Macher WcchMatt. Nr. III. •-'J8. •''Js. ✓Jn. >_ Inhalt: 17. Encyclica Leonis P. P. XIII. de praecipuis civium christia- ‘ norum Officiis. — 18. Stempel- und gebührenfreie Ausfertigung von Matriken- r auszügen für die militärische Evidenzhaltung. — 19. Gesetz vom 31. März 1890 be- e. treffend einige Abänderungen der Gesetze über die Stempel- und unmittelbaren Gebühren. — 20. Gestiftete Messen als Dotation eines Hilfspriesters. — 21. Concurs-Verlaut- barung. — 22. Chronik der Diöccse. 17. SANCTISSIMI DOMINI N0STR1 LEONIS DIVINA PROVIDENTIA P A P A E XIII LITTERAE ENCYCLICAE AD OMNES PATRIARCH AS PRIMATES ARCHIEPISCOPOS EPISCOPOS ALIOSQVE LOCORVM ORDINARIOS PACEM ET COMMVNIONEM CVM APOSTOLICA SEDE HABENTES DE PRAEOIPVIS CIVIVM VENERABILES FRATRES SALVTEM Sapientiae christianae revocari praecepta, eisque vitam, mores, instituta populorum penitus eonformari, quotidie magis apparet oportere. Ulis enim posthabitis, tanta vis est malorum consecuta, ut nemo sapiens nee ferre sine aneipiti cura praesentia queat, nee in posterum sine metu prospieere. — Facta quidem non mediocris est ad ea bona, quae sunt corporis et externa, progressio: sed omnis natura, quae hominis percellit sensus, opum-que et virium et copiarum possessio, si commoditates gignere suavitatesque augere vivendi potest, natum ad maiora ae magnifieentiora animum explere non potest. Benin spectare, atque ad ipsum contendere, suprema lex est vitae hominum: qui ad imaginem conditi similitudi-nemque divinam, natura ipsä ad auctorem suum potiundum vehementer incitantur. Atqui non motu aliquo cursuque corporis tenditur ad Deum, sed iis quae sunt animi, cogni-tione atque affectu. Est enim Deus prima ac suprema veritas, nec nisi mens veritate alitur; est idem perfecta sanctitas summumque bonorum, quo sola voluntas aspirare et accedere, duce virtute, potest. Quod autem de singulis hominibus, idem de societate tum domestiea tum etiam civili intelligendum. Non enim ORISTIANORVM OFFICIIS. ET APOSTOLICAM BENEDICTIONEM. ob hanc caussam genuit natura societatem ut ipsam homo sequeretur tamquam finem, sed ut in ea et per eam adiu-menta ad perfectionem sui apta reperiret. Si qua igitur civitas nihil praeter commoditates externas vitacque cultum cum elegantia et copia persequatur, si Deum in admini-stranda republica negligere, nec leges curare morales consueverit, deterrime ab errat ab instituto suo et prae-scriptione naturae, neque tarn est ea societas hominum et communitas putanda, quam fallax imitatio simulatioque societatis. — Iamvero ea, quae diximus, animi bona, quae in verae religionis cultu constantique praeceptorum chri-stianorum custodia maxime reperiuntur, quotidie obscurari hominum oblivione aut fastidio cernimus, ita fere ut, quanto sunt earum rerum incrementa maiora, quae corpus attin-gunt, tanto earum, quae animum, maior videatur occasus. Imminutae plurimumque debilitatae fidei christianae magna significatio est in iis ipsis iniuriis, quae catholico nomini in luce atque in oculis hominum nimis saepe inferuntur: quas quidem cultrix religionis aetas nullo pacto tulisset. — His de caussis incredibile dictu est, quanta hominum multitudo in aeternae salutis discrimine versetur; sed eivi-tates ipsae atque imperia diu incolumia esse non possunt, quia labentibus institutis moribusque ehristianis, maxima soeietatis humanae fundamenta ruere necesse est. Tran-quillitati publicae atque ordini tuendo sola vis relinquitur: vis autem valde est infirma, praesidio religionis detracto: eademque servituti pariendae quam obedientiae aptior, gerit in se ipsa magnarum perturbationurn inelusa semina. Graves memoratu Casus saeeulum tulit: nec satis liqnet num non sint pertimescendi pares. — Itaque tempus ipsum monet remedia, unde oportet, quaerere: videlicet christianam sentiendi agendique rationem in vita privata, in omnibus reipublicae partibus, restituere: quod est unum ad pellenda mala, quae premunt, ad prohibenda pericula, quae impendent, aptissimum. In id nos, Venerabiles Fratres, incumbere opus est, id maxima qua possumus eontentione industriaque conari: eiusque rei caussä, quamquam aliis locis, ut sese dedit opportunitas, similia tradidimus, utile tarnen arbitramur esse in bis Litteris magis enucleate officia describere catholicorum: quae officia si accurate serventur, mirabiliter ad rerum eommunium salutem valent. Incidimus in vehementem eamque prope quotidianam de rebus maximis dimicationem: in qua difficillimum est non decipi aliquando, non animo multos suecumbere. Nostrum est, Venerabiles Fratres, admonere quemque, docere, ?d-hortari convenienter tempori, ut viarn veritatis nemo deserat. Esse in usu vitae plura ac maiora catholicorum officia, quam eorum qui sint fidei catholicae aut perperam compotes, aut omnino expertes, dubitari non potest. Cum, parta iam hominum gen er i salute, Iesus Christus prae-dicare Evangelium Apostolos iussit omni creaturae, hoc pariter officium hominibus universis imposuit, ut per-discerent et crederent, quae docentur: cui quidem officio sempiternae salutis omnino est adeptio coniuncta. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus crit: qui vero non crediderit, condemnabitur1). Sed christianam fidem homo, ut debet, complexus, hoc ipso ecclesiae ut ex ea natus subiicitur, eiusque fit soeietatis maximae sanctissimaeque particeps, quam summa cum potestate regere, sub invi-sibili capite Christo Iesu, romani Pontifieis proprium est munus. — Nunc vero si civitatem, in qua editi suscep-tique in hanc lucem sumus, praecipue diligere tuerique iubemur lege naturae usque eo, ut ei vis bonus vel mortem pro patria oppetere non dubitet, officium est christianorum longe maius simili modo esse in Ecclesiam semper affectos. Est enim Ecclesia civitas sancta Dei viventis, Deo ipso nata, eodemque auetore constituta: quae peregrinatur quidem in terris, sed vocans homines et erudiens atque deducens ad sempiternam in caelis felicitatem. Adamanda igitur patria est, unde vitae mortalis usuram accepimus: sed necesse est caritate Ecclesiam praestare, cui vitam ') Marc. XVI, 16. animae debemus perpetuo mansuram: quia bona animi corporis bonis rectum est anteponere, multoque, quam erga homines, sunt erga Deum officia sanctiora. — Cetera m , vere si iudicare volumus, supernaturalis amor Ecclesiae patriaeque caritas naturalis, geminae sunt ab eodera sempiterno principio profectae caritates, cum ipse sit utriusque auctor et caussa Deus: ex quo consequitur, non posse alterum officium pugnare cum altero. Utique utrumque possumus et debemus, diligere nosmetipsos, benevolentes esse cum proximis, amare rempublicam po-testatemque quae reipublicae praesit: eodemque tempore Ecclesiam colere uti parentem, et maxima, qua fieri potest, caritate complecti Deum. — Nihilominus horum officio-rum ordo, vel calamitate temporum vel iniquiore hominum voluntate aliquando pervertitur. Nimirum incidunt caussae, cum aliud videtur a civibus respublica, aliud a ehristianis religio postulare: idque non alia sane de caussa, quam quod rectores reipublicae sacram Ecclesiae potestatem aut nihil pensi habent, aut sibi volunt esse subieetam. Eine et certamen existit, et periclitandae virtuti in eertamine locus. Urget enim potestas duplex: quibus contraria iuben-tibus obtemperari sint ul utrisque non potest: Nemo potest duobus dominis servire1), ita ut omnino, si mos geritur alten', alterum posthaberi necesse sit. Uter vero sit antepo-neudus, dubitare nemo debet. — Videlicet scelus est ab obsequio Dei, satisfaciendi hominibus caussa, discedere: nefas Iesu Christi leges, ut pareatur magistratibus, perrum-pere, aut, per speciem civilis conservandi iuris, iura Ecclesiae migrare. Obedire oportet I)co magis, quam liomi-nibus2) Quodque olim magistratibus non honesta impe-rantibus Petrus ceterique Apostoli respondere consueverunt, idem semper est in caussa simili sine haesitatione respou-dendum. Nemo ei vis paee bellove melior, quam christianus sui memor offieii: sed perpeti omnia potius, et ipsam malle mortem debet, quam Dei Ecclesiaeve caussam de-serere. — Quapropter non habent vim naturamque legum probe perspectam, qui istam in delectu offieii constantiam reprehendunt et ad seditionem aiunt pertinere. Vulgo cognita et a Nobis ipsis aliquoties explicata loquimur. Non est lex, nisi iussio rectae rationis a potestate legitima in bonum commune perlata. Sed vera ac legitima potestas nulla est, nisi a Deo summo principe dominoque omnium proficiseatur, qui mandare homini in homines imperium solus ipse potest: neque est recta ratio putanda, quae cum veritate dissentiat et ratione divina: neque verum bonum, quod summo atque incommutabili bono repugnet, vel a caritate Dei torqueat hominum atque abducat volun-tates. — Sanetum igitur ehristianis est publicae potestatis nomen, in qua divinae maiestatis et imaginem quandam *) Matth. VI. 24. ') Act. V, 29. tum etiam agnoscunt, cum geritur ab indigno: iusta et debita legum vereeundia, non propter vim et minas, sed propter eonscientiam oflicii: non enim dcdit nobis Dens spiritum timoris1). Verum si reipublicae leges aperte discrepent cum iure divino, si quam Ecclesiae imponant iniuriam, aut iis, quae sunt de religione, officiis contra-dicant, vel auctoritatem Iesu Christi in Pontifiee maximo violent, tum vero resistere officium est, parere scelus: idque cum ipsius reipublicae iniuria coniunctum, quia peccatur in rempublicam quidquid in religione delinquitur. — Kursus autem apparet quam sit illa seditionis iniusta criminatio: non enim abiieitur principi legumque latoribus obedientia debita: sedabeorum voluntate in iis dumtaxat praeceptis disceditur, quorum ferendorum nulla potestas est, quia cum Dei iniuria ferentur, ideoque vaeant iustitia, et quidvis potius sunt quam leges. — Nostis, Venerabiles Fratres, hanc esse ipsissimam beati Pauli Apostoli doctri-nam: qui cum scripsisset ad Titum, monendos cliristianos principibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, illud statim adiungit, ad omne opus bonum paratos esse2): quo palam fieret, si leges hominum contra sempiternam legem Dei quicquam statuant, rectum esse non parere. Similique ratione princeps Apostolorum iis, qui libertatem praedicandi Evangelii sibi vellent eripere, forti atque exeelso animo respondebat, si iustum est in conspectu Dei, vos potius audire, quam Deum, iudicate: non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui3), Ambas itaque patrias unumquemque diiigere, alteram naturae, alteram civitatis caelestis, ita tarnen ut huius, quam illius habeatur caritas antiquior, nec unquam Dei iuribus iura liumana anteponantur, maximum est christi-anorum officium, itemque velut fons quidam, unde alia officia nascuntur. Sane liberator generis humani de se ipse Ego, inquit, in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati.i) Similiter, ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut ac-cendatur ?5) In huius cognitione veritatis, quae rnentis est summa perfectio, in caritate divina, quae perficit pari modo voluntatem, omnis christianorum est vita ac libertas posita. Quarum rerum, veritatis scilicet et caritatis, nobi-Iissimum patrimonium, sibi a Iesu Christo commendatum, perpetuo studio vigilantiaque eonservat ac tuetur Ecclesia. Sed quam acre adversus Eeclesiam bellum deflagra-verit quamque multiplex, vix attinet hoc loco dicere. Quod enim rationi contigit complures res occultas et a natura involutas scientiae pervestigatione reperire, easque in vitae ») II. Timoth. I, 7. -) Tit. III, 1. 3) Act. IV, 19, 20. *) Io. XVIII. 37. 6) Luc. XII, 49. usus apte eonvertere, tantos sibi spiritus sumpsere homi-nes, ut iam se putent numen posse imperiumque divinum a communi vita depellere. — Quo errore decepti, trans-ferunt in naturam humanam ereptum Deo principatum: a natura petendum omnis veri principium et normam praedicant: ab ea manare, ad eamque esse cuncta religi-onis officia referenda. Quocirca nihil esse divinitus tra-ditum: non disciplinae morum christianae, non Ecclesiae parendum: nullam huie esse legum ferendarum potestatem, nulla iura; imo nec ullum Ecclesiae dari in reipublicae institutis locum oportere. Expetunt vero atque omni ope contendunt capessere res publieas et ad gubernacula sedere civitatum, quo sibi facilius lieeat ad has doctrinas diri-gere leges moresque fingere populorum. Ita passim catho-licum nomen vel aperte petitur, vel occulte oppugnatur: magnäque cuilibet errorum perversitati permissä lieentiä, multis saepe vinculis publica veritatis christianae professio constringitur. Eis igitur tarn iniquis rebus, prim um omnium res-picere se quisque debet, vehementerque curare, ut alte comprehensam animo tidem intenta custodia tueatur, ca-vendo pericula, nominatimque contra varias sophismatum fallacias semper armatus. Ad cuius incolumitatem virtutis illud etiam perutile, et magnopere consentaneum tempo-ribus iudieainus, Studium diligens, ut est facultas et captus singulorum, in christiana doctrina ponere, earumque rerum, quae religionem eontinent, quasque assequi ratione licet, maiore qua potest notitia mentem imbuere. Curnque tidem non modo vigere in animis incorruptam, sed assiduis etiam incrementis oporteat augescere, iteranda persaepe ad Deum est supplex atque humilis Apostolorum flagitatio, adauge nobis fidem.1) Verum in hoc eodem genere, quod tidem christianam attingit, alia sunt officia, quae observari accurate religio-seque si salutis semper interfuit, hac tempestate nostra interest maxime. — Nimirum in hac, quam diximus, tanta ac tarn late fusa opinionum insania, profecto patrocinium suseipere veritatis, erroresque ex animis evellere, Ecclesiae munus est, idque omni tempore sancteque servandum, quia honor Dei, ac salus hominum in eins sunt tutela. At vero, cum necessitas cogit, incolumitatem tidei tueri non ii solum debent qui praesunt, sed quilibet tenetur fidem suam aliis propalare, vel ad instructionem aliorum fidelium sive confirmationem, vel ad reprimendum infi-delium insultat ionem.3) Cedere hosti, vel vocem premere, cum tantus undique opprimendae veritati tollitur clamor, aut inertis hominis est, aut de iis, quae profitetur, utrum vera sint, dubitantis. Utrumque turpe, atque iniuriosum Deo: utrumque cum singulorum tum communi saluti -) Luc. XVIII, 5. ’) 8. Thom. II-II Quaest. III, art. II, ad 2. repugnans: solis fidei inimieis fructuosum, quia valde äuget remissior proborum opera audaciam improbormn. — Eoque magis christianorum vituperauda segnities, quia falsa cri-mina dilui, opinionesque pravae eonfutari levi negotio, ut plurimum, possunt: maiore aliquo cum labore semper possunt. Ad extremum, nemo unus prohibetur eam ad-hibere ac prae se ferre fortitudinem, quae propria est christianorum: qua ipsa non raro animi adversariorum et consilia franguntur. Sunt praeterea Christian! ad dimica-tionem nati: cuius quo maior est vis, eo certior, Deo opi-tulante, victoria. Confidite: ego vici mundum.1) Neque est quod opponat quisquam, Ecelesiae eonservatorem ac vin-dieem Iesum Christum nequaquam opera hominum indi-gere. Non enim inopia virium, sed magnitudine bonitatis vult ille ut aliquid a nobis conferatur operae ad salutis, quam ipse peperit, obtinendos adipiscendosque fructus. Huiusce partes offieii primae sunt, catholicam doctrinam profiteri aperte et constanter, eamque, quoad quisque potest, propagare. Nam, quod saepius est veris-simeque dictum, christianae quidem sapientiae nihil tarn obest, quam non esse cognitam. Valet enim per se ipsa ad depellendos errores probe percepta: quam si mens arripuerit simplex praeiudicatisque non adstricta opinio-nibus, assentiendum esse ratio pronuntiat. Nunc vero lidei virtus grande munus et gratiae bonitatisque divinae: res tarnen ipsae, quibus adhibenda fides, non alio fere modo quam audiendo noscuntur. Quomodo credent ei, quem non audierunt ? Quomodo autcm audicnt sine pracdicante ? . . . Ergo fides ex auditu, auditus autcm per verbum Christi.2) Quoniam igitur fides est ad salutem necessaria, omnino praedicari verbum Christi consequitur oportere. Profecto praedicandi, hoc est docendi, munus iure divino penes magistros est, quos Spiritus Sanctus posuit Episcopos regere Ecclesiam Dci,3) maximeque penes Pontificem ro-manum, Iesu Christi vicarium, Ecelesiae universae summa cum potestate praepositum, credendorum, agendorum ma-gistrum. Nihilominus nemo putet, industriam nonnullam eadem in re ponere privates prohiberi, eos nominatim, quibus ingenii facultatem Deus cum studio bene merendi dedit: qui, quoties res exigat, commode possunt non sane doctoris sibi partes assumere, sed ea, quae ipsi aeceperint, impertire ceteris, magistrorum voci resonantes tamquam imago. Quin imo privatorum opera visa est Patribus Con-cilii Vaticani usque adeo opportuna ac frugifera, ut prorsus deposcendam iudicarint. Omnes christifideles, maxime vero eos, qui praesunt, vel docendi munere funguntur, per visccra Iesu Christi ohtestamur, nee non eiusdem Bei et Salvatoris nostri auctoritatc iubemus, ud ad hos errores -) Io. XVI, 33. -) Rom. X, 14, 17. ") Act. XX, 28. a sancta Ecclesia arcendos et eliminandos, atque puris-simae fidei lucem pandendam Studium et operam con-ferant.1) — Ceterum serere fidem catholicam auctoritate exempli, professionisque constantia praedicare, quisque se posse ac debere meminerit. — In offieiis igitur quae nos iungunt Deo atque Ecelesiae, hoc est numerandum maxime, ut in verdate christiana Propaganda propulsandisque erroribus elaboret singulorum, quoad potest, industria. Quibus tarnen officiis non ita, ut oportet, cumulate et utiliter satisfacturi sunt, si alii seorsum ab aliis in certamen descenderint. — Futurum sane Iesus Christus signifieavit, ut quam ipse offensionem hominum invi-diamque prior excepit, in eamdem pari modo opus a se institutum incurreret: ita plane ut ad salutem pervenire, ipsius benefieio partam, multi reapse prohiberentur. Quare voluit non alumnos dumtaxat instituere disciplinae suae, sed hos ipsos societate coniungere, et in unum corpus, quod est Ecclesia,2) cuius esset ipse caput, apte coagmen-tare. Permeat itaque vita Christi Iesu per totam compagem corporis, alit ae sustentat singula membra, eaque copulata tenet inter se et ad eumdem composita finem, quamvis non eadem sit actio singulorum.3) His de caussis non modo perfecta societas Ecclesia est, et alia qualibet societate longe praestantior, sed hoc ei est inditum ab Auctore suo ut debeat pro salute generis humani eontendere ut castrorum acies ordinata,4) Ista rei christianae compositio conformatioque mutari nullo modo potest: nec magis vivere arbitratu suo cuiquam licet, aut eam, quae sibi libeat, decertandi rationem eonsectari: propterea quod dissipat, non eolligit, qui cum Ecclesia et Iesu Christo non colligit, verissimeque contra Deum contendunt, quicumque non cum ipso Ecclesiaque contendunt.5) Ad hanc vero coniunctionem animorum similitudi-nemque agendi, inimieis eatholici nominis non sine caussa formidolosam, primum omnium concordia est necessaria sententiarum: ad quam ipsam videmus Paulum Apostolum Corinthios cohortantem vehementi studio et singulari gravi täte verborum: Obsecro autcm vos, fratres, per nomen Domini nostri Iesu Christi, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis Schismata: sitis autem perfecti in eadem sententia.6) — Cuius praecepti facile sapientia per-spicitur. Est enim principium agendi mens: ideoque nec congruere voluntates, nec similes esse actiones queunt, si q Const. I)ei Filius, sub Im. а) Coloss. I, 24. 3) Sicut enim in uno corpore multa membra liabemus, omnia autem membra non eumdem actum liabent: ita multi unum corpus surnus in Christo, singuli autem alter alterius membra. Rom. XII, 4,5. 4) Cantic. VI, 9. б) Qui non est mecum, contra me est: et qui non colligit mccum, dispergit. Luc. XI, 23. 6) I. Corinth. I, 10. mentes diversa opinentur. Qui solam rationem sequuntur dueem, vix in eis aut ne vix quidem una esse doctrina potest: est enim ars rerum cognoscendarum perdifficilis: mens vero et infirma est natura, et varietate distrahitur opinionum, et impulsione rerum oblata extrinsecus non raro fallitur; aceedunt cupiditates, quae veri videndi nimium saepe toilunt aut certe minuunt faeultatem. Hae de eaussa in moderandis civitatibus saepe datur opera ut coniuneti teneantur vi, quorum animi discordant. — Longe aliter christiani: quid credere oporteat, ab Ecclesia ac-cipiunt, cuius auctoritate ductuque se certo sciunt verum attingere. Propterea sieut una est Ecclesia, quia unus Iesus Christus, ita cunctorum toto orbe christianorum una est atque esse debet doctrina. Unus Dominus, una fidesd) Hdbentes autem eumdem spiritum fidei,2) salutare principium obtinent, unde eadem in omnibus voluntas eademque in agendo ratio sponte gignuntur. Sed, quod Paulus Apostolus iubet, unanimitatem opportet esse perfectam.— Cum christiana fides non hu-manae, sed divinae rationis auctoritate nitatur, quae enim a Deo aecepimus, vera esse credimus non propter intrin-secam rerum veritatem naturali rationis lumine perspec-tam, sed propter auctoritatem ipsius Dei revelantis, qui nee falli nee fallere potest3), consequens est ut, quas-cumque res constet esse a Deo traditas, omnino excipere singulas pari similique assensu necesse sit: quarum rerum abnuere fidem uni huc ferme reeidit. repudiare universas. E vertu nt enim ipsum fundamentum fidei, qui aut elocutum hominibus Deum negent, aut de infinita eius veritate sa-pientiave dubitent. — Statuere vero quae sint doetrinae divinitus traditae, Ecclesiae docentis est, cui custodiam interpretationemque Deus eloquiorum suorum eommisit. Summus autem est magister in Ecclesia Pontifex romanus. Concordia igitur animorum sicut perfeetum in una fide consensum requirit, ita voluntates postulat Ecclesiae ro-manoque Pontifici perfecte subiectas atque obtemperantes, ut Deo. — Perfecta autem esse obedientia debet, quia ab ipsa iide praecipitur, et habet hoc commune cum fide, ut di-vidua esse non possit; imo vero si absoluta non fuerit et numeros omnes habens, obedientiae quidem simulaerum relinquitur, natura tollitur. Cuiusmodi perfectioni tantum christiana consuetudo tribuit, ut illa tamquam nota in-ternoscendi catholicos et habita semper sit et habeatur. Mire explicatur hie locus a Thoma Aquinate iis verbis: „Formale . . . obiectum fidei est veritas prima secundum „quod manifestatur in Seripturis sacris, et doctrina Ecele-„siae, quae procedit ex veritate prima. Unde quicumque ') Ephes. IV, 5. -) II. Corinth. IV. 13. 3) Conc. Vat. Const. »Dei Filius«, cap. 3. „non inhaeret, sieut infallibili et divinae regulae, doetrinae „Ecclesiae, quae procedit ex veritate prima in Seripturis „sacris manifestata, ille non habet habitum fidei: sed ea, „quae sunt fidei, alio modo tenet quam per fidem .... „Manifestum est autem, quod ille, qui inhaeret doc-„trinis Ecclesiae tamquam infallibili regulae omnibus „assentit, quae Ecclesia docet: alioquin si de bis, quae „Ecclesia docet, quae vult, tenet, et quae non vult, non „tenet, non iam inhaeret Ecclesiae doetrinae sicut infalli-„bili regulae, sed propriae voluntati.1) Una fides debet „esse totius Ecclesiae, secundum illud (I. Corinth. I): „Idipsum dicatis omnes et non sint in vobis sehismata: „quod servari non posset nisi quaestio fidei exorta deter-„minetur per eum, qui toti Ecclesiae praeest, ut sie eius „sententia a tota Ecclesia firmiter teneatur. Et ideo ad „solam auctoritatem Summi Pontificis pertinet nova editio „Symboli, sieut et omnia alia, quae pertinent ad totam „Ecclesiam.2) In constituendis obedientiae finibus, nemo arbitretur, saerorum Pastorum maximeque romani Pontificis aueto-ritati parendum in eo dumtaxat esse, quod ad dogmata pertinet, quorum repudiatio pertinax diiungi ab haereseos flagitio non potest. Quin etiam neque satis est sincere et firmiter assentiri doctrinis, quae ab Ecclesia, etsi solemni non definitae iudicio, ordinario tarnen et universal! ma-gisterio tamquam divinitus revelatae credendae proponuntur: quas fide catliolica et divina credendas Concilium Vaticanum decrevit. Sed hoc est praeterea in officiis christianorum ponendum, ut potestate ductuque Episcoporum imprimisque Sedis Apostolieae regi se gubernarique pati-antur. Quod quidem quam sit consentaneum, perfacile apparet. Nam quae divinis oraculis continentur, ea Deum partim attingunt, partim ipsum hominem itemque res ad sempiternam hominis salutem necessarias. Iam vero de utroque genere, nimirum et quid credere oporteat et quid agere, ab Ecclesia iure divino praecipitur, uti diximus, atque in Ecclesia a Pontifice maximo. Quam obrem indicare posse Pontifex pro auctoritate debet quid eloquia divina contineant, quae eis doetrinae concordent, quae discrepent: eademque ratione ostendere quae honesta sint, quae turpia: quid agere, quid fugere salutis adipiscendae caussa, necesse sit: aliter enim nec eloquiorum Dei certus inter-pres nec dux ad vivendum tutus ille esse homini posset. Altius praeterea intrandum in Ecclesiae naturam: quippe quae non est christianorum, ut fors tulit, nexa eommunio, sed excellenti temperatione divinitus constituta societas, quae illuu recta proximeque spectat, ut pacem animis ac sanctitatem afferat: cumque res ad id necessarias divino munere sola possideat, certas habet leges, *) II—II. Quaest. V, art. III. *) Ib. Quaest. I, art. X. certa officia, atque in populis ehristianis moderandis rationell! viamque sequi tu r naturae suae consentaneam. — Sed istiusmodi regiminis difficiiis est et cum frequenti offensione eursus. Gentes enim Ecclesia regit per cunctos terrarum tractus disseminatas, genere differentes mori-busque, quas, cum in sua quaeque republica suis legibus vivant, civili simul ac saerae potestati officium est subesse. Quae officia in eisdem personis coniuncta reperiuntur, non vero pugnantia, uti diximus, neque confusa, quia alterum genus ad prosperitatem pertinet civitatis, alterum ad commune Ecclesiae bonum utrumque pariendae dominum per-fectioni natum. Qua posita iurium et offieiorum terminatione, omnino liquet esse liberos ad res suas gerendas rectores civitatum; idque non modo non invita, sed plane adiuvante Ecclesia; quae quoniam maxime praecipit ut colatur pietas, quae est iustitia adversus Deum, hoc ipso ad iustitiam vocat erga principes. Verum longe nobiliore instituto potestas sacra eo spectat, ut regat hominum animos tuendo regnum Bei et iustitiam eins Q, atque in hoc tota versatur. Dubitari vero salva fide non potest, istiusmodi regimen animorum Ecclesiae esse assignatum uni, nihil ut in eo sit politicae potestati loci: non enim Caesari, sed Petro claves regni caelorum Iesus Christus commendavit. — Cum hac de rebus politicis deque religiosis doctrina quaedam alia coniunguntur non exigui momenti, de quibus silere hoc loco nolumus. Ab omni politico genere imperii distat christiana respublica plurimum. Quod si similitudinem habet con-formationemque regni, profecto originem, caussam, natura m mortalibus regnis habet longe disparem. Ins est igitur, vivere Ecelesiam tuerique se consentaneis naturae suae institutis ae legibus. Eademque cum non modo societas perfecta sit, sed etiam humana quavis societate superior, sectari partium studia et mutabilibus rerum eivilium flexi b u s servire iure officioque suo valde recusat. Similique ratione custos iuris sui, observantissima alieni, non ad se putat Ecclesia pertinere, quae maxime forma civitatis pla-ceat, quibus institutis res christianorum gentium civilis geratur: ex variisque reipublicae generibus nullum non probat, dum religio morumque disciplina salva sit. — Ad hoc exemplum cogitationes actionesque dirigi singulorum christianorum oportet. Non dubium est, quin quaedam sit in genere politico honesta contentio, cum scilieet incolumi veritate iustitiaque certatur, ut opiniones re usuque valeant, quae ad commune bonum prae ceteris conducibiles vide-antur. Sed Ecelesiam trahere ad partes, aut omnino adi-utricem veile ad eos, quibuscum eontenditur, superandos, hominum est religione intemperanter abutentium. Ex ad-verso sancta atque inviolata apud omnes debet esse religio: imo in ipsa disciplina civitatum, quae a legibus morum ') iMath. VI, 33. officiisque religionis separari non potest, hoc est potis-simum perpetuoque spectandum, quid maxime expediat Christiane nomini: quod ipsum sicubi in periculo esse ad-versariorum opera videatur, cessandum ab omni dissidio, et concordibus animis et consiliis propugnatio ac defensio suscipienda religionis. quod est commune bonum maximum, quo sunt omnia referenda. — Idque opus esse ducimus aliquante exponere accuratius. Profecto et Ecclesia et civitas suum habet utraque principatum: proptereaque in gerendis rebus suis neutra paret alter!, utique intra terminos a proxima cuiusque caussa constitutos. Ex quo tarnen nulla ratione disiunctas esse sequitur, multoque minus pugnantes. — Saue non tantum nobis ut essemus natura dedit, sed ut morati esse-mus. Quare a tranquillitate ordinis publiei, quam proxime habet civilis coniunctio propositam. hoc petit homo, ut bene sibi esse lieeat, ac multo magis ut satis praesidii ad perticiendos mores suppeditet: quae perfectio nusquam nisi in cognitione consistit atque exercitatione virtutis. Simul vero vult, id quod debet, adiumenta in Ecclesia reperire, quorum ope pietatis perfectae perfecto fungatur munere: quod in cognitione usuque positum est verae religionis, quae princeps est virtutum, propterea quod revocando ad Deum, explet et cumulat universas. In institutis igitur legibusque sanciendis spectanda hominis indoles est mo-ralis eadem ac religiöse, eiusdemque curanda perfectio, sed recte atque ordine: nee imperandum vetandumve quid-quam nisi ratione habita quid civili hominum societati sit, quid religiosae propositum. Hac ipsa de caussa non potest Ecclesiae non Interesse quales in civitatibus valeant leges non quatenus ad rempublieam pertinent, sed quia flnes debitos aliquando praetergressae in ins Ecclesiae in-vadunt. Quin imo resistere, si quando officiat religioni disciplina reipublicae, studioseque conari, ut in leges et instituta populorum virtus pervadat Evangelii, munus est Ecclesiae assignatum a Deo. Qnoniamque fortnna reipublicae potissimum ex eorum pendet ingenio, qui populo praesunt, idcirco Ecclesia patrocinium iis hominibus gra-tiamque praebere non potest, a quibus oppugnari sese intelligat, qui iura ipsius vereri aperte recusent, qui rem sacram remque civilem natura consociatas divellere eon-tendant. Contra fautrix, uti debet, eorum est qui, cum de civili deque christiana republica quod sentire rectum est, ipsi sentiant, ambas in communi bono eoncordes ela-borare volunt. — His praeceptis norma continetur, quam in publica actione vitae catholicum quemque necesse est sequi. Nimirum, ubicumque in negotiis publicis versari per Ecelesiam licet, favendum viris est spectatae probitatis, eisdemque de Christiane nomine merituris: neque caussa esse ulla potest cur male erga religionem animatos lieeat anteponere. Ex quo apparet qnam sit raagnum officium tueri consensnm animorum, praesertim cum per hoc ternpus tanta eonsiliorum calliditate christianum oppugnetur no-men. Quotquot diligenter studuerint Ecclesiae adhaerescere, quae est columna et firmamentum veritatis Q, facile cave-bunt magistros mendaces .... libertatem illis promitten-tes, cum ipsi servi sint corruptionis2): quin imo ipsius Ecclesiae virtutis participes futuri, insidias sapientia vin-ceut, vim fortitudine. — Non est hujus loci exquirere, num quid, et qnantnm ad novas res contulerit opera segnior atque Intestina discordia catholieorum: sed certe erant homines nequam minus habituri audaeiae, nee tantas edituri ruinas, si robustior in plurimorum animis viguisset tides, quae per caritatem operatm3), neque tarn late morum ehristianorum tradita nobis divinitus disciplina concidisset. Utinam praeteritae res hoc pariant, recordando, commodi, rectius sapere in posterum. Verum ad negotia publica accessuris duo sunt magno-pere vitia fugienda, quorum alter um prudentiae noraen usurpat, alterum in temeritate versatur. — Quidam enim poteuti pollentique improbitati aperte resistere negant oportere, ne forte hostiles animos certamen exasperet. Ist! quidem pro Ecclesia stent, an contra, incertum: quando-quidem profiteri se doctrinam catholicam affirmant, sed tarnen vellent, eertas ab ea discrepantes opiniones impune propagari posse Ecclesia sineret. Ferunt dolenter interitum tidei demutationemque morum: nihil tarnen de remedio laborant, vel etiam niraia indulgentia aut perniciosa qua-dem simulatione non raro malum äugen1-. Iidem de sua in apostolicam Sedem voluntate nemini volunt esse du-bium: sed habent semper aiiquid, qriod pontifici succen-seaut. Istiusmodi hominum prudentia ex eo est genere, quod a Paulo Apostolo sapientia carnis et mors animi appellatur, quia nec subest legi divinae, nee potest sub-esse.4) Nihil autem minus est ad mala minuenda pro-vidnm. Inimicis enim, quod praedicare et in quo gloriari multi eorum non dubitant, hoc est omnino propositum, religionem catholicam, quae vera sola est, funditus, si fieri posset, extinguere. Tali autem consilio nihil non audent: sentiunt enim, quo magis fuerit aliorum tremefacta virtus, eosibi expeditiorem fore malarum rerum facultatem. Itaque qui adamant prudentiam carnis, ac neseire se Simulant, christianum quemque debere bonum militem Christi esse: qui debita victoribus praemia consequi molissima via atque intacti a eertamine volunt, ii tantum abest ut iter malo-rum intercipiant, ut potius expediant. *) I. Timoth. III, 15. 2) II. Petr. II, 1, 19. s) Galat. V, 6. 4) Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subiecta: nec enim potest. Rom. VIII, 6, 7. Contra non pauci fallaci studio permoti, aut, quod magis esset vitio, aliud agentes aliud simulantes, non suas sibi partes assumunt. Bes in Ecclesia geri suo ip-sorum iudicio atque arbitratu vellent usque eo, ut omne quod secus agitur, moleste ferant, aut repugnanter acci-piant. Hi quidem inani contentione laborant, nihilo minus, quam alteri, reprehendendi. Hoc enim est non sequi po-testatem legitimam, sed praevertere, simulque magistra-tuum munia ad privates rapere, magna cum perturba-tione ordinis, quem Deus in Ecclesia sua perpetuo ser-vandum constituit, nec sinit a quoquam impune violari. — Illi optirne, qui descendere in certamen, quotiescumque est opus, non recusant, hoc rato persuasoque interituram vim iniustam, sanctitatique iuris et religionis aliquando cessuram. Qui videntur sane dignum aiiquid antiqua vir-tute suscipere, cum tueri religionem connituntur maxime adversus factionem audacissimam, Christiane nomini exa-gitando natam, quae Pontificem maximum in suam re-dactum potestatem consectari hostiliter non desistit: sed obedientiae studmm diligenter retinent, nihil aggredi iniussu soliti. lamvero quoniam similis obtemperandi vo-luntas, robuste animo costantiaeque coniuncta, christianis universis est necessaria, ut, quoscumque casus ternpus in-vexerit, in nullo sint deficientesQ, magnopere velimus in singulorum animis alte insidere eam, quam Paulus2) prudentiam spiritus nominat. Haec enim in moderandis actio-nibus humanis sequitur optimatn mediocritatis regulam, illud in homine efficiens, ne aut timide desperet propter ignaviam, aut nimis confidat propter temeritatem. — Est autem quod differat inter prudentiam politicam, quae ad bonum commune et eam quae ad bonum cuiusque privatim pertinet. Haec enim cernitur in homiuibus pri-vatis, qui consilio rectaeque rationi obediunt in guber-natione sui: illa vero in praepositis, maximeque in prim cipibus, quorum muneris est cum potestate praeesse: ita quidem ut politica privaterem prudentia in hoc videatur tota consistere, legitimae potestatis iussa fideüter exequi3) Haec dispositio atque hic ordo tanto magis valere in chri- ') Iac. I, 4. 2) Rom. VIII, 6. 8) Prudentia in ratione est; regere autem et gubernare pro-prie rationis est: et ideo unusquisque inquantum participat de regimine et gubernatione, intantum convenit sibi habere rationem et prudentiam. Manifestum est autem quod subditi, inquantum est subditus, et servi inquantum est servus, non est regere et gubernare, sed magis regi et gubernari. Et ideo prudentia non est virtus servi, inquantum est servus, nec subditi, inquantum est subditus. Sed quia quilibet liomu inquantum est rationalis, participat aiiquid de regimine secundum arbitrium rationis, intantum convenit ei prudentiam habere. Unde manifestum est quod prudentia quidem in principe est ad modum artis architectonicae, ut dicitur in VI Ethicorum; in subditis autem ad modum artis manu operantis. S. Thom. 11-11, Quaest. XLVII, art. XII. stiana republica debet, quanto Pontiticis politica prudentia plura complectitur: eius enim est non solum regere Ec-clesiam, sed generatim civium christianorum actiones ita ordinäre, ut cum spe adipiscendae salutis aeternae apte congruant. Ex quo apparet, praeter summ am sententiarum concordiam et factorum, necesse esse politicam potestatis ecclesiasticae observare in agendo sapientiam. Iamvero christianae rei administratio proxime et secundum Ponti-iicem romanum ad Episcopos pertinet: qui scilicet, quam-quam pontificalis fastigium potestatis non attingunt, sunt tarnen in ecclesiastica hierarchia veri principes; cumque singuias Ecclesias singuli administrent, sunt quasi prin-cipales artifices ... in aedificio spirituali1), atque habent munerum adiutores, ac ministros consiliorum Olericos. Ad haue Ecclesiae constitutionem, quam nemo mortalium mutare potest, actio est accomodanda vitae. Propterea quemadmodum Episcopis necessaria est cum Apostolica Sede in gerendo episcopatu coniunctio, ita clericos lai-cosque oportet cum Episcopis suis coniunctissime vivere, agere. — Ipsorum quidem Antistitum utique potest esse aliquid aut minus laudabile in moribus, aut in sententiis non probabile: sed nemo privatus arroget sibi personam iudicis, quam Christus Dominus illi imposuit uni, quem agnis atque ovibus praefecit. Memoria quisque teneat sa-pientissimam Gregorii magni sententiam : Admonendi sunt subditi, ne praepositorum suorum vitam temere iudicent, si quid eos fortasse agere reprehensibiliter vident, ne unde mala recte redarguunt, inde per elationis impulsum in profundiora mergantur. Admonendi sunt, ne cum culpas praepositorum considerant, contra eos audaciores fiant, sed sic, si qua valde sunt eorum prava, apud semetipsos diiudicent, ut tarnen divino timore constricti ferre sub eis iugum reverentiae non recusent.... Facta quippe praepositorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda iudicantur2). Verumtamen parum sunt conata profutura, nisi ad virtutum christianarum disciplinam vita instituatur. — lila est sacrarum Litterarum de Iudaeorum genere sen-tentia : TJsque dum non peccarent in conspectu Fei sui erant cum Ulis bona: Deus enim illorum odit iniqui-tatem .... Cum recessissent a via quam dederat Ulis Deus, ut ambularent in ea, exterminati sunt praeliis a multis nationibus3). Atqui inchoatam formam populi Christian! gerebat Iudaeorum natio: atque in veteribus eorum easibus saepe imago iuerat veritatis futurae: nisi quod longe maioribus beneficiis auxit nos atque ornavit divina benignitas, ob eamque rem ingrati animi crimen multo efticit christianorum graviora delicta. ') S. Thom. Quodlib. I. art. XIV. *) Reg. Pastor. P. III. Cap. IV. 3) Iudith V, 21, 22. Ecclesia quidem nullo tempore nulloque modo de-seritur a Deo: quare nihil est, quod sibi ab hominum scelere metuat: at vero degeuerantibus a christiana vir-tute nationibus non eadem potest esse securitas. Miseros enim facit populos peccatum1). — Cuius vim veritatemque sententiae si omnis retro experta est aetas, quid est caussae quamobrem nostra non experiatur? Imo debitas iam instare poenas, permulta declarant, idemque status ipse confirmat civitatum; quarum plures videlicet inte-stinis malis attritas, nullam ab omni parte tutam videmus. Quod si improborum factiones institutum iter audacter per-rexerint: si evenerit iis ut, quemadmodum grassantur malis artibus et peiore proposito, sic opibus potentiaque invalescant, metuendum sane ne totas civitates a funda-mentis, quae posuit natura, convellant. — Neque vero prohiberi tantae formidines sola hominum ope possunt praesertim, quia multitudo ingens, lide christiana reiecta, iustas superbiae poenas in hoc luit, quod veritatem ob-caecata cupiditatibus frustra conquirit, falsa pro veris amplexatur sibique videtur sapere cum vocat malum bonum, et bonum malum, ponens tenebras lucem, et lucem tenebras2). Igitur Deus intersit, ac benignitatis suae meiner civilem hominum societatem respiciat necesse est. Quamobrem, quod vehementer alias hortati sumus, singulari studio constantiaque enitendum, ut clementia divina ob-secratione humili exoretur, virtutesque, quibus efficitur vita christiana, revocentur. — Imprimis autem excitanda ac tuenda caritas est, quae praecipuum vitae christianae firmamentum continet, et sine qua aut nullae omnino sunt, aut tructu vacuae virtutes. Idcirco beatus Paulus Colossenses adhortatus, ut vitium omne defugerent, va-riamque virtutum laudem consectarentur, illud subiieit, super omnia autem haec caritatem liabcte, quod est vin-culum perfcctionis3). Vere vinculum est perfectionis caritas, quia quos complexa est, cum Deo ipso intime con-iungit, perticitque ut vitam animae hauriant a Deo, cum Deo agant, ad Deum referant. Debet vero caritas Dei cum caritate proximoruin consociari, quia infinitam Dei bonitatem homines participant, eiusque gerunt in se expressam ima-ginem atque formam. Hoc mandatum habemus aDeo, ut qui diligit Deum, diligat etfratremsuumi). Si quis dixerit, quo-niam diligo Deum, et fratrem suum oderit, mendux est3). Atque hoc de caritate mandatum divinus eius lator novum nominavit, non quod diligere homines inter se non aliqua iam lex, aut ipsa natura iussisset, sed quia christianum hoc diligendi plane novum erat atque in omni memoria -) Proverb. XIV, 34. -) Is. V, 20. 3) Coloss. III, 14. 4) I Io. IV, 21. 5) ib. 20. inauditum genas. Qua enim caritate Iesus Gristus et dili-gitur a Patre suo et homines ipse diligit, eamdem impe- travit alumnis ac sectatoribus suis, nt cor unum et anima una esse in ipso possent, sicut ipse et Pater unum natura sunt. Huius vis praecepti nemo ignorat quam alte in christianorum pectus a principio descenderit, et quales quantosque concordiae, benevolentiae mutuae, pietatis, pa-tientiae, fortitudinis fructus attnlerit. Quidni opera detur exemplis maiornin imitandis? Tempora ipsa non exiguos admovent ad caritatem stimnlos. Eenovantibns impiis ad-versus Iesum Christum odia, instauranda christianis pietas est, maguarumque rerum effectrix renovanda caritas. Quiescant igitur, si qua sunt, dissidia: sileant certationes iilae quidem, quae vires dimicantium dissipant, nec ullo modo religioni prosunt; colligatisque fide mentibus, caritate volnntatibus, in Dei atque hominum amore, nt aequum est, vita degatur. Locus adinonet hortari nominatim patresfamilias, ut his praeceptis et domos gubernare studeant. et liberos mature instituere. Initia reipublicae familia complectitur, magnamque partem alitur intra domesticos parietes for-tuna civitatum. Idcirco qui has divellere ab institutis christianis volunt, consilia a stirpe exorsi, corrumpere societatem domesticam maturant. A quo eos scelere nec cogitatio deterret, id quidem nequaquam tieri sine summa parentum iniuria posse: natura enim parentes habent ins suum instituendi, quos procrearint, hoc adiuncto officio, ut cum fine, cuius gratia sobolem Dei beneficio snsceperunt, ipsa educatio conveniat et doctrina puerilis. Igitur parentibus est necessarium eniti et contendere, ut omnem in hoc genere propulsent iniuriam, omninoque pervincant ut sua in potestate sit educere liberos, uti par est, more christiano, maximeque prohibere scholis iis, a quibus periculum est ne malum venenum imbibant im-pietatis. Cum de fingenda probe adolescentia agitur, nulla opera potest nec labor suscipi tantus, quin etiam sint suscipienda maiora. In quo sane digni omnium admira-tione sunt catholici ex variis gentibus complures, qui suas erudiendis pueris scholas magno sumptu, maiore constantia paravere. Aemulari salutare exemplum, ubi- cumque postulare videantur tempora, decet: sed positum sit imprimis, omnino in puerorum anirnis plurimum insti-tutionem domesticam posse. Si adolescens aetas disci-plinam vitae probain, virtutumque christianarum tarn quam palaestram domi repererit, maguum praesidium habitura salus est civitatum. Attigisse iam videmur, quas maxi me res hoc tempore sequi, quas ffigere catholici homines debeant. — Beliquum est, idque vestrarum est partium, Venerabiles Fratres, curare ut vox Nostra quacumque pervadat, oinnesque intelligant quanti referat ea, quae his litteris persecuti sumus, reipsa efficere. Horum officiorum non potest molesta et gravis esse custodia, quia iugum Iesu Christi suave est, et onus eins leve. — Si quid tarnen difficilius factu videatur, dabitis auctoritate exemploque operam, ut acrius quisque intendat invictumque praestet a difficultatibus animum. Ostendite, quod saepius ipsi mo-nuimus, in periculo esse praestantissima, ac summe expe-tenda bona: pro quorum conservatione omnes esse pati-biles labores putandos; ipsisque laboribus tan tum remu-nerationem fore, quantam Christiane acta vita maximam parit. Alioqui propugnare pro Christo nolle, oppugnare est; ipse autem testatur1), negaturum se coram Patre suo in caelis, quotquot ipsum coram hominibus profiteri in terris recusarint. — Ad Nos quod attinet, vosque universos, numquam profecto, dum vita suppetat, com-missuri sumus, ut auctoritas, consilium, opera Nostra quoquo modo in certamine desideretur. Neque est du-bium, cum gregi, tum pastoribus singulärem Dei opem, quoad debellatum erit, adfuturam. Qua erecti fiducia, caelestium munerum auspicem, benevolentiaeque Nostrae tarn quam pignus Vobis, Venerabiles Fratres, et Clero populoque universo, quibus sin-guli praeestis, apostolicam benedictionem paramenter in Domino impertimus. Datum Eomae apud 8. Petrum die X. Ianuarii Anno MDCCCLXXXX. Pontificatus Nostri Duodecimo. LEO PP. XIII. ') Luc. IX, 26. 18. Stempel- und geöüfirenfreie Ausfertigung von Watrikenauszügen für die militärische Emdenchaltung. Die f. k. Landesregierung für Krain hat mit Zuschrift dem k. k. Ministerium für Landesvertheidiguug ergangenen vom 4. März 1890, Nr. 2905, Nachstehendes anher mit- H. o. Erlässen vom 24. December 1872, Z. 15885, und vom getheilt: 15. Juli 1878, Z. 9036, wurde eröffnet, daß die Geburts-, „Mit den im Einvernehmen mit dem k. k. Ministerium Trauungs- und Todtenscheiue der Urlauber und Reserve- für Cultus und Unterricht, dem k. k. Finanzministerium und männer des k. k. Heeres und der Kriegsmarine, dann der Landwehrmänner (Landesschützen) und deren Familien, wenn sie für die militärische Evidenzhaltung ausgestellt werden, nach der T. P. 117 lit. m des Gesetzes vom 19. April 1850 der Stempelpflicht nicht unterliegen. Bei Ausstellung solcher Matrikenscheine ist aber an jener Stelle, an welcher das Stempelzeichen angebracht zu sein pflegt, der Zweck der Urkunde mit den Worten: „Ausgefertigt für die militärische Evidenzhaltung" anzugeben. Aus Anlaß einer vorgekommcnen Anfrage und zur Behebung etwaiger Zweifel findet das k. k. Ministerium des Innern einvernehmlich mit dem k. k. Ministerium für Cultus und Unterricht, dann für Landesvertheidigung auszusprechen, daß die in den oben bezogenen beiden H. o. Erlässen erwähnten, lediglich für Zwecke der militärischen Evidenzhaltung erforderlichen Matrikenscheine nicht nur stempelfrei, sondern auch gebührenfrei d. H. unentgeltlich auszufolgen sind. Hiebei wird daraus hingewiescn, daß, was die Sterbefälle der dem Militär- beziehungsweise dem Landwehrstande angehörenden Individuen selbst anbelangt, behufs deren Evidenz bereits mit dem H. o. Erlasse vom 12. Februar 1880, Z. 17511 ex 1879 die Matrikcnführer angewiesen worden sind, die Todtenscheine für solche Personen gebührenfrei sofort unmittelbar dem Gemeindevorsteher des Ortes, wo das betreffende Individuum gestorben ist, zur weiteren Veranlassung zuzusenden. Hievon wollen Hochdieselben die mit der Matriken-führung betrauten Organe zur Darnachachtung, und weiters die unterstehenden politischen Behörden, und zwar letztere im Interesse der Matrikcnführer mit der Weisung gefälligst verständigen, daß Matrikenscheine, welche zu dem angegebenen Zwecke gebühren- und stempelsrei ausgefertigt wurden, und aus letzterem Grunde den Vermerk tragen: „Ausgefertigt für die militärische Evidenzhaltung" unter keinen Umständen einer Amtshandlung derselben zu Grunde gelegt werden dürfen, sondern daß die Parteien zur Beibringung der sonst vor-gcschricbenen Matrikenscheine zu verhalten sind. Wien, am 25. Februar 1890. Mcraffe m. p. Hievon werden die hochw. Herren Matrikcnführer im Nachhange zu den hierämtlichen Mittheilungen vom 2. October 1878, Nr. VI. (Diöcesanblatt de 1878 Nr. 9), und vom 16. April 1880, Nr. IV. (Diöcesanblatt de 1880 Nr. 8) zur Benehmungswissenschaft hiemit in Kenntniß gesetzt. 19. Heseh vom 31. Würz 1890 (R.-G.-M. Nr. 53), betreffend einige Abänderungen der Gesetze über die Stempel- und unmittelbaren Gebühren. Mit Zustimmung beider Häuser des Reichsrathcs finde Ich anzuordnen, wie folgt: I. Ermäßigung der Gebühren für Uebertragungen unbeweglicher Sachen und der denselben gleich-gehaltenen Dienstbarkeiten: 8 1. Für die Uebertragung des Eigenthumsrcchtes oder der Dienstbarkeiten des Gebrauches oder der Fruchtnießung unbeweglicher Sachen: von Eltern an eheliche und uneheliche Kinder oder deren Nachkommen und umgekehrt; von Eltern an die mit ihren Kindern die Ehe eingehenden oder durch dieselbe schon verbundenen Personen; von Stiefeltern an Stiefkinder und von Wahleltern an Wahlkinder; zwischen nicht geschiedenen oder nicht getrennten Ehegatten sind — sofern die übertragene unbewegliche Sache ein vom Eigenthümer, ganz oder theilweise bewohntes oder benütztes Gebäude oder eine der Landwirthschaft gewidmete, vom Eigen-thümcr, beziehungsweise dessen Familie selbst, mit oder ohne Beihilfe von Dienstboten oder Taglöhnern, bearbeitete oder eine solche Liegenschaft ist, die nur deshalb auf die gedachte Art nicht bearbeitet wird, weil dieselbe in Execution gezogen wurde oder der Eigenthümer unter Vormundschaft oder Cu-ratel steht — an unmittelbaren Gebühren zu entrichten: 1. Wenn die Uebertragung durch Schenkung, Ehcpacten oder von todeswegen erfolgt, der Werth der unbeweglichen Sachen 500 fl. nicht übersteigt und zugleich das ganze reine Vermögen, welches übertragen wird, diesen Werth nicht übersteigt, nur die Gebühr von einem Procent sammt Zuschlag vom Werthe der Uebertragung nach Abschlag der von dem Erwerber übernommenen Passiven und Gegenleistungen. 2. Wenn in den unter Zahl 1 Gezeichneten Fällen der Werth der unbeweglichen Sachen den Betrag von 4000 fl. nicht übersteigt, die Gebühr von einem Proccnt sammt Zuschlag vom Werthe der Uebertragung, nach Abschlag der vom Erwerber übernommenen Passiven und Gegenleistungen und 1 Vs Procent ohne den Zuschlag vom Werthe der unbeweglichen Sachen, beziehungsweise der gedachten Dienstbarkeiten. 3. Wenn die Uebertragung unbeweglicher Sachen, deren Werth 8000 ft. nicht übersteigt, durch ein Rechtsgeschäft unter Lebenden entgeltlich oder unentgeltlich erfolgt und sofern nicht die Begünstigungen unter den Zahlen 1 und 2 Anwendung finden, die Gebühr von einem Procent sammt Zuschlag vom Werthe der Uebertragung, nach Abschlag der vom Erwerber übernommenen Passiven und Gegenleistungen und von 1 Procent sammt Zuschlag vom Werthe der unbeweglichen Sachen, beziehungsweise der gedachten Dienstbarkeiten. 1890. I Die Übertragung des Eigenthums oder Miteigenthums einer unbeweglichen Sache durch Ehepacten (Tarifpost 42 des Gesetzes vom 9. Februar 1850, R.-G.-Bl. Nr. 50), unterliegt, falls nicht eine günstigere Behandlung nach § 1 ein-tritt, der Gebühr wie unentgeltliche Verträge. § 3 Ans Verträge, welche zwischen Geschwistern und deren Nachkommen oder den im § 1 angegebenen Personen über die Theilung solcher unbeweglicher Sachen, die denselben aus dem Nachlasse der Eltern oder einer anderen im § 1 be-zeichneten Person angefallen sind, nach der Einantwortung und selbst nach vorausgcgangener Einverleibung ihres gemeinschaftlichen Eigenthumcs geschlossen werden, finden die Bestimmungen des § 4 der kaiserlichen Verordnung vom 19. März 1853 (R.-G.-Bl. Nr. 53) Anwendung. 8 4. Die Gebühr von Verlassenschaften, ans welche die Begünstigung des 8 1, Z. l Anwendung findet, ist nach Maßgabe des 8 6 0 des Gesetzes vom 13. December 1862 (R.-G.-Bl. Nr. 89), zu bemessen und zu entrichten. . 19. 20. 39 § 5. Soweit durch die §§ 1 bis 4 keine abweichenden Bestimmungen festgesetzt sind, haben auf die daselbst bezeichnten Uebertragungen die allgemeinen Vorschriften der Gebührengesetze und insbesondere auch die Vorschriften der Verordnung vom 3. Mai 1850 (R.-G.-Bl. Nr. 181) über den Gebührennachlaß sowie der einschlägigen Nachtragsverordnungen Anwendung zu finden. Ebenso bleiben die Begünstigungen für Tirol und Vorarlberg nach der Allerhöchsten Entschließung vom 11. Jänner 1860 und der Absatz 12 der kaiserlichen Verordnung vom 17. Mai 1859 (R.-G.-Bl. Nr. 89) in Kraft. IV. Schlußbestimmung. § 12. Mit dem Vollzüge dieses Gesetzes, welches mit dem 1. Juli 1890 in Wirksamkeit tritt, ist Mein Finanzminister beauftragt. Wien, am 31. März 1890. Franz Joseph m. P. Gacrffe m. p. Airnasewski m. p. 20. Gestiftete Westen als Dotation des Kil'fspriesters. Gehört das Erträgniß non bestimmten gestifteten Messen zur Dotation des Hilfspriesters 1 fo darf ein Betrag für die Weiterbegebung dieser Messen zur Perfolvirung an andere Priester als Äusgabspvst nicht pafürt werden (Erkenntniß vom 25. September 1889, Z. 3134.) Der k. k. Verwaltnngsgerichtshof hat über die Beschwerde des Ignaz Anmann, Dcchants und Pfarrers in Währing, contra Entscheidung des k. k. Ministeriums für Cultus und Unterricht vom 2. Octobcr 1888, Z. 16951, betreffend die Ergänzung der Congrua, nach durchgeführtcr öffentlicher mündlicher Verhandlung und Anhörung des Advocaten Dr. Joseph Porzer, sowie des Concipienten der n. ö. k. k. Finanzprocuratur Dr. Freiherrn von Schwind, zu Recht erkannt: „Die Beschwerde wird als unbegründet und beziehungsweise unstatthaft ab gewiesen." Entscheidungsgründe. Bei der Pfarre Währing besteht auf Grund des Stiftbriefes ddto. 4. Jänner 1790 die sogenannte Hcld'sche Cooperators-Stiftung mit dem gegenwärtigen Jahresbezuge von 204 sl. 14 kr., welche mit der Allerhöchsten Entschließung vom 2. November 1789 dieser Pfarre ans Anlaß der Systemisirung eines (damals des einzigen) Hilfspriesters zugewiesen worden ist und wofür der betreffende Hilfspriester jährlich 145 Messen zu lesen hatte. — In dem Einbekenntnisse zum Zwecke der Congrua-Ergänzung für die Pfarre Währing wurde ein Betrag von 72 fl. 50 kr. für die Weiterbegebung dieser Messen zur Perfolvirung an andere Priester unter die Ausgaben eingestellt. Mit dem Richtigstellung - Erkenntnisse der k. k. n. ö. Statthalterei vom 6. Februar 1887, Z. 5731, beziehungsweise vom 9. Jänner 1888, Z. 58178, betreffend die Con-grna-Ergänzung bei der Pfarre Währing, wurde das Er- trägniß dieser gestifteten Messen, und zwar mit Rücksicht darauf, daß in den Jahren 1867 und 1874 ein zweiter und ein dritter (aus dem Religionsfonde dotirter) Hilfspricster bei der Pfarre systcmisirt worden war, dem dortigen ersten Hilfspriester ungerechnet. — Gegen dieses Richtigstellungs-Erkenntniß hat sowohl der Pfarrer von Währing namens der Coope-ratoren, als auch durch denselben der erste Hilfspricster den Ministerialrecurs ergriffen, und zwar Erstem wegen der Anrechnung der Held'schen Stiftnngsmcssen, Letzterer wegen der Zuweisung des Stiftungserträgnisses an ihn. — Mit der angefochtenen Entscheidung des k. k. Ministeriums für Cultus und Unterricht wurde dem Recurse des Pfarrers keine Folge gegeben, während der in dem Recurse des ersten Hilfs-priestcrs erhobene Bcschwerdepunkt in derselben nicht behandelt erscheint. Die Hiergerichts angebrachte Beschwerde des Pfarrers von Währing ist sowohl gegen die Anrechnung der Held'schen Stiftungsmessen, als auch gegen die Zuweisung des Stiftnngs-erträgnisses an den ersten Hilfspricster gerichtet. Dieselbe mußte in beiden Beziehungen abgewiesen werden, wobei der Verwaltnngsgerichtshof von folgenden Erwägungen ausgegangen ist: Nach §. 3 Z. 2, lii d des Gesetzes vom 19. April 1885, R.-G.-Bl. Nr. 47, ist das Erträgniß jener Messenstiftungen, welche der Seelsorger zur Perfolvirung an andere Geistliche abgebcn muß, dann unter die Ausgaben einzustellen, wenn die Anzahl der unter 1, lit. g des be- zogenen Paragraphen bezeichncten, im Laufe eines Jahres zu persolvircndcn Messen eine bestimmte Normalzahl übersteigt. — Nachdem dem betreffenden Hilfspriester der Pfarre Währing nur die 145 Held'schen Stistungsmessen zur Pcrsolvirung obliegen, hicmit aber die für die Erzdivccse Wien bestehende Normalzahl nicht überstiegen ist, so fehlte die gesetzliche Vor-aussetznng zur Einstellung des Betrages des diöcesanüblichen Meßstipendiums für die fraglichen 145 Stistungsmessen unter die Ausgaben, und kann demnach in der Anrechnung des vollen Erträgnisses der Held'schen Cooperatorsstiftung eine Gesetzwidrigkeit nicht erblickt werden. Wenn die Beschwerde die Anwendbarkeit des § 3, Z. 2, lit. d des Congruagesetzes auf den vorliegenden Fall aus dem Grunde bestreitet, weil in der Pfarre Währing bei der großen Zahl der Eingepfarrten alljährlich so viele Manual-stipcndien zu persolviren sind, daß jeder der drei Kooperatoren täglich ein solches Stipendium bekommt, während der Pfarrer, soweit es ihm möglich, die Stiftungsmessen, bei 700 an der Zahl, persolviren müsse, daher der die Held'sche Stiftung genießende Cooperator außer Stande sei, die mit derselben verbundenen Stiftungsmessen zu persolviren, so ist dagegen zu bemerken, daß die Held'sche Stiftung ihrem ausgesprochenen Zwecke nach zur Dotation des damaligen einzigen Hilfspriesters bestimmt ist, daher der auf diese Dotation gewiesene Hilfspriester verpflichtet erscheint, die an seine Dotation geknüpfte Last zn übernehmen und also die hundert fünfundvierzig Stiftungsmessen persönlich zu lesen oder sie auf seine Kosten durch andere Geistliche lesen zu lassen. Nicht minder erscheint dem Bcrwaltungsgcrichtshofe auch die Bemerkung der Beschwerde, daß sich der § 3, Z. 2, lit. d, nur auf „Seelsorger" beziehe, und daß darunter nach der im § 1 des Congruagesetzes festgestellten Terminologie Hilfspriester nicht verstanden werden können, nicht zutreffend, weil der Ausdruck „Seelsorger" im § 3, Z 2, lit. d nicht in der im gedachten § 1 definirten engeren Bedeutung des selbstständigen Seelsorgers im Gegensätze zu Hilfspriestern, sondern in der allgemeinen Bedeutung von zum Seelsorgeamte bestimmten Priestern, zu welchen gewiß auch die Hilfspriester einer Pfarre gehören, aufgefaßt werden muß. Die Berufung ans den § 7 des Congruagesetzes endlich ist aus dem Grunde nicht statthaft, weil dieser Paragraph nur in jenen Fällen Anwendung findet, in welchen für eine Seelsorgestation gar eine höhere als die gegenwärtige gesetzliche Congrua bemessen war, nicht aber in solchen Fällen, in welchen cs sich — wie bei der vorliegenden Streitsache — lediglich um Differenzen bezüglich der Berechnung der Einnahms- und Ausgabsposten handelt. Was aber die Zuweisung dieser 145 Held'schen Stiftungs-mcsscn an den ersten Hilfspriester der Pfarre Währing gegen den Bezug des Stiftungserträgniffes anbclangt, so muß darauf verwiesen werden, daß das t. k. Ministerium für Cultns und Unterricht mit der angefochtenen Entscheidung über diese Frage keine Entscheidung getroffen hat, indem in derselben nur der Recurs des Pfarrers von Währing, nicht auch der von demselben vorgelegte Recurs des ersten Hilfspriesters behandelt erscheint, daher der Vcrwaltnngsgcrichtshof schon mit Rücksicht auf § 5 des Gesetzes vom 22. Octobcr 1875, R.-G.-Bl. Nr. 36 ex 1876, nicht in der Lage war, auf diesen Beschwerdepunkt einzugehen. Die Einwendung der mangelnden Legitimation des Beschwerdeführers konnte nicht berücksichtiget werden, weil im Sinne des bezogenen Congruagesetzes, beziehungsweise der Durchführungsverordnung vom 2. Juli 1885, R.-G.-Bl. Nr. 99, der Pfarrer zur Vertretung der Interessen auch der Hilfspriester berufen ist und somit umsomehr auch vor dem Verwaltungsgerichtshofe als legitimirt anzusehen war, als die Frage, welcher der Hilfspriester der Pfarre durch die Entscheidung betroffen ist, bis heute noch ungelöst ist. Allen diesen Erwägungen zufolge war die Beschwerde in den beiden von ihr erhobenen Beschwerdepunktcn, und zwar im ersten als unbegründet, im zweiten als unstatthaft, abzuweisen. 21. Goncurs -Hlcrl'aulöarttng. Die zwei Pfarren: Kolovrat und Cemäenik, im Deca-nate Moravce, dann die Pfarre Sempeter, im Decanate Novo Mesto, welch' alle drei Pfarren dem Patronate der Religivnsfonsdomäne Sittich unterstehen, und alsdann die Religionsfonds-Pfarrc Ledine, im Decanate Idria, werden behufs Neubesetzung Hicmit zur Bewerbung ausgeschrieben. Die Gesuche um diese vier Pfarren sind an die hohe k. k. Landesregierung für Kraut zu stylisiren. Ueberdies wird auch die Pfarre Kamna Gorica, im Decanate ßadovljica, zur Bewerbung ausgeschrieben. Die Bittgesuche um diese Pfarre sind an den hochwürdigen Dompropst in Laibach, Herrn Dr. Leonhard Klo-futar, zu richten. Peremptorischer Competenztermin 14. Mai 1890. 99 Wronik der Aiöcese. Die canonische Investitur erhielten die Herren: Gregor Slibar auf die Pfarre Kudnik, und Anton Zgur auf die Pfarre Bela Cerkev. H. Josef Zelnik, Jssenhaus'scher Curatbeneficiat in Vace, wurde zum Administrator der erledigten Pfarre Cemseiiik bestellt. Gestorben sind die Herren: Jakob Tomelj, Pfarrer in Cemsenik. am 3. März; Johann Nemanjiö, Pfarrer in St. Oswald, am 11. März, und Johann Borne, Pfarrer in Sempeter, am 1. April 1890. — Dieselben werden dem Gebete des hochw. Diöcesan-Clerus empfohlen. tiom fürltbifdchflichcn Ordinariate Laibach am 28. März 1890. Herausgeber und für die Redaction verantwortlich: Martin Pogacar. — Druck der „Katholischen Buchdruckerei" in Laibach.