KRAL)EnX^ 0^ 0*/£naca
UPRAVA ZA ZAŠTITUl|p INDUSTRIJSKE SVOJINE
KLASA 83 ( )	IZDAN 10. oktobra 1922
PATENTNI SPIS ŠT. 539.
Hilarij Vodopivec, načelnik Ministarstva Finansija Beogred.
Meridijanski sat.
Prijava od 12. januara 1922.	Važi od 1. rtiarta 1922.
Cilj ovog pronalaska jeste, da se izradi sat, ko ji u svakom momentu pokazuje pravo vreme tačno do sekunde za ma koji meri-dijan ili četvrtinu meridijana i iz kojeg se sata može čitati zemaljska (mendijansku) dužina, na ko jo j se nalazimo, i to tačno do četvrtine meridijanske minute.
Opis meridijanskog sata.
(Vidi sliku 1 sat od odzdo — i sliku 2 osnačenje pojedinih delova sata sa slo-vima i brojevima, koji se nalaze u tekstu ovog opisa.)
Pojasi A, B i D 1—3 jesu nepokretni, dok su pojasi C i D 4 5 pokretni i mogu se obrtati oko osovine „a“ na levu i na desnu stran u i to svaki za sebe.
Nepokretni pojas A podeljen je na kvadrante, numerirane s leve na desnu sa „1, 11, 111 i IV. Quadrant“ (A1). Svaki kvadrant podeljen je na 60 jednakih delova, označenih su črticama (A4) i numeriranih s leve na desnu od 5 do 5 (A2). Svaka crtica A4 znači jednu časovnu sekundu.
Nepokretni pojas B podeljen je na 60 jednakih delova, označenih sa črticama (B2) i numeriranih s desna na levo (B3). Raz-maci izmedju ovih crtica (B2) podeljeni su
na četiri jednaka dela, označena Sa potcr-ticama (B1). Črtice (B2) znače meridijanske minute, a potcrtice (B1) znače meridijanske četvrtminute (ili 15 meridijanskih sekundi), ko j e se moraju čitati — kao meridijanske minute — s desna na levo (dakle 45 30'1, 15“).
Pokretni pojas C podeljen je na 60 jednakih delova, označenih sa črticama (C1); i numeriranih s leva na desno (B2); ove crtice znače časovne minute.
Nepokretni pojas D 1 — 3 podeljen je na 360 jednakih delova, označenih sa črticama (D3) i numeriranih s desna na levo od 5 do 5 (D1); ove crtice znače zemaljske me-ridijane.
Pokretni pojas D 4—5 podeljen je na 24 jednaka dela, označena sa črticama (D4) i numerirana s leva na' desno od 1 do 24 (D5) i ove crtice znače sate od 1 do 24 (ponoč).
Meridijanski sat ima četiri kazaljke:
1)	Kazaljku E u dužini od a—d; ova je kazaljka nepomična (fiksna) i pokazuje uvek na 0 (nulu) nepomičnog pojasa B.
2)	Kazaljku F u dužini od a—e; ova kazaljka vrši jedan ceo okret s leve na desnu stranu (kao kazaljka običnog sata) za četiri minuta i to u 4X60 — 240 Skokova; dakle
1 din.
oVa kazaljka vrši u svakuj sekundi po jedan skok od crtice do crtice pojasa A4. Ova kazaljka pokazuje istovremeno : 1) u pojasu A časovne sekunde, 2) u pojasn B meridi-janske minute (B 2—3) i meridijanske če-tvrtminute (B1).
3)	Kazaljku G u dužini cd a —c; ova kazaljka vrši jedan ceo okret s leve na desnu stranu (kao kazaljka običnog sata) u jednom satu (ili 60 minuta) i u 60 Skokova od crtice do crtice pojasa C1, i to u svakom onom momentu, kada kazaljka F preskoči u svakom kvadrantu od 59. sekundne crtice (A4) na 0 (nulu). Ova kazaljka pokazuje časovne minute u pojasu C.
4)	Kazaljku H u dužiui od a—b; ova kazaljka vrši jedan ceo ekret s leve na desnu stranu (kao kazaljka običnog sata) u 24 sata i u 360 skokova od crtice do crtice pojasa D3, i to u svakom onom momentu, kada kazaljka F preskoči na nepo-rničnu kazaljku E; kazaljka vrši dakle svaka četiri minuta po jedan skok. Ovo je kazaljka za sate.
U pojasu D4, na desno od crtice za sat broj 12, u razmaku od jedne do druge meridijanske crtice, dakle nasuprot meridijan-skoj crtici 359. pojasa D3, ako crtica za sat broj 12 pokazuje na 0 (nulu) pojasa D3, jeste crtica I; ova crtica pokazuje me-ridijane.
Kazaljke F G i H goni satovna mašina. Za postavljanje kazaljki F, G i H i za pre-meštaj pojasa C i D 4—5 meridijanski sat mora biti opremljen posebnim hvataljkam^.
Primenjivanje meridijanskog sata za ustanovljenje vremena.
Ako postavimo meridijanski sat po astro-nemskom podnevu nulmeridijana tako, da stoje oba pokretna pojasa C i D 4 5 sa nulom odnosno sa crticom za sat 12 kao i kazaljke F, G i H na nepomičnoj kazaljci E (kao na slici 1), onda meridijanski sat pokazuje u svakom momentu vreme nulmeridijana tačno do sekunde, t. j. meridijanski sat ide po nulmeridijanu i kazaljke F, G i H ne smiju se više prestavljati. — Nu, ako zemaljska tačka, za koju sa želi znati vreme, leži na ma kojem meridijanu (n. pr. 16. meridijanu), treba najpre poče-kati, da kazaljka F preskoči na nepomičnu kazaljku E. Onda treba zapamtiti broj minutne crtice (G1)’ na koju je kazaljka G tek preskočila. Zatim treba pokretni pojas D 4—5 premestiti tako, da crtica za sate
broj 12 (D4) dodje na onu rneridijansku crticu nepokretnog pojasa D8, koja odgo-vara dotičnom meridijanu (u gornjem slučaju 16 crtica1. Najzad treba pojas C premestiti na ono mesto, koje smo - kako je gore označeno — z a pe: mtili i to: sa crticom 0 (nula), ako kazaljka H pokazuje tačno na koju crticu za sat (D4); — sa crticom broj 4, e ko kazaljka H pokazuje na prvu meri-dijansku crticu (D3), koja stoji desno od crdce za sat (D4); i t. d. sa crticom broj 12, 16, 20, 24, 28, 32, 36, 40, 44, 48, 52 odnosno 56, ako kazaljka H pokazuje na treču, četvrtu, petu, šestu, sedmu, osmu, devetu, desetu, jedanaestu, dvanaestu, tri-naestu odnosno četrnaestu rneridijansku crticu (D3) koja stoji desno od crtice za sat (D4). —
Sada meridijanski sat ide po dotičnom meridijanu i pokazuje u svakom momentu tačno do sekunde vreme dotičnog meridi-jana (u gornjem slučaju 16. meridijana) — Ako pak zemaljska tačka, za koju se želi znati vreme, leži na četvrtmeridijanskoj dužini, t. j izmedjv dva susedna meridijana na 15, odnosno 30., odnosno 45. meridi-janskoj minuti, onda moramo vremenu, koje nama ookazuje merioijanski sat za dotični meridijan, pribrojiti još jednu, odnosno dve, odnosno tri minute (na pr. ako dotična zemaljska tačka leži na 16° 15’ zemaljske dužine, pribrojimo vremenu 16. meridijana jednu minutu).
Primenjivanje meridijanskog sata za ustanovljenje zemaljske (meridijanskej dužine.
Meridijanski sat ide po astronomskom vremenu nulmeridijana. Pojasi C i D 4-5 stoje sa 0 (nulom) odnčsno crticom za sat br. 12 na mpomičnoj kazaljci E.
Za onu zemaljsku tačku, na kojoj se nalazimo, treba najpre ustanoviti vreme po suncu ili zvezdama (kako je to običaj na otvorenom moru). Po rezultatu tog ustanov-ljenja vremena postavimo obični sat (hro-nometer); za tim treba počekati, da taj obični sat (hronometer) postigne naredni (iduči) puni sat (n. pr. 14). U tom mo-meniu čitamo najpre u pojasu B meridijanske minute (B 2 i 3) i četvitminute (B1) i to na onom mestu, na koje pokazuje kazaljka F (na pr. 58’ 15”). Zatim treba premes'iti pojas D 4-5 sa onom crticom pojasa (D4), koja nosi broj dotičnog sata (u gornjem slučaju 14) na onu rneridijansku crticu D3, na koju je kazaljka F u tom
istom momentu pokazivala (n. pr. na me-ridijansku crticu 345.). — Ona me idijan-ska crtica pojasa D3, na koju pokazuje crtica 1 pojasa D*, znači nama meridijan, na ko.em se lvlazimo (u gornjem slučaju biče to 14. meridijan i mi se dakle nala-zimo tačno na zemaljskoj dužini 14° 58’ 15”). — Iznimno u onom slučaju, ako bi kazaljka F postigla 0 (nulu) pojasa B baš u onom te istom momentu, u kojern obični sat (hronometer) postigne puni sat, ne pokazuje nama meridijana crtica 1, nego crtica sata broj 12.
Patentni zahtevi:
1.	Meridijanski sat kuji ima mehanizam sličan običnom hronometru naznačen tune
da je na njemu izvedena kombinacija grafične oznake zemaljskih (meridijanskih) du-žina sa grafičnom oznakom vremena (slika 1 i 2).
2.	Meridijanski sat po zahtevu pod 1) naznačen time da ide konstantno po astronomskem vremenu jednog izvesnog meridijana i da se sa premeštanjem grafičnih omaka D4 i DB i C (sl. 2) postigne da ide po drugoj zemljinoj dužini odnosno, da se na istom satu premeštanjem grafičnih omaka D4, Ds i C (sl. 2) ustanovi zemljina meridi-fauska dužina ma koje tačke na zemlji.
3.	Meridijanski sat po zahtevima pod 1) i 2) naznačen time da na njemu jedna te ista kazaljka (F) sl. 2 pokazuje istovremeno vreme i meridijansku dužinu zemlje.








. .

.
; .-■! -











Adpatent broj 539.
.u—
4.4.
O 1/1
® N js 'O \Q
•a\ Tf*
V) xo