I VETERIS HOMINID Per EXPENSA QUATUOR NO V I SS I M A METAMOR PHOSISJ AUCTORE P. GUILIELMO STANISHURSTO, SOCIETATIS J ESU. In ftrenam oblata. ^ DD. » Sodalibus Con^re^atis fub Titulo B. MARIvE Virginia in Coelos AfTumpt® t In Arcbi - Ducali Soc. J ESU Collcgh Labacenft. Anno MDCCL. LABACI, Typis Adami Frid. Reichhardt , lnclyt. Prov. Carn. Typ. r ■ > ■' * I 138161 "‘15 ( i ) S5"* ad lectorem. S Uos, in uno homine, efte homl- nes, eft tefiariiTimum Spiritus Sanfti effatum,magno maximi Apoftoli calamo exaratum. Sic emm ipfe ex Saulo olim, jam pauius; hoceft,ex homine veteri,jam novus: ( a) Deponere , /ecundum prijl intim converfatio- nem, VetErem bominem ; qui corrumpitur fe- cumlum defideria erraris .Renovamim autem (Ja¬ rhu nieutis veflree ; & induite Nemim bominem, qtii fecundum Deum ere at tu f//.HomoV etus eft . Adami: Novus eft Chrifti. Ule dedeorfum : hiedefurfum: illedeterra,hic decaelo: ille a Natura: hic a Gratia : ille eft inferior : hic fuperior : ille eft homo animalis : hic fpiri- tualis : ille eft in domo Adami, Cain : hic Abel : ille eft in familia Ifaaci , Efau : hic Jacob : ille eft ex Agar, (b) Filiusancilta: hic ex Sara ,filitu liber a. Denique homo Ve- tus, eft (cj deterra terrentu : Homo Novus, de calo calejlis. Quantum ergo eft interval¬ om inter terram , & cslum ; rantum eft Sc diferimen irtter hominem Veterem , Sc No- vum. No'nne igitur , li homo Vetus fiat Novus, tališ erit illa Metamorphofis , qua- A lis (a) Epbef.4,it, (b) Gal.4.30. (c) j.Cor.Jf.47. at AD LFCTOREVr. lis nec unquam eommentus eft Ovidius in fuis Metamorphofeos libris ? Quid eft Me- tamorphoiis , nill formae Mutatio , Trans- mutatio , Transformatio, Converfio ? An non e (Tet magnarerum converfio, atque ndeo ftupenda Metamorphofis , fi folium fieret lilium, zizanium triticum , palea frumen- tum, haedusagnus? quierat(a) vas in con - tumeliam, fieret vasinbonoretn: (b) JiJEthiops mutant peli vi, & pardm varietates fuas P Ma¬ jor, adeoque Sc mirabilior fit rerum trans- mutatio; dum homoVetus fit Novus. In- audita fuit transformatio, dum lapides a Deucalione,& uxore trans tergum jaftati, converfi funt in homines: fed quod in Ovi- dio eft fabula ; modo in Ecclefia eft hifto- ria. Etiam lapides vertuntur in homines. Audi Oraculum Joannis Baptift* : ( c) Po - ten s ejl Dem de lapid:b:ts ijlis facere jiliosAb- vahce. Audi Sc Dei prorniflum: (d) Auferam cor lapideum de carnevejlra ; dabovobis cor carneum. Sed obftupefcendas illas in homi- nibus, quas Spiritus Sanftus, beneficio Gra- tiae operatur Meramorphofes ; accipe a San- čtis Patribus ; Chryfoftomus lic loquitur : Invenit ( fcilicet SpiritusSanflus) (e) Pu¬ hli cavum , & fecit Evangeliji mn: invenit per- Jecutorem,& Apojlolimreddidit: invenit latro- nem-, (a) Rotn.p.t/. (b) Jerem.13. rj. (c) Mat. 3.p. (d) Ezecb.36.26. (e) Ex varile in Mat. hcis. Hom. 2/. AD LECTOREM. 3 nem, & in paradifum induxit: invenitmeretri - cem,$ Virgiuibus coxquavit: fugavit malitiam, induxit benignitatem : exterminavitfervitu- tem,tutabiutr,tjjc. Tanta Divina Sapientia vis efi, ut in bominispečlus infufa ,matrem deličtorum , ftultitiam, uno[emelimpetu expellat. Non igi- tur, immerito libro meo prafixi hunc ticu- lum : VeterishominisMetamorpbofis. Etcum fieri non poflit ; ut Vetus homo moriatur, quin Novus nafcatur: addidi illud, & Novi Cenejis, id eft Nativitas. Sed quo pafto fiet hcec Veteris hominis Metamorphofis , & Novi Genefis ? fine longa temporis mora, citiffime ; fine ulla corporis moleftia, facil- A a lime; (a) L.InJlit. c.2p. 4 AD LECTOREM. lime ; fine ullomiio, aut fuftidio, jucun- difiime. Sic enim idem Lattantius: ( a ) Gr ri¬ tk ifla fiunt, facile,citb; modo pateant aures,Jj pečlm fapientiam Jitiat, Jjc. Quis bac Pbilofb - phorum aut unqmm prceftitit; aut prcejlare ,fi vel it, potejl > Qui cimi atatesfuas in Jhidio Pbb- lofopbice center ant; necptte altmn quenqmm,ne- que feipfis (Ji natura paulttlum objlitit) pojjunt facere meliores. Itaque fapicntia eorunt utpluri- tnum efficiat , vitia non exeindit, Jed abjcondit. Panc a vero D El pracepta, totum hominem im » mutant; & expojit o Ve ter e, Novum reddunt ,nt mn cognojcas eundem ejfe. Pondera illaverba: Pauca pracepta totum hominem immutant Plus dico; inter pauca, fufficir nnurn praeeptum, Ut hemo Vetus mutetur in-Novum, videlicet illud Sapientis : ( b ) Memorare mviffmia tua, Jpt inaternum nonpeccabis. Si memineris noviffimorutn ; qui fueras virtute noviffi- mus ; fies primas : fi recorderis naviflimo- rum ; diliges eum, (c ) qui ejlprimtu & no- vifjmu.1; eris & fecurus (d) in novijfima bora ; imo per expenfa noviffima,fies (e) in Cbri- Jfo nova creatura ; id eft, e Veteri homine , fies Novus, Meditatio motriš, erit tibi innovatio vir®. Si tibi proponas fiepe ex- trcmum Jndicium : itlico, qui tibierar,quafi ignotus; (f) 'a te cognojcetur Dominusjudi- cis (a) Stipra. (b) Eccef.7.40. (c) Apoc.t. i?. (d) i.Joan.t.iS. (e) 3.C »rint.f.jp. (f ) Pjal.p. v- AD LECTOREM. % ciafaciens. Si defcendas vivus ad Infernutn cogitatione tua : non amplius duces ( a) iti bonis dies tuos, ne inpunčio adinferna defcendas . Si mente faspius afcendas ad cslos : ( b) converfatio tua erit in calis ; Atque ita de ter- reno, fies casleftis; hoc eft deVeteri, hotno Novus. Ut tališ evadas; haecpauca, qu® de noviffimis fcripli, evolvas ; & ei, qui feripiir, fave, & vale. PRO HOMINE VETERI CONSILIUM, NOVO MONITUM. Ornnes morimur , Ecclef.8.v.8. T ITardore novo fiat ex Velesi Homo Novus, l i fint tihi alte enimo infixa gemina Ecclefia- Jliciverba. Omnesmorimur ; quiddici pojfet ad brevitatem fuccinčlius ? quid ad veritatem nervofius ? O tnnes morimur. Efi oracultmt,n»n e tripode effufam,fed e c xlo prolat um: non de* promptum e Sybillcefoliis,fed exeerptum eSpiri* t&s Sandipaginis: Omnes morimur. Suntdno verba,fed quorum veritatem confirmant infinit* txempla, fexcentafunera,quotidianaexperien « tia, SS. Patrum teflimonia , bifloriarum fidet, Oratorum lamina, ParnaJJi oracula, Pbihft- A 3 pbf- (a) Job.2i.ti. (b) Pbilipp-i.it. 6 AD LEGTOREM. phorum placita , lex Divina, humana : deni- quc omiiia boe clantant ,inculcant, hortantur : Omnes morimur. Si dubitas, reminifcere, abi fint avi tui ? ubi abavi,atovi, proavi, majores / adexpcrientiamterevoca, refpicecameteria,tu- mtilos vijlta, quotidiana attende funera : Om¬ nes morimur.^«/ omnes ? viri ? Etiam f'amin a ; fenes ? etiam juvenes; pauperes? etiam divites: Igtiobiles ? etiam Nobiles ; Philofophi ? etiam Jurijperiti: Omnes morimur. bor jan barve s tila tam inattfpicata verba,qua mortemprcenun - ti ant Ji, votis tui s Deum ubficundare velle cenferes , optares tibi indulgeri illud ftngulare privilegium, quod olim ab Alexandro Magno, magno ambitu jlagitabant Philofophi quidam. Cum Alexander late per orbem terrarum arma vičiricia circumferret, ac remotiffimas orbit Regiones v on magis fuis curjibus peragraret, quamtriumpbis,atque viBoriis illujlrarct,au- divit prope adejfe catos, ac eraditos quosdam Pbilofophos, quonm verba, tanquam Apollinis oracula omnesJuJpiciebant. Hos,ut ex rejponfs, reconditce cujusdam fapientia viros ejfe , expe- rientia ipsa comperijfet: Petite, (aitAlexander) a me quodcunque munus, ir accipietis: cui P bi¬ lo(ophi; volunms, ateimmortalitatem obtinere. Rijit ad bac verba Alexander,ip irrifit Philojc- phes : Japientes vos, ait, ejfe cenfebam ; nune vero judico vos ejfe ignorantes: mihi id, quod flagitatis, prafare nequeo ; quomodovobis tri - buam ? Mortalis er go (ajunt) c s tu ? fum. Ut AD LECTOREM. 7 1 piid er go tanquam immortalis mundum univer- Jimt turbas , ejusque dominantni tanto ambitu qtiaris ? Hoc in mente Aleocandri h:fixe acttho abiere Pbilojopbi , ad fe rediit A!exander. Hoc Ji e.vpofcis Privileum , pctis ahquid,quod a nuilo potefl donari; atque ideo d nullv pruden- te debet pojlulari. Nulli enim mortali in vita •mortali conceditur immortalitas ; quia,ut antea dixi: Omnes morimur. (a) Unde beneTer- tullianus: Mutuum debitum eft inter fena- tivitati cum mortalitate : forma moriendi, caufa nafcendieft. (b) Cui accinit D.Cjpria- nus : Nafcimur, morimur, ideo'que nafci« mur morituri, quia prius morimur nafcituri. (c) Et quid mirum ? Commorandi nobis natura hofpitium, non habitandi dedit, (d ) ait Romana eloquentia non tantiim lumen, fe.! inexbaajlum Jlumen Tullius. Denique bane gratiam frujlra ab ullo peti , ex Seneca verbis intellige: Nemo tam imperitus eft, ut nefciac fibi quandoque moriendum , tamen cum prope acceflerit, tergiverfatur, fremit, plo* rac. Quid fles mifer ? quid ploras ? omnes hac neceiiitate ducuntur. Eo, ibis, quo o- mnia eunt ? Ad hanc legem natus es. Hoc Patri tuo accidit, hoc Matri; hoc omnibus ante te, hoc omnibus poft te. Quanras te populus moriturorum fequetur ? quantus A 4 ca- (a) Lib.de čarne Cbrijli. c. 6. (b) S er m. 6. in P ja!. qui habitat, (c) Philip. 4. (d) Epift. (■ 7 - ' 8 AD LECTOREM. comitabitur ? Fortlor opinor efTes , fi multa millia hominum ribi commorerentur , atqui malta raillia hominum, & animalium hoc ipfo momento, quo tu mori dubitas, ani- mam variis generibus amittunt. Tu au- tem non putabas te ad idaliquando perven- turum, ad quod femper ibas ? Čredo, te ex his verbis intelligere,non pojfe d mortali, con- cedi inmiortalitatem. portafje invenies pra- rogativam , quam juvenit gnidam d Pat ente Jibi impcrtiri pojlul/ibat, flagitabunt. Rent obiter per/lringo. ( a) Vir gnidam , iit ftemmate in- clytus, ita & opibus fplendidus deMiugorri no- mine , filium habebat , guem ad difciplina mili- tar is tyroeinimi , Marti devotmi , armis probe inftručtum dejlinavit. Sed alia ejje hominum eonjilia , gucrnt D El deereta, eventus docuit Pa- tretn, & eventudidicitFilius. Nam ciitn Divi¬ no tnagis infiinčiu , guatn fortuito cafu filiut Claram vallem , D. Bernardi farna celebrent, pertranfiret, Ulic cantemplatus alteriut militia tyrones, fub Dei aguilis ftipendia facientes, & pralia Domini praliantes e ac deinde animo fecum reputans , (j qui facra, & qui profana militia aučlorati funt , morti ejfe obnoxios ; hoc tamen difcrimine, quod qui Deo milit ant, eos amplius longe maneret donativmn, corond guip- pe gloria immarcejfibili txornari : pertafus profana militia, jujfit mundum res fuas babc- r.e,Č? ad Chrijli c a/ir a, fub ejus vexillis meri- tu- l a) Viusmists Tom:p.fiee.MoraLfdp 3 .1. f. AD LECTOREM. 9 titrus, transfugit, ibique eaueus arina iniqui- tatis, induit Je armaturam D El, us adverfiut rečiores tenebrarum h ar tun , bornim certautcn c&rturet. Quod ubi pareits intellexit , rr.tus turpijfimam inuftam ej]'e notamJu* familia ; ob ho c novumgenus, quod filius amptexus fuerat , militice, injigniter fionsachatus, concito gradu fertur ad illud , qub fe filius contulcrat clau- firum ; ubi ruptis omnibusjuriš humani, ac Di¬ vini claufiris, extremum toti monaflerio mina- tur excidium, ni confeftiut remittant, quem ad- miferantfiliunt ,Antijlesforas egrejfus, hisver- bis iufolentis homiuis furorem inflammatum fupivit,uon extinxit. Filium non gravate ad parentem rediturutn, fimodo unam,quce iuRe- gione ejus vigeret, crmfuetudinem aboleret; fin minus, acquiefceret , & filium votis gaudere fi- Kcret. Placuit homini incondito conditio. Ex- hiheturejusconjpeftui filius, conditionemexpo- nit : Una, inquit, mi pareits in vefira Regioue miki dijplicet confuetudo, quod Ulic aqu'e j uve¬ st es mori ant ur, ac fenes. Hanc rogu, ut abroges ; fin minus, Ulic perfifiam vi vere, ubi mori ju- veniš non timeam,J'enex expetam. (a) H is ver- bi s parentem fibi priits fuccenfentem accendit, ut militiam, ip fe non quidem defereret, Jed mutaret. Enim vero J? ipfe eidem,cui filius, vo¬ lni t adfcribi militi*, ut cadem c um filio dotta- retur coronajufiiti*. 0 gratum juveni privi- A s (a) It a Vallcnfis de regiminevita humana fol. J} 2 . 10 AD LECTOREM. legium , Ji pofp.t vita produci ujque ad fenium, ufqne ad decrepitam cetatem : Ji pojfet anti- quari hcec juventuti uimium quantum ingrata confuetudo , ne hic morerentur ceque juvenes, ac fenes. Juvenes mori pojfunt ; Jenes debent : It/ib vet o Juvenes non tantum mori pofjimt Jed tttplurimumfolent. Fortajfe non difphcebit qui- bitsdam donim, quod quidam referunt largitum fuijfe filiis fais , alte rum illum mundi injlau- rati parentem Noemum : (a) Is poji prodigia- Jum illud mundi fubmerji naufragium , ma.vi- mamque eluvionem, ciitn Jilios 1 filidsqnc in va¬ rim emitteret terrarum Regiones ; ne illi cupi- ditate longius evagante Ubere volitarent, Jed hitra modejlia gyrum continerentur , munus cuilibet obtulit non quidem utile cenfu Jed fčr¬ tile Jruftu. Qaod illud ? Jingulis dijlribuit e lipjimis, oJIibusque Adami poiti onem aliquam: L bi dedit Calvariam ; alt eri manum, ijii co- Jfam pečforis, alteri coxendicem , ut illorum ajpečlu in amplijsimo, quem ut bcereditatem adibant, terrarum dominam , mor ta les Je memi- nijfent, & ne nitniitm Je ejferrent. Quid Ji e catneterio felečla bujusmvdi offa moitualia tihi in mantis ojferrem ? fed apage, inquies : ojfa ca- nibus projiciuntur. Qnidquid ad mortem fjie- &ati viventibus difphcet. Marti s cogitatia percellit mentes, commemoratio ojfendit aures, contemplatio lcedit oculos. Tam en Ji velim , quid (a ) Jacobus EdiJJenus Sp rus. Labata, Apa¬ rat. Tom. /. fol.3 67. A D LECTOREM. n quld impertiri acconfntodatum tuo fiat ni , ac conditioni, nihilMortis imagine pcJJum ojjerrc opportunius , »ec utilius ad evitandam ater- nam mortem, ad obtinendam fempiternam vi¬ zam. Quia ex illis, dequibus loquitur Eccle- JiaJlicus : (a) Omnes morimur, tu rnus es, qui morieris ; ut mortem non tantiem noti me- tuas,fed expetees ; dic cum P tud o , fed & fac, quod Paul us : (a) Quotidie morior. Qui de¬ ber in mundo mori femel, miindo morere Jemper. Jkialibet dies vita; Jit tibi tnors alicujus oti¬ pa. Hodie morere tua Iracundia , cras Lu - xuria, perendic Invidia, poji Acedia, fanpcr alicui vitio. Qui in peccatis natus es totus ; ut vivas, morerepeccato. Hoc facis, dum illi peccata aperis ,qtii habetpotejlatem dimittendi pcccata. Si ita moreris : tnors tebi erit , non modo votmn,Jedfinima votorum : mori tibi erit, non foliun nunc,antequam moreris, defi- derium ; fed tun c, cimi morieris, gaudium. Fa- teur, jam pajfme vivitur, ( ut qtudam dextri objervavit ) pr o Honorc, Or e, /Ere, Re ; bocejl, eo referuntur prope omnes cujuslibet borni,tis conatus, ut vivat, ditejcat, comcdat, honorc * tur. Hoc modo,Ji vivas, modo : finisperitu- re vita erit tibi initium jempiterna mortis. Morere ante mortem ,Jed ut Paulus : Quoti~ diemoiior,c«r ? pro vellra gloria. Tu quo- tidie morere ; Ji non pro aliena, c er te pro Uta gloria: quattna ejltua militi a corona, tua peregrinationis ptitria. (b )Eccl'.8.v.s. (b )e.Cor./p. 3 t. PRO- 22 Proccrmum. PRO OEMIUM De MORTE. E PI Uilores non pauci,in panelifide dl « gni, referunt, Athenienfibus Pro - }M ceribus tam deli c at m fuijje aures ; ut Mortis non dicam commemora- tionem, fed neque notnen filitm pnffent fujline- re. Hinclex fuit apud illos ; 'quam in fr in- gere, capi tale er at facinus , ut Ji necejfe ejjet denuntiare mortem Patris , aut Matris, aut alterius , confanguinitate , necejjitudine , vel affinitate conjunčti ; illud prajlari debebatper oliquem, qui iam ob lethale crimen, reus mor- tis e tribunali fuijfet pronantiatus. Propte- rea, quod iudicarent hominem illum , qui tam ferale nuntium deferret, ac tam funejla com- memoratione , eorum aures laderet , indignum ejjes vita , dignijfmtum morte ; atque adeo e tiumero hominum e'nciendum,fj e Jinibus huma¬ ne natura exterminandum. Si vos, quicun- - que hxc legitis, fimilis cum Athenienfibus iv,- De Mortc. 13 doiis ejfe crtderem ; haud equidem t/intim mi- bi prcefiderem,ut auderem & ocul o s veflrostam borridis fnnejhtre Jftečiaculis ; & aures tatu triftibus fattciare nmitiis, & animos tam in- qu';etis perturbar* cbgitationibus, (gf terncula- mentir.; qualia gignifolent, dum de terribiiium emu ir mi tcrribilijjhno , Marte., inflituitur Jir- mocinatio. Sedquiavss, & indole,ff natura, <1$ genih , certe fide, & Religione ab Atbenien- fibus dijcrepare rtan ignorem ; ideb vabiš om¬ nibus bttjtts argumenti Lečioribus, quin gj/ Prt- rent ib us veflris, confanguineis, affinibus , a c ami- cis, hbera vocc ,funeflmn , trijle, horrificum, ego ipfe reus mortis , defer o mortis nuntium, verbis Paulini Oraculi, Divino inftinčlu fuji, & d magno Apoflolo fcripti, nimirum : (a) Statutum eft hominibus femel mori. Mo¬ rieris tu, quisquis bcec leči it as, {j de mortemi- tiime cogitas ? Morieris tu, qui viribns valens, ingenio florens, fcientia podens ; pleno gradu in curriculnm cevi ingrederis, (pe hetus, & ere- £lus,qui grandia medi tar is, infolentia mo lir ir, . 17, v./4. (b) r. Natur. 1(5 Le Marte. placeret , fatageret , ne corporis dignita- tem , morum dehoneftamento contaminaret; qui vero minus vifendam in fe formam fpe- ftaiTet , gnaviter contenderet , ut virtutis fplendore, inopiam form® colluftraret, ac ingeuio, corporis damna compenfarer. Pro- funt ergo fpecuia, fi nobis illa inferviant, non tam ad crinium cenfuram , quam ad morum difciplinam. Sed ut magni ®fti- mandum ; fic Sc maxime commendandum eft fpeculum, quod dum afpicitur , repente novus homo concipitur. Accipite hic fpe¬ culum , cujus intuitus, fi vis , erit novi ho- minispartus. (a) Refert auftor Neotericus, quendam ex facra D. Dominici familia, celebrem Divini verbi, quod ad populum Parifiis exponebat, Oratorem, folitum qua- draginta eiurialium dierum tempore fub- inde ad alias excurrere civitates , ut po¬ pulum e fuggeftu , ad virtutes, St virtutum adhortaretur exercitia. Itaque exeunte jam Quadrageiima, matrona qu*dam magis fpe- ftats form®, quam vit® ; nobilis ut fan- guine, fic, & libidine ; cum Patrem abi tu¬ ru m , ultimum falutaret, obfecravit impen- se, Sc flagitavit importune , ut proxima, qua rediret vice , lecum conferret fpeculum Parifienfe. Hoc fe fa&urum, fanfte promi- fit alter j Sc quam fuit in promittendo li- be« (a) Spcelbergh inCaitcion.parte/EjHvat. f a S‘3 J 7’ D« Marte, 17 beralis, tam fuit in exequendo fidelis. Qua- propter elapfis aliquot menfibus , cum ad illius Matron® rediret sdes, contulit fe- cum fpeculum ; non vitreum, fed oifeum; non fumptum in foro \ mercatoribus, fed in ceemeterio a vefpillonibus. Ingreffus do« mum , jubet per Dominam convocari om* nes domefticos, aflerens fe conraliffe fpecu¬ lum Parifienfe , exquifitiffimi artificii. Ula de munere l®ta , prsecipic a&utum adeiTe famulos , ancillas , omnesque contuberna- les ; jaftitans exponendum omnium oculis concinnum aiiquod fpeculum, Parifiis alla- tum. Tum vir Religiofus, amoto quo fpe- cuium texerat vero , producit in omnium confpe&um , horrificam calvariam. Poft h®c ipfe nervosa , & aculeata oratione ad boe fpe&aculum, pupugit fpeftantes. Tu, ait, 6 Domina, fpeculum flagitafti! En fpe¬ culum, aptum non concinnandis crinibus, fed reformandis moribus ! fuit illa olim, quod tu es modo : ubi jam funt geminae fine lumine cavecn® , fuerunt quondam bland® oculorum pupill® : cranium illud depile , exornavit crifpata calamiftris c*fa- ties : circa oculos jam effoffos , rofe® ru- buerunt gen® : circa dentes, fuerunt co- fallina labra, intus lenocinans lingua. Quod tu es modo , fuit illa olim ; eris Sc tu olim, quod eft: modo ? fimul ad h®c verba Sc obftupušre , & conticuere onrnes, cun- ais l g De Mor te. ais vox faucibus haefit. Hujus fpeculi afpe- ftus, fuit afpicientium falus. Sed illa prše cseteris Domina, quse fpeculi obrinendi erat prše aliis cupida , fprevit prsefentia , Sc cce- pic cogitare futura. Unde non tantiun fui diffimilis; fed jam prope alia, talem ab illa die inflituit vitam, qualem fe duxifle, fcie« bat fe optaturam,cum elTet oppetkura mor- tem. Atque ita, mortis cogitatio, fuit novi hominis generatio. Ecce tibi, forfan non optabile, fed tamen utile pro animi falute fpeculum, hauftum e ccemeterio cranium. Tale fi in tuo habeas mufseo , quod faepe in- tuearis fpeculum, ftabis femper quafi infpe- cula ; & ut prsefentia defpicias, Sc de futu- ris tibi profpicias. Hoc fpeculum non eft veneris illud fallax , Sc fubdolum , quo in Iubrica , ac fragili glacie fluxam corporis pulchritudinem intueberis ; fed velut in di- viniore cryftallo , rerum fublunarium, vita: fugacitarem , mortis certitudinem, id efl:, ut Plato fentiebat, veram Philofophiam, fpe- culando difces. Ito ergo ad coemeterium , tanquam ad Chriftiance Philofophise femina- rium ! aperi demortui hominis tumulum. Sta illic paulifper, ubi brevi cades. Sepul- chrum cadaveris exanimis, mutabit tibi ani- mum. Incipies jam nune mundo mori, fi cogitaveris te brevi moriturum. Conlide- ratio mortis, erit tibi infpiratio novse vit®. Deinde, confer inde mortis. fpolium, in- De Marte. 19 forme cranium ; confer ad tuum cubiculum, utillud identidem intuearis,quafi fpeculurn. Muka, quE te officii moneant, nou tantuni videbis, fed audies. Illud enim cranium licet elingue, eft tamen loquax : muka di- cit ,dum nibil dicit : licet taciturnum , eft tamen verbofum ; fuo lilentio , altum cla* mat: licet multum , canit clafficam : fine lingua docet, fine voce monet, fine verbis movet: dum nil pronuntiat, muka tibi prce- nuntiat. Placet audire Laconicam hujus muti Rhetoris orationem ? Hoc tibi tacitc dicec cranium, quoties ad illud converfusattendes animum : Vix natus coepi vivere ; & mox ad vitae metam incoepi currere. Illud quod inter matris uterum, & tumulum, fpatium eft medium ; eft punftum , quod in tem* pore ek minimum. Unde inter illa duo ex- trema, Nafci,8c Mori , minus eft, quam iftus oculi. Ubi incipis, ftatim definis, idem eft fabul® prologus, & Epilogus. Sa:pe il- lius memenco, falutem dependere ab ultirao momento. Summa erunt omnia, ubi vene- rit fumma dies. Sit tibi non modo prima, fed tota, & fola cura, falutem curare. Hoc unum tibi eft neceflarium , aliud quidlibet fupervacaneum. Nunquam tibi hoc exci- dat ; pati potius omnia, quam ut excidas DEI gratia. Inter omnia hoc unum cave pr® omnibus ; ne quid agas , quod egifle pa-»itebit,dum animam ages. Deniqueeris zo De Aforfe. komo novus, II fiepe cogitas noviflima. Hxc erit hujus muti Oratoris ad te exhor- tatio ; & poft eam fors in te erit vire, mo tutnque innovatio. PRAXIS. Fuit hoc familiare D. Antonio pronuntia- tum. Ut quis evadatperfečlus, duo tantumfunt necejfaria. Pr imuni , credere fe bodie incepijfe Deu fervire: Deinde, hodiernam diem ejfeulti- tmim vit te. Si haec dies,quam Deo confecrafti, fit prima, cum nihil Dei causa fit a te aftum, quid non agendum ? fi niti m a , quomodo non agendum ? Hlc ergo collige omnes corporis, & anitni, Gratix, & Nature vi- res ; ut nulla fit vel mentis cogitatio, vel cordis defiderium , vel oris verbum , vel manuum opus, quod non tota totius homi« nis contentione dirigatur ad Deum ; lic to- tam, cuin fit uldma, diem, exigas, quam mereatur coronare felix /Eternitas. Mane alte animo imprime hsec aurea verba D. Scholafticas. Diet unus bcne impenfus obfequit DEI , plus valet, qudm milliones etn- atrum ad obtinendum univerfim mundum. CA- De Mor te. 1 S CAPUT II. Homovetus a d intuitum fepulcbri evigilat j dr jam novus , fibi invi- gilat. f~\ Uid aliud eft fepulchrum, quam Mortis v3l domicilnim ? inde ramen fcepe hauri- tur vita: prsfidiuin. Ex morte ipfa rite confiderata , refultat in anima nov® vit® prsftans fimulacrum. Sic fseditas infervit decori , deformitas venuftati , peccati fti- pendium, Virtuti, fomnus vigilis. Patet id ex verbis Job, Ioquitur is de homine infi- gniter fcelerato: ( a ) Ipfe adfepulchrum duce - tur ; in congerie mortuorum evigilahit. Ex- quilitiffimis coloribus exprimit hic Job li- neamenta hominis impii, ac potentis ; qui frattis omnibus juriš humani, ac Divini re- pagnlis, DEI contemnit monita, violat prse- cepra, explodit confilia ; imo qui facrile- go ore h*c plena impietatis verba in Deum deblaterat: ( a ) Oni s eft omnipotens, ut fetvia- tntts ei ? & quid nobis prodeft , ji oraverimus tum ? Recede a nobis, feientiam vtarum tuarum mlutnus ? Et id genus, alia execrabilia, qu» recenfer Job. Tandem Job, quafi defperans dehujusmodi hominis falute, certum illius exidum denunciat his verbis : (c) Qttiain dietn (a) Jol.tt.p, (b) Job.2i.ip v.14. (c) Ibi- dem 21, p. 22 De Morte. diem perditionis fervatur, & ad diem furoris ducetur. Quafi dicat ; aftum eft deillo , con- clamatum eft de ejus falute, perditiilimus eft. Quid, inquies , nullumne homini illi reliquum eft cbtinendse falutis praefidium ? Vix occurrit, quia ut Job paulo poft tefta- tur : (a) Ouh arguet coram eo vitim ejus; gf qua fecit, quis reddet illi? Quis illius erit ro- boris, ut audeat ? quis illius fiducise , ut praefutnat ? quis illius virtutis , ut valeat, pofito omni metu, Principem valentem vi- ribus, pollentem divitiis , fcatentem vitiis, admonere officii, infignia illius carpere Ha« gitia , ac falubria fuggerere confilia ? Res nimium quantum difficilis, imo periculofe plenum opus alese. Arguit JoannesHero- dem ; fed jaftura capitis. Arguit Propheta a DEO legatus Jeroboam ; fed & in carce- lem fuit relegatus. Arguit Jeremias Re- gem, & Principes impios ; fed projeftus fuit in lacum, fuftentandus pane doloris,& aqua angufti®. Quis igitur arguet coram eo viam ejus ? vix reperietur: vel fi quis, furdo caner, non audiet. Quid igitur agen- dum cum homine, de quo jam eft aftum ? Non eft remedio locus , ubi qu* fuerunt vitia, funt moreš. Quid fubftdii 6 Job ! Reftat uram, & praeter illud, aliud nullum. Quod illud? Ipje ad feptilchra ducetur; &in tongerie nmrtuorum evigilabit. O prslidium ex- (a) Job. 2i. 3;. De Marte. 23 e\'peclitiiTimum cujusvis etiam delperatifiimi hominis ad falutem adducendi! Non cum hujusmodi homine agendum eft rationibus ftudiose excogitatis ; non proferenda ex- quifita, quibus illum convincas, argumenta: non adducenda horribilia , quibus terreas exempla ; non promenda, quibus illum at- tones, verborum fulmina : fed ut eum er- rantem reducas ad viam vitse, adducas ad receptacula mortis , ad fepulchra : exhibe ejus oculis fpettabilem mortuorum con« geriem : & di£lo citius , qui fuerat furdus, audiet fana confilia ; qui fuerat caecus , vi- debit prrefentia pericula ; qui fuerat imper- territus, horrebit futura fupplicia; qui fu¬ erat paralyticus, furget; qui daudus, am- bulabit; qui mortuus, refurget ; qui dor- imiebat, Evigiiabit. Placet hiftoria rem hanc confirmati ? Liffardus Religiofus Ciftercien- iis , inclytre vir profapis , diu Monafterii fui fubulcus, denique officii fui tam inoffi- ciofi perttefus , nefcio qua arrogantia du~ ftus ; haec ipfe fecum : Liffarde, quid agis ? Abfit a te,tuisque tantum dedecus, ut grun- nientes pecudes pafcas. Mafte animo Lif¬ farde, ad ea qus tuo genere digna funt, enitere. Tuumne decet gentilitium ge- nus, tam humile munus ? Sic fe abjicere, quid eft , nili ad probrum familiae, avitum fanguinem proterere ? pudeat te non pude- re tam infamis fervitutis. Major es, quam 24 De Marti. m te defpiciant m; ni mi. Eripe te hoc afeo tico ergaftulo, in priftinam Iibertatem, no- bilitatemque te vindica ? Dixit, c'ertusque jam erat, cocull.um excutere, & afceterio profngere : fed jam, jam abiturum, retinuit nox, quam cum duceret infomnem, ecce tibi fefe oculis e j us obtulit, vir humana ma¬ jor majeflate, quem fequi juflus , prseun* tem fecurus eft , januis omnibus quacunque incederet , fponte reclufis: ventum ad cs> meterium, in quo cum 1 lepulchra vafto de- ducerenrur hiatu ; Liffardus ad tumuluro, in quo putidum quoddam cad-aver haud ita pridem humatum, verminabat r duftus au- diit: Mifcr , qm vis abire '1 currupaealk, at- que alia hujusmodi cadavera , contemplari juberetur, 8t rile propter horrorem depre« caretur, dicen3 : Parce Domine mi ; exa- nimes illae larv® prope me exariimant: heu l nequeo porro illas contemplari. Rurfus audi it : Age igirur ! 8c fi ti bi vis-parci, noli ! fuperbia etarus r Religiofe vit* ftatum de- ferere. Quid plura ? IHe conftanriam pollr- eitus, ad teftum reverfus r horrifieo rr.ortis fimulacro, fuit ab omni fuperbia liberatua Sic ad fepuldira duftus, reduftus eft ad Mo¬ ri eftir: gyrum , & vtrtutis tramitem, ex quo pedem efferre in animum induxerat. Di- cam ergo T non quod Salomon t (a) Vade ad fomucam piger ; fed vade ad fepulcbrutn P 1 ' De Mor te ♦ 85 piger , & mox cum Davide (a) curresviam mandatorum D El.V ade ad coemiterium avare, 8c datim dices cum Zachseo: ( b ) Ecce dimi* dium bonorum meorumDomine, do paaperibut. Vade ad congeriem mortuorum fuperbe , & illico exclamabis cum Ecclefiadico : (c) Quidfuperbk terra, & cink ? Denique vade Cofmophile , qui mundum fectaris , & ea quas funt mundi, admiraris, ad congeriem mortuorum, & voluta te inter oda mortua- lia ; & confedim occines tibi illud cum Sa¬ lomone acroama: (d) Vani tac vanitatum , omnia vanitas. P R A X I S. Sit tibi Mors a fecretis, & confiliis. Nf- hil committas , quod non commifide opta- res; nihil omittas , quod omifide te poeni- teret, in novidima hora. Sic ergo ante omne opus, feu illud lit animi internum, feu corporis externum, familiariter fermo- cinare : r Ecce Mors , tu Divin* es Juditi® adminidra , tuo fubditus fum imperio : mi- hi enim quod Patri meo , jam pridem di- ftum ed : (e) Morte morieris : Cum igituc nuilum dt mihi effugium, audiam Sapientis confilium : (f) Conjtliarius Jit tihi unus de. mille. Quoties pendeboanimi, dubius quid pro falute animi me facere vel deceat, vel oporteat ; tu unus mihi eris, qui, qus funt B ob« (a) (b) Luc.it). g. (c) Eccl.io.p. (d) EqcU> 2 , (e) Gen, 2 ./ 7 . (f) Eccl.0,(. 2.6 De Morle. obfcura, illuftres, quse ambigua , explanes 5 quce ignota , patefacias, conliliarius. Ecce impotens fui Iracundia inftigat, ut de illata injuria fumam vindiftam ? vult manum pro- feram ad ferrum, jubet me cum inimico de- fcendere in arenam. Quid hic fafto opus ? Cave, reponer mors : Olim quod vis fa- cere , pcenitebit feciffe ? dum mihi leno- cinaturcaro : iterum adi tuum coniiliarium, & dic ei cum Paulo : : a) Caro concupifcit ad- verjus jpifitum ; pellicir me fuis illecebris, ut faltem vel cogitando, illis me oble&em ; ti- tillat me fua voluptate, ut illi faltem defi- derando affentiar. Quid hic mihi fuades ? li fapis,refpondebit illa, audi meum confi- lium , quod eft Spiritus San&i oraculum : (b ) Si jecundum čarnemvixeritis , moriemini. Quanram ergo metuis mortem , tantum oderis čarnem. Iterum , dum te Avaritia invitat, ut vel obtineas, vel poffideas con« tra fas aliena bona ; dum Intemperantia te impellit 7 ut. helluando te ingurgites, vel potando inebries ; femper ante quodcun- que opus, fit tibi perfugium ad tuum Con- filiarium : audi ,quid illa fuadeat. O quain multa ,ut facias, luadebit ! quam non pau- ca, ne facias , dilfuadebit, Nec Salomon cum omni fua fapientia, fuggerit tibi uti- liora, quarn Mors confiha. Tibi igitur con- fules, fi illam femper confuias ; fi ad illius con* (a) Gal.17. fi) Rot/i. g.sj. De Marte. confiliorun^ normam, inftituas vitam, ftu- pebunt alii tuam vivendi formam; eritque omnium interrogatio, qu« eft apud Ifaiams (a 1 ) Ouis conjiliarius e j us fuit i Hominis fr agilna ?, tempori? per - Obilis lile Vates, c«Ieftium arcanorunt Interpres Ifaias, audiverat forte refo- nantem ex alto vocem, & dicentem : (b) duma. Quafi diceret ; illud quod tibi di- fhirus fum , & quod a me auditurus es, nolo in aliquo angulo , fed in puhlico ; non in obfcuro aliquo gurguftio, fed in celeberri- mo rheatro; non modefta, aut gracili voce , fed contentillimo clamore ; non aliquibus, fed omnibus annun tiari : dama. Quid cla- mabo ? Omnis caro fantini ; omnis gloria ejus, quaji Jlosagri : Exficcatum eji fanum , cecidit Jlos. Hoc eft: tam furilis, & fragi- lis, & caducus eft bomo ; ex čarne licet, & oflibus conflatus, cum omni, qua fulget gloria, qua floret dignitate, qua valet au- ftorirate , qua pollet poteftate , qua abun- dat opulentia, qua fe jaftat fcientia , qua eminet fapientia, totoque Fortun«, & Na¬ tur« choragio ; & mundi, quo tumet ap- CAPUT III. vicitits. B 2 (a) lfai.4 o. 13. ( b) Ifai.4o. C. pa- a8 De Morte. paratu, ut minimo minimi venti cornlat af~ flaru. Quid mirum ? Omni s c ar o fanum; tfcf omiliš gloria ejus, qua(iJ/os tigri. Scite expen- dit hanc fimilitudinem floris D. Auguftinus: (a) ijli Jlorent je ličita te facuVt, pereunt in virtuteDEI: Nun enim qnomado jiorcntjic per* enot: ftorent enim fid ttmpm, pereunt in eternum : Jlorent faljis bonis, & pereunt ve ris tormentis , Conferte ad agrum,afpice Maji tempore fenam, quomodo floret in pafcuis, viget in carnpis, viret in agris ; quam ams* num prabet viatotibus fpečtaculum 5 quam molleam. fatigaristorum ? At exeunteJulioj quod antea virebat in agro , aret in horreo j quod prius gratum prasbebat hominibus Ipe- ftaculum , jam fervit brutis animantibus in pabuium, O delicatule TroiTule l.illa tua caro , tjuoe in capite, flavis criipatur comis - T quce in vul' u, rofeis purpurafcit genis; qu£© in eervice , lafteo candet nitore ;■ quse in ore , coraliinis rubet 1'abiis : illa earo', quae induirur byflo, &. purpnra ; cujus auribus* quidquid jucundum ; OGulis r quidquid pul- c'brum nanbus, quidquid odoriferum ; fau- cibus, quidquid dulce ; manibus, quidquiti mcile efl, rfFer;ur, non efl mfi ftr/mm. Ex- fpffta adbuc paulifper juvenis formofe, bre- vi de te dicetur : Cecidit Jlos. O quam bene non ntalus Poeta : (b }Nos qtmq; floruimus,fedflosfuitUlecaducus „ (a) luFjdl.Sh (b; Ovidius. H#’ De Morltt 29 Hoclle fumuj validi, cras morbidi, peren- die mortui , deinde fepuiti , paulo poft a vermibus exefi, tandem in cineres converfi: eodemque ftep.e , & temporis momente , Sc loči pun&o, & exhalamus animam , & acci- pimus decretoriam fententiam ; Sc calente adhuc corpore, ftamus coram Judice ; nos- que prius ad seternitatem miramut abreptos, quam metuebamus abripiendos. Sic uno momemto ftamus, altero cadimus; uno va- lemus, altero rigemus ; uno vivimus, altera morimur. Non modo fumma eft, hominis dum vivit, fragilitas ; fed & maxima tem- f poris, ut vivat,brevitas. Eft effatum Pau- linum : (a) Tcmpus breveeft. Quid aliud cla- mat fol, dum annuam orbitam emenfus, eandein remetitur ; quam Temptts brevc efl ? Quid aliud illa frequens no£Kum,ae dierum viciftitudo ? quid aliud fuccedens Infanti® i '^ueritia, pueriti® Adolefcentia, adolefcen- ri® Juventus ; huic reliquas cetatis partes clamant! quam tempus breve efl ? Id ipfum afleritjob: (b )Breves dies hominis. Pondera, fuis momentis, quia funt magni momenti, lingula verba. Non dicit breves dies ho- minis feriis, decrepiti, depontani, fed ho¬ minis. Adolefcens es , fed homo ? fortis, vegetus, validus ; fed homo : ebullit in veniš juvenilis fanguis, ftant firm® in eor- pore vires; fed homo es ? Breves dies homi- B 3 /tis. (a) Cer.p, v.?p. (b) jfoi ./f f. 30 De Mene. nit. Sape adolefcens florens State, nobili« tate, ingenid , tanquam flos egreditur, Se repente conteritur. Non raro Juvenis com- ptulus mane precedit velut fponfus de tha- lamo ; Se vefperi jacet in tumulo. Hanc temporis brevitatem confirmabit tragica Sau- lis hiftoria : Saul decretoriam cum Philiftsis pugnam pugnaturus, juffit per Pythoniffam, Samuelem e funere excitari. Adefl: metuen- da majeftate fufpiciendus Samuel. Vide hic inter unius diei, Se noftis moram minimam, maximam rerum omnium converiionem. Stabat utrimque copiofiffimo bellicse pom- ps apparatu inftruftiffimus exercitus : Ver- fabatur hic Saul inter quadrigas Se carpen- ta; inter turmas equitum, 8e cohortes pe- ditum ; inter lituos,8e cornua, Martio pul- vere non indecore fordidus : ducebat exer- citum, inftruebat aciem , cogicabat vitto- rias, meditabatur triumphos, fperabat tro-** phsa ; Regnum denique fuum ad ferani pofteritatem lirmare moliebatur. Interim, dum hsc animo agitat, ecce tibi feralemSa- muelis ab inferis exciti vocem : (a) Cras tu, & filii tui mecttm, eritis ; fed caflra IJr asi tradet Dominus in mamiš Philijlinorum. O quanta,8e quam admiranda rerum omnium re¬ pente viciffitudo ! quam praecipites rerum vices! Hodie ftat in campo exercitus ferro metuendus; cras jacebit Morris manu pro- ftra« (a) t. Reg.28.jp, D« Morit. 31 ftratus. Quot hodie ftant hlc animata cor- pora ; toc cras jacebunt inanima cadavera. Quam bene Tuilius : ( a ) Quis ejl tam fini tus, quamvis Jit adolejbens, cui fit expIoratum, Je ad vejperam ejfe vičlitrum ? Prsclare item Seneca : (a) Idago,ut mibi inftar totius vita Jit dies ; Jic illtm ajpicio, tanquam ejfe -jel uiti - mas pojjit. O li cum vel Seneca quemlibet dlem afpiceremus tanquam vit® poftre« mum, sternitatis primum ! quid ageremus ? Accerferemus pollinčlores , locum fepul- chralem in ccemiterio quisque fibi metaret; linteum funebre appararet; cum vefpillo- nibus de efFerendo funere pacifceretur ; tumbam mortualem fspe infpiceret; tefta- mentumconderet; tum aliis omnibus curis fepofitis , confcienti® latebras dilcuteret; inde erutas animi labes in aures Sacerdo- tis conjiceret ; Sacro Viatico, immenfum seternitatis itei: initurus , tnentem corrobo- raret, pr®cingeret lumbos, pararet lampa- dem , exfpe£laret fponfum, vigilaret, tene- ret lucernam in manibus ; denique unum id ageret, faluti confulere. H®c ageres, fi non nefcires hunc diem tibi proftremum elucere. Quid difFers pcenitendorum in craftinum poenitere , qui hodie commififti poenitenda. Audi Gregorium : (c ) Oni pae- nitenti veniam Jpopondit; peccanti diem crafti- A 4 mit (a) Senečt. (b) LdeEpifi.fr. (c) Hom. tt. in Evang, 32 De Mortt. numnonpromifit: femper ergu pojlremum diem debemus metuere, quem nunquam pojfumus pra¬ vi dere. Cave, ne cum fteteris in limine »ter* nitatis, tibi occinas , illud ferum Hannilia- lis , negligentis Ram® occupandoe poft vicloriam Cannenfem , occafionem : Cum fpottti, nclui; cum volili, non potni. Hodiepo- tes, quidquid veliš ; cras forfan non po- teris, licet volueris ? O quam erit trifte ab arrodente confcienti® verme »ternum ctu- tiari ! toties mihi ingeminati Heri po- tui »ternam nancifci gloriam, nolui: heri potui hoc declinare cruciatus, nolui : heri potui aeternum efle beatus , nolui: heri po¬ tui nunquam efle mifer, nolui : Quid ita ? in craftinum diftuli, qui ignorabam , quid efiet futurum in craftino ? Imitare, fi tibi vis confultum , illud cujusdam viri Religioft jnonirum ; qui cum adinfequentis diei con- vivium eflet invitatus : relpondit invitanti- fcus; (a) Siquida mevultis, prafto fum ; quid enim cras agendam Jit , vos, quibus vacat, co- pitate; ego enim a multis annis crajlinum non babeo. P R A X I S. Si vis in hac mortali vita, ubi homo repletur multis miieriis, ftare in ipfo fafti- gio fuprem® felicitatis ; fetnperque vivere Jine metu tutus, line luctu lsetus; fine arumnis, beatus ; ita vitam inftitue , ut om« (a) Petrarcba lih.3. Mentora 1 De Marie. 33 emni tempore , confcientia tibi di&et; fi hac hora, Šc momento , mihi eftet morien- dum ; nihil occurrit Sacerdoti aperiendum, nifi fors ab ultima confeffione. Adeo'que fi vox illa mihi infonet: (a,) Ecce fpvnfiis ve¬ nit ; paratus fum in hoc fiatu illi occurrere. Si mihi fubito dicatur : ( b ) Dijpone domui tua,quia morieris ; Reponam : jam pridem difpofui, lubens moriar. Si hoc modo vi- vas ; potes mortem non modo expe£tare cum deiiderio , fed invitare cum gaudio ; potes fecure in utramque aurem dormire, quia 11 mors fubito te opprimat, in Domina obdormies. C A P U T IV. Quid Jit mori ? C Uicunque contigit nafci; eidem necefle eft, & morL O brevem voculatn * mori; non continet, nili duas fylfabas , & quatuor literas ; fed a&us moriendi com- ple&itur omnes, qux timeri folent miferias. Mori, non eft nifi unicum verbum; fed qu» mortem antecedunt, comitantur , fequun- tur,nulfus nec verbofiffimus Orator poterit unquam dicendo explicare. Faciamus hic quafi Anatomiam illius arcani, & prodigioli verbi, videlicet Mori. Quid eft Mori ? Mori eft relinquere omnia in hoc mundo B 5 afpe- (a) Mat.25.6. (b) Ifaia.sS.t. 34 De Morit. afpe&abilia, & fenfibilia. Primum, qulm eft perpefTu acerbum profcribi patria , mitti in exilium ? cum Tullius amandaretur in exilium, viginti millia civium Romanorurn, pullo amičtu , luftus teftandi causa, eum comitabantur. Quid hoc eft collatum cum morte ? Mori, eft , debere pro omni tem« pore deferere, in quo vixifti, mundum ; in qua natus es,Patriam ; ubi vixifti, urbem ; quam incoluifti domum ; in quo manduca« fti, triclinium ; iii quo ftuduifti, mufteum; in quo quievifti, leftum ; in quo ambula- fti, hortum : omnia penitus loca ; ftc ut nullus in toto orbe futurus lit angulus, in quo poffis amplius, vei ad momentum con- fiftere. Alia jam profequere. Mori, eft dicere perpetuum vale parentibus , fratri- bus, fororibus , confanguineis , affinibus, aniicis, fatnulis, domefticis , civibus, po« pularibus , ( verbo ) omnibus hominibus ; lic ut nullus omninofit futurus, qui te profi- cifcentem in illam ignotam peregrinam, admirandam comitetur Regionem sternita- tis. Princeps quidam impie potens , & ini* que dives , cum morti fe proximum cerne« ret, converfus ad fibi adftantem Palatinam Familiam : (a) Eja, inquit, vos fidelesPa- latini mei , fuccurrite qucefo , & ab immi- nenti morte , hac me vice eripite : Et li nune omnino moriendum erit, faltem co* mi« (a) Bellard. in Pratoexeinp.Iib.2. /. De Marti. 35 tnites milii itote, & ne in periculofa hac & ignota profe&ione folum relinquite: & hoc seijuum eft, ut qui fuiftis pardcipes mes gloris, Sc. felicitatis, ne in tam calamitofo fiatu me deferatis ? Ad hac ipfis filentibus , nulloque condicere volente ; in rabiem afrus Pdnceps, perjuros illos , & perfidos infanis clamoribus vociferans, pet fummam indjgnationem 1’piritum infauftum ejecit. Mori eft, deferere omnia bona corporis, Fortun® , Natur® : Tune igitur fpoliatur omnibus veftibus , fupelleftiU , pecunia , opibus, thefauds , agris, fundis, pr®diis, sedificiis, poiTeflionibus ; omnibus jumentis, qu® habebat in ftabulo , pifeibus, qu® in vivariis ; arboribus, quas in filvis , fručK- bus,quos in agris; floribus, quos in hor- tis ; frumento, quod in horreo ; doliis, qu® habebat in caveis, (a) Nudus in bitne tnundum vetiifti , nudus exibis. Etfi Cr®fo fu- eris ditior; non licebit tecum filmere, nec ex agris , fpiculam ; nec ex thefauris, obu- lum; nec ex armentis, ungulam ; nihil pe- nitus, nihil, nihil. Mori eft, deferere fe- mel, Sc iimul omnes voluptates, delicias, convivia , tripudia , fpeftacula , aucupia, venationes, ludos ; omnia, qu® vel oculos blande obleftant ; vel aures fuaviter de- mulcent ; vel nares odore reereant ; vel palato fapore blandiuntur; vel tačtum mol¬ il 6 licu- 10 Job. s. 7i. ■ 36 De Morte * licule afficiunt. Nunquam amplius poffe oble&are oculos aliquo lumine, folis,lunae, ftellarum, lampadis, cerei, facis, Mori eft, pati extremas undique in corpore , Sc animo anguftias : tune enim fupini funt vultus ; oculi patentes , immobiles , Sc extin£li; contračbs nares; os lividis dentibus hians , longum, difficilem ,raucum, Sc graviolen- tem reciprocans halitum ; arefeunt fau^s; flupet omnis fenfus; qui fuperat in facie color,diffluit; omnis venuftas in ore eva- nefeit ; erumpit ex omnibus poris frigidus fudor, abit e genis rubor , fnccedit palkn' > paulo poftrigor ,tum faetor, deinde rancor ; tandem omnium , qui intuentur , horror. Non fit minor in adftantium affeftibus mu« tatio; fluunt lachryma:, perfonant fufpiria, eudiuntur ejulatus , editur planftus, exci- piuntur novifiima verba ; conclamatur , cpiamdiu fpirat, fovetur inoriens: mortuus , ftatim nudatur, deferitur a propinquis; Sc oui prius in illis erat amor, definit in abo- tninationem. Mori, eft in lubrica arena cum formidando illo hofte , cum poteftati- bus tenebrarum, cum mundi Principe, cum leone rugienti decertare , congredi, luftari pro fempiterna falute anima:; ut huic seter« num bene, vel sternum male fit: Et quidem pugnabis toto corpore infirmus , omnibus artubus debilis, gravifiima calamitatum mole circumvallatus, letali fudore perfufus, mor- De Mor/e. 37 tifero morbo oppnefTus ; & folus : (a) giio- tiiam non ejl tune, qui adjuvet, aut adjuvare poffit : & pugnabis cum hofte invifibili, cum hofte vaferrimo , cui mille nocendi artes ; cum hofte ferociflimo, qui tune in- furget in te, ( b) cum ira magnet, furore in- fatiabili, Schorrifico, fcietis quod modieum ubi srefiduum, tempus habeat. Tune omnia offa 7 artus , nervi, arteri«, articuli, fingulaque totius corporis membra fi poffent humani voce refonare ; non aliud clamarent, quam illud Sufannce: (c) Angufliafunt mibiundique. Mori,eft corpore rigido, & frigido jacere inftramine, involvi abjefta findone, inclu- di angufto loculo ; efferri per vicos, Sc compita farcophago ; ad templum, pone comirantibus, & lamentantibus amicis , 8c vicinis ; inde deduci ad coemeterium, ex ccemeterio ad fepulehrum , paffis funibus demitti in cascum telluris antrum , obtegi tetra , lapidibus , ac defunftorum' oilibus ; tum fastere, tabere, confumi, rodi a ver- mibus, putrefieri, ac tandem in pulverem peverti. Quid denique eft mori ? Mori eft, animam migrare ad alteram vitam , in alium orbem, in domum teternitatis, inRegionem incognitam ; ubi terne opes , nuliius funt valor*, honores , nuliius pretii, fcientis , jnullius Eftimationis: ubi omnia, qu:e funt B 7 mun- (a) Pfal.+t. /q. (b ) Apoc.t2.i2. (c)' 38 De Morte. rnundi, quia momentanea, nullius funt mo« raenti. Eft animam nfti coram inevitabili squiffimi judicis tribunali , illic accufari, judicari ; ac tandem sternum, vel in ccelo f loriH coronari, vel in orco poena cruciari. cce Iliadem mirabilium, qu* compleclitur una illa vocula, Mors, binae illse fyliabae, Mori ? Jam forfan qu£eres, quod Difcipuli olim a Chrifto: (a ) Dic nobis, quando bac erunt, & c[uod Jignmn advcntus mortis , & confnmmationis vita; ? Refpondeo cum Chri¬ fto : (b) Vigilate ,nefcitis diem,neque bor mn. Fors illa omniaame prsdifta,a te prtelefta evenient tibi fequenti hora, fors vefperi, vel certe cras , vel hoc menfe, aut anno : quidquid fuerit, illud certum eft,quod ali- qiiando , nec illud incertum quod brevi , quia (c) Tempus breve ejt. PRAX I S. Ne Mors, quam certo expe£tas, tibi eve- Siiat inexpeclata, ad illamtua omnia difpone, animumque totum compone. Quotidie tibi ipfe , quafi morienti prxlege preces illas ufitatas Ecclefe, quae recitari folent ad fpondam lefti, dum quis moritur, videli- cet: Proficifcere anhna Cbrifiiana de boe mun- do,&c. Itemque Litanias omnium STtnfto- rum, ac B. Virginis, ardeatque ad latus ce- ; ;reus (a) Matth. 24. 5. (b) Matth.tj. /2, (c) i- Cvrntb. 7.2 mpitur,& mortem non fubito irruentem, fed pededenrim adrepentem prte videt, eam; certb expeftat : itaque ad eanv, eo qtlo par eft modo , fefe componit; eum otio , & ma« ture iecum prameditetut , q,uemadmodunt se» (a) Job.p. /2. De Motit. 53 refponcteat Judici interroganti : confcien- tiam expiat ; facro fe viatico premunit,, facramenta omnia fufcipit; inigue peffefla reffituit; inimicis injurias remittit; tefla- menturn condit ; heroicos heroicarum vir« tutum afdus elicit; eleemofynas diftribuit; & totum fe, fuaque omniaDEO commit- rit; atque ita paratus, fecurus , munitus , non tantum mortem adventantem non bor¬ ni idat ; fed tardantem invitat. Quamobrem„ fi Judex illum interroget de comrnidis eri« minibus, facile refpondebit: Fateor , com« mili, inquiet , poenitenda , fed eorum me pcenituit-; aliena fuiluli, fed Scablata reddi- diintuli injurias, fed & eontuli eleemo« fynas : ii te graviter offendi, offenfum piis operibus te mihi propitiavi. Quapropter poenitentia fačborum, refpondendi ut facul« tatem, fic prtebet & facilitatem. At vero, li repente interroget de Natur®, & Gratias dotibus,tammunifice tibi impenfis,de be- neficiisprope innumeris in tecongeftis j de tot bonis ad bona opera inftinftibus ; de occafionibus merendi a te negleftis • de fo- cordia in negotio faiutis; de ejus precep tis a te violatis, de monitis non auditis : fi» , inquam, de rebus plurimis, maximis, dif- ficillimis fubito, nibil minus expe£hntern interroget, DEUS immortalis! qui ilii re¬ fpondebit ? Cdaudetur tibi os , filebit lin* gua } obftupefeet mens , trepidabunt artus, C 3 con- De Marti. contremifcent membra, exhorrefcet animus , obrigefcet fpiritus ; & tuo filentio, prius- quam Judex fua fententili, te condemnabis. Nigil igitur poteft homini in hac'vita eve- nire formidabilius , aut triftius , quam re¬ pente fpiritum intercludi ; repente ex hoc mundoabripi in domum sternitatis j repen¬ te cogi ad reddendam rationem villicatio- nis; repente cirari ad tribunal Equiffimi Ju- dicis. Tune repente mala omnia fimul, Sc femel tota mole in miferum ineumbunt J tune perfonare infaufta illa Chriifaorii verba: Inducias ufque mane; quid hoc eft ? no- vifiima hora eft ? needum confcientiam tot contaminatam flagitiis expiavi ; needum rebus meis difpofui j non folvi debita ; non reftitui inique ablata ' non condidi tefta- mentum; non fumpfi faerum viatieum : hinc clamor, ejulatus , defperatio , confufio in familia, formido in confcientia,ubique an- guftia. Ex his lit manifeftum ; lic nos de- bere vitam inftituere, ut parati fimus quo- vis tempore, mortem oppetere. Sic vitam inftituit, quisquis fe pofle quotidie mori cogitat, Sc quafi quovis die moriturus fe prccparat: Nam pravifa minus lceder e tel afolent. Et be- neSeneca; (a) Aufertvimprafentibustnalis, qui futura proJpexit. Refert ad falutem, diem mortis nobis elTe ignotum. Reddit ratio- netn { a) Confil. ad Mare. c, p. De Moril 5f nem D.Gregortus: (a) Latet ultimat dies ut obferventur emnes dies. P RAXI S. Ut bene obeas ultimum dlem; expende aliquot dies , ferio , 8c penficulate tecum confiderando , quid vulgo fieri foleat , vel quid tu ipfe feciffe te optares , noviflimo die,8c fac modo, quod tune fieri folet. Tune voles condere teftamentum, fac modo , di« fcutere latebras confcienti*, Sc totius an- tea&s vit® errata in memoriam revo čare, ut illa Sacerdoti patefacias, fac modo: igno- fcere inimicis tuis, deponere odia, oblLvifci injuriarum , inire cum adverfariis pacem , h®c jam fanus peragas: tune fingulari pie- tate Chriftum, ritu viatici fufcipies ; jam nune dum accumbes facts menfe, femper eodem virtutum apparatu, illuc accede, eo- que defiderio, ac fi fiatim a faero illo epula efTes mortem oppetiturus. Hsc omnia 11 modo exequeris , dum es incolumis fine aegritudine ; mors ribi nunquam obveniet improvifa * illam enim expe£las, dum ad illam ita te pneparas ; fi expeftas , nun- quam ribi erit inexpeclata, fed potim veniec a ts expetita. Ut fis igitur in morte fecurtre ; fepone prius omnes, qu® cuivis in morte fa- mrliares funt,curas: (b) Nam Jero parantur remedia, emu tnortk imminent pericula. C 4 CA- {a) De difeip.Cbrift. (b) Gregor.[uprg. 56 De Mor te. CAFUT VIII. Summi momenti fummum mo - mentum. /''V Uando venit fumma dies, & illius diei Vi fumrfium momenram; tuncqus ab eo fequuntur, fumma funt omnia. Quiapoft illud temporis punftum,fequiturinterminata infinita/Eternifatis linea. Itaque utintelle- ftus fummum illud momentum fuis mo- mentis trutinet ; illius momentum fufius explanabo. Propter hominis, quo vi vet, ultimum momentum , nihil non egit ster- nus Pater : nihil non pertulit ceternus Fi- lius ; nihil non contulit Spiritus Sanftus. Propter illud momentum, Pater e ca:lo mi¬ lit Filium in terras : propter illud , Filius DEI, Infa.ns natus eft in ftabulo, jacuit in prsfepio, vagiit in fceno. Quid quid de- inde per triginta tres annos a primo mo- rnento, quo coepit fpirare in Matris utero, ufque ad ultimum, quš expiravit in Crucis patibulo , vel egit, vel dixit, vel pertulit, vel cogitavit ; fuit propter ultimum ho- minis momentum. Ideo funt quatuorEvan- gelia, ut inde hauriremus documentum, fe- liciter terminandi ultimum momentum. Ideo funt feptem Sacramenta , totidem Spi« ritus fanfti Charifmata ; ideo decem DEI, Qui«que Ecclefise prseceptaj, tria Religionis vo« De Morit. f? •pota , ideo tot ubique terrarum habits eonciones , tot confcripta librorum volu- mina, tot excogitata falutis pršildia. Cur tot Anachorets in folitudine, in cavernis terrs, in. ferarum fpelsis, in fumma vit® jtfperitate, starem omnem exegerunt ? €u? Laurentius in candenti torretur cradtula £ Cur Sebaftianus toto corpore excipit telo« rum filvam ? Cur tot alii invifti Chrifti pugiles in equuleo diftenti funt ? alii vero (a) ludibrie , verbera experti, inptper fp vincula^ff carceres ? bapidati funt,fečli fmt, tcntati funt, in accifione gladii mortui funt i cur alii , circmermt in mdotk, in pellibtu cm- prinis agentes, angufiati; ajflicti ? propter ultimum vits fus momentum. Ideo funt tot Religiofum virorum Afceteria, tot Mona- chorum csnobia, tot Virginum clauftra, tot Sacerdotum Templa. Cur tot juvenes, Se puellse in flore statis fpreto mundo , 8 c omnibus mundi delkiis, reliquerunt do« mum, St fratres, & forores, St Patrem Se Matrem ? nonne fuit, ut vitam sternatn poffiderent ? ( b) Ergo propter ultimum momentum : quia seterns vits pofleflio , non dependet a Cola vita ; fed a vits mo- mento ukimo, Hinc jam in confeflo eft, quanti fit momenti, ultimum vits momen¬ tum : quandoquidem omnia , qus prohi- bentur mala, qus jubentur bona j qus ve- C $ tan- (a) Hebr.u.tf. (b) Mat. 19,29- De Morte. tantur vitia, qu® imperantur virtutes ; qua oeciinanmr pericula , qu® audiuntur pia confilia ; qu®cunque ab Apoftolis , ac de- indeviris Apoftolicis funt ačfta , difta, fcri- pta, cogitata, tolerata ; qusecunque a Deo in e»Io , vel in terra funt condita; omnia, fingula, univerfa, funt propter ultimumho- minis momentum. Hujus rei veritas eft te- ftatifiima, ideoque nec indiget teftimoniis. Nunquid omnia funt propter nos homines, & propter noflram falutem ? hoc eft , ut homo evadat »ternam mortem, acquiras »ternam vitam ? vita hsc, Sc mors , adeo- que falus hominis dependent ab ultimo mo- mento ; li enim ultimo illo momento fu- eris particeps Divin® Grati®, es hsres »ter¬ na: Glori® ; fi reus lethalis culp®, es hsres perennis p cente. Hincjamconfequitur, non pofle, nec novem Angelorum Choros, nec omnes Cslites, nedum homines; licet fo- rent fmguli fapientia Salomones , exertis omnibus ingenii, induftri®, Sc intellettus viribus , vel fecum concipere, vel nobis ex- primere, quanti fit momenti, bonum , vel malum elfe hominis ultimum momentum ; five quanti fit ponderis , bene , vel male mori. Res htcc eft exploratiflima : quia ciim intellečlus etiam Angelicus certis fit circumfcriptus limitibus , fieri nequit, ut concipiat infinita bona, Sc mala , qu® ex it ona, vel mala morte confequuntur. Qu® cut» De Morte. 59 cum ita fiat , deberetne per omne totius vita; noftne curriculum, fluere ullum mo- mentum, quo non fimus cum cura anxii, & cum timore pavidi, Sc cum circumfpe- čtione foliciti pro ultimo vire momento ; ut illud nobis fit finis omnis mali, princi- pium omnis boni ? Ssepe, fed Sc mature tecum animo volve j qualia videbis, audies, intelliges, optabis foluto jam vinculo ar- čUflimo corpus inter Sc animam, poft 110- viflimum momentum , poft ultimum hali- tum , poft extremum emiftum fpiritum J omnia, quse tune occurpent in altero illo mundo, erunt tibi nova, peregrina, inau- dita , fupra omnem fidem ineredibilia , fu- pra omnem eloquentiam inexplicabilia, fu¬ pra omnem intelligentiam incomprehenfi- bilia. Nune igitur ferio , ne fors poftea nimis fero, cave , ne horae novifiima: mo¬ mento noviflimo, occupet te mors peccat« lethifero obnoxium. Ne tibi contingat , quod impio illiDynaftae Balthazari. Quan- tus fubito invafit ftupor, pavor, hortor Bal- thazarem; cum in illo fumptuofiflimo con- vivio legeret fibi imminere fatalem ho- ram ! ubi minus expeftandum eft lethum; quam in convivio, ubi omnia laeta ? Etfci- tis , quale fuerit convivium ? Audite ejus apparatum ex Danielis hiftoria. (a) Baltba - C 6 zar (a) Dan. /. /. 6o De Morte. zar Rex fecit grande convivium Optimatibus ■ fttis mil le; musquisque fecundumJuani bile - bat atatem. Precepit ergo jam temulentus, ut afferentur vafa aurea, & argentea , qua ajportaverat Nabuchodonojbr pater ejus de Templo, quodfuit in Jerufalem , ut biberet ex tis Rex, Optimates ejus , uxoresque ejus, & concubina. Itaque jam omnes in omne ge* nus hilaritatis fefe effundebant: edebant da- pfiliter, bibebant liberaliter, geftiebant hi- lariter ; fonabant cythar*, Sc tiblae, 6c bucci- n*J circumftrepebant omnia , jocis,ri(ibus, cachinnis,tripudiis. O inexpe£teta rerum •mnium converfio ! fequitur in eadem hifto- riaDanielis. (a) In eadem bora apparuerunt digiti, quaji mantis bominis feribentis contra candelabrum in fuperficie parietbs auheRegice: & Rex a(l>iciebat articulos mantis feribentis. Tune facies Regis commutata ejl, & cogita- tiones ejus cotiturbabant eum, compages rc- ttum ejus folvebantur , P RO OEM III M DE EXTREMO JlIDICiO. TUIhil eft ad'fiilutem homini utilius conlmuni £ ’ omnium Sapientum judicid, qudm crebrb Jtbi proponere extremum D El injuflos & im- probos Judicium. Qtiantus ex tam «beri argu¬ mente Jperari &poJjit, (j vero debeatfruBtts, paucis verbis innuitS.Auguftinus. ( a ) Nihil eft utilius populiš,quamloqui de temporibus fu- turis. Imb S.Cbryfoftomus adeo boe argumen- tum vult inculcari , ut dicat: Singulis diebus, & horis oportet ante oculos noftros propone¬ re DEIJudicium. Confentit cum illo D.Grego- rius : (b) Prsfentis temporis ita agenda eft Saetitia, ut nunquan» amaritudo fequentis Ju- dicii recedat a memoria. Auguftinus vult nos loput, & cogitare de Judicio DEI,fape; Cbry- fojlomus ifingulis diebus, & horis ; Gregorius, jetuper. Ubi tanta cjl tantorum virorum, qui boe argumentum commendant, aucloritas, qua iitde tionfperanda utilitas ? SedJinon fatis permoveathumana , accedat {j divina auclori¬ tas. Chrijlus ccelo jam infertus, volebat totum innovari mundum , ubipuegentium , ubipue ter- rarum protmlgari Evangeličani dočirinam, de- Jlrui idola , everti inanium deorum ar as,confrin¬ gi illorumJimulacra, refutari vanam Pbilofo- phorum dočirinam, adduci gentiles omnesad no¬ vam, (a) Epijl. ad ExJlm.Hotn.q-. in Gen. (b) Hom. 32. 64 Prooemium. vam, & peregrinam religionem, moveri tmnes ut humilitatem, caftitatem ,paupertatem reje¬ čiis opibus, bonoribus , gloria , ample&erentur : ut o mnes accurrerent merit uri fub figno Črnci s, {Jitod Juda is er at fcandalum, Gentibusjlultitia, omnibus maledičium. Res magme. Qnis perfi- ciet? Pujillus grex,/2.pifcatores. Rede. Sed quomodo ea mundo perfuadebant ? Quid dicent coram oratoribus, Pbilojbpbis , Judicibus , Re¬ gi bus, Tyrannis ? (Jnibns argumenti s confun- dent eorum fapientiam? Quibusrationibuscon- prmabunt Juani, quam pradicant religionem ? (Jnibns Jlimulis excitabunt eorum focordiam ? (Juibus facibus injlammabunt ignaviam ? Qui- bus prajidiis flečient contumaciam ? Extollent illis Virtutis pulchritudinem ? Sed virtus illit ne c de facie nota eft : Proponentvitiormntur- pitudinem ? Sed ntl eflulliturpe, quod omnibus ejl commune: quid quid efl illicitum ,apud illos ejl puhlicam. Forjan allicientur cali gloria ? lw'o dicent, ca/um cali Domino. Horrebunt fors propojita InferorumJitpplicia ? Sed ne qui- dem an Inferi Jint ,Jciunt: JiJciunt , contem- tnint. Ta ergo d Chrijle, qui concionandi im- ponis praceptum, iisdem concionandi prahe ergumentum. Prabuit, & quidprabuerit, nu¬ dite : tfcf n on aliudfuijfe invenietis, quam boe ipl'um,quod tračiamus. Stabat primus Apojlo- lorum Petrus in celebri Gentilium c or ona, quibus ait ( verba JuntD.LucainačlisApoJiolorum ) Ipfe (a) Ačior.e.JO, De Judicio. Ipfe precepit nobis predicare populo ,& te- ftificari, quia ipfe eft,quiconftitutus eft aDeo Judex vivorum,& monuorum, Nullum ipfa aterna Sapientia judicabat ejfe argumentom , quod baberct p Im vel rohoris ad petjuadendum, vel terroris a d perceUendum ,vel virtutis adto- tum tntmdum innovandum, qudm quod omnibus injlabat Judicium, Expertns boe ipfumfuitis, qui a Divo Chryfoftomo vocatur argentea Spi¬ ni tiis S. Tuba , magnat tile Evangelicce doHnnce buccinatnr D. Paul us. Štaba t, ut reum decebat , Paul us abječius , htmilispro tribunali , in qm fidebat cum faftujudex, Felix nomine ; afftde- bant in fubjelliis, qui Paulmn accufabantjudcei. Ccepit Paulus fumni a cum gravitate ,att[ue fa- cundia dijferere dejujlitia , caftitate ,fide Chri- Jli, ac tandem de futuro olirn Judicio perorare, Quo fuccejjii 'i Qiti vix potuiftet fperari. Cum de Judicio dijfererct Paulus, repente Felix, qui con - fidebat infolio Judex, acJi ipje fuijfet jam reut, ccepit mutarecolorem,toto palkbat vultujmmu- tata eft facies ejus, erečli ftetere capilli , cobor- ruit animo, tremuit c or por e, genua adfe invicem collidebantur , Jf jam prope exanimis omnibus artubus trepidabat: quaji non audiret loquen- tem de Judicio ,fed ipfe jam ftaret judicandus. (Jucecunčia paucis bis verbis expreffit D.Lucas. (a) Dilputanteautem illo ( nimirum Paul o ) de Juftitia& caftitate,& de Judicio futuro tre- inefa&us Felix, refpondit. Quod nune atti- net, Ačf. 24. 2/ 66 De Judicio. net,vade; tempore autem opportuno accer- fam te. Otip d ji it a tremuerit Ethnicus, quid ni (pet em d te lečlor Catholice , hoc tragico argu¬ menta injiciendum timorem Domini, quiefl Ini- tiurn Sapientice, boe eji, Principiutn grafite ? EvigiUt hotno vetrn fonitu tuba fepulehralis , cittmtis eum ad Judi- Ulla re vel citius , vel facilius excltabi- tur e fuo , quo fopitus eft veterno, ho¬ tno vetus, dum obftri&us eft lethali noxa, quam ft ejus auribus infonet ultima mundi tuba. Perceperatillius tub* clangorem aure prophetica Sophonias,ideodiem Judicii, (a) Diem tulce dangoris appellavit. Quod Sc Chriftus confirmat juxta ac Paulus: Chrift us lis verbis: ( b) Et mittet Angdosfuos cum tu¬ ba, 4 j vocemagna. D.Paulus: (c ) In momen¬ ta , in ičhi oculi in novi (/ima tuba; catiet enim tuba , (f morttti refurgent incorrupti. De hac tubaloquiturD.Gregorius. (d) Voxtubater- ribilis, cui omnia obediunt elementa, qua petrat fcindit, inf ero s aperit, portas ttereas frangit, vincula mortmrum dvfrumpit. Dubitatur, an unica tantum, an plures inflandse ftnt tub*, (a) SopSen.c.r. t6, (b) Mat.2q.3t. (c) s, Eor.tf.f2. (d) int.ac.corrd , CAPUT I. cium. cum De Judicio. 67 cum dicat Chriftus : Mittet Angelos fuoscum tuba ; Si mittendi fint plures Angeli, plures inflandie videntur tubae. D. Chryfoftomus , Anfelmus, Sc alii cenfent, plures mittendos Angelos, Sc lingulos cum fuis tubis. Sunt, qui exiftimant Archangelos fmgulos, qui fuerint tutelares Prsefides Provinciarum, in fingulis quas cuftodierint Provinciis , tubam inflatu- ros. Itaque per totum Belgium tubam inflabit Archangelus Cuflos Belgii, alii per fuas Pro- vincias. Hic porro tubarum flrepitus ,paulu- lum ante Refurre&ionem incipiet, Sc audie- tur amortuis,vi, &opeanimarum,quce fonos fentiunt; & colores, non fecus atque Angeli, & offerent fe corporibus fuis, quae eodem tem- poris punfto inflaurabuntur, Sc fuis reftituen- tur animabus, fimulq«e perftrepentium tu¬ barum fragores exaudienr. Prster tubam, pu- tant aliqui adhuc edendam fonoram pet or- bem univerfum vocem,a tubae fonitu diflin- £tam,cum dicat D.Paulus: (a) Ipfe Domimts injuffu, in voce Arcbangeli , in tuba DEL Pu- tant ergo aliqui immenfam quandam, Sc late refonantem vocem , Sc articulatam efforman- dam,videlicet illam Ecclefice familiarem: Sur- gite mortui, venite ad Judicium. Haec vox, & tuba talem edet fonitum, qualis ab initia mundi ufque ad illam korani non fuitauditus. Erit fragor, qui obflupefcendo murmure per monres & valles, perafperafaxorum, ac plana camponim,per lilvas Sc telqua,per pagos,8c (a ) TeJJ.t.tj. ' oppi- 6g De JufJich, eppida,perterrasomnes, mariaque omniala¬ te remugiet, ac rauco hoatuperfonabir. Hic ipfas tub* clangentis fonus ad fumma ufque cxlorum pervadet , ut inde deducat beatas omnes illas animas,qus poft redivivum Sal- vatorem ad eam ufijue horam admiflae fuerunt in ccclurn, ut anticjuum cum corporibus fuis connubiummeliore conditione redintegrent. Idemillud tonltru totisillislnferorunvcaver- nis reboabit, abducetqueomnes reproborum animas, qux ab ortu rerum ad illud tempus , illuc defcenderunt. lila tuba fepulchra omnia aperiet, & depolita corpora,ab omnibus ele- mentis integra,arqueinviolata repofcet. Ve¬ re dici poteftilla dies belli, & llragis,& fangui- nis, dies, qux tod Orbi rupta pace, fed prsci- pue improbis, bellum sternum indicet. At- que adeo in hujufce rei fignum tuba- per fe¬ pulchra regionum perftrepent, & clangorem bellicum edent ,adeo horribilem, ut ad imos ufque antipodesaudiendus lit, Sc ad illius au- ditum,quid quid hic in terns,profternendum, Quale erit fpe&aculum, ad primum hujus tu¬ ba; fonitum, non ut olim tantum murosjeri- chuntinos, fedpyramides excelfiffimas conci- dere, montes altiffimos tremere , inferorum clauftra referari, mortuos fepulchretis egredi, ac totum mundum timoreconcuti ? Tune ve- rum erit illud paradoxum: Veniet tempus,quo damnati noknt egredi ex inferno,&beati nolent etanere in cak .Damnati nolent egredi exlnfer- no, DeJuJicfo* 69 n o, part! m fle videant faciem fulminatncem Judicis,partim neiubeant probrum publicum condemnadonis, partitn ne cogantur affume- re corpora, quibus pra:ter anims poenas ,no- vas alias luanr, adeoque duplices. Beati con« tra optabunt egredi ex cslo, tum 'at oculis fuis afpiciant Judicem,& auribus percipiant illam optatifiimam & expeftadffimam fentenriam . Venite Benedifti ; tum ut corpori fuo jarnt gloriofo uniantur, Utinam tuba illa terribi- lis infonarec auribus noftris, dum jacemus niolliter inter cygneas plumas, & neicio quas vel lseva mente cogitationes volvimus,veI leva corde defideria concipimns. Utinam in me- diis conviviis dum toto mento, Sc mente Tu¬ rnus effufi in cu pedi as, & patinas, 8c ftruices, & calices, & cantharos, iterum ftreperet illa tuba. Si veliš laetis auribus excipere illam for- midandam r quam tune in die tribulationisirr- flabit, tubam Divina Juftiria, audi tubam illam Jubilad, quam nune in die falutis inflat Di¬ vina Milericordia. Quoties dum folus in cu- biculo le&icas pium codicem , dum in faero tribunali errataSacerdoti exponis,dum men- fae accumbis-Eucharifticse, dum verbum DEI e cathedfa audis 5 Divini Spiritias inflitiftu , aff!atuque ctelefH, percipis infbnantem animo illam Milericordia; tubam : (a) Horaeftjam nos de fomno furgere. Nunquam DEUS ali- quem gravius caftigat,vel etiam fubito mori per- (a) Rom. n.//, 70 De JuHicto. permittit , quin Mifericordiae fu* tubam qu® officii eum moneat, & ad refipifcen- dum moveat, prtemitrat. Ideo tam ferib monet David: (a) Hodie fi vocem ejus att- dieritis, nolite ohdurare corda vefira. Non dicit, fi audieritis in Pafchate , quo lex jubet quemque Sacramento expiatorio ani- mum purgare , ii poft annum , fi poft menfem , nequidem fi cras. Sed hodie Ji vocem eins audieritis , id eft tubam in- vitantis Mifericordite ad gratiam , ad vitam, ad perfe&ionem, ad falutem: Nolite obdu- rare corda , nec obdurare aures. Plerumque enim caro conftat hic efle furdum. Id olini expertus eft maximo fuo damno , utpote animoe fuae exitio , nobilis quidam de quo commemorat S.Bonaventura in Vita S.Fran- cifci. Hic ut eratvir gnaviterimpius,lethali correprus eft morbo., quo cum infeftaretur, unicum fibi delegit in illa necefiitate perfu- gium, D. Francilcum , qui forte in eadetn com norabatur civitate. Francifcus paucis ad Deum fufis precibus, homini morbido reftituit valetudinem: quem incolumem Ce¬ no admonuit, ut ferib refipifceret, ad fru* gem rediret, ne qu 79 jnum corpus, ubi ha&enus delituifti ? Ubi per tot lfficula domicilium habuifti ? DEus bone, tune in obfcura, Sc fceculenta fepul- chri caverna, in cineres, Sc pulveres reda- ftum, in cadaverofa offium congerie jacui- fti : Sc ego paradifum hucufque incolui ? Hoccine operum tuorum prsmium ? Hsec- cine fudorum, & laborum ruorum merces ? Alia te manet mecum remuneratio. Tu co- mes itinerum Sc laborum meorum fuifti; tu mecum injurias , & contumelias propter Chriftum pertulifti ; tu jejuniorum, & vi- giliarum laborem, tu crucem pcenitenti® , tu viftus difficultatem , tu rerum omnium inopiam mecum fuftinuifti ? Quoties ori tuo panem fubtraxifti, ut Chriftum in pau- pere aleres. Quoties veftem, ut pauperem veftires, tibi ipfi detraxifti ? Quoties re- nunciafti pofleflionibus tuis , Sc opibus, Sc juri tuo , ne pacem cum proximo non ha- beres ? ŽEquum igitur eft, ut quae mecum in lachrymis feminafti, mecum etiam in exul-> tatione metas ; Sc ut quae fueras poenitentis, jam comes fis Sc gloriae. Exurge igitur de pulvere, & conjungere mihi,mecumque ad percipiendum laborum tuorum prsmium veni : Pergamus Isti, atque alaeres ad ju- dicis dexteram cum ceteris ; nam hodie »ternam csli gloriam nullo tempore finien- dam ambo percepturi fumus. Tuncigitur animus čarnem, Sc caro animum dulciflime D » am- 7 S D? JuJictO. amplectentur, & felicifiimo ac indiffolubill nexu conjungenrur, & in iftu oculi corpus quatUor illis gloriofis dotibus nobilitabi- tur. Tune dicet fpiritus čarni: (a) Ecce tu fulebra es amica niea , ecce tupulehra es, & re- fpondebit earo fpirirui : Ecce tupttlcher es dileBe mi , 0 1 decorut. Sic ergo una unientur corpus & anima, caro & fpiritus. Sed modo ab ele£Hs ad improbos, & eorum eorpora oculos convertamus. O tjuam erunt difparis conditionis eorpora re« proborum ! illa pro iliuftri fplendore, te® nebrofa obfcuritate induenrur , quse con® gruat, tum tenebrofo illi carceri, externis- que tenebris in quas projiciendi fant, tum internis tenebris , in quibus vixere, ®ter- numque vivent. Et ficut fplendor beato- rum eorporum comitem habebit, admira- bilem quandam puichritudinem,ita iftorum eorpora odiofiffimam fceditatem. Eadem eorpora prsegravia erunt, ea prsefertim qu® pigritia a fuo officio rite fungendo abdu- xit. Etfi autem immortalia erunt eorpora , Sc indiflblubilia ( nullius enim erit aut bo- nis aut malis ultra morti locus ) erunt ta- men mirum in modum patibilia ; nec ullo membro carebunt, ut, quoniam membris omnibus peccato fervierunt , membris o- mnibus patiantur. Nullo morbo iabora- bunr , quo ulla in parte corporis morfus ((a) Cant. 3 , De Ju/Ucio, 7 7 doloris hebefcat , aut retundatur, fed ubi- que potius acerrime, atque aceibiffimc fen- riarur. Oinfelix! qui unius dentis dolorem ferre non potes, quid fafturus es, fi in illo perditorum numero cenfearis, quibus poft acceptam a D E O maledi&ionem , omnes dentes, omnia ofla, omnes vense , nervi, arteri», omnes pedum, manuumque digiti , omnia vifcera, omnia inteftina dolebunf. Erunt ergo omnia Sla corpora tanquam fae- diffima monftra fquallida , lurida, nigra ( gravia, fcetida , graveolentia. Sed videa- mus,qiio pafto illa refurgenr. Aperitur in Babyk>ne marmoreum maufoleum, indeque egredkur Alexander olim Magnus, jam mi- nimus , iile erefto collo Bucephalum, coro- nam, ac fcenmim poftulat: fed mox demit- tit fuperciliurn , ac criftas , & nafto vultu terram intuetur. Surgit in Grscia Xerxes , circumfpicit ubi fint equitum turms, pe- ditum cohortes: Videt le folum. Surgit in Italia Tuliius , puipitum flagitat , roftra qu»rit *, fed mox confiifus filet. Prodit di- ves Epulo, qusrit menfam , & by(Ium, ac purpuram : videt fe iis deftiturum. Egredi- far e rumba impia Jefahei.' req*titit fpe- culum , calamiftros , fucos , ftrophium & mifijuam videt. Surgit hic Csfar fine dia- demate, Rex fine corona, Princeps fine pur- Pura , Senator fine toga , Miles finefago, Philofophus fine pallio, Eques fine ocreis, D 3 Epi' 78 D« Juiicio. Epifcopus fine mytra ,Abbas fine pedo, Sa< cerdos line cafula : omnes nudi. Dum ita ftant fuper tumulos illa maledifta cadavera, illa inaufpicata corpora, ecce tibi e centro terr*,ex caliginofo Inferorum fpelso emer* gunt ®que maledičtoe Anim®, qu® ubi ve- nient in confpettum fuorum corporum, proh DEUS ! qualis hic erit utrimque ulu- latus, quam flebiles utriusque Elegiae, quam afpera animoe jn corpus fatyra : quo vultu fe mutuo intuebuntur. Quam ®gre hoc par conjugum fibi dabit manus ? quot ma- ledi&is fe mutuo lacerabunt, quot diris fe devovebunt ? Quibus verbis fe mutuo fa- lutabunt: 6 infelix corpus (inquiet anima) tu initium , ac finis calamitatis mes: 6 non amplius fodalis meus ,fed infenfiflimus hoftis: non amplius adjutor, fed perfecu* tor, non amplius mihi eris domicilium, fed ergaftulum. O merito infelix ! quam caro jam mihi conftant momentane® volu- ptates ill® tu® ? 6 fcetida caro ! quanta tu mihi tormenta tuis illecebris thefauri- zafti ! H®ccine eft illa caro, propter quatn tot commeflationibus , & ebrietatibus va- cavl ? propter quam tot fornicationes. tet facrilegia, tot adulteria perpetravi ? pro¬ pter hunc faccum ftercorum, regnum cae- lorum amifi ? propter hunc vrlem & putri- dum truncum, vit® stern® jafturam feci ? 6 palatum infeliciflmuun ! propter te ego ter* De Judicio. 79 terras , & maria fatigabam. O venter in* fortunate ! Sc quomodo ita infanivi, ut te pro DEO colerem ? Hi&enus ego quidem tartareis igrtibus arfi ; fed nune tempus eft, ut 8 c tu mecum particeps fis poen* , quia fuifti Sc confors culpas. O centies millies maledi&um corpus ! cur tu mihi obviam occurris ? Cur non potius in tenebrofa Sc purulenta fepulehri caverna , sternum in cinere, 8 c pulvere delitefcis ? O te fcele- ratum! 6 me infelicetn! qu® ad immaniora tormenta experienda denuo tibi conjungor. Veni miferum , Sc iniquum corpus, nune enim oportet nos coram fummo Judice comparere ,atque finiftram ejus manuin cum improbis tenere, ad infauftiflimam maledi- ftionis fententiam percipiendam. O Furix. 6 fpiritus tartarei ! Quid moramini ? cui me non difcerpitis ? cur adnihilum me non redigitis ? O maledi&a dies infelicis me® nativitatis, quae fatum hoc dirum , 8 c infau- (lam hanc cacli figuram habuifti , ut pro momentaneis voluptatibus cruciarer. Haec igitur atque alia generis ejusdem Anima, in čarnem fnjm ) ingenti rable atque odio evomet, quam tamen cum hic in ter- ris cum lila moraretur, tanquam Deam co * lebat, atque ut ejus libidinibus fatisfaceret, DEI legem frangere , ac violare non vere« batur, Quam violentum anim® tune erit, denuo uniri ram infaufto corpori ? Itaque D 4 tune gO De Jttiiclo. tune miferum illud corpus incipiet horren- dum ftridere dentibus, anjma vero aeraim- plere lamentabilibus queftibus. Quippe tam corpus, quam Anima ex omni parte, & ab omnibus creaturis deftituentur ; quia, ut bene Chryfoftomus, Ibi non erit rejiftendi viitus , nec poenitentice ločin , nec defenjionis tempus , neefugiendi facultcts, nec latendi pojji- bilitas,nec apparendi fecuritas, necJiitisfaBio- nis utilitas, tjj ex angujlia omnium nil remanet ti bi, ni ji lučhts : Otlici nec proderunt divitict divitibus, nec paren tesfiliis , nec Angeli pro bo * minibus interccdent. Ita ipfe. OBSERVATIO MORALIS, M Aximum hic futurum oftendimus di* ferimen inter proborum & reprobo* rum corpora. Hic debet fieri eleftio : Tale enim ibi corpus refurget, quale hic vivet. Nam ut ait Apoftolus, mellis fementi re- fpondebit; (a) 0p a 'feminaverit bomo,bcec & me tet, Non vis ad vitam fufcitari appenfo ad collum laqueo inftar Juda proditoris , & fronte nota defperationis inferipta ? Fu¬ ge illius avaritiamj proditionem execrare. Non vis excitari a mortuis Caino limliis, inuftus ftigmate perditorum ? Ne illius in* vidiam de alienis bonis , mult<5que minus cxdes innocentium imiteris. Times tan- quam alter Efau redtvivus comparere in* (a) Gal, 6. j. g«* De Ju dieto. g £ gra-tus DEO, infeftus hominibus ? ne inglu« viem fe&eris ; ne probros ut olimEfau,per« fequare : Nullus aliquando inventus eft ca- nis, aut lupus ,arullus urfus,aut leo, rabi- diore farne ftiniulatus, iis qui hac olim vita ventrem , quafi Deum colucre , jejunium & ciborutn abftinentiam contempsere , & tenui , brevique ccena , daemoni animam fuam vendidere. CAPUT III. Crux ante adventu m Judicis ap - parens in aire, varih vtirio fe exbi- bebit fcbemate. P Oft tub s fonitum formidabilem, poft refurrečfcionem corporum admirabiiem, poft feparationem juftorum a reprobis ter- ribilem , illico fignum magnum apparebit in caelo, illud ipfum quod ereclum fuit olim in monte Calvarise, quod eritjuftis adfola- tium, reprobis ad fupplicium. Patet ex ver« bis D.Matthtei. (a) Tune parebtt fignum Filii bominis in culo. Plerique SS.Patres conlpi- ranti affenfu exiftimant, hoc fignum fore ipfiflimam crucem, in quaRedemptor mun- di,pro falute noftra , inclinato capite tradi- dit fpiritum. Deferetur ergo Crux per An¬ geles, priusquam in fcenam prodeat fupre- D 5 mus (a) 24.39. §2 Ve Juclicio. mus Judex , ftatueturque in confpe&u o- mnium, veluti fignum Redemptionis no- ftrae, & inclytum viftoris trophaeum , ac nobile amoris in nos monumentum. Ex- ponetur autem orbi vexillum Crucis in ipfa Judicii die, paulo antequamjudex in throno fuo judicaturus confideat. Sunt, qui exifti- mant una cum cruce proferenda alia Domi« ničte paflionis inftrumenta , lanceam, co» lumnam, flagella, fpinas. Favet D.Thomas ficloquens : (a) Veniente Domino adjudicium, fignum Crucis & alia pajfionis indicia demon - ftrabuntur. Alii cenfent, apparente Cruce etiam eleftorum frontes vi Angelica, Cruce norandas. Sic enim D. Joannes vaticinante fpiritu aliquando futurum edixit,cum Ange- los fic inter fe colloquentes induxit. (b) Si- gnemus fiervos DEI noftri infrontibus eorum. Quapropter elefti omnes habebunt in fronte expreffum fignum Crucis, & ex illo figno, Pa* flor agnofcet oves fuas, Magifter difcipu« los, Judex ele£tos,Dux milites, Pater filios. Sunt non pauci ex SS.Patribus,quifentiunt producendam cum Cruce & Arcam fcederis, qus fuit typus, & umbra Crucis Et con- firmant fuam fententiam D. Joannis oraculo lic fcribentis. (c) Etapertumefi TemplutnDei in calo ,&vifa efi Ar ca tejlamenti «yus in calo. Utliqueat omnibus bene conveniile veterem le- (a) Opufc. cap.,344. (b) Apoc.3.7. (c) Apoc. n: tp. De Jud ic to* 83 iegem cum nova , nec tam adverfa, guam diverfa prscepifle. Ubi jam Crux omnium oculis confpicua apparuerir in medio aere, miro fplendore circumfufa : Tune ait Evan- gelifta) plangent omnes tribus terme. Hoceft, iinpii omnes afpeftu crucis exulcerati, edenc clamofiflimum guendam cum moeftiflima la- mentatione plan&um, qui toto aere, con- fufo ftrepitu perfonabit. S. Auguftinus fic loquitur de illo plančlu .* (4 ) Tune plangent omnes tribus terra, videntes accufatorem fuum, id efl , ipfam ertteem , & in ipfo arguente eogno- fcent peccatmn fuum,fero fafruftrafatebuntur fiatu cacitatem. Plangent ergo impii,quia videbunt tune expoiita fuis oculis omnia fa- lutis fua: inftrumenta , & Chrifti ftigmata, seque ac fua fcelera , quoe illorum fuerunt caufa. v. g. Videbit Judas fe fua proditione Chriftum adegiffe in Crucem; videbit dives Epulo, fe fuis deliciis confixilfe Chriftum, videbit fuperbus fe fuis honoris punftis, avarus fe fuis fraudibus , ac ufuris, adulter fe fuis libidinibus , pugnax fe fuis mucro» nibus , transfixifle Chriftum , videbit quis- que impius, quot plagas fuis fceleribus Chri- fto inflixerit, quot fpinas ejus capiti infi- xerit. Videbunt ergo Chriftutn , non jam amplius tanquam fub judice reum, fed vere Judicem reorum ; videbunt non jam con- temptibilem , fed plane terribilem ; vide- D 6 bunt (a) Serm.tj 0 . de temp. 84 De J&dhia, bunt cum cruce quidem gloriofa, fed n c a in cruce ignominiofa. Ita enim Auguftinus: (a) Sedebit Judex ,qui fietit fttb jadice , da¬ vil! abit vero reos, qui falsb factus ejl reus. Plangent ergo omnes tribus, pečtora fua per- cutientes. O quam juftam plorandi,8clamen- tandicaufam habebunt! Plangent eo,quod non amplius poffint agerepoenitentiam, nec effugere DEI Juftitiam, nec declinare male- diftionis fententiam. Plangent ob prasteri- ta fcelera, prsfentem confufionem , futura fupplicia. Deflebunt fortem fuam triftiffi- mam , ortum fuum inaufpicatiflimum ^'fi¬ nem fuum infelicifiimum. Crux ergo, quas folebat elTe amoris fignum, Sc foederis, fpes peccatorum, folatium affliftorum, refugium defperatorum. Tune eritmalorum omnium prognoftieum , impiorum terror, belli fi. gnum, Sc ruina peccatorum. Nullum ergo 6 peccator habebis refugium , tota fpes concidit , nullum afylum , dum arbor re- demptionis, lignum vit® contra te infona- bit, edetque vocem non ut modo gratis, fed vindičte. Si Crsx terret, quis confola- bitur ? fi totius pietatis fignum exanimat, quis animabit? fi Chrifti fanguis contra nos vociferetur , quis pro nobis clamabit ? Si in Chrifli vulneribus , Sc vifceribus, qu® milericordia affluunt, jam miiericordia non invenitur , ad cujus opem confugiemus ? Crux (a) De vcrb.Don/. De Judicio. 3 > Cnix er g o exhibebitur ad majorem impro. borum punitionem. Producetur deinde Crux, ut omnes Judaei , qui o!im clama« bant : Crucifige , crucifige, Sc impii Chri- ftiani, inimici Crucis Chrifti , qui rurfiim ciucifixerunt eum, agnofcant, illud ipfun* effe lignum, cui illum confixerunt. Quo- modo tune llupebit Pilatus , qui tradidit eum voluntati Judsorum, ut crucifigeretur ? quid Annas, quid Caiphas , quid Sacerdo- tes, Sc Scribae, Sc Phariičei, dicent, qui ni- hil non egerunt, ut cruci affigeretur ? quo- modo illi plangent ? Rarum e JI, quod con- tigit noftro feculo, in didone Peruana , uti refert Antonius Valtbrinus. (a) In ejus di- donis provinciam, eum quidam Chriftiani fugiflent ,unus ex iis inter farcinulas Cruci- fixi imaginem forte conjecit: qui eum po- ftea ad iliius Provinci® Metropolim perve« niiret, multique admirabundi quaererent cu- riofius, quid illud eilet ? Relpondit illum elTe Cbriftianorum DEum. Qus res homi- num fermombus celebrata, ad Principis au- res pervenit : is eadem videndi cupiditate induftus , in aream palatii eum trecentis cir« citer viris proceffit, hominemque libi eum imagine fifti juffit^uam eum inmanus fum- pfiJTet ,diligenter contemplatus. Hiccine, inquit, DEUS eft Cbriftianorum ? Ule ipfe, inquit Indus. Tum Princeps,ain tu ? Hic- D 7 cine (a) Rtiderus Vit‘id(ix p./, f. 2?}. 86 De Judicio. cine DEUS eft, quo adjutore Chriftiani In- dias, totumque regnum Peruanum fubege- runt ? Cum Tndus affirmaret ; at hic, ait Princeps , homo eft , omnibus cruciatibus necatus; fimul ad imaginem expuens, ho- mini reddidit. Mirum diftu , ftatim ut In- dus in manus accepit imaginem, cxpit illa caput, quod in dextram partem inclinatum habebat, ad fmiftram convertere , & oculos in Principem, cxterosque qui aderant de- figere, qui omnes continuo , prster eum, qui C rucifixi tenebat imaginem , concide- runt proni in terram, ac tribus horis fine fenlu, ac fpiritu tnortuis fimiles jacuerunt. Quos cum populus mortuos exiftimaret, ingens tota urbe luftus excitatus eft. Inte- rea Princeps , ac deinceps Caeteri, ad fe re- diens, furgensque exclamavit, vere magnus eft ChriftianorumDEus: reliquisque omni¬ bus ftupore quodam defixis , ac pavidis, pcena propofita edixit, ne quis in pofterum Chriftianorum DEum blasphemaret: atque extrutto , ornatoque juxta palatium facel- lo, ubi Crucifixi imaginem collocari , atque ab omnibus adorari juffit. lile Princeps po- ftea cum filio unigenito fexfenni, tnutatis veftibus, ne poftet agnofci , contulit fe ad oppidum pioximum , ubi erant noftri Pa- tres , ibiijue facro Baptifmatis fonte ablutus eft, & ftatim,'poft expiravir. Quod fi Indi illi fteterint ita attonm , ad exiguum illud Cru- De JuJicio. 87 Crucifm fimulacrum : quid dicent in die Judicii omnes Judaei , Ethnici, Gentiles , quando videbunt Sacro - Sanftum Crucis li¬ gnum in aere fublime , tanto confpicuum fulgore ? Nonneillimerito inquirent, Hoc- cine eft lignum illud, quod Judxis erar fcan- dalum, Gentibus ftultitia ? Hoccine eft li¬ gnum , quo fra&ae funt tartarorum fores, evacuatus limbus , aperti cxli, debellati hoftes, devifti Dsmones , fublata mors, deje&a idola , profcripta ex toro orbe ido- lolatria? Hoccine eft lignum triumphale, quo fibi DEUS Chriftianorum totum fubje- cit orbem , quo fibi acquifivit poteftatem omnem in cslo, & in terra ? OBSERVATIO MORALIS. J Am Crux eft arbor falutis: in ea Chriftus falus noftra extendit ad nos manus, ut nos amplexetur : in ea inclinat caput, ut nos ofculetur, 8 corationibus noftris annuat, in ea diftillat balfamum fanguinis fui, ut vulnera noftra curet , in ea nobis pe&us fuum pktulum offert, ut nos in vifceribus fuis condar, & ab ira ventura abfcondat: juxta eamVirgo, acMater ejus,ut pro no¬ bis intercedar. Sed in illa die nihil horum ampiius in cruce reperiecur. Ubi tuncDei- para ? Ubi apertum latus, ubi fanguis , ubi caput incliaatum, ubi brachia amplexantia. 88 De Judicto. ubiChriftus? AudiOfeam. (a) Vadent ad q,uterendum Daminimi, šjnon invement,ablatu: efi ab eis. O verbum alperum ! Nos ut con* ipefta lila cruce, gaudeamus, & exultemus ob falutem per crucem obtentam , dicamus cum Paulo. (b) Abjit mihi gloriari niji in Cruce Domini Nvjiri J ESU C H lil S Tl. Ve- neremur hanc crucem Salvatoris, dum adhuc in noftro hemisphaerio lucet dies falutis. Convertamur jam toto corpore, & corde ad crucem & crucifixum, 8c dicamus cum mi¬ tre noftra Eccleiia : Queerem me fedijli laffus, redemifti crucem pajfus , t ant us labor nimfit caf- fus, Te obfecramus per illam crucem, quam incurvo corpore, inclinato vertice , capite fpinis coronato, fraftis humeris, lacero ter- go, fanguinolentis pedibus, lachrymanti- bus oculis, fufpiranti corde, pro noftra fa- lure portafti, repens per plateas Jerufalem, ad montem Calvaris ; per illam crucem te pbfecramus , quam perfudifti tuo fudore, tuis laclirymis , tuo fanguine , in qua pro inimicis Patrem orafti , latroni paradilum promilifti, Patri fpiritum reddidifti, ut Iiec C rux indiejudicii (it nobis inftrumentum Vita;, non mortis,falutis, non perditionis, clavis denique c teli, ubi tecum s ter¬ mi m regnemus, qui regnafti a ligno. (a) Cap.f. (b) Gal.C. / 4 , CA* 89 De Juiicin. C A P U T IV. Bene expenfur defcenfm e c celo fh- prtmi Judicis , er it afcenfus ad rceluttt novi hominis. f~\ Uidquid ha&enus de fupremo Judicio, v*, de die Domini magno, de tremenda illacslo, terraque, Divin® Juftitiae tragoe- dia , ve] a me diftum , vel a te fuit leftum, non fuit nifi quoddam ad ea , qu* fequun- tur, leve prseludium. Quod enim in hoc argumento eft impiis maxime formidan- dum , eft ipfa formidinis plena Judicis per- fona. Poftquam DEUS graviftima intulilTec fupplicia Samaritanis , quafi haftenus illis peperciflet, mox fubjungit. (a) Pojlifuam autem bac fecero tihi , pr a p ar ar e in occurfum Dei tat. Ae fi dicat DEUS. Haftenus cum igne, cum fame,cum bello,cum elementorum omnium in vos confpirantium furore,& fi- milibus plagis lu&ati eftis : velites illi fuere , & quafi levioris armatur* milites; nune ventum eft ad triarios, jam imminet pugna decretoria , nune cum DEO tibi, non cum DEIcreaturis, fine alkujus inter- ventu , agendum eft. Praparare in occur¬ fum DEI tui. Inftar umbrs, aut pi&urce funt poense hucufque recenfitae , fi cum pcenis tibi in occurfu DEI inferendis comparentur. Ab eneo- (a) Amtt go De Judito. enem , & imbecilli creaturae brachio mol- les rantum ictus accepifti: in occurfu DEI tui Judicis , vulnera fenties a giganrea, ab omniporente illatamanu. Dominus DEUS 'exerciruum pomen illi. Praeparare 6 mifer in occurfum DEI tui. Modo, quali, quan- toque, & quam forinidando cum apparatu & gloriae pompa venturus fiterit ftupor audire, horror cogitare. Certum efl: ad ma- jorem formidinem incutiendam reprobis, ignem , Judicis advent um antrceffurum. Quod ex regio Vate eft nimis quam explo- ratum. (a) Ignis ante ipfum praccdet, (jin- flammabit in circuitu inimicos e j tu. Et eodem Pfalmo { Ignis in conjpečiu ejus exardefcet , & in circuitu ejus, tcmpefias valida. Sublimiori adbuc cothurno ambulans tragicus orator Ifaias exaggerata qq : 3 ,dam eloquentia eundem hunc, de quo agimus , terribilem apparatum Judicis defcribit. ( b ) Ecce Dominus in igne veniet , & quaJiturbo qmdrigs in populiš. Pone fequetur B. Virgo non jam Matris mifericordige, & peccatorum re- fugii pranotata titulo,fed feveritatis ineos- dem demonftratione formidabilis. Veftis illius purpurea,indicabit columbse fine felle clim nobis notam manfuetudinem, eo die in fanguineam leaenaa feritatem, contra pec« catores convertendam. Hsec fecum repu« tans Malachias, intuitus comitatum igneum, & feralem Divini Judicis • fudoris anlieli vi magna , & capillorum fefe arrigentium tremore concuifus, claufit oculos, ne illo- rum faceret ja&uram, faciemque alio aver« tit. Atque ne quis tanti timoris caufam mi- retur, ait: Quis ftabit ad vidmdum eum, (a) Job. 14, j j. 94 De JuJicio. dxmones verfari , & ab iis cruciari, quam DEum Judicem , ex arcaata nube in itn» pios fulminantem contemplari. OBSERVATIO MORALIS. Q Uis noftrum hoc timet ? Forfitan intra triduum, infelix, coram horribili il- lius tribunali citaberis, in quo condemna- tus ad Inferos detruderis , perpetuis poenis cruciandus ! Morti tamen cum ita vicinus fis, rides, lafcivis, geftis in ipfo seternita- tis limine jocaris , in ipfo prope naufragio cantas, in ipfo unde dejiciendus es patibulo , tripudias. Nunquam iramjudicis animovol- vis , nedum ribi eum propitium reddis. Sed quid veriipellis ille Satan , praeftigiis te fuis circumventum fafcinat ? Omni quippe ra- tione conatur bane hominum animis ex- tremi Judicii memoriam' penitus eradere. Quod inligniiimilitudine (a) S. Antonius Pa¬ ta vinus illuftrar. Solent, inquit, bombices tantopere tonirru perhorrefcere , ut ejus audito fragore ftatim emoriantur , & ipfe glomus iis loco fepulchri fit. At qui bom- byces alunt, quo eos ab interitu eripiant, fonitu quodam exiguo quotidie excitato eos ad majorem fragorem excipiendum af- fuefacere folent, ne cum repente forfitan tonirrui fragor infonuerit, confeftim emo¬ riantur : Eadem plane induftria, ne dicam ves¬ ta ) In Serm. quod. Df Judicio, 9 S verfutii utitur 8c adverfarius riofter, diabo- lus : quippe cum probe norit,nil magis ad peccata in animis fuffocanda , 8c extinguen- da conducere , quam fonitum , ftrepirum, tonitru, 8c fragorem Divini Judicii; omni ratione eonatur ea ad mundi crepitacula, id eft, ad exiguos, 8c fraftos vanitatis, ina- nis glorice, 8c ambitionis rinnitus affueface- re, ut poftea rei adeo neceflariae memoria amiffa, etiamfi Divinorum Judiciorum fra¬ gorem ex concionatoris detonantis ore ex- cipiant, parum, aut nfl moveantur ; vitam- que fecure fine ulla prorfus formidine tra- ducant r Sc fane folent mundi hujus frago- res, Sc ftrepitus, quibus nos Diabolus aflue- facit, aures nobis obtundere, ne Divinorum Judiciorum, qu» inftar tonitruum reboant, fonitum , aut fragorem audire valeamus. Nos contra, non tantum Divini Judicii to- nitrua e pulpito attentis excipiamus auri- bus, fed 8c tacitis imprimamus mentibus, faepe in memoriam revocantes , quam exa- fta , Sc rigida non tantum de gravibus, fed leviffimis, non tantum de maximis, fed de minimis reddenda fit ratio deli&is. Ita ut aufus fuerit dicere Ifidorus. Addiftrifti Ju- dicis examennejuflitiajujii fecura eft. Imo ut AbbasAgaton ait : Si DEusnobis imputaret diflračtiones cordis,&negligetitias,quas in or a- tionibus noftris fcf officio Divino incurrimus,Jaf- ni eJJ} nonpojjemus. Non eft quod nobis im- po- 9 6 De Judicio. ponamus nofhu hic fcientia , pradentia , & aftutia : Quia coram DEI Tribunali nil po- terunt, nec valebunt aliegationes advoca* torum , nil fophifmata logicorum, nil ra- tionesoratorum, nil Ariftotelics argumenta fubtilitatis. C A P U T V. Judicit č calo defcendentis } & in throno conjidentis mngnifcus pa= ratus. T Andem pramifTa horrifica ignium, ae flammarum tempellate , Judex ipfe e Ccclo, aperto veluri fipario, in fcenam pro- dibir. Pompam univerfam qua prodibit, S. Spiritus Scribse Evangelilbe breviter qui- dem , fed nervose facro flylo eifpreflerunt. Matthaeus duobus locis. (a ) Videbunt lili tun bominis venientem, &c. CumVenerit F. Hus bo¬ rnim s in Majeflate fua , & omnes Angeli cum eo, tune fedebit Jitper Jedem Majefatisfua. ( b) Marcus feribit venturum cum virtute multa, glnria. (c) Lucas , cum poteftatc magna & Majeflate. Itaque utquaeper Evangeliftas fparfa funt variis locis , in unum coacerve- mus cumulum, conftat venturum primo in nubibus, fecundo cum Angelis, tertio cum vir- ( a) Mat. 24 . sp. (b) Mar. /3.16. ( c) Luc. se. sp. De Juilkio, $7 vlrtute , CjUarto cum gloria , qti!nto cutn majeftate, & quidem mulca, ac magna. Sin- gula haec modo pro noftro modulo accu- rate exponamus. Ordiamur a nubibus. Vi- debunt Filittm bominis venientem in nubibus, Hic primo dubium occurrit, fit ne Cbriftus venturus in una tantum nube, an vero in pluribus ? Ratio dubitandi fuboritur ex ver- bis D. Luc* diflimilibus a verbis Matthcei, Sc Marci: nam Lucas dicit Chriftum venturun* in nube, relkjui vero Evangeliji:*, in nubibus. Communior eft opinio defcenfurum Chri¬ ftum in una nube, fed qu® multis aliis nu¬ bibus erit circumfufa , ad majorem gloriant oftentandam. Rupertusexiftimat fore nubes procellofas, ignem , fulminaque jaculantes. (a) N on erunt , ait, nubes pluviis rorantes ter - rdmqtie refrigerantes ,fednubes tempejhiofe, ig¬ nem (pirantes, fultninajacientes. V erior erit h*c fententia, fi dicamus ex parte fuperiori fulgidas & placidas nubes fore, ex inferio- ri vero procellofas ac turbulentas. Ciscui- bunt ergo Dominum nubes tempeftate pla- n*, fulminibus, igneisque jaculis in impios vibrantibus. Alrerum quod ad hujus appa- ratus magnificentiam valebit, erit Judicis tlironus. Dixit enim ipfemet feJTurum fe in throno magnificentiJIimo, & qui ejus de- ceat majeftatem. Sic enim interpretari pof- fumus illud. Sedebitfuperfedem majefiatisfu los replebunt , Sc immenft exercitus fpe- ciem prsebebunt. Valde quoque credibiie eft,dsmones etiam in corporibus affumptis, fed tetris , horndis, & terrificis apparitu- *os, vel quia alioqui ab impiis videri non poftent ; vel quia pertinet ad Chrifti, qua homo eft, 8c Judex, gloriam , & impic- rum confufionem, ut videantur. Quam ad- mirandum igitur erit fpe£taculum, hic vi- deredecies millies, centena miliia legioaum E a An* ioo Ve Ju&icio. Angelicam*! , aeris regione latifiima far* fum, deorsumque explicatura, nune Judicis laudes canentium, nune forcia fatta Sanfto* rum, nune improborum calamitati infultan* tium, juxta veterem Divina; Sapientias com- jninationem. Tune implebitur illud, quod dixic Dominus Caiphs, in Concilio Judceo- rum. (a) VhlebitisFiliumbominis fedentem a dextris Virtutis DEL Mirabile fpe&acu« lum, in fublimi aere videre corpore gloriofo, fedentem in throno fplendido,circumfufum innumeris Angelorum legionibus , totum baemifphaerium ufque ad c cel um occupanti* bus, ffipatum ad dexteram immenfo beato- rum hominum exercitu, qui omnes folis in« ftar fplendebunt, Inferne in terra ad fini* firam,infinitam multitudinem damnandoruni burni profiratam , gementem , ululantem, vociferantem, quce fuperficiem terra Ionge^ lareque occu g bit. Furentibus in eos dae* \ monibris , & onuiem rabiem fuam in illoS evomentibus ? Aderunt ergoiliic omnes crea« rurss rationales. Nullus erit in toto eselo j iralhjs in tartaro , nullus in purgatorio, nul¬ lus in aliquo orbis angulo, fed omnia loes toto illo temporis fpatio , quo exercebitui' Judicium, erunt piane vacua, aderuntgue in val le jofapbat omnes Angeli, homines ? ijemenes. Mic ergo attolle oculos, ut fpe- fikes y nmisnum qui tiunquam Chrifto exhi* Ca) Mat.sf* De Ju dieto. 101 tiraš fiat' , vel deinceps tota seternitate exhibebitur , cultum , henorem , reveren- tiam. Quam primum Chriflrus e cslo per aera delapfus venerit in confpeftum im- menfi illius theatri, actam celebris confef- Sus: & jam in magnifico throno Judex vivo- rum, ac mortuorum federit: ftatim omnes quotquot ibidem prsefentes confiftent, tuni in aere fublimes, tum in terra deprefli, An¬ geli, homines, elefti, reprobri, & damo- *• nes ipfi prono vetriče, flexis poplitibus, fubmiiliffima tum corporis, tum animi re- verentia Chriftum ut naturalem DE1 i-ilium. At Regem Regum, ut fupremum caeli, ter« Cžeque Dominum venerabundi adorabunt j implebiturque illud magnilieum Pauli de Chrifto effatum. (a) Omnegenu fleciatur , ca* leflitm , terrejlrtum, & infernorum , tune ornih iingua confitebitur, q:ianiam Domittus JES US GHRISTUS in gloria efi D El Patrit. De Communi hac omniura adoratione evidenter, fcciblt David : f b) Omnes gentes ^uasem^ut fecifli, venient, & adorabunt coram te Domine .. <£f glorificabunt nomen tuum. DeindePaulus: (c) OmnesfiabinmiantetribunalChrijli:feri~ pum efl enim: Vivo ego,dicit Doininus,qrioniam mibi fiečietur omne genu, & omnis Iingua eonfi- tebitur DEO. Ubi nune es Pilate, emerge ex illa execranda reproborum calluvie , ca- putque huc attole, oculoseleva: Tua ipfa E ? hic ioa Dt JuJicta. hic ufurpabo verba a te olim die Patafceve prolata. Tu in amplifumo Jerofolyma5 foro, coram immenfa Judsorum multitudine,cum Chriftus ftaret vinftis manibus , rediraito fpinis vertice , vulneribus hiulcis plenu?, toto corpore fanguinolentus , toro vulttt lividus, clamabas coram omni populo : (a) Ecce botuo. Huc , huc modo oculos con- verte. Ecce homo, Cui data eft omnis po- teftas incoelo & interra. Ecce homo, qui ai Deo conftitutus eftjudex vivorum, ac mor- tuorum. Ecce homo, 6 perfidi Judaei! quem furore rabidi petiiftis in crucem agi : voci« ferantes, crucifige , ccucifige. Ecce homo 6 impii ! quem poftpofuiftis Barabbs, di- centes : non hunc, fed Barabbam. Habetis vobiscum jam homicidam, & latronem Ba¬ rabbam reum, Chriftutnverdjudicem. Vos clamabatis,non habemus aliumRegem, nifi Cxfarem. Confiigite jam ad veftrum Csefa- rem, adferat jam vobis opem. Non habe- bitis jamChriftum,qui vos beetRegem, fed qui condemnet Judicem. Ecce quomodo jam fedet in magnifico folio,qui jacuit no¬ vem menfibus in matris utero : fedet jam in throno, qui olim jacuit in foeno. Sedet in monte gloris, qui proftratus jacuit fu- dans , aqua & fanguine in monte Oliveri, monte anguftiae. Sedet in tribunali Judi¬ ti* , qui tories ftetit vinftus manibus co¬ ram (a) Joau./g. f. De JuJiciol 10 } ram tribunalibus injuftitiae. Sed quid hic verbis meis cruento miferos Judaeos, quos fatis in die illo furoris punget Divina Jufti« tia ? Converto fermonem ad Catholicos, & quid ni ad te lečtor, quem de rei illius , qua de ago , indignirate, non tam cupia efle leftorem quim Judicem. OBSERVATIO MORALIS. L Egifti,quomodo inmagnifico illo amphi- theatro omnes 8c Angeli, & homines, & dsmones facro quodam horrore undique circumfuli, prs gloria, Sc MajeftateJudicis* eum prono corpore fint adoraturi. Tuuttt jam poftulo judicium. Pofsetne quid noti dicam fieri, fed prope concipi, indignius, q«am nos Chriftianos, qui tam certa, 8c in« dubitata fide credimus Chriftum in ara ad¬ ftare prsefentem Judicem , quem credimus nos aliquando judicaturum ; tanta tamen adftare illic irreverentia, inverecundia, im« modeftiS,quantapuderet adftare coram vira aliquo honorato, in dignitate conftituco ? Tocum templi fpatium repletur cacleftibus illis geniis, nec in Templo aer tot fcatet atomis , quot abundat Angelis , rubet ara Divino Chrifti cruore, ofFercur aeterno Pa« tri pro mundi expiatione piacularis viftima , occupatur arcano myfterio facer Myfta ; nll bic agitur nift quod eft cslefte, Divinum, Sacro - Sanftum. Ec interim dum hxc pera- guntur, ftabic procax aliquis juvenis, qui 104 De Judicto. intolerabili impudentia, lsenocinabltur ocu* lis, gefticulabitur manibus, fabulabitur lin- gua, vagabitur per quaevis nefanda animo , perinde ac fi non a p»esbytero res Divina ageretur in delubro, fed ab hiftrione comse« dia exhibererur in theatro. O impie! quo- modo audes coram tuo Judice , coram quo fiectetur aliquando omne genu, vel erectus ftare, vel uno tantum genu fleftere ? Vides guomodo populus univerfus ad illa verba, (a) Et Verbumcarofačium ejl, ftatim incurvo corpore interram fefe inclinat, quafi tanti beneficii, quanti eft Verbum pro nobis in* carnatum, pondere oppreffus, ftare amplius non poflit; & tu non tantum audis verba illa proferri, Et Verbum caro fačlum ejl, fed & vides, Sc credis ipfum Verbum incarna* tum, Sc pro tua falute incatnatum, illic prafenseile, & non majori honore profe« queris illic Filium DEI, quam inane fimu* lachrum Jovis, vel Mercurii. Etfiingre- diatur crepitantibus calceis, &byffina toga, nefcio quas fordidula pellex , tergus ob ver* te« Filio DEI, totum corpus venerabundus obvertes mancipio fors diaboli. Quid di- cesPdum adftabis tuojudici ? Non credidi- fti haec ? Ergo fuifti perfidus ? credidifti ? ergb fuilH impins, Sc pro alterutro criminfl eondemnandus. GA« 1 ») De Jlfdiciol 105 CAPUT VI. Ante uhimum Trageedia aftu>n t frodcunt Varii npr obor um ačlores. P iloduximus improbos, tanquam plud- morum fcelerum reos ad magnum fo¬ rum , ad celeberrima comitia, ad terrificun* tribunal, ad late patens, & immenfum illud theatrum, ad ®ternam ignominiam illuden- dos, ac deteftandos. Jam fupereft, ut illi omnium oculis objefti, coram in omniun* luce & confpeftu ab hominibus, Angelis, dsmonibus, DEO coarguantur ac condem« nsntur; ut ita tandem veluti publico totius univerfi pr«conio , voce , & tabellis no« tentur, & fempitern® infami® objiciantur. Pollquam c®lum , tetra , fol, fidera , ele¬ menta , muta omnia atque inanima impios redarguerint, 8t tora rerum univerlitas con- fpiranti voce clamaverit, quod olim in con- cilio fuojudsi contra Chriftum! (a) R«u» ejl mortis : Surgent mox contra impios Ca« tholicos Gentiles, Ethnici, Ture«, infideles- omnes, quorum virtus major a fola natura, & imbecilli ejus lumine, quam Chriftiano« rum cum natura eadem , a grada, ejusque clariffima luce, Hic ergo cum impio Chri¬ ftiano gentilis. Tune Chriftianus J Ubi re¬ li, s Map.:;. lo6 De JuDick. ligio, ac facrorum cultus ? Is ChrHKamss, qui nec templa, nec aras, nec focos facros, nec facrificos, nec veftales ullas, nequedivinos homines reveretur ? Qui templa velut arces propugnat, impugnat, expugnat ? arasque pro haris habet, neque amicus ,aut inimlcus eftufguead aras,fed Sc intertemplum,& al- tare fundic fanguinem, vel in ara eft fsevus? Chriftianus tu ? Imo iniideli deterior. Jura- bas trecentos Joves ac Deos omnes paffim, Sc quidquid in tartaro eft dsmoniorum, ju- ratus vero ettam Evangelii, & crucis attachl pejerabas. Cum rebus adverfis affligebaris, mox erumpc bas mverba blasphemis,8cince- fto ore fuperos omnes perlequebaris. Con* tra illos affurgenc Turcse, de quibus ita fcribi- tur. (a) InterMabometiftas nullustam durus ca Jus eis contingit,ut fračii impntientia redi - gantur in blasphemias, verum quidquid evcne- rit,non flomachantur ut aurigee nnuta , fed illud babent in orejaus Dee. Pergent illi in fuis accufationibus. Sacerdotes ac facrorum miniftros, itemque virosreligione DEO con* (fecratos contemptui habuit, illorum famam petulantiffime traduxit,odio feftatus eft,no- men fiftis criminationibus, acmendaciis ob- fcuravit. Surget tune Alexander Magnus, qui Jaddo Sucania Sacerdoti adgeniculatus; At« tilus, qui D.Leonis oratione cicuratus: Perfe prifci apud quos Magni in fumrno honore * Gal« ( a) Nici. Cim . /. /. Ep. p. pt. De Judkh. lof GalUveteresqui Druydas fuosmaxime vene- rati, Romani confules, quorum fafces Vefta- libus occurfantibus inclinati; fententiae ca- pitis (illis cafu intervenientibus) revocat*. Et hic Chriftianus his adverfa gerens omnia ? HiccineChriftianus divitiarum,regnorumque helluo, cui uni ( ut olim Pellso Juveni) non fuffecit orbis, qulque obulo mundi ultimo pec fas 8c nefas inhians,in Lazarum Epulone cru- delior vixit ? Sc hic fe Chriftianum jaftat ? Surget contra illum Crates, qui opes in mare mergere,quam ab illis in vitiamergi maluit. Tu auro,&oftro in veftibus gravis ,Sc fipre« dum fpefto non pileos, fed arces in vertice geris, quotidieque nova, ac nova ingeniofus in his nimis, ftipes in caeteris, fomnias. Sur- gent ergo viri non tantum Nini itae, fed 8c Romani, Sc Grčeči, & Perfa:, & Tartari, 8e Tur« cce,8clndi, tota deniqueBarbaria contra im« piosCathoiicos. Sed dum deEthnicis fermo- nem inftituo , ecce tibi aflurgunt Catholici elefti, Sc contra Catholicos in reproborum clafle conftitutos.debacchantur. Quales hic audiuntur innocentium contranocentes que- relae ? Hinc apparent vidu£,pupilli, orphani, clientes,fervi,ancill*,afflifti ,csfi, truciduti, & luculentisaffe&i injuriis: Inde impii heri, iniqui judices, crudeles exa&ores, Tyranni t praedones, homicidae,pyrats, Sc id genus vul- tures, leones, harpyae. Drfcutiuntur jam cau- fe f qu* a tot isculis abditae latueruiu : con« £ 6 cu« 5 ©8 De Judido. iutiunt Judicis tribunal lamenta viduaruts , gemitus opprefTorum, pauperum lachrymx, fletus orphanorum, vulnera occiforum, fan- guis murtyrum. Ulic modo e latebris in lucern prodeunt omnes iniquorum advoca- torum ftrophae, Sc techns, quxftiones eorum, qui aliquando pro decem oboliš in vincula conjefti funt. Quibus pro aliquot terunciis diftuseftdies ; qui proleviori verbo graviter percuffi funt in maxillarn. Tune DEfctm ha- bebuntpatronum,quem hic videbantur habe- re adverfarium ; tune potentes potentiorem fe fuftinebunt. Tune retundentur dentes eo¬ rum , quibus calamitofos momorderunt; un« guesquibus laceraverunt; calces quibus per- cuflerunt, riftus canici, quibus infilieruns frendentes, hirfuta capita, quibus terruerunt, 6 omnia cornua, quibus impulerunt, ventila« verunt, Sc quafi comminuerunt. Poft hos om¬ nes tandem accedet fsviflimus omnium accu- fator, qui per excellentiam vocatur accufatos fratrum fuorum,cacodamon, qui multo aerius quam unquamTullius velClodium,vel Ver- rem,vel Catilinam, velAntonium accufabit, Hic tefte D.Auguflino prcefto erit,8c reci« tabit verba profeffionis noftrae, Sc objiciet Mobis in faciem, quidquid fecimus, & quid- quid peccavimus , Sc quo loco , Sc quidquid facere debueramus. Audite hic ejus oratio- nem omni jambo, & fatyra acerbiorem , A a- De Jttikli. I09 Auguftini verbiscontextam : (a) JEtjuiffiim Jnde.v, inquiet , indica. Judiciam & Juflitia praparatio fedis tua. Judica meum ejje, qui tuus ejfe noluit, meus ejl, mecum damnandus efl, poji renuntiationem , ut quid inva/it pannos fneos ? Ouidapud ipfum impudicitia faciebat , cui ipfe renuntiaverat ? Quid iuteniperantia ? Quid avaritia ? Quid ira ? Quid fupcrbia ? fjuid c at er a mea ? Pojiremofugientem d me,con- fugientem ad te poj}ea, cum met s, quibus rettun- ciaverat,apprehendi, invaforem detinui. In ipfa tjuodammodo mea pofjejfione a me apprehenjits efl. Qnid enim in circofaciebat, atque ibifuri as, litesjnfanasvoces, inanesqtte vičlorias mifcebat, cum tam d fe alienus Jibimet videbatur ? Oni d in theatro faciebat renuntiator, turpium volu- ptatum ? Quid in amphitheatro crudelitates feveis oculis fuis intuendo ? Hac omnia mea poji renuntiationem invafit, meus ejfe vo/uit, & mea concupivit.Judica, indica JEquiJJime, quia quem tunon dedignatus es tantopretib liberarc , ipfe tnihi fe pojlmodum voluit obligare. Non potes tton fententiam contra bos perfidos pronuntia - re, ebsque tnibi adiudicare. Met enim femper fuerunt, & in omnibus voluntati mea fatis- fecerunt. Tui erant, quia tu cos creaveras ad imagincm.tflf Jimilltudinem tuarn; perditos quo- que proprio tuo fanguine redemeras ; fed obe- dientiam, quam tibi debebant, exctijferunt, E 7 & (a) Orat. contra judaos (f Pagan f.i.e. />/«/. 88'p- KIO Dl JuJicio, mihi per omnia paruerunt: Mandata tue pravaricati funt, {j mea Jemper obfervarunt: /piritu mco vixerunt ; opera mea imitati funt, vicu meas ambulaverutit. Vide itaque JEquif- ftme ,quanto potiits jut meumin Ul o s Jtt,quam tutttn. Nihil illis dedi, nibil illis pollicitus futn, corpus meutn pro illis non pependit, & ta- vten meis praceptis per omnia non ttiis pa¬ ruerunt. Si mandarem Ulis , ut jurarent ,pe- jerarent, furarentur, occidercnt, adulterimn committerent , & nomen tuum abnegarent , Omnia hcec anirno promptij/imo fecerunt; pro te autem , qui DE US, & Creator, & Redetuptor eorum es , qni largitus illis eras opes, vitam , falutem , qui {j gratiam illis ojfcrebas , & gtoriam promittebas , (ff qui fuper hcec omnia pajfus eras in cruce, ne mi¬ nimum quidem pro his omnibus periculum adire voluerunt. Quoties tu ad ofiia eorum venijii ulcerofus, nudus, pauper, atque farne- licus; illi tamen magis foliciti fuerunt, quo- modo canes, altera illa in- lauftiflima in reprobos ? Cur prius beati admittendi funt in Regnurri, qukh impii de- trudendi ad carcerem ? Speitatdioc ad Di¬ vinim Juftitiam manifeftandam,utcum mali viderint bonos coronatos , non minus de aliena gloria, quam de fila crueientur mife- m, Et hanc rationem adfert D.JJernardus; CAP UT VIL fententia. (a) Pri* Hejudich. 113 (a) Prius bencdiklivocabuntur in regnum,quam tmledičii in caminumdejicientur-ignis atami, qtio vidclicct aarius dole ant ,videntes qttid ami- Jerint. Nequefolumdolebuntmali,cumbea- tos viderint,fed etiam cum abillis videbun- tur. Irrideri feabillis, quos antea irriferant; iniquiflime ferent ; fuam miferiam videri ab illis v quibus ipli antea fuam gloriam obji- eiebant, aegerrime luftinebunt : effe ludi- brio, quibus antea erant fpe&aculo, mole« ftiffime patientur. Ita tamen Divina Provi- dentia difponet, ut mali videant juftos, 8c a juftis videantur, quo acerbius crucientur. Sic enim DEUS ad quemlibet beatorum. ( b) Oculis tul s conjiderabis, & retributionem peccatorum videbis. Ut cum peccatores fen« ferint fuam naiferiam prodi, Sc beatorum oculis ingeri, acrius torqueantur. Itaque ex comparatione cum aliena gloria , dolor de propria miferia incredibiliter augebitur. Sed modo ad bektiflimam beatis omnibus fententiam, quia illi ad gloriam feflinant, properemus. Singulorum caufis accurate eraminatis , evi£iraque manifefta veritate Judex imo ad matrem elečlorum omnium Reginam, deinde ad reliquos eleclos vultu jucundiflimo , Sc amabili afpe&u converfus, in confpe&u »eproborum ingenti dolore animi frementium, ferena facie, fuaviffime- que blandiente eos- alloquecur , ea voce, que Judicta. fa: grandinis, inimieos fuos h umi allidef, atque profternet. Itaque fevera oratione primo illorum fcelera , 8c ingratitudinem fic exprobrabit. O natio perverfa , 6 ge« mina viperarum, 6 imp-a capita! cjuomodo omnium beneficiranim ,tdrque favorum quos : in vos contuli immemores, in me tam in« grati, perfidi, impii fuiftis ? (a) fhtid potiti facere vobis , & non feci ? Propter vos, & propter veiiram falutem incarnatus, vefiram naturam indui, ut in ea vos perditos qux* rerem, & fervaretn; farnem & iitim pertuli, ut vos CElefti cibo, 8t potu reficerem: la« boravi , & fudavi,ut ab humeris veflris mo* leftum, Sc gtave peccatorum ontis tollerem: proditus fui, ut falvarem , apprehenfus ut liberarem: vinftus ut folverem; flagellatus, ut flagella iroe Patris mei a vobis averterem. (kitil potni facere vobis , non feci ? Spinis aculeatis coronatus fui, ut vos c&lefti glo- ria coronarem, vulneratus ut fanarem, fan* guirtem fudi, ut lavarem, brachia in cruce expandi,ut ample&erer; manus aperui,ut befiedicerem , mortuus fui, ut vitam vobis conferrem; a mortuis denique refurrexi, ar eertum vobis refurre&ionis veftrse pignus donarem. Quid potni facere vobis, fpf tton feci ? Ingrati exritiliis pallioni mes, tormenta mea čontempiiftis, Sacramenta fpreviftis, fanguinem meuna conculeaftis. Tune deto- . nabil De Judicio. I23 nabit in illos terribilia lila verba Ezechielis: (a )mmc er go fini s fliper te, & immittam f'uro- ran tucum in te, jttdicabo te juxta vias tuns, & ponam contra te omnes abominationes tuas. Nune de propinquo effundam irammeam fuper te, & comphbo furorem tneum in te momento tota Kternitate, omni ex parte erunt maledifti:' Maledifti in anima, maledifti in corpore, maledifti in memoria,maledifti inintelleftr, tnaledifti in voluntate, maledifti in oculis, fturibus, pedibus, manibns, odoratu, guftu, & taftu: maledifti fuper terram, maledifti fub terra , maledifti in tempore, maledifti in ceternitate. De Efau refertur, horrendum inftemuir, Sc rugiit,cum a Jacobo fratre fibi effet erepta paterna benediftio. (a) Auditit (Efau fermonibus Patris, irrugiit clamore F 4 maguo, (a) Gen. 34. 128 T)e Juiicio. nia^/o, & conjlernatus ait, Benedic etiam & tnibi pater mi. Qualem rugitum per torum aera emittenr reprobi, cum videbunt fe non tantum privari Patris fui benediftione, fed ab eodem oeternum maledici, idque pro tam abje&is reculis , pro momento voluptatis, pro punfto honoris, pro aura vanitatis, pro exiguo lucello , pro illiquis procorum. Se- quitur. In ignem aternum. In hoc, poena fenfus confiftit. Itaque ablegabit illos vivos in ignem, non ad momentaneam exuftio- nem , fed ad perpetuum cruciatum. Ignis enim ille ardebit, fed non confumec; in- flammabit, fed non in cinerem convertet; cruciabit, fed non occidet; immenfum do- iorem adferet, fed vitam non auferetj non emittet fplendorem, fed immittet horro- rem; non effundet lucern, fed caliginem; non lucidam flammam, fed piceum fumum. Sed in immenfum augetpoenam ignis, unica illa, qu$ fequitur vocula, /Eternum. Hoc verbum erit vere flumen quod attonabit aures, perftringet mentes, tremefaciet cor- pus, totumque hominem inexplicabili do- lore perturbabit. Refert Benevenius Medi- cus florentinus quiddam, quod ipfe fuismet haufir oculis. (a) Vidi ait duos ho mineš, Patrem St filium, qui cum fubito fulmine e nubibus lapfd afflati fuiffent, eorum cor- pora reddita funt adeo attonita, & ftupi- da, (a) Cap. tj. de abderit. De Ja dieta. S29 da, ut feptem diebus non potuerint come" dere, bibere, nec fe movere. Quod ii illos ita attonuit commune fulmen, quod non porerat niti corpus laedere, vel occidere, quid eric perftringi illo Judicis 'fulmine, quod Sc corpus , Sc animam mittet in ge- hennam ignis? Tandem colophon omnium psnarum erit, infaufta, triftis, horrida fo- cietas dsmonum. Qui paratus ejl diabolo & angelis ejus. DEUS bone! quis horror, quis tenor , quis metus erit perpetub degere, ac converfari inter tam terribiles fpirituum tervas; afpicere tam horrenda montira an- te oculos temper obfervantia. Si magnum. nobis terrorem incutit umbra defuncii ali- cujus apparens, idedque formidamus no- tlurno ilio in tenebrarum horrore fepulchra, & ccemeteria pertranfire, aut cubiculum in quo defun&i alicujus cadaver jacet, fine lu- mine ingredi, ne forfan a fpiritu ejus ter- reamur, ii vero contingat, cadaver vel mi¬ nimum fe movere, congeletur prše metu fanguis, vox faucibus hcereat, pili in ver- tice erigantur prce trepidatione; quis ter- ror, quis tremor ille erit damnatis, ciim undique in illa fpifla horribilium tenebrarum caligine, qua involvuntur, innumera multi- tudine malignorum fpirituum, larvarum tur- piilimarum , atqua horribilium dsmonum, affumptis vel ex aere, vel ex illa orci ca¬ ligine , vel aliunde corporibus, varias for- E y mas 150 De Juelich. mas induentium, ac fua monftrofitate ter- rentium, circumdatos fe effe confpexerint! Pronuntiata hac infauftiffima fententia, ut videbunt miferi fpem omnem fibi ereptam tillius vel minimi folatil, seternumque de fua falute defperatum; tune ipfi horrendis ululatibus, ac boatu terriblli cadum , ter- ramque replebunr. Tune ponent in caelurft os fuum, & immanes blafpemias in Deum evoment. Tune maledicenc diei, & hor® qua natiTunt, parentibus qui eos genue- runt, uberibus qux eos la&averunt, aeri quo fpirarunt, terrs quam calcarunt, Si vi- dentes fe tota ceternitate fore miferos, omni jam fpe dellituri, tanquam furentes leones irrugient horrendum, ut rabidi ca- nes ululabunt, ut defperati totos fe dedent lachrymis, 8c lamentis , atque oculis in cslum, terramque, & omnes mundi patres cireumjeftis , exclamabunt. O eseli nobis- cum plorate, Sc fempiternos gemitus no- ftros fociate ! 6 elementa -noflrarum mife- riarum commiferatione tangimini! 6 ignis combure ! 6 aqua fubmerge! 6 terra ab- forbe nos, ita ut prorfus enecemur , con- teramur, atque in nihilum redigamur! 6 montes, Sc colles cadite fuper nos, nečem nobis inferte, atque fub veflris ruinis teter- num fepelite. Haec omnia, Sc his infinities graviora venient fupet ros, nili poeniten- Siam egeritis. PPSER. D? JuAicin. 131 OBSERVATIO MORALIS. U Tinam vos Judices dum jam e tribunali eftis prolaturi in reos fententiam , vo* Advocati dum jam in foro dirimetis pupilli, aut orphani litem, vos nobiles du.n ob mi- nimam injuriam delcenditis in arenam cer- taturi duello , vos juvenes dum noftu in cubilibus conlenfuri titillationi carnis, pec- care decernitis, utinani dum mentibus va- ftris occurrerent, auribus infonarent illa terrifica verba, Di[cedit e d me. D [cedite, ah dum cogito , exalbefco. A me, pallefco, Maledičii, horrent comae. In ign-m ceterumn, voce deftituor. Oni paratus efi, contreini- fco. Diabolo, palpitat cor. Et Angeli ejtts, pre metu ac formidine emorior. Vere, (a) Horrendum ejl inči dere in mantis D Ul viventis. C A P U T XI. Utriu?que Jententice exscutio , & omnis temporis con[ummatio P Oft citationem cun&orum, 8t citatorum congregationem , poli: dilceptationem accuratam, Sc dilčuffionem exa&am omn um meritorum , poli: prolatam fententiam juxta cujusque merita, jam unum tantum fupereft, ipfa urriusque fententiae execurio. Non enim exiftimandum eft quod in illa fumni F 6 Regis (a) Hebr. /». sj. I3I De ]udich. Regis curia fiat, ficut in quibufdam Con* ciliorum , aut principibus curiis: in quibus aut veritas cauf® non inquiritur, aut inqui- fita tacetur, aut fub pecuni® acervo fepe- litur, aut fententia non profertur, aut fal- tem Judicibus auro corruptis, in tempus diuturnum differtur. Sed lat® fentenri® fia¬ ti m fiet executio: nam cum Judex fit omni- potens, fermo ejus eft efficax; non'eft, qui ei vel fe opponendo' refifiat, vel loquen* do contradicat. Unde dicitur a Matth®o. Statim ut utramque fententiam Judex pro- nuntiaverit. (a) Et bi ibunt in fupplicium tjjc. Sententia vero executioni mandabitur eo modo atque ordine, quo fuerit pronuntiata, id eft, ficut prius dicet Chriftus ad eleftos, Venite , quam ad reprobos, Difcedite , ita prius elefti admittentur in gaudium Domi¬ ni , quam reprobi rapiantur ad pcenas tar- tari. Ut impleatur illud Pfalmographi, (b) Peccator videbit, & irafcetur , dentibus fuis fremet tabefcet, dejiderium peccatorum feribit. Proh DEUS immortalis ! qualis erit illa pompa, quod fpe&aculum, quando tot caeli principes, tot filii DEI cum Rege fuo triumphantes per aera efFerentur in curru aureo , in vefte regia , in dotibus gloriofi corporis, in fplendore mirabili, pulchritu- dine infatiabili, laetitia infinita. Quam de- cors manus, viftrices palmas circumferen- tes, (a) Mat. ?/. (b) Pfal. m. to. I ;■ De JuHich, 133 tes> 8c ladte&s immortali viriditate rutilan- tes. Quam illuftre caput cinftum cotona niille carbunculis, & pyropis late fulguran- te ! Aurlbus autem quid poteft j-ucundius accidere illa harmonia, qus; ex novem cho- tis muficorum cadeftium efflorefcet, can- tlcum illud Apocalipticum Ista voce inte- gtantiumj (a) Bmedičtio, claritas, i$ Japientia, & gratiarum ačtio, honor, & virtus fortitudo DEO noflro in facula faculorum , Amen. Quibus homines vicilTim refponde- bunt: Rcdemijli nos DEUS in fringuine tuo ex Omni trihtt , litigua , & populo, & natione, iy fecifli nos DEO noftro regnum, & Jacerdo - Us, dj regnahimusJuper terram. Proh qualis hic afcenfus! qui curfus! qui clamores! qux colloquia! quae congratulationes! quae An- gelorum, & hominum acclamationes! qui Virginum laetiffimus afpe&us! qui vatum, & Patriarcharum intuitus! qui ingreflus! qui cadelKum Spirituum plaufusl quam late pa- tens civitas! quce beatx fedes! quse fecura & clara domicilia ! quam tranquilla pofleffio! qucc feeretorum communicatio ! qu* grada nunquam peiitura-! qua; vifio! qux voluptas! qus gloria femper & in Eeternum, & in fx- culum feculi, & ultra permanfura! hic erlt lstiflimae quam Divina mifericordia pera- get, comediae epilogus. Clamat jam Divina mifericordia, claudite cortinas, fcena pera- F 7 (a ) Apoc. c. 7.12. 534 De JuJlcio. Sta mea eft. Mox Divina Juftitia flammsa vultu terribilis tragcedis fuae cataftrophen peraftura , accedet ad reprobos. Quando jam videbunt illi intrafle eleftos cslum, claufam ejus januam, accurientes dsemones, terram paulatim difcedere; proh quis tune , erit planftus, quis clamor, quis fiebilis ulu- latus inter illos audietur: quam miferabile fpeftaculum illud erit, cum Sc peftora pu- gnis, & ora unguibus fsdantes incedent? laniabunt capillos, percutient femora, com- plodent palmas, compriment digitos, totis artubus contremifcent, omnibus membris trepidabunt: alii in terram proni corruent, alii horrore attoniti rigebunt; alii lvmpha- ' tico pavore afti, huc, illuc velut amentes difeurrent, ora pallor, corda dolor, mentem ftupor, ntembra tremor, langudrque occu- pabunt; atque interea incellabilis immugiet geinitus, perfonabit planftus, obftrepet eju- lantium numquam madtior auditus clamor. Ad hsc etiam jultorum gloriam videntes, turbabuntur timore horribili, ftupebunt, ac dicent; (a) Hi funt, (puosbabuimus aliquando in derifium, & in fimilitudinem improperii. Nos infenati vitam illornm afiimabamm infa - •ttiam, tjfi finem illorum fine bonore: Ecce quo- modo computati funt inter filios D El, inter Sančiosfirsillorum efi. Ar nos libi decidimus? Quo perduxere nos concupifcentise noftrs, deli** (a) Sap. f, D® JuclhrO, T3? delitiae moMes ? lauta convivia ? obfcsns iibidmes, avarse opes, blandi fopores, igna- va otia, joči, rilus, luxus, luxuria, voluptas? lila ociiffime defiere, & fucceffit nunquant delitura calaroitas. Cur concepti fuimus? Aut cur conceptos non eft aborfa mater? velcurnon ftatim natos abolevit mors? vel adultos oppreilit valetudo , vel dilpoliavit; & in fervirutem captivos abduxic hoflis? O quam brevi labore quam magnam potuimus adipifci beatitudinem ? Et ecce pro quam modica voluptate in quam immenfas inci- dimus aerumnas. Hic iis mifere lamentan- tibus aderit repente ignis ille , qui mira celeritate mundo intulerat vaftitatem, qui promotd ufque ad damnatam turbana in- cendio, in eam furibundus involabit, undi- que circumple&etur, juxta illud. (a) Ignis ante ipjirn prače det, injlammabit in cir- cuitu inimicos ejns. Tum repente terra larif- fimo hiatu ad inferos ufque fub pedibus eorum fefe aperiet, & difliliet, five uno in loco , five quod credibilius eft, in pluribus ftatimque infelix hsec turba, flammis dietno- taibusque infulrantibus circumfufa, prcecipiti mina devolvetur fimul in tartarum cum iis ferdibus, quae ex mundi deflagratione re- liqu$ erunt. Qui tum excitabuntur frago- tes, quam infani tumultus, quiun horrendl clamores ex crepitantibus flammis, undi« one (a) PJaJ.pf.j. l%6 De JuJicio. que a difrupta multis in locis tellure, ffla- n , ximeque a concuffa vociferatione pereim- n tium, qui cum dsmonibus confufi, clamores [, edent, atque ulutatus, quibus tanquam ab £ ingenti tonitru cralum ipfum, tellusque cir- - cumfonabunt. Porro Divina virtute fiet, ] ut brevi tempors ad terminum perveniang ' ; alioquin facile quatuor, aut quinque horis opus eflet, ut naturali pondere tantum fpa- tium abfolvant, quod putatur e(Te minime milie leucrarum. Simul atque ad terminum pervenerint, terra firmiffime fe claudet, & in oranem raternitatem claufa manebit; ita ut nullus damnatorum poilit unquam exi- re, vel ad fupera emergere. Itaque tetra • omnium reproborum colluvione devorata, totoque illo incendio, quod fola terrarum vaftaverat, unam in faciem coibit, qualem ante iftam difceffionem oftentabat, & undi- que portas aeterni illius carceris obferabit feris, večtibusque adamantinis, ne quando illi cralum , ejusque lumen videte poffint, aut porram aliquam patentem viderent, fpem aliquam polTent concipere libertads, aut mi- fericordis, fi forte horrendi eorum clamo- res ad beatorum ufqu« aures pertingere poffe putarentur. OBSERVATIO MORALIS. H Ic finis erit omnis temporis, & initium jsternitatis, nunquam terminandse. Ut nos r Ds JuMcto. nos igirar cum fine mundi, finem impona- mus huic funeftifiimo argumente , adfero hic,qu» in concione de Judicii die aliquan- do e pulpito dixit, difertiffimus ille juxta ac piiffimus Divini verbi in Hifpania prsco, Ludovicus Granateniis: aui dilertis verbis afTerebat,certiffimnm fignum efle reprobario- nis non commoveri ad virtutem, vel amoveri a peccato , ultimi Judicii commemoratione aut recordatione. (a ) Si quis , sit, ad bquitar S. AugulL ( a) O quifquis ef flagitiojus, qui foles propter tua malefačta, & adulteria non fo!iun tenebras non borrere, Jed qucerere: qui foles plus gaudere,qtiando lucerna extinguitur \ non tales tenebras habebis, ubi gaudeas, ubivoluptatilms earnis obleBeris. Non Jic erunttenebra. Qnpmodo ergo erunt ? lin erif fetus, flridor dentitm: tort or fine defetfu? tertus Jine defeBu. Ut hafce declinemus te* nebras confilio Pauli, (b ) Abjieianms opera jenebrarum , indmnmv arma Incis. Nonne hae noftra setate , plurimos eft reperire ; qui, fi venim fatesi velint, cc* gunrar de fe aflerere, quod Juditi- illi apud Ifaiam? (c ) Pa/pavimus Jicut c- iicut mortui degunt in tetris-j puri- j (a) r Joan. 12. ( b) Rom. *$. /2, (c) l/d. p 9 - ** \ Ds Infertio. 147 putidis, ac tenebrofis fepulchris: ita nos» noftris flagitiis, & fpurcitiis dediti, in eis hsremus, jacemus, volutamurj in ea im- pingimus , rturnus, labimur; ut nunquam nobis lux gratis, fulgor lstiti®, fplendor veri boni illucefcat: ac fi plarfe eflemus mortui, exangues, exanimes. Quot funt in plurimis Regionibus, Athei ? in palatiis, aulici ? in curiis, politici ? in Academiis, fcioli ? qui norunt regere , imperio popa- los, gubernare urbes, ferre leges: interim in rebus arcanis fidei, in myfteriis Chrifti., in negotiis casli, funt tanquam pueri ele- mentariij palpant , tanquam cseci parietem; • impingunt meridie, qunfi in tenebris. In falutis negotio , feda illis eft caligo; in rebus Di- vinis, alta nox; in percipienda rerum aeter- narum veritate, Cimmerise tenebrce. Cxci, & obfcurati judicii perverfitate, bonum ma- lum, Sc malum bonum dicunt; contemnunt seftimanda; odlimant contemnenda : caale- ftibus terreftria, ceternis momentanea, fpi- i ritualibus carnalia, falutaribus noxia ante- ponunt : atque ita cxci, ftulti, amentes, furiofi, perverfi; ut illi apud Ifaiam: Pal- pant,jicut c a ci parietem ; impingunt meridie, quaji in tenebris. Nihil illis prodeft frequens concio; nec DEI infpiratio • nec amicorurft monita ; nec confcientiae vermis; nec ti- mor mortis; nec formido gehennae: non terriculamenta, non lenimenta, nec mina?, G a nec 148 De Inferno. n ec. blanditice: hi cxci, magnis paflibus ten- dunt ut ad tumulum, ita Sc ad tartarum. Ne his, ego involvar tenebris, clamo ad te, 6 Pater luminum! (a) D F. US meus iUumhia tencbras meus ! (b) Faciem tuam illutmna Ju- fer fervtifh tuum. ‘O lux cordis mei! quirrt csca, Sc fupra f£gyptiacam caliginem , atra nofte circumfeptus vivo, cum milu vultus tui lumen non affulget. Impingo undique, velut, qui in tenebris incedir : Sc nec vi- tanda,nec fequenda fecerno; ied modo in hanc, modo in aliam peccati foveam pro- labor, non line prcefenti periculo, ut in via tam lubrica hujus mundi, tandem in prccci- pitium falutis mex devolvar, Exorere , 6 fol meus fiipra Horizontem cordis mei, Si umbras omnes expelle. Illuminare his, qui in tenebris, & umbra mortis fedent. Da mihi, 6 Amor meus! 6 lux mea' ardere, & lucere !* Arrsore ardeam ; ezemplo lu* ceam; doneč videam (c) Ts in Jplendoribus ' fa nčl or um ; ubi Elefti tui (d) fulgebunt, quaji fplcndor jiminmenti; jj Jtiaji Ji čila in p er bet na s eetermtates. F OE T O R. T\E cadaveribus eorum afiendtt faetor: Di« xit id de Aflyriis Ifaias; (e) verius id afferueris de damnatis-. Quot illic funt cor- pora, tot funt fceculenta cadavera, Sroma- chi (a) P fal. iy. sp. (b) Pfal. /iS. W- >c) Pful. jop. (d) Daniel a. 3 . (e) IJS, 24 . Ds Inf srno. 149 chi eorum pcllilentibus humoribus gravati, & igne circumfufo builientes, teterrimam perpetuo mephitim exhalabunt; n ec tam en uctffitudo, vel epetandi fordida, vei exha- landi graveolentia unquam ceflabit. lila foetida , Sc olida cadavera tamquam empla- ftra emplaftris qdh$rebunt. Unde tam im- manis, Sc peftilens erit ille foetor (telle D. Bonaventura) (a) ut fi unius tantum homi- nis damnati corpus in hunc modum addu- ceretur, pmnes confeflim domus, pagos, urbes, provincias, omnes pifces, volucres, beftias, homines, totum bunc aerem , uni- verfum denique orbem, peftifera lue infice- ret, Sc quidquid fpirat, interficeret. Quii facient ergo infinita prope damnatorum ca¬ davera , a tot annorum millibus igne tarta- reo tofla? Qualis erit ille odor, qui afcendet ex fulphureis ignium globis , e tetris exlia- lationibus , Sc execrandis putoribus j ex ebfccenillimo illo volutabro, ex graveo* lenti vomica, ac colluyie; ubi monftra illa verminofa in ftercoribus fuis volutantur, Sc veluti computrefcunt ? Augebitur in im- nienfum foetor ille ex igne fulphureo, qui craflo, Sc tetro fumo totani illam cavernam replehir. Solus Ille inferni foetor fatis fit damnatis ad moriendum, nifi divino mira- culd ad pcena; *ternitatem mori prohibe- tcntur. - G 3 A.bffl (a) Diftta Ca Jut. cap. sp. I$0 De Inferno. Abominabatur Martha cadaver fratris La- aari, quod quatriduo in fepulchro jacuerat, adeo ut vix foetorern naribus fuftineret; ut patet ex illis ejus verbis (a) Domne! quatri- diaims efl, jamfcetet. Quis igitur horror erit videre, rangere, & olfacere putefcen- tia illa cadavera , quae in tartarorum bara« thro jam inde a quatuor, aut quinque an- norum millibus iepulta jacuere ? fed rem hanc hiftoria confirmemus ? Quod dico, fumpfi ex vitis SS. Patrum. (b) Duo erant viri fanguinis claricate iliuftres, qui cum ad /Edem facram fela confeiTent, forte au- diebant de horribiiibus Inferorum fuppli- ciis differentem e pulpito facrum Ecclefia- ften , qui tartarorum cruciatus , fumma vi eloquentice, ac dicendi ubertate mirifice exaggerabat, & patetice exprimebat. Ape« riebat illis illam profundiffimam inexplica* bilium miferiarum voraginem , in quibus Divina: Majeftatis perduelles fupplicio seter- no maftantur. Proponebat varia, quibus fontes in Erebo cruciantur tormentorum genera. Oftendebat locuin illum e (Te om- nium acerbitatem officinam , olidam me« phitim, puticulos halantes, cloacam mundi, Jordium omnium fxcem, & colluviem; & alia complura nata metum incutere, & hor« rore perfundere. Illorum unus, cum hcec veritate majora cenferet, & magis ad pom« pam? (a) Joan. u. (b) Dujh. T, s, ffp. De hftrm. 15I para, quam ad ved normam , di&a judjca- ret, dicentis verba ridendo erplofir; & facrum illum Oratorem, ut Hyperbolicum Rhetorem .contempiit. Alter contra , qu® de orco difta audiverat, tanquam ilbi, ut sefipifceret aliquando eventura , metuens, immodice timuit, & ©ppido confternatus* fpretis, Se mundi illecebris, Se corporis le- nociniis, Religiof® vit® amplexatus eft in- fritutum; ut evaderet Anim® interitum. Inter h®c tam difparia vit® inftituta, alter tile, Divini .verbi contemptor, poli: morbum diuturnum , devolutus eli ad diem extre- inum: cum jam conclamatum effet de ejus vita; acceflit alter amlcus, quem 8e obte- fetus eft, ut ei a morte appareret, Se quis effet alterius mundi ftatus, edoceret. Itaque vita jam defunchis, nofte quadam viden- dum fe illi exhibuit. Et eum alter., qu® loco effet, qudve in ftatu verfaretur, qux- reret; Refpondit alter , male fecum agi., jam fe sternis poenis addi&um. Cui Mo- naclius; funt ne, ait, tam horribiles in or¬ co cruciatus , ut Divini verbi Prsconeš e fuggeftu annunciant ? Tune damnatus : o frater, ait, nee omnes omnium hominum lingus vel numerare poffunt p®narum mul- titudinem , vel explicare magnitudinem. Non poffum , inquit Monachus, experien- tia , quant® fint poen®, cognofcere? plane, Pfuit alter : Quo pafto placet pcenas ex- G 4 perf. 1^1 De Inferne. periri, videndo , tangendo ? aut guftando ? Repofuit Monachus: Nolo videre, quia fum natura meticulofus, Sc videndo terri- | kilia, animus me deficerer. Nolo etiam tau- gere, quia taftu fum admodum delicatus: Nolo guftare, quia habeo debilem ftoma- chum ; fed fac, ut odoratu aliquid perci- piarn. Tune alter expllcuit, quo erat invo- lutus, pallium: & ecce repente erupit inde tanta putredo , tam intolerabilis putor, tam ineredibilis foetor, tam abominabilis, & peftilens odor; ut omnes illius Ordinis Monachi, velut agientes, phrenitici, acpla¬ ne mentis impotes hinc inde vagando di- fcurrerent, clamando vociferarentut, velut infani; necefl’eque illis fuerit, ex illo Mo- nafterio migrare ad locum inde longiffime diffitum ; ne foetore infefti, extingueren- tur. Si unum unius damnati corpus talem mephitim ediderit: quid erit illic efTe in* ter trigefies mille milliones corporum dam- natorum ? Quid illic ages delicatule? Ubi tune pe* regrini muris olentes pelliculai ? Ubinam flofeuli toties naribus admoti? ubi aromata? ubi bal farna? ubi tranfmarina fuffimenta? (a) Erit pr o fuavi odor e foetor. Vel ut Vatablus vertit, (b) Erit pro tnufco tabes. Quid agetis. fi contingat vos in hanc ardentem eonjici fornacem pice bullientem, fulphure fceten- teni, (a) Ifa. 3. (b) 1. Corintb, s. //» Delnferno. 1 j" 3 tem, ten eb t i s liorridam, fumo va p oran tem ? In illo fterili folo non erunt horri, non tem¬ pe, non viridaria , ubi violas Sc rofas, ubi liiia Sc narciffos , quos naribus admoveatis , inveniatis: ne vos, ut hoedos illos tarta- reos infeftet teternus fator, ellote hic Chri- fii bonus odur. (a) F L E T U S. 1 /M vobis ! qui ridetis , quia lugebitis , & fle~ ' bi tis. (b) AiTerit D. Bonaventura dam- natorum fletum fore tam copiofum , ut ii iingulorum damnatorum aflervarentur la- chryma;, tantum oiim ex iis confici Iachry- marum poflet , quantum efl aquarum in toto , quantus patet, Oceano. Nihil fanc prout res habet, dicit S. Bonaventura: ad- de proinde tu vafto Oceano tot lachrvmas, quot aquarum guttas non modo Rhenus, vel Scaldis , fed Sc caitera tocius orbls da¬ mina, non modo uno die,' fed omnibus re- tro feculis in mare exonerarunt: quot gume pluvice ab orbe condito in tetram defluxe- runt; adde porro tantum infuper lachyraa- rum, quantum fuit in abyflo illa immenfa, prima mundi luce a DEO condita : adde, ii ita vis, decuplo, centuplo, immb Sc mille- cuplo, denique quantum voles plura ; nil hoee omnia ad immanem illum, quem dam- natus quilibet effundet fletum. Illa fiqui- G 5 dem (a) 2. Cor. 2, (b) Lite. 6 . 1 154 Delnferno . dem omnia finitafunt, hic fletus eft futurus infinitus. B. Macharius dicit, in inferno la- chrymas fore igneas, qux comburant cor- pora. Edent pneterea horrendos ejulatus, gemitus , clamores, inconditos ftrepitus fonorum , qui in urnima illa caverna toni- truorum inftar late remugient. Ulic colla- ehrymantibus oculis, adgemifcente peftore, duftis ex corde fufpiriis, evocato ex pulmo- nibus lamentabili clamore, Sc miferabili eju- 1 latione, infinities verba illa ingeminabunt: (a) Ergo erravimus d via veritatis, (fcf jujiitia lumen mn luxit nohis ? Accipite flebiles dam- natorum elegias Sc funebres naenias ex S. Ephrem: (b) Tune amarijjhrie illachrymantes, eju!antesque; dicunt ; b qtio padlo in neghgcn- tia,atquetorpore tempus noflrutn tranfegimus ! 6 quomodo illujijiitmts ! quomodo Divin am Scri- pturam audientes, irridentesque nos ipfos irri- fimus! Ibi DEUS loanebatur nobis per Scriptti- ras , igf non attendebamus: bic jam nos clama- tnus , & ipfe fiuam d nobis faciem avertit. Quid nobis proderunt fines mundi ? Ubinam qui nos genuit pater ? Ubi qua nospeperit mater? Ubi filii ? Ubi amici ? Ubi divitiee? Ubi fubflantice, «tque pojjejjiones? Ubi turba? Ubi convivia? Ubi varil, intempejlivi curfiis? Ubi reges atque potentes? Quomodu d nullo iUorum fdl- vari modo pojfumus, neque vero nobis openi ad- ferre? At penit us dereličli fiumus, d DEO dr (a) Sap. /. t. (b) Tras. de Abre. De Jnferm. Iff («' a San&o ejus. Hxc erunt, qu* pangent miferi carmina. Quanta dementia., non pravenire fletibus fletum: in valle lachry- marum effuse ridere, 8c quidem arnifsa Dei grada, ac jure ad cseleftem gloriam ? Et Iioc eft, quod S. Thomam adeo prše aliis omnibus capere fe non poffe identidem di- •cere folitum ferunt: qui videllcet fieri pot- fet, ut qui fe peccati letalis reum fciret, isto, atqite hilari unquam animo effe pof- fet : utpote qui fe tantis fletibus,, atque raceroribus obnoxium effe intelligeret. Sed quid miramur , miratum fuiffe D. Thomam ? cum plurimi tic vitam inftituant, ac ti damnatorum fupplicia eflent vigilan- dum fomnia, aut anicularum deliria? Hinc, niti viderint aliquem ab orcu reducem, vel legant epiftolam aliquam ab inferis fcriptam, & pognanim illarum indicem, non credunt. Itaque, ne quid ad hujus articuli veritatem ■confirmandum deeffet; permifit fubinde DEUS, etiam a daninatis, damnatorum poz¬ naš , fcriptis inde literis confirmari. (a) Cum enim vir quidam profligatiffimus, ab uxo- re fua blande corriperetur, 8c officiose ad- tnoneretur, ut ad frugem rediret, e csn® emergeret, ne, ut Divini e Cathedra verbi Praeco minabatur, sternas flammas incurre- ret; maritus ad hccc uxoris verba: Abi, alt, ftulta,tu credis ferio hsc a Concionato- G 6 ribus (a) Garcias T. j. Cancion. Ev ang. 156 De In feni o. ribus dici? Comminifcuntur haic,& fingunt, & Inferorum cruciatus exaggerant, ut pani- co timore homines deterreant, & in offi« cio contineant: quia fi Infemus lit, necne, DEUS fcit. His di&is, repentina morte cor- reptus, teterrimum fumum emittere c cepit. Exilit letto mulier, vocantur ancillae, affe- runtur luminaj & ecce truncum jacens ca- daver, in carbonem fumigantem converfum invenitur, has literas carbone Inferni defcri- ptas in manu ten en s: Jam certus fačius [trn, qtt'ud Jit Infemus. Ita, nimirum, qui Evan- gelio non credunt, hac ratione erudiunturj miflo, fcilicet igne de cslo, ut ait Jeremias: (a) Mi fit ignem in offibus meis; & erudivit me. Nullus opportunior, qui nos erudiat, 8c doceat timorem Domini, Magifter, quam hic ignis, njente, & crebra cogitatione expen- fus, 8c ante oculos propofitus. Hoc ultimum efi, quod cadeftis ille Medicus, ad ialutem jam prope depofitam confervandam, adhi- bet remedium. Sicur cum tumor ulcerofus in corpore fit; & blanda pharmaca non profunt, ferrum adhibetur candens, & adu- rens: fic DEUS , poftquam pietatis reme- dia, poftquam lachrymarum fuarum anti- dota, polkjuam fanguinis fui adhibuit phar¬ maca; nec illa profunt, ferrum, & flammas adferri mandat. Quod ne nobis accidat; hic oculos fidei ampliffime aperiamus, quse DEUS (a) Tkren. /. De Inf trm. 1^7 DIUS minatur fupplicia, identldem con* ten plemur; ne oculos, quos hic claufit culpa; poftea aperiat pcena. F A M E S. JDAmem patientur iit canes. (a) Sicut canes *■ prx famis magnitudine occupantur circa fordes , cadavera , fimum, fimeta , Sc qux- cunque ob graveolentiam, & corruptionem, aut inutilitatem ejiciuntur extra civitatem; fic impii ut canes fainelici feipfos morde- bunt, Sc confumere vorando contendenr. Innuit hoc Ifaias: ( b) Eritpopulus qunji efca ignis : vir fratri fuo noti parcet, unufquifque čarnem bracbii Jai vorabit. Quis nefeit farne ftimulante homines foediffima quseque co- medere, feles, mures, rancidos canes, quin & propria membra, ac etiam liberos ? Nec deerunt fceda, Sc amara oetetmun efurien- tibus fercula. Nam in primis lingua Sc pa- latum damnatorum humore aliquo femper imbuentur, fed tam amaro, ut neque fuligo, neque fel, neque ablinthium, Lili xquari ullo modo poflint. Sed nulla major iitis, famesque eil pr® illa, quam damnarus qui- libet avidiffime deiiderat DEO frui, ejus- que cxlefti menfa, nunquam faturandus. lila porrd animx ad Agni nuptias, ad canam illam magnam aviditas, non nill canis faga- cis impetu, Sc celeritate indagando p oteli G 7 ex- (a) Pfal. /8. (b) Ifa. p. De Inf zrn«. esplicari; qui dum farne ftimulatitr, (1 fe- mel catena colligatus eft , 8c hora ccenx, aut prandii imminet, atque acutiflimo ol- faftu cibos per nidorem odoratus eft, vi- deas brutum animal, ire, redire, mordere catenam; huc, illuc ferri, horrendum ulu- lare, & quafi catena folutus fit, iterum at- ten- didarn menfam? Quidamplius facis, quam fa- tiiern? Cur fontes Jitdoris, fteces, in te de- ponis F Cur defodis Animarn F Cur crajfttm parietem, cra/Jiorem facis? Cur magtium fu- mum, nebulam F Nullais ergo fperet poft Bacchanalia , & faturnalia caelefte convi« vium; fed timeat sternum jejuniuoi, (a) In Atta. c. 13. Hom. 27. mc ° S 62, De Inftzrm. V E R M I S CONSCIENTIiE. V Indičta carnis impii , ignis, & vernih, (a) Confpirans eft Theologorum, quin & SS. patrum opinio, damnatos veris torqueri vermibus: adeo'que in A verno efle prope innumeros vermes horribiies, fccdifiimos, immortales , teternos , qui peculiari p ra; ter ignem poena, corpora fceleftorum affligant, & acutiffimum dolorem inferant, ipii dolo- xis expertes. Ita D, Bafilius: ( b) In inferna vermium innumerabilimn gerns venenofum ac earnivoruni erit, efitans quidem, ne c tamen fi fatians, intolerabiles dolores morfibus infligens. S. Anielmus in Elucidario: Tertia in inferno fcena & vermes immortales, id eji, ferpentes, dracones vifit , & Jibilo horribiiesqui ut pifces in aqua, ita vivunt in flamma. Itaq,ue fcaturiet undique per nares, oculos, aures, os examen foediffimorum vermium, qui per- petuis morfibus omnia inteftina, & lingula 1 membra acerrime veilicabunt. Quod tor- mentum eo erit intolerabilius, quod cum finguli iftus, ac morfus fint mortiferi, nul- Jus tamen vitam auferat, etiam optantibus mori. Alius ad hxc eft vermis, qui non cor- pus, fed animum corrodit, nimirum quod neglexerint per omnem vitam, obiatam oc- cafi*“ (a) Ec ds. 7. tp, (b) la PfaL jp De Inferno t 163 cafionem falutis, ac temporis non redituri irreparabilem ja&uram fecerint. Docet id S. Humbertus e iancta D. Dominki familia vir undequaque magnus fequenri hiftoria. Homo quidam religiofus piis aliquando pre- cibus occuparus, feria futuri spvi confidera- tione diftinebatur, cum ecce tibi vocem iugubrem accipir, ignarus, unde adlaberetur. Qu®fivit ergo,quis gemeret, quid etiam plo- raret? Ad quem triftis iterum fonus: Sum unus ex damnatorum turba. Quid vero, in- quit ille, tam luftuose fufpiras? quid de- fles tam calide? Cui denuo querula vox: Noveris 6 magne Nummis amice, me, c$terosque Averni incolas , nil acerbius lugere, nil amarius deplorare, quam inter vanitates faeculi, brevesque illecebras, dila- pitati temporis jafturam. Poli: hxc ftygis umbra evanuit, fuumque auditorem , metu non vano perpiexum reliquit. Dum mi- feri illi cogitant, line ullo fruftu tranliifle fibi dies falutis , tempus acceptabile, tem- pus feminandi, nundinandi, placandi Deum, lucrandi ctelum, totos fe dedunt lamentis, laxant omnes habenas lachrymis, effundunc fe in fletum. O mortales! fat temporis per- ditum, fat datum vanitati, fat Baccho, Ce» reri, Veneri. Quod reliquum eft, DEO, Virtuti, Caelo , /Eternitati confecremus. Audies brevi in domo aeternitatis incolas (a) Temjjusnon erit amplm. Non erit amplius (a) Afoc, 6. 19 . * £«m- 164 De Tnferno. tempus feminandi, negotiandi, nundinandi: nullum amplius tempus agend* poeniten- tise, augendse gratise, accumulands gloda, placandre divin* julliti*: (a) Ergn dum tem - pui habemus , opereiitur bommi. Non finamus intermanus elabi illud tem¬ pus, quod nune eft acceptabile; polica erit irrevocabile, & ejus damnum irreparabile, Hoc tempus eft fuper omne pretium inaefti- mabile: Še tamen, quam parvi illud aeftiment mortales, intelliges ex Innocentio Pontifice; ubi graphice exprimit varia variorum homi- num negotia, quibus expendunt dies falutis. (b) Currunt difeurrunt mortales per Jep.es, & femitas ; afcendunt montes , tranfiendunt colles , tranfvolant rupes, pervolant a/pes, trans * grediuntur foveas, ingrediuntur c/tverttas, ri- manturvifcera terne, profan da m ar is, incerta fiumims, opaca nemoris ; in via Jolitudinis, ex- pomint fe ventis, ruinis, pracipitiis, imbri- bm, tonitruis ,fulmimbtts,jlu£iibus, (j proce/lis. Mctalla cudunt, conjlant; lapides fculpunt, & poliunti ligna Juccidunt, & dolant; telas oriuntur, fp texunt; vejles incidunt, tfp con• Juunt; adificant domos, plantant hort os ,cxco- lunt a gr os , paflinant vi ne as ,fucccndunt cliba- nos, extruunt molendina ; pifiautttr, v en au tur , & aucupantur : Meditautur , fp cogitant ; conjiliantttr , & ordinant; (puerelantur, (J htigant; diripiunt, (p furantur; decipiunt, dr (a) Gal, 6 . jo. (b) Cap. 12. De Inferno. I mereantar; contendunt , prali antttr; & j imumera talia, ut opes congerant , a? quajtus maltiplicent, ut lucra fečlentur, ut bonores ac~ quirant, ut dignrtates extollant , potcftates extendant: hcec quoque tabor, & mentis affliilio. Sic miferis tranfeunt dies falutis, doneč diem obeant; & dum iili fine frači« tranfeunr, ifti line fine pereunt. Am erit vehemens ille ignis, ut nec omnes omnium hominum lachrymae> nec omnes omnium rivorum , torrentium, lacuum, fontium, fluminum aqus, nec om¬ nes abyffi & maria, in unum conflata , nec omnes dcemones, vel Angeli exertis omni¬ bus viribus pofiint vel unicam illius ex- tinguere fcintillam. Miraris vim fiamms? Defines, fi caufam ex Ifaia confideres. (a) Fiatu* Domini Jicut torrens fulpbaris fuccendit tum Quafi dicat: IndefefTus Divini furoris halims, quafi fulphureos evomet torrentes, efncittque, ut ignis ille nunquam langueat, nedum deficiat. Deinde, ignis corpora qui- dem comburit, non tamen confumit; unde ne unus quidem pilus inter tantos, totque flammarum crepitantium globos, tota xrer- nitate peribit. (b) Ex Cajetani mente, idem ignis damnatis ergafhtlum erit, & vln- cula quibus corpora conflringantur in ge- IGNIS. hen« (a) Cap. 30. ( b) In cap. 2g Mat. 1 66 D( Inf trm. henna, nexus quo mens adigatut ad cogi- tandum acerbitatem fupplicii, Sc voluntas cogatur ad impatientiain prenos , St inde orietur lugubris mceror, abfoni gsmitus, luftus perennis , ejulatus impatiens , ferce laclirymas, infanus furor. (a) Refert Gra- natenfis , virum tpiendam fanctitate clarum ; illi dixiffe, fibi cauterium in aure inuftum, ut a morbo quodam curaretnr; dolorem vero brevi illo tempore tanrum fuiffe, ut fi DEUS ei optionem dedifiet ,alterutruin eligendi, aut fecundum cauterium perferre, aut ordinem aliquem religiofum quamtum vis afperum, Sc rigidum ingredi, fe nialuiffe hunc ingredi, quam novi cauterii cruciatuffl fuftinere. Proh! ii tantus eft dolor, bre- vifliml temporis mora pati in aure caute¬ rium , quid erit toto corpore per omnem aeternitatem fuftinere voraciffimum incen- dium? ubi fingula corporis membra, quin Sc vena:, Sc arterioe, 8c fibrae, & inteftina 7 Sc vifcera, Sc ofla, non fecus quam fpongia in medio oceano aqua, fic illa in ftagno illo ardente igne replebuntur. (b) Opis habitabit tx vabiš, citm ardonbus fempiternisi Quis e% vobis, qui nrl oletis nifi balfamum, Sc un- guentum; nil calcatis nifi rofas, Sc violasj nil expetitis nifi delicias, Sc epulas ? qui ducitis in bonis dies veftros, in lafcivia no>- ftes ? Quomodo vos delicatuli tvofluli, qui- bus (a) Tom. j. ( b) Ifai De Inferrs. iSf u Jtas tonnenmm videtur intoierabile, furnrnd is ' čute momento uno, perferre minimain mi« le nims flammte fcintillulam ? poteritis teter« nam noftera dormire in eandenti lefto, in s ardenti furno? Attendke, & expendite ver- ba S. Auguftin., ut evadatis flammas- ardoris rs j fempiterni. (a) N on erit iftc ignis, ficut focus , tuus, quo tanim Ji manam tuam mittere cogere- i ris,facies,qmdquidvoltterit,quihcec imitatorji t dicat: Scribe contra caput fatris tui ,fcribe i tantra caput fliorum tmrumi nam Ji non fece- , ris, manam ttiam immitfam infoctnn bmc ; fa- cies,ne ardeatmanm tua. Minaturergo inimicm s trna tam leve malimi, Jj faeis malimi i minatur i D E US eetermm maltmi, 8jS- I De Inferno * 171 poiTe fe tantam tam rigidi Ordinis fuftinere afperitatem: Tum ad illum mater. Et ama- bo te , inquir, Sili, Inferorum poenas qu! fuftinebis? Gum reponeret alter, Ordinem hunc videri fibi iplas Inferorum ad«quare poenas, cujus vigilis, quafi perpetuae, fi- lentium amarum, lettus ferreus, cibus in- fipidus, vefticus afper: intulit mater, pla- cet, ait, fili unum, fed modieum Inferni cxperiri tormentum ; & cum alter placere fibi oppido, refponderer. Audivit tam hor- ribilem porcorum grunnitum , ut nullum quantumcunque fragofum tonitru polTet cum eo conferri: videbatur ei totum fupra caput ejus fcindi, Sc in partes findi caelum; 8c cum prše dolore , ac timore clamaret, Sc animo deficeret; mater defkientis animum confirmavit, Sc mox cefiavit ille fonitus. Vel ille clamor fatis illi fuit, ut in arrepto vit« inftituto perfifteret, & ad mortem us- que perfeveraret Sed quales erunt Defpe- ratorum qnerels, cuiufmodi ululatus, quid kmentando miferi illi deplorabunt? Acci- pice maeftas Damnatorum elegias, flebilesque naenias, ac lugubres leflus ex D. Ephrem. (a) Tune amariffinie illacbrymantes , ejulantes- que dicet/t: d! quo pači o in ncgligentia, atque torpnre tempus noftrum tranfegimus! d, quo- Piodo illujt fumus ! d qttomodb Divinnm Jeri- fturam audientes , irridentesque , nos ipfos irrim H 2 fvmtis! (a) Tra0. de nbr conrinuo fonte flimnt. Porrb miferlam mi* ferrimorum apud Infero-s civitun accendit igois ftjgius. Acerba hac omnia. Sed nil bis omnibus acerbius illo , qued iingulis iei- (a) Cap.fi.ai, De Tnferns. I73 fermentis tota mole incumbit, /Eternita- tis pondere. Hoc immenfum pondus cutn iiis momentis ponderairet fahx quidam Ju- veni* (de quo Granaten!ls) lic ipfe fecum dilierere cspit: (a) Non polEet inveniri ho¬ tno aliquis in hoc mundo fani cerebri, qui totius m uredi imperium veliet admittere ei conditione , ut per annos 30. aut 40. in Itftulo plumis molii, in culcitra rofis & li« iiis tirata ©xtenfus jaceret, Quod li ita eft, qu® mania, qu® phrenefis, qu® hominutn demeritia, veli« pro re nihili amplečii le- ftum ardentem, in quo torreatur ®ternum? Ea cogitario fic hominem pupugit, ut ad frugem redieric, & tandem ob exquiliras, tjuibus polleb.at, virtutes, in Antiftitem fue« tit adfcitus. Penetraverat in ipfa /Eternit itis adyta Eminentiffimus Cardinalis Bellarni« nus, cim iila verbaLovanii in D. Michaclis templo e fuggeftu proferret: (b) Tam hor- renda res efl, fine fine torqueri, ut licet umis tantiem ex omnibus filiis A dec tali fitpplicio cjfit ma&andus . merita omnibus pavendmn, ac tre- pitandum ejfet. Si iflra non credimus, ubi efl fides noftra? Si credimus, ubi judicium? Si fanas rnentis fumus, li Divinis oraculis, fi Prophetarum vaticiniis , ft Eccleft®, li Chrifto, li DEO fidem adhibemus, quo pa- 8» tam horrendo periculo immimente dor- H j mi« (a) Dux pece. lih. /. c. st. (b) Strm. de Inf er o 174 De Inferno. mimus? O JEternitas! (exclamat non nemo) ( a) quem tui confideratis non movet , caret vel mente, vel fidc. O qux- calamitas! immer- fum eflfe in ftagno fulphureo, velut vi&imam deftinatam ad poenas perfolvendas, in igne excicato fiatu irae Divina;: nil amplius circa fe videre, nifi terrifica daemonum fpeftra, ad nihil fuperefle, nifi ad tormenta & cru- ciatus in toto corpore Sc anima perferendos: deprehendere gehennam in propria con- fcientia: aliam non habere vitam , quatn seternitatem poenarum; imo momentis fin- guliš cogitare, hoc orane, Sc totum, quod patior, in flamma, in fulphure, in pice, in fbetore, fiti, 8c fanie, fine fine, abfque cefla- tione, fine interruptione minima, perpetuo efie patiendum. Hoc demum eft terribilium omnium terribilifllmum. Conceperat illud terribile arcanum, quan- tum fas eft homini, (b) /Egidius ille Reli- giofiflimus, qui affirmabat: li unus tantum komo damnandus eflet, csterique omnes falvandi; ego cotis viribus anniterer , ne unquam peccarem, ne ftc eflem ille unus. Quid vero ad ifta talia nobis animi eft ? imo, quis efie debet ? opportune Bernardus; (c) Al tet um 'e duobus eligamus, aut femper cruciari c tun impiis ; aut perpetuo let tari cttmJančlis. Bo- mm (a) Padag. Cbrif. p. /. c. 8. §. 8- ( b) De Lapid. in /. pctri /. /o. (e) Lik de Anima e, 3. De Ivferno. 1^5 Hum Jiquidem, fcf m dum; vita, £f mor s, ant e nos Jhnt pojita : ut ad quod voluerimus, m anus extendamus. Magni utrimque momenti funt ea, quas Chriftiano in deliberationem venire oporret. Utrimque seternitas eil, fed alte- ra beata ; infortunata altera: ab hominis cujusque elatione pendet, utram admittat. Qui refte, prudenterque vult eligere; ne- cefse eft, imitetur Davidem, cujus eft illud: (a) Cogitavi dies anticpios, annos eeternos in tnente habui , fj meditatus fum noti e nun corde meo. Dignum plane exercitium, non infimis duntaxat mortalibus, & mediocribus} fed fummis etiam Capitibus, & r.oronatis verti- cibus, dies, noftesque cum fecutura aeterni- tate occupari, prsefertim quando de eadem, volueres (ibi alilsque occinunt. Refert Martinus Zeiller tn »m traurtgeri (Sed pag. 54. ex Cafparo Goltwurm lik de miraculis. Civis Erfordii corvum olinv habuit, domi fuae cicurem incolam: Ad- vertit aliquando herus, quod avis triftiot federet, fuisque fe plumis involveret, me- ditabunds fimilis: Ergo hortatur, fatere- tur, quid mente coqueret, aut quae feverior cogitatio animum exederet. Tum corvus qua voce potuit: Cogitavi, inquit, dies anti- q«os ; Jj annos aternos in mente habui: h ec ubi dixic, fimul ex oculis patrisfamilias abiitj ut credibile fit, fub corvi fchemate, H 4 fpiri« (a) Pfal. 76. 67. 176 De foftrno. fpirlium aliquem latuifle, quem aternitatls memoria exercuerit. Neque tamen moror, fpiritus hic fueric, an veri nominis corvus? rellem, ut cum ipfo finguli quotidie, immo in momenta fingula nobis occineremus de annis xternis tranfigendis: aut inter gaudia quondam Beatorum j aut inter Inferorum fupplicia. Denique, hxc pauca tecum iden- tidem meditare: Necefse eft, mihi fit poft ultimum halitum corpori, & Anima;, teter* num bene vej teternum male. Elige; bene elegifle, erit eligenti teternum bonum; m a* le, acternum malum. Ut qu liamini? Cselum afpicite.Sc fufpicite. Quale tegnum vertice veftro incumbic ; pro illo pugna- {a) Barucb. j. 24. l8o De Cah. pugnate, doneč expugnetis. Nullum pro eo bellum non juftum eft. Sed relifto Sole, altius animo alcendamus, & quam puffillum fit, quidquid in terra videtur magnum, intelligamus. Afcendamus a coelo Soliš ad ipfum firma mentum. Quantum putatis fir- mamentum diliare a terra ? Docebunt nos iidem illi Aftronomi. Probant illi, 8c con- vincunt terram a concavo firmamenti, five caeli oftavi, & ftellati, diliare oftoginta mil- lionibus milliarium cum dimidio, fpiffitudi- nem vero firmamenti effe eandem. Quanta ergo debet effe diftantia, fpiflitudo, & am¬ plitudo caeli noni, decimi, & undecimi fi- qui fint alii iis fuperiores, ac maxime caeli empyrei? Inde jam (jeducunt, fi lapis mo- laris inciperet cadere a convexo firmamenti verfus terram, antequam terram attingeret, opus effet 92. annis, ut decideret. DEUS immortalis! videtur id humana fide majus. Vos proponite vobis lapidem molarem, ingentem, quam vaftum, fummi ponderis; quo majoris ell ponderis, eo celeriori im- petu deorfum fertur: fiingite talem lapi¬ dem cadere ex altiffima quam unquam vi- diftis turri, dicetis momento prope, effe in terra: omnes qui funt circa turrim,fugiunt, dum vident ex alto moveri. Fingite Ange- lum revelare vobis jam nune ex firmamento devolvi lapidem hujusmodi refta fuper ve¬ dra capita. Non eft quod quis hinc fugiat, ut De Cdh. I87 ut iruentum effugiat, mineat quisque fecu- ■> rus fme metu: li fit adolefcens, fiet juve- n nis, fiet vir j fiet decrepitus & depontanus 1 fenex, toto incanefcet capite, antequam la- ^ pis is tangat caput : cum inceperit agere * annum 90. tum tempus eft, fugiat, & iibi s profpiciat. Ex hac ergo cxli a terra diftan- ' tia, conftat, quanta fit caeli altitudo. Sed firmemus in firmamento adhuc gradum, 8c quanta fit ftells magnitudo ? inquiramus. Docent Aftronomi, nullam elfe ftellam, qu* non decies ofties major fit toto globo ter- rs, & tamen ftells prope funt innumers. Qu*libet autem ftella in squinoftiali pofita fingulis horis conficit plus quam 42. millio- nes milliarium; fi ecgo in ftella aliqua, 8c multo magis fi in coelo empyreo conliftere- mus, Sc defpiceremus hunc tetra: globulum, an non exclamaremus cum Seneca. (a) Hoc tjlpunčlum, c[uod inter gctites ferro , & igni di- viditur! b tjudm ridiculi funt hominum termini. P unči um cj{, in quo navigatis, in quo be J/a tis, in quo regna dijponltisfurptm ingentia f}>atia funt. Deinde cum formicis homines conferens. Cum te, ait, in ifta vere ningna fifuleris, quoties videl is exercitus fubječiis tre vexillis, dices: It nigrurn campis agmen, furmicarmn ejl difiurfus ijle, in angujlo laborantium. Videte nune, quam fint omnia, qux hic videntut tnagna, rifu, Sc contemptu digna. Poet* fi quando quem- (a) Ltb. t. Natur, m. pracmi. I§8 De Ciilo. quempiam parvi volunt facere, ac villpen« dere, domum ejus, aut praedium, aut fun- dum, aut agrum parvum effe ajunt; itaque comemptim defcribunt, ut cum ipfa domo Dominum contemnere Sc palam ridere vi- deantur. {a) Hoc pafto inter Grscos Luci- iius fcripfit, Monophanis agrum tam par¬ vum extitifTe, ut fe fufpendere in illo pro- pter farnem non potuerit, neque mortuus fepeliri. (b) Alius quidam Lupo gratias agens, affirmat fe prandium ab illo, quam prasdium accipere maluiffe. Nam peniilem prae feneflra hortum fuum in florum tefta, ture illo effe majorem : cum ruta unica to- tum illud rus occupet, cum unius cicadce ala rus totum tegat: cum uno die formica totum rus abfumat: cum claufse rofse fo- lium, rus totum coronet. O miferi, Mo- nophanes, qui agros tam anguftos, qui fun- dos tam breves , qui domos tam exiguas , qui pr®dia tam contrafta, qui atomos, qui unius rut® fpatium, qui locum ab ala cica- d® tegendum, pratum a formica devoran- dum, hortum a rof® nondum apert® folio coronandum , capaciflimo c®lo , vaftiffimo palatio, immenfo DEO antefertis. Belli® deorfum fpečlanr, porci lututn verfant.tal- p® terram in delitiis habent, forex fodit, Sc rimatur glebas, fcarabsus llercora am- ple« (a) Lih. i. Antbolog. (b) Martini, hb. it. epg. /g. De Cdk'. I§9 plexarar : fic peccatores , fic infideies, fic hsretici, fic athei, quia neqne animum y neque oculos ad cslum attollere poffunc» toti terrennis inhiant, ad lumen noftus, ad tenebras aquike, Aliter filii DEI, qui pa« trem fuum non in rebus parvis, fed magnis, non in imis, fed fummis, quaerunt: quia fpem, fidemque habent sternitatis: oculos in ftellas conjiciunt, animum ad cslum at- tollunt, mentem in DEO defigunt: hinc tam Isti, alacresque caduca relinquunt, ter« r»na contemnunt, vilia calcant. Jliis j meditatur amflu tx c tli amplitudine. T in hoc argumento de cselefK gloria, quod & jucundiflimum eft auditu, 8c utiliffimum frufru , ordinate , fine confu- fione procedamus; hunc ordinem ©bfer« vamus, ut primo, locutn ipfum, qui eft CKlum empyreum, depingamus, deinde do- tes & gaudia omnia, qu® in corpus, tuna qus in animam redundabunt, exponamus. Prius conatus Fui ad oculum demonftrare csli immenfam magnitudinem ex magnitu- dine Soliš, ftellarum ac firmamenti, ejus- bito eft in oriente, occidente, Gnecia, Hi- > fpania, Indiis. Et ficut oculus nofter quam primum nofte ferena illum aperimus, & ad [. cilurn attollimus, ftatim videt cselum ftel- » larnrn 5 & omnes ftellas; Ita Anima noftra v foluta corpore, ftatim erit in caek) Empy- 2 ieo, tot licet milliarium millionibus a nobis t diffito, Hac itineris in cselum brevitate, j fefe folabarur noftro feculo matrona illa 1 generofa, fidei causa in Anglia ad mortem > damnara horrendam vifu, ac perpeflu, ut fcilicet faxo acuto incubans, fuperne impo- , fito gravi pondere premeretur, dum vita ei, & Anima exprimeretur , aliis horrentibus, ipfa lteta cygneum eanens. (b) Tam brevis, «it, via ejl, qua dneh ad ceelum: poji fex kor as I fliper (b) Trači. 40. iti Joan. (b) A lapide. in Pen ta. p. mibi pag. 45. t94 35e Mo. Juper filetu, & lunam evehar: afira peditmS premam, empyreum inibo. O q 0 antus nobis omnibus laetitise eampus aperitur cogitanti- bus, poft 6, fors dies, poit fex menfes, poft | fex annos, certe poft 6o. annos, haec omnia quse legimus miranda, fpeftabimus, effere- mus nos fuper aerem, & fphsram ignis, & lunam , ftabimus fuper planeras, & folem, & firmamentum , calcabimus omnes, qus verticr noftro imminent, ftellas. Cur ad rila excelfiftima fpatia eogitationes noltras non afferimus, dum adverfis exprimimur? Hie frequens Animi per eogitationes ad cslunt afcenfuSjfuppeditaret invi£tum contra omnes vita: terumnas robur. Ita S. Vincentius men- te in cselum fe librans, vieir, imo rifir omnia Daciani tormenra: cumquein equuleo fub- latus, ab eo per ludibrium quxreret Dacia* nus Tyrannus, ubi nam efTet? In fetblimii ait, unde te potejlate temena tumentem aliter defpicio. Gravioraminitanti: Nun minamniihi, videris , refpondit, JedqtiodVotis omnibus con * mpieram,afferre. Igiturcum ungulas, faces^ prunas, toto corpore dilaces-ato eonftanter ex- ciperer, ait, ( a) frujlra fatigaris Da dane: non potestnm horrenda cogitare tormenta, quam ipje par at us fum fujlinere. Carcer , emgula, cavdentes lamina, morsque ipfa, ludus, jocusque Cbrifiianis funt, non tormenta : Cslum enim cogitant. Sicut igitur qui caelum fxpe firfpi- cit, fci) A lipide. I. c. prop. Mat, p f 4- De Cah* I9f »it, n»n tam oculis illis craflioribus corpo- ris, quam acutioribus fidei, defpicit omnia corporis tormenta, ita Sc contemnet omnia vit* oble&amenta. CAPUT III. Homa novus erigit fe č cecno ad c&lurn} dum contmphtur venuflatem Cceli. S Tetimus nuper in atriis domus DEI, (a) in fuburbiis caeleftis Jerufalem, in vefti« bulo magni illius palatii: modo fubeamus tefta: ingrediamur iplum palarium, non ex auro, ebore, & eleftro, fed e nobiliori ma* teria sdificatum: inferamus pedem in illam Civitatem, de qua Propheta loquirar: (a) Gloriofa dičia funt de te, Civitas DEI; haec eft Civitas immortalium civium, Prineipum, & filiorum DEI; cpui una cum Angelis po- litia, iingulari voluntate, amore invifto, & inflammato, DEI legibus perfefte fefe fub* mittunt. Haec Civitas eft patria noftra: Illic amplifiima funt fundamenta, altiflimi muri, plateae prolixiftims, quae gemmato pavimento, teflelato emblemate, elefto la- pide undique collucent. Miratur pofteri- tas opus illud prodigiofum Dionyfii, qui I i cum (a) Cceli venufas, omotu s tlegantm. Ib) Pfal. g0. 3 . x$6 Di Cah. sum magrs , multisque praeliis fncliam frfel fubjugaffet; poftea in tropha:um, templura fibi Gonftrimt adeo magnificum, ut in eo 365. gradus, quafi ex faphito purpureo con- tinerentur, tefte Epiphanio. (a) Hoc Tem- plum coilatum cum immenfo illo Caeli pa< latio , minus eft, quam dolium Biogenis, coilatum cum toto hoe mundo. Sed frulha eonamur explicari inexplicabilem loči hujus amplitudinem, & magnificenriam-, multo minus insftimabiles qus rllic recondits latent, divitias , & delitias. Non poffimr eas, neque Arithmetici calculis numerare, neque Geometrse calamo metiri, neque Ora- tores, neqne Dialečticineque Grammatici Oratione explicare. Sed quia hic potifli- mum agirrras de loči duntaxaf pulehritudirie, ac fplendore;' quantus is lit, vel Kine licec arguere. Proponamus nobis finem, cuf Deus eselum procreavit? ob quam eaufam? quid per hoc intendit? Non aliam ob eau¬ fam coslum condidit, quam ut quanta (it ejus Potentia, Sapientia Bonitas, Majeftas, Magnificentia , omnibus, Sc Angelis , & hominibus, t'orique rerum univerfitatati, pa- lam, non tantum oflenderet, fed often tare t, Quod ft igifur voluerit DEUS opus illud conde e; ut in eo, vefut in clariffimo thea- tro Potemiam fuam manifeffaret, vcus jard soncipite, quanta illa lit? Tanta eli illa; ttt (a) L. /2. de gemmis c. f. He Ca Is. Bt quemadmodurn kune mundum sinic® polentis voluntatis nutu fabricatus eft • ir*, infinitos, ut lic loquar, eodem nutu, verba uno & procreare, Sc procreatos poffit in ni* hilum redigete. Dein quidquid facit, nullo conatu, Sc labore facit -j eadern faciiita* l a', qua producit arenam; poteft produ- cere cselum: non plus laborat DEUS , ut I producat Seraphinum , quam formicam 5 Angelum, quam mufcam: non plus lab or a* vit DEUS, cum produxit omnium Angelo- rum primatem Luciferum, quam infimunt terrs vermicuhim. Neque fub operiš ma« jori pondere gemit, & fudat; nec minori relevatur., Sc refpirat : omnia, qus vult, poteft ; facitque, quidquid vult, folo ar- bitrio, & voluntate. Nune ergo hoc mo¬ do nobifoum ratiocinemur; fi tanta eft D El Potentia , quantam jam oftendi., tantaque ejus gloria: qsale erit illud opus, quo vo- luit illam, & potentiam, Sc gloriam mani« feftare? Quid enim deerit, quo minus ex Omni parte fit abfolutum ? Non artificij mamiš, aut induftria; potentis eft immen- faj-.* Non prudentia; fcientiae eft infinitsi Ronvoluntas; fumme bonus eft: non opes, aut divitipe ; ab illo uno, omnes ills pro« eedunt. Quale opus ex illa oiTicina pro- dtbit! ubi funt tales ar.chitefti, Omnipoteu- tša Patri s, Sapientia ; Filii, Bonitas Spiritds Sanfti r ubi Bonitas vult, Sc imperat; fa- I j plen- I9§ De Calo. pientta ordinat, & difponit? Omnipotentia potefl:; quidquid vult immenfa Bonitas, & concipit, ac ordinat infinira Sapientia. Vere ergo de illa immenfa Civitate dixit David: Gloriofa diBa funt de te, fjc. Et D. Profper." (a) Illa Civitas, qua eflfanBorum, Angelorum, omniumque EleBorum congregatione , beata, me - ritisfulgentibus micat; ubi aterna falus exube- rat, ver it as regnat; ubi necfallit quifpiam, nec fallitur: unde nullus Beatus ejicitur; ubi nullus mifer admittitur. Efl ibi certafecuritas , fecura tranquillitas,felix aternitas, aterna felicitas. Efl ibi amor perfeBus, tirnor nullus, dies aternus, alacer motus, ff unus omnium (piritu#. De im* rnensa quoque felicitate incolentium illatn Civitatem, fua viter more fuo D. Bernardus: (b) Videbit Beatus, Deum ad voluntatem , ba- iebit ad voluptatem , fruetur ad jucunditatem. In aternitate vigebit, in veritate fulgebit , in bonitate gaudebit. Sicut habebit permanendi x- ternitatem: fic cognofcendi facilitatem, requie - fcendi felicitatem. Sed quod feliciffimam red* dit illam, de qua Ioquimur, DEI Civita¬ tem, efl: jugisilla, ac perennispax; de qua Ioquitur David, agens de cslefti Jerulalem? (c) Qui pofliit fines tuos, paeem. Quis fando explicet, quanta erit geftientis Animse jam beatse Isetitia; dum ingrelfa jam illam Ci* Sfitatem, cujus fines, Deus pofuit pacem, Deo jam (a) L. 4. de vita contemplati. (k) De prsen/, ealefl. patrie. (c) Pfal. 147. /h I r " T)e Cdfo. ?9f Jam tinitaSc in centro Tuo collocata, dices aitn Davide: (a) In pace , in id ipjum dor~ nnam , requkfcam. Vocat S. Poeta, pacem, m id ipjum: id eft, immutabilem, ut vult Caffiodorus., pacem eodem modo femper fe habentem, pacem nunquam interruptam, duraturam in omnem sternitatem. Tuni pax erit teterna , & imperturbabilis quies; ctlm ad centrum omnis boni dabitur introi- tus, & exuti mortalitatis exuviis , arfte cum Principio noftro conjungemur. Hujusmodi oleniilimam pacem fruftra in mundo, atque in hujut vita; curriculo expe&es, fupra ca> los omnes Rjtum fibi, mutationibus quam Romam appellabat, & mortuam ere* debat annuntiarL Ridebat ad ja&uram po« tentiflims urbis : gemebat ad mortem ab* je&iffim® canis. Sic plurimi ejulant, fufpi* rant, maerent, copiofiffime lachrymantur, dum iliis eripitur aurum, comburitur tugu- riolum, aufertur pallium: verbo ut elarius dieam, dum privantur csno; exultant, ge- fiiunt, epulantur, tripudiant, dum privantur c®lo. (a) Videntur non pauci male feriati infanir« non ta Rtu m cum Honorio, fed cum Gallieno. Hic enim turpiflimum omnis lu* xtirise mancipium, cum Romanum tenerec imperium, ita libidini ferviebat, ut esteta cmnia poftliaberet. Cum enim (ait Trebel* lius Pollio) ei nuntiatum ejfet , /Egyptum de- fcivijje; dixijfe fertur. Quid! fine lino JEgyptio ej]i non pojjimiut ? Cum autem vajlatam AJiam, & (a) Fifen. paradoxum fol, 02. D? Cdlo. 231 clementorum concujfionibus, Scytharum incurjionibtts comperijfet. Quid, inquit, fine Apphronitis ejfie non pejfumus ? Perditd totd Gallia,arrifijje, ac dixijje perbibetur ■: Non fine trabeatis fagis tutaRefpublics efi? Heu mul- tos, h$c stas habet Gallienos; eoque etiam turpiores, quo tetra, c sel um praeftanrius eft. Unus hic opes; ille delitias, alius digni- tates, aur aliud pro libidine, Sc prsterea nil cogitat. Obleftar hoc unicum; faftidio caetera funt: Sc offendis, fi de vita quon» dam in c«lis agenda; vel de via, qua illuc tenditur, vel verbulum. Una prope omniura vox ell: Ccelum, cali Domino ; terrani an¬ teni dedit fitiis bominum. Malunt Iuteum in terris gurguftiolum, quam auratum in cxlis palatium. Digni, vel ideo a: tern um c celiš excludi; quia ipli omnem de cslo cogita- tionetn animo ejeeludunt. Praecedat no- Hrum ad cslum defiderium, antequam ed inferatur Anima: ad illud Regnum prius a vidi anhelemus quam beati intremus: Ut illud, quod tanta cupiditate deii.de- ramus, tota aeternitate poffideamus. if CA- 201 De Cah. CAPUT IV. Homo novu?) dum fufpicit dotei glorioji corporis, defpicit fuunt corput. (a) T Aftenus Cceli Empyrei amoenitatem, £1 magnitudinem, fplendorem fuimus contemplad • fupereft mod6 , ut ad ipfos caelites, qui locum illum ceternum incolent, fermonem convertamus. Sumemus exor- dium, acorpore Beatorum; deinde gradum faciemus ad Animam. Quetnadmodum ex duabus pardbus conflatus eft homo: alte- ra , qua nihil humilius corpore ; altera , qua nil dignius Anima: ita utraque, glo* riam in cslo, gaudiumque fuum participa« bit. Sed quid commercii fstidse, & pud¬ ri® čarni, Sc in ftercoribus defideriorum fuornrn computrefcenti, cum fanftuario ca> lorum ? Caro, quae in ftabulo palo alligari debebat; ecce quomodo inter Angelos Dei invenitur? fine, 6 Domine! pulverem in pulvere; non enim decet fan&uarium tuum, terram fuper cslos elevari. Sed qui dixit: (b) Benedicam lfmaeli; augebo, & mtiltiplica- to eurn val de, etiamji filius ancillce Jit; Ident quoque volet oftendere benevolentiam , Sc favorem fuum erga corpora fantlorum, pro- pter (a) Quatuor dotes etrporit. (b) Gen. j?. 29 . De Cah. 203 pter communionem, quam habent eum Aai- mabus. Voluit enim, ut quae jugum paritet cum animabus portarunt; gloriam quoque, & felicitatem participent. Hoc eft, quod ianuit per Prophetam: (a) Dupliciapojfidebimt in terra fiua; gloriam icilicet corporis, 8e animae. Ibi enim denarius dabitur merce- nario; ftipendium militi J torques viftori, bravium comprehenfori; amico dona; hae- reditas filio, fponfo nuptialia. Haec inter erunt quatuor corporis dotes' claritas, im- ■paflibilitas, agilitas, fubtilitas. Ordiamur a prima. Hic obfervaridum, ut dotem illam probe intelligamus j duplici fenfu aliquid dici clarum; vel quia pervium eft.: ita vitram dicitur clarum, &aqua, aut quia lucidum: fic ftella dicitur clara. Corpora lieatorum utroque modo erunt clara; id eft, pervia, 8c lucida. Pervia j ficut ait Gregorius: Beatorunt civium corpora fibi invicem, (j clari tat e firt- gent, & puritate tramlucent; ita quod unius - cujufque mentcm ab alterius oculis , membrorum corpulcntia non abfcondet; fed patebit ommum oculis, ipfa etiam corporis harmonia. Sicque unufquifqne er it con fpicabilis alteri; ficut nuno non potefl ejfe confpicabilis fibi ipfi ; fic ipfe. Itaque pneterquam quod exterior pulchritudo corporis rara, & eximia futura lit; ipfa in e- rior, multis hanc partibus luperabit,urque ab omnibus confpiciatur : corpus erit diapha- I 6 nuni; (a) Pfal. 61. 7. 204 De Cdto. Kum; lic ut nulla fit futura in corpore vena, nervus, arteria, cartilago , tendo, fibra nul¬ la: cujus pulchritudo , Sc fymmetria fingu- lorum oculis non fit futura confpicua, & fpeftabilis. Secundo, erunt non tantum per- via, fed lucida, 8c clara. Patet id clarifiiime e verbis Chrifti: (a) fulgebtmt jujli, Jicut fol in regno patris mei. lila autem claritas ab Anims gloria promanabit, quae in corpus ipfum redundabit; aded ut ipfum luciduin, fplendidum, Sc rutilans redditurum fit. Ec- quid erit illud gaudium, tot foles uno in loco colleftos intueri? fi enim vel unus fol, tanto intervallo a terra remotus, Sc nunquam quiefcens , tantopere hominum Sc recreet oculos, Sc exhilaret animos, dum fplendo- rem emittit; quantum Deus bone, gaudium erit, millenos, Sc decies millends loles, oculis vicinos contueri ! Tanra erit hsc corporum Glorioforum claritas, ut quidam Theologi dicere non fint veriti; unius tan¬ tum corporis Gloriofi fplendore, de caelis in terram defcenderet, folem , & ftellas offufcandas, lumenque arnifTuras. Hasc cla¬ ritas erit yelud veftis toti corpori: fed ve¬ ftis, quam nec Seres texunt, nec Tirii infi- ciunt: veftis, quovis auro intexto, Sc bom- bycino elaborato elegantior. Si corporis gloriofi oculis veftris, vel tenuis afpe&us occurreret: mihi credito , tantam amoris flam- (a) Mae. /3. De Cmlo. 20 f fiammam lila pulchrimdo excitaret; ut nil alki d, vel agere, vel fpeclare liberet, toti prae gaudio, & ftupore In eo fpeftaculo de- fixi teneremini? una eflet omnium vox, quae Petri in monte Thabor: Bornim efl ,nobis hic ej]i. Secunda dos, efl: immortalis impafli- bilitas; vel impaffibilis immortalitas. Ita- que corpus gloriofum erit immune ab omni malo, quantum ad aflum ; & quantum ad potentiam. Quantum ad a&um; quia nulla corruptio, nulla deformitas, nulla infirmitas, debilitas,vel defe&us remanebit in eis. Quan- tum ad potentiam; quia non poterunt aliquid pati, quod fit eis moleftum, vel quod in mi¬ nimo eos poffit lsdere. Nam fortior non pa- titur ab imbecilliori. Jam vero nulla fan- ftorum corporibus fortiora, aut violentio- ra reperire efl: ergo nec minimum quid patientur. De horum autem robore, hoc Apoftoli ad Corinthios habemus teftimo- nium: (a) Seminabitur in corrtiptione ; reflir- get in incorruptione. Item, illud B. Anfelmi, qui ait; (b) Sančlos in cielo robore Hercules, & Snmfones fuperaturos ; tantumque eorum robur, 8c virtutem fore; ut horum minimus, univerfam hanc mundi machinam concute- re, 8c inftar pilte, loco movere poffet. Glo- riabatur olim Archimedes fe, fi pedem extra mundi limites ponere poflet; altero terram, guali globum propulfaturum. Inanis hcec I 7 quse- (a) /. Coriit. sj. (b) de Jimifif ■ aoS De Cttfa. ■guaedaffl, praefumptio fuit: in fan&is tameA Soc locum habet; quibus vafta hsec orbis machina inftar pila; lit. Cum igitur tanta fanftorum corporutn vis lit, & potentia; quid illis nocere queat ? fi nil illis nocere poteft : ergo impaffibilia funt. Itaque (a) non amplius efurient , neque fitient; neque cadet fuper eos fol, me ullus cejhis. Et rurfus: (b) Non er it lufius, neque clamor »• fed ne c ullus Mor, quia priora tranjierunt. Imo mediis in flamtnis non ardebunt; in aquis non mergentur; nulla machsra carnificis pote¬ šit illis caput tollere; nulla manus Tyranni •poterit vel pilum capiti eripere: Nullam amplius habet poteftatem in pedes podagra, in manus chiragra, in pe&us afthma, in ventrem cholica: Vigor corporis nullo un» quam morbo marcefcet; fanitas erit inte- gra, & perfefta j pulchritudo letnper flori* da , & vivida , nulli corruptioni obnoxia. Prxter impaflibilitatem liane , 8c ab omni mutatione exemptionem, pollebunt corpora fubtilitate quadam ineredibili; cujus ope, & adminiculo, quocumque locorum ingredien* tur,& egrediencur; quin & januas violenter, fine ulla tamen vi, perfringent, muros pene* trabunt, caelos pertraniibunt, nulloque impe* diente inftar fpirituu, radiorumque folarium, vitreas feneftras perradiantium , per omnia fefe ingerent. Patet id ex verbis Pauli : Se* mr« (a) Apoc. S. (b) (. j. De Cah. 107 Hsinntttr corpus ttnimale; furget ccrput (pirita* ki quia afpiritibus, Sc Angelis, quo ad fub* tilitatem nil differet. Ultima dos eft, quae communi nomine Agilitas appellatur; p er quam tanta in corpus Anima poteftate do- nabitur, ut illud ab uno loco, in alium mo- vere; imo uno momento ectelo, in terram defcendere; ab uno mundi cardine difcur- rere in alterum poffint fine ulla defatigatio- ne, aut labore. Elici hoc e verbis D. Pauli poteft: Seminantur in infirmitate; furget iti virtute. Et rado plane convincit,fore hujus- modi corpora: Nam tarditas, Sc mora mi¬ tnica funt fpiritui; atque gloriofa corpora, quafi fpiritus erunt: ac ideo agilia, & levia. Pluribus , hsec celeritas e facr® fcripturae iocis adftrai poteft • qu® Animiram mo- tum rebus levillimis , Sc moveri facillimis comparat. Sapiens, eam fantillis comparat: (a) Sicut fcintilla in arundineto dijcurrent. Ezechiel, fulguri; idque in arnigmate rot®, qus a fpiritu impellitur; (b) Ibant, & re* vertehantur inf ar fulguris. Ifaias, avibus pes sera volantibus : (c) AJfument pennas , ficut aquilce; current non lahorabunt; volabunt, & non deficient. O delitias incredibiles! ignem celeritate, aves velocitate, fulminis alas levitate antevertere. At ne hoc vobis incredibile videatur; fimilitudine quadam notius faciam: li enim Curfores ilU csele- ftes, (a) Sap. 3. (b) Ezech. /. (c) Ifa. 4$. aog De Goto. ftes, quos Ariftotiles intelligentias; Nos fan&iori nomine Angelos appellamus: ad planetarum , orbiumque csieftium jnotum, dire£Honemque deftinati, viginti quatuor horartim fpatio totum orbem obambulentj adeo ut fmgulis horis, viginti fex padiium millia conficiant; an non credemus glorio- fas illas animas, naturales illas, & internas corporum fuoruni motrices, celeriorem ad* huc ipfis motum imprefluras? Ab uno, fci« licet, polo, in alterum, eadem transferen- do; unoque momento ab uno mundi car« dine, in alium devehendo? Angelus, qui Abacuc Prophetam in Babylonem e Judsa, (a) quse quingentorum paffuum millibus a fe invicem diftabant, cafarie apprehenfum, unico momento tranfvexit; hujufce m es fententue teftis, & fuffragator erit. Si enim hoc, ipfe in alterius corpore; quid non, animam in proprio fafturam credendum eft ? Si in corpore adhuc mortali, fpido, cradb, patibili, hoc ille potuit; quid porro hxc Angelis par in gloria , in proprio, 8c quidem gloriofo, beato, fpirituali, Divino, faciet? Longius adhuc procedit Auguftinus, ait namque tantam horum corporum agili* tatem fore; ut ipfum Animse velle, & ca* gitationem qu odam modo praeventura fit ! (b) Ubi volet fpiritus ; ibi erit & corpus. At tam celeres fpiritus, & anims motus funt; ut (a) Dan. /f (b) Lue. k, de civit. De Cttlo. 209 J * at unico mftanti, Sc defiderio caelum adeat, “ & Infemos; Sc cogitatione Antipodes; fpe ^ quoque, & ambitione ad columnas ufque * Hercuieas pertingat; Sc ubique locorum > imaginando peregrinetur. Ciim igirur cor- 1 pus, e a de m qua fpiritus celeritate, mo ven- ' dum lit; ut Auguftinus fenfit: credere pro- 1 fefto oportet, magnam ejus celeritatem, & agilitatem fore. Htee erunt illa exquilita Beatorum decora, quibus corpus donabitur. Quis, hse animo voivens , corpus fuum volet impudicitia contaminare ? quis ei le- nocinabitur indulgendo ? Quis non viriliter omnia carnis blandimenta refpuat, fi cogitet idem aliquando ad tantam gloriam evehen- dutn? utloco putredinis, claritas; loco ci- nerum, gemms; loco sgritudinum , fani- tas ; loco bremiffimi temporis, setemitas; loco tenebrarum, fplendor; loco calamita- tum, Sc srumnarum, felicitas, Sc gloria, ve- raque beatitudo, fuccelTura fint ? O beata / conditio! quas adumbrari quidem, non plene exprimi, aut reprtefentari aliqua, qu® in terris habetur, excellentia poffit! O nimia filiorum Adam, & fiiiarum Evoe caecitas! qui ad rerum periturarum comparationem, ac- quifitionemque, ad botrum uvarum, hono« ris cujusdam perfe&ionem, mulieris venu- flatem, domorum magnitudinem, commo- dorurn defiderium , urbium opulentiam > provinciarum ubertatem animantur; adeo vg« 2?0 De Cah, vero negligentes, tepidi, atque inertes funt; m inclytas illas , de quibus difleruimus, corporis dotes acquirant. Hirundines, ajunt, nidum fuum numquam ponere in pariete caduco, aut damo minam minirante: Sc ho- tnines tam ftolidi funt, ut ibi Sc nidum, & tjuietem fuam collocent; ubi cernunt omnia iabefačtanda, 8c repentino cafu dejicienda, ut amatores fuos opprimant, Sc involvant ? Quam longe aliter facerent , fi fabricam illam corporis fui, t,OE doiifcus honeftan- dam , folidis virtutibus firmarent. Nemo, ut plumbum poffideat, aisrum perdir. Ne¬ mo mavult arundine niti , quam fcipione eburneo. Nemo carbones eligit, 8c thefau- sum contemnit. Nemo potius umbram ca« prat , quam pridam. Nemo optat magis venari ventos, quam cervos. Nemo Re- giam, marmoreamque domum negligitj ut poffit habere cafam, puerili ludo ex arenis eedificatam. Denique nemo pluris sftimat ftillam, quam fbntemj guttam, quam flu« vium- granum, quam acervum; punčhim, nuatn circulum. Et nos piumbeas has vo- iuptates, aureis illis deliciis ; umbras has vaniflimorum honoram, illis veris titulis, ventos iftos, cafas lias, iftas arenas, ftillas, guttas, grana, pun&a, certis illis, aeternis- que gaudiis, quae ex corporis folius beati* tudine, hauriemus, anteferemus? O, li Se vana ifta, Sc vera šila; ifta iluxa, šila »ter¬ na De Cdh. JU (la ferio perpenderemus! perfpicue profe- fto cerneremus, quam exigui momenti fine omnia, qus in terris tam ambitiose ama- mus: imo quam prorfus nihili faciendaj fi cum Casio , rebusque fempiternis comparen- tur. Quippe, quidquid fluxum eft, tranfit; quidquid autem tranfit , poftquam tran- fiit, perinde eft, ac fi nunquam extitiftet. Idem enim reftat poft finem, quod fuit ante initium; Ante initium nondum erat; poft finem non amplius erit: Nil ergo erit. Eat igitur aliquis cum Salomone, & dicat: (a) Vadam,& ajfluam deliciis, tfrfruar bon is. Mox 1 alteram ejus cantionem ufurpabit, dicens t Et vidi, quod boe quoque ejjit vanitas. Quare etiamfi quis omnibus mundi voluptatibus perfundatur; & fi cum Sardanapalo in de¬ liciis natet; cum Cleopatra, in rofis, & gem- (nis cienet, etfi omnibus titulis faluretur; omnibus honoribus afficiatur ; omni glorii colatur; omnium vocibus, Sc fermonibus celebretur ; fupra omne Imperium, & fo- lium evehatur, idque longo tempere, pluri- misque annis: fi tamenpoftea vel cafu, vel fcaude, aut violentia hoftium, vel ipfa mor- te cogatur h*c omnia deferere; nil fupere- rit ex omnibus , quod eum deleftet, aut quod fit loco emolumenti. Qu® cogita- tio, Bononi®, in primis fere Dominicani Ordinis initiis, Virum magnum, ciarumejue d«- (aj Eccl. 2. * ŽSI De Ctclo. doftrina mire perculit. (a) Cum enim Re¬ gina! dus, unus ex prsecipuis illius familis, magno hominum concurču, Sc approbatione, Verbum DEI praedicaret; Monetus (lic e« nim ipfe appeilabatur) de induftria illius congreffum , Sc fermonem fugere confueve* rat, multum fibi ab eo metuensj tamen in Stephani Martyris natali., ad ejus concio« nem , comitum importunitate pertrachis, prim is fiati m verbis captus eft, cum illam vocem exponeretr Ecce video calos apertos, Ira enim differebat; nune quidem cadi por« Eas ad beatitudinem patere, ita ut quivis in« gredi poflet: qui autem negligentes eflent, & Deo, cor iuum clauderenr; iis vicifiitn | ea;los claudi, ut deinde intrare non poflint, Nec pluribus opus fuit: ftatim enim .corde im mu taco; qui ad eam h.oram tam alienus fuerat a Religione, Religionis voluntatem concepit: finita concione, Reginaldum a« diit, animum fuum expofuit , eumque voti etiam vinculo eonfirmavit. Ecce, quisquis hxc legis, & ipfe nune dicere cum Proto« martyre potes; Ecce video calos. Video non oculis iliis craffioribus corporis, fed acutio« rib us mentis: fide, quse infufa efi: in fonte jBaptifmatis; video calos apertos. Cuilibet jam caelum patet; nullus , dum fpirat fpe intran« di, excluditur. Contendite omnes intrare, ^antequasn claudatur. Non intratur in Re* gnuro (a) Platus l.j.c, $ S. D e Calo. 31 3 grratn glorise, nifi per jamram pcenitentioe; Non tenditur ad iliud Regnum per viam la¬ tam fuperbis, luxuri® , invidiae , focordire j fed per anguftam Humilitatis, Paupertatis, Pudicitise. (a) Feflinate, quoniam tempus breve eft. Erit, quando caelum, quod nune tibi patet, clauderar: nifi feftines intrare, dum pater, auJias, quod fatuae illte virgi- nes: Clattja eft janua( Tune dices, non ut Stephanus : Ecce , video calos apertos ; fed, Ecce video c*Ios claufos. Primo momen- to, quo mors tibi cfaudit oculos; fi Dei fueris inimicus, clauditur tibi eselum: fru- ftra tune ex avemi antro pulfabis fufpiriis, gemitibus, ejulatibus ad fores c teli; audies trifte illud: Clauja eft janua. Pulfa iterunt poft mille annorum myriades, poli infinita faeculorum curricula; iterum audies: Clanjh eft janua. Claudo & ego cum D. Bernardo; (b) Quid ergo iftud eft negligentice? quidpigri~ tiee ? hub, quid vecordice eft, ut non crebris fufpiriis, tftf ferventiftimd ajfe&ione abrumpere hinc, ČP in illa tamfelicia agmina jaculari animos ftudeanms? (a) Mat. 1 (b) Ser. /. de omnibus Hif. CA- De Cafa, £14 CAP UT V. Homo novus , dum convertit ocu» les , ut videat Beatorum oculorum vo- luptatem , avertit oculos , ne videat vanitatem. E Xpofuimus partem beatitudinis, qu® e* anirna redundatin corpus: dum quatuor ! ejus dotes exquilitiflimas , quibus pollebit, explicavimus : nune de gaudiis, quibus quinque fenfus redundabunr , differemus. Ab oculis ducemus piincipiumj quia inter fenfus tenenr principatum. Tantre erunt I perfettionis oculi, ut nil eorum organum vel in minimo poffit perturbare. Hce por* rč>, erunt vifus perfeftiones. (a) Primo, Corpora omnia videndo penetrabit Beatus ijuilibet, feque etiam interius £eque facile, atque exterius, ufque ad ipfam totius corpo* ris harmoniam , perfpicier. Secundo , ea- dem facilitate videbit remotiffima qusque ac proxima; minima uti maxima; fe ipfum licut estera. Terno, eodem corporis lira permanente, sque videbit retro, quam ante fe ; non vertendo fe , vel femel moven« do: imo videbit, quse funt fupra fe, non levando oculos; qus funt infra, non decli- nando eos. Quarto, videbit diverfa obje¬ to, (a) Bujio firm. T. 2. [03. De Cah. 215 fta, & cjTiafi infinitos radios, tanquam turna!?, vel quafi unitos. )Et quod eft p ret omnibus admirandum , aežjue videbit ©culis claufis, atque apertis. Si enim oculi Beatorum vifu- ri fine ultra denfifiimos parietes, aheneos muros, & valtillimos montes; omnia cor- pora quantumvis denfa, & opaca penetra- turi; muko minus palpebra, feu membra¬ na illa tenuis, qu® oculis oppanditur, qu* i etiam ipfa gloria donabitur, impediet oculos, quo minus omnia videat. Hsc de facilitatei, &modo, quo videbit; jam objecta ipfa,in quae videndo tendet, & tendendo delectabitur, in lucern proferamus. In primis, fupra modum oculos oblečtabit ineredibilis ille ornatus, fplendidiffima illa pompa, inexplicabilis illa tnagnificentia loči, quem incolunt, mrmram, ipfum caelum Empyreum. Itaque, ut jam compendio perftringamus omnia objefta, quibus oculi deleftabuntur; videbit Beatus oculis corporeis fluvium illum vitce eleftro puriorem, atque inftar cryflalli pellucidum ; |ytos pulcherrimos, ac msandros in vafta illa CKlorum planitie facientem, fontesque hinc inde falientes, Videbit totum orbem inferiorem; nam licet convexum fui c teli, Empyrei, quod calcat ingentis , ac prope itnmenlas fit fpiffitudinis, St folidiffimum, eft tatiien fumme transparens. Videbit tantanj tetram, & omnia, quas in ea getuntur, co- gnofcet, ptseter cogitationes hominum libe- ras. ai 6 De C celo. ras. Videbit Infernum , omnesque damns« tos; denlque totius terrse fimim, & a centro emergens, videbit Antipodes, & quidquid in altero Hemifpherio , ufque ad Empy« reum inferior orbis continet. Sed quals concipient gaudium ex afpeftu prope in« immerabilium Angelorum ? Eft admoduffl verofimile, Angelos affumpturos corpora fpeciofiflima ex aere, quibus pafcant oculos Beatorum; ut ab iis videri, & euni iis col« loqui poflmtr qu$ fentenria eft D. Anfelrri in fuo Elucidario , Sc alioram. .Jam vel unius Angeli pulchritudo fuperat oni n eni omnium hominum, qui unquarrrfuerunt, vel erunt, pulchrimdines iimul conflatas. Sed ex re alia nulla plus gaudii, & voluptatis per* eipient, quam ex gloriofiftimo, Sc ter-ado* rando Chrifti Corpore. In illud oranima oculi, atque ora potiftimum convei-tentur« (a) Et ft verum eft, quod quidam exiftimant» Crucem Chrifti Domini in caelis tora Kerni« tare confervandam ; im6 , ut aliis placets omnia figna Paflionis Chrifti Domini', quan* tum Divina illa fpeftacula,. & praeclariflima Redemprionis noftrs inftrumenta, oculos omnium recreabunt! fed quid volo-, dicen- do profequi obleftamenta oculorum, qu» oculos non vidit ? O vere. (b) Renti »culij qui vident , ([itce vos videtis ! Quis, ur illa ali- Ruando videat, qu* hic a- Beatis videnda pro* (a) Fabri T. 3. 77^, (b) Lus. /0. 33, De Cah t 217 pfčpofuimus, 'nolit qusvis hfc & facere, & pati ? plen* funt gentium hifcori® admiran« »lis in omni malorum tolerantia pro honore, pro aura populari, pro auro, pro impudicis amoribus. Igitur, (ut optime argumentatur Tertullianus) (a) Si fanti vitrum; quanti ve¬ nim margaritum. Quis noti libentijjime tantiem fr o vero babeat erogare, quantum alti prof'alfo s Confundemur,Ji reformidaverimus pati pro ve¬ ri ta te in falutem; qita alii ajfečtaveruntpro va- nitate inperditionem : Scilicet lutei, & fordidi, lutum, 8c caenum, c odo, & Deo prsferimus. Egregie ad rem noftram Auguftinus: (b) Seca- ri, uri fe Jimtnt hbmines ; ut dohres mn ceter- t/i, fed aliquanto diuturnioris ulceris, acrio- rum dolorum pretio redimantur. Immaniffimis hellis niiles atteritur-, pluribusfortaffe annis in laboribus inquietus ; quamiu otio quietus. Qui- tus temfejlatibus, procellis, qudm horribili , & tremenda fevitiacceli,&maris impleti funt mercatores , ut divitias ventofas,ff perituras ac- quirant, majoribus quam,quibns acquijitce funt perici:lis, & tempeftatibusplenas? Qtios eeftus, qtuefrigora, quce pericula ab equis, d fojfs, pr4. (b) Pfal. /+p. (c) De fimimo bom /. ?, c. S-fol. pp, De Cah. 22£ terna enim fuavitas mentis, dum ex parce fiiperiore redundat in inferiorem • etiam pec corporis inftrumenta fe prodit foris. Qua«i cum fan£H fint Divino amore inflammari, Sc gaudio undequaque pleniffimi; impenfiffime ab intrinfeco ad Diviaas laudes cantu cele- 1 brandas incitantur. Unde S. Gregorius expli- ■cans verficulum illum, c. 8. Job: (a) Doneč impleatar os tuum. Sene os rijii impleri dicitur, Jg 1 labiajubilo; quia in šila eeterna patria, c um J n flor um mens inexultationem ra pit ur ; lingutt in qttantttm laudts elevatur. De eadem re D. Auguftinus: Omne opus eorum , laus Det, fene fine , fine defeBione, fine tabore. Felix ego, Jj vere in ceternum felix ! Ji poji refolutionem bajtu corpufculi ccudire meruero illa C.antica ctelejlis melodice,quce cantantur ad laudem Regis aterni, ab tl lisfuperna patri te civibus, Beatsrumjue Jpi» ritnimi agminibtu? fortunatus ego, nimiunque beatus ! Ji Jf ego ipje meruero c ant ar e e a, ajfiftereRegi meo, Deo meo? Quisque ibi cinit laudes Divinas modo fibi accomodato: An¬ geli, voce fpirituali; homines etiam corpo- rali. Quanta vero futura lk voluptas eteleftis illius muliese, ex humani cantus fuavita e proclive eft conjicere; qu* interdum tanca eft, (ut cum excellens aliqua vox con- jungitur cytharae, aut teftudini) animum quafi a corpore abducat J & homo vix fer- te poffic ob nimiam cordis dele&acione n. K $ Ars (a) L. S . Moral. c. 3 /. f. Zl6 De Ctelo. Ars mufica, dulce laborum folamen: quafi* cum humanas afficiat mentes; illi maxime experiuntur, qui fonos ingeniose attempe- ratos, aurium delitias nosunt seftimare. Sed aufim dicere; fi phonafci hic omnes, Sc quot- quot in terris fcientes funt mufices, confe- rantur ad csleftes Aulsdos, ftridulae cicad« raucum aliquid, Sc infulfum murmurantes videbuntur. Finge te, modulatas avium voces audire; ex omnes ad illam cxleftis jnufics fuavitetem fordabunr. Puca nervos, chordasque teftudinum fonare, plorabunt. Cogita liquidi gutturis, artisque muficam promitti: huic qualicumque muiic*, fimul ac alteram illam tu oppofueris; ocyus, & Byftoniam teftudinem ceffare , Sc Lesbiam cytharam faceflere, Sc pertsfus tacere Am- phionis lyram jubebis. Digni erunt caele- ftis illius concentus muficam percipere, quorum aures apertse funt, & largiflime pa¬ tent audiendo verbo Dei , Spiritus fanfti afflatibus, ac inftinftibus, Angeli tutelaris infpirationibus, piis monitis, falubribus con- filiis: claufs vero funt, dum cum Athenien- fibus aliqui, de umbra afini, 8c puerilibus nugis, Sc anilibus fabulis, offutiis, Sc affa- fiiis longos fermones texunt; funt aliqui eo impietatis prolapfi, ut fruftra illis inter vitia fua, Sc delitias fepultis, loquatur Ec- clefiaftices, in Templo; Angelus, in con- fcientia; Deus,in meotej furdi funt. Lubet tem De Celo. 2 rem hanc planius exponere, fu(iusque. Co- fmographi tradunt quofdam Nili accolas, plane furdos effe, propter continuum fra- gorem, & vehementem impetum, quo flu- vius ille de aitiflimis montibus fe pra;cipi- tat: obtufae femper magno ftrepitu aures, i denique furdelčunr. Ec mundus ide, nun- quid torrens eft? Nunquid impetuofo Nilo iimile flumen ? Nunquid & procellofum eft m are? O tjuanti in hoc pelago fluftus cura- rum ! quoc undx follicitudinum: quanti clarnores, & vociferationes plorantlum, ca* chinnantium, negotiantium, fabricancium, nubentium , bacchantium! atque hsc caufa eft, cur impius quisque, ac fceleratus de al- tero mundo, alteraque vita, aut non audiat, aut non fruftu percipiat; quia totus ejus abforptus eft animus, in re familiari bene adminiftranda, in fanitate confervanda, in lucro faciendo, in locupletandis liberis, Sc fexcentis aliis hujus fasculi negotiis ? De- tnum hic mundi ftrepitus eft; quo raulto- rum inter flagitia fua, ita aures obrundunrur, ut furdi fiant, nec admittant amplius pia, 8c falubria fuadentium confilia: ftc non pauci furdi flunt ex confceleratis hominibus, ad confcientiae fua- domefticas exprobrationes, ad clarnores Eccleiiaftse, ad fevera Numi- nis ipfius , Sc frequentaca monita. Ajunt quidem, 3c pro pallio continuanda; imnio. tenis affirmant; cum olim ad emerna ven« K 6 tuas 52 8 De Cah. tu m fuerit, fe utramque aurem latiflime aperturos , falutaria di&uds , confcientis, facerdoti, Deo .* falluntur illi, plerique qui multo tempore, multisque annis inter vida , & cupiditates fuas obfurduerunt; edam fub mortem, nullis cohortationibus ad refipifcentiam poffunt promoven. Non eft, ut fperent illi, fe audituros, illud Divi- num in cslefti Odeo, Alleluja. Quod, ut pereipiatis audite nune Verbum Dei; audi- tum obfervate: (a) Beati enim, qui andiunt Vtrbum Dei, (p 1 cujiodiunt illud. CAPUT VIL Exulera?ir gaudiorum copia, ex mutuo Btatorum afpeflu , ir gloria. S I quis expetat in hac valle lachrymamm habere fpongiam, qua abftergat ab ocu- lis fuis omnem lachrymam, is hodie mecutn oculos non in altum attollat ad fublime eseli Amphitheatrum; fed convertat ad nobile illud patientis theatrum, ad Jobi fterquili- nium. Si refte expendas , qus audies ver- ba in hoc fterquilinio, terrena omnia cum Paulo, arbitraberis ut ftercora. Job, vere monftrum patientis': cum jaceret in olido limeto, tanquam fpettaculum human« mife- ds, velletque fuum in extremis serumnis le- nire (a) Luc. it. De Cdto. aaj ture mserorem, quin & aliorum omnium in quavis calamitare mitigare dolorem; voluit •verba qu*dam arcana exprimere , qu* ad omnem omnium fsculorum memoriam per- ennarenr. Audite loquentem: (a ) Qtiis mibi tribuat, ut fcribantur fermones mei ? Oni s mibi det, ut exarentur in libro Jlylo ferreo, plumbi lamina, vel celtefculpantur inJilice? Ouis milji tribuat, inquit? fed quid vis tibi tfibui ? Quas eft peritio tua ? ut fcribantur fermottes mei. Ad eam inopiam redaftus fum, ut etiam tegula, in qua fcribam ,«mihi non fuppetat? contor- ti digiti, compreffoe manus, frigore tremulae, & ulceribus plen*. Optarem tamen ad fo- latium meum breves fermones litteris com- mendare. Aderit utique, qui fcribat. Quid fuperet? papyrus. Ecce charta papyracea, fed parcite qu*fo ; deferatur membrana, pergamena? nam charta papyracea deletut facile, & frangitur. Exarentur in libro. Con« cedimus perlubenter, cedo libram; fcribe, qus lubet. Ablit, nollem tanti momenti verba, & digna cedro, exarare in libro, qui putrefaftioni, 8c tinearum edacitati ob- noxius eft. Eritne fortaffe plumbum ex- tenfum per modum pergamen*, cui verba rnea perenniter imprimantur? Aderit: ftyl* ferreo, ff plumbi lamina. Veram, nec plum- ibum mihi placet, quia poteft igne folvi, 8c iiquefieri. Aliud pofco, quod fit *re per- K 7 (*) Juh. /p. 3.3° Be fceJo. eankis. Ecce filicem ? placet: Pr/ celit [cul* fant ur in Jilice. Habes ad manus, filicem. filemus, ut verba a te exaranda percipiamus: fcie , inquit, quodRedemptor metu vivit; & in mvijjimo diede teterra furrečiurusftim, & mr - funt circumdabor pelle mea ; in čarne mea videbo Detun Salvatorem metini, ffc. vepojitit cr* D-f;o t-p De Cah. hi flagmmi ignis. In hoc ftagno, ftagno, in- quam, flu&uantis, 8 c undanus ignis; confce- lerati detraftores, maledici, audaces, Sc in- fandi, ccelo exclufi; ut rana; informes, uC monftroft pifces, ut marini Dracones, fqua- mis hirti, ore fedi, 8 c eden tuli natabunt, &C in tempus fempiternum cruciabuntur. Jam quisnefcit, ut maris, ac fluviorum; lic fta- gnorum pifces, proprie dici mutos, fic illis detra&oribus, Deus in ftagno illo fluitanti¬ fus , vocem, Sc fermonem demet, quo ne- farie funt abufi. Nec canent illud l®tum Alleluja; fed trifte, Sc lamentabile vse, vx. Vx ergo maledicis! quoniam Regnum Dei non pollidebunt. CAPUT VIII. Inge n s- Beatis eft lat iti a materia 9 fingulorum inter fe concordia , amor. (a)/'"'*Hriftus, ut elečtos fuos in mundi jam V_y deficientis occafu confolaretur, eo= Jumijue animos inter tot turbidas caeli, ter- r®que tumultuantis tempeftares erigeret; his, illos, verbis adhortatur. (b) H is anteni fieri incipientibus, refpicite, & lev ate capita vejlra. Non vult illos defpicere terras, fed re- r a) Gaudium ex Jod'etate fančlorutll, & eo- r toti amor, (b) Lite, 22. 2$. 24 ° D« Ce/e. refpicere cselos; Levate capita vejira, id eft mentis, atque intelligentia: aciem attollite; abite, 8c affeftu, & re etiam ipsa a terra, mundumque hunc afpeftabilem contemnite, Opporcuno plane conlilio ; quia ut rette Galfridus: Non cxpečte»ms , ut mundus nos obrusit; qui necejfe eji, utruat. Et vos ex me- diis hujus turbulenti mundi fluftibus, qui* bus involvimini, levate capita veftra ad por- tum. Ex hoc csno, luto, & fsecibus, quibus volutamini, levate capita vefira ad paradi- fum. Ex hoc lu&uofo carcere, ex hoc mifto exilio, ex hac valle lachrymarum, levate Capita veftra ad illud regnum, ad patriam , ad montem Domini, ad cadeftem Jerufa- lem. Ad hoc ipfum , piiffimis nos verborum aculeis ftimulat Regius Prophera: (a) Filii bominum ufque quo gravi corde ; ut quid dili- gitis vanitatem, quaritis mendacium ? filii bominum , quorum origo cadeftis, fator Deusf forma Divina, Anima immortalis, corpus erečhtm. Filii bominum , quibus patria, eft Cselum; merces, Dei pofteffio; veftis-, gra¬ da ; expeftatio, Sterna gloria. Ufque quo gravi corde ? Animi veftri, cum fint fpiritus,- fubtiles funt, ceIos penetrant, comparantur Angelis, Deum imitanturj cur humi cor de« ifigitis, per folum repitis, infra terram abji« citis? Filii bomirmn; fi filii belluarum, aut brutarum pecudum effetis, non mirum efler, vos (a) Pfal. 4. De Cah. 241 vos pronos fpečlare terram, Sc prono affe- ftu ferri ad terrena, Verurn , filii bombnim , rationis participes , totius univerft Princi- pes; quorum anim® e caelo fat*, in c*lum afpirant; quorum oculi in fupremo capite collocati, quafi fupernorum fpeculatores; quorurw mens tendit in verum, voluntas ra- pitur ad bonum. Ufque quo ? Non fat tem- poris, vanitati confecratum ? non fat effet, femei, vel iterum in veterem vilitatem de- gener alfe ? UJ'que quo ? Abiit futilis infantia; expiravit farna pueritia; evanuit infana ju- ventus; prsteriit virilis stas, properat fe- gnis fene&us; in fiat mors, imminet rcterni- tas. Vos ergo, qui haftenus fuiftis gravi corde , levare capita veftra , illic , ubi eft merces veftra: & quam illa copiola futura lit, ex copiofiffinio gaudio, quo beati per- funduntur ob gloriofam caditum focietatem, mutuum amorem , fummam concordiam, intelligite. Homines in hoc mundo funt ran- quam in idnere viatores, in diverforio ho- fpites, in exilio advenae: at vero, ubi ad pa- triam pervenerint; tune demum audiunt ex ore Magni illius Patris-Familias: (a) Jam non eflis bojpites, Civium turba, erunt turbae. Adeo enim arfto charitatis, & fincer* amiciti® vinculo copulantur; ut non ita firmis compagibus, membra mem- kris adhareant. Nulla enim ibi contradi- ftio, oppofitio , altercfltio, ambitio, smu- latio- De Cah. 24.^ lario. Omnes idem volunt, idein nolunt; quia omnes unam , & eandem habent, & obfervant regulam , DEI voluntatem • cut refragari amplius non polTunt. Majores il- lic gioria impenfiffime diligunt fe inferio- res: hi contra ofSciofiflime colunt, 8c ve- nerantur eos, qui fibi gioria praecellunt; 8c de gratiis in eos collatis maximopere 8c col- lmntur, Sc congratulantur, Bonumunius, bornim efl omnium , 8c omnium unius- cujusque ilngillarim : quisqe namque bo- num ejus, quem diligit, tanquam proprium fibi adfcribit; quin tanturn , ne dicam am¬ plius gaudet quisque de bono alterius, ac de proprio, idque per exuberantis charita- tis excelTum. Omnes eidem menfce affi- denc Divinitatis: omnes eoaem bibunt e caiice : omnes ex eodem fonte hauriunt. Deus fiquidem in omnibus, Sc omnes in Deo ; ipfe illis omnia. Ac proinde nulli afficiuntur, nili ipii: adeo uc illos fibi uni- ens, illos Sc invicem uniat, 8c conneftat, juxta vulgatum illud Philofophise axioma: Qua funt endem utti tertio,fimt cadem inter fe. O Beatam focietatem! in qua multitudo, fine confufione; magnitudo, fine ambitio- ne; varietas, fine concentione; inaequali- tas, fine difcordia ; aster n a, line diminu- tione Charitas reperitur. Unde S. Augulli- ftinus, exponens illa reiba: (a) Laudate Do- L j mim* » (a) In Pfal. uiti. 246 De Ce/» tninumtn fian&is ejus, ait, fanitos ipfosmet elfe tubam, Pfalterium, cytharam, tympa- num, & chorum , chordas , organum , & cymbala bene fonantia, quibus ibi dicun- tur laudare Deum. Ipli fiquidem, etfi di* verfa lint inlirumenta, & diyerfos reddarrt fonos, & tonorum differenrias, uti in mufi- ca; omnes ramen aptiflime confonant, & hac .differentiarum confonantia Deum con- cordiilime laudanr. Illic ergo, cum furura fit perfe&iffima Charitas; illa faciet quo- cjue omnia communia. Pro hac impetranda orabat olim Chriftus Patrem, cum dicsret: (a) Rogo te Pater; ut illi urnim fint, per amo* rem, fcilicet, ficut nos imam jamar, per na* turam. Itaque omnes & Angeli, & Eead Iiomines unum funt, magis, quam membra tinius, ejusdemgue cofporis ; quia omnes participant de eodem fpiritu, qui dat omni- fcus unum eiTe,& unam beatam vitam. Unde iquaafo, membra unius corporis tantam in* ter le habent unitatefti, & concoirdiam ? Caufa eft; quia omnes de una, eademqo0 forma commanicant, qus eft una, eadem* *jue Anima: qu® dat unicuique elfe unum, & vitam unam. Si anima, feu fpiritus hu- manus tanttc lit virtutis, ut podit inter membra tam longe inter fe, & natura, & officio d Terentia , ut funt pedes, & ca« put, tantam unitatem eonciliare; quanto magis (ja) jfoan. 17. it. D Cah. I4f magis poterlt fpiritus Divinus, per quem tivunt' omnes Elečti, rantam, Sc multo per- fe&iorem unitatem facere interipios caslo- rum cives, St incolas. Jam vero, fi hoc modo unitas, Sc amor omnia comnrania fa- dar, tam bona,, quana mala] quantam lasti— tiam unus Electus ex gloria capit omniurrt aliorum, dum quemlibet, Sc iingulos amac jlcut feipfum r Nam (ut D. Gregorlus lo- guitur) hsreditas cssleftis pro toto exer- citu San&orum eft una; 8c pro uno illo- ■rum, tora: finguli enim de gaudio omnium tantam percipiunt l*titiam, quantam perci- perent, fi ipfi omnium poffiderent. Qui J jam hinc fequitur , nifi , quemadmoduOT Eleftorum infinitus quafi eft numerus; ita Sc fmgulorum gaudium fucurum lit iofinitum? «it autem caalo potlamur, hanc prudenti* regulam feStemur : viflelicet ut non raro totius vit® noftrae rationes ob oculos nobir fubjiciatnus,eamque aceurate ad bane arnuf- fim componamui: An vita h®c mea, quam boe modo dueo, c®lo fit digna? Quidquid Chriftus probibet, facio , quidquid facien- dum prseipit, rejicio: fperno ejus eonfilia? non audio ejus monita; defpicio mandata; violo ejus leges; non obtempeco ejus in- ftinftibus ‘ lične itur ad aftra ? Deinde ve- bementer conducet, ut fingulas fispe aftio- oes refpiciam , meipfum interrogando r žiftng hasc aftio confentanea vocationi me®! L f atque 248 De Cčk. atque a deo ducitne hsc aciio ad cslutn l E fin e tališ, ut mercedem inde, 8c braviurn a cslefti Agonothcta expeftare liceat ? fi non eo fpeftar , imprudens lim , fi exequar illam, unde ad Sterna bona mihi aditus vel intercipitur, vel impeditior redditur. Hac regula opera fua omnia metiebatur S. Ludo- vicus Galliarum Rex, qui fceptrum ad mo- dum obelifci artificiofe elaboratum in an* nulo inclufum gerebat, cum hoc fymbolo: Vol o folidum, pereme; quafi dicat, omnia di* čta, tafta, cogitata volo, ut cslum, & ster- nitatem fpeftent. Sed mentes hominum fafcinat amor terrs. Hoftis offert pomum , ut rapiat Paradifum : terram cum auro fuo ingerit, ut fubtrahat cslum ; voluptates f’uxas obtrudit, ut auferat Sterna s; hono* ris fumum venalem offert, ut adimat im* moitalitatis gemmam. Concludo cum D. Bernardo, (a) 0 vere mifer hotno, ut miferum pa J ca s corptts, & vejiias, carnis voluptatibtu, qttapofl paucos dies dvermibus devorabitur, Ja - tisfacias ,foUicitm laboras; dijcurris, vigilas, enium, Sc merces expe£tationis: Ero, inquic Moyfi , merces tua magna nimis ? Maginim enim magna decent. Vere tu Deus magnus es; Sc merces tua magna nimis. Neque enim magnus es tu; Sc parva merces tua.: fed tu magnus es: ita magna mercas tua. Quo- niam non aliud es tu; 8c aliud merces tua. Sed tu ipfe magnus nimis; tu ipfe magna merces nimis. Tu corona, Sc coronator ) Tu Promiflfiur, & promili,o; Tu Remunera- toa« & nuuuf. Pic de hac vifione Lauren- ti\W i '1)6 De Ca!«. tius Juftinianus: (a) Divinis Jplendoribns, & perpetua clantdtefulgebit rativnalis potentia s incomprehgnjibili lumi ne, veri t ate perfpicua, Jei enitate lucidijjhna, fcf jucunda vijione /«» Jprabitur: Nam fcecunda D El ver bo, dara vijione ei inhcerens , injcrutabila Jecrctorum D El judicia , inejpabilia pipi en tiče ipjius arcana, vero percipiet cognitionis iutuitu: vi * debil Dcum in JeipJo ; videbit fe in Deo, & Denm in fc: videbit Deutn in creaturis, Jjf creaturas in Deo; sicque inejpabili luce dcco- rabitur: lumme namque glorice circumfufa, JEternum cib ceterno ceternaliter genitum con- tuebitur; atque meridiana Jplenelore illuftratct pne dijperenfe , vel obnubilante mcdio, Dei ejjen- tiatn contemplabitur. Et paulo poji: Ah im- mcnjitatc decoris, a perennitate gloria, a fua- vitatc fpiritus, a liberalitate injuponh, a con- tinuatžone gaudii , ab inbcrjione dilečii totaliter comprebenji, omnes circumfufi quodam irreve- labili intuitu, Jj donati imperturbabili ptice, Dei beatijfmd fruentur ejjentid: Jicqtie totus rationabilis,fpiritus Dei bijignitus bnagine, iti fuuni fe transjormabit Aučlorem; nulla dein- ceps p olluendm labe, uulio timorc turban dur: lic ipfe. Vere dixir Auguftinus: (b) Quod Deus prceparavit diligentibus Je, fide non ca- pitur, JJje non attinghur, cbaritate von ap- prebenditur, dejideria, (j vata transgreditur ; ac* (a) De drfciplin. & perfečl. monajl. (b) /. 21. de Civit. De Citer- nos: fic ipfe. Sed fors erunt, gui fe labore M coeluns (a) In Pfal. pp poji medium. <2,66 De Cah. coelum emere poffe negabunt: quia fur.f viribus infirmi, conditione debiles, natura delicatuli. Idcirco , ut & hanc anfam tibi eriperet Auguftinus; aliud adhuc, & longe vilius pretium emendi coeli proponit. Cum multa fimul conglobaflet in laudem coeli, tandem concludit: (a) facilius inveniemus , quid ibi mn Jit; qu'an>, quid ibi jit. Et tamin veneti e ejl. Eme, Ji visi’ Nec nmltum cejhtes de re magna, prof ter magnitudinem pretii, tan~ tuni valet , quantitrn babe s. No/i quarere, quid hab ca s; jed qualis Jis. Res ijla te valet; tan- tiim valet, quantiim es tu. Te da, habebis iUam. Quid exajluas ,quidturbarisl Ntwquid qtnejiturus e s te; aut empturas te ? Ecce tu qui es, qttalis es,da te illi, & habebis, illam. Sed malus fmn, ivquies, forte me mn accipit, dando te illi, bonus eri s; fic ille, Hsc, cum ita fe habeant, cum in coelo fint omnia »terna ; & »terna comparari poiTint iatn cxiguo pretio , labore momentaneo , nos, ut Regnum illud omnium faeculorum ema- mus i in rebus omnibus , omittendis , & agendis, prači pne femper fpeftandum, quid expofbulent rationes »terna;; five, ut ex- plicatius dicam , quid extremus vit® noltr® finis exigat; quid fummum bonum, quo fimt omnia referenda; quid Deus ipfe, qui fummum bonum eft , finis nofler. Quid poftulet major DEI gloria, cum noftra fem- pei t (a) De verbis Domini Jet rn. c. 3 . De Cah , 2 per Falute conjunfta. Quid fiiper ea re di- £let confuita fides; quid facra Scnptura; quid difciplina Chriftiana. Non quid fenii- fcus arrideat: quid natura vitiata requirat: quid in prsefenti maxime flt gramm, facile, jucundum. AfTumat igitur , asternitatis ttutinam , & ad eam omnia difra, fada» cogitata diligenter estpendat. Ita faciebut ©lini Francifcus j unde cum frater ejus s bomo arroganter infolens, ab illo feminu« do, & algente,, amariare joco, quam dece« tet fratrem , rogadet, fudoris guttam iibt drachma venderet: laetiffirnus refpondit; fe fe jam pridem to ta m Domino vendidifle, Sc quidem ingenti pretio fempirern® vit®, Idem, poft aliquot annos, graviflimis do* loribus exagitatus; & novis iofuper mole* ftiis a dsmone divexatus, ut jam human® vires ferendo, vix eflent j audiit e ccelo, fibi vere gaudendum; quod per eas tribu- iationes tantum libi tfaefaurum acquireret, cui nullus in terra comparari poffet; licec tota terra in aunim ; omn.es lapides , in gemmas; omnes aquae, in balfa num ver- terentur: qua voce cselefti fic eft recreatus, jam noti fentiret doloremj ftatimque ad- vocatis pr® gaudio fratri hus, narravit, quod e coelo folatium aceepiflet. Vere ergo, (a) Seati, qui heibitant in doma tua Domine, in feecula jaculormn laudabant te. iEcernitas, M 2 fecu- (») Pfil. *. a68 15« Cah. fseculum unum; annus unus eft, dies unus; imo pun&um unum, propter indivifftulem unitatem iniiniti : Tamen dies funt infi- niti, anni infiniti, infinita fscula, propter immenfitatem. (a) Dies Domini. Non eft alia aetas digna Deo, quam aiternitas, nec alio digna sternitas, quam Deo. Et nos Eternitate fruentes in coelo, erimus Divini, pleni Deo , filii Dei j vivemus cum Deo, erimus quafi Dii. O aeternitas! Magnitudo Dei, eft immenfitas; Natura Dei, efl: bo« nitas; virtus Dei, eft infinitas; voluntas Dei, eft $qualitas: lex Dei, eft fanftitas i vita Dei, eft felicitas: aetas Dei, eft aeter« nitas. O admirabilem aetatem! /Etas, qu$ nec tranfit, nec venit, nec in circulum reverrimr : fed commenfurata , ( fi dicere liceat) 8c adaequata Deo. Sicut enim ille immobilis eft, Sc omnia movet: fic teter« r.itas ftat femper immota, ut centrum, 8c axis ; volvit tamen tempus, 8c mundum, ut rotarn, vel fphaeram. Idedque aeternitas omne tempus includit: praeteritum , quia crat; praefens, quia eft : futurum , quia erit. Non fic erat, ut tranfierit, uti dies hefternus, quia fuit, Sc non eft: non eft, quomodo prcefentis temporis inftans, quod in iftu oculi currens eft, Sc non eft. Non erit, quia quod erit, nune non eft, fed futurum expe£Utur, Sicut dies craftinus; fed (a) /. C« rin. g. De Cah. 2^9 Ted etat fine principio , Sc fine medio : Sc etit fine termino. O stas incomprehenfibi- lis! stas antiquiflima, 8c prima! stas no- vifiima , Sc ultima ! imo nec prima , nec ultima! stas'unica, & fola ! Dies unus: (a) Melior ejl dies trna in atriis tuis Jieper milita. Quis te poterit laudare. O beata »ternitas ? Tu es antiqua, Sc nova ; nori prius antiqua, quam nova, non prius no¬ va, quam antiqua: imo ideo antiqua, qu’a nova ; ideo nova , quia antiqua. Antiqua es, O »ternitas! quia Temper fiiifti: Nova es, quia Temper eadem es: Non deficis unquam, 6 beata »ternitas! non mutaris unquam ; quotidie reflorefcis, Sc renovas cmnia inferiora, cum Temper ftes immo- bilis. JBternitas regnat, sternita. vi cit, seternitas imperat, »ternitati hudes , i-tet- r.itati gratias, »ternitati ttiumphales h no¬ tes. Ad hanc sternitarem vos invito; hanc setemitatem vobis opto ; hanc »terni« tatem precor, Sc Tpero. (a) Pfal. FINI S. INDEX CAPITUM. P KO OE MI UM. DE MORTE. folio. 12 . CAFUT PRIMUM. Novi hominis, ex attenta Mortis confi* ieratione, Genefis. if. CAPUT II. Homo vetus ad intuitum fepulchri evi* gilat; & jam novus, fibi invigilat. ar. CAPUT III. Hominis fragilitas, remporis pernicitas. 17 . CAPUT IV. Quid fit mori? - - » 3 J. CAPUT V. Homo vetus, reddit animum ex deformi pulchrum, infpiciendo fepulchrum. 40 . CAPUT VI. Novus homo, nova videt, audit, intelli- git; dum fepulchra infpicit. - 44. CAPUT VII. Mors multis eft invifa s quia non paucis improvifa. - - - Jo. CAPUT VIII. Summi momenti fummum momentum. f6. Pl10 OE MI UM. DE EXTREMO JUDICIO. CAPUT I. Evigilat homo vetus fonira tubs fepul« chjalis, eitantis eum ad Judicium. 66. CAPUT I N D E X. CAPUT II. Poft tubae fonituni, feguituc RefurreSis corporum. - 7*. CAPUT III. Crux ante adventom Judicis apparens in ' sike, variis vario fe exhibebit fchemate. Si. CAPUT IV. Bene expenfus defcenfus e caelo fuprema Judicis, erit afcenfus ad caelum novi homi- »is. ..... gg. CAPUT V. Judicis e caelo defcendentis, & in tbrono COnfidentis magnificus apparatus. 9 6. CAPUT VI. Ante ultimum Tragcediae a£ham, pro» 1 deunt varii reproborum Aftores. 10c CAPUT VII. Pronuntiatur fauftiffi/na in eleSos fen- \ tentia. ..... ut, CAPUT VIII. Fulminatur decretoria in improbos fen*, i tentia. ..... no. CAPUT IX. Utriu$que fententioe executio, & omnit temporis confummatio. - - »3* PROOEMIUM . DE INFERNO. 138. CAFUT L tocus, & Societas. - - M-o. CAPUT PR O O E MI UM. DE OELO. 181. CAPUT L Hotno novus defpicit magna terr®, ex fenfa magnitudine cacli. - i83« CAPUT II. Novus Homo, lpretis terrse anguftiis, sneditatur ampla , ex csli amplitudine. i 89 ' CAPUT-III. Hotno novus erigit fe e cceno, ad ccelunt; ium contempiatur venuftatem csli. 19 ?, saput J N D E X. CAP UT IV, Hotno novus, dum fufpicit dotes gloriofi corporis, defpicit fuum corpus. so2, CAFUT V, Homo novus, dum convertit oculos, ut * videat Eeatorum oculorum voluptatem; averdt oculos, ne videat vanitatem. 2:4. CAP UT VI. Homo novus, dum reliquas cogkat Bea= torum voluptates; ex reliquis fenfibus, cenfet fe fuifle ha&enus infenfatum. 221, CAPUT VIL Exuberans gaudiorum oopia, ex mutuo Beatorum afpectu, & gloria. = 228, CAPUT VIII, Ingens Beatis & laetitias materia, fingu- torum inter fe concordia, &■ amor. 239. CAPUT IX. Deus clare vifus, eft tota hominis falus. 249, CAPUT X. Ultimus hcminis finis, eft bonorum 0» j ttuiium »ternitas fine fine. - 259, -nit ČCajCILV io tpi yj t*U4 Jlt.