J o s i p В ad ali с 
F R A N C E L E S T I N K A O O S N I V A Č L E K T O R A T A 
S L A V E N S K I H J E Z I K A I K N J I Ž E V N O S T I N A Z A -
G R E B A Č K O M S V E U Č I L I Š T U ( 1 8 7 8 - 1 8 9 5 ) 
I 
K r a j e m s e d e m d e s e t i h g o d i n a p r o š l o g a s to l j eca , k a d o m u ž a l i F r a n 
C e l e s t i n sa s v o j i h 33 g o d i n a do laz i k n a m a u Z a g r e b s p n n i m f i l o lošk im 
k v a l i f i k a c i j a m a b e č k o g a sveuč i l i š ta , d o p u n j e n i m t e o r e t s k i m i p r a k -
t i č k i m š t u d i j e m s l av i s t i ke u Moskvi , V l a d i m i r u i H a r k o v u , — g l a v n i 
g r a d H r v a t s k e d o ž i v l j u j e d e c e n i j p r o s v j e t n o g a i n a u č n o g u s p o n a , 
k a k a v n i j e u o p c e z a b i l j e ž i l a h r v a t s k a p o v i j e s t : j e r u t o m d e s e t l j e č u 
(od 1867. d o 1876.) o s n o v a n e su i p r o r a d i l e d v i j e n a j v i š e k u l t u r n e i 
n a u č n e u s t a n o v e h r v a t s k o g a n a r o d a — i A k a d e m i j a i Sveuč i l i š t e . 
O t v o r i l i su se nov i i š i r o k i v id ic i n a u č i u k u l t u r n o m s r e d i š t u H r v a t s k e , 
a os im toga s t e n d e n c i j o m o k u p l j a n j a s t v a r a l a č k i h s n a g a č i t a v o g a 
s l a v e n s k o g j u g a u d u h u š t r o s m a j e r o v s k i h p e r s p e k t i v a . D a j e k r a j 
t a k v i h r a s p o l o ž e n j a i p o l e t a n s l av i s t a Ce les t in , k o j i j e u p r a v o b i o 
došao iz R u s i j e k a o t a l e n t i r a n i i k v a l i f i c i r a n i » s v j e d o k sa t e r ena« , 
m o r a o u t o m i t a k v o m Z a g r e b u nac i m j e s t a i za sebe , r a z u m l j i v o j e 
s a m o p o sebi . 
I, dois ta , C e l e s t i n t o m j e s t o na laz i , bez k r z m a n j a i s j e d n e i s 
d r u g e s l r a n e , u p r v i n i r e d o v i m a t a d a š n j e g a k u l t u r n o g Z a g r e b a : p o n a j -
p r i j e u z a g r e b a č k o j g i m n u z i j i k a o n a s t a v n i k (od g o d i n e 1876.), k o j a 
j e g i m n a z i j a t a d a b i l a u s t v a r i r a s a d i š t e m F i l o z o f s k o g f a k u l t e t a n a 
n o v o o s n o v a n o m Sveuč i l i š tu , a o n d a , iza g o d i n e d a n a , i n a s a m o m Sve-
uč i l i š tu — u s v o j s t v u l e k t o r a s l a v e n s k i h j e z i k a i k n j i ž e v n o s t i (1878— 
1895).1 Sveuč i l i š t e j e t a d a b i l o t e k u p r v o j god in i svoga ž ivota , d a k l e 
u p o č e t n o j faz i i z g r a d n j e svoga p r v o g a n a s t a v n i č k o g k a d r a , p a j e 
C e l e s t i n vec k r a j e m s e d e m d e s e t i h god ina , k a o i n iz n j e g o v i h k o l e g a 
n a t a d a š n j o j z a g r e b a č k o j g i m n a z i j i ( T a d i j a Smič ik las , G a v r o M a n o j -
lovič, A u g u s t Musič , M a t i j a V a l j a v e c , T o m o M a r e t i č i dr . ) v r š i o n a s t a v -
1 Ivan Grafenauer (»Slovenski biografski leksikon«, zv. I., Ljubljana 1925., 
str. 74—75) netočno navodi neke datume o Celestinovu službovanju u Zagrebu. 
Nastupno predavan je kao lektor održao je Celestin 25. listopada 1878., kako 
so to vidi iz štampanoga otiska toga njegova nastupnog predavanja (a ne 
31. listopada iste godine); isto tako n i je Celestin bio umirovljen godine 1890., 
kako navodi Grafenauer (ib.), nego 19. kolovoza 1892. (dopisom Odjc la za 
bogoštovlje i uastavu br. 5796). 
n ičku dužnos t i n a G imnaz i j i i na Sveučil iš tu. N a m j e s n i m uč i t e l j em 
z a g r e b a č k e g im na z i j e pos tao j e Celes t in d e k r e t o m t a d a š n j e h r v a t s k e 
v l ade od 9. r u j n a 1876., a nas tup io j e s lužbu 1. l i s topada iste godine. 
Celes t inov hzbor za l e k t o r a s lavensk ih j e z i k a i kn j i ževnos t i izvršen 
j e n a t a d a š n j e m Mudros lovnom f a k u l t e t u zag rebačkog Sveuči l iš ta 
tokom školske godine 1877/78, t a k o d a j e r e f e r e n t F a k u l t e t a A r m i n 
Pav ič mogao 13. s r p n j a 1878. s tavi t i Vladi p r i j e d l o g F a k u l t e t a za ime-
n o v a n j e Celest inovo. V lada j e ub rzo u s v o j i l a p r i j e d l o g F a k u l t e t a , t a k o 
d a j e F r a n Celes t in imenovan o d l u k o m O d j e l a za bogos tov l j e i nas t avu 
od 29. kolovoza 1878. »uč i te l jem s lavensk ih jez ika« n a Mudros lovnom 
f a k u l t e t u zag rebačkog Sveučil iš ta . 
S v o j a p r e d a v a n j a n a Sveuči l iš tu započeo j e Celes t in u n a r e d n o m 
z imskom semes t ru ško lske god ine 1878/79, i to k o l e g i j e m »Slavensko 
ob l ikos lov l j e s obz i rom n a s ta ros lavenski i rusk i jezik« ( t j edno 3 sata) . 
D a bi se nag las i la i zv j e sna važnost ovoga l e k t o r a t a s lavensk ih j ez ika 
s j e d n e s t rane , a s d r u g e s t r a n e i do lazak n a Fi lozofski f a k u l t e t »F rana 
J u r j e v i č a Celes t ina , d o k t o r a f i lozof i je , u č i t e l j a s lavenskih j e z i k a i p ro-
fesora g imna z i j e zagrebačke«, k a k o ga o g l a š u j e t a d a š n j i Red p r e d a -
v a n j a , — p r i r e d i o j e F a k u l t e t , p r e m a uzo ru d r u g i h imeni t ih un ive r -
ziteta, i n a s t u p n o j a v n o p r e d a v a n j e novoga l ek to ra . T o j e p r e d a v a n j e 
o d r ž a n o d a n a 25. l i s topada 1878., a o n d a o d m a h i o d š t a m p a n o u poseb-
n o j b ro šu r i s nas lovom »Uvodno p r e d a v a n j e , š to ga j e imao n a H r v a t -
skom sveučil iš tu F r a n j e Jos ipa I. dne 25. l i s topada godine 1878. u č i t e l j 
s l avensk ih j e z i k a D r . F r . J. Celes t in . U Zagrebu 1878« (8°, 13 str.). 
U torn »Uvodnom p r e d a v a n j u « pokušao j e Celes t in d a od red i m j e s t o 
i z n a č e n j e s lav i s t ike u sk lopu nac iona ln ih n a u k a s lavenskih , a is to 
t ako i g l avne l i n i j e n a u č n e metodike , k o j e če se on drža t i u svom radu . 
S lavis t iku (»slavenoznanje«) s m a t r a on osnovno važnom za p o z n a v a n j e 
s lavenskih na roda , a isto t a k o i za u s p j e š a n r azv i t ak s lavensk ih nacio-
nalnih naučn ih discipl ina. »S lavenoznan je imalo bi n a m d a k l e p o k a -
zivat i — r e k a o j e toni p r igodom Celes t in — što j e s lavensko, što tude , 
što korisno, š to štetno, što imade buducnos t , a što j e nema, š to zdrav i 
r azv i t ak p o s p j e š u j e , a što ga zad ržava ili bi ga moglo dapače obus tav i t i 
na d u l j e ili k r a č e v r i j e m e . N a t e m e l j u t a k v o g a z n a n j a mogao bi se 
r azv i j a t i svaki s lavenski na rod , k o j i imade uopče u v j e t a samobi tnog 
ops tanka , i to s i g u r n i j e i u s p j e š n i j e nego do s a d a te bi i zb j egnuo 
mnogim k o j e k a k v i m s t r ampu t i cama , pov i j e sn im pogreškama , k o j i m a 
j e dosta boga ta pov i j e s t po j ed in ih s lavensk ih naroda« (str. 5.). I m a j u č i 
to na umu, kaže Celes t in , on s m a t r a z ada tkom s v o j e d j e l a tnos t i n a 
Sveuči l iš tu da u tom smislu dopr inese »razv i tku naše samopozna je« . 
O v o n a s t u p n o p r e d a v a n j e Celest inovo, na dan 25. l i s topada 1878., 
v a l j a smat ra t i danom o s n u t k a l e k t o r a t a s lavenskih j e z i k a i k n j i ž e v -
nosti na zag rebačkom Sveučil iš tu. Je r od toga dana p a do Ce les t inove 
sinrti (godine 1895.) n ižu se u p r e d a v a n j ima l ek to ra Ce les t ina k r o z 
p u n i h sedanmaes t god ina jezični i kn j i ževno-pov i j e sn i ko leg i j i , k o j i 
o b u h v a t a j u , sad m a n j e sati više, ruski , po l j sk i , češki i s lovenski j ez ik 
s kn j i ževnos t ima , a p o v r e m e n o i k o m p a r a t i v n u s lavensku g r a m a t i k u 
(sa s t a ros l avensk im jez ikom) . P re t ež i tu p a ž n j u p o s v e č u j e Celes t in u 
s v o j i m p r e d a v a n j i m a p o d r u č j u svoga spec i j a lnoga naučnog in te resa 
— r u s k o m j e z i k u i kn j i ževnos t i . Več u l j e t n o m semes t ru ško lske godine 
1878/79 na j a v i j u j e on k o l e g i j o T u r g e n j e v u (»Či tanje , p r i j e v o d i t uma-
č e n j e p r ipov i j e s t i I. S. T u r g e n j e v a ,Nesčasnaja '«) , da bi zat im, u zim-
skoni s emes t ru ško lske godine 1879/80 od ržao sus tavan k o l e g i j iz po-
v i j es t i r u s k e kn j i ževnos t i pod nas lovom »Povi jes t r u s k e l i t e r a t u r e od 
P e t r a Vel ikoga do s u v r e m e n e l i t e ra tu re« . O v a j p o t o n j i k o l e g i j p o s t a j e 
kasn i j e h rp t en i com n j e g o v i h p r e d a v a n j a iz r u s k e k n j i ž e v n e povi j e s t i : 
on ga r a z r a d u j e k a s n i j e u posebno k n j i ž e v n o - h i s t o r i j s k o d je lo , a — 
k a k o čemo odmah v i d j e t i — s n a m j e r o m , da u š t a m p a n o m ob l iku b u d e 
o d kor is t i i š i r o j h r v a t s k o j o b r a z o v a n o j javnos t i . K a d j e za t im ovo 
k n j i ž e v n o r a z d o b l j e r a z r ad io u opsegu, k o j i se n i j e d a o iscrpi t i u 
p r e d a v a n j i m a j e d n o g a semes ta r skog ko leg i ja , d i j e l i on to k n j i ž e v n o 
r a z d o b l j e u dva pe r ioda : 1.) od P e t r a I. do A l e k s a n d r a I. (1855) i 2.) u 
pe r iod s u v r e m e n e r u s k e kn j i ž evnos t i (od A l e k s a n d r a I. do osamdese t ih 
godina XIX. v i j eka ) . S t a ru j e r u s k u kn j i ževnos t o b r a d i v a o samo u 
j e d n o m ciglom semest ru , i t o u z imskom semest ru ško lske godine 
1880/81 p o d nas lovom '^Povijest s t a j e r u s k e l i t e ra ture« . T o j e i j ed in i 
k o l e g i j iz p o d r u č j a s t a r e r u s k e kn j i ževnos t i o b j a v l j e n i o d r ž a n za svih 
sedamnaes t godina n j e g o v a l ek to rs tva . T o z a n e m a r i v a n j e s t a r e r u s k e 
k n j i ž e v n o s t i n i j e mi b i lo j asno , dogod se n i šam n a m j e r i o u a r h i v u 
D e k a n a t a Mudros lovnog f a k u l t e t a n a dopis d e k a n a D u r e P i l a r a od 10. 
s r p n j a 1880., k o j i m on u ime f a k u l t e t s k o g v i j e č a p o z i v l j e Celes t ina , 
d a »po t e m e l j n i m u s t a n o v a m a sveuči l išne na s t ave n e b is te imal i p re -
dava t i pov i j e s t s t a r e r u s k e l i t e r a tu re , vec se j e d i n o omedava t i n a živi 
j e z ik i n a l i t e r a t u r u n o v i j e g v r e m e n a počam o d Karamzina« . T o je , 
eto, bio razlog, zbog k o j e g a Celes t in n i j e za dal j i h pe tnaes t god ina 
s v o j e nas t ave n i j e d n o m ponovio s v o j k o l e g i j iz pov i jes t i s t a r e r u s k e 
kn j i ževnos t i . Medut im, ni Celes t in n i j e popus t i o do k r a j a , j e r o n 
u svo j im k a s n i j i m ko leg i j ima , k a o i u s v o j o j »His tor i j i r u s k e k n j i -
ževnost i od P e t r a Ve l ikoga d o A l e k s a n d r a I.«, o b r a d u j e ne s a m o 
K a r a m z i n o v o r azdob l j e , t. j . k r a j XVIII. v i j e k a , nego č i tav XVIII. v i j e k 
— s u k l j u č e n j e i n Lomonosova, Sumarokova , Fonviz ina , D e r ž a v i n a i 
Novikova . 
S v o j a p r e d a v a n j a p o p r a č i v a o j e Celes t in , k a k o se to vidi iz R e d a 
p r e d a v a n j a , i p r a k t i č n i m p r o s e m i n a r s k i m radom, t. j . č i t a n j e m , p r e -
v o d e n j e m i t u m a č e n j e m o d a b r a n i h d j e l a onih pisaca, k o j i h se dot icao 
u svo j im t e o r i j s k i m r a z m a t r a n j i i n a , a pona jčešce p r i p o v j e d a č k i h d j e l a 
T u r g e n j e v l j e v i h . 
Posebne semes ta r ske ko leg i j e posvecivao j e od v r e m e n a do v r e m e n a 
p o j e d i n i m i s t a k n u t i j i m pisc ima r u s k i m : t a k o na p r i m j e r u zi inskom 
semes t ru ško lske godine 1878/79 I. S. T u r g e n j e v u , u l j e t n o m semest ru 
ško lske godine 1891/92 M. J. T j e r m o n t o v u (život i d j e l a t e č i t a n j c 
o d a b r a n i h L j e r m o n t o v l j e v i h p j e s a m a ) ; u l j e t n o m semest ru 1892/93 
k o l e g i j »A. S. Pušk in , n j e g o v život i d j e l a« (uz č i t a n j e , p r i j e v o d i 
t u m a č e n j e »Evgen i ja O n j e g i n a « ) ; u l j e t n o m semest ru ško lske godine 
1895/94 k o l e g i j o A l e k s e j u Ko l j covu (uz č i t a n j e i t u m a č e n j e n j e g o v i h 
p j e s a m a ) ; u l j e t n o m semes t ru ško l ske godine 1894/95 o A. S. Gr ibo-
j edovu (s p r e v o d e n j e m i t u m a č e n j e m k o m e d i j e » G o r j e ot uma«). 
J e d n a k u j e p a ž n j u posvecivao i kolegi j i m a iz r u skoga jez ika , ob ra -
d u j u c i n a i z m j e n c e m o r f o l o g i j u (»Oblici r u s k o g a jezika«) i s in taksu 
(»Osobitosti s k l a d n j e ru skoga jezika«) — o b o j e uz č i t a n j e o d a b r a n o g a 
ru skoga št iva. U neko l iko j e m a h o v a o b r a d i v a o u posebn im kolegi j i m a 
i p rob l eme ru skoga akcen t a (u l j e t n o m semest ru školske godine 1881/82 
»Glavna p r a v i l a o r u s k o m nag lasku« ; u l j e t n o m semes t ru školske 
god ine 1887/88. »O r u s k o m naglasku«) . Z n a č a j k a j e b i la n j e g o v i h i 
kn j i ževno-pov i j e sn ih i l ingvis t ičkih p r e d a v a n j a — prosemina r sk i ka -
r a k t e r : svagda su se t eore t sk i izvodi p r o v j e r a v a l i p r a k t i č n o m p r i m j e -
nom u č i t an ju , p r e v o d e n j e m i t u m a č e n j u o d a b r a n o g ad hoc št iva. 
Medu t im Celes t inov l e k t o r a t s lavensk ih j e z i k a i kn j i ževnos t i n i j e 
se i s c rp l j i vao u nas tav i samo ru skoga j e z i k a i kn j i ževnos t i : d a bi 
o p r a v d a o š i ru osnovicu svoga l ek to ra ta , on j e u svome zag rebačkom 
l e k t o r s k o m r a d u o b u h v a t i o i po l j sk i , a za t im i češki, t e i s v o j ma te -
r insk i s lovenski j e z ik s kn j i ževnošču . Za o v a j niz s lavensk ih j e z i k a 
i kn j i ževnos t i z a s v j e d o č u j e on svo j naučn i in te res p o n a j p r i j e kole-
g i j e m k o m p a r a t i v n o - g r a m a t i č k o g k a r a k t e r a iz s lovenskog i h rva t skoga 
j e z i k a u l j e t n o m semes t ru školske godine 1880/81 pod nas lovom »Oso-
bi tos t i novoslovenš t ine s obz i rom n a h r v a t s k i j e z ik uz č i t a n j e i t uma-
č e n j e p j e s a m a D r a . F r . Preš i rena« . N a ovo h rva t sko-s lovensko jez ično 
i k n j i ž e v n o p o d r u č j e n i j e se Celes t in više v r a č a o n i j e d n i m ko leg i j em. 
Raz log j e tome bio, š to j e t a d a š n j a z a g r e b a č k a s lav is t ika za nac iona lne 
p r e d m e t e r a spo laga la n izom dobr ih nas tavn ičk ih s i la (A. Pavič , T. Ma-
retič, L. Ge i t l e r i dr.), p a j e Celes t in morao svo ju p a ž n j u u s m j e r i t i k a o 
l ek to r s l avensk ih j e z i k a i kn j i ževnos t i , uz r u s k i j e z ik i kn j i ževnos t , 
i n a d r u g e z n a č a j n i j e s l avenske jez ike . Za to on u z imskim semes t r ima 
školsk ih godina 1886/87, 1887/88, te 1888/89, 1889/90 p r e d a j e k o l e g i j e 
iz mor fo log i j e českoga j e z i k a (»Oblici českoga jezika«) uz č i t a n j e 
o d a b r a n o g a českog št iva kn j i ževnoga . N a k o m uzas topn ih p r e d a v a n j a 
m o r f o l o g i j e českoga j ez ika t okom č e t i r i j u semestra , o s j eca on dužnos t 
d a proš i r i s v o j l ek to rsk i in te res i na po l j sk i jez ik . N o n a tom j e 
p o d r u č j u on os je t io p o m a n j k a n j e spreine, p a j e za to za t raž io u l j e t n o m 
semes t ru ško lske godine 1889/90 dopust , k a k o bi uzmogao za to v r i j e m e 
upo tpun i t i svo jo p o z n a v a n j e p o l j s k o g a j e z i k a i kn j i ževnos t i . Dopus t 
j e dobio, i na G i m n a z i j i i n a Sveuči l iš tu, te j e t a j dopus t dobr im 
d i j e lom p roveo na š t u d i j a m a u K r a k o v u . 
P lodovi toga Ce les l inova naučnog s p r e m a n j a oči toval i su se več 
u n a r e d n o j š k o l s k o j godini 1890/91., k a d j e oglasio i p r e d a v a o u zim-
skom semest ru m o r f o l o g i j u p o l j s k o g a j e z i k a uz č i t a n j e o d a b r a n i h 
š t iva iz p o l j s k e kn j i ževnos t i . U p o r e d o s ov im jez ičn im k o l e g i j e m 
o b j a v i o j e u istom semes t ru i kn j i ževno -p rosemina r sk i k o l e g i j pod 
nas lovom » Č i t a n j e i t u m a č e n j e , P a n a Tadeusza '«) . P r e d a v a n j a iz p o l j -
ske kn j i ževnos t i nus tavio j e i u s l i j e d e c e j ško l sko j godini k o l e g i j e m 
»A. grof F red ro , n j e g o v život i d j e l a uz č i t a n j e o d a b r a n i h p r i zo ra iz 
n j e g o v i h k o m e d i j a « . T a k o j e Ce le s t i n u o v a d v a s e m e s t r a u p o z n a o 
h r v a t s k e š t u d e n t e sa n a j z n a č a j n i j i m p o l j s k i m p j e s n i k o m A d a m o m 
M i e c k i e w i c z e m i A . F r e d r o m , » p o l j s k i m Mol iè rom«. 
P o l j s k o m j e z i k u i k n j i ž e v n o s t i , a i s to t a k o i č e š k o m j e z i k u s 
k n j i ž e v n o š c u , b i o j e v j e r a n , i p o r e d n a r o č i t o g n j e g o v a n j a r u s k o g a 
j e z i k a i k n j i ž e v n o s t i , d o k o n c a svoga l e k t o r a t a i ž i v o t a — d o g o d i n e 
1895. Uz m o r f o l o g i j u r u s k o g a j e z i k a p r e d a j e o n z a d n j i h g o d i n a svoga 
l e k t o r o v a n j a (1893—1895) m o r f o l o g i j u p o l j s k o g a j e z i k a uz č i t a n j e (u 
p o s e b n i m k n j i ž e v n o - p r o s e m i n a r s k i m ko leg i j i m a ) p j e s n i č k i h d j e l a p o l j -
s k o g a r o m a n t i k a A n t o n a M a l c z e w s k o g a . J e d n a k u p a ž n j u p o s v e č u j e i 
č e š k o m j e z i k u : k o l e g i j e iz m o r f o l o g i j e č e š k o g a j e z i k a p r e d a j e god . 
1892/93 i 1894/95, a is to t a k o i p o s e b a n p r o s e m i n a r iz k n j i ž e v n o s t i o 
Boženi N č m c o v o j (u god in i s v o j e smr t i ) . 
P r e m a s v e m u o v o m e j a s n o p ro iz laz i , d a j e F r a n C e l e s t i n z a s v o g a 
s e d a m n a e s t g o d i š n j e g a l e k t o r o v a n j a n a z a g r e b a č k o m Sveuč i l i š tu z d u š n o 
i s u s p j e h o m u p o z n a v a o t a d a š n j u h r v a t s k u s t u d e n t s k u o m l a d i n u n e 
s a m o s o s n o v i m a g l a v n i h s l a v e n s k i h j e z i k a , n e g o i s k n j i ž e v n o s t i m a 
n a j v e č i h s l a v e n s k i h n a r o d a , a n a p o s e u z a s e b n i m k o l e g i j i m a o p o j e -
d i n i m i s t a k n u t i j i n i s l a v e n s k i m p i s c i m a ( G r i b o j e d o v , K o l j c o v , P u š k i n , 
L j e r m o n t o v , T u r g e n j e v , Ma lczewsk i , Mick iewicz , F r e d r o , N č m c o v a , 
P r e š e r e n ) . G l a v n u j e p a ž n j u , p r i r o d n o , p o s v e c i v a o r u s k o m j e z i k u i 
r u s k o j k n j i ž e v n o s t i , p a j e n a tom p o d r u č j u n a j v i š e i s t vo r io : n a p i s a o 
j e , k a k o j e več s p o m e n u t o , k a o p l o d s v o j i h p r e d a v a n j a iz r u s k e k n j i -
ževnos t i , k n j i g u » P o v i j e s t r u s k e k n j i ž e v n o s t i o d P e t r a V e l i k o g a d o 
A l e k s a n d r a I.« (1855), o b u h v a t i v š i t i m e j e d n o od n a j v a ž n i j i h r a z d o b l j a 
r u s k e n a r o d n e i k n j i ž e v n e p o v i j e s t i , s u k l j u č e n j e m p u š k i n s k e e p o h e 
i p o č e t n e f a z e r u s k o g a k r i t i č k o g r e a l i z m a k n j i ž e v n o g a . K n j i g a j e , 
naža los t , o s t a l a u r u k o p i s u , j e r n i j e n a š l a za C e l e s t i n o v a ž ivo ta n a -
k l a d n i k a . M e d u t i m , d a j e k n j i g a b i l a v a l j a n a i n a s t r u č n o j višini , o 
t o m e j e d v a d a m o ž e b i t i i k a k v e s u m n j e . T o n a m d o k a z u j e p r i j e s v e g a 
n j e g o v a i d a n a s v r i j e d n a m o n o g r a f i j a n a n j e m a č k o m j e z i k u »Russ l and 
se i t A u f h e b u n g d e r L e i b e i g e n s c h a f t « ( L j u b l j a n a 1875, V 8, s t r . 388), 
g d j e j e i zn io u n izu s j a j n i h e k s k u r z a s v o j e u p u č e n e i n a p r e d n e p o g l e d e 
n a s u v r e m e n u r u s k u k n j i ž e v n o s t , a i s to t a k o i u b r o j n i m k n j i ž e v n o -
k r i t i č k i m p r i k a z i m a o b j a v l j e n i m n a s l o v e n s k o m j ez iku . 2 
A i m a m o za t a k v u p o z i t i v n u o c j e n u n j e g o v e »Pov i j e s t i r u s k e k n j i -
ževnos t i« j o š j e d a n z a n i m l j i v d o k a z : k a d j e C e l e s t i n g o d i n e 1881. 
p o n u d i o t u s v o j u k n j i g u za š t a m p u Mat ic i H r v a t s k o j . d a o j e o n j o j , 
k a k o s a m to p r o n a š a o u a r h i v u M a t i c e H r v a t s k e , o d b o r n i k Mat i č in 
F r a n j o M a r k o v i c o v u p i s m e n u o c j e n u , ( o d 4. s i j e č n j a 1881.): » R u k o p i s 
t a j j e s u sveuč i l i šna p r e d a v a n j a g. l e k t o r a d r a . C e l e s t i n a (n r ak 1). I m a 
u n j e m u dos t a c i t a t a r u s k i h , n. p r . iz p j e s a m a P u š k i n a , L j e r m o n t o v a , 
K o l j c o v a (arci 19—22, 24—25, 27—28). D j e l a se s v a n a v o d e r u s k i m 
j e z i k o m , i nas lov i p j e s a m a ; ovili n a s l o v a m j e s t i m i c e i m a mnogo . O v o 
a Isp. J. Badalič: Visarion G. Bjelinski u književnostima jugoslavenskih 
naroda. Hrvatsko kolo, god. I., br. 2. Zagreb 1848. 
sve ne bi o v a k o moglo ostat i za š i roko č i t a t e l j s tvo Matice, od k o j e g a 
mnogi ni c i tat i ne bi mogli ciril ice, nekmol i r a z u m j e t i r i j eč i ruske . Ima 
o d s j e k a o ,učeno j l i t e ra tur i ' , t a k o n a a rc ima 15—16 i 45—49. Ni ovo 
n e ce bi t i za večinu č i t a t e l j a Mat ič inih . Uopce, misl im, da j e rukop i s 
odviše s t r u k o v n o g a s m j e r a , a d a bi bio p r i k l a d n o št ivo za vecinu 
Mat ič in ih č i t a te l j a . Jezik bi cesto imao bi t i za h r v a t s k o š i roko č i ta te l j -
s tvo l ag l j i i ob ičn i j i . 
D a li bi se ove okolnos t i da l e ukloni t i , to s to j i p o n a j v i š e do sama 
g. pisca. 
Buduč i р а к mislim, d a bi n a š o j l i t e r a tu r i pov i jes t r u s k e k n j i ž e v -
nost i j a k o dobro došla, to želim, da još k o j i č lan o v a j rukop i s p rosud i 
g lede upo t reb ivos t i n j e g o v e za s v r h e Matičine, a za t im želim, da bi — 
a k o bi se g lede ovoga r u k o p i s a doelo do n i j e č n o g a z a k l j u č k a — uzna-
s t o j a o gospodin t a j n i k dogovor i t i se s gospodinom piscem, n e bi li 
Hotio napisa t i p o p u l a r n i j u pov i j e s t r u s k e kn j i ževnos t i za Mat ič ino 
izdan j e — možda onakov im, i za š i re opč ins tvo č i t l j iv im načinom, k a k o 
su Mickiewiczeva p r e d a v a n j a o s l a v e n s k o j l i t e ra tur i« . 
O v a j e r e c e n z i j a d a t i r a n a danom 4. s i j e č n j a 1881. g., a p isao j u j e 
i po tp i sao v las to ručno dr . F r a n j o Markovič . 
K a k o se iz ove oc j ene vidi, k n j i g a j e našem recenzen tu odviše 
s t r u č n a za č i t a t e l j e Mat ice H r v a t s k e , a os im toga — što j e i v j e r o j a t n o 
kod jez ičnoga pol ig lo te Ce les t ina — p i sana teškim, ne tečnim h r v a t s k i m 
jez ikom. I samo j e to omelo n j e z i n o š t a m p a n j e , ili možda i č in jen ica , 
d a j e u to doba sp remio za Mat icu svo ju pov i j e s t r u s k e kn j i ževnos t i 
XVIII. v i j e k a i naš Jagič, a k o j u j e Mat ica i i zda la godine 1895. (u 
godini Ce les t inove smrt i ) . Nažalost , rukop i s Celes t inove »Po vi jes t i 
r u s k e kn j iževnos t i« n a n e o b j a š n j i v j e način nestao, p a ga do danas 
n i j e u s p j e l o n i g d j e p ronac i . U a r h i v u Mat ice H r v a t s k e n e m a t r aga , 
d a bi Celest in pos lušao p r e p o r u k u r ecenzen ta F r a n j e Markov iča i 
nap isao novu pov i j e s t r u s k e kn j i ževnos t i za p o t r e b e Mat ice H r v a t s k e , 
a ni t i d a bi p o p r a v i o u za t raženom smislu s v o j s ta r i rukopis . To je , 
uoetalom, i u sk ladu s n j egov im o s e b u j n i m t e m p e r a m e n t o m — svo je -
g l ava č o v j e k a . 
II 
P lodan naučno-pedagošk i r ad Celes t inov na Sveuči l iš tu b io bi 
zac i je lo još z n a č a j n i j i i boga t i j i r ezu l t a t ima , d a on n i j e i s tovremeno 
o b a v l j a o j e d n a k o o d g o v o r n e dužnost i n a n a j i s t a k n u t o j t a d a š n j o j s red-
n j o j školi u H r v a t s k o j , u z a g r e b a č k o j g imnaz i j i , g d j e j e od godine 
1876. d o 1892. p r e d a v a o lat inski , g rčk i i n j e m a č k i j ez ik . P a p r i b r o j i m o 
li ova t r i nes l avenska j ez ika , k o j e j e p r e d a v a o na Gimnaz i j i , c i j e l o j 
p regr š t i s lavenskih j e z i k a (ruski, po l j sk i , češki, s lovenski i h r v a t s k i 
jezik) , k o j e j e p r e d a v a o n a Sveuči l iš tu u svo j s tvu l ek to ra , o n d a dobi -
vamo s l iku p ravoga osamjez ičnog poliglota. Možda mu j e u p r a v o t a 
p^ l ig lo t ska ekstenzivnost , pored n j e g o v a kn j i ževno -pov i j e sn i ekog rada , 
i omela i n t enz ivn i ju n a u č n u a f i r inac i ju na p o d r u č j u l ingvis t ike . 
Služba u G i m n a z i j i b i la m u je , čini se, n e v o l j n i m t e r e tom: u više 
j e n a v r a t a t r až io s m a n j e n j e b r o j a nas t avn ih sati zbog l ek to r skoga r a d a 
n a Sveučil iš tu. U d v a j e m a h a u tom i uspio, j e r m u j e b r o j sati sma-
n j e n svaki p u t za t r i do čet i r i sa ta . A osim toga sme tao ga j e u 
pedagoškom r a d u n a s r e d n j o j školi i j e d a n n j e g o v nemil i f iz ički ne-
d o s t a t a k : stasit , naočit , ali t e ško k r a t k o v i d a n . O v o p o t o n j e u ve l ike j e 
o težava lo n j e g o v r ad n a školi, a napose u pog ledu o d r ž a v a n j a disci-
pl ine . D a bi i pak sačuvao n e o k r n j e n s v o j nas tavn ičk i ugled — i u 
d isc ip l inskom pogledu — on j e p o k a d š t o posizao i za k r u t i m m j e r a m a , 
k o j e su o n d a izaz iva le p r a v i revol t , i to ne s a m o m e d u dacima, n e g o 
i m e d u nas tavnic ima, štaviše, i m e d u rod i t e l j ima . P o p u š t a o j e t e ško 
m a kome. U p o t v r d u ovoga navoda , naves t ču dva z a n i m l j i v a d o g a d a j a , 
z a b i l j e ž e na u Zapisn ic ima v a n r e d n i h s j edn ica p ro fe so r skog zbora zagre-
b a č k e g imnaz i j e , a g d j e se i z r i j e k o m s p o m i n j e k a o g l avno lice p ro fe so r 
Celes t in . 
P r v i p u t se to dogada n a v a n r e d n o j s j edn ic i zbora od 30. s tudenoga 
1879. g., k a d j e s j e d n i c a sazvana u sv rhu p r e s l u š a n j a p r e d p u n i m na-
s t avn ičkom zborom t a d a š n j e g a u č e n i k a VIII. r a z r eda E r a z m a Barč iča 
s razloga, »što j e 19. s tudenoga iste godine — k a k o to b i l j ež i Zapisn ik 
te s j edn ice — pr i sus tvovao l u p a n j u p r o z o r a kod g r a d o n a č e l n i k a g. M. 
Mrazoviča . O n p r i z n a j e , d a j e t ome l u p a n j u pr i sus tvovao , ali d a sâm 
lupao n i j e . . . « Na osnovu te i z j a v e p red lož io j e t a d a š n j i d i r e k t o r gim-
n a z i j e M a t i j a Va l j avec , d a se E r a z m o Barčič i sk l juč i iz g imnaz i j e , 
dok j e r a z r e d n i k Barč ičeva r a z r e d a prof . Sebas t i j an Zepič pred lož io 
k a z n u od 16 sati za tvora . Kod g l a s o v a n j a podi je l i l i su se glasovi n a 
dvo je , p a j e ponovn im glasom d i r e k t o r a V a l j a v c a izglasan p r i j e d l o g za 
s t rožu kaznu , a za k o j u j e g lasao i naš Celes t in . I t a k o j e došlo d o 
i s k l j u č e n j a E r a z m a Barčiča . 
Iii d rugi , još u v j e r l j i v i j i p r i m j e r : u Zapisn iku iste v a n r e d n e s j ed -
n ice p ro feso r skog zbora od 30. s tudenoga 1879. god. zab i l j ežen j e na-
š i roko Celes t inov s u k o b s d j a c i m a IH-a raz reda . Vršeči n a d z o r n u 
s lužbu zapisao j e Celes t in zbog nedisc ip l in i ranog i u v r e d l j i v o g pona-
š a n j a toga r a z r e d a p r e m a prof . Ce les t inu u ruz redn icu c i je l i IH-a 
raz red . D a bi daci o su j e t i l i k a z n u č i tava raz reda , proval i l i su p o s l i j e 
o b u k e t r o j i c a »na jodvažn i j i h« t rečoškolaca u raz red , ob i I i r a z r e d n u 
k a t e d r u , u p r l j a l i odnosni zapis Celes t inov, a o n d a ga čak i istrgli , t e 
k o n a č n o poh ran i l i na n a j m a n j e časnom m j e s t u g i m n a z i j s k e zgrade . 
I s t r agom se us tanovi lo , da su ta tri » junaka« bi la d j e c a iz t a d a š n j i h 
zag rebačk ih »bol j ih kuča« : A n t u n G r a h o r , F r a n j o Bučar i J a n k o Vu-
četič. P red ložen i su v lad i j e d n o g l a s n o n a i s k l j u č e n j e , a uz naroč i tu 
m o t i v a c i j u d i r e k t o r a F r a n j e Bradaške , g d j e se, medu ostal im, kaže 
i ovo : »K t o m e dolazi i to, da j e dr . F r a n j o Celes t in j e d a n od onih 
u č i t e l j a u o v o j g imnaz i j i , k o j i s a v j e s n o ovo R a v n a t e l j s t v o p o d u p i r u 
u n a s t o j a n j u o k o u z d r ž a v a n j a reda , točno vršeči po t r eb i t nadzor , p a 
k a d so u v r e d a nanesena t a k vu u č i t e l j u n e bi kazni la svom strogošdu, 
moglo bi mu to otet i vo l ju n a d a l j e i j e d h a k o p o m n o b r i n u t i se za red 
i v a l j a n u z g o j niladeži«. Vlada j e u s v o j i l a r a v n a t e l j e v p r i j e d l o g i sva 
eu t ro j i ca , a m e d u inj ima i pozni j i h r v a t s k i k n j i ž e v n i h i s tor ik D r . F r a -
n j o Bučar — iz le t je l i iz g imnaz i j e . 
A b io j e Celeet in i s t rog o c j e n j i v a č dačkoga r a d a u školi. I tu su 
i zb i j a l i sporovi. O š t r o ее o g r a d i v a o od ma čiije ili m a k a k v e in te r -
venc i j e u kor i s t pogodenih d a k a ili r od i t e l j a . I z j a v l j i v a o bi on i svome 
r a v n a t e l j u , da »ne t rp i t r g o v a n j a za redove, t e d a če on to opisat i 
k a d u mi r j e d n o m dode, j e r j e on u tome špar tanac« — k a ž e se u 
j e d n o m zapisn iku . 
Medut im, nisu ni profesor i , s r a v n a t e l j e m n a čelu, a ni r od i t e l j i 
popuš ta l i našemu »špar tancu«, p a j e t a k o došlo i do n e p r i j a t n e d i r e k -
torove i n t e r v e n c i j e kod v lade p r o t i v Ce les t inove strogosti . »Kakav on 
(Celestin) k r ed i t už iva k a o pedagog i d i d a k t i k kod svo j ih ko lega — 
piše d i r e k t o r M i r k o D i v k o v i č u svom dopisu v ladi od 5. o ž u j a k a 1884., 
moleči da v l ada povede pos tupak p r o t i v Celes t ina! — dokaz je , što 
profesor i , k o j i i m a j u d j e c u ili r odake u G imnaz i j i , mole r a v n a t e l j -
stvo, da im ne d a d j e c e u o n a j pa r a l e ln i r az red , g d j e j e p ro f e so r 
Ce les t in ; t o su učini l i p rof . Marn , Maurov ič i Hoič.« 
Divkov ičev 4 je pe t i t imao p u n u s p j e h kod vlade, j e r v l a d a svo j im 
otpisom p u t e m r a v n a t e l j s t v a g imnaz i j e p o r u č u j e Celes t inu doslovce 
ovo: »Naroči to se o č e k u j e od p ro fe so ra Celes t ina , da če on inače udes i t i 
s v o j pedagoški pos tupak , te d a če se okan i t i p r e s t roga i n e j e d n a k a 
o c e n j i v a n j a r a d a učeničkoga , k a o i p r e o p t e r e č i v a n j a mladeži p r e k o -
m j e r n o zadavan im l e k c i j a m a . T e m a n e p r i k a z u j u uč i t e l j a n e p r a v e d n i m 
i nemi la srca čov jekom, te su p o d o b n e lišiti ga kod mladeži u g l e d a 
i l j u b a v i , to j es t u v j e t â , bez k o j i h mu j e nemoguče s u s p j e h o m vrši t i 
u č i t e l j s k u zadaču. 
Кг. r a v n a t e l j s t v o imat če to p r o f e s o r u Celes t inu u i m e ovoga O d j e -
la k r . zem. v lade pr iopči t i i nad t im bdit i , d a 011 s v o j školski r ad 
g o r n j i m o p a s k a m a shodno p reudes i ; j e r ne b u d e li mu to moguče, zna t 
če Kr . zem. v lada , što j o j j e pos l i j e ope tovan ih uza ludn ih opoinena 
činiti s t a k o v i m uč i te l jem« (Otpis od 20. s v i b n j a 1884. po tp isao za b a n a 
Vončina) . 
No d a l e k o j e z n a č a j n i j i za p o z n a v a n j e k a r a k t e r a , odnosno tempe-
r a m e n t a Ce les t inova d r a m a t s k i incident , š to ga j e izazvao Celes t in — 
s c i j e l im p ro fe so r sk im zborom k a o nas tavn ičk im ko lek t ivom godine 
1882., a k o j i j e inc ident zab i l j ežen u koncep tu Zap i sn ika s j edn ice p ro -
fesorskog zbora od 18. v e l j a č e 1882. N a t o j se s jedn ic i r a s p r a v l j a l o 
o usp jes in ia u G i m n a z i j i u m inu lom z imskom polugodiš tu , p a je , medu 
inim, kons t a t i r an s lab u s p j e h u n j e i n a č k o m j e z i k u u Celes t inovu I l -b 
r az redu . Prof . Celes t in o b j a š n j a v a o j e t a j s lab u s p j e h d j e lo mice lošim 
rodom r a n i j e g a n a s t a v n i k a n j e m a č k o g a j e z i k a u tome raz redu , a d j e -
lomice lošim udžben ikom. Os je t i l i su se zbog toga pogodeni l ično p r i -
su tn i p rofesor i Josip Mencin i F r a n j o Marn , p a su oš t ro uzvra t i l i 
Celes t inu . »Sada is tom p lanu i uspal i se do b j e s n i l a gosp. dr . Celes t in 
— piše u izvornom koncep tu Zapisn ika t e s j edn ice — i u d a r i i n k r i m i n a -
c i j a m a na po j ed ince i na c i je l i uč i te l j sk i zbor . O n reče : 
— Vi b r b l j a t e k a o d j eca , d j e l a t e k n j i g e , р а к govor i te i r ad i t e samo 
rad i osobnoga in te resa ! — i pokaza p r s tom na F r a n j u Marna , k o j i j e 
s l u č a j n o n a poziv v isoke Vlade i z rad io n j e m a č k u v ježben icu , a s ada 
se is tom p o č i n j e š tampat i . 
F r a n j o M a r n g o r k o u vr i j e d e n oči to va : 
— Ja s luž im več dvanaes t godina na ovom zavodu. U v i j e k sam 
z a p o s t a v l j a o svo je osobne in te rese dužnos t ima m o j e službe. A k o mi 
t kogod p ro t ivno kaže, p r i p r a v a n sam o d m a h odstupi t i . A k o li р а к 
d o k t o r Celes t in m e n e t a k v o m i n f a m i j o m po tva ra , a n i j e k a d a r toga 
dokaza t i , o č e k u j e m , da ce on to is to učini t i . 
Na to i z j av i dr . Celes t in , da ne o b i č a j e tvrd i t i , š to n i j e k a d a r 
d o k a z a t i : d a če on to i dokaza t i . 
Iza ve l ike u z r u j a n o s t i — piše d a l j e doslovce u Zapisn iku — k o j a 
p r e v l a d a c i j e l im ogorčen im uč i t e l j sk im zborom, us t ane p ro fe so r T a d i j a 
Smičiklas , te i z j av i p r e m a d ru . Ce les t inu : 
— A k o Vi, gospodine , o v d j e p red c i j e l im zborom Vaš lažni navod 
ne opozovete , o n d a j a s V a m a više s lužbovat i n e ču, a mislim, d a če 
uz m o j u o p r a v d a n u že l j u p r i s t a t i c i je l i uč i t e l j sk i zbor. 
D r . Ce les t in : N e opoz iv l j em! 
Sav uč i t e l j sk i zbor p r i s t ane uz m n i j e n j e p r o f e s o r a Smičiklasa — 
z a v r š a v a Zapisn ik — i u to ime sas tane se, ali dok to r Celes t in p redo-
misli se, р а к u p r a v i m e d u t i m na r u k e pos lovode r a v n a t e l j s t v a g. D iv -
koviča s l i j edece p i smo: 
»Veleštovani gospodine, j a i sk reno žalim, da su gg. ko lege shvat i l i 
m o j u o p a s k u t a k o u v r e d l j i v o m . . . P r i z n a j e m pako , d a m o j a opaska 
n i j e b i la u m j e s n a , te za to svu gg. kolege, a napose F r . M a r n a molim, 
d a mi opros te što j e b i lo k a z a n o s m o j e s t r a n e u v r e d l j i v a — u u z r u -
j anos t i bi lo danas ili i k a d a . . . « P i smo j e p i sano isti dan 18. v e l j a č e 
1882. i danas j e u i zvorn iku p o h r a n j e n o u g i m n a z i j s k o m a r h i v a . 
(Arh iv g r a d a Zagreba , V., Arch igymnas ium. ) 
Članovi p ro fe so r skog zbo ra z a g r e b a č k e g imnaz i j e , k o j i su pr i -
sus tvoval i ovoine inc identu , bili su : M i r k o Divkovič , G a v r o Manoj lov ič , 
F r a n j o Marn , Josip Janda , D a n e G r u b e r , J. Dev ide , Ivan Benigar , 
Jos ip Be la j , Augus t Musič, Josip Mencin, T o m o Maret ič , S t j e p a n Ku-
cak , S e b a s t i j a n Zepič, T a d i j a Smičiklas , Ivan Gostiša, M a t i j a Va l j avec , 
Ivan Ša ja tov ič , Ivan Broz i H u g o Badal ic . 
O v a j i n j e m u slični sukobi s dacima, ko legama i v las t ima sve su 
više o težava l i r ad Celes t inov na Gimnaz i j i , pa j e t a k o k r i v n j o m n j e -
gova o p o r a k a r a k t e r a i sve veče k ra tkov idnos t i došlo do Ce les t inova 
u m i r o v l j e n j a k a o g i m n a z i j s k e g a p ro fe so ra o d l u k o m v lade od 19. kolo-
voza 1892. K a k o j e i m a o u svemu nepun ih 16 godina d r ž a v n e s lužbe 
u H r v a t s k o j , moli r a v n a t e l j Divkovič , da mu v l ada p r i z n a p u n i h 16 
godina , j e r j e b io »za sve v r i j e m e s lužbe s v o j e revan , а više p u t a i 
p r e r e v a n u v r š e n j u dužnost i svoj ih« (dopis ravn . M. Divkov iča od 
3. IX. 1892.). 
D a bi p o v e č a o b r o j g o d i n a d r ž a v n e s lužbe , o b r a t i o s e Ce le s t i n 
n a k o m u m i r o v l j e n j a Vlad i sa z amo lbom, d a m u p r i z n a i god ine p ro -
v e d e n e u r u s k o j d r ž a v n o j s lužbi . O u s p j e h u t e m o l b e n e z n a m o niš ta , 
ali j e m a l o v j e r o j a t n o , d a b i t a d a š n j a K h u e n o v a v l a d a h o n o r i r a l a 
C e l e s t i n o v o r u s o f i l s t v o i j e d n i m novč icem. 
M e d u t i m u m i r o v l j e n j e m C e l e s t i n o v i m n a g i m n a z i j i n i j e n i u k o l i k o 
d i r n u t o u n j e g o v p o l o ž a j sveuč i l i šnoga l e k t o r a , k o j i 011 z a d r ž a v a , k a k o 
s m o to več i s t aknu l i , sve do s v o j e s m r t i 1895. g. 
III 
S m r c u C e l e s t i n o v o m (god. 1895.) u t r n u o j e za d u g o v r i j e m e n a za-
g r e b a č k o m Sveuč i l i š tu l e k t o r a t s l avensk ih j e z i k a i k n j i ž e v n o s t i — n a 
š t e tu naše s lav i s t ike , a n a p o s e n a š te tu i z u č a v a n j a s l a v e n s k i h k n j i -
ževnos t i . Bi lo j e p o v r e m e n i h u s k a k i v a n j a i z raz i t ih f i lo loga s lav i s ta 
i u l i t e r a t u r u (na p r . T o m e M a r e t i č a , p a o n d a m n o g o k a s n i j e l e k t o r a 
Vlad i m i r a Rozova) , ali s u s t a v n o n a d o v e z i v a n j e n a l i j e p e t r a d i c i j e 
n a š e g a Sveuč i l i š t a iz Ce l e s t i nov ih g o d i n a — i z v r š e n o j e u c i j e los t i i s tom 
n a k o n O s l o b o d e n j a — u s p o s t a v o m s l avensk ih k a t e d a r a j e z i č n i h i k n j i -
ževn ih , a n a p o s e r u s k i h . 
N o d u h C e l e s t i n o v o s t av io j e o s j e t n e i t r a j n e t r a g o v e u s r c ima 
t a d a š n j e sveuč i l i šne o m l a d i n e z a g r e b a č k e : n j e g o v a p r e d a n o s t s v o j o j 
s t ruc i , a n a p o s e z n a l a č k a l j u b a v p r e m a r u s k o j k n j i ž e v n o s t i , p r e n e s e n a 
j e i p r e n o š e n a d a l j e s u s p j e h o m u zanosi le d u š e h r v a t s k e o m l a d i n e osem-
dese t ih i k a s n i j i h god ina . T r e b a li d o k a z a za tu t v r d n j u , j e d v a če se 
nač i r j e č i t i j i d o k u m e n a t o d b r z o j a v n e saža ln ice , š to su j e , uz n a j ž i v l j e 
učešče C e l e s t i n o v i h s lušača , n a r o č i t i m p u t e m o t p r e m i l i š t u d e n t i z ag re -
b a č k o g a Sveuč i l i š t a g o d i n e 1883. p o v o d o m T u r g e n j e v l j e v e smr t i re -
d a k c i j i t a d a š n j e g a p e t r o g r a d s k o g časop isa » N e d j e l j a « , a k o j i j e b r z o j a v 
g las io : » H r v a t s k a sveuč i l i šna m l a d e ž d u b o k o ču t i g u b i t a k b r a t s k o g 
n a r o d a . T u r g e n j e v j e bio v e l i č a j n i m i m o č n i m b u d i o c e m r u s k o g a ž ivota , 
d i k o m i n a d o m r u s k o g a d r u š t v a u d a n i m a o č a j n e i t e š k e b o r b e za 
s v i j e t l o i n a p r e d a k . 
N j e g o v i u m o t v o r i n a m H r v a t i m a toli mil i , z a n o s n e i g e n i j a l n e m u 
misl i n a m a su za logom v e l i k e budučnos t i , k o j a s l a v e n s t v o č e k a u k u l -
t u r n o m r a d u E v r o p e . 
V j e č n a s l ava v e l i k o m u piscu i b u d i o c u r u s k e san iosv i j e s t i i na -
p r e t k a ! 
U s p o m e n a na 11 j p u n i n a m s rce n e i z r e c i v o m l j u b a v l j u i z a h v a l 11 ošču 
p r e m a ve l ikom r u s k o m n a r o d u i n a d o m u bol j u budučnos t , t e spas od 
b i j e d a i n e v o l j a , u k o j i m a d a n a s čami h r v a t s k i narod .« 
T o i t a k o v o r a s p o l o ž e n j e v l a d a l o j e u s t u d e n t s k i m r e d o v i m a zag re -
b a č k o g a Sveuč i l i š t a o samdese t ih g o d i n a m i n u l o g a v i j e k a , k a d im j e 
na F i lozo f skom f a k u l t e t u g o d i n a m a u l i j e v a o u d u š e l j u b a v za r u s k u 
3 33 
k n j i ž e v n o s t , a n a p o s e za T u r g e n j e v a — j o š za p i š č e v a ž ivo ta ! — d o k t o r 
F r a n J u r j e v i c Ce les t in , o s n i v a č l e k t o r a t a s l a v e n s k i h j e z i k a i k n j i ž e v -
nos t i n a z a g r e b a č k o m Sveuč i l i š tu . 
R é s u m é 
Dans l'article »Fran J. Celestin, premier lecteur des langues slaves à l'Uni-
versité de Zagreb«, l 'auteur retrace, sur la base de nouveaux matériaux 
d'archives, le travail scientifique et l'activité pédagogique du slavisant slovène 
Fran J. Celestin en sa qualité de professeur au Gymnase de Zagreb (1876— 
1892) et, surtout, de lecteur des langues et littératures slaves à l'Université de 
Zagreb (1878—1895). L'auteur relève les plus importants parmi les cours (russes, 
polonais, tchèques et slovènes), donnés par Celestin à l'Université de Zagreb. 
Il considère que c'est précisément cette activité de slavisant qui a donné les 
plus beaux résultats au double point de vue, de pédagogue et de savant, inspiré 
par un esprit profond de solidarité slave. Aussi son influence sur la jeunesee 
universitaire de son époque a-t-elle été considérable.