Narodna in univerzitetna knjižnica 128291 CONFESSIO FI dei exhibita invictiss, 1MP. CAROLO V. .CAESARI AVG. in Comicfjs Auguftae. A N N O * * M, D* XXX, c. ADDITA EST APOLOGIA; Confeffioms. Pfalm. I ip. Et lo^ueUr de tejlimonijs tuis in confeečh Rcgm, V non confimdcbir. M- D. XXXV. Ang i 128291 f m .& 5.1 ■ v * AD LECTORES, % AEG CONFESSIO PR.OR* fus ignoranribus Prindpibus,quteam Cscfari exhibuerunt,ab auaro aliquo t^pographo, an te femeftre publicata eft, Et ita excufa eft > ut multis in locis appareat de induftria depraua^ tam effe* Cum autem Principes, nec fi uelint, qu.eanteam nuncemanibus hominum cxtorqucrc, 8£ tamen periculum lit,ne mendee illse, primse seditionis pariant nouas ca lumnias, neceftc fuit recognitam dC emendatam dcnuo sedere, quia non fokim ad exiftimationem Prindpum,fed etiam adrelb gionem pertinet,praeftare, ne ipforum titulis fpargantur in uuP gus Imius gencris mendofa fcripta* Quare nune emitdmus pro# be &C diligenter deferiptam Confeffionem,ex cxemplari bonse fi dei*Addidimus8£ Apologt'am,quse etiam Csef.Maieftatiobla ta eft* Verebamur enim futurum, ut alibi sederetur no foelicius, quam sedita eft ConfefliQ»Quanquatvt autem aduerfartj placarf nolint, tamen fperamus omnes bonos ac piudentes uiros ubieg gentium his libelJis kclis, imellecturos efte , q? nulhrtn dog# ma contra autoritatem feripturse fančkeSč Catholicse Eccldse profiteamtir * Sed quod noftri optimo iure quofdam abufus re# prehenderint,&l prsecipuis locis dodrinse Clmftianse, qui ad id tempus perniciofiflimis opinionibus obrtni fuerant,lumcn attu lerint. De iuftitia fidei omnia templa,monaftcria,fcholse, denieg libri omnes theologorumrecentium antea muti erant.In dodri na pcenitentise nufquam tradeba|ur ccrta & firma confolai to co fcientiarij, Nemo docebatpeccatfi remifti pet fidem in Chnftu* Dodrina fatisfadionum carnifidinaerat confcientiarum. Sacra# menta impiepicphanata funt,poftqua recepta eft cpinio,quod? cx opere operato iuftificent.Et lisec opinio doktrinam fideipior fus opprcfft', & mult/plicein idolatriam peperit* Traditioncs humane plus quam Labvrinthi erant, quia pavtim Iudaicis ac A z AD LE C TO RES. fuperftitioiis, partim tyranicis interpretationibus, (nfnfinftS ail C redu ca tiir,ut de c hetero a nobis una, fincera &C uera religio colatur, dC fenietur,ut quemrdmodum fubuno Chriftofumus 5C milita# nuisdca in una etiam Ecclefia Chrilliana, in unitate 8 C concor# dia, uiuerepoffimus, Cumcg nos infra fcripti Eledor S C Princfpes,cum ali) s qui no blsconiundifunt,perindeutalij Elečrores 8C Pr in a' pes dC Sta# tus ad prsefara Comitia euocati fimus,ut Cacfareo madato obe# dienter obfequeremur, mature uenimus Auguftam. Etquod citra iadantiam didum uoIumus,interprimos affuimus. Cum igitur V.GM.Eledorjbus, PrincipibusSčalijs Sta# tibus Imperij,etiam hic Auguft#fub ipfainitia horum Ccmi# tioru intercetera^pponifecerit q> finguli Status Imperij uigore.-, Cefarei Edidi, fuaopinionem 5č fententiam inGermanica 5č Latina lingua ^ponere debeantatcp offerre.Ethabita delibera tione projdma fena quaita,ruifum refponfum efi V, C t M nos A 3 PR AE F A Tl O proxt'ma feria fexta Articulosnoftraj cofcftioms pro noftra par; te o blat uro s clle. Idco ut V.Muiolutatmbfequamur,offerimus in hac rdigiois caufa noftrorum Concionatoru,8č noftram con; feiltonem, cuiufmodi dodrina ex fcripturis fandis, 6 C puro ucr; bo Dei,hadenus ilit m noftns terrf s,ducatih Lis,dtu'onibtis 3 2 ^ ur bibus tradidertnt,ac in Ecclefijstradaucrint, Q_uod caetcri,Eledores, Principes, ac Status Imperij, fitnilibus feriptis Latinis fcilicet &č Germanicis, iuxta praedida Oefaream propofidonem/uas opinionesinhac caufa Rcligio; ms produxerint,h{cnoscoram V.CIVL tanquam domino no; ftro dementiffimo paratosofferimus,nos cum p reta tis Principi bus amicis noftiis,de tollerabilibus modis ac urjs amice cofer; re,ut quantu honeftefieri poteft,coueniamus c£ re inter nos par tes,citra odiofam cotentione pacificeagirata, Dco dantc,diffcn; fio dirimatur,&: ad unam ueram concordem religionem reduca tur,Sicut omnesfub uno Chriftofumus bC militamus,&unum Chridum confiteri debemus, iuxta tenorem edidi V, C,N\,b£ omnia ad ueritatem Dei pcrducantur 5 id quod ardentiffimis uo tisa D eo petim us. Si autem quod ad c^teros E ledores, Pri n cip es dč Status,ut partem alteram attinet,haec tradatio caufe Religiom's,eo modo quo V. C M, agendam Sčtradandam fapieter duxit, fcilicet cfi talirnutua prsefentatione feriptorum, acledata collatione inter nos non procefferit,nec aliejuo fmdu fada fuerit,nos quidem te datum dare relinquimus,hic nihil nosquod ad Chrifhana con; cordiamfquse cum Deo&bona confcientia ficri podit) concri liandain conducere queat,uil) modo detradare, Quemadmo; dum&č VvC.M, deinde& Cetteri Eledores,S£ Status Imperij, Bč omnes,quicunq? fyncero religionis arnore ac ftudio tenentur, quicunc|5 liane caufam arquo animo auditurifunt,exhac noftra bC noftrorum confeiTionc hoc clementer cognofcere 6^1'ntellige re dignabuntur. AD CAES. CAR. 4 Cum etiam V. C. M. Elečforibus, prindpibus SC reliquis i Statibus Imperij non una uice, fed faepe dementer fignificaue* rit,£d in Comitijs Spircnfibus,queannoDominiSCc, XXVI. habita ftint,ex data &č pradcripta forma ueftrce Carfareae inftru* cflionisSč commiffionisrecitari,Sč puhlice pradegi fecerk. V e* ftramM, in hoc negotioreligionis ex caufis certis,qua; V. M. nomtne allegatae funt, non ueilequidfj determinare nec coclu* dere pofle, fed apud Pontificem Romanum pro officio V. C. M.diligenterdaturam operam de congregando Concilio gene* rali. Quemadmodum idem latius expofuum eft antc annum in puhlico proximo conuenm, qui Spirae congregatus fuit. Vbi V. C, M. perdominum Ferdinandum, Boemiae8č Vngariae Rcgem,amicum dominam demetem noftrum, Deindeper Oratorem, 5C CommilTarios Cadarces hasc intcr caetera propo* nifecit,quod V.C.M,intellexiirctS£expendiffet Locum tene* tis,V, C.M. in imperio,3č praeiidentis 8C Coniiliariorum in Re* gimine,SčLegatorum ab alijs Statibus, quiRatifponae conue* uerant,deliberacionem de Concilio congregando. Etquodiu* diciretetim V.C.M.utile effe,utcongregaretur Cocilium, Et quia caufaequaetumtra. , quod abfolutio priuata in E rdeli j s % confeftione non lit neceflaria onim* A RTIČ VLI FIDEI XII. Dc pcenitentia docent, quod Iapfis poft Baptifmtim contin* U^re poftit,remiffio peccatorum,quocunqj tempore cum couer# tuntur.Et quod ecdefia talibusredeuntibus ad poenitetiam ab* fo! ut/onem impartiri debeat* Conftat autem pcEnitentia propriehis duabus partibus, Al tera eft,contruio, feu terrores incuffi confcientiae agntto peccato Altera eft,fides quae concipitur ex Euangelio feu abfolutione,ec credk propter Chriftum remitti peccata,2C confolatur confcien* tiam, &C ex terroribus liberat * Deinde fequi debent bona opera, quaefunt frudus poenitentiae, Damnant Anabaptiftas, qui negant femel iuftificatos pofife amittere fpiritum fančtum.Item qui cotendunt quibufdam tanr tam perfedtonem in hac uita cotingere, ut peccare non poffint. Damnantur&f Nouatiani, quinolebant abfoluerelapfos poit Baptifm um redeuntes ad poenitentiam ♦ Ret) ciuntur &C ifti, qui non docent remiflionetr. peccatorum per fidem contingere, fed docent remiffionem peccatorum contingere propter noftram diledtonem dC opera, Rerjciuntur et ifti qui Canonlcas fatisiadi ones docent neceflariaseffe ad redimendas poenas aeternas, aut pocnaspurgatorrj. XIII* De ufu facramentorum docent,quodfacramentainftitutai fint, non modo ut fint notae profeffionis inter homines, fed ma* gis iit fint fignaet teftimonia uoluntatisdeierga nos,adexcitan* dam 8Č confirmandam fidem in his,qui utuntur propofita.ltacp utendum eftfacramentis ita,ut fides accedat,quae eredat promif fionibus,quaeper facramenta exhibentur et oftenduntur* Damnant igitur ilios qui docent, quod facramenta ex opere operato iuftificent, nec docent fidem requiri in ufu facramentod tum,quac eredat remitti peccata. XIIII*. PRAECIPVI. * De ordine Ecclefiaftico docent, quod nemo debeat in Ecde fia publice docere,autfacrametaadminiftrare,nifirite uocatus, XV, De ritibus Ecdefiafticis docent, quod ritns Altfemadi fint, qui fine peccato feruari poffunt,Sf profunt ad tranquilitatem SC bonum ordtnem in Ecclefia>ficut certaeferise, fefta SC fimilia* De talibus rebus tamenadmonentur homines,ne confcien* tiaeonerentur,tancp tališ culttis ad falutem neceftarius fit, Admonentur etiam,quod traditiones humanae inftitutae ad placandum Deum, ad promerendam gratiam SC fatisfaciendd pro peccatis,adnerfentur Euagelio SC dočlrinae fidei, Quare uo ta SC traditiones de cibis SC diebus Sčc.inftitutae ad promerenda gratiam, de fatisfaciendum pro peccatis inutiles fint SC contra Euangelium* XVI, De rebus ciuilibus docent, quod legitimse ordioationes cit «iles,fint bona opera Dei, quod Chriftianis liceat gerere Magi* ftratus,exercere iudicia,iudicareresex Imperatortjs, SC altjs prg fentibus JegibuSjfupphcia iure conftituere,iure bellare,militare, lege contrahere,tenere proprium, iufitirandum poftulantibus Magiftratibus dare,ducere uxorem,nubere. Damnant Anabaptiftas, qui interdicunthaec ciuilia officia Chriftianis. Damnant dC illos, qui Euangelicam perfečlionem noncollocantintimore Dei&fide, fedin deferendis ciuilibus offidjs,quia Euangelium tradit iuftitiam seternam cordisJnte* rim non diffipat Politiam &C Oeconomiam, fed maxime poftu* latconferuaretanquamordinationes Dei, SC in talibus ordinat tionibus exercere caritatem, ItacJT neceffario debent Chriftiani obedire Magiftratibus fuis SC legibus. Nifi cum iubent peccatf \ re, tune enim magis debent obedire D E 0,quam hominid bus, Ad,f, XVII, B 3 ARTIČ VLI FIDEI Item docent,quod Chriftus apparebit m cofumatione mu/ di ad iudicandum, 6 č mortuos omnesrefufaiabu, pijs oC elecfus dabit uitam artcrnam dC perpetua gaudia, lmpios autetn homi/ nes ac djabolos condemnabit,ut fine fine crucientur. JDamnant Anabaptiftas,qui fentiunt hominibus damna# tisac diabolisfinem pcenarum futurum čile. Damnant SC afios qui nune fpargunt ludaicas opiniones,quod ante refurreefione tnortuoru, pi) regnu mudi occupaturi fint,ubicK oppreiTis iptjs, XVIII. Deliberoarbitrio docent, quod humana uoluntas habeat aliquam libertatem ad efficiendam ciuilem iuftitiam,ččdelige* das res rationi fubiečias. Sed non habeat uim fine fptritu fančio efficiendaeiuftitiae Dei,feu iuftmae fpiritualis,quia animaiisho/ mo no perešpit ea qua: funt fpiritus Dci/ed haecfitin cordibus, cttm per uerbum fpiritus fanctus concipitur, H te c totidem uer# bisdicit Augufdnush'b. 3 . Hypognofticon. Eflefatcmuf lihe* rum arbitriu omnibus hpminibus,habens quidem iudiciumra tionis,nonperquod fitidoneum inqsqucead Deu pem'nent,fi> ne Deo aut inchoare aut certeperagere,fedtantum in oper'.'bus uita: pr^fentistam bonis quam eriam maIis,Bonis dico, qute de bono naturteonuntur,id elt,uelie laborare in agro, uelie man* ducare &C bibere,uelie habere amieum, uelie habere indumenta, uellc fabricaredomum,uxorem uelie ducere,pecora nutnre,ar* tem difcere dtuerfarum rerum bonarum,uelie quicquid bonum ad prtefentem pertinet uitam.Quteomnia nen fine diuino gu* bernaculo fubfiftunt,imo ex ipfo 8C per ipfum funt,SC eiFe c čepe rut.Malis uerodico,ut eft uelie Idolu colere,učile homiridm QC, Damnant Pelagianos,2C Jiosqiudocent,q> fine fpirimfan* clo,folis natura: uiribus poffimus Deum luperomnia diltgere. ‘Tte prcecepta Dci facere,quo ad fubftantia aduu.Quanc|j enim cxterna opera aliquo modo efficere natura poffit,patefi: ( n.cotfi neremanus afurto,a cede,tame interteres motus no potefi: effi> PRAECIPVI. 5 fi cere,ut ttmorem Dei,fiduciaerga Deu, Caftitate,'patietia Sčc. XIX, Decaufapeccatidocent,quodtametfi Deuscreat SC ccnfer uat natura, tamen caufa peccati eftuoluntas malorum, uidelicct diaboli SC imploru,quae non adiuuante Deo,auertit fe a Deo, ti cut Chriftus ait loan, S, Cu loquitur medacm ex feipfo loquit» XX, Falfo accufantur noftri,quod bona opera prohibeant.Nam forinta eorum quae extant de dece pneceptis, 6 C alia fimili argu* mentoteftantur,quodutiliterdocueruntde oibusuitae gener« bus &oftkrjs,qu*egencra uitar,qiKe opera in quaiibet uocat iof ne Dco placeant. De quibus rebus olim param doccbant Cona cionatores,tantu puerflia SC non neceftaria opera urgebant,ut certas fen'as,certa ieiunia, fraternitates, peregrinationes, cultus 8ancftora,rofaria,monachatu SC (imilia. Haec aduerfarn noftri admoniti nune dedtfcunt,nec perinde prazdicat haec inutiha ope ra.ut olim.Prneterea incipiuntfidei metibne facere, de qua olirn mirurp crat filenttu,-Etfi non definunt oofeurare docirinam fidci cum re!inquunt dublas confcientias,8č iubent mereri remiflione peccatorum operibus.Nec docent q> fola fidepropter Chriftum certo accipiamus remiftionem peccatorum. Cu igitdochina de fide,qua oportet in Eccieiia pcipua efte, ta diu iacuerit ignota,queadmodu fateri oes nccefte eft, de fidei. iuftitia altiflimufilentiu fuiftein cocionib°,tm dočhinaoperum uerfataeflein Ecdefijs,noftri defidefic admonucriit Ecclefias, Princtpio,qdPopa noftra nopofiintrecociliare Deu,aut me reri remifflone peccatoru SC gratfa^ iuftificatione fed hanc tan tum fiete cofequfmur,credentes quod propter Chriftu reupiai* mur in gratia,qui folus pofit? eft mediator &:,ppidator,per quc ' reconcilietur pater, Itacp qui confidit operib\fe mererigratia,is afpernaturChrifti meritu & gratia,‘8č quserit fine Chrifto hu* ,v >anis uiribus uia ad deu,cu Chriftus dc fe d''xerit,Ego Tum uia« »eiitas SC uita. ARTICVLI FIDEI. Haec dodrina de fide ubicp in Paulo tradatur Ephef.a.Gra Cia falui fadi eftis per fidem,SC hoc no ex «ob is, Dei donum eft> non ex operibus Sfc. EtnequiscauiUetur,anobisnouam Pauli’ interpretationč txcogitari,totahaec caufa habet teftimonia Patrum, Nam Au* guftinus multis uoluminibus defendit gratiam 8C iuftitiam fidei cotra merita operam. Etfimilia docet Ambrofiusde uocatione Gentium,8£alibi.Siceniminquitde uocationeGentiumjVila* fceret redemptio fanguinis Chrifti,nec mifericordiac Dei h um a* norum opetum praerogatiua fuccumberet, fi iuftificatio quae fit per gratiam,meritis prarcedentibus deberetur,ut no munus lar* gientis,fed merces eftetoperantis. Quanquam autem haec dodrina contemnitur ab imperitis, tamen experiuntur piae ac pauidae confcientiae plurimum eam confolationis afferre,quia confcientiae no pollunt reddi tranquil hc per ulla opera, fed tantum fide,cum certo ftatuunt, quod pro pter Chriftum habeartt placatum Deum,Quemadmodu Pau* lus docet Roma,^. Iuftificati perfidem,pacem habemus aptid Deum. Tota haec dočtrina,ad illud certancen perterrefaaae co* fcientiaz refereda eft,nec fine illo certamine intelligi poteft, Qua <> re male iudicat de ea re homines imperiti,S^ prophani,qui CbiU ftianam iuftitiam nihil eftefomniant,nifi ciuilem 5č philofoph# cam iuftitiam. Olim uexabantur confcientiae dodrina operum, non audiri bant ex Euangelio c.onfolationem,Quofdam confcientia expu< ! lit in defertum,in Monafteria/perantes ibi fegratiam merituro* efle per uitammonaftica, Alij alfa excogitauerunt opera,ad pro* merendam gratiam Sc fatisfatiedu pro peccatis, Ideo magncpri f re fuit opus,hanc dodrinam de fide in Chriftum tradere, 5č ref nouare,nedeeftec confolatio pauidis confcientrjs,fed fcire fide it 1 Chriftum appprehendi gratiam dC remiflionem peccatorum & »uftificationem. Admont PRAECIPVI. ' * Admonentur etiam homines, quod hicnomenfideinon Rt gnificettantum hiftoriatnotitiam, qnalis eft in imprjs dC diabo* lo, fed lignificecfidem quecredit non tantum hiftoriam,fed etia effedum hiftoiise,uidelicet hunc articulum jRemiftionem pecca torom,quod uidelicet per Chriftum habeamus gratiamduftiti* Sfiemiftionem peccatorum,. lam qui fcit (eper Chriftum haberepropicium patrem,ts ue re nouit deum,fcttfe ei c ura: efle,diligit dC inuocateum, Deniqj non eft finedeo ficut Gentes. Nam diaboli et impij non poffunt hunc articulum credere,Remiftionem peccatorum. Ideo deum tanquam hoftem oderunt, non inuocant eum, nihil boni ab eo expcdant, Auguftinusetiam de fideinominc hoc modo admo# netledorem ,&C docetinfcripturisnomen fideiaccipi, non pro notitia,qualis eft: in impijs,fed pro fiducia quat confolatur dC er* git perterrefadas mentes, Praeterea docent noftri, quod necefle lit bona opera facere, non ut confidamusper ea gratiam mer:ri,fed propter uoluntate dei. Tantum fide apprehenditur remiftio peccatorum 5 {. pax c5 fcientiac, Et quia pftr ftdem accipiturfpiritusfandlus, iam corda renouantur, 3C induunt nouos affedftis, ur parere bona opera poftint.Sicenim ait Ambrofius,Fides bonae uoluntatis,6d'ufte adionisgenttrix efl: Nam humana* utres,fine(piritu fando, ple# nrefunt imprjs affedibus,5č funt imbecilliores čp ut bona opera poftint efficere coram deo, Ad haec funt in poteftatcdiaboli qui impelhth C » ARTIČ VXI FIDEI. dit quomodo bona opera facere poftimus. Nam fine fide,nafto* modo poteft humana natura primi aut fecundi prsecepti opera facere.Sine fide non inuocat deum 3 a deo nihil expedat,non tol lerat crucem,fed quamt humana preftdia,confidtt humanis pre^ fidtjsJta regnant in corde omnes cupidicates, &C humana con (L* Iia,cum abeft fides SCfiducia erga deum, Quare &C Chriftus di* xit,Sine me nihil poteftis facere, Ioan. 1 Et Ecclefia canit,Sfc» ne tuo ntimine,nihil eft in homine, nihil eft innoxiusm XXI. De cultu fandorum docent, quod rnemovia fandorum prof poni poteft,ut imitemur fidem eorum, 5C bona opera iuxta uo# cationem, Vt Csefarimitari poteft exemplum Dauidis in bello gerendoad depelledos Tttrcasapatria.Nam urerej; rex eft,Sed icriptura no docct inuocare Santos,fen petere auxiltum a San* čtis, Qciia unutn Chriftum nobis proponit mediatorem,pvopiV cia(orium,ponrificcm, interceflbrcm • Hie inuocandus eft,8Č promifit fe exauditurunneffe preces noftras,8č hunc cultum ma xfme probat, uidelicet, SC ut inuocetur in omnibus afflidionif bus. i. lohan.z, Siquispeccat,habemnsaduocatumapud'deii um SC cetera. Harc fe re eft fumma dodrinte apud nos, in qua cerni poteft, nihil ineflequod diferepet a feripturis, uelab ecclefia Catholica, uel ab ecclefia Romana,quatenusex feriproribus nota eft,quod cumita fit,indementcriudicam ifti,qui noftros pro haereticis ha beri poftulant, Sed diflfenfio eft dequibufdam abufibus,qui fine certa autoritate in ecclefias irrepferunt,in quibus etiam,fi qua ef fet diffimilitudo, tamendecebath^c lenitas Epifcopos ,ut pro> pter confeffionem,quam modifrecenfuimus,tolerarent noftros, * quia ne Canones qiu'dem tam durifun t, ut eofdem ritus ubicp ef fe poftulent,necg fimiles unquam omnium eedefiarum ritus fue runt.Q_uanquam apud nos magna exparte ueteresritus diligen ter feruantur.Falfa enim calumnia cft,quod omnes ceremonij .*• ■ • I« P R AE CIP VI. omtiia uetera inftituta in eccleftjs noftris aboleantur. Verum pu blica querela fuir,abufus quofdam in uulgaribus rit ib us hetere. Hi quia non poterant bona confcientia probari, aliqua exparte corredi funt, ARTICVLI IN QVIBVS REČEN/ fentur abufus mucati. C Vm ecdefiae apud nos de nullo articulo fidei diflentiant abecdeiia Catholica ,tantum paucos quofdam abufus o/ mutant, quinoui funt j Sdcontrauoluntatem Canonum uitio temporum recepti,rogam us ut Cadarea Maieftas dementer au/ ciiat,&: quid iitmutatum,&: qutefuerint caufae, quo minus coa/ tftus fit populus illos abufus contra cofcientiam obferuare 4 Ncc habeat fidem Cadarca Maieftas iftis, qui ut inflammcnt odia ho minum aduerfus noftros, miras calumnias fpargunt in populu* Hoc modo irritatis animis bonorum uirorum initio praebuerut occafionemhuic diffidio, & eademarCfeconantur nune augere difcordias.Nam Cefarea Maieftas haud dubie comperiet tolera bihbremeflefomram,8£dočhina:& ceremoniarum apud nos quam qualem homines iniqui5č maleuolidefcribunt.Porro ue/ ritas ex uulgi rumoribus aut maledidis inimicorum colligi non poteft.Fadle autem hoc iudicari poteft,nihil magis prodefte ad dignitatem ceremoniarum conferuandam Sčalendam reueren/ tiam ac pietatem in populo, quam fi ceremonij ritefiant in ec/ clefijs. DE VTRAQyE SPECIE. j Aicis datur utracp fpecies faeramenti in coena domini,quia JI_✓hic mos habet madatum domini.Mattli.z<>. Bibiteex hoc' omnes, Vbi manifefte pnecipit Chrfftus de poculo ut omnes bi bat,&: ne quis pofllt cauillari,quod hoc ad (acerdotes tantu per/ tineat♦Paulus ad Corinth, exemplu recitat,in quo apparet tota C z A R TI C VLI ’ P ID El Eccldiam titracjj fpecie ufam efle.Et diu manfit hic mosin eccle (ia, nec con (lat quando aut quo autore mutatus i?t * Cyprianus aliquor locis teftatur populo fanguinem datum eilč, Idem tcfta^ tur Hieronymus,qui aft. Sacerdctes EuchanTtiseminiftrant,^ fanguinem Chrifti populiš diuidunt. Immo Gelafius Papa raa dat,nediuidaturSacramentum, Dift.z. de Con'ecrationc,Ca, Comperimus, Tantum confuetudo nonirauetusaliudhabet. Conftatautem quod confuetudo contra mandata deiintrodu* da,non Cit probanda,ut teftantur Canones, Dift. S. Cap. Veri* tate,cum (equentibus . Hcec uero confuetudo non folum contra fcripturam, fed etiam contra ueteres Canones 5>C exemplum Ec cleiite recepta eft.Quare ii qui maluerunt utraqj fpecic faerame* ti ud,non fuerunt cogendi, ut aliterfacerent cum offeniione con fcientise. Et quia diuifio faeramenti no couenit cuinftitutione Chri fti,folet apud nos omitti proceffio, cjute haderms fieri folita eft . & . , DE CONIVGIO SACERDOTVM. P Vblica querela. fuit de exemplts Sacerdotum, quinori con tfnebant. Quam ob caufam dC Pius Papa dixifle fertur,fuU fe a!iquas caufas,cur ademptum fit facerdotibusconiugmm, fed malto maibres cfle caufas curreddi debcat.Sic enim feribit Pia# tina * Cum igiturfacerdotcsapud nos publicaillafcandala uita* re ueilenr, duxmintuxorcs,acdocueruntquodliceat ipilscon* contra h ere matrimonfum . Primum ,quia Paulus dicic, Vnufr f quifqj habeat uxorem fuam propter fornicationem. Item, Meli* • us eft nabere cp uri. Secundo,Chriftus inquit,Non omnes capiV . untuerbumhoc,ubidocetno#omneshominesad ccelibatum ( idoneoseifc,quia deus creauithomrnemadprocrcationem, Ge^ re. i. Nec cit humana? poteihtis, finefingularf dono&opere dei creationcm mutare. Igtturqut non funt idonei ad coclibatu* debent cootraliere roammonium, Nam mandatum dei ČC ord i* tl P.B.AECIPVL nadonem Dei,nullalex humana,nullum uotum tollere poteft. Ex his caufis docent Sacerdotes fibt Iicere uxores ducere. Con# ftat etiam in Ecdefiaueted Sacerdotes fuiflfc maritos. NamSč Paulusait Epifcopum eligendum efle qui fit madtus.Etin Ger mania primum anteannos quaddngentos,Sacerdotesui coačli funt ad ccelibatum,qui quidem adeo aduerfati funt, ut Ar dne# pifcopus Moguntfnus publicaturus edidum Roma, Pontificis de čare,pene abiradsSacerdodbusper tumultu opprelTus fit* Et res gefta eft tam inciuiliter, ut non folum in pofterum coniu# gia prohiberentur,fedetiam prrefentia contra omnia iura diuina &C humana,contra ipfos etiam Canonesfados, no folum a Pon# tifidbus,fed a laudatiffimts Synodis,diftraherentur. Et cum fenefcente mundo,paulatim natura humana Fiat im# bedlh’or,conuentt profpicere, ne plura uitia ferpant 'in Germa# niam.Porro Deus inftituit coiugium,ut elTet lemedium huma# naeinfirmitatis.Ipii Canones uetcrem rigorem interdum pofte# rioribus temporibus propter imbecillitatem hominum laxan# dum efledicunt, quod oprandum eft,ut fiat 5 C in hoc negocio* Ac riidentur EcdcDjjs aliquado defutud paftores, fi diutius pr o# htbeatur coniugium, CumautemextetmandatumDei,cum mos Ecdcfceno# tus fit, cum impurus ccelibatus plurima padat fcandala, adulte# da,5i alia fcelera digna animaduerfione bonimagiftratus. Ta# men mirum eft,nullain remaiorem exerceri feuiciam quam ad# uerfus coniugium Sacerdottim.Deus precepit honoreafficere coniugtum,Leges in omnibus rebus publicis benc conftitutis etiam apud Ethnicos maxirnis honorib-us ornauerunt. At nune capitalibus poeniscxcruciantur,^ quidem Sacerdotes contra Canonum uoluntatem, nullam aliamob caufam, nifi propter conuigiurn.Paulusuocatdodrinam dtemoniorum,qua?prohi# bet coniugium, i.Timoth. 4 , Idfaciicnunc intelligi poteft, c» taiibus fupplicijs prohibiuo comugij defenditur, C 3 ARTIČ V LI TIDE! Sicutautem nullalexhumana poteft mandatum DeitoIIei* redta nec uotutn poteft tollere mandatum Dei, Proindeetiam Cyprianus fuadet,ut mulieres nubant qute non feruent p tornih faro caftitatem.Verbaeiusfunt hajc,lib.l.Epiftola,u. Si autem per{euerarenolunt,autnonpoflunt 3 meliuseftut nubat,quam uc in fgnem delicrjsfuis cadant,certe nullum fratribus aut forori* busfcandalum faciant.Et aequitate quadam iicuntur ipfi Cano nes erga hos,qui ante iuftam cetatem uouerunc, quomodo ferc hadenus fieri confueuit. DE MI S S A, F Alfo accufantur Ecdefice noftrae,quod Mulam aboleant, te tinetur.n. Mifla apud nos,2č fumma reuerentia celebratur. Scruantur SC ufitatap ceremonij fere omnes, pmerčp quod Lati nis cantionibus admifcentur alicubi Germanicae, quse additae funt ad docendum populum. Nam adhoc opuseft ceremonijs, ut doceant imperitoSjSC quofdam excitet uere ad tfmore aut fide ac oratione tradatio uqrbi Deu Et no mo RauPpcipit utilingua udleda populo i Ecclefia, fed etia ita coftitutu eft humano iure, Affuefit populus utuna utantur facram,ento,fi quifuntido/ nei,td quocp augetreuerentiam ac religionem ptiblicarum cere/ moniarum.NuIIi enim admittuntur,nifi antea explorati. Admo nenturetiam homtnescfejdignttate čCufu facramenti, quantam confolationem afferat pauidis confcienttjs,ut difcant Deo črede/ re,8C oia bona a Deo expectare Qč petere. Hic cult 9 deledat Deu* tališ ufus facramenti alit pietatem erga Dcum. Itacp no uidetuf apud aduerfarios Mi ffac m 3 iore religion e fier i quam apud nos. Conftat aute hanc quocp puhlica dC longe maxima querela omniu bonoru utrorudiu fui£Te,quod Miflše turpiterprophana* rentur,collattead queftu,Ne($,n.obfcuru eft,qual_atepateathfc abufusin oibus teplis,a quajib 9 celebrent Mtflae 3 trfi propter met cede aut ftipendiu,qua multi cotra interdtdu Canonu celebret. Paulus autegrauiter minatur hisqui indigne tradant Euchari/ flia,cu ait,Qui ederit pane hunc,aut biberit calice Dni indigne* PR AECIP VI. n reus erit corporis 8C fangufnis Dni, Itacp cu apudnos admone* rentur Sacerdotes de boe peccato, defierunt apud nos priuata: Miffe,cu fere nuilaz priuatae Milite nifi qua:ftus caufa ficrent, Neqj ignorauerut hosabufus Epifcopi,qui fi correxiffent cos in tepore,minus nune eftet difienfionu. Antea fua difiimulatio# ne nmltauicia pafti funt in Ecdefiam ferpere. Nuc fero incipiut queii de calamttatibus Ecdefice, cum htc tumultus non aliunde fumpfedtoccafi'one,quaexiilts abufibus,qui tammanifefti erat, uttoierariamplius no poffenr.Magn^ dillenfiones de Miffa,de Sacramentoextiterunt, Fortafle dat poznaš orbis tam diuturne prophanationis Miffaru,quain Eccleiijs tot feculis tolerauerunt iftf,qui emendareSC poterant SC debebant. Nam in Decalogo feriptum eft ? Qui Deinomineabutitur,non erit impunitus. At ab initio mundi nulla res diuina ita uidetur unquam ad quteftu collata fuifte,ut Miifa* Accellit opinto,qute auxit pnuatasMiflas in infinitum,uide licetquod Chriftus fua paffionefatisfecebt propeccato orginis, SC inftituedt M silam,in qua fieret oblatio pro quotidianis deld lus in hunc locum maxirrsc ineumbit >legem ci tradiciones htw manas remouet, ut oftendat iuftiriam Chriftianam a\iudquid* dam cflfe,quam huiufmodioperajuidcl/cetftdem quce credirpec cata gratis remitti proptcr Chrifhim« At htec docftrina Pauli,pe ne toča opprefla eft per tradiciones,quce pepereruntopinionem, quod per difcrimina ciborum,Sffimiles cultus,oporteatmerert remiffionem peccatorum &iuftificationem.In pccnitentia n uh la mentio ftebat defide,tantum h^copcra fatisfadoriaprepone banturdn his uidebatur pccnitentia tota confiftere« Secundo, lite tradiciones obfcurauerunt praecepta dei, quia traditioneslonge prteferebantur praeccptis dei, Cbriftianifmus totus putabatur effe obferuatio certarum feriartim, rituum, ic* iuniommjucftitus, Hte obferuationes crant in poffeffione honerf PRAECIPVI. H . ftidimi tituli, quod eiTentiiita fpiritualis, 8č uita perfe&a* Inre* rim mandata dci iuxta uocationem ,nullam iaudem habebant, quod paterfamilias educabat fobole,quod mater pariebat,quod princepsregebat rempublicam,hsec putabantur dTe opera mu* dana dl im perfcčh,& longe deteriora illis fplcndidis obleruatio* nibus. Et hic error ualde cruciauit pias confcientias, quae dole* bant fc teneri imperledo uita; genere,in coniugio, in magiftrati bus,aut alijs fundionibus ciuilibus,mirabantur Monachos &C ii miles, SC falib putabant illorum obferuationes magis mereri re* miflfionem peccatcrum SC iuitificationcm. Tertio ,traditionesattulerunt magna pericula confcientijs, quia impoffibile erat omnes traditiones feruare, S>C tamenhomi* nes arbitrabanturhas obferuationes,neceffarios efie cultus, Ger fon fcrfbic multos lnddifle in defperationem,quofdam etiam fibi mortem confciui(Ie,quia fenferant,fe non poffefatisfacere traditi onibus, SC interim confolationcm nullatn de iuftitia fidei 6t de gratia audierant. o Videmus Summiftas 8 C Theologos colligere traditioncs,8£ quabcre hn&Ktla§ >jt leuent confcientias, non fatis tamen expe* diunt, fed interdum magis intjciunt laqueos confcientijs♦Et in colligendis traditionibus ita fuerunt occupatae Schola?,8£ conci ones, ut non uacauertt attingere fcripturam , &C qu£erere u til to* rem dodrinam defide,de cruce, de fpe, de digmtateciuilium te* rum,de confolatione confcientiarum in arduis tetationibus« Ita* ' que Gerfon SC altj quidam Theologi grauiter quefti funt, fehis rixts tradittonum impediri, quo minus uerfart poffent in mclio* re genere dodrinae.Et Augq(|jnus uetat onerare cofcientias hu* iufmodiobfcruationibus, Sl prudenter admonet Ianuarium, ut fciat eas indifferenter obferuaodas effcjic enim loquitur. 0 Quare noftii non debent uideri hanc caufam tcmcveattigif* Fe,aut odio Epifcoporum,ut quidamfalfo fufpicjDur.Magna ne ceflitas fuit de illis ertoribus qui nati etat cx traditionibus male D a ) ARTICVLI FIDEI intelledis admonere ecclefias, Nam Enangelium cogiturgere dodrina in ecdeftjs de gratia 8C iuftitia fidei, cjuae tame inteJligi n5 poteft, fi putet homines fe mereri remiffionem peccatcrum, dt iuftificationem p er obferuationes ab ipiis eleclas. Sic igitur docuerunt, quod per obfeuiaticnem traditionu ha/ manarum non poflimus mereriremiffionem peccatorum ac iu/ ftificationem,quare non eft fentiendum,quod huiufmodi obfer/ uationes fint neceffarrj cultus. Addunt teftimoniaex fcriptura, Chriftus Matth, I f,cxciit fat Apoftolos, qui non feruauerant ufitatam traditionem, quae tamen uidebatur dc re non iilicita, fed medla effe , 8č habere cof gnationem cum baptifmatibtis legis,6d dicit,Fruftra colunt me mandatis hominum Jgitar non exigit cultum inutilem, Et paulo poft addit, Omne quod intrat in os, non inquinat hominem, ItemRoma, l4,Regnum deinoeftefcaautpotus* Colof 2.Nemo iudicet nos in cibo,potu,fabbato autdiefefto, Item,Simort«i eftis cum Chrifto,ab elementis mundi f Qua* re tanquam uiuentes in mundo decretafacitis ^Ne attingas; Ne Ne guftes. Necontredes* AcE 1 f.ait Petrus.Qi.iare tentatis deum,imponentesiugu fliper ceruices difcipulorum, quod necp nos necp patres noftri portare potuimus, fed pergratiam domini noftri Iefu Chrifti credimus falu an,que m a d m o d u m SCillt.Hic uetatPetrus onera re confcientias pluribus ritibus iiue Mofi fiue alrjs* Et l.Timoth.4,uocatprohibitionemciboram,dočlrinani daemoniorum,quia pngnat cum.Eaangelio talia opera inftitue re aut facere,ut per ea mereanr.nr remiffionem peccatorum &C iu r ftificationem, aut quod non poffit exiftere Chriftianifmus iine tali cultti, Hic obtjciunt adiierfart), quod noftri prohibeant difciplinam QC mortificationem carnisfficut Iouinianus.Verum aliud depre PRAECIPVI. *» hendetur ex fcriptis noftrorum, Semper enim docuerunt de ciu ce,quodChriftianosoporteattollerareafflufh'ones. Htecett ues* ra,feria 3č non fimulata mortificatio,uarqsafflidHonibus exerce4 ri,& crucifigi cum Chrifto, , r r Infuper docent quodquilibetChn'ftianus debeatfe corpo li difciplina,aut corporalibus exerciti)s dC laboribus >ccxeicere 5čcoercere,ne faturitas aut defidia extimulet ad peccandum,no «t per illa exercitia mereamur remiifione culpae aut mortis eter^ nae, Et lranc corporalem difciplinam oportet femper urgere, no folum paucis &t conflitutis diebus. Sicut praecipit, Cauetene corpora ueftra grauentur crapula.Item, Hoc genus daimonio# rum non encitur nifi ieiunio 5 C oratione.Et Paulus ait, Ca igo corpus raeiimA redigo in feruitutem« Vbi dare oltedit, le ideo caftigare corpus,non ut peream difciplinam mereaturremi lio nem peccatorum, fed ut corpus habeat obnoxium &C idoneum ad res fpirituales 5C ad fačiendum officium,iuxta uocationelua* Itacp non damnatur ipfa ieiunia,fed tradjtiones,quce ccrtos ics, certos cibos praefcribunt, cum periculo confcientiac, tanquam ifh'u3modi opera fini neceflartjcultus* Seruantur tamen apud nos pleraec^ traditiones,quae condu cunt ad hoc, ut res ordine geratur in Ecdc(ia,ut ordo lectionum in M.iila 8£ praecipuae feriac. Sed interim homines admonetut quod tališ cultus non iuftificet coram Deo, &C q> non fit ponen^ dum peccatum in talibus rebus,fi omittantur finefcandalo, H|C libertas in ritibus humanis non fuit ignota patribus, Nj 101 m Oriente alio tempore feruauerunt Pafcha quam Romx,cx cutn Romani propter liane diiTimilitudienm, accufarent Orientem fchifmatis,admonui funt ab aii]$^les moreš non opoiterc ubic$ fimiles effe- Et Irenasusinquit,dihonantiaieiunii,fidei coniona^ tiam non foiuit,ficut8f Dift.iz.Gregorius Papa iignificat, tale diffimilitudinem nonledere unitatem Ecclefiae, Et in hiftoria Tripartitalib.p, multa colliguntur exempla diffimilium rituu, ARTIC7LI ČIDEI. &C recitantur h ase uerba.Mens Apoftolorum fuft,non de diebas feftis fancire,fed praedicare bonam conuerfationcm di pietatem* DE VOTIS MONA; CHORVM. dvid de uotis Monachorum apud nos doceatur,meltus in tdliget,fi quis meminerit qualis ftatus fuerit Monafterio rum,quam multacontra Canonesin ipiis Monafterijs quotidie fiebant, Auguftini teporeerant ltberacoHcgia,poftea corrupta difcipHna,ubtq?addicafunt uota,uttanquam cxcogitato carce* re, difciplina reftitueretur, Additae funt paulatim fupra uota alte mulite obferuationes.Et haec uincula tnultis ante iaftam etatem contra Canones iniečla funt.Muluincideruut errore in hoc uit£ genus,quibus etiamfinon .deeffent anni,tamen iudiciudefuis uiribus defuit.Qui ftc irretiti erant,cogebantur manerc, etiam it qaidam beneficioCanqpum iiberari poflent.Et hocaccidit mai gts etiam in Monaftertjs Virginum quam Monachorum, cum fexui imbecilliori magis parcendu elTct.Hiciigor difplicuit mul tis bonts uiris ante haerc tempora,qui uidebat puellas 8C adolefen tes in Monaftena detrudt propter uidlum, uidebat quam infoeli citer fuccederet hoc coniilw,qute fcandala pareret, quos laaueos confcfentrjsintjceret.Dolebantautomatem Canonum in repe;* rtculofifflma omnino negligi SC contemnt, Ad hec mala,accedebat tališ perfuafio de uotis,quam coftat etiam olim difplicuifle ipfis Monachis,fi quipaulo cordatiores fuerunt,docebant uota paria e ; (Je baptifmo, docebantfc hoc uitae ( genere mereri remiflionem pcccarcrum, £C luftificationem cora Deo. Imo addebant, uitam Monafticam non tantum iuftitiatn mereri coram Deo, fed amplius ctia ,quia feruaret no modo pt e cepta,fed etiam confilia Euangelica* 10 PR AE CIP VI. Ita perfuadebant Monafticam profeffionem longe meltote effe baptifmo,uitam Monafticam plus mereri quam uitam Ma* giftratuum,uitam paftorum 5C iirmlium ,qui in mandatis Dei fi.j ncfadiajsreligionibusfuaeuocatkjniferuiunt.Nihilhotum ne^ gad potcft,extanc enim inlibriseorum. Qiud fiebat poftea in MonafterrjsfOUmerant fchola: faerarum literarum,8č aliarum difcip!inarum,qu 3 efunt utiles Ecdeliae, dC fumebanturindepaftores, Epifcopi, Nune alia res eft, nihft opus eftrecitarenota.Oiim ad difcendum conueniebant,nune fingunt inftitutum elTe uitte genus ad promerendam remiflione peccatorum 5č iuftificationem,imrno praedicant effe ftatum per* ieftionis,2>d longe praeferunt omnibus alt]s uitte gencr ib us a deo ordinatis. Haecideoreritauimus nihilodiofe exaggcrantes, ut melius intelligi poffet dehacre,dochina noftrorum.Primum dehts qut matrimonia contrahuntjficdocentapud nos,quodliceat omni* bus quinon funtidonei ad coelibatum^o^ntrahere matrimoniu, quia uota nonpoffiintordinationem ac mandatu m Dd tollere«. E ib a ritem hoc manebtum Dci, Propter fornicationem habeat unufquifq?uxorem fuam. Nccjj mandatum folum,fedetia crea> tio Sdordinatioddcogithosaci coniugiu, qui fine iingulari deš opere non funt excepn'jtuxta illud, Non cffc bonum homini effe folum, Igitiirrion peccantiffiquiobtemperat huic mandatoSč ordinationi Deu Quid poteft contra htec opponif Exaggeret aliquis obliga* tionem uoti quantum uolet,tamen non poterit cfficere, ut uotu tollat mandatum Dei.Canone^dpcpnt in.omni uoto,ius fuperio ris excipi, quarcmulto minus iianguo ta contra mandata D EI uaIent,Quod fi obligatio uotoruminullas haberet caufas,cur mn tari podit,ncc ROMANI Pontifices difpenfaffent, Nccp enim licet homini obligatione quae fimpliciter eft iuris diuini re* fr in dere, Sed prudenter itidicaiterut Romani Pontifiees equitao } ARTICVLI PID E L tem in hacobligationeadlnbendam eflfe, Ideo fepede uotis diV fpenfafle leguntur,Nota eft hiftoria de Rege Arragonum, reuo cato ex Monafterio,8£ extant exempla noftri temporis. Deindccurobligationemexaggerant aduerfartj feu effedu uotijcum interim de lpfa uotf natura iileant, quod debet effe in re poffibiIi,quod debet efte uoluntarium,fponte & cofulto con* ceptum. At quomodo fit in poteftate hominisperpetua caftitas non eft ignotu, Et quotufquifcp fponte 3 C confulto uouitcTuellg &C adolefcentes priufquam iudicare poffunt,perfuadentur ad uo uendum,interdum etiam coguntur, Quare non eft equum tam rigide deobrgatione difputare,cum omnes fateantur contra uo ti naturam efte,quod non fponte,quod inconfultoadmittitur, PIeriq 5 Canonesrefcinduntuotaanteannum. If.contrada quia anie illam aetatem non uidetur tatum efle iudicij,ut de per* petna uitacoftituipoffit, Altus Canon plus concedens hominu imbedllitatfadditannos aliquot,uetat enim ante annum,i$ r uo tumfieri.Sedutnifequ':mur,maxima pars habet excufatione, cur Monafteria deferant,quia plurimi ante liane aetatem uoue* runt,Poftremo etiam fiuoti uiolatio reprphendi poffet, ta'men non uidetur ftatim fequi,quod coniugia talium perfonaru,diiTol uenda ftnuNam - Auguftinus negat debere diflblui.x>. quaeft. J Cap Ntiptiarum,cuius no eft leuisautoritas, etiamii altj poftea aliter fenferunt. Quanquam autem mandatom Dei de coniugio uideatur plerofcg Iiberare a uotis,tamen afferunt noftri 8C aliam rationem de uotis,quod fint irrita, quia omnis cultus Deifab hominibus finemandato Deiinftitutus&f.eledusad promerendam remift iionem peccatorum dC iuftifi#itionem,tmpius eft,(icut Chriftttf < ait,Fruftra coluntme mandatis hominum. Et Paulusubiqj do* cet,iuftitiam non efte quxrendam ex noftiis obferuationibus 8^ Cultibus,qui fint excogitati ab hominibus,(ed contingere ea pd fide, credetibus fe ha bere Deumplacatu &C propicium proptd Chriftutrt’ rr PR AECIPVI. Chriftum,non propter ulla noftra merita,' Conftatautem Monachosdocuifte,qtlod faditia? religiones mereanturremiilionem pcccatorum 8fiuftificationem,& quod pro peccatis fatisfaciant, Qiud ho c eft aliud cfj de gloria Chrifti detrahere 6C obfcurare,ac negarc iuftitiam fideif Sequitur igitur ifta uota ufitata,impios cultus fuiflfe, quare funt irrita, Nam uo* tum impium,Sč fadum contra madata dei non ualet, necp enim debet uotum uinculum efleiniquitatis,ut Canon dicit, Paulusdicit, Euacuatieftisa Chrifto,qui in lege iuftificamiu ni,a gratia excidiftis, ld eft,qui fentiunt quod mereatur proprtjs operibusremiffionem peccatorum,& q> propter propriam legis impletionem plačeant deo, nec fentiut qp propter Chriftum gra* tis accipiant fidedonatam remiflionem peccatorum p er milcnV cordiam dei, 8C q> propter Chriftum placeant deo, hi amittunt Chriftum, quia fiduciam debitam Chrifto dC promiffionidei, tranšferunt ad opera, ltem opponunt irae dei, non propiciatore Chriftum, fed propria opera,quare honorem debitum Chrifto, tranšferunt ad opera noftra. Conftat autem Monachos hoc do* cere, q, fuisobferuatipnibus mereantur remiflionem peccatoru, habeant deum propicium propter hasobferuationes« Qpare docent confiderefuisoperibus non propiciatione Chrifti. Haec fidncia eft impia, 8č cum euangeliopugnat, 8č in iudicfo dei de* prehendetur e(Te inanis, Non enim pofllint opera noftra oppo* ni iraeac iudicio dei,Tantum lta placatur iradei, quando gratui* tam mifericordiam,propter Chriftum promiflam fide apprehen dim us. Amittunt igitur Chriftum, qui fiduciam non in Chri* ' ftnm,fed in opera propria col|^ant. Praeterea Monachi docueruni^fuum uitafgcnusftatum efte perfcdionis^uia obferuarent non iolum prsecepta, fed etiam c o i filia. Hic error maxime pugnat cum euangelio, q> finxcrunt fe praeceptisitafarisfacere, ut ampliusetiamfacerent, Et hincna* tus eft honibilis error, q> finxerunt fe habere meri.ta fupereroga* ARTICVLI PID El tionis, Hace applicauerunt pro alrjs, ut fatisfadiones eftent pro alienis peccatis, Hace fi quis odiofe uelic exagitare, čjj multa coni memorare polile,quorum iam lpfos Monachos pudec. No eft leuc fcandalu in ecdefia populo proponere certu cultu zb hominibus excogitatum fine mandato dei,8d docetequod ta# liscultusiuftificet homines, Quia iuftitia fideiin Chriftu,qua maxime oportet tradi in ecdefia, obfcuratur, cum illac miriftcae religiones Angelorum, fimulatio paupertatis dC humilitatis, dC eoelibattis offunduntur oculis hominum, Practerea obfcurantur praccepta det, 8C uerus cultus dei,cum audiunt homincs,folos Monachos efte in (latu perfe miffum minifteriu uerbi 6 C facramemorum, niiiremittere pecca* ta. Item cognofcere dodrinam, &C dodrina ab Euagdio difTen^ tiete rcrjcere,^ impios,quoF£ nota efiipietas, excludere a comu* nione Ecdefiae,ime ui humana, fed uerbo, Hic neceffario, St de iure diuino,debent eis Ecdefite prseftarc obedientia,iuxtaillud* Quiuosaudit,meaudit* Venim cum aliquideontraEuangelium docetaut ftatuut, tune habent Ecclefiae mandatum Dei,quod obedientiam prohi bet,Matth.>, Cauetea Pfeudoprophetis. Gal. I, Sl Angelusde coelo aliud Euangelmeuangelizauerit,anathema fit.2.. Corinh* 13. Nonpoflumus aliquidcontraueritatem, fedpro ueritate* Item,Data eft nobis poteftas ad tedificationem,no ad deftrudio nem.Sic dC Canones pr£cipiut.2.,q.>.Cap.Sacerdotes,& Cap* Oues.Et Auguftinus contra Petiliani Epiftolam inquit> Nec catholicis Epi fcopis confentiedum ubi forte falluntur, aut contra Canonicas Dei fcripttiras aliquid fentiunt* 3 i quam habent aliam uel poteftatem, uel iuris didionem in cognofcendis certis°caufis,uidelicet matnmontj,aut decimarum &c. hanc habent humano iure, V bi ceffantibus ordinarijscogu* tur Principes uel iuiti,fuis fubditis ius dicere, ut pax retineatur. Prteter haec difputatur,utrum Epifcopifeu paftoreshabeat ius inftituedi ceremonias in Ecclefia, &C leges de cibis,ferqs, gra dibus miniftrorum,feu ordinibus Sčccondendi. Hoc ius qui tri/ buunt Epifcopis,allegant teftimonium. Adhuc multahabeo uo bis dicere,fed no poteftis portare modo,Cum autem uenerit ille lpiritus ueritatis,docebituosdm,*£m ueritatem. Allegant etiam exempliim Apoftolorum,qui prohibuerunt abftinere a fangui* ne,& fuffocato. Allegant fabbatum mutatum in diem Dominik cum contra Decalogum,utuidetur.Nec uliti excmplum magis »adatur qtiam mutatio fabbati* Magnam contendunt Ecdefi* E 3 ARTICVLI FID EI, poteftatem ede,quod difpenlauerit dc prtecepto Decalogn Sed de ha c quaeftione noftri fic docent, q> Bpifcopi non ha* bent poteftatem ftatuendi aliquid contra Euangelium, ut fupra oftenfum eft,Docent idem Canones.p.Diftin.Porro contra fcri pturam eft,traditionescondereautexigere,utpeream obferua* tionem mereamur remiftionem peccatorum &C iatisfaciamus pro pcccatis,Lediturenim gloria meriti Chrifti,cum talibusobferiia tionibusconamurmeieiiiemiflionem peccatorum S£ iuftifica* tionem.Conftatautem propterhanc perfuaiionem,in Ecdefia pene in infinitum creuifie traditioncs,oppreda interim dočlrina de fide Sčiiiftitia fidei,quia fubinde plin es fet iar fačlae funt,ieiu* nia indida,ceremoniaj nouae, nouihonores fandorum inftituti funt,quia arbitrabanturfeautores taliumrcru,his operibusme* reri remiffionem peccatorum 8C iuftificarionem.Sicolim creue* runt Canonespoenitentiales,quorum adhucin fatisfacfttonibus ueftigia cjuacdam uidemus, Itcm piericpfcriptofesfinguntin nouo Teftamento oporte* re cultum limilem edeLeuitico,cuiusordinationem commiferit deus ApoftolisScEpifcopis.Etuidenturfcriptores cxemp'ible* gis Mofaica? decipi,quafi iuftitia noui Teftainenti lit externa ob feruatio certorum rituum,ficut iuftitia legis erat externa obfer* tiatio certorum rituum.Sicut igitur in lege peccatum cratedere fuillam čarnem Sme lta in nouo Teftamento collocant pcccatd in cibis,in diebus,in ueftitu,8d fimilibus rebus. Et exiftimantfi* ne his rebus iuftitia noui jTeftamenti non pode exiftei e. Hinc funt lila onera, q> certi ribi polluant confcientiam, q> horas Ca* nonicasomittereiitmortalepeccatu>qjieiunia mereatur remift fionem peccatoru,q> lint necepltriaa'd iuftitiam nouiTcftatnetb q> peccatum in cafd referuato n J on podit remitti,nili accefferit ari toricasreferuantis,cu quidem ipli canones tantum de referuatio* ne poeme Canonicae loquantur,non de referuatione culpae, V nde liabent ius Epifcopi has traditiones imponendi Eccfc P R AE CIP VI. fijsad grauandas cofcientias?Extant enim dara teftimonia quae prohibent condere tales traditioncs,uelad promerendam remi iionem peccaiorum ud tanquam necellarias ad iuititiam nou Teftamenti,aut adfalutem. . Paulus Colof.z. Nemo uos iudicet in cibo, potu, parte dtei fe(ti,nouilunio autfabbatis.Itcm,Si mortui eftis cum Ghri o a -> elementi, mudi,quare tanqua uiuentes in mudo, dccreta i 3 Cit*s. Non attingas non guftes no cotvečles, cj omnta pereunt uhi, - funt mandata Sč dočlrinac hominum,quaj habent fpeciem tapie^ tiae. ItemadTicumaperteprobibectraditiones,Non attendciv tes ludaicis fabulis,8č madatis hominutn auerfantium ueritate. Et CbriftusMatch. if.HKpiit debisquiexigunt traditiones.Si* niteillos,caed funt,Si ducescaecorum.Et tmprobattales ctutus, Omnis plantatio qua non plantauit pi' me 9 cceleftis,ei'adicabiu Si ius habent Epifcopionerandi Ecdefiasinfinitis traditio* mbus,3č illaqueandi cofcientias,cur toties prohibet feriptura cot dere8č audire tradittones^cur uocat eas dodrinas daemonioru, Num fruftra hsec prarmonuit fpiritus fančtus ? Relinquttur lgd tur,cum ordinationes inftitutae tanquam necelfaria:, aut cu opi* nionc promerendae?emi(Tioms peccatorum,pugnent cd Euan* ge!io,quod non liceat ullts Epifcopis tales cultus inftituere aut Cxigcre. Necefleeftenim in Ecclefrjs recineri dodrinam, de liber tate Chriftiana,quod non lit neceflariaferuttuslegis ad iultihca# tionem,iicut in Galatis feriptum dl, Noliteitcrum iugo femitiV tis fubrjen Necdfe eft retineri prardpuum Euangclt) locum, quodremiflionem peccatomm.Sč iuftifteationem per fidemin Chriftum gratis confequamur ? nopropter certas obferuationes, aut propter cultusab hominiDUŠ ^aftitutos. Qllid igitur fentiendum eft de die Dominico, &C fimilibus rittbus temploruml Ad haec refpondent, quod UceJit Epifco* pis feu paftoribuss facere ordinationes,ut res ordtne gerantur in Ecdefia, non ut per ilias mereamur retruffionem peccatorum, ARTICVLI FIDEI »at fatis fadamus pro peccatfs,aut obligentar confdentiac,ut iiP dicet efle ncceflarios cultus,ac fentiat fe peccare, cu fine offenfioi* nealiorum molant.Sic Paulus ordinat,ut in congregationemu* lieres uelet capita,utordineaudiatur in Ecdefia interpretes Sl c* Tales orationesconuenitEcdefias p rop ter caritate tran* quillitatem feruare eatenus,ne alius alium offcndat, ut ordine 5C fine tumultu omnia fiant in Ecceftjs* Veram ita, ne confdentiae onerentur,ut ducant res efleneceflariasad falutem,acindicem fe peccare cum uiolant eas fine aliorum offcnfione,ficut nemo dixe rit peccare mulierem,qute in publicum non uelato capite proces ditjfineoffenfione hominum. Tališ eft obieruatio diet Dominici, Pafchatis, Perecoftes, SC firmlmmferiarum,8črituiim, Nam qttiiudicant Ecdefise anto * ritate,pro fabbato inftitutam eile diet Dominici' obferimionem, tancjjneceflariam,longeerrant,Scriptura conccdit, ut obferua* tiofabbatinucfitlibera.Docetenim ceremonias Mofaicas poft reuelatum Euangeliumnon neceflarias efle. Et ramen quiaopus trat conftituere certum diem,ut fciret populus quando conueni re deberet,apparet Ecdefiam eirei deftinafle diem Domifticu, quiobhancquocpcaufamuidetur magis piacuifle, ut haberent homines exemplum Chriftianadibertatis, 5C fcirent nec fabbad nec alterius diet obferuationem neceflariam efle, Extant prodigiofae difputationes de mutationelegis, de cere monfls nouac legis,de mutatione fabbati, quae cmnes ortae funt cxfalfa perfuafione,quod oporteatin Ecdefia cultum efle firrfile Leuitico.Etquod Chriftus commiferit Apoftolis& Epifcopi* cxcogitarenouasceremonias,qu,Tfint ad falutem neceflarie. Hi erroresferpferuntin EcdefiamTcum iuftitiafidei non fatis clare doceretur.Aliquidifputant diei Dominici obferuationem non quidem iuris diuini efle,fed quafi iuris diutni,prefcribunt de Fe> rtjs,quatenus liceatoperari.Huiufmodid/fputationes quid funt aliud nifi Iaquei confcientiarumfC^uančp enim conentur ep ikei* zai* ? PRAECIPVI. it žare traditiones, tam en nunquam poteft seqm'tas deprehendiv doneč manet opinio neceffitati«, quatn manere necefte eft, ubi ignorantur iuftitia fidei,2£ libertas Chriftiana. Apoftoli iuflerunt abftinere a fanguine,quis nune obferuatc 1 neque tamen peccant qui non obferuant,quia neipfi quidem A* poiloli uoluerunt onerare confcientias tali feruitute, led ad tem* pus prohibuerunc propter fcandalum, Eft enim perpetua uolttn tas euangelij confideranda in decreto. Vnculli Canones feruari* turaccurate, & muiti quotidieexolefcunt apud illos etiam, qut diligentiffime defendunt traditiones.Nec poteft confcienttjs c o* fulfinifi h^ec aequitas feruetur,ut fciamus eos fineopinione necef* iitatis feruari, nec lscdi confcientias etiamfi traditiones cxolcfcat. Facile autem poflent Epifcopi legitimam obedientiam reti^ nere, fi non urgerent feruare traditiones, qua? bona confcientia feruari non polluntNunc imperant coelibatum, nullos recipiuc nifi iurent fe puram euangelij dočlrinam nolle docere » Non pe^ tunt eccleiiae ut Epifcopi honoris fui iaciura farciant concordia, quod tamen decebat bonos paftores facere. Tantum petunt ut minita o n era remitt$pt,qtKe noua funt,& pr^ter confuetudinem ecclefite CatholkeC recepta, Fortaffis initio quacdam conftitutio nes habuerunt probabiles caufas,qute tamen pofterioribus tem* poribus non cogruunt, Apparet etiam quafdam errore reccptas efte,quare Pontificiae Clementiae eftet,illas nuc mitigare,quia td lis mutatto no labefacit ecdefiae unitate * Multae etn traditiones humanae tepore mutatre funt,ut oftendunt ipfi Canones, Quod fi non poteftimpetrari,ut relaxentur obferuationes,qua? fine pec cato non peflunt praefta ri,opf}vfet nos regulam Apoftolicam fe* qui,quae prsecipit,Oeo magis ob?direq? hominibus, Petrus uc* tat Epifcopos dominari,8C ecclefijs imperare. Nune non id agi* •> tur ut dominatio eripiatur Epifcopis, fedhoc unum petitur, ut patiantur euangelium pure doceri, SC rclaxentpaucasquafdam obferuationes,qua: fine peccato feruari non polTunt, Ouod fi ni* F ARTICVLI riOEI hil remiferfat,ipfi uiderint, auomodo deo ratione reddituri fint, quod pcrtinacia fua caufam lchifmati pratbent. I funt praccfpui artfculi, qui uidentur haberc controuerfifi, quanquam enim de pluribus abufibus diet poterat, tame, ut fugeremus prolncitatem, pratcipua comp!ext turnus, ex qui<' bus taetera fadleiudicari poffunt.Magnac querclat fuerunt de in duigenttjs,deperegrinatioiiibus, de abufu excommunicationis. Parochiae multipltriter ucxabantur per Stationarios. Infinuas contennones erant Paftoribus cum Monachis,de ture Parochia li, de confeflionibus, de fepulturis, de extraordinanjs condon^ bus,& de alqs innumerabilibus rebus.Huiufmodi negocia prae^ termifimus, ut lila qure funt in iiac caufa praecipua, breuiter pro* pofita,facih'us cognofci pofient.Necf? hic quicquamad ullius co tumeliamdidum aut colledumeft, Tantumca reritata funt, quae uidebantur neceflario dicenda efle, ut intelligi poflit in dot drina ac cei emonifs, apud nos nihil efle receptum contra fcriptU ram aut eedefiam Catholicam, quia manif^ftum eftnos diiigetV tiffims cauiiTe, nequanoua Sčimpia dogtnatain eedefias no* ftras ferperent. Hos articulos fupra fcriptos,uoItdmiis exhtbcreiuxta edidld C.M.in quibus confeflio noftra extaret, & eorum qui apud no$ docent, dočlrinse fumma cernerecur . Si quid inhac confeflion* defidera-bitimparatf fumus latiorem informationem, deo uolen* »e,iuxta feripturas cxhibere. EPILOGVS. Fideles & fufcdid PRAECIPVi: loannes dux Saxonfce Eledof» Georgius Marchio Brandenburgenfis* Erndius dux Luncburgenfis. PhiltppusLandgrauius Heflbrunn loannes Fridericus dux Saxoniae» Francifcus dux Luneburgenlis* Vuolffgangus Princepsab Anhalc. Senatus Magiftratuscjj Nurnbergenflfe* SenatusReutlingenfie, F a *5 APOLOGI A?* CONFESSIO P-.RAEFATI-.Oj PHILIPPVS MELANtHTHON, Ledori Salutem D, QSTQVAM confeffio Principum noftroru puhlice prceleda eft, Theologi quidam ac Mo* nachiadornauerunt Confutationem noftri fcri pti,quam cum Cadf. Maieftas curaflet etiam in confeffu Principum prtelegi, poftulauit a no* ftris Principibus,ut illi Ccnfutattoniaffentiren tur ♦ Noftri autem quia audierant multos articulosimprpbatos efte,quos abtjcerefine offenfione confcientiae non poterant,rog* uerunt iibi exhiberi exemplum Confutationis,iit dC uiderequid damnarent aduerfartpSč rationes eorum reuellere poflent * Et in tali caufa, quae ad relfgionem SC ad docendas conicientias pertl* net,arbitrabantur fore, ut non grauatim cxhiberent fuum fcri* ptum aduerfenj, Sed non potuerunt id impetrarenoftri, nifipe* riculofiftimis conditiottfibus,quasrecipere non poterant, nifi uel lent fe in difcrimen certum coni]cere * Inftituta eft autem deindc pacificatio, inqua apparuit noftros nullunr.onus quamlibet in* commodum detredare, quod fine offeniione confdentite fufapi poflet^Sed aduerfari) obftinatehoc poftulabant,ut quofdam tna nifeftos abtifus at cp errores approbaremus, quod cum nonpolfe mus facere,iterum poftulauit CaeftM, ut Principes noftri a (lenti rentur Confutationi Jd facere principes noftrirecufauerut.Quo modo enim affentirentur in caufa religionis, fcripto non infpe* docEt audierant articulosquofdam damnatos effe,in quibus n o poterant iudicia aduerfariorumfE? fcelere comprobare, Iufte* rant autem me 8£aIiosquofdaitiparare Apologiam Confeffio* nis, in qua exponerentur Ca;f,Maieftaticaufae,quarenon recipe remus Confutationem, 5C ea quaeobiecerant aduerfarij dilueren tur.Quidam enim ex noftris inter praelegencFum capita locorufl* dC argumentorum exceperant,Hanc Apologiam obtulerunt P RiAEF A TI O. JJ extremum Csefare^ Maicft.ut cdgnofceret nos maxirms Sčgra* uiiitmis caufis impediri,quo minus Čonfutationem approbare^ 'mus.Verum Caefarea Maieftasnon recepit oblatum fcriptum* Poftea cditum effc decretum quoddam,in quo gloriantur aduer* farq,q> n o (tram confeffionem exferipturis confutauerint. Habes igitur Ledor nune Apologiam noftra,ex qua {nteUiges,8£ quid adu«farqiudicauerint,retulimus enim bona fide, Sčq> articulos aliquoi contra manifeftatn feripturam fpiritus fandi damnaue* rint, Ta-ntum abeft,ut noftras fententias per fcripturaslabefada iierint.Quančf} autem initio Apologiam inftituimus communi cato cum alijs confilio,tamen ego inter excudendum qu*dam adieci.Quaremeum no men profiteor, ne quis queri poffit fine cerio aucore libram editu eflfe* Semper hic meus mos fuit in his controuerfijs,ut quantum omnino facere poffem,rerinerem for* mam ufitatae dodrinaj,utfacilius aliquado coire concordia poG* fet.Nec^ multo fecus nune facio,Etfi rede poilem longius abdu cerehuiuseetatis hominesab aduerfariorum opinionibus. Sed aduerfarrj ficagunt caufam,ut oftendantfe necp ueritatem,neqj concordiamquaerem,fedutfanguinemnoftrum exorbeant. Et nune fcripfi,quam moderatiffime potui,ac fi quiduidetur didu afperius,hicmthipraefandumefi:,rne cum Theologisac Mona* chis,qui feripferunt Čonfutationem,licigare,non cum Cadare, aut Principibus,quos,ut debeo,uencror,Sed uidi nuper Confti tationem,8£ animaduerti adeo infidiofe QC calumniofe feriptam eOTe,ut fallere etiam cautosin certis locis polTet.Non tradauita* men omnes cauillationes, E (Tet enim infinitum opus, fed prxcW pua argumenta complexusfumuc extetapud omnes nationes, teftimonium denobis,cp rede 8Cpie fentiamus de Euangelio Chrifti.Non deledat nos difcordia,Nec nihilmouemur perici« 1 lo noftro,quod quantum (it in tanta acerbitate odiorum,quibus intelligimusaccenfos effe aduerfarios, facile intelligimus* Sed non poiTumusabqcere manifefiam ucritate& Ecdefios neceOfa* PR.AEFATIO. rfam,<|Ltaremcomm©da 8C periculaproptet gloriaffl Chrifti, urilitatem Ecdefise perferenda efife fcntimus, SC cofidimus Dco probari hoc noftrum officium,& fperannis aecjuiora de nobis m* dicia pofteritatis fore, Neq? enim negari poteft, quin malti lod dodrinae Chriftianae, quos maxime prodefl: extare in Ecclefia, a noftris patefadi SC iliuftrati fint,qui qualibus SC qaam perico* lofis opinionibus obrati olim iacaerint apad Monachos, Cano* niftas,8č Theologos Sophiftas,non libet liic recitare, Habemus pablica tefiimonia multorum bonoram uirorum, qai Deo gra* tiasagant pro hoc fummo beneficio, q? de multis necefiarijs lot cis docaerit meliora,quam paffim icguntur apad aduerfarios no ftros. Commendabimus itacp aufam noftrara Chrifto,qui olim iudicabic has controuerfias, qucm oramus, ut ret fpiciat afflictas SC diffipatas Ecclefias, SC in con# cordiam piarn SC perpetuam red/gat. c c DE P EC CA TO ORIGINAL!.- H <^APOLOGIA**> CONFESSIONiS. RIMVM ARTICVLVM CON< feffionis nofrrct probat noftri aduerfari),in quo cxponim 9 nos credereSč docere,q> fit una effen da dimna,indiuidua Ste* QC ramen tresiintdtV itincflae perfonse eiufdcm eflentiar diuinar, 8C _coeternae, Pater,Filius,&l Spilit 9 fancflus. Hu« articulum Temper docuimus,8£ defendimus,Etfcntimiis eu harf bere ccrta 8 C firma teftimonia in fcripturis fanctis,que labefadarf ri non queant, Et conftanteraffirmamusaliterfcnuentes,extra Eccidlam Chrifti, dC Idolatras effe,5č Deu contumelia afficcre, i DE PECC-ATO ORI/ o GINALL ECVNDVM ARTICVLVM DE PEO cato Origmis probant aduerfarij, Verum ita «t reprehenrf dant tamen definitionem peccati Originalis, quam nos obit er tecitauimus. Hic in ipfo ftatim ueftibulo deprehendet Caefar* Maieftas,non folnm iudicium,fedetiam candorem iftis defui(Ie» qni Confutationem fcripferuflt Nam c«m nos iimplici animo °^a/ recen ^ ere uoluerimus illa^ua: peccatum Originis comrf pleoitur, ifti acerba interpretatibne confkfta, fenientiam per fe nihil habentem incommodi, arte dcprauant. Sic inquiunt,firf , ne metu Dei,finefide c(Te,eft culpa.ačlualis. Igitur negant eff« c ulpam originalem. DE P E C CA TO Has argutias fatis apparet in fcholis natas effe,non in Con$ Ifo Cadaris natura hominum corrupta St uitio* lanafcatur, Necpuero tantum concupifcentiam nominauimus,fed dixu mus etiam decffe timorem dei, dC fidem . Idhoc confilfo adiecu mus,Extenuantpeccatum Oiiginis S>C fcholafticidočtores,non fatis intelligentes definmonem peccatforiginalis, quam acccpe* runt a Patribus. De fomite difputant,quod fit qualitas corporis, ■2 1 ut fuo more fint fnepti,quaerunt utrum qualitas ilIa,contagio* nepomi,an exafflatu ferpentis cotracfia fit.Vtrum augeatur m» dicamentis. Huiufmodiquseftionibus opprefTcrunt principale negocium.Itacp cum de peccato orfginisloquuntur,grauiora ui tia humanae naturoenon commemorant,fcilicet ignoratione det, contemptum dei,uafare metu dC fiducia dei,odlileiudicium dei, fugere deum iudicantem,irafci deo,defperare gratiam, habere fiw dudam rerum praefentium 8čc, Hos morbos,qui maximeaduer fantur legi dei,non animaduertunt fcholaftici Jmo tr/buunt inte rim humana? natur^ integras uires ad diligendum deum fuper o * mnia,ad facienda pr^cepta dei,quo ad fubftantiam atftuum, nec uidentfe pugnantia dicere, Nam proprijs uiribus pofte diligere deum fuper omnia, facere prarcepta dei, quid aliud eft cf? habere iuftitiam originis^Oiipd fi has tci.^as uires habet humana natui ra,ut per fefe poffic diligere deum iuper omnia, ut confidenteraži firmant fcholaftici,quid erit peccatum originisfQuorfum autem 1 opus erit gratia Chrifti, fi nos poflumus fieri iufti, propria iufl:.i* da c 1 Qiiorfum opus erit fpiritu Tarsko, fi uires humana p a-fefe tofilmt deum fuper omnia diligere,8č praecepta dei facereoQaw Cj DE P EC CATO non uidet, quam prajpoftere fentiant adtierTanj CLeuiores mot^ bos in natura homints agnofcunt, grauiorcs morbos non agno' fcunt,dequibustamen ubkfi admonet nos fcr/ptura,SC Prepire^ tx perpetuo conqueruntur, uidelicet de carnali fecuritate,dc co* temptudei, deodiodei,SC(imilibusuittjsnobifeumnatis. Sed poftquam fcholaftici admifeuerunt dodrina? Chriffianae, Pililo^ fophia de perfedione natura?, SC plus,qfj fatis crat,Sibeio aibttiio SC adibus ehcitistribuerunt, SC homines philofophicab u ciuili *uftitia,quam SC nosfatemurrationi fubiedam ef{e,SCaliquom0 do in poteftate noftra elle, iuftificari coram deo docucrunt, non potuerunt uidere interiorem imtnunditiam natura: hominum- Neqp enim poteft iudicari, nifi ex uerbo dei, quod fcholaftici in fuis difputationibus non faepe tradant. Hre fuerunt caufae,cur in defcriptione pcccatioriginis, SC con^ cupifccntiac mentionem fecimus, SC detraximus naturalibus uin bus hominis,timore SC fiducia erga deum, Voltitmus enim iigfl* ficare,q> peccatuorigiilis hos quoq? morbos cottneat, ignoratioj nem dei,contemptu dei,uacare metu dei, SC fiducia erga deu, n° pode diligere deu,Hace funt praecipua uitia natura? humana:,p 1 * gnantia proprie cum prima tabula decalogi. Ncq? noui quicquam diximus,V T etus definitio rede intcUeda prorfus idem dicit,Cum ait pcccatum originis carentiam effe in' ftitiaeon'g{naiis,Quid citautem iuftitiarScholafticihic rixantn £ de dialedicis quacfh'ortibus, nen explicant quid fitiuftitia orig^ nalis.Porro iuftitia in feripturis ccntinet non tantum fecundatf 1 tabulam Decalogi, fed primam quoc£, quarpraecipit de timo^ dei,de fide,dc amore dei Jtacgjuftitia originalis habitura erat n° foltrm tequale temperamentfrm qualitatum corporis, fed etiatb bxc dona,notin'am dei cer norem, timorem dei,fiduciam dci,an £ certe reditudinem, SC tlim ifta efticicndi. Idqj teftatur fcriptoP cum tnquit, hominem ad imaginem SC fimilitudinem dei con<^ tum effc,Quod quid eft aliud, nifl in homine liane fapientiatn ^ t k ORIGINALI, itf lufhmm cfFigiatam cfle,quar deum apprehenderet, 6 C in quare* luceret deus, hoc efl hotnim dona efle data, notitiam dei, timore - dei,fiduciam erga deum, SC limilia.Sic enim interpretatur fimilu tudinem dei irenseus Sl Ambrofuis,qui cum alia multainhanc fen tentia dicit, tu tta inquit, Non eft ergo anima ad imagine dei, »n qua deus non femper eft.Et Paulus ad Ephcfios SC Coloflfem fes ofteadit imaginem dei,notitiam dei efle,iufduam SC netita te, Nec Longobatdus ueretur dicere,quod iuftitia originis,iit ipfa iz militudo dei, qua:hominnndita eft adeo, Recitamus ueterum fententias,qua: nihil impediunt Auguftiniintcrpretationem de »magine, Itaqt uetus definitio, cum inquit,pcccatnm e Hc carentiam inf ftitiae, detrahit non (bitim obedientiam inferiorum uirium hotni nis,fcd etiam detrahit notitiam dei,fiduciam erga deum, timore & amorem dei,a ut certe uim ifta efficiendidetrahit. Nam SC ipiz Theologi in fcholis tradunt ifta non efficifine ccrtis doniš, &C au xiliogratia:,Nos ipfadona nominamus,atres intelligi pofTit,no titiam det, timorem 8C fiduciam erga deum ♦ Exhisapparetue* terem definitionem grorfus idem dicere,quod nos dicimus detra hentes metutn dei SC fiduciam, uidelicet non adus tantum, fed dona SC uim ad haec efficienda, Eadem eft fententia definuionis,quarcxtatapud AuguftiniJ, qui foletdefinirepeccatum originis concuptfcentiam effe, Signi icat enim concupifccntiam fucceffiffe amida iuftitia.Nam aegra natura quia non poteft deum timere SC diligere,deo credere,qug rit SC amat carnalia.Iudicium dei,aut fecura contemntt, aut odit petterrcfacfia,Ita SC defečium complečlirur Augufiinus,8C uitio fum habttum,qui fucceffit, Neqj uero concupifccntia tantu covt ruptio qualitatum corporis eft, fed etiam prana conuerfio ad car •> nalia in fupenoribus uiribus. Nec uidcnt,quid dicant, qui firnul nfbuunt homini cocupifcentiam non mortificatam afpiriu.ifam do,Sc diledionem deifuperomnia. G z DE PECCATO Nos jgttur rede expreffimus utrunqj fn defer/ptione peccati Originalis, uidelicet defedus iilos, non poffe deo credere, non poiTe deum tim ere ac diligerc Jtem habere cocupifcentiam, qu£ earnalta quxrit contra uerbtim dd,hoc eft,qu3erit non folumua luptatescorporis, fed etiam fapientiam 8C iuftitiam carnalem 5 S£ confidfthis bonfs,contemnens deum.Necp folum ueteres,fed eti am recentrdres,Siqui funt cordadores,docent fimul ifta uere pec catum originis effe,defedus uideitcet ,quos recenfui,8č concup’> fcentiam.Sfc enim inquit Thomas, Peccatum originis habet pr* uationem originalis iuftitiae,8£ cum hoc inordinatam difpofitio* nem partium animx,unde non eft priiiatio pura* Sed quidaha* bitus corriiptus, Et Ronauentura, Cum]queriturquidfit origh nalc peccatum,rede refpondetur, q> fit concupifcentia immode<* ra ta, Rede etiam refpondetur, q> fit debitae iuftitiae carcntia, Et in trna iftarum refponiTonum inrfuditur altera * Idem fen fit Ht^ go cum ait, Originale peccatum efle, ignorantiam in mente, & concupiTcentiam in čarne, Significat enim nos nafcentes afferre ignorationem defiin credulftatem ,diffidentiam 5 contemp tu,odit* dei.Hajc enim complexus eft,cum ignorantiam nominat. Et h# fententiaz confentiunt cum feripturis, Nam Paulus fnterdum & preffenomfnatdefedum,ut i,Cor, 2 ,Animalishomononp cr * cipit ea, quae fpiritus deifunt, Alibi concupifcentia nominat efft cacem in membris,&f parientem malos frudus, Plures Iocos cit* re de utracji parte poflemus, fed in re manifefta nihilopus eft td ftimoniis,Et facile iudicare poterit prudens kdor has non tantfi culpas aduales efTcjiine metu dei,& finefide efle, Sunt enim dt* rabiles defedus in natura non renouata, Nihil igltur de peccato originis fentimus alienum,aut a ferip^ *a,au£ a catholica ecclefia, fed grauiflimas fententias Scriptm'^ '6c Patrum obrutas Sophifticis rixis Theologorum recentu#* 1 / repurgamus,8<: in lucern reftituimus,nam res ipfaloquitur, x& c liores 1 heologos non animaduertifle > quid uoluerint Patres d® O RIGI N ALI defedu loqucntcs.EQ: aute necciTaria cognitfo peccati orginis. Nesenim poteft imelligi magnitudo gratiae ChriTti,nifimow bis noftris eognitis,Tota ho m m is iuftitia, meta efl: hypocrifis co ram Deo,niii agnouerimus cornaturaliter uacareamore, tirno# re,fidutia Dci,Ideoprophctainquit, Poftquam oftedifti mihi, percu(Tifemurmeum.Item,Ego dixiin exceflfu meo, Omnisho nto mendax 5 id eft,non rede fentiens de Dco, Hic flagellant aduerfarq ctiam Lutherum q>fcripferit,Pecca tum originis manere poft Baptifmum, Addunt hunc articulum *ure damnatum efle a Leone,x, Sed Cefa.Maieft.in hoc loco ma nifeftam calumniam deprehendet, Sciuc enim aduerfarq in qua fententiam Lutherus hoc diduirt uelit, cp peccatum originisre# liquum fit poft Baptifmu.Semperira fcripfit, q? Baptifmus tol# latreatum peccati originaiis,etiam fi materiale,ut ifli uocat,pcc# cati maneat,uidelicet concupifcentia, Addidit ettam de materia h, ^ŠPIRIT V S fandus datus pcr baptifmum incipit mor# tificareconcupifcentiam,Sč nouos motus creat in homine* Ad eundem modum Ioquitur 5C Auguftinus, quiait, Peccatum in Baptifmo remitt(eur,nonut non iit,fed utnon imputetuc, Hic palam fatetur elfe,hoc eft,manere pcccatu, tametii non im# putetur.Et haecfententia adeo placuit pofterioribus, ut recitata fttčč in Decretis, Et contra Julianum inquit Auguftinus, Lex ifia,qu^efl: in membris,remiffa eft regeneratioe fpirituaii,8č ma# netin čarne mortali.Remiflfa eft,quiareatus fblutus eftfaerame ib, quo renafeunturfideles.Manet autem quia operatur deiide# ria,eontra quaedimicanr fideles.Sic fentire ac docere Lutherum fciuntaduer(arrj,Et cum rem imnrobareno poffint,ucrba tame calumnianturjUtjhoc amf/cio innocentem opprimant* At difputant concupifcendam poenam efle, non peccatum, tutherus defendit peccatum efle. Supradidum efl; Auguftinu definire peccatum originis,q>fit cocupifcentia, Expoftulent cu ^uguftinojfiquidhabct incommodilm fentcmia^Prsetcrea f de peccato Paultis au concupifcčtiam nefdebam efie peccatum, nifi lex dfr ceret,Non concupiTcesJtem uideo aliam lege in membris met s repugnantemlegtmenrisineae,&čcaptiuantcm me legi peccati, quaeefi in membris mets-Hcec teftimonia nulia cauillatioeeuer* ti poffunt. Clare enim appellant concupifcentia peccatu, Quocf tamen his qui funt in Chrifto, non imputatur, Čl ii res fit natura digna morte,ubi no c&donatur, Sic patres citra cotrouerfia fen* tiut,Na Auguftinus longa difputatione reuellit opinione iftogr, qui!entiebantconcupifcentiamin homine non čile uiuum, fed &ha$o<’op.ut corporis color,aut aduerfa ualctudo aop dicit* Qucdfi contendent aduerfartj, fomicem effe o/ia^a^rc* damabunt non folum multaefententiae feripturae, fed plane tota Ecclefia, Q_uis enim unquam aufus eil diccre hrec efle ettam fiperfedus confenfus non accederct,dubitare de ira Det, degratta Dei 3 de uerbo dei,irafci iudiojs dei, indignariq> Deus non eripit ftatim ex affiidionibus, fremere impij meliorefor* tuna utuntur,quam bohi,incitari ira, libidine, cupiditate glorij opum dCc. Et haec agnofcut in fe homines pij,ut apparet in Pfau niis,ac Prophetis.Scd in Scholis tranftulerunt hucex Philofo? phia prorfus alienas fentetias,Quod propter pafltones nec bon^ nec mah'fimus 3 nec Iaudemur,nec uituperemun Item,nihil eue peccatum,ntii uoluntarium, Hx fententi^ apucl Philofophos de ciuili iudicio didae funt, non de iudicio dei. Nihilo pi udentiu® adliunt dl aliasfententias,naturam non effe malam, Id in Ioco d (Sum non reprehendimus,fed non rede detorquctur ad extcnua dum peccatum originisjEt tamen hac lententite legunturapiid Scholafticos,qui intempeftiue^omifccnt philofophica feu ckiA c dodrina de moribus cu Euagelio, Necfj haec in Scholis tanttm 1 difputabantur,fed exfcholis,ut fit,efferebanturad populum. td he perfuafiones regnabant,^ alebant fiduciam humanaru uirt«* &bpprimebant cognitione gratiae Chrifti.Itacp Lutherus uole* magnitudine peccati originaiis dl humanae infirtnitatis dedai a 1 » ORIGINALI. re,docuit rcliquias illas pcccati originalis, non efle fua natura it> homine o^ot, fed indigcre grada Chrifti, ne imputentur> itcm fpiritu fando,ut morniicemur* Qua.nqj Scholaftici-utruncp extenuant,peccatu S*' pcenani, cu docent homine proprrjs uiribus peffe mandata dci faccre. In Genefialtterdefcribitur poena impofitapro peccato originis-Ibi enim no folu morti St alrjs corporalibus malis (ubijcitiu huma* na natura,fed etiaregno diaboii.Na ibi fertur harc horribilis fen* tentia,in/nucinasponam intcrtcSčmuliere,&!inter femen tun. Se' femen iilius,Defedus ,3č concupifcentia funt pozne SC pecca* ta, Tvlors S C alia corporalia mala,8č tyrannis diatoii propvfe poz* naefunt.Eft.n.naturahumanain ferunutem tradita.Sč captiuaa diabolo tenetur,qui ea impijs opinfonibus ČC crroribus demenc tat,6^ impcllit ad omnfs genem peccata.Sicut aut diabolus titn^ ci no poteft,niiiauxih'o Chrifti, Ita non poftumus nos propiifs uiribus ex ifta feruitute eximere.Ipfa mudi hiftoria eftendit, qua ta lit potentia regni diaboli.Plenus eft tnundus blafphemijs con era dcu,& imprjs opinionibus,8d his uinculis habet diabolus ivre titos fapientes SC iuftos cora mundo.In alijs oftendunt fe craftlo* ra uitia, Cu aut datus fit nobis Chriftus,qui SC htcc peccata, SC haspoznaš auferat, S>£ regnudiaboli,peccatu& morte dcftruat, benefida Cluifti no poterut cognofti,ntiiintclbgamus mala i'o( ftt a.Ideo de his rebus noftri concionatores diligenter docucrut, 2t nihilnoui tradiderimt,fed fandam ferip turam, St fandorum Patrum fentenrias propofucrunt* Hazc arbitramur fatisfadura cflfe Cazf. Maicftati, depuevili* bus Sl frigidis cauillationibus, auibus-aduerfarrj aiticulum no* ftrum calumniatifunt.Scimus enim nos vede SC c um caiholica Ecdefia Chrifti fentire,Scd fi renouabut hac cotroueifra aduew farij,n5 defuturi funt apud nos,qui rcfpodcat,8č ueritari paticci nčtur.Na aduerfaiij in hac caufa,magna cx parte quid Ioqoans tur j no intclligutj Stepe dkunt puguantia ; Ncc fci male peccati 1 DE IVSTIF KATIONE. ... -a onginis,nec defedus quos uocant,rede ac Dialedice expediut* Sed noshocloconoluimusiftorum rixas nimis fubtikterexcffi tere,Tantum fententiam fandorum Patrum,quam dC nosfequi iriur, communibus dC notis uerbis duximus efferecitandatru Tertium articulum probant aduerfaiij, in quo confitcmut duasin Chrifto naturas,uidelicetnaturam humana affumptam a uerbo in unitatem perfonsefuae, Et q> idem Chriftus paftus fit ac mortuus,ut recociliaret nobis patre, &C refufcitatus ut regnet, iuftificet,8č fandificet credentes dCc, iuxta Symbolum Apofto/1 lorum 5C Symbolum Nicenum* DE IVSTIFICATIONE. I N quarto,quinto,fexto, SC infra in articulo, xx* damnant n oi q>docemushominesnonprcpterfua merita, fed gratis pro^ pter Chriftum confequi remiffionem peccatorum fide in Chr U ftum,Vtrumcp enim damnant, 8C q> negamushomines proptet fua merita confequiremiffionem peccatorum, 5C q> affirmamU s hominesfide confequiremiffionem peccatorum, Qč fidein Chffi fttim iuftificari* Cum autem inhac controuerfia praecipuuslo* cus dodrinaj Chriftianae agitetur, qui rede intelledus iliuftrat &C amplificat honorem Chrifti,8č affert neceffariam dC uberrim^ confolationem pijs c5fcienttjs,rogamusut Cacfarea Maicftas d£ rebus tantis dementer nos audiat. Nam aduerfartj cu nccp quid remiffio peccatorum,neq? quidfides,necg quid gratia,necp quid iuftitia fit, intelligat,mifere contaminant hunc locum,8bobfcii^ rant gloriam &C benefitia Chrifh',& eripiunt ptjs cofcienttjs pr^ pofitasin Chrifto confolationes, Vt autem QC con firm are coi^ feffionemnoftram,S^dikiereea,quae aduerfartj obrjdunt,pofl^ mus,inicio quxdam pr^fanda funt, ut fontes utriufqj generis drin», aduerfariorura,8č noftrae cognofci poffint, Vn tacfi 19 DE IVSTIFICATIONE. Vniuerfa fcripttjra in hos duoslocos praedpuosdifhibui dc bet,in legem,Sčpromiffioncs, Alias enim legemtradit, alias trat dit promiffionem de Chrifto,uidelicet, cnm autpromittit Chtit ftum uenturum dTe,8č pollicecur propter eum remiflTionem pcc catorum,iuftificationcm dč uitam ^ternam, aut in euagelio Chri ftus,poftquam apparuit,promittit remiffioncm peccatorum,iu* ftificationem dč uitam ceternam * Vocamus autem legem in hac diTputatione decalogt praecepta, ubicuncg illa in fcnptuns lcgun tur. De cercmontisdč iudicialibiis legibus Movfiin praefentia ni hil loquimur, Ex his aduerfan'] fumunt legem, quia humana ratio naturali ter intelIigitaliquo modo legem.Habet enim idem iudicium fcri ptum diuinitus in mente,SC per legem querunt remiffionem pec catorum dč iuftificationem»Decalogus autem requirit non folu externa opera ciuilia,quae ratio utcuncp efficere poteft,fed etiam requmt alia longe fupra rationem pofita,fcilicet, uere timere d et um,uere diligere deum,uere inuocare deum, uere ftatuere,quod deus exaudiat, dč expedlare auxilium dei in morte, in omnibus afflidionibus, denici^ requirit obedientiam erga deum in morte & omnibus afflidionibus,ne has fugiamus, aut auerfemur,cum , deus imponit. Hic Scholaftici fecuti Philofophos tantum docent iuftitiam iationis 3 uidelicet,cmilia opera ,dč affingunt,quod ratio fine (piti tu fančlo podit diligere deum fupra omnia , Nam doneč huma* nus animus,ociofus efb , nec fentit iram, aut iudicium dei, finge* rc poteft,q> uelic deum diligere, q> uclit propter deum beneface^ re. Adhuncmodum docent hominesmereriremifiioncm pecca torum /actendo quod efr in fe, ho c efir, fi ratio dolens de peccato, eliciat aclurn ailečlionis dei, aut beneoperctur propter deum. , Et hccc opinio, quia naturaliter blanditur hominibus,peperit 6 C auxit multos cultus in ecclefia, uota Monaftica, abufus Mtffje. ftibindcalij alios cultus atcp obferuationes hacopintone exco H l DE IVSTIEIC ATIONE.' gitauerunt, Et ut fiduciam taltum operam aleret atcp augereflh affirmauerunt deam neceffano gratiam dare Cie operanti, necefli tate non coadionis,fed immutabilitatis. In hac opinione muki magni SC perniciofi errores Imet, quoS longum elfet enumerare, Tantum illud cogttet prudensledob Silm:eftiuftttia Chriftiana,quidintereft inter philofophiam> SC Chrifti dodrinam r Si.meremur remifttonem peccatorum hiS noftris adibus elicitis,quid pneftat Chriftust Si iuftificari poflt^ musper rationem&I operarationis,quorfum opuseft Chrifto aut regenerationet£tex hisopinionibus lam eo prolapfares eftr ut multiirrideantnos,qui docemus aliam iuftitiam praeterphiio fophicam qimendam efle* Audiuimus quofdam pro concion^ ablegato euangelio, Ariftotelis ethica enarrare. Nec errabant ik f fi uera funt,quae defenduntaduerfan>Nam Ariftoteles demor^ bus duitibus adeo fcrfpfit erudite,nihtl ut de his requirendum amplius,Videmus extare!ibellos,in quibus conferunturquaedž dida Chrifti,cam Soc>atis,Zenonis,3čaIiorum didis, quaii a^ hoc uenerit Chriftus, ut traderet Ieges quafdam, per quas merd remur remifttonem peccatorum, no acciperemus gratis proptd ipfius merita, Itarp fi recipimus hic aduerfariorum dodrinam, mereamur operibusrationis remifttonem peccatorum & iuftrfk cationem, nihil iam intererit interiuftitiamphilofophkam, ati (: certe Pharifaicam,6e Chriftianam. Quanquam aduerfarrj ne Chriftum omnino pr£tereant,reqt^ runt notitiam hiftoriae de Chrifto ,8C tribuunt ei, q? meruerit n d bis dari quendam habitum,ftue ut ipfi uocant, primam gratian 1 ’ quam intelligunthabitum efle inclinatem, utfacilius diligarm^ deum,Exiguum tamen eft,qtfod huichabitui tribuunt, quia g^mt adus uoluntatis ante habitum illum, S C poft illum habit^ eiufdem fpeciei efte , Finguntuoluntatem poffe diligere deurf’ led habitus ille tamen extimulat, utidem faciat Iibentius, Et bent tnereri kune habitum primu perprecedenda merita c deii^ 5 DE IVSTIFICATIOSTE. 3« fubent mereri operit us legis incrertientum illius habitus, Sc uita »ternam. Ita fepeliunt Chriftum,ne co mediatore utantur homi* nes, di propter ipfum fentiant fe gratis accipereremiffionem pec c atorum ec reconciliationem,fed iorrmient fe propria impletione legis mereri remiflionem peccatorum, propria impletione le* giscoram deo iuftos reputari, cum tame legi nuneuam fatisftar, c«m ratio nihil faciat,nifi quaedam ciuilia opera, lnterim neq? ti* nieat detim,ncqj uere credatfedeo curaeeffe, Etquancp de habi* tu lilo loquuntur, tamen fineiuftma fidei, neq? exiftere diledio dei,in hominibus,neqj qaidilt diledio dei intelligi poteft, Et quod fingunt diferimen inter meritum congrui, &č meritu Condignijkidunt tantum,neuideamuraperte TrsAcrviavfta/j.NatTi fi dais necefiar/o dat grada pro merico congrui, lam non efi: me* titum congrui,fed meritum condigni. Quanqiiam quiddicant, non tiident, Poft habitum illum diledionisfinguthominem de condigno mereri, Ettamen iubet dubitare, utrum adfit habitus* Quomodo igitur fciunt, utrum de congruo an de condigno me* reantur, Sed tota hcec res confida efi: ab ociofis hominibus,qui non norant, quomodo contingat remifiio peccatorum, Sč quo* modo in iud/cio dei, 5 C terroribus confcientiae , fidttcia operum nobis excutiatur. Securi hypocritre femperiudicant fe de condi* gno mererijfiue adfit habitus illc, fiue non adfit, quia naturaliter confidunthomines propria iu(h'tia,fed confcientia? perterrefa* dse ambigunt 8č dubitant, S i fiibinde alfa opera quaerunt Si cu* mulant, ut acquiefcant, Hacnunquam fenriunt fedecondigno mereri, Sč ruunt in defperationem,nifi audiant prceter dodrinam legis, Euangelium de gratuita remiffione peccatorum, 6 C iufti* tia fidei, Ita nihil docent aduerfarrj, nifi tuftiriam rationis,aut certe le* gis,in quam intuentur ,iicut Iudari in uelatam Moy(i faciem, S C in fecuris Hypocritis, qui putant fe legi fatisfacere, excitant praefumptionem Sčinanem fiduriamoperum,&contcmptum H z * DE IVSTIFICATIONE. gratfač Chnfti.Econtrapauidas confcientias adigunt ad defperi tionem,quteoperantes cum dubitatione, nunquam poffunt periri,quid lic fides,8£ quam fit efficax, itaadextremum penitu* defperant. Nos autem de iuftitia rationis fic fcntimus, q> deus requirat eam,8č q> propter mandatum deineceftario fint fadendahonefta opera,quae decalogus praecipit,iuxta illud, Lex eft predagogus< Item,Lex eft iniuftis polita, V uk enim deus coerceri carnales la ciuili difripkna.Et ad liane conferuandam dedič leges, literas* dodrinam,magiftratus,poenas, Et potek hanc iuftitiam ut cim' queradofuisuiribus efficere, quanquam faepeuincitur imbecil' iitate naturah',8č impellente diabolo ad manifefta flagitia, Quafl quam autem huic iuftitia: rationis libeter tribuimus iuaslaudeS' Nullum enim maius bonum habethazc natura corrupta . Et deinquit AriftoteIes,necp Hefperum,neq* Ludfemm formo® rem cfTe iuftitia, Ac deus etiam ornat eam corporalibus premij*? tamen non debet cumcontumelia Chrifti laudari, Falfum eft enim, q? per opera noftra mereamurremiftionen 1 pcccatorum, Falfum eft Si ho c, q> homines reputentur efle iufti cora dcO» propter iuftitiam rationis, Falfum eft S>C hoc,q> ratio proprijs uiribus poflit deum fupf J omnia diligerc,8č legem dei facere, uidelicet, uere timere detim’ uereftatuere,qj deusexaudiat,uelleobedire deo in morte,8£al$ ordinationibusdei,Non concupifcere aliena dCc etficiuilia opd r a efticere ratio poteft, Falfum eft QChoc8C contumeliofum in Chdftum,q> non pc^ cent homines facientes prrecepta dei fine gratia, Huius noftra: fen ten tire teftimonia habemus ,nonfo!um ^ fcripturis,fed eda e>: Patribus.Nam Auguftinus copiofiflkmm' fputat contra Pdagianosgratiam no dari propter merita noftt^ Et de natura Si grada inquit, Si poffibilitas naturalis per 1ib^ DE IVSTIFIC ATIONE. J1 arbitrarni, 8iad cognofccndum quomodo uiucrcdcbeat,£iad beneuiuedtlfuiFicn,libiergo Chnftusgvatismortuus eft. Bigo euacuatum eft fcandalum crucis, Cur non etiam ego hic exclai> memfImoexclamaboSiiftos increpabo dolore Chriftiano.bua cuatieftis'aChrifto,quiin natura iuftificamini,a gratia exdaiiti?» Ignorantes enim iuftitiam Dei,Si ueftram uolentes con itueie, iuftitiae Dei non eftis fubiedi. Sicut enim finis legis, ita euam na tunehumanae uitiof^ faluator Chriftus eft,ad iuftitiam omni ci e denti.Et Iohannis.S. Siuos filius iiberauerit,uereliberi entis. Non igitur pofTumus per rationem liberari a peccatis, Si mereri remiffionem peccatorum. Etlohannis tertio (criptum eft. Nin quis renatus fuerit ex aqua 8C fpiritu, no poteft introire in regnu Dei,Quod fi opus eftrenafci per fpiritum fančtum, Iuftitiara# tionisnoniuftificat noscoram Deo,non facit legem, Roma. 3 . Omnes carent gloria Dei,id eft, carent fapientia Si iuftitia dei, quaz DeumagnofcitSiglonficat.Item Roma. 8. Senfuscarnis inimicitia eft aduerfus Deum, Legi enim Dei no eft fubiečlus, ac ne poteft quidem ei fubr)ci,Qui autem in čarne funt, Deo pla cere no poffunt.H^c adeo fut aperta teftimonia,ut no dcfideret acutum intellecftorem,fed attentum auditore,ut Auguftini ucr* bis utamur,quibus ille in eade caufa uftis eft.Si fenfus carnis eft, inimicitia aduerfus D E V M ,certe caro non diligit DEV M. Si non poteft legi DEI fubijci,non poteft Deum diligere. Sirenfus carnis eft inimicitia aduerfus Deum,peccat caro etiarn cum externa ciuilia opera facimus.Sinon poteft fubvjcilegi dei, certepeccat, etiam fi egregia fačla, Si dignalaudeiuxta humani! iudiciiim habet. Aduerfarij intuentur prtecepta fecunde tabu.e, qticC iuftitiam ciuilem continent,quam intelligitratio.Hac con^ tenti putant fe legi Dei fatisfacere,Interim plimam tabulam no *uident,quarpraeripit,ut diligamus Deum, ut uere ftatuamus, q> Deus irafcatur peccato,ut uere timcamus Deum,'ut uere fta«* Uiamus,® Deus exaudiat, At humanus animus fine fpirituM H 3 DE IVSTIFICATIONE, do, aut fecurus contemnit iudiciu det,ant in poena fugit Shodit tudkantem deum. Iraq? non obtemperat prirnte tabuke. Cii igt* tur hercant in natura hominis contemptus dei, dubitatio de uer* bo dei,de minis, promiffionibus,uere pcccat homines, etiaifl tuni honcfta opera faciunt fine (piritu fando,quia faciunt ea im* pio cordc iusta iilud,Quidquid no eft ex fide,peccatum eft. Ta* les enimcperantur cum contemptu dei,ficut Epicurus non fen* tir fe deo,curce efle rcfpici,aut exaudiri a deo. Hic cotemptus ul* tiat opera in fpeciem honefta,quia Deus iudicat corda, Poftremo boe imprudetiffime feribitur ab aduerfarijs,q> ho* mineš rei teternat irae,mereantur remiftionem peccatoni per acfiu elicitum diledionis, cum impoffibilefit diligere deum,nifi prius (ideapprehendatur remiffio peccatorum. Non enim potefteor uerefentiens deum irafd, diligere deum, nifi oftedatur placatus. Doneč terret S l uidetur nos abijccre in seternam mortem, no po teftfeerigere natura humana, utdiligatiratum, iudicantem dC punientem. Facileeft ociofisfingere lfta fomnia dediledione, rcuspeccati mortalis podit deum diligere fuper omnia,qui* nori fentiunt,quid fitira,aut iudicium dei. At inagone confcien* tire 5č in acieexperiturconfcientiauanitatem illarum fpeculatio* mim philofophicarum, Paulus ait, Lexiram operator, Non di* j cit perlcgem mereri homines remifftoncmpeccatoru. Lex črnit 1 femper accufat confcientias, perterre facit. Non igitur iuftificat, quia confcientia perterrefada lege fugit iudicium dei, Errant ig 1 tur,qui perlcgem, per opera fua mereri fe remiftionem peccato* rum confidut,Hiec deiuftitia rationis,aut legis, quam aduerfarij docent,{atisfitdixifle,Nam paulopoft cumnoftram fentčtiatf 1 de iuftitia fidei dicemus,res ipfa coget plura teftimonia ponere? quae etiam proderunt ad illos errores aduei fariorum,quos hacic* nus recenfuimus,euertendos, Quia igitur non poflunt homines uiribus futs legem de' & cere } S>C omnes funt fub peccato, 5č rei £ternae irce ac mortis.Idc^ /'de IVSTIF IC'ATI0NE. J* k *• non poffumus per legem a peccato Iiberart,actufttficad, fed da ta eft promiftio remi (Sion is peccatorum SC iuftificationis propter Chnftum, qui dat 9 eft pro nobis,ut fatisfaceret pro peccatis nul di,8CpoIituseftmediatoracpropiciator. Ethacc promiffio non habet coditionem memorum noftrorum, fed gratis offert remiO fionempeccacoruSCiuftificationcm,ficut Paukisait. Siexope* ribusjiam non eft gram. Et alibi. luftitia dei iam manifeftatur u ne lege,id eft, gratis offertur rcmiflio peccatomm, Necpendet leconciliatio ex noftris meritts.Qj.iod iiex noftris meritis pende* tet remtllio peccatorum SCreconciliatio eftet ex lege, eftet inuti* tis, Qiiia enim legem non facimus, fequeretur etiam promiftio* nem recondliaBionis nunč£ nobis contingere. Sic argumentatur Paulus Roma.4.St ex lege eftet haereditas, inanis eftet fides, SC abolita promiftio. Si enim promiftio requireret conditionem me ritorum noftrorum,ac legem,cum legem nunquam faciamus,fe queretur promiftionem iautilem efle, Cum autem iufttftcatto cotingat per gratuita promiftione, fequitur q> no polil m 9 nos ipii iuftificare, alioqui quorfum opus erat promitterev cumcp promiftio non poflitaccipi nifi ftde,Eua gelium,quod eft proprie promiftio remifttonis peccatorum SC iu ftifteationis propter Chnflum,praedicat iuftitiam fideiin Chr v ftu,quam non docet Iex, neqj hec iuftitia legts. Lex enitn rcqui* rit a nobis opera rtoftra, SC perfedione noftram , Sed promiftio offert nobis oppreftis peccato SCmorte gratis reconciliationem propter Chriftum, quae accipitur non operibus, fed fola fide* ^£c fides non affert ad D E V M fiduciam propriorum meri* to rum, fed tantnm fiduciam promiflionis, feupromiflae mife* ricordiae in CHRISTO. Hace igttur fides fpecialis, qtia tredit unufqttifcp fibl remttti peccata propter CHRJ,STVM> &DEVM placatum SC propitium eftč propter Chriftu, con* fcgtmur remiffionem peccatorum, SC iuftificat nos, SCquiam, DE IVSTIFICATIONE* po?nitertia,hoc eft,in terroribus confolatur dC erigk corda,S£ it* generatnos,8č afFert lpiritum fandum, ut deinde legem Dei fa^ cere polfimus,uidelicet,diligere Deum,uere timere Deum,uere jftatuere,q) Deus exaudiat, Obedire deo in omnibus afflidioni/ bu$,mortificat concupifcentiam &Cc* Ita fides quae gratfs accipitremiilionem peccatorum, quia opponitmediatorem ČvCpropitiatorem Chnftum irte Dei, non opponit noftra merita, aut diledionem noftram, quaj fides, eft uera cognitio Chrifti, dC utitur benefidjs Chrifti, dC regenerat corda,&£ praeceait Iegisimplerionem.Etdehacfide nulla iyllaba extat in dodrina aduerfariorum noftrorum, Proinde rcprchen^ dim us aduerfarios,q> tantum tradunt iuftitiam legis, no tradut tuftitiamEuangelq,quodpredicat iuftitiam fideiin Chriftum. QVID SIT FIDES IVSTE FICANS* A Ducrfan'] tantufinguntfidem efle notitia hiftori^, ideotjl docent eam cum peccato mortali pofle exiftere, Nihil lg 1 * turIoquunturdefide,quaPaulustotiesdicit homines iuftifica^ ri,quia qui reputantur iufti coram Deo,non uerfantur in pecca^ to mortalhSed lila fides,qute luftificat, non eft tantum notitia h* ftoriae 3 fcd eft aftentiri promifttont Dei,in qua gratis^pter Cht^ ftum offertur rcmiffio peccatorum &C iuftificatio,Etnequis fptcetur, tantum notitiam effe,addemus amplius, eft uelle &C a d cipere oblatam promiftionem remiffionis peccatorum &C iufi# cationis, Acfacifepoteft cernidtTcrimen inter hancfidem, &C inter ftitiam legis, Fides eft Aar^Jct quae accipita Deo oblata ber»d ficia,Iuftitialegiseft Mt^Icc quce offert Deo noftra merita, de fic uiilt coli Deus, ut ab ipfo accipiamus ea,qu^promittit ^ offert* Quo<* DE IVSTIFICATIONE. II Qiiod autem fides fignificet non tantum hiftoriae notitiam, Ted illam fidem, quse affentitur promiffioni, aperte teftatur Pau# Ius,qai ait,Iuftitiam idco ex fide effe,ut fit firma piomiffio ♦ Sen# tit enim promiffionem non poffe acctpi, nili fidc♦ Quare inter fe corrclatiue comparat 5C connedit promiffionem 5C tidem,Qua# quam facilc erit iudicare,quid fit fides, fi fymboIu confidercmus, ubi certe ponicur hic articulus, Remiffionem peccatorum, Itacjj non fatis eft credere,cp Chriftus natus, pafl’us,refufritatus fit,nili addtmus SC httne ardculum,qui eft caufa finalis hiftoriae,Remifi fionem peccatorum. Ad hunc articulum referri cactera oportet, q> uidelicetpropter Chriftum, non propter noftra merita done# tur nobfsremiffio peccatorum. Quidenim opus erat Chriftum dare pro peccatisnoftris,fi noftra merita pro peccatis noftris poG» funt fatisfacereC' Quories igitur de fide iuftificante loqui'mur, fciendum eft h?c tria obieda concurrere, promiffionem, 6 C quidem gratuitam, QC merita Chriftitanquam precium dC propiciationem. Promiffio accipiturfide,gratuitum exdudit noftra merita, QC fignificat tan# tum per mifericordiam offerri beneficium , Chrifti merita funt precium, quia oportet effe aliquam certam propiciationem pro peccatis noftris,Scriptura crebro mifericordiam implorat.Et fan di Patres Išepe dicunc, nos per mifericordiam ialnari, Qut>rie» igitur fit mentio mifericordiae, fciendum eft, q> fides ibi vequira# tur,quaepromiffionem mifericordiae accipit, Et ritrfus quoties nos de fideloquimur,intelligi uolumus obiedum,fdlicet miferi# cordiampromiffam. Nam fides non ideo iuftificat,aut faluat, S r 3 infa fit opus per fefe dignum,fed tantiim quia accipit miferi cordiam promiftam, Ethic čultus, harc inProphetis &C Pfalmis paffitn practpueiaudatur,cum tamen lexncn doceat gratuitam remifr fionem peccatorum, Sed Patres norant promiffionem de Chri# fto,q> deus prepter Chriftn ueftet remutcrepcccata, Igitur cum D.E IV S TIFI C A. T1 ONE. intelligercnt Chriftum fore predli m. pro noftris peccatis,fdebat opera noftra non eftepredum rei tantae. Ideo gratuitam miferi* . cordiam S C remiffionem peccatorum fide accipiebant, iicutfan* . čii in Nouo teftamento. Huc pertinent iilae crebraj repetitioncs mifericordire 5C fidei in Pfalmis dC Propheris,uthic, Si iniquit^ tes obferuaueris domine,domine quis fuftinebit i Hic confitetirf ’ peccata,nec allegat merita fua, Addit, Qp/a apud te propitiatio eft.Hic crigit fe iidacia mifericordia: dei, Et citat promifiioncm* Stiftinuit anima mea in uerbo eius * Sperauit anima mea in do* mino,id efi,quia promififti remiffionem peccatorn, hac tua pr & ' miilionefuftentor.Et Paulus dtat de Abraham. Credidit Abra ham deo,8c reputatum eft ei adiuftniam,hoceft, Abraham fciV fit fe h a bere deum propit/um, tantum propter lpiius promiflio^ nem. Affenfuseftpromiffioni dei,nec paffuseffc feab ea abftrab* etiamliuidebat feimmundum atepindignum ene.Scntiebatdeii prteftare promiffiim propter ueritatem (uam,non propter opera aut merita noftra,Necpoliune acquiefcere perterrefada corda,# fen tire de&čr,fe propter opera propria, aut propriam diledionei aut legis impletionem placere,quia haeret in čarne peccatu,quo^ femper aceufat nos.Tunc autem acqutefcitnt corda,quando in v lis terroribus ftatuunt nos,ideo placere deo,quia promiftt,2^ ded praeftare promiftiim propter fua m ueritatem, non propter digfl* tatem noftram.Ita Abraham audiuit hanc uocem, Noli timer& Ego enim fum protedor tuus Sdt.Hic erexit fe,Si feniitdeum & bi propitium efle,non quia ipfe meritus eflet ,fed quia necefle er fet dcipromiflionem ueram mdicari.H^c igitur fides imputatU/ ei pro iuftitia,hoc eft,quia aflentitur promi(uoni,5c accipit obl^ tam recono1iationem,iam uere eft iuftus 8č acceptusdco,n5 p 1 ^ pter dignitatem fuam, fed quia gratuitam promiflionem dei a ed pit. Non fruftra placuit Paulo hoc teftimonium Gcnefis, Vid^ mus quomodo exaggerat, čp diligenter in eo commoratur, qojj 1 , uidebat naturam fidei in hoc Ioco facilc perfpici poflc,uidebat “ £>E IVSnFiCATlOftE. 14 feteaddi teflimonium de imputatione iuftitfce, Vidcbat adimi operibus laudero promercndtc tuftificationis 5C pacandar confici# c ntiac,Cum Abraham icko pionuncictur iuftus, quia aflentttur promifiioni, &C accipit oblatam reconciiiationcm, non opponit kae dei merita autopera, Quare hic iocus diligenter cofideratus, copiofe de tota re pias mentes docere poterit , qui quidem ita inf teUigi poterit, ii proponant e«m fibi perterrefačhe mentes fta* tuant ad eundem modam fedebere aflentiri gratuitaepromifiio* ni.Necp enim poffuntaliteracquiefcere,nifi fiatuantfehaberede urn placatum,quia promiferit,no quia noftra natura, uita &C ope radignaiint, ItaqueSč Patresiuftificabantur,nonperlegem ,fed perprorf miffionem,&; fidem. Ac mirum eftaduerfarios adeo extcnuarefi dem,cum uidcantubfcjj pro praecipuo ailtu laudari,ut Pfal. Inuoca me in die tribulationis,& eripiam teJta uuk innotefcere deus,itauuk fe coli, ut abipfoaccipiamusbeneftcia, 8čquidem accipiamus propter ipiius mifericordiam,non propter merita no ftra. Haec eft amplifltma confolatio in omnibus aftlidionibus, Et huitifmodi confolati@nes abolen, taduerfarrj cum fidem exte* tiuant,8č uitupcrant,&-tantu docent komines per opera meri ta cum deo agere. QVOD SOLA FIDES IN CHRF STVM IVSTIFICET. P Rimam, ne qufs putet nos de ociofa notitia hiftoriae Ioquf, dicendum eft quomodo contingat fides, Poftea oftedemus iuftificet, & quomodo hoc intelligi debeat, 8č diluemus ea quae aduerfairj obrjciut, Chriftus Lucae ultimo iubet praedicare pcenitentiain nominefuoA remifiione peccatoru.Euangrlium e m arguit omnes homines,q> fint Iub peccato, q> oes fint rei seter »rac ac mortis, dC offert propter Cluiftu remifiione peccatord DE , IVSTIFICATIONE; SC iuftificatione,qua: ftdc accipitur.Pracdicatio pcenircntie,qu£ arguit nos,pertcrrefacit confcientias uerfs SC ferijs tenor ib us. In liis corda rurfus debent concipere confolationem.fd ftt,fi crcdat promilTioni Chrifti,q> proptcr ipfum habcamus remiftione pec/ catorum. Hace fides in iilispauoribus erigens &C confolans acci* picremiflionem peccatorum,iuftificat,Sč uiuificat.Nam illa con iolatio eft noua SC fpiritualis uita, Hace plana 6 c perfpicua funt, &C a pijs intelligi poftiint,& habent Ecdefice teftimonia. Aduer/ fari] nufquam polTuntdicere, quomodo deturfpiritus fanefkis. Finguntfacramenta conferre fpiriuim fan&um ex opere operah co, fine bono motu accipientis ,,quafi uero ociofa res fit donatio ipiritus fancli, Cum autem de tali fide loquamur, qtrac non eft ociofa.cogitai tio,fed quac a morte liberat, 8 C nouam uitam in cordibus parit,et eft opus fpiritus fanefii, non fiat cum peccato mortali, Sed tan' lifper dum adeft,bonos fručfus parit, ut poftea dicemus, Qui fides iuftificck Quomodo enim erit Chriftus mediator, fi in ruftificationc, non utitnur eo mediatore,fi non fcntimus,q> propter ipfumiufti repu temurild autem eft credere,confidere meritts Cbrifti,q, propter ipfum cetto uelit nobis Deus plačat 0 efte. Item ficut oportet de# fendere,cp prarter lege,neceffaria fit promiffio Chrifti, ita nccefle, eft defendere 3 cp fidesiuftificet,Lexenim non docetgvatuitamre fniffionem peccatorum, Item,Lcx no poteft fieri, niii prius acce# Pto (piritu fancfto.Neceffe eft /git-ur defendere q> promiffio Chri fti neceflaria fit, At haec no poteft accipi nififide.ltac^ qui negat fidem iuftificare, nihil nifilegem abolito Euangelio,& abolito Chrifto docent, Sed'nonuUifortaftis,cu dicuur,q> fides iuftificet,intelligunt de principio, q> fides fit iniciu iuftificationis,feu pparatio adki# ftificatione,ita ut no fit lpfa fides,illud § accepti fum°deo,fed ope ra q fequutur. Et fomniant fide, ideo ualde laudari,quia fit prin# cipiu.IVIagnaenim uiseft principi], ut uulgo dicunt, Sepe« ayavT@^,utfiquisdicat,q)Gramaticaefficiat oium artiudočlo# res,quia prarparet ad alias artes,etia fi fua quenq? ars uere artifice efficit.Non fic de fide fentimus, fed hoc defendimus, q> proprie ac uere ipfa fide propter Chriftmn iufti reputemur, feu accepti Deofimus; Etquia iuftificari fignificat exiniuftis fuftoseffici, feu regenerari,fignificat &C iuftos^pnunriari feu reputari. Vtrocp enim modo loquitur feriptura. Ideo primum uolumus hoc ofte#. dere,q>fola fides ex iniufto iuftum efficiat, hoc eft, accipiatre* miffionem peccatorum. Offendit quofdam particula fola, cum 8£ Paulus dicat, Ar# hitra m ur hominemiuftiftcarifide,non exoperibus. Item, Ephe fios.Z, Deidonum eft, non exuobis, necjjexoperibus, nequts glorictur.Item Roma. 3.Gratis iuflificati.Si difplicet exdufiua» iola,tollant etiam ex Paulo, illas exdiifiuas, gratis, non ex operi# Vdornim eft 8fc« Nam hse quocp fuotexduiii{ae,Excludimu» DE IVSTIFIC ATIONE. autem opinionem meriti. Non cxcludimus uerbum autfacra* menta,utcalumniantur aduerfartj. D mm us enim fuprafidem ex tierbo concipi, Ac muko maxime ornamus minifterium uer* bi. Diledioetiam SC opera fequifidem debent,quare non fic ex> duduntur,nefequantur,fed fiducia meriti,diledionis aut opera in iuftiftcaaoneexcludicurJdcf$ perlpicue oftendemus, OVOD REMIS SION EM PECCA. TORVM SOLA FIDE IN Chriflum confequamur. F Ateri etiam aduerfarios exiftimamus,q> in iuftificationeprh mum neceflaria fic remiffto pcccatorum. Omnes enim fub pcccato fumus. Q.uare fic argumentamur, Cofequi remiffionem pcccatorum,eft iuftificari, iuxta illud. Beati quorum remiliš funt iniquitates. Sola fide in Chriflum,non per dilectionem, non propter dfi lcdfonem aut opera,confequimur remiffionem peccatorum,etfi diledio fcquitur fidctn. Igicurlola fide iuftificamur,intelligendo iuftificationetn,cx iniufto iufttim effid,fcu regenerari. Minor ita facile poterit declarari,fi fctamus,quomodo fiat rC mtffio pcccatorum. Aduerfarif frigtdiffimedifputSt, V trum fini unamutatioremifTiopeccatorurn, 6^ infufio gratiar. OciofihO mineš quid dicerent, non habebant. Inremiffione peccatorutn oportet in cordibus uinci terrores peccati,& mortis 3eterng,ficut Paulus teftatur. I.Corinth, lf. Aculeus mortis peccatumeffi Potem ta uero peccati lex.Gratia autem Deo, qui dat nobis doriam per Dominam noftrum Iefum Chriftum, ideftpcccš tum perterrefacitconfcientias. Id fitper legem, quar oftendit ir* Deiaducrfuspcccatiim jfed tjincimus per Chriftum. Qiiom^ I>E IVSTIFICATIONE. ** dovfrde,cum erigimus nos fiducia promilTa? roifericordite pra( p ter Chriftum. Ssc igitur probamus minorem. 1 ra Dei no n p oi teftplacavijfl opponamusnoftraopera,quia Chriftus propoiu tus eft propitiator, ut propteripfum fiatnobis placatus. pater, Chriftus autem non apprcheditur tanquam medtator, nifi fide* Igitur fola fide confequimur remiftionem peccatorum, dim ei U gtmus corda fiducia tnifericordfte proptcr Chriftum promili*.?. item,PaulusRoma. tantu fideaccipiamd 5 remtflionem propter Chriftum,In hac habent certam SC firmafl 1 confolattonem aduerfus peccati terrores,& aduetfus aeterna tnd tem,SC aduerfus omnes portas inferorum. Cum autem fola fide accipiamus remiflionem peccatoru^ 1 &reconciliationem propter Chriftum,fola fides iuftificat, qt jl * reconciliati reputantur iufti SC ftlij Dei,non propter fuam dittem,'fed per mifericordiam propter Chriftum,fi tamen ha°f de IVSTIflCATlONE. M mifericordiam fide apprehendant ,Ideoqj fcriptura teftatur quod fide iufti rep ute m ur. Adij ciemus igitur teftimonia qug clare pro ntinciant,q> fides (it ipfa iuftitia,qua coram deo iufti reputamur, uidelicet non,quia fit opus per fefe dignum,fed quia aceipit pro # Oiiftionem,qua deus pollicitus eft,q> propter Chriftu uelit propi tius efle credentibus in eum,feu quiafentit, q> Chriftusfit nobis falusa deo,fapientia,iuftitia,fandificatio,& redemptio. Paulus in epiftoia ad Romanos prsecipue dehoc loco difpu> tat.&proponu,^ gratis iuftifteemur fide,crcdentes nobis deum placatum propter Ghriftum. Et hanc propoiitionem capite ter# fto,quac ftatum uniuerfae difputationis continet,tradit. Arbitra# m ur hominera fide iuftificari,non ex operibus legis, Hic aduerfa rij interpretantur ceremonias Leuiticas, At Paulus nontantum de ceremonrjs Ioquitur, fed de tota lege. Allegat enim infra ex Decalogo.Nonconcupifces, Etii opera moralia mererentur re# miftionem peccatorum, 8 čiuftificationem.etiam nihilopuseffet Chrifto,5^ promilfione, 8 č rueret omnia iila, quae Paulus de pro mitlio n e loquitur, Male etiam feriberet ad Ephefios, gratis nos faluatos efle,&[ donum deieffe,non ex operibus. Item Paulus al legat Abraham 3 allegatDauidem, at hi de circumcifionehabue# i runt mandatum dei. Itaqj ii ulla opera iuftificabant,necefte erat ; illaopera tune cum mandatum haberent,etiam iuftificafte. Sed recledocet Auguftinus Paulum de tota lege loqui, (icut prolixe : difputat de fpiritu 5 C litera,ubi podremo ait, His igitur confide# i ratis pertra$atis($ pro uiribus, quas dominus donare dignatur, i colligimuš non iuftificari hominem prteceptis bonae uitae, nift ( P cr hdem Iefu Chrifti. Et ne putemus temereexcidi(le Paulo fententiam,Q? fides iti i ftificetdongadifputationemunnS^confirmateamin 4 , capi.ad » Romanos,Et deinde in omnibus epiftolis repetit. / Sic ait capite quarto ad Roma, Operami merccs no imputa c *ur fecundum gratiam ,fed fecundum debitum, Ei autem qtrf '* K t)E I V S T IFIC A TI ON E. non operatur,credit autem in eum quiiuftificat impium,reput'2 turfides eius ad luftitiam. H/c darc dtctt fidem ipfaro imputari ad luftitiam. Fides /gitur eft illa res, quam deuspronunciateflis iuftitiam,8£ addit gratis imputari, Et negat poflfe gratis imputa^ ri,ii propter opera deberetur , Quare excludit etiam meritu op e/ ram moralium.Nam fi his deberetur iuftificatio coram deo, nofl imputareturfidesad luftitiam fineopeiibus. Et poftea, Dicimus enim q> Abrahaj imputata eft fides ad iuftftiam, Cap.f.attjuftificati exfide, pacem habemus erga deum, id eftjhabemus confcientias tranquillas &C laetas coram deo. Roma.4, Corde crediturad luftitiam. Hicpronundatfide* rile iuft/uam cord/s, Ad Galatas z,Nos in Chrifto Iefu credimus,ut iuftificemitf cxf/de Chiifti,Sčnon exoperibuslegis, Ad Ephefios 2, Gratia enim faluati eftis per fidem, & hoC non ex uobis,Dei enim donum eft,non exoperibus, ne quis glo rietur, Ioannis I .'Dedit eis potcftatem filios dei ficri, his qui credut in nominecius, quinon cx fanguinibus, neqj exuoluntatecatf nis,necp ex uoluntate uiri,fed ex dconati funt, Ioannis tertto. Sicut Moyfes exaltauit ferpentem in deferto> /ta exaltari oportet filium hominis,ut omnis qui credit in ipfuo 1 non pereat. Item, Non mi/ir deus filium fuum in mundum, ut indici tnundum,fed ut faluetur mundus per ipfum, Qui credit in eutffr non iudicatur, Acftuum 13, Notum lgitur iit uobis uiri fratres,q> per hufl* Hobisremiffio peccatorum annunciatur, 5 t ab omnibus quib^ non potuiftis in lege iuftificari, in hoc omnis qui credit,iuftifi^ tur,Quomodo potuit clariusde officio Chrifti,Sč de iuftificati^ s>e dicdLex inquic no iuftificabat,ldeo Chriftus datuscft,ut DE IVS T1FICATI0NE. S* damus nos propter ipfam iuftificari. Apertc detrahit legi iuflifiV tationem. Ergo proptcr Chriftum iufti reputamur jCum čredi# ttiusnobisdeumplacatumelTepropteripfum. Ačiuum 4. Hic eft lapis qui reprobatus eft a uobis aidifican c ‘bus, qui fačtuscfl in capin anguli. Et non eft in aliquo a!io fa f »us, Ncc|j enimaliud nomcn eft fub ccelo datum hominibus,in quo oporteat nos faluos fieri ♦ Nomen autcm Chrifti tantum iit de apprehendicur. Igitur fiducia nominis Chrifti,non fiducia no ftrorum operum faluamur, Nomcn enim hic fignificat caufam, Suat allegatur propter quam contingit falus. Et allegare nomen Chrifti,eft confidere nomine Chrifti,tanquam caufa, fcu precio, propter quod faluamur. Acftuum 15-. Fide purificans corda eorum. Quare fides illa de qua loquuntur apoftoli,noneft ociofa notitia,fed resaccipies fpiritum fancftum,& iuftificans nos. Abacucprimo.Iuftusexfideuiucc. Hic primum dicithomi nes fide effe iuftos,qua credunt deum propitium efle,& addit,q> eadcm fides uiuificer,quia haec fides parit in corde pacem 5 C gau dium,&uitam snemam. Efaiae 5-3 .Notitia eius iuftificabit multos,Quid eft aute no# titia Chrifti, nifi noftebcneficia Chrifti,promiffiones,quasper Euangelium fparfit in mundumrEt haec bcneficia nofte, propvie uere eft credere in Chriftu,credereq> quae promilit deus pro# pter Chriftum,certo praeftet. Sed plena eft fcriptura talibus tcftimonqs, quia alibi legem, alibi promiffiones de Chrifto,& de remiflione peccatorum,& de gratuita acceptationepropter Chriftu tradit. Extant et apud S. Patres fparfim iimilia teftimonia, Ambrofius enim inquit in E* piftola ad Ireneum quendam. Subditus autcm mundus eo per > legem fadus eft,quia ex pra’fcripto legisomnes coucniuntur.Sč ^operibuslcgis nemo itiftificatur, id eft,quia per legem pecca# Ulm cognofcitur,fed culpa no relaxatur-Videbatur lex nocuifle, K a 1 DE IVSTIFICATIONE. Cfttaeomnes fecerat peccatores,fed ueniens dominus Iefus pecca^ tum omnibus quod nemo poterat eLiitare,donauit, &C chirogra^ phum noftrum fui fangiiinis effufione deleuit, Hoc eft quod a iU Abundauitpeccatum per lcgem, fuperabundauit autem gratia pcr Iefum,Quia poftquam totus mundus fubditus fadus eft,to^ tius mundi peccatu abftulit,iicut teftificatus eft loannes dicens. Ecce agnusdei,ecce qui tollit peccatu mundi. Et ideonemoglo rictur in operibus, quia nemo fadis fuis iuftificatur, Sed qui iitf ftuseft,donatu hab er, quia poft lauacrum iuftificatus eft, FideJ, ergo eft,quaeliberatper fanguine Chrifti,quia beatusilie cuipec catum remittitur, QC uenia donatur * Hrec funt Ambro (tj uerba* quae aperte patrocinantur noftrte fententire,detrahit operibus id ftificationem,Sč tribuit fidei,q> liberet per fanguine Chrifti.Cod ferantur in unum aceniu Sententiarij omnes,qui magnifieis titd lisornantur.Nam alrj uocantur angelici, alijfubtiles, ah j irrefrai gabileSf Omnes ifti ledi dC reledt non tantu conferent adintell^ gendum Paulum,quantum coofert harc una Ambrofij fentetia» Incandem fententiam multa cotra Pelagianos fcribit Aug tl ftinus, de fpiritu 6C litera fic ait. Ideo quippe proponitur iuftitfa legis,qtiod qui fecerit eam,uiuet in illa,ut eumquifqj infitmitate fuam cognouerit,non per fuas utres,neep per literam ipfius legis> quod fieri non poteft, fed per fidem conciiians iuftifieatorem,pd ueniat,8č faciat,8£ utuat in ea.Opus redum quod qui fecerit, uv uet in eo,no fit,nifi in iuftificato,Iuftificatio autem ex fidetmp c ' tratur.Hic clare dicitiuftificatorem fide coneiliari,3d luftifieati^ nem fide impetrari.Et paulo poft. Exlegetimemus deum, ac$ de fpcramusin deum, fed timentibus p cenam abfconditur gra( tia,fub quo timore anima laborans 8cc.per fidem cofugiat ad ojJ fericordiam dei,ut det quod iubet.Hic docet lege terreri cordad* de autem confolationem capcre, &C docet prius fide apprehend^ re mifericordiam,quamIegem facere conemur.Reckabimus p al * k) poft 5C alia quaedam. DE IVSTIFIC ATIONE. 39 Profedo mirum eft aduerfarios todocis fcripturze nihil mo* «ed,qusE aperte tribuunt iuftificationem fidei, & quidem detra* hunt operibus. Num fruftra exiftimant totiesidem repetifNum a ft>urantur exctdtllc fpirituifando non animaduertenti has uo* < esc’Sedexcogitauerunt etiam cauillum quo eludunt, dicunt dc bde formata accipi debere,hoc eft,non tribuunt fidei iuftificatio* nem,niii proptcr diledionem,tmo prorfus non tribuunt fidei iiv> ftificationem,fed tantum diledioni, quia fomniant fidem pofle *we cum peccato mortali.Quorfum hoc pertinet,nift ut promif* fionem iterum aboleant, 6 C redeant ad Iegem, Si iides accipit re* miftionem peccatorum propter diledioncm,fempcr er h iucerta femiftio peccatorum,quia nunquam diligimus tantum,quantft debemus,imo non diligimus,nifi certo ftatuant corda,q> donata fit nobisremiftio peccatorum. Ita aduerfari} dum requirtint fidu ciam propri^diledionis in remiffione peccatorum 5 C iuftificatio ne,Euangelium de gratuita remiftione peccatorum prorfus abo lent,cum tamen dilečHonem illam necp pra:ftcnt,neqj intelligat, niii credant gratis accipi remtffionem peccatorum. Nosquocpdtcimus,q>diledio fidem fequi debeat, ftcut8£ Paulus ait,Inr' Chrifto Mu necp circucifio aliquid ualet,necp prat* putium,fed fides perdtlečiionem efficax , Neq? tamen ideo fen* tiendum eft, q> fiducia huius diIečltonis,aut propter hac dilečlio nem accipiamus remifltonem peccatorum 6C recociliationem,fi* cutnecpaccipimusremiffionem peccatorum propter alia opera fequentia. Sed fbla fide &C quidem fkle proprie dida accipitur re miftio peccatorum,quia promiftio non poteft acdpi nifi fide. Eft autem fides proprie dida,que aftentitur promifTioni, de hac fide loquitur fcriptura.Et quia accipit remifttonem peccatorum, bč recociliatnos Deo,prius hac fide iuftireputamur propter dirk* ftum,quam diligimus,ac legem facimus,neceffario ftquitur diledio.Necp uero haeč fides eftociofa notitia,necpoteftftare eft Peccato mortalijfedcft op 9 (piritus fandi, quo liberamur a mor* K 3 \ DE DIL ECTIONE ET tte,qao eriguntur Si uiuificantur perterrcfačiae mentes. Et qufe fbla haec fides accipit remiftionem peccatorum, 8C reddit nos a o* ceptos Deo, 8C reddit confcientias pacatas ac tranqu;l!as,rečlius uocarigratia gratum faciens poterat, quam eftečtus fequens,ufi delicet diiedio. Hatfienusfatis copiofeoftendimus dC teftimonrjs fcriptur#* 5t argumentis ex lcripturafumpris,ut res magis fieret perfpictia» qp fola fide confeqmmur remiftionem peccatorum propter Chrii ftu, dC q> fola fide iuftificemur,hoc eft, ex iniuftis itifti efficiamuO feu regenercmur. Padle autem ludicari potcft, quam neceftaria fu lun'us fidei cognitio,quia in hac una confpicitur Chrifti ofBi dum,hac una accipimus Chrifti benefi'cia,haec una affert certaiti & firmam confolationem pfjs mentibus, Etoportet in Ecelefi 3 cxtare dodrinam ex qua concipfant pij certam fpem falutis. N 3 aduerfartj infoeliciter confulunt hominibus dum iubent dubita* re,Vtrum confequanturremf(Tioncm peccatorum.Quomodo ifl mortefuftentabunt,feifti,quidehacfide nibil audiuerunt, qd putant dubitandum elTe, Vtrum confequatur remiftionem pe c ' catorum.Prteterea necefte eft retineriin Ecclelia Chrifti EuatV gelium,hoc eft,promtftionem,qj gratis propter Chriftum rerni^ tunturpeccataftd Euangelium penitusabolent,quidehac fido dequa loquimur,nihil docet. At Scholaftici ne uerbum quidctj 1 de hac fidetradunt. Hosfequutut aduerfartj noftri, dC im p roba 1 hancfidem.Nec uident fe totam promiftione gratuita: remifti 15 ' nis peccatorum, &£ iuftuiae Chriftiabolere improbata hac fide* DE DILECTIONE ETI» PLETiONE LEGIS, H lCobijciunt aduerfartj. Si uisin uitam ingredfiferua data.Item fadores legis iuftificabuntur,& alta multa firf, Ka de lege,5č operibus ad qute priufcjuam refpodemus dicen^ eft, quid nos de dtiečlionc,Sč implctioe legisfentiamus,Serij? - 4 » IMPLETIONE LES IS. tftapudPropheta. Dabolegemeain cordacorum EtRoma.j sit Paulus,legem ftabiliri no aboleri pcr tidem,Et Chriftus aic. Si uisingrediin uttam,ferua madata. ltem,Sidiledione non ha? beam,nihilfum. Hae fententiae &C limiles teftantur,q? oporceat le S e m in nobis inchoari,8č magis magifcp fieri,Loquimuraute no de ceremontjs,Ted de illa lege, quacpraeripitde motibus cordis, uidelicetcie DecaIogo.Quiauero fides afFert fpiritiim fandum, pparitnonam uitam in cordibus, necefle eft, q> paiiat fpiritua* fesmotusincordibus, Etquifint ilii motus,oftendit Propheta Ciimaic. Dabolegemmeaincorda eoriim. Poftqua igiturfide •uftificati &C rcnati Turnus,incipimus deu timere, diligere, petere, & expedare ab eo auxilium,gratias agere SC prxdicare, &C obedi te ei in afflidionibus. Incipimus Sc diligere proximos, quia cor* da habent fpirituales Sc (a n do s mottis. Ha;c non poiTunt fieri,nifi poftquafide iuftificatifumus, 8 Č 1 renatiaccipimusfpiritumfandum.Primum quialcxnon poceft i fieri fine Chrifto. Item, Lex non poteft fieri fine Tpiritu fando* ' At fpiritus fandus accipirurfide,iuxta illud Pauli, Galat. 3 . Vt i promiflionem fpiritus accipiamus perfidč. Item, quo poteft hiv I manum cor diligere deu,dum fentitcum horribiliterirafd,Sčopo '1 primere nos temporalibusSč perpetuis calamitatibus. Lexaute $ Temper accufat nos,Temper oftendit irafeideum. Non igiturdilk ( gitur Deus, nifi poftquam apprehendimus fide mifericordiam, II Ita demum fitobfedum amabile, Qitancp igiturciuilia opera,hoc eft, externa opera legfe fine Chrifto, dC finefpiritufandoaliqua expartefieri poffint,ramen apparet ex his quar diximus, illa quae funtproprie legis diuinse, hoc elt,aftedus cordis erga Deu, qui praccipiuntur in prima ta* (1 bula,non polTe fieri fine Tpiritu fando. Sed aduerfarij noftri funt li Hiaues theologijntuenturfecundam tabulam,& politica opera, \ P^mam nihil curant, quafi nihil pertineat ad rem, aut ceite tarw a l um exteinos cultus requirunt, lllam arternam Iegem, 5 C longe DE D I L E C TI O N E ET pofitam fupra omntum creaturarum fenfum atcp intelletfunflj Diliges Dnm Deu tuum ex toto corde,prorfus no cofiderant. At Chriftus ad hoc datus eft, ut propter eum donentur no^ bis remiffio peccatorum,8č fpiritus fandus, qui nouam & teter/ nam uitam ac arternam iuftitiam in nobis pariat- Primum often/ dat Chriftum,ficut Iohan, K>,fcriptum eft, Uleme clarificabit, quiademeoaccipiet8dannunciabituobis, Deinde&aiia dona afferat, diIedionem,inuocationem,gratiarum adioncro, caftita/ tem,patientiam 8 Cc. Quare non poteft lex uere fieri,nifi accepto fpiritu fando pet ridcm. Ideo Paulusdicit legemftabiliriperfi/ dem, non aboleri, quialexita demum fieripoteft, cum contigic SPJR 1 TVS S ANCTVS. Et Paulus docet. 2. Corinth, 3. uelamen quo facies Moifi tedaeft,no pofle toili,nifi fide in Chrf fi:um,qua accipitur fpiritus fandus, Sic enim ait, fed ufcp in ho/ diernuradiem cum legitur Moifes, uelamen pofitumeft fupef coreorum.Cum autem conuerfi fuerint ad Deum,aufereturue/ lamen,Dominus auterh fpirituseft, Vbi autem fpiritus Dornik ni,ibi libertas. Velamen intelligit Paulus,humanam opinionetfl de tota lege, Decalogo 5 C ccremonr)s,uidelicet q> hypocritae pu* tantcxterna 3 čciuilia operafatiffacere legi Dei,8d facrificiaS^ cultus exopere operato iuftificare coram Deo. Tune autem de/ trahitur nobis hoc uelamen,hoc eft extmitur hic error,quandn Deusoftendit cordibus noftris immundicienoftram,8č rnago^ tudinem peccatfilbi primum uidemusnos longe abefleab in 1 * pletionelegis.lbiagnofcimusquomodo caro fecura atep oeto^ non timeat Deum,nec uere ftatuat refpici nos a Deo,fed cafu n 3 fci, &occidere hotnines.Ibi experimurnos non credere, q> det' 5 ignofcat, bC exaudiat. Cum autem audito Euagelio dC remiflfa* nepeccatorum ftdeerigimur, concipimus fpiritum fandum, l,t iam rededeDcofentirepoftimus, Sčtimere Deum, bC crcde f f ei &Cc. Ex his apparet non polfe legem fine Chrifto, &C fine fpi 1 ^ tu fando fieri, Profiten 1 mPLETIONE LEGIS, 4t Profitcmur igitur q> nccetfe fit inchoari in nobis,&!fubinde ma gis magiscp fieri legem. Ec compledimur finnilutrunq; ,uidc!i# cet fpiriuiales motus SC externa bona opera, rallo igitur calum# niantur nos aduerfarti,q> noftrino doccant bona opera, cu ea no folum requirant,fed etiam dftendant,quomodo hen poiimt. E# uentus coarguit hypocritas,qui fuis uiribus conantur legem tace re >q> non poflint praeftare,quae conantur. Longe cmm imbeeti or eft humana natura,qua ut fuis uiribus refiftere diabolo polut, qui habet captiuos omnes,qui non funt liberati per fidem 1 ote# tia Chriftiopus eft aduerfus diabolum, uidelicet, ut quia fcimus nos propter Chriftum exaudiri,et habere promiuione,petamus, Utgubernet 8C propugnet nosfpiritus fandus, ne deccpti erre# mus,ne impulii contra uoluntatem dei aliquid fufcipiamus,ficut Pfalmus docet. Capriua duxit captiuitate, dedit dona hominft bus.Chriftus erri uicitdiabolu, SC dedit nobis promilTione SC fpi ritum fandum,ut auxilio diuino uincamus SC ipfi. Et i.loan. 3 * Ad ho c apparuitfilius dei, ut ioluat opera diaboli. Deinde non hoc tantum docemus,quomodo fieri lex podit,fed etiam quomo do deo placeat, fi quid fit, uidelicet non quialegi fatisfaciamus, fed quia fumus in Chrifto.Sicut paulopoft diccmus.Conftat igi tur noftros requirere bona opera, lmo addimus 2>C hoc,q> impof* fibile fit dtlečlionem dei, etfi exigua eft, diuellerea ftde, quiaper Chriftum acccditur ad Patrem, SC accepta remiffionc peccatoru uere iam ftatuimusnoshaberedeum, hoc eft, nos deo curae efle, inuocamus,agimus gratias,tirnemus,diligimus,ficut loanes do# cet in prima epiftola.Nos diligimus eum,inquit, quia prior dilc# xit nos,uidelicet, quia dedit pro nobis filiu, SC remifit nobis pec# cata Ita fignificatpraeccderefidcm,fequi diledione. Item fides ll la,de qua loquimur,exiftir. in pcenitetia,hoc eft,cocipiiur in ter# toribus confcient( 5 e,quse fentit iram dei adqerfus noftra peccata, ^quceiitremifnonem peccatorum,& iiberaria pcccato.Et in ta libus terroribus &aii}saffiidtonibus debet hacc fides crcfcere& DE DILECTIONE ET confirmar/,Quarenon poteftexifterein his qui fecundum čarne uiuunt, quidelechntur cupiditatibus futs, obterrvpcrant eis, Idco Pauitis ait,Nulla nunedamnatto eft hisqui funnn Chrifto Iefu,qui non fecundum čarnem ambulant,fed fecundum (piritu* ? Item, Debitoresfumusnončarni,utfecundum čarnem tiiua^ mus,Sienim fecundum čarnem uixeritis,moriemini.Sin autem (piritu acfiiones corporis mortificabitis, uiuects, Qiiarc fides lila quaeaccipit remiilioncm peccatorum in cordc perterrefačto, fugientepeccatum,non manet in his, quiobtemperantcupidita tibus,necexiftit cum mortali peccato, Ex his effedibus fidei excerpunt aduerfarij unum, uidelicet dilečfronem,& docent, q> dilečtio luftificet, Ita manifefteappa' ret eos tantum docerelegem.Non prius docent accipereremilTtf onem peccatorum per ftdem , Non docet de mediatore Chi ifto> q> propter Chriftum habemus deum propitium,fed propter »o^ ftram diledionem.Et tamen qua!is fit illa diledio,non dicut, n& que dicere poftunt.Praedicant fe lege implere,cu hrec gloria pr o/ prte debeatur Chrifto,&fiducia proprioruoperu opponunt iud* cio dei,dicunt enim fe de condigno mereri gratiam dC uitam aetef nam.Htec eft iimpliciter impia QC uanafiducia, Nam in hac uita non pofTumus legi fatisfacere,quianatura carnalis nonddinif roalos affedus parere,& ii his refifiit fpiritus in nobis. Sed quaerat aliquis, Cum & nos fateamur diledionem eflco' pus fpiritus fandficucp fit iuftitia,quia eft implcrio legis,cur nof doceamus,q» iuftificetfAd hoc refpondedum eft, Primu hoc c ei tum eft,q> non accipitnusremiflionem peccatorum, necp per d$ dionem,necg propter dileclionem noftram, fed propter Chr ifa 3 fola fide.Sola fides,quaeintiietur in promiffionem, & fentit id e ° ce rto ftatuendum efte,q>deusignofcat,quia Chriftus non fit ftra mortuus 8čc,uincit terrores peccati&monis. Siquis dob' tat,V trum remittantur fibi peccata, cotumelia afficit Chriftl)^ l1, cum peccatum fuum iudicat maius,aut efficacius efle^uanj«* 10 ? IMPLETIONE LEGIS. 42 tem 8čpromiffionem Chrifii,Cum Paulusd/cat gratfam exube rarefupra peccatum, hoc eft, mifericordiam ampliorem eflečp peccatum.Si quis fentitfeideoconfequi remiffionem peccatoru, quia diligit,afficit contumelia Chriftum,^ compcrict in iudicio dei hancliduciam propriae iuftitiae impiam SC inanem efte, Ergo fiecdTe eft q> fides reconciliec,& exiniuftoiuftum efficiat, Et lw cut non accipimus remiffionem peccatorum peraliasuirtutes le* 8' s >feuproptereas,uidelice£propterpatientiam,caftitaicm,obe* ffientiam erga Magtftratus &c,Et tam en has uimues feqiii opor te t. Ita neqt propter dilečiioncm dei accipimus remiffionem pec C3torum,£^fifeqiu eam ncceffe eft. Caeterum nota eft confuctudo fermonis, q> interdu codem ner bo caufam&effecftus compledimur trmKcfo^.ItaLucte >♦ ait Chriftus.Remittuntur ei peccata multa,quia dilexit multum Interpretaturenim feipfum Chriftus, cum addit, Fides tua fak uam te fecit Non igitur uoluit Chriftus,q> mulier lilo opere dile* dionis merita eflet remiftionem peccatorum.Ideo enim dare diV cit,Fides tua faluam te fecit. Atfides eft, quaeapprehendit miferi cordiam propter uerbum dei gratis.Si quis hoc negat fidem efte, prorfus non intelligit quid fit fides.Et ipfa hiftoria hoc loco ofte n dit,quid uocet dilečtionem, Mulieruenithancaffcrensde Chri* ftoopinionem , q? apud ipfum qu£erenda eflet remiffio peccato* rum.Hic cultus eft fummus cultus Chrifti,nihil potuit maius tri buere Chrifto.Hoc erat uereMeffia agnofcere,quatrere apud cu remiffionem peccatorum. Porro fic de Chrifto fentire,fic colere, iic complecfti Chriftu eft uere credere. Chriftus aute ufus eft ucr* bo dilcc , fxterna officia ipfi preftareuu hofpiti,uiro magno & fando. O* ftendit muliercula,5č prcedicat huius cultffiungueta, lachrymas ^c,Quae omnia crant figna fidci,& confcffio qucda,q> uidclicct L x. . DE DILECTIONE ET ^pad Chriftiim quaereret remiffionem peccatorum, Magnu pro> fedoexempl.utneft,quodnon finecaufa commouitChrifUim,. ut obiurgaret Pharifaeum uirum fapientcm & honeftum, fed no credente.Hac ei impietate exprobrat,& admonet eum exemplo muliercula?,(ignih'cans turpe eieffic, q> cu indoda muliercula ere dat deo,ipfe Icgis dodor,non credat,non agnofcat Meffiam ,noti quaerat apnd eum remiffionem peccatoru dC ialutem . Sic igitur totum cultum laudar,ut fepc fit in fcripturis,ut uno uerbo mul' ta copledamur,ut infra Iatius diccmus in fimilibus locis,ut,Da* te eleemofynam dC cmnia erunt munda. Non tantum elecmofy* nas requirit, fed etiam iuftitiam fidei.lta hica.it . Remittuntur ei peccata mulia,quia dilexit multum,id efi:,qui'a meuere coluit fi de,& exercurjs &C fignis fidei,totum cultum comprehendit.Inte rim tamen hoc docet,q> proprieaccipiatur fideremiffio peccato* rum.Etfi diledio,conteffio,et alij bonifrudusfequidebeat,Qua renon hocuult, cjfrudusillifintprecium, fintpropiciatiopro* pter quam detur remiffio peccatorum-, quaeueconciliet nos deo. De magna re difputamus,cje honore Chrifti, 5C unde petant bo nae mentes certam &C firmam confolationem. Vtrum fiducia col* locanda fit in Chriftum,an in opera noftra.Quodfi in opera no* ftra collocanda erit, detrahitur Clirifto honos mediatoris 5C pro* piciatoris. Et tamen comperiemusiniudiciodeihancfiduciaro lianam effie,8c confcientias inderuere in defperationem-.Quod £ remiffio peccatorum , reconciliatio non contingit gratisprO* pter Chnftum ,fed propter nofttam dilediojnem, nemo habitU* rus eil remiffionem peccatorum, nifi ubi totam lege fecerit, qu« a lcx non iuft ificat,doneč nos accufare poteft, Patet igitur,eum id ftificatio fit reconciliatio proprer Chriftum, quod fide iuftific^ m ur,quiacerti(fimueftfolafideaccipi remiffionem peccatorun 1 ' Nune igitur rcfpondeamusadquefi:ionem fupra pofitam,qd a rediledio non iuftificet, Rede cogitant aduerfarrj dilcdioned 1 čile iegis impletionem, Et obedientia erga legem eflet iuftid 35 ' 4S impletione legis. ftlegem faceremus, Hadenus aittem oftendimus q> ideo datae- fint promiffiones,quia legem n5 poffimus facere. Eamqi ob cau foni ncgat Paulus nos ex legeiuftiiicari. Aduerfarrj falluntur* Sinia in hac tora tontroueriia,nihil niii lege tntuentur,Neq? enim P°teft aliter iudicare ratio humana , quamex lege qua?rendam e ffieiuftuiam,quiaobediemiaergalcgcm fiduftitia, Sed Euan* gelium reuocat nos a lege ad promiffiones, 5č docet, q> iufti fiutemur,non propter obedientiam erga legem. Non enim fatis* focimuslegijSed propterea quia donatur nobisrecčciliatio pro* pter Chriftum, Et hanc tantum fide accipimns. Priuiquam igk kir legem facimus,oportet acciperefide remiffionem peccatoru $čreconciliationem;Bone Deus quooreaudetnominare Chrk ftum,quo uultu audent afpicere ipfos Euagelij libros ifti,qui ne gant nos fola fide propter Chriftum confequi remiffionem pec# catorumf Secundo,haec ipfalegis impletio quajfequitur renouatione, eft exigua dC immuda,Quanquam enim renouatio inchoata eft, lamen haerentadhuc in natura reliquia£ peccati,quae femper acs» cufant nos, nifi fide in Chriftum apprehendamus remiffionem peccatorarn,3č fciamus nos habere acceffiim ad Deum, n5 pro* pternoftramimpletionemlegtsftedpropter Chriftum. Ideoilla legis impletio non eft accepta propter feipfam, fed propter fide« Quarecum Paulus ate legem ftabiliri per fidem, non folum hoc intelligioportet,q> fide renati concipiant fpiritum fandum, ^ habeant motus confentientes legi Dei. Sed multo maximere# fert &C hocaddere,q> oportetnos fentire q> procula perfedione legis abfImvis.Quare non poflumus ftatuere q> coram Deo iufti kputemur propter noftratmrnpletionem legis. Sed fentiendum e ft,q> iufti feu acceptireputemur propter Chriftum, no propter l^gem aut opera noftra,8č q» hxc inchoata legis impletio placeat ^ “ 0 ,quia fumus in Chrifto. J,tem q> propter fidem in Chriftum ^impute.ur nobis hocquod deeft impletionilcgis. Hoc doces L 3 DE DILECTIONE ET Paulus adGalatas, 3 ,cum ait.Chriftus redemit nos a maledicflto ne legis,fadus pro nobis maledidum,hoc eft,lex damnatomne* homines.Sed Chriftus quia fine peccato fubijc poznam peccati 8t uidima pro nobisfadus eft,fuftulit illud ius legis, ne accufefi ne damnet hos, qui credut in ipfum,quia ipfe eft propitiatio pro eis,propterquamnunciuftirepucantur. Ineandem fententiani feribit ad Coloffenfes, In Chrifto confummati eftis,quafidicat» Et fi adhuc procul abeftis a perfeclione legis,tamen non dam nat nos reliquiarpeccati, quia propter Chriftum habetis reconcilia* tionem certam 8č firmam, Sicredids,etiamfihaeret peccatum ii 1 ' čarne nedra, Longe enim fupra noftram munditiem, imo long* fupraipfamlegem collocari,debent mors fatisfadio CHRl^ S TI nobis donata, ut ftatuamus nos propter iliam fatisj fadionem habere propitium Deum, non propter noftram irfl^ pletionem legis, Impiafiducia eft, quaz collocatur in noftra im 1 pletionem legis, lila uerofiducia neceflaria eft, quaz collocautf in fatisfadionem Chrifti, Tertio.Sola illa res iuftificat coram Deo ,quazrcddit pacaj casconfcientias, Doneč enim confcientia fugit iudidum Del,5^ irafeitur Deo,non fumus iufti,Sč uiuificati, Porro fola fides reddit pacatas confcientias,iuxta illud. Iufti' frcati exfide pacem habemus. Item,Iuftus ex fideuiuet,id eft,$; de uincit terrores mortis,fide erigitur 8č concipit gaudium dCti* tam.Idq?affertfides,non quiaperfe fit opus dignum, fedta^ tum quia accipit oblatam promiftione, nihil refpidens propriaH 1 dignitatem. Sola igiturfidesiuftificat,& bona opera propterfidempl 2 ' cent.Quid cotra hanc rationem aduerfarij poflunt afferre^u^ pofllmt contra manifeftam ueritatem excogitare c 1 Nam min^ eft certiffima, q, opera noftra non poflint confcientiam redde^ pacatam>quanda DeusiudicatSčarguitnos, 5C oftendit nob ,s fcmnuditicm noftram. Idej? Scriptuta faspeinculcat, In Pfalo 10 ’ IMPLETIOfJE LEGIS. * 4* Non intres in iudicium cum fcruo tuo,quia non iuHificabitut m confpečki tuo omnis uiuens. Hic fimpliciter detrahit omnibus & cjutdem Sandis acferuis Dei, glodam iuftiuae > fino ignofcat l3cus,fed itidicet 8t arguat corda eorum.Nam q? alibi gloriatur fua mftitia,loquitur de caufafua aduerfus perlecutoiesueroi JJei,non loquiturde perfonali mu.nditie,8č rogat caufam & §1°* dam deidefendi, Vc Pialmo, >. ludicatme Domine (ecundum dninam meatn&c. Ec alibi.Iudica Domine caufam mea.Rud ius Pfalmo. izp, docet neminem pofte fuftinere iuditium Dei, fi.obferuetpeccata noitra, Si iniquitates obferuaueris Domine, domine quisfuftinebitCEt lob. propter ipfum habeamusplacatum Deu,etiam(i nos indigi fimus,SicutPaulus ait. Perhunc habcmus acceflum addeuo 1 perfidem,Noftra enim implctiolcgis,ut diximus,efi: immundai quia natura noftra horribiliter eft corrupta. ldeo Pfalmus tnquit Beati quorum remtfle Tuntinquitates,Quareremiffione pecca' forum opus habeinus,etiam cum bona opera habcmus, lila aU* tem remiffio Temper apprehenditur fide, ita Chriftus manet Po trfex QC mediator, Placet igitur illalegis impletionon propter fo Ted quia fide apprehendimus Chriftum, &C fentimus,nos ha bed DeumpIacatum,non propter legcm,fedpropter Ghriftum. Quintc. Si fentiedum eflet, q> poft renouationem oporteat nos acceptos fierfinon fide propter Ghnftum,fed propter noftd impletionem legis,nunquam acquiefceretconfcientia,fed ad do fperadonem adigeretur. Lex enim Temper accufat,cum legi nU l< quam fatisfaciamus, Idquod tota Ecdefia confitetur. Paulu 5 enim ait, Non quod uolo bonum hoc facio,Ted quod nolo,malti' I te,Mcnte Teruio legi Dei,Čarne aut Teruio legi peccati.Quis,t 1 ' fatisdiligit,aut Tatis timet Deu,qs latis pacieter fuftinet affličtid nes a Deoimpofitas,quis non Taepe dubitat, Vtrum Dei con$ lio regantur res humanae,qiris non Taepe dubitat, Vtrum a Dc° exaudiatur,quis non Taepe ftomachatur, q> imprj Tortuna rnelio 1 re utuntur quamprj,q? pij ab imprjsopprtmuntur, quisnon irt 1 fcitur uidicio.Deficum uidetur nos abrjcere,quis Tatisfaeit uoc^ tioni Tuae,qaisdiligit proximum ficut TeipTum, quis no lrritatUj a concupifcentiaCDe his peccatis ait PTalmus, Pro hoc orabit w teomnisfančius, Hic Tantfios ait petere remiffio nem peccato^' Plus quamcoecifunt,quimalos affečlusin čarne, non Tentin^ elTe peccata, de quibus Paulus dicit.Caro concupiTcit aduerfi’ 5 fpintum,Spiritusaduerfuscarnem.Caro diffidit Deo, confi^ l£ rebus praefentibtis,quaerit humana auxilia in calamitate,etfo^ contra uoluntatem Dei,fugit aTffi' non fimiis acccpti iide propter Chii^ ftum,fed propter propriam legis impletionem, Ex hisomnibus fatis apparet, q> fola fides iuftificat, id eft, prid hi um confequitur remiftionem peccatorum,8č reconciliationem propter Chriftu,8^ q>fola fides regenerat. Nam fola fide fpiritus iandfus concipitur« Oeindc q> illa inchoarta impletio legis no pla ceatper fe coram deo, Cum autero adhuc alibi, uidelicet in prod thifttone Chrifti,quaerenda fit iuftificatio.Cumcjjfola fides effid at pacatam confcientiam,necefle eft,qi fola fides iuftificet, Sem* perenim fentiredebemus,q>n6proptcrlegem,fed propter C liri ftum fimus acceptbNon enim iuftificamur ex lege,fcd cx promif fione« Et honos Chrifti non debet in legem transferrt.Et cum irri tioiuftireputemurpropter Chriftum,cum in eum crcdimus,no eft fentiedum,q> abiedo illo mediatore, poftea iufti iimus noftra • m p let ione legis« Etft necefte eftrenatos bene operari. Et uirtud tes legis,quatenus obediut legi,funt iuftitiar, &C eat enus harc obe dientia legis, iuftificat iuftitia legis. Sed lisec imperfeda iuflitia legis non eft accepta, nifi propter fidem, nec poteft confcientias ♦eddere pacatas. Id tantu cfficit fides qu$ ftatuir,q> propter Chri Hum Pontificem habeamus deum propitmm.In hac prcmiUio* * JC qusercredcbcnt phe dC perteriefadae confdentise reconciliatiV M RESPONSIO AD : tionem>8£kiftificationem,hacpromiftionedebent feengereacftf ftcntare,(Icut docent ha:c uerba. Iuftus ex fide uklet« Significatrt enim q> fides itiftificet, Sč ita iuftiftcet,ut fimul uiuificet, hoc eft> erigat dC confoletur confrientias,S<: uitarn ceternam, &č gaudttu 11 inanimo pariat« RESPONSIO A D ARGVMENTA aduerfariorum, C Ogmtishis fundamentis caufae, uidelicct difcriminelegi?; ac promiflioniim } {eiieuangelrj,facileeritdikicreea qute ueriarij obijciunt.Citant enim dida de lege & operibus« Oicfts uerodepromiffionibusomittut, Semeiautrefponderipoteftad omnes fententias de lege,q> lex non pofltt fieri fine Chritlo,Et>' qua fiunt ciuilia opera line Chrifto,no placent deo. Quare Cit * 11 praedicantur opera,necefle cft addere, q> fides requiratur, q> pr o' pterfideprcedicentur,cp fint frudus 6{ tefttmonia fidci«Quid p a teli iimplicins hac noftra dodrina dicif Neccfte eft em ad cogno' fceda benefida Chrifti, difcernere promiftiones a lege. Arnbigt^ dC periculofae caufar mukaš SC uarias foiutiones gignunt.Verttf 11 eft enim illud ueteris Poetae, o S o.JVk©-' Ao-yo§. VO°, rum remiffio peccatoru,prorfijs erit incerta *Nimquam enim & AUGVMBNTA ADVER. 4 6 cim a s opera fufficientia, Erit igtcut* a&olica protriffio , Pro/n d e nos reuocamus pias mentes ad cofiderandas promiffiones,Se de gratuira remiftionepeccatorum &C reconciliatione,quae fit per fi* dem in Chriftu,docemus,Poftea addimus bC dodrina legis,non Cjdege mereamur remiffionem peccaforum, aut q> propter lege iu fti reputemur, non propter Chriftum, fed quia deus rcquirit honaopera, Oportet enim prudenter o§9ot ojuBp legem 5č pro* tT >fffiones. Videndum eft quid legi,quid promiflionibusfcriptu* J" 3 Cflbuat.Sic enim &č laudat & praecipit bona opera,ut non tol* * a tgratuitam promifttonem,ncc tollat Chriftum* Sum enim facienda bona opera,quia deus ea requirit,ideocp funteffedusregenerationis,ficut Paulus docetEphef, 2, Ipfius opus fumus,coditi per Chriftum Iefum ad bona opera,quae pra: parauit deus,ut in eis ambularemus 4 ltaqjbona opera fequi fide debenr,tanquam gratiarum ačlio erga deumjtem ut in eis fides exerceatur,6č crcfcat,S£oftendatur altjs, ut noftra confeflione ali] inuitenturad pietatem . Ita Paulus ait, Abraham accepifte proprer ilJud opus reputaretur iuftus, fed tu haberet fignum in corporcfcriprum, quo commoneficret, ČC fidem fubinde maiorem conciperct. Item, quo confiteretur fi* dem coram alrjs,8č alios ad credendum fuo teftimonio inuitaret, Sic Abel fide gratioremhoftiam obtulit,placuit enim hoftia non ex opere operato, Sed quia Abel fide ftatuebatfe deum plača* tum habere propter mifericordiam, Opusuero illudfaciebat,ut fuam fidem exerceret, dC alios exemp!o 5 C confeftione fua in tlita* tet ad credendum, Cum hoc modo bona opera icqui fidem debcant, longealiter lltuntur openbus homines, cjuinon poflunt credcre,acftatuere •n corde fibi gratis ignofci propter Chriftfi.Hi cu uidet opera fan <3orum, humano moreiudicantfancftosoperibusillispromeiuif "7 remiflionc peccatoru,et propter illa opera iuftos reputatos efle coramdeo, ldco imitantur ea, dC fentiunt feper opera fmilia M 2. RESPONSIO AD AKGV* mercri rcmiflionem pcccatomm, conantur placare iram def, & confidunt le p rop ter talia opera iuftosreputari. Hasimpiasop^ niones in operibus damnamus, Primo quia obfcurat gloria Cht* ftijCum homines proponunt deo hxc opera, tanquam preduttif propitiationem. Htc honos debitus uni Chrifto, tribuitur n oj (kis operibus, Secundo, necp tamen inueniunt confcientiae pad in his operibus, Sed alia fupra alia in ueris terroribus cumulatd tanie dcfperant,quia cum ntillum opus fatis mundiiinuentanb femper accufat Iex,Sc' parit iram.Tertio.Tales nunqua aflequiiH tur notitiam dei,cum confcientiae fugientes iram dei,non poffinf pacem confequi,ncc ftamere unquam,q> a deo exaudiantur, cum acccflit fides quaecredit, q> gratis reputemur iufti, haec det inuocare deum,dC fentit feexaudiri>& confequitur ucram n° titiam dei, Semper autem haeret in mundo impia opinio de operibus.G* tes habebant facrificia fumpta a Patribus,horum opera imitab^ tur,ft'dem non tenebantjed fentiebantopera illa propitiationefl 1 dč precium dle, propterqttod deusreeonciliareturipfis, Pop^ lus in legeimirabatur hac optnione facrificia, q> propter illa op^ rahaberentplacatum delim, ex opere operato ut dicifolct. tlidemus čjj uehementer obiurgent populum Prophecae. Pfalrri' 4P, Non in (aerifterjs arguam te , Et leremias, Non prarerpi d 1 liobcauflis.Tales loči damnant non opera, quac certedeus pr^ ceperat,ut cxterna exercitia in hac polttia, fed damnant impiatjj perfuafionem,qj fentiebantfe per tila opera placareiram dei, 8^t' dem abrjciebant. Ot quianullaoperareddunt pacatamconfcief tiam,ideo fubinde noua opera cxcogttantur preter mandata dd' A c maxfme moucnt homines cxempla fancfloi um, horum im^J *ionc fperant fc perinde confectmiros eflereconciliationem, ut 1 Si confecurt funt. Populus Ifrael uiderat ProphetasinexcclftsG crificaOe. Hoc opus mirabili ftudio coepit imitari popul 9 ,ut P f * idopus placaret iram dei * At Prophette facrificaueram in exc&' menta ADVERSA. 4? ^,noutperillaopera mererenturrcmiflioncm peccatorum,fed quia in ilhs locis docebanr,idco lbi teftimonium fidei fuae propo nebant. Populus audierat Abraham immolaife filiii fuum.Qua. te 3čipft,utafperrimoacdtfficillimo opere placarentiram Dei* tsadauerunt filios. At Abraham nonhacopinione immolabat filium,ut id opus eflet prečnim Qč propitiatio propter quam iiv ftnsrcpataretur. Sic in Ecclefia,inftituta eftccena Domini, ut rec °f'dacione promiiTtonum Chrifl:i,quarum in hoc figno acimo> nef nur,confirmetur. in nobis fides,& foris confiteamur iidcm no# ftram QC prazdicemusbeneficia Chriftijficut Paulus ait,Quoiies »ecerius, mortem Domini annunciabitis 8 lC, Verum adueriart) Hoftri contendunt MiiTrm efle,opus quod ex opere operato in* ftificet,8č tollatreatum culpae S>C poense in his pro quibus fit. Antonius, Bernardus,Dominicus,Francifcus,S d/ledto legi fatisfae* ciac ,q?q? renati propter leg/s impletione accepti Deo iitrms, n o propter Chriftum gratis, Htecnondicit Paulus,quaetameafFin gant aduerfartj noftrf.Iam fi noftra diledione uincifhus ira Det, fi noftra diledione coramDeo meremur remifltonem peccato^ rum,fi noftra impletione legis fumus accepti, tollantaduerfertj promiftionem Chrifti, aboleant Euangelmm, quod docet nos acceffumhaberead Deum perpropitiacorem Chriftum, quod docet nos non propter noftram legis impletionem , fed proptct Chriftum acceptoselfe* Aduerfari] corrupuntpleeracp loca,quia fuas opiniones ad ea afferunt, nec fumunt cx ipfis fcripturis fcn> ten na m. Quid enim habet hic locus incommodi,fi detraxcrimus interprctationem quam aduerfari] de fuo affuunt, non intelligco tes,quid fit iuftificatio,aut quomodo fiat. Corinthrj antea iuftft ficati multaacceperantexcellentia dona, Et feruebant inicia, ut f/t,deinde coeperut inter eos exiftere ixmultates,ut fignificat PaU Ius,Cceperunc faftidire bonos dodores. Ideo obiurgat eos Pau' lusreuocansadofficiadiledionis. Necdifputat hic de rcmiTfi^ ne pcccatoru, de modo iuftificationis, fed de frudibus loquitttf* Et diledionem inteliigit erga proximnm. Stultum cft aute Cotv' niare,q?diledio,quaagimuscu hominibus,iuftificet cora Deo, cum in tuftificattoneagendum lic cum Deo, placanda iraeius^ cofcietiaergadeupacifacada. Homnihil fit per illa dilediooe, c Sed.tantu.'ita,fiapprehendatmifericordia.Idcp fit per fide, Illud autem uerum eft,amifla di!edione,amittifpiritum fandum,qU0 amilfo SC fides cjčcutttnr Jdeo ait, Si diledionem non habcatf 1 iiihii fum, nonaddit affirmauuam, q> diiedioiuftificet, ■ I 48 KS E NT A ADVERSA. ' Sed diTputant preferri diledioncm fidei 5C fpci.Paulus enirin inquit, Maior horum dilcdio, Confcntaueum eft autem maxP niamSčprafcipuam uirtutcm iuftificare, Quanquam bodočo Paulus proprie loquiturde diledione proxuni>SC fignif kat dilc* dionem maximam efte, quiaplurimos frudus habet. Fides SC fpes tantum agunt cum Dco. At diledio foris erga homines iiv * in fta habet ofticia, tamen largiamur fane aduerfartjs diicdione ^ ei &proxttnt,maxima uirtutem efle,quia hoc fumnuun pra^ Ce ptum eft, Diligas Dominum deum tuum Sdc. Verum quo* ^odo inde ratiocinabuntur q> diledio iuftifket, quiainquiunt» •riaKima uirtus iuftificat.Imo ficut lexmaxima feu pnma,minb ttie iuftificat,ita nec maxima uirtus legis, Nulla enim lexeft qu£ •Tiagts acaifct nos,qute magis faciat,ut confcientia noftra irafcai* Uiriudiciodei,quam hsecfumma lex. Diligas Dominum deum kium cx toto corde. Quis enim fandomm praeter Chriftu glo* riari aufit fe huic legi fatisfecifie c 1 Non lgitur iuftificat uirtus le* gis.Sed tila uirtus iuftificat,quaeaccipit leconciliatione donata P'op ter Chriftum, Htec uirtus fides eft,nec iuftificat propter fua dignitatem,fcd tantum quiaacripitmifericord!am, qua propter Chriftum iufti reputamur, Sumus enim tufti, hoc eft, accepti co r 3 deo,no propter noftra perfedione, fed per mifericordia^pter Chriftu, Sitame Ivanc apprehendimus 8C opponimusiiteDei, Sed aduerfarii ideotribuuntdiledioniiuftitiam, quia Icgem docent ,dC cogitant iufticiam efle obedientiam erga legem, Nam humana ratio tantum intueturin legem, nec intelligit aliamiu* ftitiam nifi legis obedientiam. Et Scholaftici, hominesingenio fi qunerentes IVlcthodum,propofueruntfibi legem, Periode atqj Philofophi in Ethicis proponunt fibi praeccpta demoribus.Sed Paulus redamat, &C docct aliud quiddam efle iuftitiam, fcilicec obedientiam erga promiftionem recociliationis donatre propter Chriftum,hoc eft,accipere mifericordia donata propter Chriftu Sic ? n,fumus accepti dco 3 fic fiunt pacat* confdenuae , quando ‘RESPONSIO AD AR.G7* fentimusdcumnobispropter Chriftum propitium efle, Quarfi pie mentes a lege ad promiflionem reuocandar funt,ut (čepe iatfl diximus,&: paulo poftIatiusexponemus,cum agttabfmus argtf menta Scholaftica de tiocabulo luftitite, Aduerfari} in cofutatioe &C hunc locu cotra nos citauerut,ejc Colof. Caritas eftuinculum pcrfechonis, Hinc ratiocinantur diledlio iuftificer, quia perfcdos efficit, Quanquam hic multis modis de pcrfeclione refponderi poffet,tamen nos fimpliciter feU tentiam Pauli recitabimus . Cenum eft Paulum dediledion^ proximiloqui.Nequiero exiftimandumeft q> Paulus autiuft^ iicationem,aut perfedionem coratn deo,tribueritoperibusfeciJ daEtabularpouus,quam primce. Prteterea fidilecftio eftperfcda Icgis- impletio &C legi fatisfacit,nihil igitur erit opus propitiatotf Chrifto. Paulus aute ideo docet nos acceptoscftepropter Chl’^ fium,non propter legis impletionem,quia legis impletio non e$ perfeda. liaq; cum manifcftc alibi detrahat nobis perfedioncttf* non eft fentiendum ep hic loquatur deperfonali fingulotum pd 1 feclioe,fed loquiturde integrirate communi EcdefiaeJdeo cni^ alt diledionem eiTe uinculum feu colligationem, ut ilgnificct^ loquidecolligandis &C copulandis pluribus mcmbiis Ecdefi# in ter fe, Sicut enim inomnibus familijs,in omnibus rebus publ 1 cis,concordia mutuisoffietjsalenda eft,necretineri tranquillit^ poteft,nifi quaedam errata inter fe diffimulent homines & c odd net. Ita iubet Paulus in Ecclefia diledionem exiftere, q retini concordiam, quaetoleret, fieubi opus eft, afperiores moreš ftd trum,quae diffimulet qua;dam leuia errata,ne difliliat Ecclefia $ uaria Schifmata,8cex Schifroarisorianturodia,fa(ftiones 6C refes. Necefle eft enim diiTilire cocordia,quado aut Epifcopi id ponuntpopulodurioraonera,nechabentrationem imbecilli^ tis fn populo.Et oriuntur difltdia, quandopopulus nimis be iudicat de moribus dočtorum, autfaftidit dodores prop 1 ^ quaedam leuia incommoda , quaeruntur enim dcinde 5C al‘ l q dodlr^ MENTA ADVERSA. 49 tfodrinte genus,8č alrj dodores.Econtra perfedio,id eft,integri Ps ecdefue conferuatur,quando firmi tolerant infirmos,quando populusboni confulitquaedam incommodain moribus dodo* r Um,quando Epifcopi quaedam condonant imbecillitatipopuli his praeceptis aequitatis pleni funt libri omnium fapientum, l 'tin hac uitx confuetudine muka condonemus in ter nos, p r o* pter cotnmunem tranquillitatem. Et deea cum hic tumalias Hi P e precepit Paulus. Quareaduerfarq imprudentcr ratiocinatur ex nomineperfedionis,q> dileclio iuftificet,cum Paulus de in te* Spitate & tranquillitate communi loquatur * Et fic intcrpretatur » ll nc Iocu Ambrofius.Sicutcedificium dicitur perfedum feuin* te grum,cum omnes partes apte inter fe coagmenr.atce funt* Tur* peeftautem aduerfarijs tantopereprcedicare diledionem, cum hufquam preftenteam.Qi.nd nuncaguntfdiftipant ecclefias,fcri otmt leges fanguine,& has proponut Caefari clementiftimo prin cipi promulgandas.T rucidant facerdotes,3b alios bonos uiros,fi c l u is leuiter ftgnificauit fe aliquem manifeftum abufum non om n, no probare.Haec non conueniunt ad ifta preconia diledionis, Rua: fi fequerentur aduerfarr),eccleiiae tranquillae eflent,& res pu »lica pacata* Nam hi tumultus confilefcerent,fiaduerfarrj non ni ^is acerbe exigerent quafdam traditiones tnutiles adpietatem, cjuarum plera(q; ne ipli quidem obferuant, qui uehementiffime defendunt eas*Sed fibi facile ignofcunt,alqs non ite,ut ille apud Poetam.Egomet mi ignofco Meuius inquit * Id autem alienifii* eft ab his cncomijs diledionis,quae hic ex Paulo recitant,nec ^agis intelligunt,quam parietes intelligunt uoce,qua rcddunt. Ex Petro citantSd hancfentetiam.Vniuerfa delida operit cha Jitas. Conftat 5č Petrum Ioqui dediledione erga proximu,quia Htnc Iocu m accommodat ad prreceptum, quo iubet, ut diligant J nitttuo * Necpuero ulit Apoftolo in mentem uenire pomit, q> ^ledio noftra uincatpeccatum & mortem, q> diledio fit propiti atj o propter qua deus reconcilietur omiflb mediatore Chrifto,q» N RE-SfONSIO A D AR® V* diledio fit iuftitia, fine mediatore Chrifto ♦ Hxc enim dikdforf qua effet,eflet iuftitia legis, non euangeltj, quod promittit nob^ reconciliationem,8č iuftitiam, fi credamus, q> propter Chriftu^ propmatorem,paterplacatus fit,q> donentur nobis merita Ch^ fti.ldeo Petrus pauloanteiubet, ut accedamus ad Chriftum, ll1 aedificemurfuper Chriftum« Etaddit,Qui crediderit in eufl>> non confundetur, Diledio noftrano liberat nos aconfufionG cumdeusiudicat Sč arguitnosffedfides in Chriftu liberat in lit* pauoribus, quia fcimus propter Chriftum nobisignofri, CxW rum hsecfententia de dtledione,fumpta eft exprouerbtjs,ubiaf tithefis dareoftedit,quomodo intelligi debeat♦ Odiufufcitat X.as,8C uniuerfa delida tegit diledio, Idem prorfus docet,quod lila Pauli fententia ex Coloflen® bus fumpta,ut fi quaz diilenfiones inciderint, mitigenlur &C corf ponantur a?quitate,5č commoditate noftra, Diflenfiones itKjU 11 crefcuntodtjs, ut fiepeuidemus ex leuiffimis offenfionibusma^ mas exoriri tragoedias.Inciderant quaedam inter C. Caefaretn # Pompeium Ieues offenfiones, in qutbusfi alter alteri pauluh^ cefliflet,non extitiffet bellum ciuile. Sed dum uterque moreni g rit odio fuo,ex re nihili>maxirm motus osli funt.Et tnultae in E^ clefia haerefes ortae funt,tantum ex mutuis odtjs dodorum. Itaf non deproprijs delidis,fed de alienis loquitur,cum ait, Dikcij tegit delida, uidelket aliena &č quidem inter homines, id eft,^ fi quae offenfiones incidunt, tamen diledio diffimulat, ignoE* ’ cedit,non agit omnia fummo iure.Petrus lgttur non hoc uulw dilediacoram deo mereaturremiffionem peccatorum, q> fit p f3 ( pitiatio,exclufo mediatore Chrifto,q> propter diledionem fiori accepti,non propter mediatorem Chriftum,fed quod erga ho^' nesnon fit morofa,non afpcra,non intradabiiis, q? quaedam ri*. taan\icorum diftimulet, q> moreš aliorum etiam afperiores b°f; ConfuIat,ficut uulgarisquaedam fententia praecipit.Mores ao 1 , 1 poueris non oderis * necjj ternere dehocofficio diledionis t° l1 i MENTA ADVERSA-. r* PfKcipumt Apoftoli,quod Philofophi uocant Imemlup-, Necefja fcriaeft enim hsec uirtusad publicam concordiam retinendam* ( [^k non poteft durare,nifi multa diffimulent, muka condonent ‘nterfepaftoreSjS^ecdefis, , Ex lacobo citant. V idetis igitur q> ex operibus luliificatur ho non ex fidefola, Necp alius locus ullus magis putaturoffl cere noftrae fententix,fed cit facilis QC plana refponfio ♦ Si non av llIa ntaduerfarlj fuas optniones demeritis operum, Iacobi uerba n, ^H|habent incommodi, Sedubicuncpfit mentio operum, ad* l ^rfarrj affingunt fuas impias opiniones,q? per bona opera mere* atJ iurremiffionem peccatorum,q> bona opera fint propitiatio ac Pfcdiim propterquod deus nobis reconcilietur, q> bona opera Uincat terrores peccati & mortis, cp opera coram dco propterfua ^onitatem fint accepta, nec egeant mifericordia, 8 i propitiatorc Chrifto . Horum nihiluenit in mentem lacobo,quaitamen om^ nia nune defendunt aduerfartj praetextu fententiae Iacobi. Prim um igitur hoc expendendum eft,q> hic locus magis con tr a aduerfarios facit,c^ contranos. Aduerfarrj enim docent homi *iem iuftificari diledione,&:operibus. Defide,qua’apprehendfi ^vus propitiatorem Chriftum nihil dicunt. Imo liane fidem im« probant,neque improbant tantum fententtjs aut feriptis. Sed eti am ferro 5C fupplictjs conantur in ecclefia delere.Qpanto melius docet Iacobus, quf fidem nonomittit, non fubfjcit pro fide dile* $ionem,fed retinet fidem,ne propitiator Chriftus excludatur in ‘uftificatione.SicutS^ Paulus cum fumma tradituitte Chriftia« nx,complecftiturfidemSfdilečtionem. I.Timoth.primo.Finis mandati charitas eft de corde puro, 5C confcicntia bona, 5č fide nonfičia. Secundo,res ipfa loquitur,hic de operibus dici,quat fidem fe C[uuntur,8čoftendunt fidem no eflemortuam,feduiuam &C efffi c acem in corde.Non igitur fenfit Iacobus,nos per bona opera me te » remtffionem peceatorum 8 C gratiam, Loquiturenim deope N ^ L RESPONSIO AD ARGVs ribaš iuftificatorum,qui iam funt reconciliati,accepti 8č confect^ tiremiflionem peccatorum,Quareerrantaduer(arij,cum hinctjJ tiocinantur,q> Iacobus doceatnosper bona opera mereriremid 1 onem peccatorum SC gratiam, q> per opera noftra habeamus ^ cefliim ad deum,finepropitiatore Chrifto, Tertio,Iacobus paulo antedixitde regeneratione,q> fiat pd euangelium, Sicenim ait, Volensgenuit nos uerbo ueritatis# nos eiicmus primitiai creaturarum eius, Cum dicit nos euangd lio renatos efte, docet quod fide renati ac iuftificati iimus, NaP 1 promilTio de Chrifto tantum fide apprehenditur, cum oppon# mus cam terroribus peccati SC mortis , Non igitur fentit lacobtf 5 nos per opera noftra renafci. j Ex his liquet,non aduerfari nobis Iacobum,qui cum ocioft 5 &C fecuras mentes,quae fomniabant fe habere fide, cum non hab f ! rent, uituperaret ,diftinxit inter mortuam fidcm,ac urnam fi^' Momiam ait efte,quxnon parit bona opera. Viuam ait efle,q^ parit bona opera.Porro nosftrpeiam oftendimus, quid appelP mus fidem,non enim loquimurdeociofanotitia,qualiseftetia tl ' in diaboliš. Sed de fidequJe reiiftit terroribus confdentice, q 11 ^ erigit SC confolatur perterrefada corda.Tališ fides neqj facilis i cS eft,utfomniant aduerfartj,necp humana potentia,feddiuina p rentia,qua uiuificamur,qua diabolum SC mortem uincimus. S* cut Paulus ad Colofs.ait,q; fides fitefficax per potentiaro del, * uincat mortem. In quo &C refufcitati eftis per fidem efficacire dd' Hec fides cum fit noua uita,neceffario parit nouos motus SC of ra. Ideo Iacobus rede negat nos tali fide iuftificari, quae eft f^ operibus,Quod autem dicit nos iuftificari fide SC operibus, ccd non dicit nos peroperarenafci,Nequehoc dicit, ep partim Cb fl ' ftus fit propitiaror, partim opera noftra fin t propitiatio, Nec ^ feribithic modum iuftificationts, fed deferibit qualcs fint K 1 * 1 ' poftquam iam funt iuftificati SC renati. Et iuftificari iignif*^ hic non ex impio iuftum effici,fed ufu forenfi iuftum pronu* 1 ^ menta adversa. *« K, Sicut hic, Fadores legis iuftificabuntur. Sicut igitur haec uer ^anihilhabentincommodi, Fadores legis iuftificabuntur, Ita de Iacobi uerbis fentimus, luftificatur homo non folum exfide, fedetiam ex operibus, quia cer te iuftt pronuntiantur homines, habentes,fidem &C bona opera. Nam bona opera,infančfis,ut diximus funt iuftitiae legis, quae funt acceptae propter fidem,nec ‘ Ur *tacceptar,qui'afattsfadant legi« Iuftificantur igitur homines c xficJeg^ operibus,non propter opera,fed propter fidem, quam Etilen bona opera fequi necefte eft. Iacobus enim loquitur de his °peribus,quae fidem fequutur,ficut teftatur cum ait, Fides adiu* tiat opera eius. Sic accipiendum eft, Fačlores legis 'uftificabunj' r ur,hoceft,qui crcduntSC habent bonos frucftus,iufti pronuntia tur. Nam lex ita fit,fi credimus,8č placet propter fide, no quod opera legi fatisfaciant, Itauidemus in his fententfis nihil efle ui* ci],fed aduerfarij deprauant eas,qui ck fuo affingunt impias opj* niones, Neq;emm dicunt opera mereri remiffionem peccatoru, homines propter opera acceptos effe,feu iuftosreputari,non pro pter Chriftd, opera pacare corda &C uincere iram Dei, opera no indigerc mifericordia.Horum nihil dicit Iacobus, quae tamen ad Uerfart} uerbis Iacobi affingunt. Citantur contra nos 5 C aliae fententiae de operibus. Danielis 4. Peccatatua elemofynisredime. Et Efaiaj 5-8. Frange efurien;* tipanemtuum,tunc inuocabis,8č Dominus exaudiet. Luce.tf. Remmittite,8čremitteturuobis. Matth.d', Beati mifericordes. ftuia mifericordiam conrequentur. Ad has fententias S i fimiles de operibus,primum hoc refpo* demus,quod fupra dicftum eft.legem non uerc fieri fine fide,nec pl 2 cere nifi propter fidem in Chriftum,iuxta illud. Sine me nihil poteftisfacere,Item,Sine fide impoffibileeft placere Deo,Item, Per Chriftum habemusaccefllim perfidem. Itaqj quoties requi tuntur &C probantur opera,addendum eft Euangelium de ChrF fto. RESP0NSI.0 AD.ARGV* Secundoffiaefehtentiae: quas pauloante commemoraui fere fant contiones poenicentiae*Conftant enim ex duabus partibus, habent initio pracdicationem legis,quae arguit peccata, & iubet beneoperari, Deindeeftaddira promiffio* Certiffimum eft au* Km in praedicatione poenitentia?,non fufficerepratdicationem le gis,quae tantum terret dC condemnat cofcienrias, Sed necefle eft accedere £uangelium,q> peccata gratis remittatur propter Chri ftum,q> fide confequamur remiflioncm peccatorum. Hacfunt adeo certa 8C perfpicua,ut fi diflentiant aduerfarij, &: excludant Chriftum Qč fidem a praedicatione poenitentue,merito tanquam biaiphemiin Chriftum retjciendi fint. Quare contio Danielis non tatum adelemo(ynas detorquo> ridebet/ed fides etiam in ea requirenda eft, Diftimilis eft contio Danielis oracicni Ariftotelis,qui adfuumRegera fcribens, etia hortatur eum ad beneficentiam,8d iubet eum potentiam fua con ferre ad puhlicam utilitatem,8d falutem omnium gentium, non ad fupcrbiam. Sic ,n, ad Atescandru fcribit ho w<|§3> rnp x^P ^ IjtfuS (ip liglujf ■vE^/a^KctraT/s^aiHoneftiflima oratio eft,neq> deofficio puhlico magni Principis alitiddici qdčJ?meIPpot,Se« Daniel non tatum deofficio feu uocatione Regem fuum docet» Seddepcenitentia,depietateerga Deum, de remiffione pecca/ torum,decp illis magnis rebus extra Phflofophia pofttis.No igk tur tantum hice!eemofynae requiredxfunt,fed etiam fides* Idcp textus oftendit Regem conuerfum eflfe/non folum ad eleemof^ nas largiendas,fed multo magts ad fidem*Extatenim egregia co feffio Regis de deo Ifrael, No eft alius De 9 ,qui poffit ita faluare* Itacj? duae partes funt in contione Danielis, Altera pars eft praedicatio poenitentiar,quae arguit peccata, dC praecipit de noua uita.Redime peccata tua iuftitia,8č iniquitates tuas benefictjse^ gapauperes. Sic enim in fua Iingua loquitur Daniel,ubi fatis ap paret eum no folu de eleemofynis prajcipete, fed de tota iuftitfe’ hoc eft ; de notitia Dei Sč fide, Ait enim,peccata redime per tuft^ M'E N T A ADVEILSA. ** tia, Iuflitiaautem erga deu eft fides,qua credimus Deum nobi» »gnofcere. Dcindepracipit Daniel de benefictjs erga pauperes* hoc eft,ne fuperbe,nec crudcliter im p c ret ,fcd confulat utilitatft t>us fubditoru. Aitera pars conctonis promittit remiffione pecca touinij, Ecceerit fanatio deltdorum tuorum. Hieronymushic praeter tem adiecic dubitatiuam particulam. lit muho imprudess bus difputat inCommentart)s,incertam effc rerailTionem pecca Sed nos meminerimus Euangeliumcerto promitterere^ ^tllionem peccatorum, [fqj abolere Euangeliurn cenfendus eft> 9 11 * fentit remtffionem peccatorum inccrcam efte. DimittamuS' •gtturhoc in locoH^ronymum. Cmn autem clareponatur pro# ^UlTiojCerterequiriturfides > quia promiftio non poteft accipi,ni* fifide. Quanqua &C ibi indicauic remiffionem contingere pofle, cu ait,redimcpeccata. Atcp hrec^pmidioremilTionis peccatorum uere Prophetica 8t Euangelica uox eft,qua ccrte Daniel uole^ bat fide accipi.Norat enim Daniel promiffamefle remiffionem peccatoru propter futuru femen,uidclicet Chriftum, non folum Mraelitis,fed etiam omnibus gentibus. Alioqui non potuiffet Re gi polliceri remiffionem peccatorum, Noeftentm hominis,pre fertim in terroribus peccatfiftatuere de uoluntate Dei fine certo nerbo,q> irafci definat, Iracp cu promiffio ponatur ,fatis apparet fequiri fidem,qutapromiffio n5 poteft accipi nifi fide. St haec f 0 desex conditioneoperum penderet, incerta eftet remiffio, Ideo tališ fides requiritur,qute confidit mifericordia 8 C ucrbo deftnon operibus noftris.Quod autem dicit^edime peccata per iuftitia, & per eleemofynas,idem eft ac fi dicerct,redime peccata per pat* nitentiam,quia reatus tollitur per pcenitentiatn, Necg hinc ratio cinandum eft,q> ignofcat Deus propter opera fcquetia, led igno. fcit propter promiffione hts,qui promiffione apprehedunt, Oftendimus dare in contione Danielis fiderequiri,quare buic loco iniuria faciunt,qui inde ratiocinatur,q) remiffio pecca* contingat propter opera noftra, non fide propter Chri^ RESPONSIO AD ARG'A ftum, Phflofophiaim eft in contione Danielis, nihil rcquirere» nifi adhortationem de impcrio rede gerendo. Pharifaicu eftaffin gere,q>propteropusilludcontingat remidio peccatorum. Sed ita fit,opera naturalfter incurrunt hominibus in oculos,quia fide nec intelligit,neq* confiderat humana ratio, Ideo fomniat opera illa mereri remidionem peccatorum, Hae c opinio naturaliterhe^ ret in animis hominum,necp excuti poteft, nifi cum diuinitus do čemur. Sed reuocare nos dcbemusab hac carnali opinione ad Euangeltum 5C promidionem mifericordiae,in qua gratis exhibe tur remidio peccatorum propter Chriftumlta in omnibus locis de poenitemia fides requirenda eft, Summa # enim contumelia eft in Chriftum,remidionem peccatorum fine Chrifto quaerere, Quidam interpretantur Danielem deremidione poenae, cU ait. Redime peccata eIemofynis. Ita nihil contra nos faceret Da^ nieI,Etfidubiumnoeft,quinloquaturderemidione culpe, Frd ftra enim quaericur remidio poenae, nifi prius cor apprehendcrit fide remidionem culpae. Quod fiilliconcedent remidionem cip pte gratis contingere per fidem,nos poftea facile Iargiemur p^ nas,quibus caftigamur,mitigari bonis operibus,8č tota p ceniti tia,iuxtaillud, Sinosiudicaremus,non iudicaremura Dom^ no.Etlerem. if,Siconuerfusfueris,conuertam te.Et Zacha.fi Conucrtiminiad me ,dC ego conuertar ad uos, Et Pfalm.qp ,W uoca mein die tribulationis. Sic iudicandum eft SC de hoc loco, Remittite SC remittettf 1, uobis,Eft enim penefimilis contiodepoenitentia. Prior partij la requirit bona opera, Pofterior addic promidionem. Necpeft ratiocinandum,q> noftra condonatio ex opere operato mereatttf nobis remitti peccata.No enimdicit hoc Chriftus.Sed ficut alt] 5 facramentis annecftit Chriftus promidionem remidionis pccc^ torum,ita annečlit S C bonis operibus.Et ficut in coena Dornik non confequim ur remidionem peccatoru fine fide ex opere op^ ratOj Ita neqj in hoc opere,Imo noftra condonatio non eft boi 511 MENTA ADVERSA. fF ®pus,nifi cum f it a reconciliatis, Idco noftra codonatio,quaequt dem placet deo, (equitur condonationem diuinam. Solet autem Chriftus hoc modo coniungere legem bC cuangelium, ut utrun« ^ue tradat,dobrinam fidei bC bonorum operum, ut moneat hy# Pocrifin S C fimulationem pcenitentia: efte, nifi fequatur boni fro ^.Iten^Vt muha habeamus externa figna euangelij,8<: remifr ^onis peccatorum,quae nos commonefaciant, bC confolentur, 8 C ^ niultipliciter cxercere fidem poflimus, bic igitur neceffe eft ta Cs Iocos accipi,ne aboleamus euangelium de Chrifto,ne noftra °Peraopponamus deo tanquam propitiationem bC precium,ab Chrifto.ltem ne fiat incerta remiflio peccatorum, ii doceaf tUrpendere ex conditione noftrorum operum. Citatur bC ex Tobia. Eleemofyna ab omni peccato bC a mor# te liberat. Non dicemus hyperbolen efte, etfi fic accipi debet, ne detrahat de laudibus Chrifti,cuius propria funt officia,liberare a peccato bC a morte, Sed recurrendum eft adregulam, q>lex fine Chr/ftonon prodeft. Placent igitur eleemofynae deo,qu?e fequu* *ur reconc(liationem,non quae praecedunt.l tacp liberant a pecca to & a morte,non exopereoperato,fedficut paulo ante de pozni te ntia diximus, q> fidem cum fručfibus compledidebeamus, ita de eleemofynis iudicandum eft ,q> placeat deo fides cum fr udi* bus. Tobias enim concionatur non tantum de eleemofynis, fed ettam de fide.Omni tempore benedk deum,8čpete ab eo ut diri gat uias tuas, Hoc aute proprie eft illius fidei de qua loquimur, ftu* fentit deum efte propitium propter ipfius mifericordiam, bC petit ut feruet bC gubernet nos. Ad haec concedimus eleemofy* bas mereri multa beneficia det, bC liberarenon a praefenti pecca* to,Non enim uincunt iram 8£ iudicium dei,nec reddunt pacatas tonfcientias,fed liberare a futuro peccato,hoc eft,mereri ut defen damur in periculis peccatoru bC mortis. Hsec eft fimplex fenten* da,teliquis feripturis cofentiens, Sic enim accipienda funt prečo hia operum bC legis, ne detrahant de gloria Chrifti bC euangcltj. O RESPONSIO AD ARGVr Iatftatur 8č dičium Chrifti apud Lučam, Date eleemofynatn< fi^ecceomnia munda funt uobis.Planefurdi funt aduerfarij.To des iam dičlum eft,legem line Chrifto no prodefte, propter qti c placent bona opera, Sedilli ubicp,exdufo Chrifto,docent mereri luftificationem per opera legis.Hic locus integer prolatus,oftefl* det & fidem requiri. Chriftus enim obiurgat Pharifaeos fentien* tes fe coram deo mundari,hoc eft iuftificari crebris ablutionibufc ficut Papa,nefcio quis,de aqua faleconfperfa inquit,q> populufl 1 fandificet ac mundet. Et glofa ait,q> mundet a ueniaiibus.Tal^ erant &C Phartfaeorum opiniones, quas reprehendit Chriftus, & opponit huic fidrepurgationiduplicemmundiciem , Alterafl 1 internam,alteram externam. Iubet utintusmundentur, Eca^ ditdemundicie externa. Date eleemofynam de eo quod fup^ eft,8č lic omnia erunt uobis munda. Aduerfarrj non redeaccol ,, modant particuiam uniuerfalem.Chriftus enim addit hanc co^ cluiionem utricp membro. Tune omnia erunt munda, uidelicd* fi intus ericis mudi,& foris e!eemofynam dederitis, Significat q> externa mundicies collocandafitin operibus a deo precepi* non in tradHionibushumanis,utrunceranc illaeablutiones,^ nune eft quotidiana afperlio aqua?,ueftuus Monachorum, difd' mina ciborum,& fimiles pompa?. Sed aduerfarrj corrumput fcfl 1 lentiam Sophifticetranslataparticulauniuerfaliad unam pat^ Omnia erunt munda,datis eleemofynis, ut fi quis ratiocinetiP Andreas adeft,igituromnes Apoftoliadfunt, Quare in ante^ denteutruneg membrum coniungi debet,credite,&£ date eleerf* fynas,Ita omnia erunt munda. Scriptura enim alibi dicit fideP 1 ' rificari corda. Quod li corda lint mundata, 8č deinde foris dant eleemofynre,hoc eft,opera charitatis omnis generis, ita tA eruntmundi,hoceft,nonfolumintus,fedforisetiam, Ac la concio Chrifti coniungi debet,cutus multae partes,quaru a*' dcfide,alie deogibus pratcipiut.Neceft candidileeftoris exc^ prafcepta opero,omiffis locis de fide, Sunt&f nonulli, qui ME NT A ADVERSA; ii interpretatur, Date eIeemofynas,& omnia funt rtmda. Vide tur enim Chriftusuana perfuafionč Pharifeoru (alfe taxare, qui cu haberent animos peiTimts cupiditatibus obnoxios,interim da tis eleemofynis,conftdebant Te meros femideos cffe.Hec interpre tatio non di abfurda, necg quidquam habet»quod pugnet cum a ^s feripturis. Adderemus bC alios locos, n«<•*$ refpondebimus. Conftat Ethicis »uftitia,obedientia appellari erga fuperiore, qua is ap# probat. Fides aute eft obedientia erga euangelium,quare fides re d:e dicicur iuftitia. Na obedientia erga euangeliu imputatur pro »uftitia, adeo ut obedientia erga legem tantu propterea placeat, quiacredimus nobisdeum gratis propitlumefle propter Chrft ftum,Neqjenim legi fatisfacimus. Quanqua aut htec fides eft in tioluntate,efi enim uelle &C accipere promiffionč,tamcnhsec obe dientia erga euangeliu,no propter noftrammundicie imputatur pro iuftitia, fed quia accipit oblata mifericordia, Se fentit nos pro pter Chriftu iuftos reputad per mifericordia,non propter noftra impletione legis,non propter noftram mundicie. Ita reuocanda mens eft a confpecflu legis,ad euangeliu S C Chriftum,& ftatuen* dum q> reputemur ftifti, cum fentimus nos propter Chriftum ac c c ptosefte, n ° n propter dilecftionem autimpletionem legis. Diifert autem fides a fpe,quia fides accipit in pradentia remif fionem peccatorum,Sč reconciliationem,feu acceptatione noftri, propter Chriftum, Špes autem uerfatur circa futura bona,& libe tationem futuram. Secundo.Iuftificatio lik ftgnificat repufari iuftum, Non aute O i RESPONSIO AD ARGV/ rep a tat deus hominem iuftum, ficut in Toro, aut in Philofophfo reputatur hotno iuftus,propter proprrj operiš iuftitiam, qucerd de ponitur in uoluntate* Sed reputat hominem iufturn per mife ricordiam propter Chriftum, fi quis tamen hunc fide apprehen* dat.Quare fides appellari iuftitia poteft, quia eft illud quod itn* putaturad iuftitiam,ut cum PauloIoquamur,quacunqj tandetf in partehominisponatur* ld enim nihiiimpedit imputationetfl diuinam.Etfi nosquidem hanc fidem in uoluntateponimus.E$ enim učile ČC accipere promifttonem Chrifti.Et hoc Scholaftitf argumento agitato,quia retn ad Methodum reuocat, uidetur t® ta caufa meliusperfpici poflfe* Ex his omnibus etiam intelligi poteft quid iudicandum lit d e merito condigni, de quo fingunt aduerfartj, homines iuftos c$ coram deo propter dilečlionem ac legis impletionem. Hic nuU* iuftitiae fidei mentio fit, SC pro mediatoreChrtfto ponitur, q> ad cepti iimus propter noftram impletionem legis. Haec nullo do ferenda funt/ed ut fupra diximus,etfi neceflario fequitur refl° uationem dileiftio, tamengforia Chrifti non debet transferri & noftram impletionem legis,fed fentiendum eft, q> etiam poft T& nouationem iufti reputemurpropter Chriftum,cjr Chriftus vrt 1 neat mediator&propitiator,q> propter Chriftum habeamusad ceflTum ad deum,q> no fatisfadamus legi, fed habeamus opus (ericordia,q» Temper per mifericordiam iufti reputemur* Idcp confitetur uniuerfa ecclefia,q> iufti dC ialui fiamus per fericordia. Sicut fupra citauimus ex Hieronymo* Iuftitia noft^ non ex proprio merito,fed ex dei mifericordia confiftit.H^c »U te mifericordia fideaccipitur. Ac uidete quid conreqiiatur ex aduer&riorff opinionr Si @ «endumeftq> Chriftus tantumprimagratiam,utuocant,met^ rit,pofteanos iimus acceptinoftra impletioe legis, 3 C mereain^ uitam aetemam,quandoerunt confcientiar pacatefquado ftatU e habeant deumpropiriufLex enim Temper accufat nos,ut P^ menta adversa, « Kis ait,Lex fram operatur.Ita fiet,ut ii fenferint confdentiac iudi* dum legis,ruant in defperatione. Paulus aic Omne quodnon e ftexfide,peccatum eft.Iftiautc nihil unquamexftde a g ent ’ binc demum frntiem fibideum propicium cffe,cum legem impie , lle rfat,Semper enimdubitabut, Vtrumlegt fatfsfačtum fit, imp int elligunt non elfe fatiffačtum.ldeo nunquam ftatuent le habc* Iede «tn propiuum,(e exaudiri, Nunquam tgkur diligent,nun tjuam uere colent deum.Talia pedora quid aliud lunt, mn ip« ,n fernus,cum lint plena defperationis,8C odi] dei, SC in hoc odio l 3rnen inuocant SC colunt deudicuc Saul colebat. Hic prouoca* 1 »Hus adomnes pias mentes,3C perttasrerum fpiritualium,hae te* ftari poterum,hsec mala confequiex illa /rnpia perfuanone ad* Uerfariorum,quat fentit q> iufti rep a tem ur coram deo,propria im pletione legis,8Ciubet confidere non promifflone mifericordiae propter Chriltum donatae,fed noftra implettone legis. Ncceffe eft igitur ftatuere,q> certo poft renouationem »ul«, hoc efir,acccpti deo fimus,q> pacem babeamus coram deo,per ml fencordiam proprer Chriftu m,8C q> illa inchoatio legis in nobis bon (it digna aita »terna,Sed q> ficut remidio peccatorum SC iu* ftificatio imputatur per mifericordiam propter Chriftum, non Propter legem.Ita 3 C uita »terna cum iuftificatione, no propter legem SC noftrorum operum perfeeftionem, fed per mifericordia propter Chriftum offeratar,Sicut ait Chriftus,H»c efi: aute uo* lumas Patris mei,qui milit me,at omnis qaiuidetfilium,SC ere* dit in eum,habeat aitam »ternam. Et alibi. Oni credit in filiurn, habeat uitam aeternam. Ac quaeramus aduerlarios, quid confilq dent morituris,V trum iubeant eos fentire q> reputentur iuftl> SC Mcpedare aitam aeternam propter proprfa opera,an ueroper mi kricordiam propter Chriftum.Certenec Paulus, nec Laurenti 9 dicent fepropter propriam munditie iuftos reputandos efle, aut fibi deberi uitam »ternam propter propria opera,aut legis impie bonemded fentient fe reputari iuftos ,SC accipere uitam aeternam O 3 RES^ONSIO A D ARGV* propter Chr ftum per mifericordiam. Nec poflfunt rrtunifi p'* mentes,contra defperau'onem,nififcntiant q>per mifericordiam 1 propter Chriftum,cerco habeam & iuftitiam & uitam eternafl 1 * non propter legem.Haec fententia cofolatur,erigit &C faluat p> a * memes.Quare aduerfartj cum meritum codigni prcedican^abf lent doktrinam de fide & mediatore Chtifto,8čadigunt confci^ tias addefperationcm. Sed dicat aliquis. Si per mifericordiam fakiandi furaus, quj® intereft inter hos,quibus comingit (alus, &quibus non coting' 1 ' Num pariterfperabunt mifericordiam boni &C malifHocarg^ »nemo mdentur moti Scholaftici ad quaerendum meritum co digni. Necefle eft enim difcrimen e (Te inter faluandos fiC damo 2 , dos. Primum autem illud dicimus,cum iuftificatione offerri sccernam,feu iufttficatos eftefilios dei dC coheredes Chrifti, ui* [ illud. Quos iuftificauit,eofdem &glorificauit.Igitur nullis co ^ tingitfalus,niii iuftificatis. Sicut autem iuftificatio incerta eftd’ fi penderet ex conditione operum noftrorum aut legis,ac no tis acciperetur propter Chriftum per mifericordiam. Ita MPf nitereturoperibus noftris,tuc uero effet incerta, quia Iex femn accufat confcientias.Nec polliint confdentise reddi pacatae, O 1 fide apprehendant mifericordiam,Neqj uero poteft exiftere fr uitar aetem£t,niii pacata confcientia. Nam confcientia dubit 2 ^ fugtt iudicium dei ac defperat.Necefleeft aut fpem uitae certam effe. Ideocp ut iit certa,fentiedum eft q> donetur uita ^ t na per mifericordiam propter Chriftum,no propter noftrarfl |(1 ( pletionem legis. In foro ac iudicrjs hominum, ius feu debitu ^ tum eft,Mifericordia incertaeft.Hic coram Deoaliares eft; p mifericordiahabetclarum mandatum dei. Nam Euangelo’5., hoc ipfum m indatum,quod iubet credere, q> deus uelit igo°L re 8Cfalu.ire propter Chriftum,iuxta illud.Non milit Deu s ’! | t fuum in mundum,ut iudicet mundum,fed ut faluetur per ipfum,Qin credit in eum,noniudicatur. Quoties ig ftUt i MENTA ADVER.SA. i* ^ifericordia dicitur, intelligendum eft jfidem requiri. Et haec (U desdifcrimen facitinterfaluados SC damnandos,inter dignos SC 'ndignos, Eft enim uita ^ternapromiftaiuftificatis.Fidesautem juftih'cat,quandocunqj&quocunc£ tempore apprehendunteS ‘totnincs. Etperomnnn uitam certare debemus, uthancfidem ^°nfcquamur SC confirmerous, Exiftitenim,ut fupra diximus, ksc fid es j n pcenitentia,nonin his qui fecundum čarnem ambiv* * a,} b Ac debet inter pericula 5 C tentationes per omnem uita ere* ‘ Ce fe,E t q U i hanc fidem cSfecuti funt,hi renati funt,ut bene ope* re ntur,ut legem faciant. Sicut igitur pcenitentiam per omnem l, ifam requirimus,ita SC bonaopera requirimus, etfi noftra ope* ta no funt talia,ut pro eis debeaturutea eterna. Sicut SC Chriftus 'n hacfententiadixit, Cum fecerkis omnia, diciteferui inutiles fomus.Et Bernardusrede dicit, Necelfeeftprimo credcre,q>re* •niffionem peccatorum habere non poffis, niii per indulgentiam Dei, Deinde, q> nihil prorfus habere queas operiš boni, niii SC hoc dederit ipfe. Poftremo,q> aeternam uitam nullis potes operi* btis promereri,mfi gratis detur SC illa.Et pauk) poft.Nemo itaqj & feducat,quia fi bene cogitare tioluerit, inueniet procul dubio, nec cum decem millibus poflfit occurrere ei, qui cum uiginti Hiillibus uenit ad fe SCc. Nos igitur in confcientia? certam cofola tione8£fpemteneat,reuocamushomines ad promiffione Chri* fti,5čdocemus q> neceffe fit credere, q> Deus prepter C.hriftum, nonpropterlegem remittat peccata,iuftificet, SC donet uitam aeternam,iuxta illud,Qui habet filium,habet uitam. Sed opere precium eft audire, quomodo eludant aduerfarij didlumChnfti.Cum feceritis omnia,diciteferui inutilesfiimus. In confutationefic corrupunt,primu faciut Antiftrephon, Mul* to magis inquiunt diet poteft. Si credideritis omnia, dicite ferui ‘nittiles fum 9 . Deinde addut, opera inutilia e (Te Deo,nobis uero n °ne(Teinutilia, Videtequam deleči« aduerfarios puerikftu* i RESPONJIO AD AR G V* dfum Sophiftices, Et quanquam hse ineptia: indignae fint qu* refutentur,tamen paucis refpondebimus. Antiftrephon eft uiciofum,quia decipiimtur aduerfarij in cabulo fidei,quod fi fignificaret notitiam hiftoriae, aut fi diccrtf nuis,c£ fidespropterfuam dignitatem faluaret, ualerct (imilit^ do,multo magis nos feruos inutiles efle,fi crediderimus.Sed n o* Ioquimur de fiducia promiftionis SC mifericordiae dei. Et Iiaec ^ duda fateturnos efteferuosinutiles. Imo haec eft ueta uox fidei» qj opera noftra fint indigna, q> fimus feruiinutiles. Et ob hart c unam caufam,de fide Ioquimur,& quaerimus mifericordia, qui J agnofdmus nos efleferuos inutiles.Fides enim ideo faluat, quia apprehendit mifericordiam,feu remiflionem gratia:,etiam fi o$ ( ra noftra fint indigna, Etin hancfententiam,nihil leditnos A^ tiftrephon.Cum credideritis omnia,diciteferui inutiles fumU$' Rede dicitur,fi tantum intelligaturoperibus detrahi dignitas. Sed fi fic intelligatur,q> etiam fides fit inutilis,non ualet fin 1 ' militudo, Cum feceritisomnia , nolite confidere operibus. l £a cum credideritis,nolite confidere promiflione dei, Harc non c0> herent,funt enim diftimilima, Diffimiles cauf£,diflimiliaobie$ a fiduciatfuntinpriorepropofitione,8£in pofteriore. Fiducia^ priore eft fiducia noftrorum operum Fiducia in pofteriore eft $ duda promifttonis diuinae. Chriftus autem damnat fiduciam $ ftrorum operum,non damnat fiduciam promiflionisfuar. N 011 tiult nos de gratia SC mifericordia dei defperare. Arguit op er ? noftra tanquam indigna,non arguit promiftionem quargra fl ! offert mifericordia. Etpraeclarehic inquit Ambrolius. Agno^ da eft gratia,fed non ignoranda natura. Promiflioni gratia: cof fidendum eft,non natura: noftr^.Sed aduerfarij fuomore hci&' Scelefte detorquent fententias pro fide traditas, contra fidel d 0> (ftrinam.Nam htec cauillatio totum Euangelium abrogat,C tl f! credideritisomnia,dicite fidem inutilem eile.Nonne Euang e !, pollicetur remiflionem peccatorum SC falutem,etia his quini»J** proif 1 ' .MENTA ADVERSA-. (7 prorfus habf nt bona opcra^Si tamen conuertantur & non defpe rent, Ted fide in Chriftum confequantur remiffionem peccatorut' Num iubent aduerfarij defperare hos quorum confcientiae nulla inueniunt bona opera, quae opponere iudicio dei poffint 4 Num his dicent,fidem inutilem efle f Male pereant ifti Sophiftae cum r^libus calumnrjs, qux totum euangelium euertunt, abrogant %'^uitam remiffionem peccatorum, enpiunt prjs confcientijs fir 0)3 folatia* lila uero cauillatio plane puerilis eft,cum interpretantur fer* lI °s inutiles,quia opera deo fintinutilia,nobis uero fint utilia. At ^hriftus de ea utilitateloquitur, qu«e conftituit nobis deum de* kitorem gratiae. Quanquam alienum eft hoc loco difputare, de Urili aut inutili.Nam ferui inutiles fignificant infufficientes,quia nemo tantum timet,tantum diligit deum,tantu credit deo,quan rum oportuit,nemo fatisfacit legi, Sed miftas faciamushas frigi* das cauillationes aduerfariorum, de quibus quid iudicaturi fine bomincs/i quando proferentur in lucern,facilepofliint exiftima re uiri prudentes.In uerbis maxime planis & perfpicuis repere* t unt rimam. At nemo non uidet in illo loco fiduciam noftrorum operum improbari. Sedaduerfarrj redamant, q> uita aeterna debeatur de condi* gno pro bonis operibus,quia uita seterna uocetur merces« Breui ter SC plane refpondemus»Paulus uitam aeternam donum appel lar,quia cum reputamur iufti propter Chriftum,fimul efficimur filrj dei,Si cohaeredes Chrifti. Alibi uero feriptum eft, Merces ue ura copiofa erit in coelis 4 Haec ii uidentur aduerfarijs inter fe pu* gnare,ipfi expediant, Sed parum aequi iudices funt. Nam doni uocabulum omittunt,omittunt dC fontes totius negocq,quomo* do tuftifleentur homines,q> perpetuo fit mediator Chriftus, Inte rim excerput uocabulu m er cediš, ideji acerbiffime interpretantur folu contra feriptura, fed etia contra fermonis cofuetudinem* ^incratiocinantur,qutamercesnominatur ,idco opera noftra RESPONSIO AD AR.GV* funt etufmodi, qttae debeant effe preritim, pro quo debetur ui £3 »terna .Plane noua eft hatc Diale&ica. Vocabulu audimus m er ; cedfs* Igitur opera noftra legi fatisfacuint ,igitur fumusaccep 1 ) deo propter opera noftra,nec indigemus mifericordia,aut p rop) tiatore Chrifto,autfide apprehendente mifericordia. Ac ingen tC Soriien CUryfippeo more cumulant. Bona opera funt pt ecitt^ 1 pro quo debetur uita teterna, Bona opera legi dei fatisfaciut. $ praeter haec fieri poflunt opera fupererogationis.Non folu igi«? legi dei fatisfacerehomines poflunt,fed ctiam amplius facere, q quia Monachi amplius faciunt,fuperfunt eis merita. Et quofl l ) liberalitas eft largiri a!ijs,de eo quod fupereft,licet donare lila ^ rita alijs, Affingunt dC facramenru huius donationis, mortuisf' cundant cucullos,ut teftetur eis,applicata elfe aliena merita.^ Iibus coaceruationibus beneficium Chrifti dC iuftitiamfidei fcurantaduerfarrj. . Non mouemus inane de uocabulo. E>e magn af ‘ licigamus,unde debeant pite mentes certa fpem falutis concip 2 '. V trum bona opera poflint confcientiasreddere pacatas. fentire debeant, ita conttngcre uita Sterna, fi bonaopera opP^ nant iudicio dei,an uero debeat fentire, cj propter Chrtftutfi P) mifericordiam reputentur iufti, 5č confequantur uitam teter*)) Htec tieniunt in controuerfiam, quam niii dijudieet confde«* 13 non potefthabere firmam Sčcertam confolationem. ■ l Nosautem fatis dare oftendimus, q> bona opera non fa £lS ^ ciantlegidei,q> habeantopus mifericordia, q> fide fimusad^ deo propter Chriftum, q> bona opera non reddant pacata« 1 ^ fcieciam,Ex his omnibus fequitur,q> oporteat fentire, cp prof 1 ), Chriftum per mifericordiam,non propter Iegem,iuftificati c ° quantur uitam te ternam. J Quid igitur de mercedetPrimum ii dicerem us,uitam # cC L dici mercedem, quia debetur iuftificatis propter promiifi otl g} nihil abfurdi diceremus.Sunt em ordinata interfdhte«; dortf* MENTA ADVERSA. *s tl!t Auguftinus ait, Dona fua coronat deus in nobis, Sed fcrft j^ura uita »terna uocat mercedem, non quia propter opera de# ea tur,fed quia compenfet afflidiones 5( opera, etfi propter alia Ca «fam contingit.Sicut hereditas uenit filio familias,no propter °“ ( da fua,& ramen eft merces 6C compefauo officiorum filr).Sa>> tls c ft igitur nomen mercedishac ratione conuenire uite »terne, ^ uia uita »terna compenfatbona opera & afflidiones, Non eft ^ fl ‘ Ur Uita »terna merces,quia opera fuffiriat, quiadebeatur pro j _°P c nbus, Sed confecutiue, quia cum propter alt a m caufam con# 1 lI £'btamen compenfat opera dC afflidiones. Pr»terea concedimus opera uere effe meritoria, nonremiffio# J« peccatorum,autiuftificationis, Non enim placent,nifi in iufti ‘ftacfs propter fidem,nec funt digna uita »terna. Sicut enim iufti ■catiojita uiuiftcatioflde contigit propter Chriftum,fedfunt me ^toria aliorum praemiorum corporalium dC fpiritualiu, qu»red# q untur tum in hac uita,tum poft hanc uita m, Differt enim deus H»raqj premia doneč glorificet fandos poft hanc uita,quia uult e °s in hac uita exerceri ad mortificandum ueterem hcmine.Eua §dium gratis exhibet promiffionem iuftificationis &C uiuificatio ? Is Propter Chriftum.Atin lege non gratis, fedpro operibusof e ttur debetur merces, Cum igitur opera fint qu»dam imple«* to legis,rede dicuntur meritoria,rede dicitur eis debeli merces, *it hec merces parit gradus pr»miorum,iuxtaillud Pauli.Vnuf ‘juifcpaccipiet mercedem iuxtafuutn iaborem, Hi gradus funt Merces operum atcp afflidionum, [ Sed contendunt aduerfarr), uita m »terna proprie debel i pro penbus^quia Paulus ait. Reddet unicuic^ fecudum opera eius. oan.f .Q,ui bona fecerunt ,in refurredione uit». Matth. 2 ^. E#* ^tiui &Č dediftis mihi maducare. In his locis omnibus,in quibus ^pera laudantur, necefte eft ad Canone fupra traditum recurre* ^ opera non placeant fine Chrifto, q> non fit exdudendus me ator Chriftus,Quare cum textus ait,operibus reddi uita »ter* P z RESPONSIO AD AR GV* nam, Significat reddi iuftificatis,quia non placentdeo bona ope ra,nifi in iufHficatis,hoc efl: in his, qui fentiutfeacceptos e (Te dco propter Chriitum, Etiuftificati neceflario pariunt bona opera* feu bonos frudus,ur,Efuriui 3i dediftis mihi eibiim, Hic cum d* c/tur reddi uira aeterna his operibtis,intelIigitur reddi iuftitise. F* dem igitnr compledit.ur,cum nominat frudus< Porro fcriptitf 3 nominat frudus, ut oftendat requiri non hypocrifin, fed itifti^ am quae fit efftcax,& qutedam noua uita,pariens bonos frudus* Nec nos aliquam ociofam fubtilitatem hicaffedamus, enim grauiffimae caufe propter quas hajc dirputamus, Etenim^ 1 largiamur aduerfarrjs q> opera mereantur uitamaeternam, ino* attexunt illa abfurda,cp opera legi dei fatisfaciant^ non habca^ 1 opus mifericordia,q> iimus iufti,hoc eft, acceptt deo propter nO' ftra opera,non propter Chrifhim,q> plus quam legem facereb^ mineš poflint.Ita tota dodrina de iuftitia fidei obruitur. Efl: tem neceflarium retinere in ecciefia puram dodrinam de iiiftif* 3 fidei,Quare cogtmur Pharifaicas opinionesaduerfariorum rep 1 * hendere, &C ut gloriam Chrifti illuftremus, 5 C ut confcienttjs mas confolationcs proponamus, Qucmodo enim concipiet e 0 * 1 fcientia firmam fpem falutis,cum in iudiciofentietopera indigi efle,nifi fciet hom ines reputari iuftos &C faluari per mifericordia' 1 ’ propter Chriftum,no propter propriamlegisimpletionem. P* Laurentius in craticula fentiebat fe hoc opere legi dei fatisface^’ fe fine peccato eflTe, fe non indigere mediatore Chrifto, &C mif el1 cordiadei Jlle uero non difTcnfit a Propheta, qui ait. Nonint^ miudicium cum feruo tuo, quia non iuflificabitur coram teo” 1 . nis uiuens, Bernardus fatetur fua opera non efle digna uira na,cum inquit,perdite uixi,fed erigit fe, 5C fpem falutis con^K inde,q>fcntit propter Chriftum per mifericordiam donari retfF fionem peccatorum,&!uitam aeternam, Sicut Pfalmus docet>K ( ati quorum remiflTte funt iniquitates, Et Paulus ait. Dauid d propter Chri# ^um per fidem contingant remilfio peccatorum,reputatio iufti# uita aecerna. Quod (i in locis deoperibushoc modo fides ,r *teHig etU r )n {hilotficiunt noftrae fententiac. Et profedo necefte ^^mperaddere fidem, neexcludamus mediatorem Chriftum, Hdem autem bona opera fequi debent,quia fides fine bonis ope r ^Us,hypocrifiseft. Habent SC in Scholis quacdam apophthegmata confentanea ^oftrac fententiac,qualiafunt,q> bona opera placeant Deo pro# P r er g: atiam. Item q> fic confidendum gratiac Dei, H^c dida pa film commodeinterpretantur. Veteresenimfentiebant confide dum efte gratiae,hoc eft, mifcricordiae dei promittetis,q> propter Chriftum iimusaccepti, Atrecentioresfiduciam transferuntad fioftrumopus. Sentiuntconfidendum efte gratiac, hoceft,dile# dioni,quanos deum diligimus. Hsec interpretatio eft uitiofa, Non enim debemus confidere noftra diledione,cum fit immun# da SC exigua, fed promiftione mifericordiae, ladatur SC hoc, cp Bona opera ualeant uirtute paftionis Chrifti. Rede didum eft, •edfidei'mentionefieri oportuitin hisfententrjs, Non enim ccm? Untnicatur nobis meritum paftionis Chrifti,nifi id fide apprehe damus SC opponamus aduerfus terrores peccati SC mortis, Pau# lus enim inquit Chriftqs eft propitiatio per fidem, Item, Ecde# fia in omnibus precationibus addit, per Dominum noftrum le# Hm Chriftum. Hicetiamadmonendifunthomines de fide. Si# gnificat enim Eccefia noftra opera, SC noftras preces Deo plače# re,fi credamus Deum nobis propitium,2<: nos exaudire propter Pontificem Ghriftum, Hace in praefentia fufficiant de hoc Ioco. Scimus autem hac fententiam quam defendimus Euangelio confentaneam efte , SC Pftscofcietfjsfirmiflimas confolationes afferre, Ideopiacmentes P 3 RESPONSIO AD ARGVs non patiantur fe ab hac fententia propter iniqua 5C 'calumniofa iudicia aduerfariorum abduci. Scriptura prsedicit futurum eftd ut in Ecdefia graflentur mali dodores,qui oppreffa iuftitia fidei in Chriftum,doceant mercri remiffionem peccatoruper noftros cultus&opera.Etrcsgefta: inIfraelfuntimago futuri ftatus in Ecdefia. Videmus autem prophetas ubicp taxarehanc perfuafio nem populi,quifomniabatfe mercri remifttonem peccatoru per facrificia legts,& hac opinione cumulabat opera Qc cultus. Ita in Ecdefia multiexiftuntquifalfam perfuafionem de fuisoperibus &C cultibus habent.Monuit autem nos fcriptura,ne multitudine impiorum perturbemur, Ac facilepoteft fieri iudicium defpirfi tu aduerfariorum. Videmus enim in multisarticulis manifeftarn ueritatem ab eis damnari. Nec offendat queničp q? fibi Ecdefia nomen uindicant.Nam Ecdefia Chrifti apudhos eft,quiEuan gelium Chrifti rededocent,nonapudillos qui prauas opiniof nes contra Euangelium defendut/icut inquit Dominus. Oues mearuocem meamaudiunt. S Eprimum articulu confeffionisnoftra: d-amnauerunt,in qu° diximus, Ecclefiam efle congregationem fandorum. Et ad* diderut lor.gam dedamationem,q> mah'non fint ab Ecdefia fe* gregandi,cumIohannes comparauerit Ecclefiam arete, in qua triticum 5 C palea:fimulcoaceruata fint. Et Chriftus comparaitf rit eam lagenae,in qua pifces boni & mali funt 5čc. Profedo uerit eft,quodaiunt,Nulluremediuefleaducrfus Sycophantae mori fura.Nihiltam circumfpededicipoteft,ut calumniam euitatf queat.Nos ob hanc ipfam caufam adiecimus odauum articul^ nequiscxiftimaretnosfegregaremalos dC hypocritas ab exteri nafocietate Ecdefiae,aut adimerefacrametis efficatiam qux pd , hypocritas,autmalosadmtniftrantur.Itacp hic non eft opus lofl f ga defenfioneaduerfus hanc calumniam.Satis nos pixrgatartic tt lusodauus.Concedimusenimqjhypocritte& maliin hac uit* fint admixti Ecdefia:, 5C fint membra Ecdefia: fecundum extcri Go MENTA adversa. nam fodctatč fignoru Ecdeiiae, Iioc cft uerbfiprofdTionis, St faj ttamentora,pra:fertim fi non lint excommunicati.Nec facrame^ ^a idco non funt efficatia,quia pcr rnalos tradatur, Imo recfic uti poflTumusfacramentis,qute pet malosadminiftrantur« Namoč Paulus prasdicit futuru, ut Antichriftus fedeat in tcmplo Dei, hoc eft,in Eccleludominctur^geratoffida, At Ecdefia,no elt t^ntum focictas extcrnarum rerum ac rituum, ficut aliat polittac, ‘ 5e d principaliterefifocietasfidei 'SC fpiritus fandi,in cordibus» ^■tetamen habet extcrnas notas,utagnofci podit, utddicet pura Puangehj dodrinam,Sčadmtniftrationem facramentoru cofen* taneam Euangelfo Chrifti. Et haec E c deda fola didtur corpus Chrifti,quod Chriftus (piritu fuo renouat, fondificat> SC guber* nat,utte(latur Paulus EphJ.cuait. Etipfumdcdit caput fuper omnia,Ecdefiae qux eft corpus eius,uidelicet, imcgritas, id eft, tota congrega tio ipd us qui omnta in omnibus perficit, Quare ib ii »n quibus nihil agit Chriftus,non funtmembra Chrifti,Idcg fa tentur aduetfarii malos ede mortua membra Ecdeii^, Quare mi famur,cuf reprehenderint noftram defcriptionem quae de uiuis membris loquitur. NecKnouiquidquadiximus, Paulus omnino eodem modo definit Ecdefiam Ephe, purificetur, ut fit fonda, Et addit externas notas,ucrbum SCfacramenta.Sic enimait, Chriftus di* lexit Ecdefiam ,8£ fe tradidit pro ea, ut eam fandificet purificas lauacro aquac,per uerbum,ut exhibeat eam fibi gloriofam Eccle fiam n5 habente maculam,neqj ruga, aut aliquid tale, fed ut fit fonda 5C inculpata.Hanc fententia pene totide uerbis nos in coi fefltone pofuimus. Sic definit Ecdefiam SC articulus in Symbo* lo,qui iubet nos credere,q> fit iančla catholica Ecdefia - Impt) ue ro no funt fanda Ecdefia. Et uidetur addituquodfequitur,fon* doru commiinto,ut exponeretur quid fignificet ccclefiafnempe congregationemfandoru,qui habent inter fefocictatem ,eiufde Euangeltjjfeu dodrinae,2č eiufdcm fpiritus fondi,qui corda eoru DE ECCLESIA. renouat,fanC habent eundem Chriftum, eundem ipiritum fancftum,8č eadf facramenta,fiue habeant eafdem traditiones humanas, iiuedifl 1 iniles. EtinDecretisinquitglofa, Ecclefiam Iargedidam cofl 1 ’ pledi bonos dC malos, Item malos nominetantum in Eccle^ efle,non re,bonos uero re 6 C nomine,Et in hanc fententiam m 11 ta leguntur apud Patres.Hiefonymiis enim ait. Qui ergo pec^ torefta!iquafordemacuIatus,de Ecdefia Chriftinon poteft a P pellari,nec Chrifto fubiečius dtci. Quanquam lgttur hypocrit£c 8č mali fint (bet) huiusuer^ 0 defiaefcciindum externosritus,tamen cum definitur Ecdefia,0* cefte eft eam definiri,quae eft uiuum corpus Chrifti, Item, (pf eft nomine 6C re Ecdefia, Etmultae funt caufae.Necefle eft en' 11 ’ intelligi quae res principaliter efficiat nosmembra,8č uiua in bra Ecdefia:, Si Ecclefiam tantum definiemus externam pol' 1 ^ eflfebonorum &C malorum,non intelligenthominesregnu fti efle iuftitiam cordis,& donationem fpiritus Pandi, fed iud'^ bunttatumexternamobfemationemefte ccrtorum cultuufl 9 ^ rituum.Item quidintererit inter populum legis,& Ecdefian 1 ’ f Ecdefia eft externa politia. At fic difcernit Paulus Ecdefia a P^ pulo legis,q> Ecdefia (it populusfpiritualisjhoc eft, no ciu'^ 1 , t iiiW L DE E CC LE SI A. ti r, 'tibus diftincftus a gentibus, fed ucrus populus dei renatus per Wtum fancftum.lnpopulo lcgis prccter promiffioncm dc Chd habebat &C carnalefemen prcmiftioncs rerum corporalium, [ e gni,&:c . Et propter has dicebantur populus dei,etiam mah' in llls 5quiahoc carnalefemen deus feparauerat ab altjs gentibus per Ce fta s ordinationes externas,&: promifliones. Et tamen mali ilU n ° n placebant deo, At euangelium affert non umbram »terna# rurn rerum, fed ipfas res »ternas, fpiritum fančlum, & iuftitiam ^ Ua coram deo iuftifumus. Igitur illi tantum funt populus iuxta ^iangelium,qui hanc promillloncm fpiritus accipiunt, Ad ha?c, ^cdefia eft regnum Chrifti, diftindlum contra regnum diaboli, Certum eft autem impios,in poteftatediaboli, & membra regni Zaboli e(Te,ficut docet Paulus Ephe.z, cum ait, Diabolum effi# c acem elTe in incredulis.Et Chriftus inquit ad Pharif»os,quibu* c erte erat externa focietas cum ecclefia, id eft, cum fancftis in po# pulolegis. Pr»erant enim,facrificabant,8d docebant. Vos cx pa# tre diabolo eftis, Itacp Ecclefia quar uere eft regnum Chrifti, clffc proprie congregatio fandorum.Nam tmprj reguntur a diabolo, ^ funt captiui diaboli,non reguntur fpiritu Chrifti, fed quid uer tis opus eft in re manifeftafSi ecclefia,qu» uere eftregnum Chrt ftijdiftinguitur a rcgno diaboli,necefle eft impios,cum fintin re# gno diaboifinon efieecclefiam.Quanquam in hacuita,quia non dumreuelatum eftregnum Chrifti,fineadmixti ecclefia:, &C ge# rantofficiain ecclefia, Nccprop terca im pij funt regnum Chrifti, quia reuelatio nondum fadlaeft, Semperenim hoceftregnum Chnfti,quod fpiritu fuo uiuificat, fiue fit reuelatum, fine fit teeftu cmtcc. Sicut idem eft Chriftus,qui nune glorificatuseft, antea aft nians erat, Et conueniunthucfitnilitudines Chrifti,qui dare di Cit Matih, 13 . Bornim femencflcfilios regni. At Zizania filios Raboti, agrum dicit mundum efte,ncn ecdefiam.Ita loannes de tota gente Iudaeorum loquitur , dC dicit forc, ut uera ccciefia te paretur ab illo populo Jtac£ hic locus magiscontra aduerfarios O. DE ECGLESIA. faciCjč^ pro eis,quiaoftenditueruSG fpiritualepopulum, a popij lo carnali feparandum efte.Et Chriftus defpecie ecdcfi<£ dicit/ 11 ait,Simileeft regnum coeloru lagenae,aut dcce uirginibus,& čo 1 cet ecclefia tedam efte mulritudinemalorum, neid Icandalu offendat.ltem,utfciamus uerbum 81 facramcnta efficacia efte,# fi tradentur a malis,atc$ interim docet impiostllos,quamuis beant focietatem excernorum fignorum, tamen non efte ueru ^ gnam Chrift(,8£ membra Chritti.SuntenimrnembraregnidfJ boli, Necp uero fomniamusnos Platonicam ciuitatem,ut qu $ impie cauillatur, Sed dicimus exiftere hanc ecclefia,uideiicet,tf e re credetes aciultos fparfos per totum orbem.Et addimus nod s ’ puram dodrinam euangelij,Sč lacramenta. Et hxc ecclefia pij prie eft columna ueritatis»Retinet enim purum cuangelium, # ut Paulus inquit,fundamcntum,hoc eft, ueram Chrifti cogni^ nem S C fidem,ctfi funt in his etia muhiimbecilles,quiftipra fov damenrum ^dificantftipulas perituras,hoc’eft,quafdam inuti^ opiniones,quse tamen, quia non euertuntfundamentum,tu ^ donantur illis,tum etiam emendantur* Ac fandorum Patru ^ pta teftantur, q> interdum ftipulas etiam aedificauerint fupra b 1 ' damentum,fedquaenon euerteruntfidem eorum.Vcn.im pid 3 quetftorum qua: aduerfarij noftri defendunt, fidem euertunt, $ q> damnat articulum de remiflione peccatorum, in quo dicim 1 , 1 * fide accipi remiflSonem peccatorum. Manifeftus item et pern*#- fus error eft,q> docent aduerfarij,mereri homines remiftione catorum,di!edioneerga deum,antegrat/am. Nam hoc quofi l1 , eft tollerefundamentum, hoc eft Chriftum * Item quid opusti fide,fi facramcnta ex opere operato fine bono motu utentis n>‘, ficant.Sicutautem habet ecclefia promiffionem,q> femper fit^j bitura fpiritum fandum,ita habet comminationes, q> fint ( »mpij dodores, Sc lupi * lila uero eft proprieecclefia, quae h a j! fpiritu fandum. Lupi 5 č mali dodoresetfi graflantur in eccP’’’ tamen non funt proprie regnum Chrifti« Sicut 2 CLyra telfa 11 6 % de ecclesia. cum ait, Ecdefia no confiftit in hominibus rationc poteftatis uel digniratJs ecdefiafticae uel fecularis ? quia multi principes & fum* *ni pontificcs &C alrj inferiores inuenti funt apoftatafle a iide,prOi* pter quod ecdefia confiftit in illis perfonis, in qutbus cft notitia Dera,& confeftio fidei dC ueritatis, Quid aliud diximus nos in co feffione noftra,quam quod hic dicit Lyra? _ Sed fortalTis aduerfanjficpoftulantdefinmccdefiam,q>nt ^°narchia externa fuprema totius orbis terraru,in qua oporteat ^■ornanum Pontiftcehabercpoteftatč avtmuSuvop, dequanemft J} 1 liceat difputarc aut iudicat e,condendi articulos fidei,abolendi * cr ipturas quas uelit,infi:itucndi cultus 5C facrificia. Item conden ^‘Iegesquas uclit, difpenfandi QC foluendi quibufcuncplegibus Delit diutnis,canonicis,e<: ciuihbus,a quo imperator &C reges oes *ccipaant poteftate,&ius tenendi regna,de mandato Chrifti,cui Dim pater omnia fubiecerit, intelligi oporteat hoc ius in Papam kanslatu efle. Quarenecefle fit Papam elle dominu totius orbis terrarungomnium regnorum imindi,omm'um rerum priuataru & publicarum, habereplenitudinem poteftatisin temporalibus ^ fpiritualibus,habere utruncp gladium,fpiritualem 5C tempora Atcp h are definttio non ecdefiae Chrifti, fed regni Pontificij habetautoresnon folum Canoniftas, fed etiam Daniele ca, I J. Quodfi hoc modo definiremus ecdefia, fortalTis haberemus tequiores iudices, IVIuka enim extant immoderate &C impiefcrw pta de poteftateRoma.Pontificis, propter quae nemo unquam te us facftus eft. Nos foli plecftimur, quia pnedtcamus beneficium Chrifti, q> fide in Chriftu confequamur retniffione pcccatorum, non culnbus excogitatisa Pontifice.Porro Chriftus,Prophetae, wi Apoftolidongealiter definiuntecclelia Chrifti,quaregnu Po hficiu.Nec eft ad Pontifices transferendu, quod ad ucra ecdefia t>miner,q> uidelicet fintcolumnar ueritatis,q> no errent.Quotus Suifcp enim curateuangelium,aut iudicat dignum cfle Iedione *^uki etiam palam irrident religtbnes orones, aut fi quid pto' 0 . * DE ECCLESIA. Bant,probant illa q«3ehnmanae ratfoni confentanea funpcacter* fabulofa efte arbitrantur, SC fimilia tragcedrjs Poetarum. Quat fi nos iuxta fcripturas fentimusecdeiiam proprie didam eflecofli gregattonemfandorum ,.qui uerecredunt euangelio Chriftb# habent fpiritum fandtim, Et taraen fatemur multos hypocrit a * &C mabs his in hac uitaadmixtos,haberefodetatem externortf 11 ' iignorum, qui funt mcmbra ecclefiae fecundum focietatem ex^ ( ' nourni iignorum Jdeoqj geruntoffida in ecclefia, n eca dimiti cramentiscfficadam,q> perindtgnos tradantur, quia repradt 11 tant Chrifti perfonam,propter uocationem ecdefiae, nonrept^ fentant proprias perfonas, ut teftatur Chriftus, Qui uos aud !t ’ me audit.Cum uerbum Chrifti, cum facrametaporrigunt, 0$ fti uice SC loco porriguc. Id docct nos ilia uox Chrifti, ne indig 11 tateminiftrommoffendamur. Sed dehacre fatis claredixim l,i in cofeffionc,nos improbare Donauftas,6£ Vigleuiftas,quifc ll( fertint hominespeccare,acdpientesfacramentaab indignisb e cle/ia, Ha?c in prarientia uidebantur fufflceread defenfionetti df fcriptionis cccleiie quam tradidimtis.Necp uidemus,cum ecclf* 1 proprie dida, appelletur corpus Chrifti, quomodo aliter deft !l benda fuerit,quam nos defct ipfimus.Conftat enim impios ad lC gnum SC corpus diaboli penin ere,qui impellit 5 C habet caprii# impios. Harc funt Iuce meridiana dariora, quae tamen fiperg^ calumniari aduerfaripnon grauabimur copiofius refpondere.^ Damnant adueriarrj SC hrane partcm feptimi arriculi,q> dp musad ueram unitatem ecdefiae,fatisefle confentire dedodr*^ euangelipet adminiftratione facramentorn,nee necefteciTe,uI , q fimiles traditiones humanas e(Te,feu ritus ant ceremonias ab K minibusinftitutas. Hic diftinguiJt uniueifales&particulardb tus,2e probant articulu noftru/rintelltgetur departicularib 11 , 5 ^ tibus,de uniuerfalibus ritibus,non recipaunt. Non fatis intel^ mus quid uelint aducrfaripNos de uera,hoc cft/pirituali uru ta . loquimur j fine qua non poteft exiftere fides in corde, feu iu DE ECCLESIA « cordis coram Dco. Ad hanc dkimus non e(Te neceflariam fimili Edinem rituum humano;um,(me uniuerfalium, hue particuia* tl ‘«m,qufa iuftitia fidei,no eft iuCtiiia alligata certis traditionibus ficut iuftitia Icgis erat alligata Mofalcis ceremonijs,c[uia dl a iufti da cordis,eft res uiuificans corda, Adhanc uiuificationem nihil c °nducunt humanae traditiones,iiue uniuerfales, fine particu a? r T ^ne C funt effedus fpiritus fancfti/icutcaftitas, pacientia, timor ^ ei j dilecffio proximi,& opera dtledionis. _ Nec leues caufaz fuerunt,cur hunc articulu poneremns, Co ( dat enim multas ftultas opiniones de traditionibus ferpiifle in ^cclefiam, Nonnulli putauerunt humanas traditiones,necefta* bos cultusefle ad promerendam iuftificationem.Et poftea difpu touerunt,qui fieret, q> tanta uarietate coleretur Deus, qua(i ue* r o obferuationes illae efi[ent cultus>& non potius externae &C poli dcae ordinationes, nihil adiuftitiam cordisfeu cultum Dei p er* tinentes,quae alibi cafu,alibi propter quafdam probabilesratio* Hes uariant. Item alise Ecclefiar,alias propter talcs traditionesex c ommunicauerunt,ut propter obferuationem Pafcatis, pičluras ^ res fimiles, V nde imperiti exiftimauerunt,fidem feu juftitiam jtordis coram Deo,non poffeexiftere finehisobferuationibus. Ext;1t enim de hoc negotio multa inepta fcripta Sumrmftarum &aliorum. Sed ficut,diffimilia fpacia dierum ac nočtium noTatdunt uni totem Ecdeiiae,Ita fentimusnon lacdiueram unitatem Ecdefiae diftimilibus ritibus inftitutis ab homimbus* Quanquam. placec bobis,utuniuerfalesritus,propter tranquillitatem feruentur. Si* cut 8C nos in Ecdefrjs,ordineMiftaj,diem Dominicum, &C alios dies feftos celebriores libenter feruamus, Et gratiffimo animo ^mplecfhmur utiles ac ueteres ordinationes,pradertim cum con* t »neantpaedagogiam,quaprodeftpopulum& imperitos afliie* kcere ac docere,Sed non difputamus nuc,an conducat propter tr anqmllitatemauc corporalcm utilitatem feruare. Aliarcsag^ Q 3 DE ECCLESIA. tar,Difputaturenim, Vrrumobferuationes tradtubnum htim* narumfint cultus neceflartj ad iuftitiam coram Deo, Boc »d* *t§ivoS alibi recepte funt. Vt fi forma ueftitus Germanici noneti culcd* Dei neceffarius ad iuftitiam coram deo,Seqin’tur pofle iuftosa* filios dei SC Ecdefiam Chrifti efle, etiam fi qui utantur non G& manico,fed Gallico ueftitu.Hoc dare docet Paulus ad Colofld 1 fesjcum ait.Nemo uosiudicet in cibo, aut in parte diei fefti, ad neomeniac,aut fabbatorum,quae funt umbrafuturorum, corpd autem Chrifti. Item, Si moreta eftis cum Chriftoab element 1 * mundi,quid adhuc tanquam uiuentes mundo decreta facitd Ne tetigeritis,neqj guftaueritis,necp cotredaueritis, quae omn ,a pereunt,ufu confnmpta,8č funt praecepta SC dočirin^ hominut^ (pedem habentia fapientiae in fuperftitione & humilitatc, D 1 enim fententia,cum iuftitia cordis lit res fpiiitualis,uiuificas CO^ da, SC conftet,q> traditiones humanae non uiuificent corda, nd fint effecftusfpiritus fandi,ficut dilečtio proximi, caftitas Sčc.nd fine lnftrumenta per quae Dcus mouet corda ad credendu, fi pertales ritus iuftificemur,q> taies ritus fint res ne<> Ce ffariae ad iuftitiam coram Deo, Non uolUerunt Apoftoli tale ° aiI sfmponereconfdenttjs,non iioluerant iuftitiam c^peccatu c °i(ocareinobferuationibusdierum,ciborum,&:fimilium mu. Pauliisappellat huiurmodi opiniones,dodrinas dajmonio* ri, m.Itacpuoluntas Sčconfilium Apoftolorum cx fcriptis eoril debet,noneftfatisallegare exemplum. Seruabant certos ^iesjnon cp ea obferuatio ad iuftificationem ncceflaria eftct,fed ut Populus fciret,quo tempore conueniendum eflfct, feruabant 5 C ■diosquofdarmitus,ordiaem lecftionu,fiquando conueniebat» Ousedam etia’ex patrtjš moribus,ut fit,rettnebat populus, quas Apoftolinonnihilmutata,ad Hiftoriam Euangelrj accommo/ ^aueruntjut Pafca,Pentecoften,ut non folum doceudo, fedetia Per htec exempla memoriam maximarum rerum traderent pofte r is.Qirodfihsectradita funt,tanquaneceftariaad iuftificatione, S Ur his ipfts poftea muka mutauerunt EpiTcopiV Quod fi erat lliris dimni,non lieuit ea mutareautomate humana. Pafcaante Synodum Nicena,altj alio teporeieruabant.Necphaec diffimili* Uido laefit fide.Poftea ratio inira eft,neincideret noftrum Pafca inludaiciPafcatistempus, At Apoftoli iufterant Ecdefiasfer^ hare Pafca,cum fratribus couerfis ex ludaifmo.Itacp hunc moi te quaeda getes peitinaciter poft Synodit Nicena retinuerut, ut uidaicu tepus obferuarcnt. Veram Apoftoli decreto illo non uo ‘Uerunt Ecdefrjs imponere neceffitate,Id quod uerBa Decrcti te ftantur Jubent enim ne quis curet,etia fi fratres femantes Pafca, ho rede fupputet tepus* Verba Decreti extatapud Epiphaniij* DE ECCLESIA. fiLH |n(?yfy]t5c^a 3yoiflT£,oTap oia^tAcpai' vfnup, 01 In vsi^to^P fi.iT aurčoi (x/ia «roi«T£>Kam toAapKgSo-iAH^pUATfi /xiXira. Hace feribit Epiphanius uerba efte Apoftoloru in Decreto qtf o/ dam pofita dePafcate,inquibuspmdensledorfadle poteftui^ 1 čare Apoftolosuoluifle populo ftultam opinionem de neceffit^ te certi temporis eximere,cum prohibent curare, etiam fi in fap! putandoerretur.Porro quidam in oriete, qui Audiani appclla 1 * funt abautoredogmatis,propter hoc decretum Apoftoloru^ 1 contenderunt Pafca cum ludacis feruandum čile. Hos reuellefl 5 Epiphanius laudat decretum, 8C inquit nihil continere q cPdilftj) tiat a fide,aut Ecclefiaftica regala,& uituperat A ud ia nos, q> rede intelligant to'$htov & interpretatur inhanc fententiafl 1 ’ inquam nos interpretamur,q> no fenferint Apoftoli referre,q 1 ^ tempore feruaretur Pafca. Sed quia prec/pui fratres ex ludacis c ° uerfi erant,qui morem fuum feruabant, horum exemplum p r °' pter concordiam uoluerinrreliquos fequi. Et fapieter adtnonu^ runt ledorem Apoftoli,feneq?Iibertatem Euangelicam toll ere ’ necp neceiTitatem confcientris imponcre,quia addunt, no eifc c hy PocriraeSC maliadmixti fint ecclelisc, dC q> facramenta fint cftica* Cla » etiamfi per malos miniftros tradentur,quia miniftri fungun tu ruice Chrifti, non reprafentantfuam perfonam, luxta illud, Xui uosaudit, me audit. Imptj dodores deferendi funt, quia hi laft t non fungutur perfona Chrifti,fed funt Antichrifti. Et Chrri Us uit,Cauete a Pfeudoprophetis.Et Paulus,Si quis aliud eua S e hum euangelizauerit,anathema fit, Caeterum monuir nos Chriftusin collationibus de ecdefia, ^offenfi priuatis uit tj s fiue facerdotum fiue populi,fchifmata ex Clt Cmus, ficuc fcelerale fecerunt Donatiftar. illos uero qui ideo e5c citauerunt fchifmata, quia negant facerdotibus licere, tenere Poflefliones aut proprium, plane fcditiofos iudicamus, Nam te* proprium ciuilis ordinatio eft.Licet autem Chriftianis uti ci riilibus ordinationibus,ficut hoc aere,haduce, cibo,potu. Nam h?c rerum natura,hi fyderu certi motus,uere funt ordinatio 3 & conferuantur a deo, ita legirimse politiae uere funt ordft tla tio dei,&rerinenturacdefendunturadeo aduerfus diabolum* Nonus articulus approbatus eft,in quo confitemur, q> baptif* ^ns fit neceflarius ad falutem, 5C quod pueri fint baptizandt, 8 Č P baptifmus pueroru non fit iyitus, fed neceflarius, dC effi'caxad alutem . Etquoniam euangelium pure ac diltgenter apud nos Uocetur.Dei beneficio hunc quoq? frudum ex eo capimus,q> iti ^cleftjs noftris nulli extiterunt Anabaptifbe, quia populus uer* 0 dei aduerfus impiam 8C feditiofam fadionem iliorum latro* , Um munitus eft. Et cum plserofcp alios errores Anabaptiftaru amnamus ,tum hunc quoqj,q> difputartt baptifmum paruulos Um inutilem effe. Certiflimum eft enim q> promiflio falutis p er S 'net etiam ad paruulos, Necjj uero pertinet ad illos qui funt cx* eedefiam Chrifti,ubi nec uerbum, nec facramenta funt, quia le §num Chrifti tantum cum uerbo&facramencis exiftit, Igitur Cce fe e ft baptizare paruulos, ut applicetur eis promiflio falutis R . * DE ECCLESlA,* *uxta mandatom Chrifti, Baptizatc omnes gen te s. Vbi ficut fertur omnibus falus,ita offerturomnibus baptifmus, uiris,nu$ cribus,pueris,infantibus, Sequitur igitur dare,infantes baptfc 3 ’ dosefte,quia falus cum baptilmooffertur. Secundo manifeftum eft, cp deus approbat baptifmum p 3 ^ iiulorum, Igitur Anabaptiftaeimpiefentiunt,quidamnant ptifmum paruulorum. Q_uod autem deusapprobet baptifmU Il! paruulorum, hoc oftendic, q> deus dat fpiritum fančfum fic i>* ptizatis. Nam ix hic baptifmus irritus eflet, nullis dareturfp> rl tusfancfius,nuliifierentfalui,denique nulla eflet ecc\tfn.Hxc' !i tio bonas 5C pias mentes, uelfola fatis confirmare poteft con^ impias S^fanaticasopinioncs Anabaptiftarum, Decimusarticulusapprobatuseft,in quo confttemur,n^ fenttre,q>in ccena dominiuere SC fubftantialiter adfint,corp 1 '* 8C fanguis Chrifti, &uere exhibeantur cum illis rebus,quae l ’ 1 dcnturpane SC uino,his quifacramentum accipiunt - Hancih tentiam conftantcr defenderuntnoftri Concionatores ,.Et co^' perimus non tantum Romanam Ecclefiam affirmare corp° J 3 lem praefentiam Chrifti, fed idem SC nune fentire, SC olirn ^ cl ’ fifte Graecam Eccleftam,ut teftaturCanon Miflfae apud COS, ! Et extant quofiindam feriptorum teftimonia.Nam Cyr»*‘ in Ioannem cap. I$\inquit, Chriftum corporaliter nobisexh* riin coena.Sicenim ait,Non tamennegamusreefta nos fide, ritatecp fynccra, Chrifto fpiritualiter coniungi, fed nullam , coniuncitonis rationem fectindum čarnem cum lilo efle, id p * 0 ,,; feclo petnega m us,idep a diuinis feripturis omnino aliemttr) ' mus.Qf.iis enim dubitauit Chriftum etiam fic uitem efle, noC, ro palmites,qui uitam inde nobis acquirimus. r Audi Paultif* 1 i ( ' tentem,qma omnes unu corpusfumusin Chrifto, quia etfi ^ :i fumus,unu tamen in eofumus. Omnes enim uno panc p 3r[ C pamijs, An fortafle putat ignotam nobis myfticte benedid 1 § l «'s Chrifti, 8C uere exhibeantur cum his rebus,quae uidentur, PanečCuino, Etloquimurde praefentia uiui Chnfti, fcimus era $ ftsors ei ultra non dominabitur. Vndedmus articulus de retineda abfolutione in ccdeiia pro katur , Sed de confeftione addunt corredioncm,uiddicet,obfer^ handam efie conftitutionem cap.Omnis utriufcp,ut &£ quotanis nat coRfeffio,8? qtiamuis omnia peccata enumerari non queant, ta men diligenr tam adbibendam efl"e,ut colligantur lila qu£ re digi in memoriam poflunt,recenfeantur.I3ehoctoto articulo di temus paulo poft coptofms,cum fententtam noftram de pcenitc da totam explicabimus.Conftatnos beneficium abfolutionis,8£ Poteftatem clauiu,ita illuftrauifle 5čornauiflc, ut multae afflidae Confcienu'ae,exdo etn na noftrorum, confolatfonem conceperint, poftquam audiuerunt mandatum dciefle,imo propriam cuange lij uocem ,utabfolutioni credamus,S? certo ftatuanuis nobis gra dsdonariremiftionem peccatorum,propter Chriftum,8? ientia# h'ns uere nos hacfidereconciliarideo.Htec fcntetia, multas pias rrientes erexu, 8č initio commendationem maximam,apud orni ncs bonos uiros attulft Luthero, cumoftendit certam Si firmam eonfolationem confcientrjs, quta antea tota uis abfolutionis erat opprefta dodrinis opcrum,cum de fide,&: gratuita remiffione ni nil docerent Sophiftae & Monachi, Geterum de tcmpore, ccrtc in Ecdeftjs ncflri fs pUirfsnf R a DE ECCLESIA. fšpcin annoutunturfacramentis,abfolutione,& coena domin'*- Et qui docent de di'gnitate,S^ frudibus facramentoru itadicunu ut inuitent populum,ut faepe utantur facramentis.Extant eni« 1 de hac re mulca a noftris ita fcripta, ut aducrfartj, fi qui funt bon* inn,hauddubieprobent adaudent Denunciatur dC excommH* nicatio fiagttioils Sč contemptoribus facramcntorum.Haec ita $ unt,& uma euangelium,St iuxta ueteres Canones. Sed certu« 1 tempus non prarfcribitur,quia non omnesparitereodem temp 0 re idonei funt.lmo fi accurrant eodem tempore omnes, non po^ funt ordine audiri, &C inftituihomines, Et ueteres Canones a £ Patresnon conflituunt certum tempus, Tantu ita dicit Canon* Si qui intrant ecclefiam dei,Sd deprehenduntur nunquam c5m° nicare,admoncantur, Quod fi no communicant,ad pcenitend 3 accedant, Si communicant, non temper abftineant,Si non (ccC 1 rint,abftineant. Chriftus ait illos fibiiudicium manducare, q l, ‘ manducantindigne.Ideo paftores non cogunthos,quinonfu tlt idonei,ut facramentis utantur. De Enumeratione peccatorum in confeffione, iic docetur h 0> mineš,ne laquei inijciantur confrienttjs. Etiamfi prodeft rude* afl~uefacere,ut qusdam enumerent,ut doceri faciliuspoflint. V £ rum difputamus nunc,quidfit neceflarium iurediuino.Non ig^ turdebebantaduerfarrj nobis allegare conftitutionem, O trm 1 * utriufq?,quae nobis non eft ignota, fed ex iure diuino oftender^ q> enumeratio peccatorum iit neceffaria ad confequendam ret* 1 * fionem.Tota ecclefia per uniuerfam Europa fcit, quales Iaque°* iniecerit confrienrijs tila particula conftitutionis, quae iubet niapeccata conficeri. Nectantumhabettncommodi teKtusP^ fe,quantum poftea affinxerunt Summiilae,qui colligunt cirdf ftantias peccatorum, Quales ibi Labyrinthi, quanta camifid 11 . fuitoptimarum mentium, Nam feros&^prophanos ifta terri £lJ lamenta nihil mouebant. . JPofteaquales tragoedias excitauit quceftio, deproprio fa ££f/ DE ECCLESIA* «? State in ter Paftores,Sč fratres,qui tune minimeerantfratres, cum de regno confeftionum belligerabatur.Nos igitur fentimus enuv •^erationempeccatorum non efle neceflariam lure diuino, Idqj placet Panormitano.Sč plerifcjj alijs eruditis Iuris confultis.Nec 1,0 Ki m us imponere neceflttatem confcientijs noftrorum per con# ^itutionem illam,Omnis utriufcp,dequa perinde iudicamus,ut ^ e alqs traditionibus humanis,de quibus fentimus,q? no fint cul tl, $ad iuftificationem neceflarti, Et hacc conftitutio rem impoili ^em prazcipit,ut omnia peccata confiteamur. Conftat autem P^trima nos nec meminifle, nec inielligere,iuxtaillud. Delida Suisintelligttf' Si fint boni Paftores, fcicnt quatenus profit examinareru# des, fedillam carnificinam Summiftarum confirmarenonuolu tr "-is,qu3e tamen minus fuifTet intollerabilis,ii uerbum unum ad# didiflent,de fide confolante,& erigenteconfcientias,Nuc dehac fide confequente remifltonem peccatorum, nulla eft fyllaba, in tS ta mole conftitutionum,glofarurn,Summarum,Confe{rtonalm> ^ufquam ibi Chriftus leg/,tur, Tantum leguntur fupputationes Peccatorum. Et maximapars confumiturin peccatis,contra tra ditiones humanas,quae effc uaniflima.Haec dodrina adegit mul# taspiasmentes addefperationem,quaenon potueruntacquiefce te,quia fentiebant Iurediuino neceflfariam efle enumerat/onem, tamen experiebanturimpoflibilem efle. Sedhserent alianon tninora uitiain dodrina aduerfariorum de poenitentia,quaj iam tecenfebimus. DE POENITENTI A. I N articuloduodedmoprobantprimampartem,qua exponb m us, Lapfispoft Baptifmum contingere pofle remiffionem Peccatorum, quocunq5 tempore, &C quotiefcunq? conuertuntur. ■ e ctindam pajrfem damnant,in qua poznitentiae partes dicimus r '' de poenitentia;' c (Te contricionem 8čfidem,Negant fidem efle alteram parte p 02 nitentiar. Qnidhic Carole Caeiarinuičliflfimefadamus^Heceft propria aox Euangelipcp fidc confequamurremi(Tionem p ccc& torum.Hancuocem Euangelij damnant ifti fcnptores confut 3 tionis. Nosigitur nullomodo affentiri confutationi poffutnu* Non poflTumus falubemmam nočem Euangelrj, QC plenam c folationis damnarc,Quid e(t aliud ncgare, q> fide confcquanu' r remiffioncm pcccatorum,quam contumelia afficere fanguinert 1 Sčmortem ChriftifRogamusigiturte Carole Carfar Inuičb$' ut nos de hacremax(ma,quxpra:cipuumEuangelijloaTm,qii? ueram Cbrifti cognitionem, quae uerum cultum Dei contind) pacienrer acdiligenter audias &C cognofcas. Compcnent cnif* 1 omncs boni iiiri,nos in hacre prše čipu e docuifle uera, pia, fal^ bria,8č necefTaria uniuerfae Eccleiig Chrifti.Comperient ex ptis noftrorum pkirimiim Iucisacccfliffe Euangelio, bC muH°* pernfcjolbs errores emendatos efTe,qtubus antea obruta fuit do* drina depoenueotia 3 per Scholafticorum dC Canoniftarum op‘* nioncs. Ac priufquam accedimus ad defenlToncm noflra: fcntenti#» hocpraefandum eft. Omnes boni uiri-.omniuordimiin ac Th CO' logici ordinis etiam,haud dabie fatentar,ance Lutheri fcripta,c0 fufiffimam fuifledodrinam poenitentiae. Extant libri Scntcnt* 2 riorum,ubi funt infinitae queftiones,quas nulltjTheoIogi unqtf* fatis exph’care 'potuerunr. Populus ncqi rei fnmmam compleR potuir,nec uidere quae pnecipuc requirerčtar in poenitentiaA^ quctrenda elTet pax confcientiae. Prodeat nobis aliquis ex adu^ (arrjs,quidicat, quandofiat rcmififio peccatorum, Bone De^’ quantxtenebva:funt,Dubii:ant:,utm in attritione,uelin cont^ tione fiat remifllo peccatorum.Et (i fit propter contritione, qd‘ d opus efi: AbfoIutionc,quid agit potcftas dauium, i? peccatu «^ el1 remiiTurrkHic uero muko magis etiam fudant,8č potedak 111 dauiumimpie extcnuanr 3 Altj fomniant potcftate claiiium de POENITENTIA. tfs tenrtti culpam/ed mu tari poznaš reternas,in tcmporaks. Ita luberrfma poteftas,effet minifteriuni non uitar,SC ipintus, fcd ta# riitn irae,SCpa 2 narum. Alij uideiicet cautiores finguntpotcftare Etinim remitti peccata,coram Ecdefia,no coram Dco, Hic qcp Pcrntcsofuserror cft. Nam li poteftas clauium no confolaturncs c °ram Deo,quac res tandem reddctpacatam confctcnuamclam funt magf sedam perplexa. Docent nos contririone mercri Britiaen, V bi fi quis interroget,quare Saul,Iudas, SC fimiles non £° f ifequanturgrariam,qui horribiliter contriti funt, Hic defider °^de Euangeliorefpondendum erat,q> Iudas non credtderit,no e texen't fe Euangeiio 5 C promiffione Chrifti.Fides enim oiledit ^iicrimeninter cotritionem Iudte3C Petri. Vcrum aduerfartj de e ge reipondent,q> Iudas non dtlcxerit Deum,fedtimucrit pce# JJs. Quando autem territa confcicntia,praefertim in ferqs,ueris, ^illis magnisterroribus,quidefcribuntur in Pfalmis ac Prophe b’s,&T quos certe deguftant ifti, quiuere conuertuntur ,iudicare poterit,Vtmm Deu propterfe timeat,an fugiatacternas pcenas. Hi magni motus literis SC uocabulis difcerni pofTunt, rcipfa n5 ,ta diuelluntur,utifl:ifuaues Sophifefomniat, Hic appellamus rildicia omnium bonorum SC fapientum uirorum, Hi haud du# He fatebuturhas difputationes apud aduerfarios perpkxiilimas SCintricatiilicruseffe.Etcarncn agitur dere maxima, depraecri puo Euangelrj ioco,dercmiiTione peccatorum.Tota hatcdodri fia de his quteftionibus,quas recenfuimus,apud aduerfarios ple# ria dl errorum SC hypocri(is,8Cobfcurat beneficium Chrifti> po# riftatem clauium, SC luftitiam fidei, Haec fiunt in primo adu,Quid cum uetum eft ad Confeflio/ Hcmr’Quantum ibinegocti efl: in illa infinita cnumeratione pec# ca to rti, q ute tn magna ex parte cofumitur in traditionib 9 huma# riis.Et quo magis crucientur bonaemetes,fingunr hac enumera# rione efTc Iuris diuini.Et cu ipfam enumerationcm exigat, prte# kxtu Iuris dipinijinterim de abfolutione quaeuere eft Iuris dš# DE POENITENITIA/ ufni frfgidc loquuntur. Fingut ipfum facramentu ex opere op^ rato conferregratia fine bono motu utentts,de fide apprchende* teabfolutionem,Sč confolante confcientia,nulla fit mcntio,Ho£ uere eft quod diet folet an-isio/ 7r$<> t%i /jmskfap Reftat tertiitf aeftus de fattsfačftonibus, Hic uero habet confufifTimas difputa* tiones. Finguntseternaspoenas,mutari in poenas purgatorij» Et harumpartem remitti poteftate clauium,partem docent redi* mendam efle fatisfadionibus. Addunt amplius } q> oporteat fatts facftiones efle opera fupererogationis,&: h ar c conftituunt in ftufr tiftimis obferuationibus, uelut in peregrinationibus, Rofartjs> autfimilibusobferuationibus,quaenon habent mandata Dei> Deinde,iicut purgatorium fatisfadionibus redimunt, Ita exco<* gitata eft arsredimendifatisfacftiones, quac fuit queftuofiftima* Venduntenimindulgentias,quas interpretantur eile remiflio^ nesfatisfadionum,Et hicqueftus nonfolum exuiuis,fedmulc0 amplior eftex mortuis.Necp folum indulgentijs, fed etiam facrfr fic/o Miftarredimuntfatisfadionesmortuoram-.denicp infinita res eft>de fatisfačiionibus. Inter harc fcandala,no enim poflum u s enumerareomnia,8čdodftinas dsemonioru,iacerobruta dočb' 1 * na de iuftitia fidei in Chriftum,8č de beneficio Chrifti.Qiiare trt telliguntomnesboni uiri,utiliter 8 C pie reprehenfam efte dodrtV nam Sophiftarum Sč Canoniftarum ,depaenitent/a. Nam h xC dogmata apcrtefalfa funt, 8 C no folum aliena a fcripturis (ančto fed etiam ab Eccleliafticis patribus. I Quod per bona opera extra gratiam fačla mereamur ex p a do diuino gratiam. Z Q.uod per attritionem mereamur gratiam. 3 Quod ad deletione peccati,fola deteftatio criminis fufffc‘ at 4 Quod propter contritionem,non fidein Chriftum, coiif^ quamurremiftionem peccatorum. f Quod poteftas clauium ualeat ad remffttonem peccator* non coram Deo, fed coratn Ecdefia. 1 Quod DE POENITENTIA; fit inftituta poteftas clauium, ut mutet poenas xtctt nas in temporales, ut imponat certas fatisfadiones confcientijs, ll tinftituatnouos cultus,8cad tales fatisfadiones dC cultus obliži confcientias, "H, Qiiod enumeratio delidorum in c-onfeftione,de qua prae ?Piunt aduerfartj,(it neceffaria iure diuino. *U. Quod Canonicae fatisfadiones, neccffariae iint ad poz# Jtn purgatorrj redimcndam,aut profint tancjuam compenfatio ^tollendam culpam.Sic enim imperitiintelligunt. Quod fufceptio facramenti poenitentiae, ex opere opera to > fine bono motu utentis, hoc eft, fine fide in Chriftum, confe# ^fgrattam. Quod poteftate clauium per indulgentias liberenturanfr ex purgatorio, pd. Quod in referuatione cafuum,non folum poena Canonica e d ctiam culpa referuari debeat in eo,qui uere conuertitur. Nos igitur ut explicaremuspias confcientiasex hisLabyrin tIlls Sophiftarum, conftituimus duas partes poenitentiae,uidelP ' ct contritione,8čfidem * Siquis uolet addere tertiam>uidelicet, ~'gnos frudus paenuentiae,hoc eft,bona opera fequcntia conuer tonem, non refragabimur. Necp ignoramus quod uocabulum Pcenicetiar Grammaticis figntficet,improbare id quod antea pro tabamus Jd magis quadrat ad cotritionem,^ ad fidem,Sed nos lic docendi caufa, poenitentiam totam conuerfionem intelligft ttllls jin qua duo funt termini,mortificatio 5f,uiuificatio, Nos uo ^mus uiitatis nominibus contritionem 8č fidem. De contritione prafeidimus illas ociofas &C infinitas difputa* l tones,quandoexdilcdionedci,quando extimore poena? dolea^ ^us. Sed dicimus contritionem efte ueros terrores confcientite, deum fentit irafci peccato QC dolet fe peccafle. Et htec contri 10 ica fit,quand 9 uerbo dei arguuntur peccata 3 quta htec eft fum' N DE POENITENTIA. ma pracdicationis euangelij, Arguere pcccata, 6 t ofFerrcrcmi^ - nem peccatonim,8č iuftitiam propter Chriftum, St fpiritum fon dum ,St uitam teternam,8č ut renatibcnefadamus. Sic ccmpl^ (Ttitur futnmam euangelij Chnftus>cum ait Lucae ultimo, Pr^‘ čari in nomine meo poenitentiam et remiffionem peccatorum 111 ter ornnes gentes, Et dehis terroribus Ioquiturfcriptura,ut P6[' 3>.Quoniam iniquitates mete fupergreflar funt caput meum,^ cutonus graue, grauattefuntfupermeSčc. Afflkftusfum St hf^ mtliatus fum nimis,Rugieba a gemitu cordis mei.Et Pfal.cf, JM 1 fererc me« domine,quonia infirmus fum, Sana me domine,qud niam conturbata funt o Ha mea, Et anima mca turbata eft ualdfr ct tu domine ufcpquof’Et Efa. 3 S. Ego dixi in dimidio dieru rum uadam ad portasinferi,Sperabam u% ad mane. Quafil c ° fic contriuit omnia offa mca. In his terroribus fentit confcicnt 1 * irfi dei aduerfus peccatu,quae eh ignota fecuris hominibus fceu* 1 dum čarnem ambulantibus.Videt peccati turpitudinem,& Cct^ dolet fepeccaiTe,en'am fugit interim horribilem iram dci,qtiia t>° poteft eam fuftinere humana natura, nifi fuftentetur uei bo del¬ ita Paulus ait,Per legem legi mortuus fum.Lex enim tantum a* CufatSč terrctconfcientias. fn his terroribus aduerfarij noftrt t) l f hil dc fide dicunt. Ita tantum proponunt uerbum , quod argtf* f peccata.Quod cum folum tradicur, docfhina iegis cfr,non euugf lij.His doloribusac terroribus dicunt homines mereri granatni tamen diligunt deum. At quomodo diligent deum homines W ueris terroribus,cum fentiut horribilem St incxplicabilem na uoce iram dei .^Ouid aliud niii defperationem docent, quH |5 his terroribus tantum oftendunt legemf Nos igitur addimus alteram parrem pcen^rem^xdef^de ,,, Cliriftu,quod in his terroribus debeat confcientijs preponi en*? gelium de Chrilto, in quo promittitur gratis remiflro peccar 0 * de Chrifto.Debent igitur credere,q> propter Chriftum grad s ^ il)ittunturipfis peccaca,Ha?c fides erigit,fuftetat } & uiuificat c DE EOENrf ENTt A.” to Wtos,iaxta iftudjuftificati ex fide pace habemus.Haec fides coti k^uiturremiftionem peccatorum.Hace fides iufttficac cora deo, Videni locus tcftatur.Iuftificati ex fidc.Htec fidcs oflendit difcrl tJle nlata - contritione Iudce &C Petri.Saulis SC Dauidis.Ideo lis# ^ Si Saulis contrftto non prodeft,quia non accedtt ad ca m hacc «des apprchendcns remiftionem peccatorum donatam proptcr ^Hriftii, Ideo prodeft Dauidis a«t Petri contritio,quia ad eam fi ^saccedit,apprehendens remiftionem peccatorum donata pro# frer Chriftum.Necpriusdiledio adeft,quam fit fada fidc rccort ^iatio.Lexenim non fitfine Chrifto,iuxta illud, Per Chriftum ^abemus accetTum ad deum.Etharc fides paulatim crc(cit,dC per °mncrn uitam ludatur,cum peccato,ut uincatpeccatum 8C mor te m.Qeteru fidem fequitur diledio,ut fupra diximus. Et fic da# r e defmiri potcft filialis timor,tališ pauor qui cum fide coiundus c ft,hoceft,ubi fidesconfolatur &fuftentatpauidum cor. Serui* lis timor,ubi fides non fuftcntar pauidum cor. Porropoteftas clauium adminiftrat dC cxhfbct cuangelium Perabfolurionem, quae efi: uera uox cuangeli], ita SC abfoluticne ^ompledimur, cum dcfidedicimus, quia fides eft ex auditu,ut a *t Paulus. Nam auditoeuangelio, atidita abfolutionc, crigitur SC conctpit confolationem confcientia.Et quia dcus uere per uer bum uiuificat,claues uere coram deoremittunt pcccata, iuxta ih lud,Qui nos audit,me audit.Quareuoci abfoluentis, non fecus »c uoci decoelo fonanti credcndum efi. Et abfolutio proprie diet Poteft faeramentum poenitentiac,ut etiam Scholaftici theologi cruditiores loquuntur. Interim haccfides in tentationibus muki# pliciter alitur per euangelij fententias,&pcr ufum facramentorS. Hace enim funt figna Noui teftamenti, hoc efi, figna remiffionis peccatorum.OfFerunt igiturrcmiiTionem peccatorum,ficut da# »"e teftaturuerba coenae domini. Hoccfteorpus meum quod pro ll obis traditur.Hic efi caiixnoui teftamenti SCc , Ita fidcs conci# P«ur&: conft matur per abfoiittioncm >perauditum Euangelij X S a DE POENITENTIA. - per ufum facramentorum,ne fuccumbat, dum lu&atur cum tei* rcribus peccati SC mortis, Hxc ratio poenitentise plana SC perfpicua eft, SC auget dign* tatcm poteftatis clauium, SC facramentorum, SC illuftrat bencin dum Chrifti,docetnos uti mediatoreac propitiatore Chrifto, Sed qm'a cofutatio damnat nos,q> has duas partes pcxniten^ tKepofuerimus,oftendendum eft,q> fcripturain poenitcntia, conuerfione imprj ponat has praecipuas partes, Chriftus enim itf quit,Matth, 1 I, Venite ad me omnes,qutlaboratis&čonerati c/ fitSj SC ego reficiarnuos, Hic duo membra funt, labor SC onus & gnificant contritionem,pauores SC terrores peccati SC mortis. V* nire ad Chriftum, eft credere, q> propter Chriftum remittantu f peccata,cum credimus,uiuificantur corda fpiritufančfo,peru^ bum Chrifti, Sunt igiturhic duaj partes praecipuae, contritio $ fides.Et Marci primo Chriftus ait, Agtte poenitentiam,&: čred* te euangelio, Vbi in priore particula arguit peccata, in pofter io& confolaturnos,8čoftendit remiflionem peccatorum. Nam čred« re euangelio, non eft illa generalis fides, quam liabent 8C diabolj fed proprieeft credere remiflionem peccatorum propter Chrift 1 * donatam,Hxcenim reuelatur in euangelio , Videtis 8C hic duaS partes comimgi,Contrinonem,cum arguuntur peccata, Etfidq cum dicttur credite euangelio, Siquis hic dicat Chriftu copletf* etiam fručius poenitentia?,feii totam nouam uitam,non diften^ cmus.Nam hoc nobis fufticit,q? hae partes praecipuaznominati^ contritio SC fides, Paulus fere ubicp cum defcribit conuerfioncm feu renoiiat^ nem, facit has duas partes, Mortificationem SC Viuificationefl 1 ’ ut ColofSf 2 |.|In quo circumcifi eftis circumcifione non manu & da, uidelicet expoliatione corporis peccatorum carnis, Et V 0> ftea,in quo fimul refufcitaticftis per fidem efficacfe dei.Hic dU* funt partes, Alteraeft expoliatio corporis peccatorum, Alt^ eftrefufcitatio per fidem, Neqjhaec uerba, mort?f’cario,uiuifi c - 7 » DE POENITENTIA. *fc,expoliatio corporis peccatorum,refufcitatio,PIatonfce intelli §1 debent de fimulata mutatione, Sed mortificatio fignificat uct r °s terrores,quales funt morientium, quos fuftinere natura non Poflet 3 nifi erigeretur fide, Ita hic expoliationem corporis pccca* uocat,qua nos dicimus ulitate cotritionč,quia in illis dolorijs W concupifcentia naturalis expurgatur,Et uiuificatio intelligi d?bet,non imaginatio Platonica,fed confolau'oquaeuere fuften* tat fugientem uitam in contritione. Sunt ergo hic duae partes,co jbtio &C fides. Qiiia enim confcientia no poteft reddi pacata, niii “de, Ideo fola fidesuiuificat, iuxta hoc didum, luftus exfide uit Hec, Et deinde in Coloflenfibus inquic Chriftum delere Chiro^ § r »phum quod per legem aduerfatur nobis, Hic quocp duefunt P a »tes Chirographum,& deletio Chirographi, Eftaute Chiro* &aphum confcientia arguens8č condemnans nos, Porrolexeft Uerbum qnod arguit &C codemnat peccata. Haec igitur uox quoe dicit, Peccaui Domino, ficut Dauid ait, effc Chirographum. Et bane uocemimpi) & fecuri bomines no emittunt ferio,No enim | I[ dent,non legunt feriptam in cordefententiam Iegis, In uerisdo •oribusac terroribus cernitur haec fententia.Eft igitur Chirogra# Phumipfa contritio,condemnans nos, Delere Chirographum tfl; tollere hanc fententiam condemnationis ex animo, &C fenten* tiam infculperc,qua fentiamus nos liberatos effe,ab illa condem# katione. Eftautem fides,noua illa fententia,qtiae aboletpriorem fententiam,& redditpacem dTuitam cordi, Q.uanquam quid opus efi: multa citare tefh”monia,cu ubiqj Obuia iint in feripturis. Pfalmo, n>,Calfigans caftigauit me Do fmniis,8čmoranotradiditme, Pfalmo, i ig. Defecit anima mea praeanguftia,Confirma me uerbo tuo, Vbi in priore membro eo daetur contritio, in fecundo modus clare deferibitur quomodo l n contritione recreemur,fcilicet uerbo Dei quod offert gratiam, dfuftentat d^-miificat corda.Et, l.Regum.z, Dominus morti* V ■N S 3 ©E EOENITE ETTIA.^ ficat,S2iiuiificat,deducitad inferos,&reducit. Ho mm alterofif gnificatur contritio,altero fignificatur fides.Et Efaiae.aS, Dom* nas irafcetur,ut faciat opus liium. Alienum eft opus eius,ut op 2 retur opus fuum, Alienum opus Dei uocat,cum terret, quia do* proprium opus eft uiuificare 8£ confolari, Verum ideo terret, in'' quit,utfitbcus cofolationi,&l uiuificationi, quia fecura corda & non fentientia tram Dcifaftidiunt confolationem. Ad hunc tno^ dum loletfcriptura haec duo coniungerc, terrores confolatio* nem,ut doceat haec praecipua membra e (Te in pcenitentia contt^ tionem,& fidem confolantem Sčiuftificante, Necjj uidemus qo , Mu* lierpeccatrixuem'tad Chriftum lachrymans. Perhasiachrjmas a gnofcicur comritio. Poftea audit abfolutionem,Remittuntur l ‘bi pcccata, Fides tua faluam te fecit,uade in pace.Hec eft alte; a Fars poenitentte, fides quae erigit SC confolatur eam. Ex his orno ^ibusapparet prjs ledoribus,noseaspartes poznitensiae pon« re >quae propric funt in conuerftonc , feu regeneratione SC te* ^iffione peccati. Frudus digni SC p cen a* fequuntur regeneratio & remiffionem peccati. ldeoq? has duas partespofuimus,uc ^agis confpici fides poffit, quam in poenitentia requirimus, Et ^agisinteliigi poteft, quidfitfides, quam praedtcat Euangeliu, c Um opponitur contrttioni,ac mortificationi. E t ut totus ovbis terrarum uideat,quanta fit infcitia ucrac pic ^tis in noftris Criticis, qui confutationem fcripfcrunt, addemus 'p Bernardi fententiam,qui prorfus ad eundem modum conam git hrecduo mcmbra in poenitentia,contritionem 5C fidem,(icut ^osconiungimus, Veibafunthacinfermone tertio de annun* katione, Auditam fac mihi mane mifericordia tuS,quia in te fpe ^ui Domine, Sola nimirum fpcsapud te miferationislocuobti* ^t,nec oleu mifencordiae,niii in uafefiducia ponis. Sed eft infil deliš fiducia,folius ntiq? malediodiis capax,cum uidelicet in /pe peccamus.Qnanqua nec fiducia illa dicenda fit,fed infenfibilitas tjuacdam SC diflimulatio pernfciofa, Qiia enim fiduciaefteiqui Periculu non attenditfaut quod ibi timoris remedium,ubi nec ti •^or fentitur,nec materia ipfa timoris (Fiducia folatium eft, nec f get ille folario qui letatur cum male fecgrit SC in pcftimis rebus pauorefuo, uadam ad portas inferi, utiamnonnifiinfola 1 DE POENITENTIA. Dei mifericordia refpiremus. Hxc uera hominis fiducia eft, a deficientis,&innuemrsdomino fuo,Ha:c inquam uera fiducia eft,cui mifericordia non denegatur,Propheta teftante.BenepP citum eft domiiio fuper timentes eum,&f in his qui fperant fup e ^ mifericordia eius,Necparuautiq?fuppetit nobis,in nobis quidč caufa timoris,in ipfoautem caufafiduciae.Hačlenus Bernardus> ciiius fententiam propterea etiam non inuiti retulimus,ut uidea* lečlores,quomodo fidem hic intelligamus de fiducia mifericot* diaj,qua 2 erigic 8č confolatur pertenrefados,quam ifte rede fidu* ciam appellat,Ethaecdare confpicipoteft, cumfit Antithefist# rorum S^confolationis« Sicuthic Bernardusuultin hominibu* cxiftere cognitionem peccatorum,feu contritionemfteu terrore* Et uult accedere fiduciam quac crigar in coritritione- Sed quia aduerfartj nominatim hoc damnant,q> dicimus hO' mineš fideconfequiremiffionem peccatorum,addemus pauca* quafdam probat-iones,ex quibus inteiligi poterit,rcmiffione catorum contingere,nonexopere operato propter contritiof>e> fed fide illa fpeciali,qua unufcjuifcp credit fibi propter Chrift tlfl1 remitti peccata. Nam hic articulus prajcipuus eft, de quo dig^ diamur cum aduerfarrj s,3č cuius cognitionem ducimus maxifl^ neceftariam efte Chriftianisomnibus.Cum autem fupra de iuft 1 ficartone,de eadem refatisdidum uideatur,hicbreuiores erim ll f Sunt enim loči maxime cognati,dodrina pocnitentiat,8č dod^ na iuftificationis. Aduerfarrj,cum de fide 'oquuntur,5£ dicunt eam praecedd* poenitentiam,intelligunt fide,non liane qute iuftrficat, Sed q 11 * in genere credit Deumefte, pccnas propofitas efte impijsč^' Nos prte ter illam fidem,requirimus,ut credat iibiquifqj prop^ Chriftum remittipeccata. Dehacfidefpcciaii litigamus, fi^cf ponimus eam opinioni,qua’ iubet confsdere non in promiflfa 1 ^ Chrifti,fedinopereoperatocontrrtionis,c6feflionis8č fatiftad' nutn dCce. Hsec fides ita fequitur terroresjiit uincat eos S C red«* " ‘ " pacati de POENITENTIA: 7i Pacatam confdentiam.Huic fidei tribuimus,q> iuftiftcet&rcge!« n Wet 3 dum ex terroribus liberat, 5 C pacem,gaudiu, dC nouam uri Ern in cordcparit.Hanc fidem defendimusuereeflenecefiariam a d remiffionem peceatorum,ideo ponfmus inter part es poeniten fiae fen conuerfionis* N ec aliud fentitecclefia Chrifti, etiamfi a d* lle tfari) noftri vedam ant. Principio autem interrogamus aduerfarios, Vtrum abfolutio* !? e m accipere, pars fit posnitentiae ncc ne rQuod fi a confeffione e parant,ut fant fabtiles in diftinguendo,no uidemus quid pro* ^confeffio fineabfolutione,Sin autem non feparant a confeffio ,1? acceptione abfolutionis, necefte eft eos fen tire, q> fidesfit pars Pcenitentfe,quia abfoiatio non accipitur nifi fide, Quod autem ^dolutio non accipiatur nifi fide,ex Paulo probari poteft,qui do Ce t Ro m a. 4, q> promiftio non poffit accipi,nifi fide, Abfolutio ai item eft promifiio remiffionis'peccatorum, Igitur neceffiario re ^uirit fidem.Nec uidemus,quomodo dicaturis accipere abfoluti °nem,qui non aftentitur ei,Et quid aliud eft non aflentiri abfolu l ^ni,quam deum accufaremendad),ficor dubitet, fentit incerta ^ inania effe quse promittit deusddeo I Joan, phetar teftimonium perhibent,remiffionem peccatorum acdp e ( re per nomen etus, omnesqui credunt in eum. Non pot uit d^ 1 magis dilucide,čf; quod aitper nome eius. Et addit, Omnestp' credunt in eum.Tantum igitur ita accipimtis remiffionem ped 3 torum,per nomen Chrifti,hoc eft,propter Chriftum,no propd f ulla noftra merita atcpopera 4 Et bočita fit,cum credimus nob>* remitti peccata propter Chriftum. Aduerfartj noftriuociferad tur fe efleeccleiiam,fe confenfum ecclefiae fequh At Petrushic P noftra caufa etiam allcgat confenfum ecclefiae,huic inquit orofld Prophctte perhibent teftimonium, remiffionem peccatorum ad cipere per nomen eius Sčc.Profcčto con fen (lis Prophetarum tu ^ canduseftuniuerfalis ccclefce confenfuscflc, Nec Papae,necd clefice concedimus poteftatcm decernendi contra himc confe^ fum Prophctaru, At Bul!a Leonis aperte danathuc articulu & remiffione peccatorum ,damnant & aduerfartj in confutatiofl*' Qua ex re apparet,qualisfit ecclefta iudicanda iftorum,qui n o(l folum decretisimprobant hanc icntentiam,q> remiffionem ped* torum confequamur f/de, non propter opera noftra, fed propN Chriftum,fed etiam iubent eam ui ac ferro abolere. Iubent om 11 * genere crudelitatis perdcre uiros bonos qui iic fentiunt, Sed M; bentmagni nominis autores,Scottim, Gabriclem, Sčiimiles^ tfta Parnim qute in Decretts truncata citantur.Certe finumtP ^ da funt teftimonia,uincut.Eft enim maxima turba migaciffi 111 ( rum feriptorum in fententias, qui tanquam coniuratidcfcnd^ 11 lila figmeta de merito attritionis QC operum,^:: "era qu* f'- , P r i DE P CENITE N TI A. i 74 ifccitauurms. Sed ne quis multitudine moueatur,non magtta au* toritas cft in teft/nrjonrjs pofteriorum,qui non genuerunt fua fcri Ptaded tantitm compilatis ftiperioribus, transfuderunt illas opi* fl, oncs ex alijs libris m alios.Nihil iudictj adhibuerunt,fed ut pe* ^anei fenatores caciti comprobaueruntfuperiorum errores no in te Hcdos, Nosigiturhanc Pctmioccmnondubitemusoppone^ lle t'c,quam!ibetmuln's Icgionibus Sententiaricrum,qua:allegat c °nfenfum Prophetartim, Et accedit teftimonium fpiritus fan* c '‘ ad hanc concioncm Petri,Sic enim ait textus, Adhucloquen Petro uerba haec,Cecidit fpfritus landus fuper oni nes qui audi e tant uerbum. Sciant igitur pite confdenuc,hoe cffe mandatum credant fibigratis ignoici propter Chriftum, non propter °Pera noftra, Et hoc mandato dei fuflencent fe aduerfus defperati S^etrg&aduerfus terrorespeccati&mortis. Ethancfentcntiam kiant a principio mundi ineccldia extitifleapud fančtos, Petrus e nim darcallegat confenfiun Proplietaru, 5C apoftoloru fer/pta teltantur cos idem (entirc.Nec defunt Pat rum teftimonfa. Nam Bernardus idem dicit uerbts minimeobfcuris ♦ Necefleefl;enim Pbrno omnium credere, q>remiflionem peccatorum iiabere non Po(Iis,niii per indulgetiam dei, fed addeadliuc, ut credas et hoc, ^ per ipfum peccata tibi donantur. Hoc eft teftimonium, quod perhibet fpiritus fandus in corde tuodices,OimifTa funt tibipec tata tua. Sic e m arbitratur Apoftolus gratis iuftificari hominem per [ide, Haec Bernardi uerba mirtficeilluftrant caufam nofira, ^uia non foittrequirit ut in genere credamus peccata remittiper jfiifericordiam, fed iubet addere fpecialemfidem, quacredamus & nobisipfis remitti peccata,Et docetqttomodo certi reddamur Qe t em iliione peccatomm,uidelicet cum fidc corda eriguntur, 6 C iunt tranquii!a per fpiritum fandum, Quid requirunt ampl/us ^duerfanpNum adhuc audent negare fidc nos confequi retniflio lle m pcccatorumdiut fidem partem eflepcenitentitcC 1 Terno, Aduafarij diepnt peecatum /ta remitti, quia attritua DE P OENITENTI A. Ceit cofltritiis elicit a dum diledionis dci,propter huncadu mere- tur accipere remiflione peccatoru, Hoc nthileft nifi Icgem doco* re,deleto euangelio,8č abolita promiftione de Chrifto, Tantutfl enim requirunt legem 8C noftra opera,quia lex exigit diledione* Prajterea docent confidcre,q> remiffionem peccatorum cofequa^ mur propter contritione QC diledione.Hoc quid eft altud nifi col locare fiducia in noftra opera,non in uerbu &promiffione del de Chrifto, Quod fi lex fatis eft ad confequendam remiftionem pe c catorum, quid opus eft euangelio,quid opus eft Chrifto,fi preft pternoftrum opus confequimur remiffionem peccatorum f'N° s contra a lege arfeuangelium reuocamus confcicntias,££ a fiducia propriorum operu,ad fiduciam promiffionisSc Chrifti,quia eu a gelium exhibet nobis Chriftum,Sčpromittit gratis remiflione^ peccatorum propter Chriftum.Hac promiffione iubet nos cona dere,q> propter Chriftum reconciliemur patri, no propter noft 1 ' 3 contritionem aut diledionem. Non enim alius eft mediator atf c propitiator nifi Chriftus. Nec legem facerepoffumus, nifi pr‘ LlS per Chriftum reconciliati fimus.Et fi quid faceremus,tamc n ^ cr1 tiendu eft, q> non propter illa opera, fed propter Chriftum m^ diatorem Sčpropitiatorem confequimur remiffionem pecca to* rum. Imo contumelia Chrifti, dč euangelij abrogatio eftfferiitiff q> remiffionem peccatorum propter legem autaliter confequ a ^ mur,quam fidein Chriftum, Et hanerationefupra tradauim^ deiuftificatione,cumdiximus,quareprofiteamurhomines iuftificari non diledione, Itacp dodrina aduerfariorum cu d 0 & 1 homines propter contritione dilcdione cofequircmiftion etl1 peccatorum, & confidcre haccontritione 5C diledione, tantu 1 ^ eft dodrina legis 5č quidem non intelled«e,.ficut ludari in ueUy Moyfi faciem intuebantur.Fingamus enim adefle diledioneA gamus adeffe opera, tamen nec£ diledio, nccp opera poffunt propitiatio pro peccato. Ac ne poffunt quidem opponi irae # 11 dieto dei,iuxtaillud * Non intrabis in iudiciue-^um feruo t«**’ de poenitentia. ?r ^iia tion iuftificabitur in confpeclu tuo omnis uiues, Nec debet ^onos Chrifti transferri, in noftra opera* . Propter has caufas contendic Paultis,qp non iuftificemur ex e ge, 8 č opponit legi promiffionem remiffionis peccatorum,qu:£ Popter Chriftum donatur,acdocet nos gratis propter Chriftu ^eaccipereremiffioncm peccatorum ♦ Adhanc promiffionem re Uoat nos Paulus a lege. In hanc promiffionem lubet intueri, 9 lIa e certe irrita erit,fi prius lege iuftificamur,quam per promili* l 0 Hem,aut II propter noftram iuftitiam confequimurremiffionc ^catorum. At conftat,q> ideo nobis data eft promiffio,ideo exi* ^ituseft Cfiriftus,quialegem nonpoffiunusfacere, Quare ne j^fleeft prius nos promiffione reconciliari quam legem facimus«. 10 miffio autem tantum fide accipitur Jgitur neceife eft contri* t0s apprehendere fide promiffionem remiffionis peccatorum do«* propter Chriftum,ac ftatuere q> gratis propter Chriftu ha* eant placatum Patrem.Haec eft fententia Pauli ad Roma.quar Ojlibi inquit 4 Ideo ex fide,ut fecudum gratia firma fit promiffio. ^ad Galatas. 3 . Coclufit fcriptura omnia fub peccatum,ut pro* j^iffio ex fide Iefu Chrifti detur credentibus, Id eft, omnes funt ll b peccato,nec poffunt aliter liberari,niiifide apprehedant pro* ^iffibnemremiffionispeccatorum, Prius lgitur oportetnos fide ^cipereremifiRonem peccatorum,quam legem facimus, 8 di,ut ftpra dičlum cft,fidem dilcdto fequitur,qiua renatifpiritum fan* c ^im accipiunt, ideo legem facere incipiunt, Citaremus plura te ftimonia,nifi obuiaellent cuilibet pioledoriin fcripturis. Et non nirnis prolixi effe cupimus,ut facilius haec caufa pcrfpici foffit, Ncqj uero dubium eft,quin lisec fitfententia Pauli, quani 'Jefendimus ,q? fide accipiamus rcmiffione peccatorum propter !jffiriftum,q> fide mediatorem Chriftum opponere debeamus ire Pei,non opera noftra. Nec perturbetur pite metes, etiamfi Pati l ^ntentias calumnientur aduerfarft, Nihil tam iimpliciter dieti u bqitod noncuisatdcprauaricanillando, Nosfcimushac,qua - ' ■ A T 3 D g POENITENTIA/' diximus,učram Sčgcrmanatn fententiam Pauli eflč,fcimusfw flC noftram rententiam pijs confcientijs firma confolationem affeire* fine qua nemo confiftere in iudicio Dei queat,Itac|j repudient l,r illae Pharifaicae optniones aduerfariorum,cf) non accipiamus fid* remtffioncm peccatorum, fed t q> oporteat mereri diledione no* Ura dC operibus,q> diledionem noftram 8 C opera noftra, irat D £t opponere debeamus.Haec dodrina legis eft,non Euangelrj,cjtl? fingit prius hominem Iegeiuftificari,quam per Chriftum recofl^ ciliatus fit deo,cum Chriftusdicat,SinemenihiI poteftis facerf- Item,Ego fam uitis uera,uos palmites. Verum aduerfarrj fing^ c nos efle palmites,non Chrifti,fedMoyfi. Prius enim uoluntleg e hiftificari,diledione fuafič opera offerre deo, qua reconcilientt ,f Deoper Chriftum,quam fint palmites Chriiti, Paulus conti' 3 contendit legem no poflefierifine Chrifto.Ideo promililo pri^ accipiendacft,utfiderccodliemur Deo,proptcr Chriftum, q l!a legem facimus. H at c fa tis perfpicua elTc pi-js cofcientrjs exiftim^ mus.Echincintelligent, Curfupraprofeffi fimus iuftificari ho/ mineš fide,non diledionc,quia oportet nos opponere irx Dch non noftram diledionem,aur opera.aut cofidere noftra dile$ ,c ^ ne ac operibus,fed Chriftum mediatorem. Et prius oportet ap^ prehenderepromifltonem remiflionis peccatorum, quam legerti facimus« Poftrcmo,quando erit pacata confcicntia, Siideo accipitf 111 / jemiffionem pcccatoru,quia nos diligimus,autlegem faciu 11 ! 5 ' Sempcr enim accufabit nos lex, quia nunquam legi Dei iatiS'^ cimus,Sicutinqiut Paulus. Lexiram operatur, Chryfoftotf l l* quatrit de poenitentia, unde ceru' reddamur,pcccata nobis faefte. Quaerunt&' in fententrjseadem de readuerfartj.Hocn^ poteftcxplicari,nonpoiTunt confcientiae reddi tranquiilat, Il! ! fciant mandatum Dei efte, 5C ipfum Euageliu,ut certo ftatu an propter Cliriftum gratis remittipeccata,nec dubitent fibi re^’1 li,Siquis dubitatjisjiu Iohanes ait,accuiat pra*n exaudian>> d^Ita tota uita eftfine deo,Sč fine uero cultu dei, Hoc efic quod pulus inquit,peccatum etTe quidquid non fit ex fide* Et quia in j| a cdubttarioncperpetuo uerfantur,nuquam experiuntur quid ^fides, Ita fit ut ad ejctremum ruant in defpcrationem,Talis eft ^°ftrinaaduerfanbrum,dočfrina legis,abrogatio Euangelij, d o* ^ina defperationis. N unclioenter omnibus bonis uiris permu* ^usiudicium de hoc Iocopcenitenti3e,nihiienim habecobfcu* r but pronuncicnt,utri magis pia Sc falubria confcientrjs docuo* r tot,nos,an aduerfarrj. Profedo non deledant nos hce diffenfioj* lle sinEcdefiajquarcnifi magnas &C neceffarias caufas habere* toiisdifTentiendiab aduerfarrjs,(umma uolutate tacercmus.Nuc ^imip/imanifeftam ueritatem damnent,nocft integrum nobis hetere caufam,non noftram,fed Chrifti dC E cele lire. Diximus quas ob caufas pofuenmus has duas pattes pceni* ^ntiaecontritionemS^fidcm* ldcphoc fecimus libentius,quia c, tcumferuntur mulca dida dc pccnitentia quae truncata čitank tor ex Patribus,quae ad obfcurandam fidem detorierunt aduerfa* h], Talia funt, Pcenitentia eft mala praeccrita plagere,& plangetf ^iterumnoncommittere, Item,Pcenitentiaeft qtiaeda doletiš | ll ndida,puniens in fequod dolet fe commififfe,In his didisnuE a fit mentio fidei, Ac ne in fcholis quidem, cum interpretantur, 3 «quid-defideadditur.Qiiarenoseam, ut magisconfpicidodti fidei poflet, inter partes poenitentfie numerauimus. Nam illa Ma, qute contritionem aut bona opera requirunt,8<:nullam iti iuftificantis mentionem faciunc, periculofa cffe, res ipfa ofie jjjb Et merito defiderari prudertia in iftts potefi: , s qui ccntones • os fententian;r;^ decretorum congefTeiunt , Nam cum Pa* ■ 2 $ ' xr * " * i 'DE POE N IT E N TI Ar tres alias de alfa parte poenitentia: loquantur, no tantum de uni* parte,fed de utracp,hoc eft,de contritione &C fide,excerpcre c ° iungerefententias profuilTct, Nam Tcrtullianus egregte de loquitur,amplificans iufiiirandiim illud apud Prophetam, V^ 0 ego, dicit Dominus,noIo mortem peccatoris,fed ut conuertatitf &C uiuat,Quia enim iurat Dcus,nolle fe morte pcccatorisjoifc 11 dit requiri fidem,ut iuranti čreda m us,8č ccrto ftatuamus cu 0 bis ignofcere, Magna debet effe autoritas apud nos promififon 1 * diuinarum perfefe. Athaec promidio etiam iurciurando confi f/ mata eft,Quare fiquis non ftatuit fibi ignofci,is negat Deum rum iurafife,qua blafphemia atrocior nulla excogitari poteft. & enim aitTercullianus, Inuitat premiofaIutem,iurans etia,Vi’tP dicens,cupit fibi čredi. O beatos quorum caufa iurat Deus. ^ miferrimosjfi nec iuranti Domino crcdimus. Atcp hic (ciendtld 1 eft,q> htec fides debeat fentire,q> gratis nobis lgnofcat Deus p l0< pter Chrifturn,propterfuam promiflionem,non propter noW opera,contritionem,confeffioncm,fatisfadionem aut dilečtioi^' Nam fi fides nitatur his operibus,ftatim fit inccrta,quia conCcict tia pauida uidet hsec opera indigna effe. Ideo prteclare alt P0 brofiusde pcenitentia. Ergo Sč agendam poemtentiam,8č trlb^ endam ueniam crederenos conuenit,ut ueniam tame tanqua |11 exfiderperemus,tanquamexfyngraphafidesimpetrat. Item^j des eftquse peccata noftra cooperir.Extant itacp fen ten tiče ap l, “ Patres,non folum de contritione Sčoperibus, fed etiam de 0' Verum aduerfarit}, cum necp naturam pcenitentia intelliga^j neq? fermonem Patrum,excerpunt dida de parte pcenitenti^ 1 delicet deoperibus, Alibi dida defide,cum non intelligunfip^ tereunt. DE CONFESSIONE et satisfactione. DE COHJESSIONE ET SATISFA.' 77 B Oni «i'n' facile iudicare poflunt,pIurimum referre, ut de fu# perioribus partibus, uidelicet contritione dC fide, conferuc* 'urueradodrina.ltacp inhis locis illuftrandis femper plus uerfa* Jj fumiis, de confefflone SC fatisfadionibusnon admodum rixatt jutnus.Nam SC nos cofeffionem retincmus prarcipucpropterab *°liitionem, que eft uerbum dei, quod de fingulis autoritate dw pronunciat poteftas clauiurn,Quare impium eflet ex cede* Ia pnuacam abfolutionem tollere, Necp quid fitremiffio pecca* tor um, aut poteftas dauium intelligunt, fi qui priuatam abfolu* '‘onem afpernantur* Caeterumde enumeratione delicftorum in c °nfeftione fupra diximus,q> fentiamus eam ncn efleiurediuino ^ceftariam.Nam 9 obrjciunt quidam,Indicem prins debere co gnoftere cauiam, priurquam pronunciat, hoc nihil ad hanc rem f ert inet,quia abfolutio eft executio alieni beneficij, non eft iudi* Chriftus enim dedit mandatom remittendipeccata,id ma P tum exequuntur miniftri, Non habent mandatom de cogno* Ccn dis occultis. Hoc intelligi poteft ex eo, quia infinita peccata ^ et nittunt,quae nec nos ipfi meminimus,quibus remittuntur* Et V penderet remiflio ex cognitione, tota res eflet incerta, Oteru 1,1 his delicflis quar puhlice nota funt, qualcm habeat iurisdičbo* ^cm ecclefia,id non perrinet ad praeientem difputationem, Nam ha?c quia nota funt,nominatim accufantur,8č poftea nominatim Remittuntur,fi autor uelitrecipi ab ecdefta.Et r/diciilum eft huc hansferre dicftum Salomonis.Diligeter cognofce uultum pcco* tis tui.Nihil enim dicit Salomon de confeflione,fed tradit Oeco* fiotnicumprajceptumpatrifamilias, ututatur fuo,&abftinežt alieno,8d inbet eum res fuas diligenter'curare,ita famen,ne ftu Jo augendarum facuItatum,occupatus animus,abijciat timore Tibaut fidcm,autcuram uerbidei. Sed aduerfartj noftri mirifica ^etamorphcfi nansformant dida fcriptura?,in quaslibct fcntcn* lla s,Hic cognofcerc fignificat eis audire confcfliones, Vultus no ternam con*? ^Monem/ed arcana confcientiae, Pecudcsfgni . , ( V DE CONFESSI ONE ET ftcant homines.Sane bella eft interpretatio, SC dtgna iftis cofl* e ptoribus ftudioru eloquentiae* Quod fi uelit aliquis p er fitnili* 1 * dinem transferre prajceptum a patrefamilias ad paftore ecclefi^ certe uultum debebit interpreta« de externa conucrfatione.H c r c fimibtudo tnagis quadrabit,fedomittamusifta, Aliquoties ffrf Pfalmis rneniio confefiionis,ut,Dixi,ccnfucboraduetium iuftitiam meam domino, SC tu remififti iniquitatem peccati tn £l ' Tališ confeffio peccati, quie deo fit,eft ipfa contritio. Nam cuf 1 deo fit confeffio, corde fieri necelTe eft,non folum uoce,ficut fr 1(1 fcenis ab hiftrionibus. Eft igitur tališ confeffio, contritio ,ir> <1% J fentientes iram dci,confitemur deum iufte irafci,nec placari p° .0 noftris operibus. Et ramen quam'mus mifericordia, propter p r ' r o> miffionem dei.Talis eft haec confeffio,Tibi foli peccaui, ut ti0 fttficeriSjSč uincas cumiudicaris, id eft, fateor me peccatore cv l ' SC meritum arternam iram, necpoffiim opponeremeas iuftit* aS ’ mea merita tuadrae,Ideopronunciotciufturo effecum con^' mnas SC punis nos.Pronuncio te uincere,quado hypocri«e ,l1 cant te,q? fis iniuftus, qui ipfos punias aut condemnes benemc tos.Imonoftra merita nonpoffimtopponituo iudicio,fedita 11 ' ftificabimur,fi tu iuftifices, fi tu reputes nos iuftos per miferic° f diam tuam. FortaflisSč Iacobum citabit aliquis, ConfitebiH 1 " 1 ' iiiciffim dclicia. Sed hic non Ioquitur de cofeflionc facerdofr’ 1 ' facienda, fed in genere de reconciliationefratrum inter fe, Ifr enim mutuam eite confelFonem* ^ Porro adueriarij noftri multos dodores reccptiflimos bunt,fi contendentenumerationem dclidorum in cofeffioflfr’ ceffariam effeiure diuino. Quanquam enim confcffionem p f ? & mus, SC quandam cxaminatione prodeffe iudicamus, ut in 0 * homines melius poffint,t3 men ita moderanda res eft,ne co 0 »'[ trjs inrjciantur laquci,quae nimquam erunt tranquille,fi ex fine ea non pofc * et feii remiflio peccatorum coram deo. Sed q> non poterant fa# tisfadiones praefcribi,nifi prius cognito generedeličii.Nam alfa *klida habebant alios Canones. Etex illo ritu publicaepoenitentiar reliquum habemus etiam borne fatisfadionis.Nolebant enim fandi Patresrecipcrelapfos a ntfamofos,nifiprius cognita&fpedata poenitentia eoru,quan bitu fteri poterat. Et hitius rci multse uidentur fuifle caufae.Nam a d exemplum pertinebat,caftigarelapfos,ficut8^glofa in Deere tisadmorietjSč indecorum erat, homines famofos ffatim admit* biittere ad communione. Himores diu iam antiquatifunt, Nec beceile eft ros reftituere, quia non funt neceiTarrj ad remiflionem peccatorum coram deo.Necp hoc fenferunt Patres,mereri homi* nes remiflionem peccatorum pertales moreš, auttalia opera, Quanquam htec fpedacula imperitos folent failere, ut putent fe ^er haccopera mereri remiflionem peccatorum coram deo. Veri! fi quis fic feniitjudaice 8>t gentiliter fenfit. Nam St Ethnid habu erunt quafdam expiatfones delidorum, per quas fingebant fe re<* conciliari deo,Nune autem moreantiquato,manetnomen fatistf fadionis,&: ueftigiu moris,cp in confeflioneprscfcribuntur ccrtsc Etisfadiones,quas definiunt efleopera no debita.Nos uocamus Etisfadioes C,qnom'cas, De his fic fentimus,ficut de enumerado Y \ V a DE CONFESSIONE ET a nc,q^ fatisfadiones Canonicse non fint neceflariae uzre diufoo ad remiflionem peccatorum. Sicut necp illafpedacula uetera fatisra dionum in poenitentsa puhlica iure diuino neceflaria fuerunt ad remiflionem peccatorum, Retinenda eft enim fementia de q> fide confequamur remiflionem peccatorum propter ChriftU’ non propter noftra opera pra^cedentia aut fequentia . Et nos ob hanc caufam praecspue de latisfadionibus difputauimus,nefu l<: * perentur ad oLTcurandam iuftitiam fidei, neue exiftimarent mineš fe propter illa opera cofequi remiflionem peccatorum, £* adiuuant errorcm multa dida quce in fchoiis iadantur, quale eft quod in definitionefatisfadionisponunt, fieri eam ad plačani cjpinam offenfam . - Sed tamen fatenturaduerfarij, q> fatisfadiones non profint ad remiflionem culpae. Verum finguntfatisfadiones prodefle adt^ dimendas poenas,feupurgatort},feu alias, Sic enim docent in r e ' miflione peccati deum remittere culpam, Et tamen quia conii^ nit iuftitiae diuince punirepeccatum, mutarepoenamceternan 1 in p cenam remporalem, Addunt amplius, parte illius tepo*" ,s poeme remitti poteftate clauium, reliquum autem redimi petia^ tisfadiones.Nec poteft intelligi quarum poenarum pars remitt^ tur poteftate claum,m'ii dicant parte poenaru purgatori) remitti* qua cxrefequeretur 3 fatisfadionestantumeflepoenasredtmete 5 purgatorium. Et has fatisfadiones dicunt ualere,etiamfi ftanta|’ hisqui relapfi funt in peccatum mortale, quafi uero diuina o* fenfa placari queat ab his qui funt in peccato mortali ♦ Haec to^ res eft commentitia, recens confida, fine autoritate feripturar $ ueterum feriptorum Ecdefiafticorum. Ac ne Longobardus dem de fatisfadionibus hoc modo loquitur. Scholaftici uider#* in ecclefia efte fatisfadiones,nec animaduerterunt illa fpedact^ inftitma efte tum exeplicaufa,tum ad probandos hos quip etC bant recipi ab ecclefia^ In fumma,non uiderunt efle difciplma* 11 ! ^rem prerfus politicam.Ideo fuperftitiofe finxprqnt eas,nofl d ■* • 8 ATI SF A C TI ONE. " 79 toplinam coram Ecdefia,fedadplacandum Deum tialere.Et ficut alias faepe incommode comifcuerunt fpiritualia 5C ss-oJu-m« •dem accidit dC in fatisfadionibus, Atqui glofa in Canonibus ali quoties teftatur has obferuadones inftitutas effe propcer dtfdpli# °am Ecdefiae. Videte autem qnomodo in confutauone,quam aufi funt ob# Nadere Cada 3 Maieftati,probent haecfua figmenta. Multadicla J^fcripturis dtanc,ut fucnm imperitisfadanr, qua{i haec res ha# “ e at autoritatem ex fcripturis,qua: adhuc Longobardi tempere l §iota erat. Allegant hasfententias.Farite fručlusdignos pceni ^ntiee.Item ) exhibcte membra udira feruire iuftitiae;ltem,Ckri# ‘his prtedicat poenitentia. Agite pcenitentia. It e Chnuus iubet VP°ftolos pcenitentia prtcdicare, Et Petrus praedicat poeniten# hatn Ačlu.z. Poftea citant qutedam di&a Patrum bC Canones. bt condudut his uerbis.Satisfadiones in Ecdefia. cotra exprefr lItT1 Euangeliutr. 5č Conciliomm 8č Patrum decreta abolendae ? on E-int, qm'n imoabfolutia facerdote iniučlam pcenitetia per# 'cere debent, illud Pauli fequentes. Dedit femetipfum prono# J 1 •Sjiit redimeret nos ab omni iniquitate 5 i mundaret fibi popu# * l im acceptabilem/edatorem bonorum operum.. Deus perdat iflosimpios Sophiftas,tam fcelefte detorquen# tes uerbum Dei ad fua fomnia uanifflma. Quis bonus uir no co# •noueatur indignitate tantadChriftus inquit* Agite poenitentia. Apoftoli prasdicant poenitentiamjgiturpoen^aetemae compen hntm fatisfadionibus noftris, Igitur daues habent mandatutn kmittendi partem poenarum purgatorrjslgitutdatisfadlionesre# dimunt poenas purgatorii, Quis docuit iftos afinos hanc Diale# dicankSedhaecnecg Dialedica,necp Sophifttca eft/cd dl Syco fantiča .Idco allegant hac uocem, Agite poenitentiam, ut cum ta Je didutn contra nos citatum imperitiaudiunt,concipiant opk ^°bem nos tar^ocenitentiam tollerevHisambus alionareank DE CONFESSIONE ET moSj&/nflammare od/a conatur,ut conclament cotra nos /mp c3 ritijtoHcndos efle c medfo tam peftiletcs hacreticos, qui impr°* Lent pcenitentiam, Sedfperamusapudbonosuiroshas calumnias param pr°' fedurasefle.Et Deustantam/mpudentiamac malitiam nod/U feret.Nec utiliterconfulit fusc dignitati Romanas Pontifex,q> ta lesPatronos adh/bet,q> rem maximam iudicio horum Sophifta rum perm/ttit, Nam cum nos in eonfefltone ferc fumma dodr/ nac Chr/ft/ante un/uerfe complexiiimus,adhibendifuerantiud ( ces de tantis,tam m uit is, 8C tam uarrjs negoctjs pronunc/atuti quorum dodrina SC f/des bon/s uiris probaretur, Idcg te Camp e , gi pro tua fapientia prouiderc decebat,ne quid in tantis rebus 0 fcriberent,quod aut hoc tcmpore, aut ad pofteros uideatur pofl e minuereRomanaefedisexifl:imationem,SiRomana fedes cetk fetaequumefle,utomnesgentesagnofcant eam pro magiftra$ de/,debet operam dare,ut dodi SC integri uiri de rel/g/onibus & gnofcant,Qu/d enim /udicabit mundus,fi quando proferetur /j 1 lucern,fcriptum aduerfar/orum, qu/d /udicabit pofteritas, de h« calumniofis iudicijs?Vidcs Campegi hxc cfle poftrema temp 0 / ra,/nquibus Chriftus predixit plurimum periculifore religioti/' Vos /g/tur quitanquam in fpecula federe, SC gubernare rel/g/^ nes debet/s,h/s temporibus oportu/t fingularem adh/bere tu dentiam tum diligentiam. Muka funt figna,quaen/fi prou/dedj tis, minantur mutationem Romano ftatui,Et erras, ii tantum ll 8čarm/sexiftimas Ecclefiasrecinendas eflfe. Doceri' de teligio^ poftulant homines.Quam multos efleexiftimas, non tantuo 1 * 11 German/a,fed et/am in Anglia,in H/fpan/a, /n Galltjs, in Ital* 3 ! denicjj in ipfa urbe Roma,qu/ quon/a uident exortas efle dem 3 * 1 misrebus controuerfias, dubitare alicubi inc/piunt, SC taciti dignantur,q> hastantas res rite cognofcere SC iudicare recu/a° s ’ q> non explicatisamb/gentes confcientias,q) tancum iubetis °° armis opprimiac deleri. Muki autem funt .bon« .uiri, qu/ fac^ 11 S ATISF ACTIONE. So" niortem,&ommagenerafuppliciorum fcrrent,quam ferunthac dubitationem. Nec fatis expendis,quata res fit Reiigio, fi bonos uiros leuiter exiftimas angi,ficubi incipiiint ambigere de aliquo dogmate.Et haecdubicatio non poteft nonparere fummamodt) a cerbitatem,aduerfusillo5,qui cum mederi cofcientrjs debebat, °bfiftunt,quo minus explicari res poftic. Nonhicdidmus Dei •udicium uobis pertimefcendum eiTe, Nam hoc leuiter curare Pontifices putant,qui cum ipfi tencant claues, Icilicet pateface# re fibtcoelumcumuoluntpofl[unc 4 Dehominum iudicrjs,deCB tacitisuoluntatibusomniumgencium !oquimur, qurc profedo hoc tempore requirunt,ut haec negotta ita cognofcantur,atcp co<* h*tuantut,ut fancntur bonae men tes,S£ a dubitationc liberentur, Quidenimfuturumfit,fiquando eruperint odia lila aduerfus Uosjprotua fapicntiafacile iudicarepotes, Verum hoc beneficio deuincireomnes gentes uobis poteritis,quod omnes fani hotni# pesjfimmjum 5^ maximum iudicant, fi dubitantes confcientias •anaueritis. Haec non eo diximus q> nos de noftra confefttone du oitemus, Scimusemm eamucraro,pfam,8<:pqs confdcnttjs Uti# lem eflfe.Sed credibileeft paflim.multos eflTe, qui non de leuibus »■ebusambiguntjnectamenaudiunt idoneos Dodores quime# deri conicientrjsipforum poffint. Sed redeamusad propofitum,fi:ripturae citate ab aducrfarrjs prorfus nihilloquunturde Canonicisfatisfadionibus dCde opiV nionibus ScIiolafticorum,cum conftet eas nuper natas effe.Qua re mera calumnia eft, q> dctorquet fcripturas ad illas fuasopinio nes. Nos dicimuscp poenitentiamhoc eft conuerfionem feu ref generatione,boni frudus,bona opera,in omni uita fequi debeat. Nec poteft c (Te uera conuerfio,aut uera contritio,ubi non (equfi# tur mortificationes carnis, 5C bonifrudus. Veri terrores,ueii do loresanimt\nonpatiunturcorpusindulgereuoluptaribus,Sčue ta fidesnoneftingrata Deo,nec contemnir mandata Dei. De# nic ^ nulla eft^eiior pcenitenua , nifi [oris pariat etiam caft^ '3 DE CONFESSIONE' ET gationes carnis, Et hanc dicimus c (E fententiam Iohanms, ^ Trn ait, Facite frudus dignos poenitentiae, Item Pauli, cum ait.E^h* bete membra uedra,feruire iuftittae,ficut &£ alibi lncjuit. Exhib^ te corporauedra,hodiam uiuam,fandam dCc, Et cum ChriTfctis inquit.Agitepoznitenriam,certeloquitur detotapoenitentia,cl e tota nouitate uitte,& frudibus,non loquitur de illis hypocritid s fatisfadionibu,s,quasfingunt Scholaftici tum quoq;ualerea^ compenfationem pozne purgatorij,aut aliarum poznarumjCUtf' fiuntab his qui funt in peccato mortali, Acmulta colligiargumenta pofTunt,q>hajcdida fcriptut^ nullo modo perttneant ad Scholadicas fatisfadiones* lili fing^ fatisfadiones eflfe opera indebita, Scriptura autcm in his fentefl/ trjsretjuirit opera dcbita.Na hazc uox Chrifti eftuox prtecept*’ Agite poenitentiam,Item,Aduerfarrj fcribunt confitentcm,fi cufetfufciperefatisfadiones,nonpeccare,fed perfoluturumeii e has p cen as in purgatorio, lam hae fententiae fine c5trouerfia,P^ ccptafuntad hanc uitam pertinentia, Agite poenitcntiam>f aCl ’ ce frudus dignos poenitetie,Exhibete mebra ueftra feruireiudinF Quare no poffunt detorqueri ad fatisfadioes, quas lecufare licc f » No.n.licetrecufarepceptadei.Tertio, Indulgetise remittutilla 5 fatisfadioes, ut docet Cap* Cu ex eo,de poznitettjs &C remiflio* 1 : At indulgetie no folirat nos illispceptis. Agite poenitentia/^ tefrud 9 dignos poznitentiaz, Itaqj manifeftu ed male detorqn el ! lila dicla fcripturre ad Canonicas fatisfadiones. Videte porro^P fequat. Si poenae purgatorij funt fatisfadioes, feu fatis paffion^’ aut fatisfadiones funtredeptio pcenara purgatorij,num etia ^ fententice prazcipiunt ut animae caftigentur in purgatorioc 1 Id fequi neceflc fit ex aduerfariomm opinionibus,hte fententiaz °° f uo modo interpretandecrunt, Facite frudus dignos poeni^ tiae, Agite pcenitentiam, hoc eft, paciamini poznaš purgat° £ • pod hanc uftam*Sed pigethas ineptias aduerfariomm plud^L reuellere, Condat enim fcripturam loquideo' rrv, 'bus debit lS ’ ^ 81 SATISF ACTIONE. tata fiouuate uitae,non de his obferuationibus operam non debi torum, dequibas loquuntur aduerfarrj. Et tamen his figmentis defendunc nrdines,uenditionem Miflarum,8č infinitas obferua# hones,q> fcilicet fint opera,fi non pro culpa, tamen pro pccna fa# bsfacientia. Cum igitur fcriptura; citata; non dicant, q> operibus non dei ^itfs poena: teterna; compenfanda; fint,temere a^irmantaduerfa r Vj» per fatisfadiones Canonicas pcena;illae compefentur. Prte ler ea cum cemflimum fitremiffionem peccatorum gratuitamef# J e )ieu gratis propter Chriftum donari, fequitur non rcqum fatia# ^iones, Et euangeliam habet mandatum gratis remittedi pec# ^ta,non imponendipoenaSiSt: nouas leges,atu partem poenam ‘Tiponendiparteremifla. Vbienimleguntur ha;c in fcripturis^ Chriftus deremiftionepeccati Ioquitur,cum ait,Quidquid folue ris &c.quo remiflo fublata eft mors aeterna, 3 C reddita utta aeter i 'la.Necp hic Ioquitur de imponendis poenis,quidquid ligaueris* «ed de tetinendis peccatis illorum qui non conuertiintur. Sed di Longobardi de parte poenarum remittenda, fumptum eft 5 Canonicis poenis.Harum partem remittebant paftores .Quan Slnam igitur fentimu.s, q> poenitentia debeat bonos frudus pare# k propter gloriam mandatum dei.Et boni frudus habet man data det,uera ieiunia,uerae orationes,uerae eleemofynae 8d.tame boe nufquam reperimusin feripturis fandis,q> poenae aeterna; no kmutantur nifi propter poenam pargatori], aut fatisfadiones Canonicas, hoc eft propter certa qua;dam opera non debka, aut poteftas clauium habeat mandatum commutandi poenas,aut Partem remittenduHrec probandaerant aduerfartjs. Pva;terea mors Chriftino eftfolum fatisfadio pro culpa ,fed ftia pro eterna morte,iuXta illud,Ero morstua,o mors.Qpid eft *Situr monftri, dicere q> Chrifti fatisfadio redimat culpam, No# kr* poena* redimat mortem aternam, ut iam illa uox, Ero mors lUa > »ntelligi ddt^t, non de Chrifto, fed de noftris operibus,& X DE CONFESSIONE ET cfuidem non de operibus a deo praeceptis, fed de frigidis cjuibu^ dam obferuationibusexcogitatisab hominibus.Et dicutur temabolere,etiam cumfiiint mpeccato mortali. Jncredibilcdb quanto cum dolore has ineprias aduerfai iorum recitemus, q liaS quf expendit, non potcft non fuccenfere iftis dočirinis daemon^ rum, quas fparfit in ecclefia diabolus, ut opprimcrct cognitioi^ leg is, 6^ euang,dq,poenitentiae,& uiuificationis,8č beneficioru^ Chrifti.Namdelegefic dicunt, Deuscondefcendens noftraei^ firm/ta ti,conftituit homini menfuram eorum ad quae de neceli^ te£enerur,quteeftobferuatio prteceptorum,utdcreliquo,ideft de operibus fupererogationis pofltt fatisfacere de commiffis.H'* fingunt homines legem dei ita facere poffe, ut plus etiam, q> W ocigitfacercpoffimus. Atquiferiptura damat, q> multumab>‘ mus ab lila pcrfechone,quam lex requirit. Sed ifti fingunt leg^ dei contentam efle externa 8C črnili iuftitia,no uident eam reqi J ; rere ucram dilečiioncm dei ex toto corde Sčc. damnaretotam c ° cupifcentiam in natura.Itacp nemo tantumfacit,quantum qutrit.Ridiculum igitur eft, q> fingunt nos amplius faccre p°u e j Quanqua enim externa opera faccre poifumus,non mandata 1 ge dei,tamen illa eft uana J5C impia fiducia,q> legi dei fit fatisfao 3 Et uerx orationes,uerae eleemofynx,uei a iciuni 2 ,habent prar^ pta dei,Sc: ubi habent praeceptum dei,no poftunt fine pcccatc> 0 mitti. Verum illa opera quatenus non funt pi arcepta lege dev^j habent certam formam ex humano prad*cripto,funt opera trač onuhumanam,dequibus Chrtftus dtcit,Fruftra colunt me« 113 datis hominum,ut cena ieninia,mftituta non ad čarnem coct c i dam,fed ut per id opus reddatur honos deo, ut ait Scotus,& c ° penfetur morsarrerna. Item certus numerus precum, cemis dus elecmofynarum,cum ita fiunt, ut illc modus, fit cultusf*^ pereoperato,reddens honorem deo, 8č compenfans morte , f nam. Tribuunt enim cx opereoperatofatisfacftioncm,qui3 d° ( . ualeant etiam in Iris qui funt in pcccatc mr <:?.li. lam illa ^ DE SATISFACTIONE.' •* £>us reeedutit a przeceptis dei,peregrinationes, SC hamm magna uarietas,alius facit iter cataphradus, alius facit /ter nudiš p e* dibus.Haec uocat Chriftus /nutilcs ctiltus, quarenon profunt ad Ptacandam offcnfam det,ut aduerfarrj loquuntur. Et tamen haec °pera magnificts titulis ornantur, uocantur opera fupererogat/o n is,Tribuitureishonos,q> fintpredupro morte Sterna. Ita pne# ^tunturoperibuspneceptorum dei. In hunc m^dum lexdeibiV ‘ a nam obfcuratur,8C quia putattirlegi deifat/sfadum elle,perex ter na SC. duilia opera, &qu/a adduntur trad/t/ones humanaqqua f um opera prteferunturoperibus legisdiuinaz. Deinde obfcura# tl tr pcenuenua SC gratia♦ Nam mor s aeterna non red/m/tur illa Pcnfat/onc opera,qu/a eft ocfofa, nec deguftat in pnefent/a mor* | e m. Alfa res opponenda eft morti cum tentat nos. S/cut enim ’' a deifidein Chr/ftu uincitur, ita uincitur mors fidein Chriftu. S, 'cut Paulus a/t, Deo gratia,qu/ dat nobts uidoriam per domir rium noftrum Iefum Chriftum,non inqu/t,qu/datnob/s uido* aducrfus mortem opponamus fatisfad/ones noftras, Ad# l, ?rfarq oc/ofasfpeculationestradant de remiflione culpx,nec ui *fent quomodo in remiflione culpaj,l/beretur cor ab ira dei, 5>C a J^orteteterna, per f/dem in Chriftum. Cum igitur mors Chrifti fatisfadio pro morte azterna, &C cum ipfi aduerfarq fateantur ilia opera fatisiadionum efle opera non debita, fcd opera traditi* ornim humanaru, dequibus Chriftus inquir, q> iint inutiles cul* hiSjtuto poftiimusaffirmare, cj> fatisfadiones Canonicte no fint becetrariae iure diuino,ad remmionem culpse,aut poenaz artern^, a Ut poenae purgatortj. Sed obtjciunt adueriarrj uindidam feU poznam ncceflariam ef 'e a d p oz n (ten t ia m ,qu f a Auguftmus ait,Poenitentiam efleuindi ^iam puniente SCc. bicut alibi quoties opera prafcipiuntur,inter bretanturcaaduerfarij farisfadion,es SC propitiationes efledta hic 5 111 a fit p cena? mentio,detorquent eam ad fatisfadioncm. Augu ^nus non ho* k dt dolorcm in poenitentia, precium efle prop<* X a DE CONFESSIONE ET ter quod debeatur remiftio peccatorum, Scicbat enim gratisf^ mitti peccata propter Chriftum, Scicbat Chriftimorte faerific®*' eiie pio peccatis noftris,Qyidquid igitur, de uindida, de poen* s citatur,femper ita accipi debet,ne gratuitam remiffionem pecca^ torum euertar,neobfcuret meritum Chrifti,6č abducat homine* a fiducia Chrifti,ad fiduciam operam. Caeterum u in d i da m con cedimus eftefn(£)oenitenua,non ut precium,fed uindida formah tereftin pGenitentia,quia ipfa regeneratiofit perpetua mortific^ tione uetuftacis noftrae. Sun t terrores, funt SC alij motus qui ped cato irafeuntur/ed hisnon debetur remiftio. ]mo fifides non a d cederet,hi dolores afferrent mortem a? ternam, Sit fane belle dicW a Scoropcenitentiam appellariquafipoene tenentiam,modot ,<: pcena non intelligatur efte precium, proqtio debeatur remilT 10 ' ■Et Auguftinus n5 loquitur de penis,quas remittunt claues>q l,a renon rededetorquetur hoc didum adfatisfadiones, Deued 5 poenis, hoceft, de terroribus, SC ueris animi doloribus loquin ir ’ qui exiftunt in poenitentia, Necp tamen excllidimus-cxterna caf nis uexatione, hgc enim ueros animi dolores ultro fequitur, A* longe errant aduerfarq,fi ucrius poenam effe iudicant, fatisfadtfd nes Canonicas,čfj ueros terrores in corde.Stultiffimum eft notn^ poena?detorqueread has frigidasfansfadiones 3 non referre ad $ los horribilesterrores confcientiaz,dc quibusait Dauid,Circun 1 | dederunt medolores mortis SCc , Quis non malit lortcatus SC taplirac r tusqua?icrctcmplum Iacobi,Bafilicam Pcni,quam rereillam ineffabilem uim doloris,queeftetiam in mediocrib 1 ' 5 fi iit uera poenitentia, , At inquiunt,conuenit iuftitiae dci punire peccatum. Pri* 11 ? q> difputanr,9 conucniat punire peccatum, fatis oftendunt c °. temnere Chrifti beneficium, Conftituit deus precium pro P ris peccatis, non noftras poenas^non nofiras fatisfadiones ■> ' e . mortrm filrj fui,Quaz tande infania eft,praeferi e noftras fatisfd C cjnes jfatisfadioni Chrifti ( Deindeut maxir pur*at deus ^ S A T I S F A C TIO N E. *«en fentiendum efl remiffionem peccatorum tlode ^.^‘ itione, cum in illisterroribus iram fuam oftendit, icut ig ^auid cum orat,Domine ne in furore tuo arguas me. Corripe me Domine, ucruntamen in ludicto,"° , lo(J fe me ad nihilum redigas me, Hic fane de acerbiflim ^iitur 4 Et fatentur aduerfartj contricionem poffe tantam , J?°n requiratur fatisfadio, V erius igitur contritto pcxna 5 -a-*« gtonibus, Sicut ait Petrus.Tempus eftincipere nidtctu a d ^ei. Si autem primum a nobis,quaIis erit 6nis iftorum qnt non ^dunt? Et ut hse afflicflionespleruncp fint pan* peccatonim, ta men in prjs habent alium finem, infliguntur enim ad mortittca ^im praefens peccatum,quia in fandis extinguut d£ mortiticant ^Oncupifcenttam.Mors enim ad hoc reliqua e ti in fančlis, ut a o *eat hancnaturamimmundaiTiildeo Paultis ait:Corpus mortuu propter peccatum,id eft,mortificatur propter prtefens peccai quodadhucin čarne r€liqiiumeft, Crux igitur non pcena, fedexercitium efl,Sd praeparatio ad renouationem.Nam cu mor l 'ficatur prarfens peccatum,cumq? inter tetattones difcimus qu tre auxilium Dei,8<: experimurprefentiam Dei,magtsmagucp ^nofcimus diffidentiam cordium noftrorum,8č erigimus nos tu Ita crefcit rtouitas fpiritus.Sicut Paulusait. Etfiexterior ho# ^ocorrumpitur,tamen interiorrenouatur dediein dicm, hem Sfrias ait, Anguflia in qua clamat,d.fciplina tua eft ipfls. Pt^ lt) *a mors tr-c pasna cft, quando cor perterrefacflum lem« • X 3 DE CONFESSIONE ET Iram Dei,fuxta illud, Acuieus mortis peccatueft, Poftquam ^ tem in fandis,fide terrores peccati fuperati funt,mors fine illo Ten fuirae Deiproprienoneft poena* Porro claues necplmponun* neqj remittunt has poenas. Quare fatisfadiones non pertinco* adhas poznaš, Claues enim non remittunt aut mortemaut pa^ tem afflidtonum communmm, lam fihas poenas compenfant & risfadiontbusrfjuare iubent in purgatorio fatisfaccrct' Obi]ct'unt de Adam,de Dauide,qui propter adulteriu piu^ tus eft, Ex hts exemplis faciunt uniuerfalem regulam, q> iingul‘ s peccatis refpondeant proprfe p cena; temporaks in imponend 3 poteftate clauium, Prius didum eft fandos fuftinere poenas, funt opera Dei,fuftinent contritionem feu terrores, fuftinent & alias communesafflidiones, Ita fuftinent aliqui proprias poef> a * a Deo impofitas,exempli caufa.Et haepoenae nihil perrincnt aa claues,quia claues nec^ imponere,necg remittereeas poflunt)« e< ! Deus fine minifterio clauium imponit 3C remittit. Nec fequit^ lf uniuerfalis regula. Dauidi propria p cena impofita eft, Igitur ter communes afflidiones,alia quxdam purgatortj poena cit,, Hj qua iingulis peccati fingulis gradus refpodet. V bi docet hoC « cr ptura,nonpoirenosamorteaeterna liberari, niiiperillam cofl^ penfationem cerfarum pcenarum prcter communes alflidionC" At contra faepifltme docet rcmiftionem pcccatorum gratis cof 113 gercpropter Chriftum.Chriftumefleuidorem peccati dC rod tis,quare non eft alTuendum meritum fatisfadionis. Etquam l1 ' afflidiones reliquac fint,tamen basinterpretatur praefentis P cC f. timortificationesefle, non compenfationes aeternae mortts, ' el precia pro aeterna morre. lob excufatur,q> no fit afflidus prop^ pretenta mala fada. Itaq? afflidiones non femper funt poc (1 ^’ autfignairae,lmopauidx confcientiae docendse funtalios ti nC . afflidionu potiores dfe,ne fent-^Kt fe a Deo t etici, fi in iffltd^ rl ( btisnihilmf? pcena3čiram Dei uideat, Altj fines potiores l 1 ' 1 ^ confid2randi,q>deusalienumopusfaciat,ut r ;*£pro/i betur iuftitia tftorum quifandifkantur. Neqj uero tolluntur communes calamitates proprie penila °pera fatisfadionum Canonicarum,hoccft,perilla opera tradk bontim humanariim,que ipfi lic tialere dicunt.ex opere operatcs lltetiam fi fiantin peccato mortal/, tamen redimantpcenas. Ec Cii obijcitur illud Pauli. Si nos iudicaremus ipfi, noiudkaremur * Domino,tierbutudkareintellig{ debetderota pcenitentia,8č Itudibus dcbitis, non de operibus nodebitis. Adueifaip ncftr poenas cotempta: Grammatices,cuminrclligunt iudicarci cfTe,quod«C"^p!ira čtu m peregreire ad S, lacobum, aut DE CONFESSIONE ET milia opera, Iadicare fignificat totam p cenitent/a, fignificat da*« narepeccata, Hacedamnatio ueref/t incontrit/onemutatio^ ne u/t^.Tota p c/l/a fecerunt Canones,dixtmus fupra difc/plinam Ecclefiaftk 3 ^ fuilTe,exempli caufa conftituram, Nec fentiebant hanc difopl* 1 ^ ncceftariamefle, ueladculpac,uelad poenae rem/flionem. N a y fiqut in h/s mentionem purgatortj fecerunt,interpretatur elTe tP compeniimonem teternae peente, non fatisfačftonem, fed purg? t/onem imperfeeftarum anrmarum, Sicut Auguft/nusaitueiP l/a concremari,hoceft,mortiftcari d/fiidentiam erga Deumdr al/os affedtus fim/les, Interdum Scr/ptorestransferuntfarisfac*^ n/s uocabulum ab ipfo ritu,feu fpetftaculo, ad fignificandafl 1 ram mort/ficat/onem,S/c Auguft/nns ait, V era fatisfačlio eft P e , catorum caufas exc/dere,hoc eft mortifteare carnem.Item cob ef , cere čarnem non utcopenfenturaetemaepoenaj,fed ne carop^j trahat ad peccandum. Ita Gregorius de reft/tut/one loqu/t** r ’ s fam eflfe pcenitendam, fi non fat/sf/atillts quorumres occup at j tenemas,Non enim uere dolet (e furatum efte,aut rapu/flej s ’ft 5 adhuc furatur.Tantifper enim fur a ut predo eftjdum efttnk ^ S A Tl SF A C TI O NE. it Pofleflbr alienae rej, Citiilis illa fatisfadio neceflaria eft, qiua fcriV ptum eft,qui furatus eft,deinceps non furetur, Item Chr^fofto# ^us inquit,In corde contrido, in ene confeflio, in opere tota hu^ tnilitas.Hoc nihil contra nos facit, debentfequi bona opera poe# nitentiam, debet poenitentia efle, non iimulado, fed totius uitae duttatioin melius. Item Patres fcribunt fatis efle, fi femel in uita fiat illa puhlica pU folennis pcenitentia,de qua funt fadi Canones fatisfadionu. x l >a ex re intelligi poteft,q> fentiebantillos Canones,no efle ne# Ce flariosadremiflionem peccatorum. Nam prseter illam folenne Poenitentiam,fsepc alias uolunt pcenitentiam agi,ubi non requi re hantur Canones fatisfadionum, Architediconfutationis fcribunt non efle toIerandum,utfa# tls facfliones contra expreflfum euangelium aboleantur, Nos igU ^roftendimus Canonicas illas fatisfačttones, hoc eft opera non debita,f ac ieda proptercopenfationepoenac,n5habere mandatu ^agelij.Res ipfa hoc oftedit,fi opera fatisfadionufunt opera n5 debita,quare allegant exprefliim euangeliu, Nafi euageliu tube j et copefari poenas per talia opera,ia elfent debita opera. Sed fic *°quuntur,ut fucum faciant imperitis,&: allegat teftimonia,qu$ de dcbitis operibus loquuntur, cum ipfi in fuis fatisfadionibus praefcribat opera no debita.Imo ipfi cScedunt in fcholis fine pec# catorecufari poflefatisfadiones. Falfo igitur hic fcribunt, q> ex# preflo euangelio cogamur fatisfadiones illas Canonicas fufcipe# •■e.Caeterumnosfaepeiatn teftati fumus,q> pcenitetia debeat bo# Oosfrudus parere,& qui fint bom frudus docent mandata,uide licet inuocatio,gratiarum adio,confeflio euangeltj,docere euan# gelium, obedire parentibus, 5C magiftratibus, feruire uocanoni, non occidere,non retinere odia,fed efle placabilem, dare egenti# bus quantu pro facultatibus pcfll’miis,non fcortan',no mScha# j?’fed coercere,8č refrenare,caftigarc čarnem, non propter copen ‘ationem poeme rternae,fed neobtemperet diabolo, neoffendat Y DE CONFESSIONE ET fpiritu fančlujte uera d i cere. Hi frudus habent praecept3 dd>8£ propter gloria dC madatudei fieri debet, habet QC praemia.Sed^’ no remittaturpoznae aeternae, nifi propter copenfatione certai' a traditionu aut purgatorrj, hoc no docet fcriptura.Indulgetiae O' lim crant codonationes publicaru illaru obferuationu, ne nimi 1 * grauarentur homines.Qi.iod fi humana autoritate remitti fatisf* diones S>C p cen* queunt,noG igitur /ure diuino, neceflaria efti^ la compenfano.Nam ius diuinum non toUicur humana a utorih te. Porro cum nune per fe antiquatus fit mos,8č quidem dilfim^ Jantibus Epifcopis,nihilopuseftremi(IionibusiHis. Ettamd 1 manfit nomen indulgentiaru, Et ficut fatisfadiones non intclld d* funt depolitica difeipiina, fed decompenfationcpccnte. induigenti* male tntelledae funt, q> liberent animas ex purga to' rio. At daniš non habet potefiate, nifi fuper terra ligandi, & fo* uendi,mxta illud,Quidquid ligaueris fuper terram,eritligatu coelo. Qiidquid foiueris fuper terra,erit folutu in c celo. Quafl' quam,ut fupra diximus,clauis poteftatem habet non imponendt poenas aut cultus inftituedi,fed tanrum habet mandatum retniV tendi pcccata,his qui conucrtuntur, SC arguendi & excommun , candiiftos qui nolunt conuerti. Sicut enim foluere fignificat mittere peccata, Ita ligare fignificat no remittere peccata.Loq l |' tur enim Chriftus,de regno fpirituali.Et mandatu dei eft, ut niftri euangelrj abfoluant hos qui conuertuntur, iuxta illud, P° teftas nobis data eft ad tedificationem. Quare referuatio cafu l!l11 politica res eft. Eft enim referuatio poenae Canonicae,non eft f£ feruatro culp* coram deo in his qui uere conuertuntur. ProiO^ rede iudicant aduerfarrj cum fatentur,q>in articulo mortis feruatio cafuum non debeat impedireabfolutione. EKpofuin 11 ^ fummam noftr* dodrinte de pcenitentia,quam certo fcimus p ^ am, 3c falubrem bonis mentibii? efle. Et boni uiri fi contuP' 1 ,, noftram dodrinam cum confufifltm is difputationibus adu cfl 'SATISFACTIONE. 86 tiomm,pcrfpicient aduerfarios omififle dodrinam de fide iuftifi* c ante,& confolantepia corda. Vidcbuntetiam mulca fingeread* l ierfarios,de merico attritionis,de lila infinita enumerationedeli* dorum, de fatisfačlionibus, ovn dicimus facramenta non cfie tantum notas piofeffionis inter homines,ut quida fin gunt, fed magis effc figna 8č teftimonia uoluntatis dei erga nos, P er quacmouet deus corda ad credendum. Sed hic iubent nos eti a >n feptem facramenta numerare. Nos fentimus prarftandum e& fe,ne negligantur res ČC ceremonial in fcripturis inftitutat, quot* cun q? funt, Nec muitum referre putamus, etiamfi docendi caufa ali) numerant aliter,fi tamen rede conferuent r res in feriptura tra* ditas.Nec ueteres eodem modo numerauerunt. Si facramenta uocamus ritus,qui habet mandatum dei,8čqui Ihis add ita eft promilfio gratie,facile eft iudicare que fint proprie facramenta.Nam ritus ab hominibus inftituti non erunt hoc mo do proprie dida facramenta. Non eft enim autoritatis humana?, promittere gratiam .Quare figna fine mandato dei inftituta,non funt certa figna gratia?,etiafi fortafle rudes docent,aut admonent aliquid, Vere igitur funt facramenta, Baptifmus, Coena domini, Abfolutio, quae eft faeramentum pcenitentiae. Nam hi ritus ha* bent mandatu dei,3č promifltone gratiae,qua: eft propria noui te »amenti.Certo enim debent ftatuere corda,cu baptizamur,cum uefeimur corpore domini, cu abfoluimur, q> uere ignofcat nobis deuspropter Chriftum.Et corda fimul per uerbum SC ritum mo tlet deus,ut credant,8č concipiantfidem,ficutait Paulus, Fides ex auditu eft.Sicut autem uerbum incurrit in aures,ut feriat cor* Y a DE NVMERO ET VSV dajta ritus ipfe incurrit in oculos, ut moueat corda. Ide effedu* eft uerbi&ritus, ficut praeclaredičtum eft ab Auguftino, Sacra* mentum efteuerbu uifibile,quia ritus oculis accipitur, 8 C eft qu a fi pidura uerbi,idem fignificans,quod uerbum, Quare idem eft utriufqj effedus, Confirmatio,&extrema undio funt ritus accepti a Patribtffc quos ne ecdefia quidem tanquam neceflarios ad (alutem requi* rit,quia non habent mandatum dei. Propterea no eft inutile h o$ ritus difcernereafupcrioribus,qui habent expreffum mandatu# dei,& daram promiflionem gratiae. Sacerdotium intelligunt aduerfarr) non de minifteriouerb* SC facramentorum aliis porrigendorum/ed intelligunt de facrifi* cio,quafi oporteat efte in Nouo Teftamento, facerdotium fitnift Leuitico, quod pro populo facrificet, &C mereatur alrjs remifti^ nem peccatorum. Nos docemusfacrificium Chrifti morientis # crucejatisfuifte pro peccatis totius mudi, nec indigerepraeterea alijs iacrifirijs,quafi illud nofatis fuerit pro peccatis noftris, Iden iuftificantur homines,non propter ulla reltqua facrificia,fed pr°* prer illud unum Chrifti facrificium, ii credant illo iacrificioie rri demptos efte. Ideo facerdotes uocantur, non ad ulla facrificia uri lut in lege pro populo facienda, ut per ea mereantur populo rri miftionem peccatorum,fed uocantur ad docendum euangeliu# SC facramenta porrigenda populo.Nec habemus nos aliud facd dotium,fimiIe Leuitico,ficutfatis docetEpiftolaadHebraeos.S' autem ordo de minifterio uerbi intelligatur, non grauatim uocri uerimus ordinemfacramentum. Nam minifterium uerbi hab^ mandatum dei,6dhabet magnificaspromifliones,Roma. I.B^ gelium eft potentia dci ad falutem omni credenti. Item Efa.f Verbum meum quod egredietur deore meo, nonreuertetur^ me uacuumjed faciet quajcunq?uolui dCc. Si ordo hoc modo ,fl telligatur,neq$ impofitionem manuum uocare facramentum g r * uemur ♦ Habet enim ecdefia mandatum de conftituendis SACRAM EHTORVM. »7 ^tis,quod gratifftmum effe nobis debet,q> fcimus Deum appro tare minifterium iilud,&: adeffe in minifterio. Ac prodeft quan* tUm fieripo tefi^ornare minifterium uerbi,omni genere laudis, aduerfus fanaticos homines,qui fomniant ipiritum fančium das> jbnon per uerbum, fed propter fuas quafdam praeparationes,fi * e deantociofi,taciti,inlocisobfcuris,expe(ftantes illuminatione, Suemadmodum olim ktSoua , ias«l docebant, nune docent ^nabaptiftae, Matrimonium no eft primum inftitutum in nouo Teftame/ to >fed ftatim initio creato genere humano. Habetautem manda Dei,habet3čpromiftiones,nonquidempropriead nsuum beftamentum percinentes,fed magis pertinentes ad uitam cor* P° r alem,quareftquis uolet faerametum uocare, difcernere tame jjPnoribus illis debet, quaeproprie funt figna noui Teftamenti, .‘ lI nt teftimonia grade 8Č remiilionis peccacorum.Qj.iod (iMa f rirn °niuin propterea habebit appellationem faeramenti, quia ‘'abet mandatum Dei.Etiamalt) ftatusfeu officia quae habent ^ndatum Dei,poterunt uocari iacramenta, ficut Magiftratus, j-°ftremo,fi omnes res annumerari faeramentis debent quae ha# mandatum DeijS^uibusfuntadditepromifliones^urno pdimusorationemquac ueriflime poteft dici faeramentu, Ha* bet enim dč mandatom dei 5č promiifiones plurimas.Et collocae hinterfacramenta,quatf in illuftriore loco, inuitat hominesad °tandum. Poifent hic numerari etia EIeemofynae, Item afflidio !? e vquae3čipfae funt figna, quibusaddidit Deus promiiliones, e d omittamus ifta.Nemo enim uir prudens de numero aut uo* fabulo magnopere rixabitur, fi tamen illae res retineantur, quae babent mandatum Dci.&promiffiones. Illud magis eft necciTarmm,intelIigere quomodo fit utendu ^ramentis. Hic damnamus torum populum Scholafticorum ^orum,qui docent, 9 faeramenta non ponentiobice,coferat ex opere operato,fine bono motu utentis«Haec fimpliciter Y 3 DS NVMERO ET VSV Iudaica opinio eft, fentire, q> pcr ceremoniam iuftificemttf> bono motu cordis,hoc eft,fine fide, Et tamcn haec impta &C p e J/ niciofa opinio,magna autoritate docctur, in toto regno Pont»^ cio.Paulus reda mat 5C negat Abraham iuftificatum cfTc drcu^ ctfione,fed circumctfionem efte fignum propofitum ad exercefl 1 damfidem.Itanos docemu$,q) in ufu faeramentorum, fides bcat accedere,qua: crcdatillis promiflionibus, g^accipiatres miftas, quae ibiin faeramento offeruntur. Eteft ratio plana dC $ miiTima.PromtlTio eft inutilis nifi fideaccipiatur, At fa eram en 11 funt fignapromiffionum.Igitur in ufu debet accedere fides, ut' 1 quis utetur Ccena Domini,iic utattir, Quia id eft faeramentu 111 noui Teftamenu,ut Chriftus clare dicit, Ideoftatuatfibi offcf 1 ) res promiflTas in nouo Teftamento, fcilicet gratuitam remiffi 0 ^ pecCatorum.Ec hanc rem fide accipiar,erigat pauidavn confd-^ tiam,&fentiat hatc teftimonia,no efle fallacia,fed tam certa, q 11 * d Deus nouo miraculo de coelo promitteret fe uelle ignofcet c ‘ Quid autem prodeiTentilla miracula &C promifliones, non f c . denttfEt loquimurhic defidefpeciali qute praefenti promiffi 01 ’ credit,non tanrum quae in genere credit Deum efle, fed quac cfC dit offerri remitlionem peccatorum.Hic ufus faeramenti confo, tur piasScT pauidas mentes.Quantum autem in Ecclefia abu^ pepereritillafanaticaopinio ) deopereoperato fine bonom 01 utentis,ncmo uerbis cofequi poteft. Hinc eft illa infinita prop* 1 ^ natio my(Tarum,fed de hacinfra dicemus, Necp illa litera exUd ribus Scriptoribus proferri poteft,q patrocinetur hac in re Sd 1 laftids. Imo contrarium ait Auguftinus,q> fides faeramend^j faeramentum iuftificet. Et eft nota Pauli fententia, Corde turad iuftitiam, c $ Articulum. (4. in quo ch^imus, nemini nifi rite uocat° ^ cedendam efle adminiftraticnem faeramentorum SC uerbiiu ^ clefia,itarccipiunt,iitamenutamurordinatione Canonie 3 - ^ es sacrambntorvm ^rein hoc conuentu fxpe telhti fumus, nos fumma uoluntate ClI pcre conferuare politiam Ecdefiafticam, & gradus in Ecdefia fedos etiam humana autoritate. Scimus enim bono& utilicon# %> a Patribus Ecdeiiallicam difciplinam hoc modo, ut ueteres Canonesdefcribunr,con(litutamelfe, Sed Epifcopi facerdotes *toftros aut cogunt hoc dodrinse genus quod confefli fumus abij Cer eacdamnare,autnoua &C inaudita cmdeluate miferos Simo jtocentes occidunt, Hae caufacimpediuntquo minus agnofcant Epifcopos,noftrifacerdotes.ltafeuitia Epifcoporum in cau ' a eft>quarealicubi duToluitur illa Caponica politia, quam nos ^agnopcre cupiebamus coferuare.Ipfi uiderint cmomodo ratio n 5‘ti deo reddituri finr,q> diflftpant Ecdeliam. Nollrse confcien# hac in re nihii habenc periculi,quia cum fciamus confeffione n °ftram ueram,piam 5C catholicam elfe,non debemus approba# ‘ e «iu'am iftorum,qui hanc dočlritiam perfequuntur. Ec Ecde# 'lameflfefcimus apud hos,qui uerbum deirede docent, &C rede Jdminiftranc facramenta,non apud illos,qui uerbum deinon fot ' l 'rn edidisdeiere conantur,fed etiam reda dC uera docences tru# ^dant,erga quos,etiam fiqutd contra Canones faciunt, tame ipfi Canones mitiores jfunt.Porro hic iterum uolumus teftatum,nos iibenterconferuaturoselIeEcdeiiafticam&Canonicam politia, fi modo Epifcopi definant in noftras Ecclefias fcuire,Ha?c noftra UoluntasSčcoram Deo,Sčapudomnesgentes,adomnem po# fteritatem excufabitnos, nenobis impiuari pofltt,q> Epi# fcoporum autoritas labefadatur,ubilegerint atcp audie# rint homines,nos iniuftam feuiciam Epifcorum de#^ prccantes, nihii a:qui impctrare potuifle DE TRADITJLONIBVS HV# MANIS IN EČCLESIA, DE TRADITIONIBVS. I N articulo 1$*, recfpmnt primam partem, in qua dicimus ob* feruandosefferitus Ecdefiafticos, qui fine peccato obferuart poflfunt,& ad traquillitatem SC bonum ordinem in Ecdefia pro* funt. Alteram partem omnino damnant,in qua dicimus traditio nes humanasinftitutas ad placandum Deum, ad promerenda gratiam,SxC fatisfaciedum pro peccatis,aduerfari Euagelio.Qu^ quam in ipfa confeflione de difcrimine ciboru,fatis multa dixiflP de traditionibus,tamen hic quxda breuiterrepetenda funt. HtiS fi arbitramur aduerfarios,ex alrjs caufis defenfuros efle traditiod humanas,tamen hoc non putauimus futurum,ut hunc articul* damnarent,Non mererinosremiflionem peccatorum, aut grada obferuatione traditionum humanarum. Poftquam igtturhic ad ticulus damnatusefl:,facilem &C planam caufam habemus.Nu^ apefte Iudaizant aduerfarij,aperteobruunt Euangelium docffr 1 / nis daemoniorum. Tuc enim fcriptura uocat traditiones, dod 1 ^ nas daemoniorum,quando docetur,q> fint cultus utiles ad protf ž rendam remiflionem peccatorum SC gratiam. Tune enim obfctf* rant Euangelium,beneficitim Chrifti,& luftitiam fidei. Euang* lium docet nos fide propter Chriftum gratis accipere remiffion* peccatorum SC reconciliari Deo. Aduerfartj contra alium medi* toremconftituunt,fcilicethastraditiones. Propter has uolu r > ( confequi remiffionem peccatorum, per has uolunt placare irad dei. At Chriftus aperre dicit, Fruftra colunt memandatis h o^ 1 num.Supra copiofedifputauimushomines iuftificarifide, c 1111 ! credunt fe habere Deum placatum,n5 propter noftra opera, gratis propter Chriftum. Hanc certum efl: Euangeltj do<5lf**lf effe,quia Paulusclare dicit ad Ephef.2. Gratis foluatieftis pe> ‘ l/ dem, SC hoc non exuobis, Dei donum eft, non ex hominib t,s ' Nune ifti dicunt promererihomines remiffionem peccatoru P c ‘. has obferuationes humanas.Qjud hoc efl; aliud qua prseter C‘ ir dum,alium iuftificatorem,alium mediatorem conftituerefP atI lus inquit ad Galatas. Euacuati eflis a Chrifto,qui lege itift*^- H VM A. IN ECCLESIA. Z) mini,id eft, S i fen t it is nos mereri obferuatione legis, ut /ufti cora dco reputemini, nihil p rod en C uobis Chriftus, quia quorfum ot pus eft Chrifto iftis,qui fentiunt fe iuftos effe,fua obferuatione le S gtsCDeuspropofuit Chriftum, q> propter hunc mediatorem, no propter noftras iuftitias uelit nobis effe propitius, At ifti fentiunt deum efleplacatum,propitium propter traditiones, &C non ptw pter Chriftum. Adimunt lgttur Chrifto honorem mediaioris* Nec intereft inter noftras traditiones, Sč Mofaicas ceremonias, ^uodadhancrem attinet.Paulusideo damnat Mofaicas ceremo hiasjficut traditiones damnat,quia exiftimabatur effeopera qu£ Hiererentur iuftitiam coram deo .Ita obfcurabatur officiu Chrifti & iuftitia fidei.Quare remota Iege,remotis traditibnibus,conten dit,q> non propter ifta,'opera,fed propter Chriftum gratis promif fa fit remiffio peccatorum,modo ut fide accipiamus eam.Na pro HiilTio non accipitur nifi fide. Cum igitur fide accipiamus remifli °nem peccaitorum, cum fide habeamus propitium deu, propter Chriftum,error 5č impietas eft conftituere,q> per has obferuatio* nes mereamur remifltonem peccatorum. Si quis hic dicat no me •"eri nos remiflionem peccatorum,fed iam iuftificatos, per has tra ditiones mereri gratiam. Hic iterum reclamat Paulus, Chriftum Peccati.miniftrum fore, fi poft iuftificationem fentiendum fit, q» deinde non propter Chriftum iuftireputemur,fed primum mere ri debeamus peralias obferuationes,ut iuftireputemur. ltem,ho •ntnis teftamento nihil addi debet. Ergo nec dei teftamento,qui promittit,q> propter Chriftum propitius nobis efle uelit,addi de bet,q> primum per has obferuationes debeamus mereri, ut acce^ pti 5C iufti reputemur. Quanquam quid opus eft longa difputatione. Nulla traditio a fancftis Patribus hoc confilio inftituta eft,ut mereatur remiflio* Hem peccatorum, aut iuftitiam' ? fed funt inftituta? propter bonu ^dincm in ecdefia, SC propter tranquillitate. Etut uelit aliquis * n ftituere certa opera ad promerendam remilfionem peccatoru, Z DE TRADITIONIB VS. aut iuftitiam,quomodo fciet illa opera deo placere, cum non ha^ beat teftimonium uerbi dei,quomodo de uolutate dei certos red* det hominesjfine mandato 8č uerbo deifNonne ubicp in Proph e tis prohibet inftituerepeculiarcs cultus, iinefuo mandato chiel.zo. fcriptum eft, In praeceptis Patrum ueftrorum nolite io* cedere,neciudida eorum cuftodiatis, nec in idolis eorum pollu 3 mini.Ego dominusdeas uefter,In praeceptis meis ambulate,& ludicia mea ciutodite, 5C faciteea ♦ Si licec hominibus inftituetf cultus, dC perhos cultus merenturgratiam ,iam omnium gent# cultus erunt approbandi, cultus inftituti a Ieroboam, 5C ali} s c& tra legem erunt approbandi,Quid enim intereft,fi nobis licuit 111 ftituere cultus utiles ad promerendam gratiam aut iuftitiam,citf non licuit idem gentibusSč Ifraelitisfldeo gentium 6 C Ifraclitan' cultus improbati funt, q> fentiebant fefe per illos mereri remiffi 0 ' nem peccatorum dC iuftmam, 8C iuftitiam fideinon norant. ftremo,undereddimur ccrti,q> cultus ab hominibus inftituti mandato dei iuftificent,Siqutdem deuoluntate dei niliil affii ro^ ri poteft fine uerbo dei, Quidfi hos cultus non approbat dcus. Quomodo igitur affirmant aduerfai rj q> iuftificcnt, cum id uerbo ac teftimonio dei non podit affirmari.Et Paulus dicat,CV mne quod non eftexfide,peccatumefle, Cumautem hi cultu 3 nullum habeant teftimonium uerbi dei jdubitare confcientiaf 11 necefle eft,utrum placeant deo, . Et quid in re manifefta uerbis opus eft ( fi hos humanos en* tus defendunt aduerfarrj noftri,tanquam promerentes iuftifi<-‘ at onem gratiam,remiftioncm peccatorum,fimplicirer conftituU 11 , 1 regnu Antichrifti.Nam rcgnu Antichrifti, eft nouus cultus de*’ excogitatus humana autoritate,reqcies Chriftum, ficut regnU^ Mahometi habet cultus, habet opera, per quae uult iuftificari c °' tam deo,nec fentit homines coram deo gratis iuftificari fide P 1 ? pter Chriftum,Ita dč Papatuserit pars regni Antichrifti,fi f lC !r fendit humanos cultus,iuftificet, Detrahitem honos Ch^° HVMA. IH ECCLESIA, 90 ciim docent, q> non propter Chriftum gratis iuftificemur per fb dem,fed per tales cultus,maximecp cum docent, tales cultus,non folij utiles efle ad iuftificatione, led necellarios etiam, ficut fupra in articulo odauo fentiut,ubi damnat nos,q> diximus,q> no fit ne ceflarium,ad ueram unitatem ecdefiae, ubicp fimiles efleritus ab hominibus inftitutos. Daniel capite undedmo, fignificat nouos ctiluis humanos, ipfam formam SC ^oAiruap regnj Antichriftifo te. Sic enim inquit, Deurn Maoiim in loco fuo colet, dC deu que non nouerunt Patres eius,colet auro SC argento,& lapidibus pre ciofis, Hic defcribit nouos cultns, quia inquit talem deum coli, c iualem Patres ignorauerint , Nam S, Patres ,SC fi habuerunt SC ipfi ritus SC traditiones, tamen non fentiebant has res utiles aut neceflariasellead iuftificationem, non obfcurabant gloriam SC °fficium Chrifti,feddocebant nos iuftificarifide propter Chrb foim, non propter illos humanos cultus , Cteterum ritus huma* nosobferuabant propter utilitatem corporalem, ut fcirct popu* fos quo tempore conueniendum cflet,ut ordine SC grauiter in te* Plisexcmpli caufa fierent omnia, deniep ut uulgus etiam habe^ let quandam paedagogiam.Nam diferimina temporum SC uarie tes rituum nalet ad admonendum uulgus, Hascaufas habebant Patres rituum feruandorum,ut aperte teftatur Epiphanius in di fputatione contra Encratitas, quod genus fimile fuit Monadro* ru noitroru.Fuerunt enim fodalitia quae iibi certas traditiones im ponebanr,abftinebanr.a uino etiam in ipfa ccena domini, Nullis carnibus uefcebatur,nepifcium quidem,quain refratres Dornik niči longe fuperabant, A coniugio uero uelmaximcabho:s-ebat, etfi a confuetudinemulierum non abhorrebant. Id enim obrjcit eis Epiphanius,habebant enim rnuliercularum greges idem uit£ genus fcquentes, iicut hoc tepore fere ubiqj habet Monachi uici na mulieru Monafteria. Et has pbferuationes fingebant e (Te eub htm dei,<3č iuftitiam propter quam deo accepti elfent,qua plačah te nt iram dd,Hacopinioneimprobat Epiphanius,& alios fines Z a DE TRADITIONIBVS, efle traditionum oftendit,dicitprobandas effe traditiones,fadas fta rnplyK^iraap,HS'tix rnp woAi-ro, hoc eft aut ad coercenda caP nem,propter difciplinam rudium ,aut propter politicum ordine* Etnos propter hascaufasrede feruari pofle traditiones iudka* m us, Vt populus fobrius interiit facris,ficut Iofaphat, dC Rex N 1 iifue ieiunia indixerut.Item utordoSf politia ecclefi« doceatink peritos, quid guo temporegeftum fit ♦ Hinc funt feri« Natalij Pafchatis,Pentecoftes, &C fimiles, Hoc eftquod Epiphanius alt polici« caufa inftitutas efle traditiones,uidelicet ordiniscaufa,^ ut ordo llleadmoneat hormnes de hiftoria,S£ de benefirijs Chrh fti. Etenim multo efficacius admonent uulgus,not« rerum quafi pid« in moribus ac ritibus, qj liter«. Hos fines proderat oftend populo,8t illuftrari, fed his finibus affingunt aduerfarij aliu qud dam Pharifaica perfuafione,q> uidelicet talesobferuationes met 2 anturremiftionem peccatorum,cp iint cultus neceflarrj ad iufh$ cationem,q> propter eos reputentur hominesiufti coram deo» Hoc plane eft,Deum colereauro,argento,8 deus fiat placatus uarietate ueftitus, omamen torurm 2^ milibusrebus,qualesfunt infinit«in traditionibus humanis,aU £ q> eiufmodi res,iint cultus dei,temporutn,cibon.Hn,uaibrum, ftitusdifcrimiha, Paulus ad Coloflenfes fcribit,traditiones habere fpeciem fap 1 enti«, Et habent profedo,nam euto^'« illa ualde decet in ecclefi 3 ’ eamcp ob caufam neceffaria eft,fed humana ratio,quia non intcU 1 git iuftitiam fidei,naturaliter affingit,q> talia opera iuftificent mines ? q reconcilient deum &c.Sic fentiebat uulgusinter Ifrae* 1 tas,8čhacopinione augebant taks ceremoniasdicutapudnosfi 1 monaftert)s creuerunt. Siciudicat humana ratio etiam deexet^ ttjs corpon's,deieiunijs,quorum finis cum fit,coercere čarnem^ 3 tio affingit finem,q> iint cultus,qift iuftificet, Sicut Thomas f crl bifjeiuntum uaJere ad deletionem &C prohibitionem culpe,Ek c %nt.uerba Thom«,Ita fapieti« aciuftiti«lpecies in talibus HVMA, IN ECCLESIA. g? fibas decipit homines.Et accedunt exempla Sandorum, quos dum ftudent imitari homines,imitantur plaeruncg externa exew citia,non imitantur fidem eorum* Poftquam fefellithomineshec fpedes fapientiae ac iuflitiae, deinde fequunturinfi'nita incommoda,obfcuratur Euangeliutn deiuftitia fideiin Chrifhim,8č fuccedit uana fiducia talium ope* riim, Deinde obfcurantur praecepta Dei,haec op?ra arrogant fiV bi titulum perfečig SC fpiritualis uitae,Sč longe pradferuntur ope* f| bus praeceptomm Dei, ut operibus fuae cuiufcjj uocationis,ad ^miflrationucipublicae, adminiftrationi Oeconomiae, uitae cof lLI gali,educationi libcroru, Hsec p illis ceremonrjs iudicaturefle t^ophanadra utcum quadam dubitatione confcientiae a multis e *erceantur. Conitat enim multos deferta adminiftrationereipu ^icac,deferto coniugio,illas obferuationes amplexos e (Te tanqua ^elfores SC iandiores.Necp hoc fatiseft, ubi occupauit animos ferfua(io,q> tales obferuatioes ad iuftificationem neceflarise fint, Tibere uexantur confcicntiae,quia no pofliint omnes obieruatio* riesexade praeftare, Naquotus quifq? numerare omnes potuitt Extant immenii libri, imo Bibliothecae totae,nullam fyllabam de Chrifto,defide in Chriftum,de bonis operibus fuae cuiufcp uoca* rionis continentes/ed tantum colligentes traditiones, &C harum •nterpretationes^utbus tnterdum exacerbantur,interdum rela* 5tantur.Quomodo torquetur uir optimus Gerfon, dum quterit gradus SC latitudines praeceptorum,Nec tamen poteft conftitue re in gradu certo,lnterimgrauiterdeploratpericulapia ril m confcientiarum,quaeparit harcacerba interpretatio trsditio^ Hum, Nos igitur contra illam ipedem fapientfe SC iuftitite in huma *>is ritibus,q«ae fallic homines, muniamus nos uerbo Dei ,8 l pri riium fciamus easnecp remiffionem p?ccatorum,neqj iuftificatio riem mereri coram Deo,necp ad iufiificationem neceffarias efle, •^ftimonia quaedam fupra citanimus,Et plenuseft Paulus, M ■ DE TRADITIONIBVS Coloff.2, clare dicit.Nemo uos iudicet in cibo,potu> aut {lato fe fto,aut nouilunio,aut fabbatis,qute funt umbrae fururorum^or*' pusaucem Chrifti* Atcphicficmil&legem Moyfi,8<: traditiones humanas compleditur,ne aduerfartj eludanthaec te{limonia,u£ folent,q> Paulus lantum de IegeMoyfi loquatur, lile uero hic cla te teftatur fe loqui de traditionibus humanis« Quanquamquid dicanc aduerfartj non uident, fi Euangelium negat ceremonias Moyfi quae erantdiuinitus inftitutte iufi:ificare,quanto minus id ftificant traditiones humanae* Nechabent Epifcopi poteftatem inftituendi cultus tanqu a iuftificates,aut neceflarios adiuftificatione.Imo Apoftoli Ado 1 * rum* 15 ”, dicuiit, Quid tentatis Deum, imponentes iugum ubiuelut magnum peccatum accufat Petrus,hoc confilium on^ randaeEccleliae.Etad Galatas $\ uetat Paulus iterum feruitut' fubrjci.VoIuntigitur ApoftoliinEcclefia manere hanc liberta* tem,ne iudiceturullf cultus legis aut traditionum neceflartj elfti ficutin lege fueruntneceflariaj ceremonije ad tempus, neobfcure tur iuftitia fidei,fi iudicent homines cultus illos mereri iuftifica* tionem,autadiuftificationem neccflarios efle* Multi uarias wr$ quaeruntin traditionibus ut confcicntrjs medeantur, necp ta men certosgradusreperiunt,perquos explicent confcientias e* his uinculis* Verum ficut Alexanderfoluit Gordium nodu, q ut j cuexplicarenopoflet, gladiofemel diflecuit, ita Apoftolifemd liberat cofcietias traditionibus,pracfertim iitradantur ad prornd rendam iuftificationem.Huic dodrinte coguntnos Apoftoliad uerfarrdocendo,8č exemplis, Cogunt nos 'docere, q> tradition eS non iuftif»cent,q> non fint neceflariae ad iuflificationem, q> nettf 0 debeat condere aut recipere traditiones hac opinione,q> merea^ tur iuftificationem. Tune etiam ii quis obferuat,obferuet fine perftitione tanquam politicos rnpres, ficut fine fuperftitione 3 ; 1 ter ueftiilturmilites,aliter Scholaftici, Apofloli uiolant tradib 0 * 1 nes,8fexcufantura Chrifto.Erat enim exemplum oftendendu^ Pharife{s,q> illi cultus efient inutiles.Et fi quas traditiones p artJ HVMA. IN ECCLESIA. 9 * commodasomittunt noftri,fads nune excufati funteum requira tur tanquam promereantur iuftificadoncm, Tališ enim opinio »n traditionibus eft impia, Cactmim traditiones ueteres fadasin Ecclcfia, utilitatis tranquillitatiscaufa libenter feruanuis,eafqj interpretamur To tufK/jiol^op exdufa opinione quae fentit q> iuftifteent, Ac falfo Hos accufant inimici noftri,q> bonas ordinationes^ q> difciplinam ficdeiiazaboleamus. Vere enim prcedicare poffiinuis puhlicam formam Ecclefiarum apud noshoneftiorem efle,quam apudad* nerfarios.Etii quis redeexpendere uelit, Veriusferuamus Ca^ nones,quam aduerfarrj, Apud aduerfarios MyiTas faciunt facrifb c uliinuiti>&r mercede condudi,& p!a:mnqj taturii mercedis cau* fe,Canunt Pfaimos,non ut difcant, autorent, Sed cultus caufa, cer to DE TRADITIONIBVS ftatuendum fit efficax,q> exaudiatur,de criicc,’de dignitate magiftratuum SC omnium ciuilium ordinationum,de diicrmine ^ regni Chrifti,feu regni fpiritualis £>d politicarum rerum, de con^ higio,deeducatione SC inftitutione puerorum, de caftitate, de omnibus officijs caritatis. Ex hoc ftatu Ecclefiarum iudican' po teft,nos difciplinam Ecdefiafticam,Sč pias ceremonias,2£ bonos moreš Ecdefiafticos diligenter conferuare. Ac de morfificati5ecarnis,Sč difciplina corporis ita docemtf s fieut narrat confeftio,q> uera SC non fimulata mortificatio fiat pd crucem &afflidiones,quibus Deusexercetnos,Inhis obediem* dum eft uoluntati dei,fieut ait Paulus, Exhibete corpora ueftr 3 hoftiam SCc. E* haecfuntfpiritualiaexercitia timoris 2čfidei. Vd mm praeter hanc mortificationem quae fit per crucem, eft SC u o* luntarium quoddam exercitq genus necelFarm,dequo Chriftt*® ait.Cauete necordaueftra grauentur crapula.Et paulus, Caft^ gocorpus meum,8čin feruitutem redigo SCc, Et haec exercitP fufcipienda funt, non q> fint cultus iuftificantes,fed ut coerceant čarnem,ne faturitasobruat nos,8č reddatfecuros&£ociofos,qua exrefit,ucaffedlibus carnis indulgeat SC obtemperent homines. Haec diligentia debet efle perpetua,quia habet perpetuum mal^ datum Dei,Et illa pradcripta forma certorum ciborum, ac tetr^ porum nihilfacitad coercendam čarnem,Eftenim delicatior & fumptuofior quam reliqua conuiuia.Et ne aduerfarij qu’dem do feruant formam in Canonibus traditam* Multas SC difficiles difputationes habet hic locus de tradit l ° nibuSyicnosreipfaexpertifumus, traditiones uere efte Iaque° s confcientiarum. Cum exiguntur tanquam neceflariae,miriš & 0 J dis cruciant confcientias praztermittentes aliquam obferuation e ' Rurfus abrogatiofua habet incomoda,fuas quceftiones. Sed n° s facflem&TpIan im caufam habemus,quia aduerfarrj damnat fl° s ’ q>docemus tra jitiones humariSs non mereri remiflionem po cCa torum,ltem requirunt unitierfales traditiones,quaslic uocaot’ tanqt^^ HVMA. IN ECCLESIA. ?j *anqua neeeflarias ad iuftificationem. Hic habemus Patronu co ftantem Paulum,qui ubiq? contendit has obfematfones neq? ivtt fttficare,nec$ necelfarias eifc fupra iuftitiam fidei. Et tame ufum ^tbcrtatis inhis rebus,ita moderandum eflc docemus,neimperiti °ffendamur, dC propterabufum Iibertatis fiant iniquiores ueiae ^ocfir/n^euangeli), neue iineprobabili caufa mutetur aliquid in Ufitatis ritibus,(ed ut propter alenda concordia feruentur ueteres ^ores,qui fine peccato, aut finemagno incommodo feruari pofr fant.Et in hoc ipfo conuentu fatis oitendimus nos propter chari late cc^ia^ofano grauatim obferuaturoseflecum alijs,etia fiquid 'ncomodi haberent/ed puhlica concordia, qu» quide fine offen fione confcientiaru fieri poftet, iudicauimus omnibus alijs como disanteferendamefle. Seddehactotare paulopoft etiam dice# ^Us,cum deuotis,8č depoteftateecdefiaftica difputabimus. Articulum XVI. rec/piunt aduerfarq fine ulla exceptione,in quo confeffi fumus,q> liceat Chriftiano gerere magiftratus, exer# Ce te ludicia, ex Imperatorrjslegibus, feu alrjs praefentibus legi# ^tis,fupplicia iure conftituere,iure bella gerere, milftare, contra# here,tenere proprium ,iufiurandum poftulatibus magiftratibus qare,cqntrahere matrimonium, denicp q> legitimne ordinationes c tuiles,fint bona- creatur» dei,8£ordinationes diuin»,quibus tu to Chriftiamis uti poteft.Hic totus loc 9 de difcrimine regni Chri regni ciuilis,literis noftroru utiliter illuftratus eft, q> regni* Chrifti fit fpii ituale,hoc eft in corde notitiam dei,timorem dci,et fidem,iuftitiam »ternam &C uitam »ternam inchoans.Interim fo fis finat nos uti politicis ordinationibus legitimis, quarum ?unc|j gentium inter quas uiuimus,ficutfinitnos uti medicina, aut Ar# chitečlonica,aut cibo,potu,aere, Necfert euangelium nouasle# ges de fiatu ciuili,fed pt»cipit, ut pr»fentibus legibus obtempe# *cmiTs,fiueabethnicis,fiueab a\tjscqndi(»fint,Si hacobedietia jjftai itate iubet exercerc. Infaniebat enim Carolofhdius, qui no# impcncbat leges iudiciales Moyfi ♦ De his rebus ideo copio# DE T RADI TI ONI B V S, fitis fcrfpferunt noftri, quia Monachi mukaš pernictofas opinio* nes fparferunt in ecclefiam, Vocauerunt politiam euangclicam, communioncm rerum,dixerunt etle coniilia, non tenere propUU non uJcifctHae opiniones ualdeobfcurant euangelium SC regnU (pirituale, SC funt periculofse rebus pubiicis, Nam EuangekuU* non diffipatpoluiamauc oeconomiam >fed muko magis appr^ bat,8d non folum propter poenam, fed etiam propter confdent$ uibetiIlisparere£anquamdiuinteordinauoni. . lukanizs Apokaca,Celfus SC plam'qjalq,obiecerunt Chrtfl# aniSjCjj euangelium diftipare£refpubiicas,quia prohiberetuind^ čtam,Sč alta quaedam traderet parum apta ciutlt fodetati. Et h# quaefiiones mive exercuerac Origenem,Nazianzenum, 3 dalioS' Gum quidem facillime explicari pofiint, fi fdamus euangelium 1 non ferre leges de ftatu Ciuili, fed efte remiliionem peccatoruub Si inchoationem uka: Sterna: in corciibus credcntium.CeteruU 1 non folum externas polttias approbare,fed nos etiam fu bij cere ih Iisjfiait neceflario fubditi lumus Icgibus temporum, uicibus hy c mis&aeftacis ranquam diuinisordinationibus, Euangcliu Pj°' hibet uindidam priuatam, tdq? hoc conillio Chriflus toties lik culcat, ne Apoftoliputarentfeimperia debereiftiseripere, qu* alioqui tenebant,&Roma.! z, Puhlicaquefttexofficioo 13 giftratus,non diffuadetur, fed praecipitur , & eft opus dei, iti# 3 Paulom,Roma, 13.lam publicaruindidae fpeciesfunt, indic 13 ’ fupplicia, bella, militia. De his rebus Čfj male iudicauerint muk 1 fcriptores,confht,quia in hoc errorefuerunt, euangelium cxt^- nam quandam nouam & monafticam politiam effe, necuidefUt euangelium cordtbus afferre iuftitiam aeternam, foris autem P r0 bareftatum ciuilem, Vaniffimum Sc hoc eft,q> ftt perfedio Chriftiana,non tciid^ uvma. in ecčlesia; prcptfum.Nam perfedio Chriftiana cfl fita, non in contemptu duilium ordinauonum, fcd in motibus cordis, in magno timore deijin magna fide,ficut Abraham, Dauid, Daniel, etiam in ma* gnisopibus atcp imperrjs non minus perfedi erant,č£ nullibere** rnfcae, Sed Monachiillam externam hypocrifi'n offuderuntocu* lis hominum, ne uideri poffetin quibus rebus fit uera perfedio* Quibus laudibus uexerunt communione rera,quafi euangelica? At lite laudes plurimu habent periculi,praefertim cum longe d tO fentiant a fcripturis, Scriptura enim non pra?cipit,ut res fint com •Huncs/ed lex decalogi,cum inquit,Non furtum facies,dominia diftinguit,6č fuu quemq? tenere iubet * Planefurebat Vuiglefus, Sim' negabat licere facerdotibus tenere propriu, Sdnt infinitae d u fputationcs de contradibus,de quibus uunquam fatis fieti bonis confcientijs poteft, nifi fciant hanc regulam, q> Chriftiano liceat uti ciuilibus ordinationibus ac legibus * Htec regula tuetur com fcientiasjcum docet eatenus licitos eflfe cotradus coram deo,qua tc nus cos magiftratus feu legcs approbant. Hic totus locus rerum politicarum a noftris ita patefadus eft, Ut plurimi boni uiri,qui ucrfantur in i epublica,et in negocijs pr$ dicauerint fe magnopere adiutos efle, qui antea Monachom opi Uionibus uexati dubitabanr, Vtrum illa ciuilia cfficia & negocia Cuangelium pcrmitteret. Pisec ideo recitautmus,ut etiam exteri intelligant,hoc dodrinac genere,quod nos fequimur, non labefa* dari, fed multo magis muniri autoritatem magtfiratuum, &C dw gnitatem omnium ordinationum ciuilium, quarum rerum ma? gnitudo fatuis illis opinionibus monaftids,mirifice antea diit ob fcurata,quae longe praeferebant politiar&i ceconomice,tidicuIatn 6č uaniffimamhypocrifin paupertatis &C humilitatis, cum quide politia 5C oeconomia habeant mandata dei, J Ha Platonica comu Uio non habeat mandatumde(, Articulum XVlI.recipiunt adiiettanj fine exceptione,in quo ^Onfitetnur, Ghriftum in cofummatione mundi apparituru ciTe, a z DE TRADITIONIBVS ac mortuos omnes refufritaturiitn,& prjs seternanuntam na gaudia daturum,impios uero condemnatumm efle, ut cu dta bolo fine fine crucientur. Articulum X VI Il.recipiunt aduerfartj de Iibero arbitrio. Ed liqutedam adduntfeftimontapaiumaptaadeamcaufam« Ad<* dat dC dedamationem q> non lit nimium tribuendum Iibero ard bitrio,cumPeJ.agianis,neqt omnem ei libertate adimendacffc cU JVlanichcis. Preclare fane,fed quid intereft inter Pelagianos et ad uerfarios nokrosfcum utricp fentiant homincs fine fptritu fančto polke deum diligere, 5C prsecepta dei facere, quo ad fubkantiatf aduum, mererigratiam ac iukificationem operibus, quaerat>° perfeefficicfine fpiritufan&o. Quam muka abfurda fequunW f exhis Pelagianis opinionibus, quteinfcholis magna autorital e docentur.Has Augukinus fequens Paulum, magna contend 0 ^ ne refutat. Cuius fententiam fupra in articulo de Iuftificatione & Cirauimus. Necp uero adimimus humanae uoluntati Iibertatefl 1 * Habet humana uoluntaslibertarem in operibus &C rebusdeligefl dis 5 quasratio perfecomprehendit. Potek aliqtio modoefficcrč luftitiam ciuilem,(eu iuftitiam operum, potek loqui de deo,exb’ beredeo certum cultum externo opere, obedire magfkratibus,P 3 rentibus in opere externo eligendo, potek continere manus a de,ab adu!terio,a furto. Cureliqua fit in natura hominis ratio nididum de rebus fenfuifubietfiis, relfquus ek etiam deledus ea^ rum rerum^ Iibertas et faculcas effiriendae iukitiae ciuilisJd cfi 3 uocat fcriptura iukitiam carnis,quam natura carnalis,hoc ek,ra* tio pejfecfficit finefpiritu fančto* Quanquam tantaekuiscotd cupifcentiae, ut malis affečiibus kepius obtemperent homineSr quam rcčio iudicio. Et diabolusquiek efficaxin imptjs,ut a ,c Paulus,non dcfinit tncitare hanc imbecillcm natura ad uaria dc* litka . Hte caufac funt, cjuave & ciuilis iuft/tia rara fit inter homd fies,ficut uidemus,ne ipfos quidem Phiioibphos ram confecuto* riTejqtu uidentur ca cxpetiuiffe.lllijd autemfalfum ek > non H V M A. IN E C C L E SI A. » čare hominemquifacit opera praeceptorum extra grada. Etad* dfimt amplius,talibus operibus neceflarto deberi remtffione pee> catorum ac iuftificationem. Nam humana corda fine fpfritu fan* do,funtfinetimore Dei,finefiduciaerga Deum, noncreduntiL' exaudiri,fibi ignofci,feiuuari 5i feruari a Deo, Igitur funt impia* Porro arbor mala non poteftferre bonos frudus.Et finefideim* poflibile eft Deo placere, Igitur etiamfi concedimus libero arbitrio libertatem Si facul tatem externa opera legis efficiendi, tamen tila fpiritualia non tri buimus libero arbitrio,fcilicet uere timere Deum, uere credere Deo,uere ftatuere ac fentire q> deus nos refpiciaistexaudiat,igno* fcat nobis 8ic, Hsecfunt uera opera pritnac tabuiae, quaa non po* tefl humanu cor efftcere,fine fpiritu fando,ficut ait Paulus. Ani* malis homo,hoc eft,homo tantum naturalibus ufribus utens,no percipit ea q dei funt. Et hoc iudicari pot,fi cofideret hoies,'quo* modo corda de uoluntate Dci fentianr,Vtrum uere ftatuant fe re (pici 8č exaudiri a deo.Hanc fidem difficile eft d£ fandis retinere, latum abeftutfitinimpns. Cocipitur autem,ut fupra diximus, cum corda perterrefada Euangelium audiunt,8i confolationetn concipiunt. Prodeft igitur ifta diftributio,in qua tribuitur libero arbitrio iuftitia ciuilis,8i iuftitia fpiritualis gubernationi fpiritus fandi in renatis. Ita enim retinetur paedagogia,quia omnes hominespa* fiter debent fcire,8i q> Deus illam ciuile iuftitiam requirat, &C q? aliquo modo prarftare eam poftimus.Et tamen oftenditr.r difcru men inter iuftitiam humanam 8i ipiritualem,inter Philofophica, 8i dodrinam fpiritus fandi,8iinteIligipoteftad quid opus fitfpi ritu fando. Necp harc diftributto a nobis inuenta eft, fedfcriptu* ra clariflitnetradit eam.Trad^t eam Si Auguftinus 3i eft reces pgrcgie tradata a Guielmo Parifienfi, fcd fcelefte obruta eft ab «ftis,qui fomniauemnt homines legi Deiobedire pofle fine fpfik a 3 DE TR ADITI0NI J5VS, tu fando,dari autem fpiritum fandum, ut acc edat reipedus tnc/ Kitovi). Articulum. ip.redpiunt aduerfartj,in quo confitemur,q> && unus ac folus Deus condiderit uniuerfam naturam, SC coniertid omnia quse exiftunt,tamen caufa peccatifit uoluntas indiabo* 1 o SC hominibus auertens fe a Deo,iuxta didum Chrifti, de dia* bolo. Cum loquitur mendacium,ex proprijs loquitur. In Articulo'2.0, dtferte ponunt harc uerba^rerjciant&dtr^ probcnthoc quod dicimus,q? non mereanturhomines rcmiffio' nem peccatorum bonis operibus. Hune articulum clare prted^ cantfererjcereSčimprobare.Quidinrctam manifefta dicendd eftvHic apertet/ftendunt architedi cofutationis,quo fpiritu aga tur,Quid eftenim certtus in Ecclefia,quam q> remiffio peccato^ rum condngatgratis propter Chriftum,q> Chriftus fit pvopitia* tio pro peccatis,non noitra opera,ficut Petrus inquit, Huic ort* nes Propheta: perhibent teftimonium,in nomine ipiius accipe £C remiftionem peccatorum omnes qui credunt in eum, Huic Eccle fiae Prophtetaru aflentiamurpotius quam iftisperditis Scrtpto^ ribus confutationis,qui tam impudeter blafphcmant Chriftum* Nam etiamfiquifuerunt Scriptores, qui fcnferuntpoftremiftio^ nem peccatorum hominesiuftos eftecoram Deo,nonfide,fed ipiis operibus, tamen ho c nonfenferunt,qj ipfa remiffio peccato^ rum contingat propter opera noftra,no gratis propter Chriftuh 1 Non ferenda eft igitur blafphcmia,tribuere honorem Chrifti,^ ftrisoperibus.Nihil pudet iam iftos theologos,fi talem fenrentP in Eccjffia audent ferre,Neqj dubitamus qutn optimus Impera^ tor,ac piteriqt Principu, hunc locu nullo modo fuerint in cofuta' tionereIiduri,fi cflent admoniti. lnfinita hoc loco teftimonia e * Scriptura,ex Patrtbus,citare poflemus.Verum SC ftrpra fatismp* tadehac rediximus,Etnihil opus eft pluribus tcft^monrjs,iM ,, qui fdt quare Chriftus nobis eforiaitus fit,qui fcit Chriftu čile P l ’° puutionempro peccatisnoftris.Efaias inquit,Pofuit Domifl llS H V H A. IN ECCLESIA. 9 6 in co in{quitates omnium noftrum, Aduerfartj contra docet,de5 ponere iniquitates noftras,no in Chrifto,fed in noftris operibtis, Neqj hicdicere iibet qualia opera doceant.Vidcmus horribdede ttetum contra nos compofitum cfle,quod magis terreret nos, n de atnbiguis,aut leuibus rebus contenderemus, Nune cum com* icientiae noftrae intelligant damnariab aduerfanjs manifefta ue* dtatem,an'us propugnatioEccIeliSc neceiTaria eft, 5C amplificat gioriam Chriftfifacile terrores mundi contemnimus, 6 C ingenti a nimo,fiquid erit patiendum,propter gloriam Chrifti, propter dtilitatem Ecclefiae,feremus,Quis non gaudeat mori in cofeftia* ^horum articulorum, q> rcmillionem peccatorumfidecofequa ttlUr graiis propter Chriftum,q> openbus noftrisdon mereamur kmiftionem peccatorumt Nuliam habebuntfatis firmam confo ^donem confcientite piorum aduerfus terrores peccati 8 C mor* ds>&:aduerfus diaboiumfollicitantemad defperationem, finon ftiant fe debereftatuere,q> gratts propter Cfiriftiihabeant remift ftonem peccatorum.Haec tides fuftentat,& uiuificat cordain illo a iperrirno certamine defperatiois. D/gna igttur caufa eft,propter Sluamnullum recufemuspericulum.Tu ne cede m alis,fed contra a }identior ito,quifquis alTentirisconfeffioni noftrre,cum aduerfa* fi),terrroribus,cruciatibus,fuppliujs,conantur excutere tibi tan* tam confolationem,quae uniuerfae Eccleiiae in hocnoftro articu* lo p rop o (it a eft,Non dcerunt qusereti teftimonia Scripturai,que confirmabunt animum.Nam Paulustota uoce,ut dicitur,dami tatRoma, 3 , SG^gratisremittti peccata propter Chriftum.Ideo ftiquxt exfideiuftificamur,& gratis,ut firma lit promiffio,, Id eft, Si ex noftris operibus penderet promiiTio,non eftet firma. Sl pro* pter noftra operadaretur remiftio peccatorum, quando fciremus ?am nos confecutos efle, quando reperiret opus confcientia krrita , quod ftatueret ad placandam iram D El fufficeref Sed fupra de tota re diximus , inde letfior fumat teftimo* dia. Nam hanc,non difputationem, fedquerelam indignitas DE TRADITIONIBVS tel nobfs expreflit,q> hoc loco diferte pofuerut, fe improbare hu« noftrum articulum,q> remifttonem peccatorum c5fequamur,no propter opera noftra,fed fide SC gratis propter Chriftum. Adutf larij etiam addunt teftimonia fuae condemnationi,Etoperae prd Ct«m cft unum atcp alterum recitare, Ailegantex Petro, Studeč te firmam facere uocatione ueftram SCc. lam uideš lečtor, adtier* fat ios noftros non pcrdidilfe operam in difcenda Diledica,fedha bere artifidum ratiocinadi ex Scripturis prorfus quidquid libet> Facitefirmam uocationem ueftram,per bona opera. Igttur opd ra merentur remiflionem peccatorum. Saneconcinnaerit argti* mentatio,Si quis fic ratiocinetur dereo capitalis poence,cui pod na remifta cft. Magiftratus prxcipit,ut in pofterum abftineas ab alieno, Igitur per hoc meritus es condonationcm poense, q> nun £ ab alieno abftines, Sic argumentari eftex non caufa, caufam fac £ re. Nam Petrus loquitur de operibus fequentibus remiffionefl 5 peccatorum,Sc docetqnarefintfacienda,lctlicet, utfitfirma u liamus bona opera neceflario fequi debere fidem. Non enim ab^ lemus legem,inquit Paulus,fed ftabilimus, quia cum fide accep* mus fpiritum fandum, neceftario fequitur legis impletio, fubinde crefeit, dilečlio , pacientia, caftitas SC alij fruduSM? 1 * DE INVOCATIONE Santorinu*, A Rticulum XXI, fimplidter damnant,q> inuocatione fan/ dorum non requirimus.Nec ullo in loco prolixius rhetori cantur.Necp tamen aliud quidquam efficiunt,qiTam fandos ho* norandos effe, Item fandos qui uiuunt orareprp altjs, f quafiue* to propterea neceflaria iit inuocatio mortuorum fandortfffi, Al* legant Cyprianum,q>uiuum Cornelium rogauerit,ut difcedens profratribus oret,Hocexemplo probant mortuorum inuocatio* nern.Citant &C Hieronymum contra V igilantium, In hac arena inquiunt,antemille& centumannos uidt Hier6nymus Vigila* Utrni, Sic triumphat aduerfarij, quafi iam iit debellatum.Nec uit dent ifti afiniapudHieronymum contra Vigilantium,nullam extare fyllabam de inuocatione. Loquitur de honoribus fando* non de inuocatione, Neqj reliqui ueteres Scriptores ante Gregorium,fecerunt mentioneminuocationis, Certehaec inuot cario cuhis opinfonibus, quas nune docent aduerfan] deapplica tione meritorum,non habetteftimonia ueterum Scriptorum, Confeffio noftra probat honores fandorum, Nam hic triplex bo nos probandus eft.Primus eftgratiarii adio. Debemus enim deo gratias agere,cp oftenderit exepla mifericordiae,q> fignificaue rit fe uelle faluare homines, tip dederit dodores, aut alia dona ec* defise. Et haec dona,ut funt maxima,amplificanda funt,& lauda di ipii fandi,qui his doniš fideliter ufi funt, ficut Chriftus laudat fideles negodatores.Secundus cultus efi: cofirmatio fideiaoftr^, cu uidemus Petro condonari negationem,erigimur Sčnos,ut ma gis credamus,q> uere gratia exuberet fupra peccatu. Tertius ho* nos eftirmtatio,primum fidei,deinde eteterarum uirtutum, quas itnitari pro fua quifq? uocatione debet, Hos uero honores non re qutrunt aduerfarrj 4 Tantum de inuocatione, quac etiamfi nihil ^aberet periculijtamen noneft neceiTaria,rixanujr* b DE INV0CAT10NE Praeterea &hoclargimur, ficut uitti orant pro ecdefia umuerfa in geriere? ita in c celiš orent pro ecdefia in genere,tametfi teftimonium nuft luni de mortuis orantibus extat in feripturis, prteter illudfomnim ftimptum ex libro Machabeorum pofteriore* Porro ut maxime pro ecdefia orent Sandi, tamen non (eqtf* tur fint inuocandi, Quanquam confeffio noftra hoe tantum a* firmat, q> Scriptura nondoceat Sandorum inuocationem,ftU petere a fandisauxilium, Cum autem necjj prxccptum,necppro tniffto, neqj exfcmplum ex feripturis de inuocandss Sandis affeb ri podit-Sequitur confcientiam nihilpofte certi deilla inuocatio*’ ne habere.Et cum orado debeat exfidefieri,quomodofcimus, deusapprobet illam inuocationemcV nde fcimusfine teftimonP fcr/ptura?,q> fandi intelligant fingulorum'precesfQuidam plan^ tribuunt diuinicatem fandis,uidelicet,q> tacitas cogitationcs m c dum in nobis cernant. Difputant de matutina dC uefpertina col gnitione,fortaiTis, quia dubitant, Vrrum mane,an uefperi audi* ant.Haec comminifcuntur,non ut fandos honore afficiant,fed U £ quteftuofos cultus defendant * Nihiiafferri poteftab aduerfarij 5 contra hanc rationem, q> cum inuocationon habet teftimonium 1 ex uerbodei,non podit aftirmari, q> fandt intelligant inuocaU^ nem noftram,aut,ut maxime intelligant, q> deus eam approbd* Quare aduerfarrj no debebant nos ad rem incertam cogere,qm 13 ora tip. fine fide non eft oratio.Nam q> allcgant ccdefiae CKemp^’ conftat nouum hunc in ecdefia morem elte, nam ueteres orati 0 ^ nes etfi mentionem fandorum faciunt, non tamen inuocant faj 1 dos. Quanquam etiam illa noua inuocatioin ecdefia, didind 1 cftinuocationifingulorum. Deinde aduerfarrj non loltim inuocationcm in cultufan^ rum requiruot,fed etiam applicant merita fandorum pro SANCTORVM. «,8 faciunt ex fandis non folum deprecatores, fcd etia propitiatores, Id nullo modo ferendum eft, Nam hic prorfus transfertur in fan* dos proprius honor Chrifti.Faciunt enim eos mediatores,er p‘•o. pitiatores, 8 fint mediatores interceftionis, cycd ut uerecudif fime dicatur,tamen obfcurat officium Chrifti,& fiduciam miferi* cordise debitam Chrifto, transfertin fandos. Fingunt enim ho* mineš Chriftum duriorem cfle, 8 č iandosplacabiliores,& magis Confidunt mifericordia fandcrum,qj mifericordj^ Chrifti, 8 i fugi entes Chriftum,quamint fandos, Ita faciunt ex eis re ipfa medla toresrcdemptionis, Itacgoftendemus,9uerefaciantex fandis notantum depre catores,fed propitiatoies,hoc eft,mediatores redemptionis. Non dum recitamus hic uulgi abufus.Dedodoru opinionibus adhuc Ioquimur,ReIiqua etiam imperiti iudicare pofliint. In propitia* tore haec duo concurrunt. Primum, oportet extare uerbum dei, ex quo certo fciamus, 9 deus uelit mifereri &Č exaudire inuocan* tes per hunc propitiatorem, Tališ cxtat de Chrifto promiftio. Quidquid petieritisPatrem in nomine meo.dabit uobis. De fan dis nuila cxtat tališ promiftio,quare confcientite non poftimt cer to ftatucrc,9 per faudoru inuocatione exaudiamur. Itacp inuo* catio ilia non fit ex fide.Deindemandatum etia habemus, utin* uocemus Chriftum iuxta lllud, Venite ad me qui laboratis&c. quod certe nobis quoq; didum eft.Et Efatas ait p. In dif Illa,ftaJ< bitradix Ieflcdn fignu populoru, Ipfum gentes deprecabuntur. Et Pfal, 43. Vultutuudeprecabunturomnes diuites plebis. Et PfaL> I. Et adorabut eum omncsreges terraj.Er paulopoft,ora* bunt cora co ingiter. Et loarv^.incdt Chriftus,Vt ornnes hono tificentfiliUjficuthonorificantPatre.EtPaulus I.Theftalonfi*. orans inquit, Ipfeautem dominusnofter Iefus Chriftus SC dcus DE INVOCATfONE V _ » 8č pa ter fioder,exhortetur corda nedra ,&C confirmet uos SCc At de fan donim inuocatione,quod podiintaduerfarij praeceptum, quod exemplum exfcripturis afferref Alterum ed in propitiato* re,quod merita lpfius propofita funt,ut que pro a lij s fatisfaceret, quae alijs donenturimputatione diuina, utpropter ea, tanquat» proprijs meritis iudi reputentur,ut fi quis amicus pro amico fob uit aes alfenum, debitor alfeno merito tanquam proprio libera? tur Jta. Chridi merita nobis donantur,ut iudi reputemur fiducia meritomm Chridi cum in eum credimus, tanquam propria me* rita-liaberemus, E.tex utrocp,ncmpe ex promidtone,& donatione meritorutn, oritur fiducia mlfcricordife, Tališ fiducia promiflionisdiuinae» Item meritorum Chridi debet afferri ad orandu, V ere enim da** tueredebemus,8£ q> propter Chridum exaudiamur, 8č q> ipfius meritis haheamusplacatum Pa trem. Hicaduerfari) primum iu* bent inuocare fandos,cum necp promidionem dei, neejj mandat tum,necp exemplum feripturae: habeant*Et tamenfaciunt,ut ma iorfiducia mifeiicordiae fandorum concipiatur č[j Chridi, cum Chridus ad fe uenireiuflerit,non ad fandos. Secundoapplicant merita fandorum alijs,ficut merita Chridi.Iubent confidere me* ritis fandorum,quafi reputemur iudi propter merita fandorum* iicut iudireputamur meritis Chridi.Nihilhic fingimusjnindul gentijs dicunt fe applicare merita fandorum«Et Gabriel inter* pres Canonis Myfla: confidenter pronunciat,nos ordine inditt^ to a deo,debere ad auxilia fandorum confugere,ut faluemur eo* rum meritis 8č uotis.Haec funt uerba Gabrielis,Et tamen paffitf 1 in libris 5d concionibus aduerfariorum legutur abfurdiora.Qu^ cd facerc propitiatores,ii hoc non edrProrfus ^quantur Gnido* d confidere debemus,q> meritis eorum faluemur- Vbi autem ind* tutus edille ordo a deo,que«3 dici f ide, q> debeamusad aux*‘ ia fandorum confugererproferat exemplum ex fcripturis,aut p r2C * ceptum* FortaffisexaulisRegumfumunthunc ordinem, ub* 1 SAN C TORVM. 99 a micis intercefToribus utendum eft, At fi Rex conftituerlt certul *nterceflbrem,non uolet ad fe caufas per alios deferru Ita cu Chri ftus fit conftitutusinterceflor dC Pontifex,cur quaerimus alios.C., ufurpatur hajc forma abfolutionis, Paffio Domini noftri lefu Chrifti,merita beatiffima: uirginis Marte, dC omniu fando* r nm fint tib/ in remiffionem peccatorum, Hic pronunciatur ab* Hutio, q> non folum meritis Chrifti,fed meritis aJjiorum fando* fUf n reconciliemur dC iufti reputemur, Quidam e nobis uiderut ^orientem dodorem Theologie,ad quem confolandum adhibi* tlls eratMonachus quifpiam Theologus,Is morienti nihil in cul* ^bat,nifi hanc precationem,Matergrati^ nos ab hofte protege, ^horamortisfufcipe. Vt largiamurq> beata Mariaoret pro Ec* c ‘ e fta, num ipfa fufcipit animas in morte,num uincit morte,num l *iuificatrQiu'd agit Chriftusfii haecfacit beata Maria, qute &ii p^digniffitnaamplilTimishononbus, tamennon uultfe aequar! ^hrifto, fedpotius exempla fua nos intaeri 8č ampledi uult. Ac es Ioqm'tur ipfa,q> puhlica perfuafione beata uirgo prorfusin lo* c Ufti Chrifti' fucceflerit, Hanc inuocauerunt homines,huiusmife ^orcfia confifi funt,per hanc uolueriint placare Chriftum,quaii | s novi eflet propiciator,fcd tm horrendus Iudex,8c ultor.Nos ati et *i fentimus,nos tantum fiducia meritorum Chrifti iuftificarf, ^°n fiducia meritorum B, Virginisaut aliorum fanctorum, De j^js fandis didum eft,Vnufquifq? recipiet mercedem fecundutn ‘ L 'um laborcm, id eft,ipii inter fe donare fua merita ali] alrjsnon pflunt,ficut'Monachi uenduntfuorum ordinum merita. Et Hi* 3rius ait de fatuis uirginibus. Et quia prodire obuiam fatuic ex* incfiis lampadibus non poiTunt,deprecaritur eas quae prudentes ? tant,ut oleum mutuent,quibusrefponderunt, no pofTefe dare, ^tia non fit forte,quodomnibus fatis fit, alienis fcilicet operibus meritis neminem'adiuuandil,quia udcuicp lampadi fuae eme* °leum neceftefit, Cum lgitur aduerfartj doceant fiduciam col* ■ c arein inuocationem fandomm, cumtiecjj uerburn Dei, necp, -> ' b 3 1 DE IN VO C ATI ONE excmp!um (cripturae habeant, eumapplicent merita fandorutri pro altj",non fecus ac merita Chrifti,& proprium Chrifti hono* /pm im fandos transferant,necp opiniones eorum de cultu fand° rum,neqj confuetudine inuocationisreciperepoflumus, Scitnu s enim fiduciam in Chrifti interceffionem collocandam efle, qu& haec fola habet promiftioncm Dei, Scimus folius Chrifti merit 3 propittatione pro nobis efle, Propter Chrifti merita reputatrH^ iuftijcum credimus in eum,iicut textus ait. Omnes qui confidu* ineum,nonconfundentur.Neciuftificamur fiducia mentorU* 11 B, Virginis,aut aliorum fandorum. Hajret 8čhic error apuddodos,q> fingulis fandis certte prd curationes comifltefint,ut A n na diuitias largiatur, Sebaftiam' 3 arccat pcftilentiam, Valentinus medeatur morbo comiciali, G c [ orgms tueatur equites, He perfuafiones plane funt ortae ex cth 111 ds exemplis» Sicenim apud Romanos putabatur luno ditari’ Febris arcerefebrim,Caftor5č Pollux deiendereequites &Cc. & fingamus moderatiftimctradi inuocationem fandorum, tam erl uirginis,quodquafi atnr^ocjofj apte mouebat,utuideretu ral auerfari petentes,autannuere.Ot tamen omnium ftatuartitf 1 at ^ pidurarum portenta fuperant fabulofa: hiftoriae de fandis? q l1 SANCTORVM. log toagna autoritate puhlice tradebatur, Barbara pctit inter tortne* ^ praemium,nequisinuocans ipfam,moriatur fine euchariftia. Aliua totum Pfalteriu,(hns pede in uno,quotidie recitauit.Chri ftophorum pinxitaliquis uir prudens,urfignificaret per allVgoV' fiam,magnum oportere robur animietTein his qui ferrent CLtnV *tam,hoc eft,qui docerent Euangelium, aut confiterentur, quia ^cefiTe fit fiibire maxima pericula, Deinde ftolidi monachi apud Populum docueruntinuocarc Chtiftophorum, quafi tališ poly* PbemusaIiquadoextiuiTet.Cunq?randimaximas res gefiferint, lI eIrciptiblicce utiles, uelcontinentes priuata exempla, quamm tomemoratio,tum ad fidem confirmandam,tumad imitationš ^rebusgerendis mulcu conduceret, has nemo e*?ueris hiftorrjs ^°quifiuic* At uero prodeft audire,quomodo fančli uiri adminio firauerint refpublicas,quos cafus,quae pericula fubiennt,quomo fondi uiri regibus auxilio fuerint in magnis periculis, quomo CJo dociierint Euangelium,quashabuerint cum haereticis dimi* c ationes,profunt 8č exempla miiericordiaf, ut cum uidem us Pe* tt- o codonataefle negatione,cu uidem 9 Cypriano codonatucOPe, magus fuilTet, cfi uidemus Auguftinu in morbo cxpertu uim jjdei,coftanteraffirmare,q> ueredeus cxaudiatpreces credentiu. Huiufmodiexepla,qua; uelfideuel timore, uel adminiftratlone teipublicce cotinent,pr oderat redtari. Sed hiftriones quida nulla •teep fidei,neqjreru puhlicam rcgendaru fcientia predeti,cofinxe runt fabulas imitatione Poemam,in quibus tantuinfunt fuperfti c iofa exempla,de certis precib 9 ,certis ieiuntjs,&addita funt qax* dam ad que(lum facientia. Cuiufmodi funt miraculadero(arrjs oc fimilibus ceremontjs confičh.Necp opus eft hic recitare exem* pla,Extant enim legendas ut uocant,&: fpecula cxcmplorum, 8C jvofaria, incjuibus pheracfjfuntnon diflimilia ueris narrationi* Jus Luciani. His prodigiofis&impnsfabulis applaudunt Epi* Co pi, Thcologi,Monachi,quia faciurit ttcos ra ocA<&tcc, Nos tl °nferunt 3 quiut CHRISTIhonosSC officin magis cofpici DE INVOCATIONE poflit, non Yequirimus inuocationem fandoru, SC abufus in cub tu fandorum raxatnus,Cumqj omnes boni uitiubicp deiiderent 'phis abuflbus corrigendis uel Epifcoponim autoritacem,ueldi* ligemiam concionantium,tamen aduerfarij noftri in confutati<^ neomninodifllimulant,etiam manifefta uitia,quaii recepta con* futatione,uelint nos cogei e utetiam notiflfimos abufus approbd mas, Ita infidpfe fcripra eft confutatio non tantum in hoc 1 o&> led fere ubiq?,Nulluseft locus in quo a dogmatib 9 fuis difcern^ manifeftos abufus,Et tamen apud tpfos,fi qui funt faniores,fat^ tur,multasfalfas perfuaiiones haererein dodrina Scholafticor 1 * &bCanoniftarum,multos praeterea abufus in tanta infcitia SC of gligentia paftorum irrepfifle in Ecdefiam, Nec$ enim prim 9 fu ,f Lutherus qui depublicis abufib^uereretur.Multidodidif p^ ftantes uirilongeante ligetempora deplorauerut abufus fiduciam obferuationu Monafticaru, queftuofos cultus fandot 11 cofufione dodring de poenitetia, qua uel maxime oportebat P e * Ipicuam SC explicatam extarein Ecdefia Jpliaudiuimus excd^ c tes Theologos deiiderare modumin Scholaftica dodrina, quf multoplus habetrixarum philofophicarum,quam pietatis. h tamen in his ueteres fere propiores funt fcripturae,quam recent* 0 res.Itamagismagifcf? degenerauit iftorum theologia. Nec afo 3 caufa fiiit multis bonis uiris,q> initio amareLutherum cczpa® 1 ’ quam q> uidebant eum explicareanitnos hominum,ex illis lab; rintfiisconfulitltmarum 6 C infinitarum difputationum, qux apud Scholafticos theologos SC Canoniftas,8čres utiles ad p 1 ^ tem Ciocere.Qi.iare non fecerut candide aduerfarij, q> cum nos a (Ten tiri confutationi,difflmulauerunt abufus. Ac fi uell^ EccIeii'ae:confuItum,maximeifl:o in loco, in hac occafione, deb bant hortarioptimum Imperatorem,ut de corrigendis abufib 1 confilium caperet,quem quiderr non obfcure animaduerti^ 1 ^ CiipidiflTimutn eflfe beneconftituendae,2»C fanandaz Ecclefi#* aduerfarij non hoc agunt, ut honeftiffimam SC fandiffimau 0 ^ SANCTORVM. io t *atem Im p era to lis aditiuent/ed ut nos quoquo modo opprimat Deftatuecclefiae malta figna oftendiint eosparum follicitosefs* fe.Non dant operam,ut extet apud populum certa quazdam fnrtj.,, m a dogma tum ecdefiafticorum, Manifeftosabufus noua &inu~' fitata crudelitate defendunt, Nullos patiuntur in ecckftjs idone.* os dodores. Haec quo ipedent, boni uiri facile iudi čare poflunt. Sed hac uia necp fuoregao, neqj ecclefite bene copfulunt * Nam »nterfedis bonis dodoribus, opprefla lana dodrina, poftea exv ftentfanaticifpiritus,quosnon poterutreprimere aduerfartj, qui ^ecclefiam imprjs dogmatibusperturbabunt,8dotam ecdefia* fticam politiam euertent, quam nos maxime cupimus conferua* te, Qiiare te oprime Imperator Carolepropter glodam Chriftf, quam nihil dubitamus te cupere, ornare atqj augere, oramus, ne uiolentis cofilps aduerfariorum noftrorum affentiaris,fedut quae tas alias honeftas uias concordiae ita conftituendae,ne pisc confc i entiae grauentur,neuefamitia aliqua in homines innocentes,ficut hadenus fieri uidimus,exerceatur, neae fana dodrina in ecdefia opprimatur, Hoc officium deo maxime omnium debes ,fanam dodrinam conferuarečč propagare ad pofteros, SC defenderere* da docentes. Id enim poftulat deus, cum Reges ornat nomine fuo, SC deos appelIat,inquiens,Ego dixi, D p eftis,ut res diuinas, hoc eft, euangelium Chrifti in terris conferuari S^propagari cu* rent, SC tanquam uicarrj dei uita SC falutem innocentii defendat. De VTRAQVE SPECIE COE* nae Domini. v N On potefl: dubicari, quin pium fit, SC confentaneum inftio tutioni C!irifti,5d uerbis Pauli uti utracp partein cocna do tnini.Chriftus enim inftituit utramcp partemA inftituit,no pro parte ecclefiae, fed pro tota ecdefia, Nam non presbyteri folum, fcd tota ecdefia autoritate Chrifti,no autoritate humana uritur c DE V T R A Q_V E SČEClE facramento Jdcjjfateri aduerfarios exiftimamus. lam fi Chrtftu* •nfrituit pro totaecdefia, curaltera fpecies adimitur parti eccle' „f~' f ]ur prohibetur ufus altcrius fpeciei f Cur m matur ordinati Chrifticjpraelertim, cum ipfeuoceteam teftamentum fuu, Quod fi hominis teftamentum refcindere non licet, multo minus Chf^ fti teftamentum refcindere licebit. Et Paulus inquit fe a domin® accepifte,quodrradidit. Tradiderat aut ufum utriufcp fpeciei, & cut cbreoftendittextus. I.Cor. I l.Hocfacite,inquit,pnmu de corpore,poftea eade uerba de poculo repetit, Et dcinde, Pro bet feipfum homo, &C fic de pane comedat ; &: ex poculo bibat, H* c funt uerba difp^nentis,Et quidem pratfatur,ut qui funt ufuri ccC na domini, fimul utantur, Quare conftat pro tora cccldiafacra* mentu inftitutu ciTe.Et manet mosadhuc in ecdefijs Grcecis.E* fuit quondam etiam in Latinis ecdefijs, ficut Cyprianus 8 C H»d ronymusteftantur, Sicenim inquit Hieronymusin Sophonia* Sacerdotes qui Euchariftiae feruiunt,&: fanguine domini poptd lis eius diuidunt dCc Jdem teftatur Synodus Toletana. Nec din* čile fuerit magnum aceruum teftimoniorum congerere, Hic nd hilexaggeramus,tantum relinquimus prudenti lečlori cxpende dum,quid fentiendum fit de diuina ordtnattone. Aduerfartj in confutationehoc agunt, ut excufent eedefiam* ciu adempta eft altera pars facramenti.Id dccuit bonos & religP fokutros. Erat quaerenda firma ratio excufand£eecdefiae,&: doc^ daru,m confcientiarum,quibus non poteft contingere nifi pars > a cramenti< Nune ipfi defenduntrečte prohiberialteram parte^’ &C uetfant concedere ufum utriufcp partis.Primum fingunt inid° eedefite alieubi morem fuifle, ut una pars tanrum porrigeretn^ Nccp tamen exemplu huius rei uetus ulitim afferre poflunr.Sed allegant locos in qutbus fit mentio panis, ut apud Lučam, feriptum eft,q> difcipuli agaouerint Chriftum infracftionep anlS ' Citant 3c alios locos defračlione panis. Quanquam autem n°d ualde rejn Turnus, quo minus aliqui de faeramento accipiad rol COENAE DOMINI. ( ur, tamen hoc non confcquitur unam partem tantum data e (Te, quia partis appellatione reliquutn figniiicatur comuni confuetu dmelermonis.Addunt deLaica communione,qua? noeratufus alterius tantu fpcciei,fed utriufcp. Et fi quando Sacerdotes Eaičw v ' comunione uti iubentur,(ignificatur,q> a minifterio confecratio* nis rernoti fuerint, Necp hoc ignorant aduerfarrj,fed abutuntur •nfdtia imperitoru,qui cu audiunt Laicam communione, ftattm fomniant morem noftri temporis, quo datur Laicis tantum pars facramenti. Ac uidete impudetiam,Gabriel inter caeteras caufas Očitat, curno detur utracp pars, quia iuerit difcrimen inter Lati c os8 c Presbyterosfaciendu.EtcredibiIeeft hancpraccipuacau^ fem e(Te,cur defendatur prohibitio unius partis,ut dignitas ordft *iis rcligionequadam fiatcommendatior. Hoc eft coniiliu h uma n um,ut nihil dicamus inciuilius,quod quo fpe&et facile iudicari Poteft. Et in cofutatione allegatde filrjs Heli,q) amiflo fummo fa Ce rdotio,petituri fintuna partem facerdotale.». Regum. 2 .. Hic dicimt ufum unius fpeciei iignificarum cffe.Et addunt. Sic ergo & noftri Laici una parte facerdotali, una fpecie contenticflede* bent. Plane ludunt aduerfartj,cu ad facramentif transfcrunt hifto tia depofteris Heli.IbidefcribitpcenaHeli.Nuhoc quocp dicet Laicos propter poena remoueri ab akera parte. Sacramentum in ftitutum eft ad confoIandas,2£ erigendas territas mentes, cu ere* dunt čarnem Chrifti,datam pro uita mundi,cibum efle,cum ere dunt fe coniundos Chrifto,uiuificari. Verum aduerfanj argume tantur Laicos remoueri abaltera parte pccnac caufa. Debvnt,in* quiunt,efle contenti,Satis pro imperio. Cur autem deberjtfNon C |i c l U3eren da ra t to, fed Iex efto,quidqiMd dicuntTheologi. Ha?c eit KAoiqoc(mu Ecciana. Agnofcimuscnim iftas Thrafonicas uo* ces,quas(iexagi tare uellemus non defutura nobis eftet orano. Vi detis enim quantafit irrtpudentia. Imperat tanquam aliquis Ty* rannus in Tragoedtjs,Quod nolunt,uelint,debentefle contenti Numha* rationes,quas citat,cxcufabunt hos iniudiciodeirqu C 2 , DE CONIVCJIO prohibent partem facramenti,qui fačuiunt in homines bonos, r.entcs intcgro facramento, Si hac ratione prohibent,ut fit ordinis d i,(m'mcn, hxc ipfa ratio mouere debeat,ne aflentiamur aduerfa* ' rijs,uel fi alioqui morem cum ipfis feruaturi eram us. Alfa funt dl fcrimina ordinis facerdotum dC populi, fed non ell obfcuru,quid habeant confiirj,cur hoc difcrimen tantopere defendant. Nosne de uera dignitafe ordinis detrahere uideamur, de hoc callido con iilio plura non dicemus. Aliegant &periculum effufionis,8č fimilia quaedam,que habent tantam uim, utordinationem Chriftimutent* Etfinga* mus fane liberum efTe, uti una parte aut ambabus, quomodo p ot terit prohibitio ft defendi fQuanquam ecdeiia nonfumit fibihant libertatem, ut exordinationibus Chrifti,faciat res indifferentes. Nos quidem eedefiam excufamus, quae hanc iniuriam pertulih cum utracp pars ei contingere don poffet, fed autores qui defen* dunt rede prohiberi ufum integri facramenti,quicp nune non fot lum prohibent,fed etiam utentesintegro facramento excommU> nfcant,& ui perfequuntur,non excufamus Jpfi uiderint, quomo dodeorationem fuorum confiliorum reddituri fint. Necpftatim iudicandum eft eedefiam conftituereautprobare,quidquid Pot tifices conftituunt, praefertim cum feriptura de Epifcopis &pa^ ftoribus uaticineturin hanc fententiam, ut Ezechiel ait, Peribit lexafacerdote. \ c DE CONIVGIO S As* b cerdotum. I Ntanta infamia inquinati coeIibatus,audent aduerfarij non (° lum defendere legem Pontificiam impio 8č falfo praetextu n° f minis diuini,fed etiam horrari Cadarem ac Principes,ne tolerf ot coniugia facerdotum ad ignominiamSf infamiam Romaniitn perij»Sic enim loquuntur. Qux maior impudentia unqua ul** SACERDOTVM. ioj >n hiftoria leda eft,quam ha*c eft aduerfariorumr 1 Nam argutnef ta quibus utuntur,poftea recenfebimus.Nuc hoc expendat pru# dens Iedor,quid frontis habeac ifti nihili homines,qui dicunt co» r tugia parere infamiam dC ignominiam Imperio, qua ut fit fcECunda,non folum initio creationis,Ted tantifper dum h§* corporum natura exiftet.Sicuthoc uerbo t erra fi t foecu nda, minetterraherbam uirentem, Propterhanc ordinationem, no^ folum initio coepit terra producere gramtna,fed quotannts ueftj a tur agri,doneč cxiftet hacc natura. Sicut igitur legibus humani 5 ’ non poteftnatura teme mutari.Itanecp uotis,necp legehuma 11 ^ potili natura tiominis mutari finefpeciali opere Dei. §£CUido.Etquiah3cccreatio,feuord!nario diuinain hom 1 ne, eft lus naturale, ideo fapienter Qč rededixerunt iuris coni 1 '] ti, coniundionem maris 5c foemine effe Iuris naturalis. Cu a l,te lus naturale fit immutabile,necefle eft Temper manere lus cotr* hendi coniugtj. Nam ubi natura non mutatur,neceflecft : ordinationem manere,qiram deuis indidit naturae,nec poten * e S bushumanis coli. iRidiculum igitur eft quod aduerfarij nug 3 * 1 104 SACERDOTVM. *ur faitfo fuiffe mandatu m conmgium.nunc ncn efle.Hocperin de eft,ac ii dicerent,OIim nafcentes homines fecu attulerut iexu» nune non afferunt.Olim fecum attuleuint lus naturale nafc.ere$ N nune non afferunt.Nullus Faber fabrilius cogitare quidqua pol* fet,qua:n hae ineptiatexcogitataefunt ad eludcndum lus naturae Maneatigiturhocin caula,quod& Scriptura docet,St lurilcon« fulcus fapiercr dixit, coiunčtionč maris &C foernip^effelutts natu tališ porro lus naturaleuere eft Iusdiuinu,quia eft ordinatio diui nitusiprefla natura:.Quiaaut hcc Iusmutannopor, finefingu Wi opere Dei,neccfte eft manere lus cotraliedi coiugrj,quia ille ^aturalis appetitus^ftordinatio Del in natura fexus ad fexu, &č propterea ius eft,alioqui quare uterep fexus codereturc Et loqu» «nur ut fupra diefium eft,non de concupifcentia quae peccatu eft, fed de lilo appetitu que uocant (pmriKup, quem concupifcen l| a nonfuftulit ex natura, fed accedit,ut nuc remedio magis opus habeat,8č coniugium no folum procreationis caufa ncceflarium fa/ed eriam remedtj caufa. Hxc funt peripicua,& adeo firma, ut dllllo modo labefadari queant. Tertiopaulusait.Propterfornicationem’unufquifcp habeat dxorem fuam.Hociam exprcirum mandatum eft adomnesper* n'nens,quinofuntidonei ad coelibatum. Aduerfarrj iubentfibi oftedipraeccptu,quod praccipit Sacerdotib 9 uxoresducere,quaii facerdotes no iint hoies.Nos quae de natura holum in generedi* fputam^profečlo etia ad facerdotcs pertinere iudicamus. An no pr^cipit hic Paulus,ut ducat uxore ifti qui no habet donu cotft nencier' Interpretatur.n.fe ipfe paulo poft,cu ait,Melius elbnube re,quauri.EtChriftuscIaredmt.Nooescapiuthoc uerbu,fed quibus datu eft,quia nuc poft peccatu cocurrut hace dno, natura *is appetit 9 &cocupifcetii q inflamat naturale appetitu,ut ia ma Ris opus fit coiugio qua in nattjra inteqra. Ideo Paulus de coiiu Rio taqua de remedio loquit, 8f,ppter illa incedia iubet nubere, hac uoce,Melius eft nubere,quam uri,ulla humana autori^ DE CONI VGIO tas,ulla Iex,ulla uota tollere pofTunt,quia hacc non tollant natiP ram a«t concupifcentiauRetinent igitur lus ducendi, omnes quj uruntur, Et tenentur hoc mandato Pauli, propter fornicatione " uriušquifqj habeatuxorem fuam, omnes quinon uere continet? dequa re iudicium ad confcientiam cuiufcg pertinet, Nam qu£>d hic iubent petere a deo continentia, iubent corpus laboribus SC inedia conficere, cur fibi quoc$ non canunt haec magnifica pr#* 1 ceptaf Sed utlupra diximus,Tantu luduntaduerfanj, nihil agd £ ferio. Si continentia eflet omnibus poflibilis,non requireret ped ltare donu, At Chriftus oftendit eam peculiari dono opus hab^ re,quare non contingit omnibus,Reliquos uult Deus uti cotrHi ni lege naturah tpiam inftituit- Non enim uult Deus contend 1 fuas ordinationes,fuas creaturasjta uultillos caftos eflfe,ut terft dio diuinitus propofito utantur,ficut ita uult uitam noftramal^ re,ii cibo,ii potu utamur,Et Gerfonteftatur multosfuiffe bond uiros,qui conati domare corpus,tamen parum profecerut, Ide 0 rečle ait Ambroiius. Sola uirginitas eft,quxfuacleri poteftjmp* 2 rari non poteft,res magis uoti,qua precepu eft, Si quis hic obi^ cerit Chriftum laudare hos qui Te caftrent propter regnum ccel° rum,is hoc quocjj confideret,q> taleslaudat qui donum contind tite habet. Ideo enim addidit,Qui poteft capere capiat, No eni 01 placet Chriftoimmunda continentia, Laudamus &nos uerafl 1 continentiam, Sednuncdelegedifputamus,Sčdehis quinol^ bent donum continentiac,Res debebat relinqui libera,non dcb^ bane inrjci laquei imbecillibus per handegem, rt y Quarto. Diflentit lex Pontificia 8č a Canonibus concili^' Nam ueteres Canones non prohibent coiugiu, nec cotračla c ° l/ iugia diffoluunt,& fi hos qui in minifterio contraxerunt, uent ab adminiftratione.Htec miffio iftis temporibus benef‘ cl j. . coerat, Sed noui Canones qui rion funt in Synodis conditb‘ c ^ priuato colilio Pontificufadii,3čprohibent cotrahere;matd ,T, ^ SACERDOTVM. tor m' a,& contračla di'floluunt,tdq: palam eft, fieri contra mandata Chrifti.Quos deus coniunxit,homo non feparet, Aduerfarrj uo* ciferantur in confutatione, coelibatum praeccptum efle a Cond^ Itjs, Nos non accufamus decreta Conciliorutm Nam hxc certai conditione permittunt coiugium,fed accufamus kges,quas poft Ueteres Synodos Romani Pontifices, contra autoritatem Sjnot dorum condiderunt. Adeo Pontificcs ccntcmnnnt autoritatem Synodorum,quam alijs uolunt uideri facrofandatruPropria igO tur eft htec kx.de perpetuo coelibatu,huius noua: Pontificiae do* minatfonis. Neqi id abs re,Daniel enim tribuit hanc notarcgnO Antichrifti,uidelicet contemptum muliemm. ^ Qiu'nto, Eifi aduerfarij non defendunt legem fuperftitionis Ca ufa,cum uideant non folereobferuari,tamen fuperftitiofas opu niones ferunt,dum praetexunt religionem. Coelibatum ideo prte dicant fe requirere,q> fit mundicies, qua(i coniugium fit immun* dicies,acpeccatum,aut quaficoelibatusmereaturremillione pec c atonmi,&; reconciliationem, coniugium uero r.cn mereaiur re* biiffionem peccatorum Sčc.Et huc allegat ceremonias kgis Mo faicte,q>'cu in lege, temporeminifterrj facerdotesfeparatifuerint a b uxoribus, in nouo teftamento facerdos, cum fcmper orare de* beat, femper dcbeat contincre. Htecinepta limilitudo alkgatur tanquam demonftratio, quae ccgat facerdotes adperpetuum coe Iibatum ,cum quidem in ipfa fimilitudine ccniugium ccnceda* tur,tantum miniftertj tempore confuetudo interdicitur.Et aliud efl:orare,aliud miniftrare, Orabant fančli tune quocp cum no cx ercebant publicum minifterium ,nec confuetudo cum coniuge prohibebat,ne orarent,Scd refpondebmuis ordine ad htec figme ta.Primum,hocfateri neceffecft aduerfarios,q> coniugiu (it mun ■dum in credentibus, quiaeft fančlificatum uerbo dci, hoc efl, efl: res ličita 5č approbata uerbo dej, iicur 5opiofe teftatur feriptura, Chriftus enim uocat coniugium, coniunciioncm diuinam, cum *it>Quos deus coniunxit,Et Paulus de coniugio,de cibis,&: (im* d DE CONIVGIO libus rebus inquit,Sancftificantur per uerbum,8č orationem,hoe eft,per uerbum,quo confdentta fit certa,q> deusapprobec,&i per orguonem ,hoc eft,per fidem qu<£ cum gratiarum adfone tanqu 3 "donodei utitur, I tem 1,Corinth, >, Sančlificatur uir infidelis p d uxorem fidelem dCc. id eft, ufus coniugalis licitus dC fandus eft» propter fidem in Chriftum,ficut licitum eft uti cibo 8cc, Item * * T imoth. z, Saluatur mulier per filioruro generationem 8eC.Si & lemlocum aduerfarij de coelibatu proferre poffent, tum uero ros triumphosagerent, Paulus dicit,faluari mulierem perfiliortf generationem, Quid potuit dici contra hypocrifin coelibatus h c norificetius quam mulierem faluari iipfis coniugalibus operibuj ufu coniugali, pariendo, dC reliquis Oeconomids officrjs C 1 Qidd autem fentit Paulus, Ledor obferuet addi fidem, nec laudari offi- cia Oeconomica fine ftde,fi manferint inquit in fide,Loquitur č' nim de toto genere matrum. Requirit igitur prajcipue fide, qd a mulier acdpit remiffioncm pcccatomm Sč iuftificationem* Deifl deaddit certum opus uocationss,ficutin fingulis hominibus fid e fequi debet bonumopus certre uocationis. Idopusplacet dco propter fidem . Ita muliertsoffida placent deo propter fidem, & faluatur mulierfidelisquaein talibus officrjs uocationis fuazpfc feruit, Haec tcftimonia docent coniugium rem licitam c (Te, Si ig^ tur mundicies fignificat id quod coram deo licitum Sčapprob^ tum efi. Coniugia funt munda, quia funt approbata uerbo dc<- Et Paulus ait,de rebus licitis.Omniamunda mundis,hoceft,lb s qufciedut Cim'fto,& fide mili funt. Jtacp ut uitginitas in imp l r eftin\grmnda, ita coniugium in pij s eft mundum propter uetb u dei,& fidem, . Deinde. Si mudicies proprie opponitur concupifccmiae, ficat mundtdem cordis, hoc eft, mortificatam concupifcentia lTI ’ quia lexnon prohibet coniugium,fed co n c u p ifcen t i a m ,a d ul t,im,fcortationem,Qtiare coelibatds no eft mundicies.Poteft cl1 ^ effe raaior mundicies cordis in coniuge,uelut in Abraham, a u SACERDOTVM, io propter Chriftum fide confequatur remiilionem peccatorum, Sc fi de iuftus coram deo reputetur, Nec Chriftus aut Paultis laudant uirginitatem, ideo q> iuftifi^ cet,fed quia fit expeditior, SC minus diftrahatur domefticis occu* pationibus in orando,docendo,feruiedo, Ideo Paulus att,Virgo curat ea que funt domini.Laudatur lgitur uirginitas propter me ditattoncm Sčftudium ♦ Sic Chriftus non fimpliciter laudat hos qut fe caftrant,fed addit, propter regnu cceloru,hoc eft,ut difcere aut docereeuangelium uacet.Non enim dicit uirginitatem mere rireiriiffionem peccatorum aut falutem,. Ad exempla Sacjerdotu Leuiticorum refpondfmus,qt> non efficiunt oportcre perpetuum toelibatlim imponi facerdotibus. Deinde immunditije Leuittcae no funt ad nos transferendte, Confuetudo contra lege time erat immudicia, nune no eft immundicia,quia Paulus dicit, Omnia munda mundis. Liberat en itn nos euangeliuab lllis immudicrjs Letmicis^ Ac fi quis hoc confilio lege calibatijs defendit,ut illis DE CONIVGIO obferuationibus Lcuiticis grauct confciemias, huic perindead/ ucrfandum eft,ut Apoftoli m Adis cap. I aduerfantur his qui circumciftoncm requirebant ,8člegem Moyfi Chriftianis impo^ 'nereconabantur, Interim tamcn boni fcient moderari ufum con* iugalcm, praffertim cam funt occupati publicis minifterrjs, quac quidcm faepe tantum faciunt negocrj bonis uiris,utomnes dotnc iiicas cogitationtes animis excutiant .Sciunt boni dC ho c, quod Paulus iubec uala poffidere in in** tcrdum fcccdendum Cit ut uacent ovarionffed Paulus hoc ipfum non uultcfleperpctuum, lam tališ continentia facilisefl; bonis &C occupatis,fcd illa magna turba ocioforumfacerdotum,qure jo colicgrjs cft, in liis delittjs, ne qutdem hanc Leuiticam continen/ tiam praeftare poteft,ut res oftendit. Et nota funt poemata* Ded diam puerille fequi folet,odit agentes &c. Militi haeretici maleintelleda lege MoyiT, contumeliofefen/ ferunt deconiugio,qualesfuerunt Encratitas,de quibus fupra di ximus, EtconlhtMonacbospalTimfolitos eflede coelibatuftf/ perfbtioios fermoncs ierete, qui multas pias confcientias prcpter legitimum ufum coniugrj pcrturbauerunt. Nec difficilcnobisefr fet exemplacommemorarc.Nametfinon damnabant coniugiU in totumproptcrprocrearjonem* ramen uituperabant tanquam uirae-genuš quod uix unquam deo pbceret, aut certe non plače/ m-,niiipropterprocreationcm.Ccelibatum ueroefferebant,tan/ quam angelieum uitse genus, hunc praedicabant gratilfimu deo facrifiuum c (Te. moren remiiiioncm peccatorum, mereriaureola s ferre ce/iteiimum fmdum,8d alia /nfinita. Has religiones Ange^ lorum Pauliis ualdeimprobat ad Cclofs. Opprimut enim togo* tionem Cfirtfii, cum fentiunt homines fe iuftos reputaripropte* tales obferuationes,non propter Chi iilum , dcin efe opprimufl* cognitionem praeccptoru dei,cu pra-ter dci praecepta, cxcog>r an tjtirnoui cultus,& prarferutur prxceptis dei. Qiiare fedulo adi ,c * fl&jdijm.cft in ecdcfia his fuperftitioiis perfuafionibus de cocliba/ loy S A CERDO TV M« tu> SC ut piae confcientiaefciant coniugium Dco placere,S£ ut in* tdligant quales cultusapprobet Deus. Sed aduerfai rj noftri non requirunt coelibatum per (uperiti* tionem, Sciuntenim nonfolereprarftari caftitatem. Verum ^rae texunt fuperfticiofas opiniones,ut imperitis fucum faciant. Ma gis igitur odio dignifunt,quam Encratitae,qui quadam fpeciere ligtonis lapfi mdentur,illi Sardanapali confulto abutuntur praw textu religioniš. Sexto. Cum habeamus tot caufas improbadae Iegis deperpe tao coelibatUjtamen praeter has accedunt etiam pericula anima* r um,g^ puhlica fcandala,quae etfamfi lex non elletintufi:a,tamen a bfterrere bonos uiros debet, ne approbent tale odtis,quod innii ^erabtlesanimas gdidit.Diu omnesboni uiri de hoc onere que* funt,uel fua,uel aliorum caufa,quos periclitari uidebat,fed has Suerelas nulli Pontifices audiunt.Necjj obfcurum eft, cjuantum laec lex noceat publicis moribus, quae tlitia, qua flagiciofas libi# ^‘nespepererit. ExtantRomanae Satyrar, lnhis etiamnuagno* ‘ut moreš Roma,legitq? fuos. Sic ulcilcitur Deus contemptum *uidoni,fuaecpordinationis,in iftisquiconiugium prohibet. Cu ^utem hoc fieri in altjs legibus confueuerit,ut mutcntuf, fi id etri* dens utilitas fuaferit,curidem nofit in hac lege,in qua tot graues c aufaeconcumint,praefemmhis poftremis temporibus,cur mu# tari dcbeatr Natura fenefcit, &C fit paulatim debilior, 8 C crefcunt Uitia,quo magts remedia diuinitus tradita adhibenda erant, V if demus quod uitium accufet Deus ante diluuium, quod actufet ante conflagrationem quincp urbium. Similia uitia praeceljTerut excidia aliarum urbium multarum,ut Sybaris,Rom3e. Et in his itmgotemporumpropofitaeft,quaeproxima erunt rerum fini* tdeo inprimis oportuit hocteporefeueriflimis lcgib 9 atcp exein* tliš manire coniugium>& ad coniugium inuitare hominesjd *d m igiftratus pertinet,qui debent ptibiicam difciplinam tu eri* štetim doctores Euangelij utruncj faciant, hortentur ad coniu* d 3 DE CONIVGIO iugiuincontinetes,hortent alios ut donu corined^ noafpernent, Pontifices qtidie difpenfant qtidie mutant alias leges optimas, mi hac una lege ccelibatus,ferrei St inexorabiles funt, cum qu ide bonitet cam firnpliciter humani Iuris eife, Et hac ipfam lege nu £ * exaccrbant multis modis.Canoniubetfufpedere facerdotes, ih* param commodi interpretes, fufpendunt non ab officio ,fed ab arboribus.Multos bonos uiros crudeliteroccidunt, tantum p>'° pter coniugiut?i 4 Ato,’ hsec ipfe parricidia ohendunt liane lege do drinam efleda:montorum.Nam diabolus,cum fithomicida,l^ gem fuam defendit Iris parrtcidtjs. Scimus aliquid ohenfionis eff e in Schifmate,q> uidem ur diuulfiab his qui exihimantur eflfe ofd 1 nart) EpifcoptVSed noftrce confcientiac tutiflima: funt,pohquaflJ fcimus nos furomo hudič concordiam conhituere cupientes,n° pofle plačate aduerfarios, niii manifeflam ueritate prot)cianm s ’ deinde nifi cum ipfis confpiremus,q> uelimus hanc iniuftam Ieg c defendere, contrada matrimonia diffoluere ,interftcere facerderi tes,fiqui non obtemperet,in exiltum agere miferas mulieres at$ orbos pueros. Cum autem čemim fit has conditiones deo difpl f cere,nihil doleamus nos non habere a‘v/j./j.aX‘ap tot parricidto^ rum cum aduerfariis, Expofuimus caufas, quare non poffimus bona confcicnt 1 ' 3 affentiri aduerfari)s,legem Pontificiam de perpetuo c celibatu d* fendentibus,quia pugnet cum Iure diuino,8č naturali, ac diffc^ tiat ab ipfis Canonibus,6č fit fuperhitiofaj8£ plena periculi. P°* ftrertiO quia tota res fit fimulata. No enim imperatur lexrelig^ nis c%ufa,fed dominatiois caufa,& huic impie pretexitunelig 10 * Necp quidquam a fanis hominibus,contra has firmiffimas tari 0 * nes afferri poteh. Euangelium permittit contugium his, quib tlS opus eh. Necp tamen hos cogit ad coniugium ,qui continere Iunt,modoutuerecontincant 4 Hanc libertatem St facerdotib llS concedendam ehefentimus,nec uolumus quenquamui cog crC ad coelibatum,nec contrada matrimonia diholuere. Io8 S A CERDOTVM. Ob it er etiam dum rečen fuim us argumenta noffra, indteauff uiusquomodoaduerfaff] unum atcji alterum cauillentur, 3C ca* lutnnias tllas diluimus.Nuc breuiffimecornmemorabimus, qua ' grauibus rationibus defendant legem, Primum dicunt a Deore uelatam effe, Videt is extremam impudentiam iftorum nebulo?'' Rum, Audent afftrmare,^ diuinitus reuelata lit lexde perpetuo coelibatu,cum aduerfetur manifeftis Scripturte teftimonrjs,quae ) iubent,ut unus quifc$ habcat uxo w em fuam propter fornicatio* Rem,Item,qux uetant diffbluere contrada matritnonia* Paulus a dmonet,queautore habiturafuerit tfta kx,cum uocat ea dodri Ramdaemoniorum.Etfrudusindicant autorem,tot monftrofx libidines, tot parricidia,que nuc fufcipiutur prxtextu illius legis, Secundum argumentum aduerfariorum eft, q> faccrdotes de freant effe miindi,iiixta iIlud,Mundamini,qui fertis uafa Dornik RfiEt citant in Iiacfententiam multa, Hancrationem quam ofte tant uelutmaximelv7r^oa'cii7i'o ( u, fupra diluimus. Di^imusenim Uirginitatem finefidenon effe rmindidem coram Deo.Et ccniu gium propter fide mundu efle,mxtaillud, Omnia munda mu* dis.Diicimus&hoc, externas munditias & čerem oniaslegis no eflehuc transferendas, quia Euangelium requirit munditie cor* dis,non requirit ceremonias legis, Etfieri poteft,ut cor mariti ue hit Abrahx, ant lacob, qui fuerunt mundius fit, St' minus ardeat cupiditatibus quam multarum uirgtn um, etiam uere continentium.Quod uero Efaiasait, Mundaminiquifertis uafa Domini,intelligi debet de munditie cordis,de tota pozniten tia.Caetem Sandi in externo ufu, fdent quatenus conducat mo^ derari ufu m conmgalem,8£ ut Paulusait, Poffidcre uafa in fan* dificatione.Poftremo cum coniugium fit mundum,rede dicitur his quiin coelibatu non continent,ut ducant uxores,ut iint mun di.Ira eadem lex, Mundaminiquifertis,uafa Domini,prcecipit, Ut immundi coelibes, fiant mutidi coniuges, Tertium argumentum hombileeff, q> fit haerefis louiniarJV DE CONIVGIO S ACER. eoniugium Sacerdotum 3 bona uerba, Nouiim hoc crimencfi: c o lugium eflehaerefin, Iouiniani tempore nondum norat mundus Ieaem de perpctuo coelibatu. Impadens igitur mendadum cft coniugium facerdotum, Iouinianihaerdin effe,autab Ecclefia tune id coniugium damnatum effe, fnhuiufmodi locis eft uidere quid confiii] habuerint aduerfarrj in feribenda confutatione. dicauerunt ita jfacillime moueri impcritos 3 fi crebro audiant coft uicium hterefis,fi fingat noftcsm caufam multis ante iudictjs E& clefiae cdfoffam SC damnatam efle,Itaqjfa;pefalfoalIcgant Ecd e iiae iudicium Jd quia non ignorant, exhibere nobis exemplutf ApoJpg!'xnoluertint,nehaecuanitas, neha; calumniae coargu* poflent.Ouocftieroad Iouiniani caufam attinet 3 de collatioc uft gtnitatis cC coniugrj fupra diximus, quid fentiamus, Non eni’ 111 aequamus coniugium 6 C uirginitatem, etii neq; uirginitas, ne$ coniugium meretur iuftificationem.Talibus argumentis tau^ nis,dcfendunt Iegem impiam,S^ perniciofam bonis moribus.l' 3 Jibus rationibus muniunt Principum animos aduerfus iudiciuf 11 Dei, in quo Deus repofcet rationem 3 cur difftpauerint coniugP’ cur cruciauerint 3 cunnterfecerint Sacerdotes, Nolitcenim dtib^ tare,quin ut fanguis Abelmortui clamabat,ita clamet etiam fa<^ guismultorum bonorum uirorum,inquos iniufte feuitum eft Et ulcifcetur hanc feuiciam Deus.lbi comperietis 3 quam fint anes hae rationes aduerfariora 3 Sdqj tantum Dominicis diebus,SL Fefrfc.In Monafterijs fit quo tidieMifTa,fed tantum puhlica, Haecfuntueftigta mora ueteru. Nufquam enim ueteres Tcriptores anteGregorium 5 mentionem e DE MISSA. faciuntpriuatarom Miffarum.Qualia fuerint initia nuncom«tfJ miiSjhoc conftat,q>poflquam Monachi mendicates i egnare coe* perunt ex falfilTimis perfuafionibus), & propter quarftum na ^ d te funt, ut omnes boni uiri diu lam eius rci modum defidcrauč* rint,Quanquam S, Francifcus rede uokiit ci rei profpicere, q L ^ conftituit, utiingula collegia quotidie unica communi Miffa c° stenta ellent. Ho c poftea mutatum efl,fiueperfuperftitionem>^ «e qunrftus caufa. Ita ubi cotptmodum eft,inftituta maiorum mjl tant ipfi, poftea nobis allegant autoritatem maiorum. Epiphafl^ feribit in Afia Synaxin ter celebrata eflTc iingulis feptimanis, quotidianas fuifleMiflTas. Etquidem aithunc morem ab Ap°* ftolis tradicuriV dle.Sic enim inquit, Si t<*X* h h,ec quamuisloga co 3 ceruatio autoritatum,rationu,teftimonioru nonoflendat, q> fa ex opere operato conferat gratia, aut applicata pro alijs mcr^ tur eis remiffione uenialium,8čmortalium peccatorum,culp^ £ patnae.Harc una refponfio euertit omnia quae aduerfarij obrjetuj non foluin hacconfutatione,fed in omnibus fcriptis^utedeM 1 : fa atdidcrunt. Et hic caufe ftatus eft, de quo ita nobis admon^ 1 funt Iedores,ut Aefchines admonebat Iudices, ut perindcac pj giles de fiatu interfe certant, ita cum aduerfario dimicaret ipfid e ftatti controueriite,necfineret eum extra caufam egredi. A d c ll£l demenodum hic aduerfarij noftri cogendi funt, ut de re p rop 0 " ta dicant.Et cognito controuerfite fiatu facillima eritdijudicat^ de argumentis in utraque parte, Nos enim in confeffione noft r3 oilendimus,nos fentire,qj c cena domini non conferat gratiao 1 ^ opere operato,nec applicata proalrjs uiuis aut mortuis,merc3td cis ex opere operato remiffionem peccatoru,culpa: aut poe°?‘^ huiijs ftatus dara dC firma probatio eft h te c, quiaimpoffibilc e IIC DE MISSA, confeqiu remiffionem peccatorum prop ter opus noftrum ex op e re operato,fed fide oportet uinci tcrrores peccati 5C mortis, cu eri gimus corda cognitione Chrifti, S>C fentimusnobis ignofci prot pter Chn'ftum,ac donari merita 8C iuftitiam Chrifti,Roma.p.Iu ihficati' ex ftde pacem habemus. Hxc tam certa,tam firma funt, ut aduerfus omnes portas inferora confiftere queant. Si quantu opus eil,dicendii fuit, iam caufa dida cft. Nemočnim fanus iii? # Pharifaicam S C Ethnicam perfuafi^nem de opere operato proba J e poteft, Et tamen htec perfuaiio hteret in populo, hsec auxit in inlinitum Midarum numerum* Conducuntur enim Milite ad iram dei placandam, 8C hoc opere remiffionem culpae &C pcenae confequtuoIimt,uoluntrmpetrar« quidquid inomniuita opus cft,uoiunt etiam mortuos liberare. Hanc Pharifaicam opinione docuerunt in ecclefia Monachi &C Sophilfce« Qtianquam autem caufa iam dida eft, tamen quia aduerfarrj tnultas feripturas inepte detorquent ad defenfionem fuoru enot rum,pauca adhunclocuaddemus.MuItadefacrificio in confut tattone dixerunr, cucn nos in confeffione noftra conliilto id not tnen,propter ambiguitate uitauerimus.Rem expofuumis,quid faerificiu ifti nune intelHgat,quorum improbamus abufus, Nuc Ut male detortas feripturas explicemus,necelTe eft initio,quid fit faerificiu exponere. Totoiam decennio infinita pene uolumina Bediderunt aduerfarrj de facrificio, neq? quifqua eorum dcfinrtiot nem facrificij hadenus pofuit. Tanturn arripiut nome facrificij-, uel ex fcripturtSjUel ex Patribus.Poftea affingut fua fomnia,qua QVID SIT SACRIFICIVM, ET qu3£ fint facrificij fpecies, S Ocrates in Phaedro Platoriis ait,fe maxime cirpidu cffe fionum,q> fine his nihil neeff explicari dicendo ,neq; intdlig 1 e a ' OVID SIT podit, ac fi'quem deprehenderit peritum diuidendi, hunc inquft fe aflecftari,eiuscg tanquam dei ueftigta fequi. E«. iubet diuidente inipfisartiailismembrafecare,nequod membrum mali cocju 1 more quaflatum frangat. Sed hxc praecepta aduerfartj magnifi^ contemrmnt,ac uerefunt iuxta Platonem kmo} M-aja^facrifi^l membra corrumpentes ,quemadmodumintelligipoterit,cu fp^ xies famficrj recenfuerimus. Theologirečlefolent difiinguerefacramentum 8i facrificiu* Sit igitur genus horum,uel ceremonia, nel opus facrum, Sacra^ mentum eft ceremonia, uel opus, in quo dcus nobis exhibet quodoftertannexa cercmoniae promiftio, ut Baptifmus,eftop‘ ! > non quod nos&eo offerimus,fed in quo deus nos baptizaduidel 1 cet,mmifter uicedei,8i hic offert Si exhibet dcus remiffione catorum SCc, iuxta promiftionem, Qui crediderit, 8ibaptfeatu* fuerit, faluus erit, Econtra, Sacrificium eft ceremonia, uelopti s quod nos deo reddimus,ut eum honore afficiamus. Stint ante* 11 facrifici) fpecies proximce duae,nec funt plures. Quoddam eft^ crificium propitiatorium,id eft opusfatisfacftorium pro culpa,ej poena,hoc eft reconcilians deum, feu placans iram dei, feu quod mereturalrjs remiflionem peccarorum , Altcra fpecies eft facrif^ cium , quod non meretur remiffionem peccatorut^ aut recondfiationem/ed fit a recondliatis,ut pro accepta remi$ one peccatorum,5i pro alijs beneficijs accepds ,gratias agamU s > feugrariam referamus. Fiasduas fpecies facrifici) magnopere oportet Si in hac cd 1 -' trou&vfia,Si in alijs multisdifputationibusin confpecdu, Si ob 0 * culos pofitas habere,8i fingulari diligentia cauendum cft,nec ofl fundanrur, Quod fi modus huitis libri paterctur, rationes hui’ 1 , diuifionis adderemus. Habet enim fatis nuilta fcftimonia in EpJ ftola ad Hebraeos Si alibi Et omnia facrificia Leuiiica adha< |tie bra referri,tanquam ad fua domictlia poffunt, Dicebanturefl 101 in lege quaedam propitiatoria facrificia propter fignificationcrfl? ur? SACRIFICIVM, feu iimilitudinem, non q> mererentur remiffionem peccatorum coram Deo, Sedquia merebantur remiffionem peccatorum le* cundum iuftitiam legis,ne illi pro quibus fiebant excluderentur ab iftapolitia, Dicebanturitacppropiciatoria, propeccato ,pro ddido,holocauftum. lila uero erant £ux«f/sfK« oblatio, liba tio, retributiones, primititc,dedmae. Sedreueraunicumtantumin mundofuit facrifidum propte tiatorium,uidelicet mors ChriftMvitdocet Epiitola ad Ebreoš, ftuae a it. Impoffibileeft fanguine taurorum dC hircorum auferri peccata.Et paulo poft de uoluntate Chrifti. In qua uoluntate Entftifkatifumus peroblationem corporis lefu Chrifti femel.Ec Efaiasinterpretaturlegem,utfdamusmortem Chrifti uere efte Etisfacftionem pro peccatis noftris,feu expiationem, non ceremo niaslc’gis,quareait.Roftquam pofueric animam fuam,hoftiam pro deli&is,uidebit Temen log^uum Sdc.Nam uocabulum quo hic ufus eftjftgniftcat hoftiam prodelitfto, quse in lege figni# ficauir,q> uentura effet hoftta quaedam fatisfačlura pro peccatis noftris 8C recon.cilfatura deum,ut fcirent homines, q? no proptcr noftras iuftitias,fed propter aliena merita,uidelicec Chrifti, uelit t)eusnobisrecondliari.Paulusidem nomen interpreta;* turpeccatum,Roma,S. De peccatodamnauit peccatum,id cft, peccatum puniuit de peccato,id eft,per hoftiam pro peccato. S it gnificantia uerbi facilius intelligi poteft ex moribus gentiu quos uidemus ex Patru fermomb 9 male itellečiis acccptos efte, Latini uocabat,piaculu hoftia,quaein magnis calamitatibus,ubi iMgni ter uidebatur Deus irafciofferebattu - ad placandam iram Dci, S C Ittauerunt aliquando humanis hoftrjs, fortaffis quia audierant quandam humanam hoftiam placaturamefte Detim totigeneri humano, Graed alibi, Kodaka tcu alibi appel? lauerunt, Intelligunt igitur Efaias dč Raulus Chriftum fačtum efte hoftiam,hoc eft,piaculunf, ut ipiius meritis, non noftrisre^ ^ndliaretur Deus,Maneat ergo hoc in caufa, quod fola mors c 3 Q_VID SIT Chrifh' cft uere propitiatorium facrificium.Nam Leuitica lila fa’ 1 cnfitia propitiatoria,tantum lic appellabantur ad lignlficandiun futurum piaculum.Proptereaiimilitudine quadam erant Tatis' fadiones redimentes iuftitiam lcgls,nc ex politia excluderentuf ifti qui peccauerant, Debebant auccm ceflare poftreuelatu Eua** gelium. Et quia ceflarein Euangelij reueiatione debebant, non erant uerepropin'anones,cum Euangcliumideo promifllun (iu ut cjchiheat propitiationcm, » Nuncreltqua funt facrifida evX 3 ‘$ !S '< xa, quaruocantur facrifk da laudis,prardicatio Euangelij,fides, inuocatio ,gratiaru adio> confe(fio,affi;c?libnes fandoru, Imo omnia bona opera fandoru. H ar c facrifida non funt latisfadinnes pro fadetibus, uel applica* biles pro aitjs,quar mereantur cis ex opere ooerato remilTioneifl peccatomm,feu i econciliationem. Fiunt enim a reconciliatis,E c talia funt facrifida nouiteftamenti,ficut docet Petrus.!. Petri h Sacerdotium fandum,ut offeratis hoftias fpirituales. Oppont* 0 tur autem hoftiar fpirituaIes,non tantu pecudibus, fed etiam luk mams operibusyexopere operato oblatiš,quia fpirituale fignifk cat motus fpmtus (andiin nobis,ldem docet Patilus Roma. 12* Exhibcte corpora ueftra,hoftiam uiuentem,fančhm,cultum ra' 1 tionalcm. Significatautecultusrationalis,cuItum in quo Deus tntclligttur,mente apprehcnditur, ut fitin tnctibus timoris, & fiduciar crga Deum.Opponitur igitur non lblum cultui Leuitk co , in quo pecudes madabantur,fed etiam cultui, in quofingk tur opus ex opere operato offerri.Idem docec Epiftolaad Ebrd os Cap. 13. Per fpfumoffcramus hoftiam laudisfempcr Dco,& addit intcrpretationem,id eft, frudum labiorum confitentiuuj nomini eius.Iubet offerre laudes,hoc eft,inuocationem,gratiari* ačtionem,confdrionem^;iimiIia,EIarcualent non ex opere °P e ' rato,fedpropterfide,Idmonet particula, per ipfum offeraiu llS » iioceftjfide in Chriftum, SACRIFICIVM, *i i In fumma cultus notri teftamenti eft fpiritualis,hoc iti Hritia fidciin cordc,2 illi cultus exope re operato placarent eum, Addicautem de fide,q? hoc prtecepe# rit Deus,audite me,hoc eft.creditc mihi,qj ego fim Deus uefter, q> uelim ficinnotefcere, cum mifereor &C adittuo,nec habeaopus ueftris uidimis,cofidite,q> ego uelim efle Deus,iuflificator,falua tor,non propter opera,fed proprer uerbum 8č promiftione mea» a me uere 5C ex cordepcticc,&f expedate auxilium. Damnat opinionem de opere operato 8č Pfalm. 4 p. Qui ret Pudiatis uidimis,requirit inuocationem.Nunquid mantjiucabo carnes taurorfl &Tc. Irmoca me in die tribulationisruae,5f eripiaro 10,10ri “ ca ^ IS me * Telia tur hanc e(Te ueram AocT§acc^, huc eneuerum honorem, fiex corde inuocemusiplum. Item Plal* 39 Sacriflcium Sfoblationem noluifti, Aures autefn aperuiftt mibi,id eft, uerbum mihi propofuifti, quod audirem , 8C iequiris,ut čredam uerbo tuo , & promiftion^us tuis 9t DE SACRIFICIO. uer c aelis mifereri,opitulari 3Cc. Item Pfalm.fo, Holocauflis no delečlaberis, Sacrificium Deo fpiritus contribulatus, cor contrft tam dC humiliatum Deusnon defpicies,Item Pfal, 4 .Sacriftcate facrificium inftitise,Sd fperate in Domino, Iubet fperare, 5C dicit id efteiuftum facrificium,iignificans caetera facrificia non efteue* ra, 6^ iufta facrificia.Et Pfal. 115% Sacrificabo hoftiam laudis,& r^omen Dominitnuocabo, Vocatinuocationem hoftiam laudis> Sed plena eft fcriptura talibus^eftimontjs quae docent, q> facrifi* cia ex opere operato non reconcilient Deam, Ideocp in nouo tet ftamento abrogatis cultibas Leuiticis docet fore,ut noua St mun da facrificia fiant,uideIicet,fides,inuocatio,gratiarum ačtio,conj feftlo, dC pr^dicatio Euangelrj, afflidiones propter EuangeliUi fičfirnilia. Et de his factificijs Ioquitur Malachias. Ab ortu folis ufcp ad occafum,magnum eft nomen meum in gentibus, dC in omni lo* co incenfum offertur nomini meo,Sč oblatio munda. Hune loctf detorquet aduerfarij ad Miflam,5£allegant autoritatem Patrm Facilis eft autem refponfio,q> ut maxime loqueretur de Mifla,n° fequatur,Miffam ex opere operato iuftificare,aut applicata alf) s mereri remilfionem peccatorum Sčc.Nthil horum dicit Prophe^ ta,qute Monach/ dC Sophift«, impudenteraffingant. Caetcrum ipfa Prophetae uerba offerunt fententiam. Prim 11 enim hoc proponunt,magnum fore nomen Domini, Id fit p er praedicationem Euangelrj. Perhanc enim innotefeitnome Ch* 1 * fti,3£ mifericordia patrisin Chrifto promifla cognofcitur. Pr# 1 * dicatifc* Euangelrj parit fidem m his, qui recipiunt Euang e / lium, Hi inuocant Deum,hi agunt deogratias,hi tolerant affl 1 / eftiones in confeftione,hi bene operator propter gloriam Chrift^ Ita fit magnum nomen Dominiingentibus.Incenfumigiturc*: oblatio muda, iignifican&non ceremoniam exopereoperato, f e omnia illa facrificia,per quc fit magnum nomen Domini,fo^ cCt fidemjinuocationem,pr«edicationem Euagelrj, confeffione Etfacu 2 DE SACRIFICIO. n* Et faci1epatimur,fi quis hic tielic compledi ceremoniam,modo necp intelligat folam ceremoniam ,necg doceat ceremoniam ex opere operato prodefle.Sicutenim inter facrificia Iaudis,hoceft, inter laudes dei compledimur praedicationem uerbi, ita laus e& fepoteft,feu gra«'arda ferentes facrificia in iuftitta, Hic locus aperte requirit facrificia in ftorum,quare no patrocinatur opinioni de opere operato, Sunt »litem facrificia filiorum Leul, hoc eft docentium in nouo tefta# •ncnto,praedicatio euangeli},8č boni frudus pra:dicationis/icut Paulus ait,Roma. J f.Sacrifico euangelium dei, ut oblatio gen# dum fiat accepta,fandificata fpiritu fando,id eft, ut gentes fiant fioftiae,accepta: deo per fidem QCc . Nam illa madatio in Iege,fl# gnificabat,5č mortem Chrifti, 8C pr^dicationem euangelrj, qu* hanc uetuftatem carnis mortificari oportet, 8 C inchoarinouam, & a? ternam uitam innobis.Sed aduerfarij ubicpfacrificrj nomen »d folam ceremoniam detorquent, praedicationem euangeiij, fi> dem,tnuocationem,6<: fimilia omittunt,cum ceremonia propter haecinftituta fit, Etnouum teftamentum debeat habere facrifiV cia cordis,non ceremonialia pro peccatis facienda, more Leuiti# cifacerdotrj. Allegant 5C iugefacrificium, q> fiatt in lege fuit iuge facrifi# dum,ita Mifla debeat efle iuge facrificium noui teftamenti, Be# de cu aduerfai rjs agitur, fi patimur nos uinci allegortjs, Conftat DE SACRIFieiO. h utem q> allegorienon pariunt firmas probationes,Quanqn2ffl nos quidem facilepatimur Miftam,intelligi fuge fa ctificiu do urtota Mifta intelligarur, hoc eft ceremonia cam prtedicatto* ne euangelq,fide,inuocatione,8č gratiariim adione. Nam h# c fimul coniunda,funt iuge facrificium noui teftamenti,quia cei' c tnonia propter haec inftituta eft, nec ab his diuellenda eft, idco Paulus att,Quoties comedetispanem hunc,et poculum domin 1 bibetis, annuriciate mortemdomini. Illud uero nullo modo q«itur ex hoc typo Leuicico,q> ceremonia fit opus ex opere of e mo iuftificans,aut applicandum pro alrjs, ut mereatur eis remi* fioncm peccatorum od. Et typus ap.te pingit non ceremoniam Colam,federiam pr^ dicationem euangelij.inNume. Ca,a S. Tresponuntur part cS iilius quotidianifacrificrj,crematio agni,libatio, 8č oblatio lae. Lex habebat piduras feu timbras rerfl futuraru, Ideo in ho*- Ipedaculo Chriftus,5č totus culi 9 noui teftameti pingitur.Cr^ matio agni iignificat mortem Chrifti. Libatio iignificat ubiq? 1[1 toto mundo credentes illius agni fanguincafpergi per euangel‘1 prxdicationem,hoc eft,fandificari,iicut Petrus loquitur. In Taj 1 dificationem fpiritirs, in obedientiam, 8 l afperfionem fanguin^ Iefu Chrifti. Oblatio iimilse, fignificatfidem,inuocationem,#' gratiarum adionem in cordibus, Vt igitur in ueteri teftamen f0 umbra cernitur,ita in nouo res iighificata qu;erenda eft,no ab’ Ll * typus tanquam ad facrificium fuffi'ciens.Quarectiamii ceretf^ nia eft memoriale mortis Chrifti, tamen fola non eft iuge facr» l cmns/cd ipfa memoria eft iuge facrificium,hoc eft,prredicattcd s fides,qu3e uere credit deum morfe Chriftireconciliatum effe,^ quir/tur libatio, hoc eft effedus praedicationis, ut per euango 1 , afperiifanguinc Chrifti,fandificemur, mortificati, acuiuifi^’ Requiruntur 8C oblationes,hoc eft,gratiarum adiones,coift c ^‘ ones Sčaffltdiones, Sic abieda Pnarifaica opinione de oped 0 O ratointelligamus iignificari cultum fpintualem,et iuge faeriftd de saciuficio, h 4 cordis, quiain nouo teftamento torpus bonorum, hoc eft, fpkif tusfančlus,mortificatio SC uiuificauo,requiri' debent, Ex his farf tis apparet typum de iugi facriftcio nihil cotra nos facere, fed ma gispro nobis, quia nosomnes partes fignificatas iugifacrificio requirimtiSf Aduerfarij falfofomniantfoiam ceremoniam fignifi cari,non etiam prsedicationem euangeltj,mortificanonem Si uw Uificacionem cordis &Cc> ( Nuni igitur bonuiirifadldudfpre poterunt,YalfiiTimahanč: criminationem efle,q> fuge facrificium aboleamus. Res oftendit qutfint Antiochiilli,quiregnumtenentin ecclefia,qui pranem Xtu religionis trahunt ad fe regnum tnundi,^ abiedta cura religi onis Si docendi euangelij,dominantur, belligeraitur uclut reges nuindi,qui nouos cultusinftituerunt in ecdefia.Nam aduerfarij in Mifta folam retinent ceremoniam,eamcp coferunt puhlice ad faerilegum quaeftum, Poftea fingunt hoc opusapplicatum pro alijs,mereri eis gratia,8č omnia bona. In concionibus nodocent cuangelium,non confoIanturconfcientias,nonoftenduntgratis remitti peccata propter Chriftum,fed proponunt cukus fan&o* rum,fatisfačliones humanas,traditiones humanas,per has affir* rnant homines coram deo iuftificari, Et harum quaedam cu fint manifefte impite,tamen ui defenduntur, Si qui cociona-tores uo> iunt perhiberi dodiores,tradut quaftioncs PhiIofophicas,quas necp populus,necp ipii qui proponunt, intelligut. Poftremoqui funt tolerabiliorcs,lege docent,de iuftitia fidei nihil dicunt. Ad* uerfarij in cofutatione mirastragoedias aguntdedefolatidhete* plorum,q> uidelicet ftent inornatae ara! fine candelis,fineftatuis, Has nugas iudicant efle ornatu eedefiaru. Longe alfa defoiatio* ne fignificat Daniel,uidelicet ignorationeeuangelij.lMa popul* obrutus multitudine SC uarietate traditionu atep opinionu, nul* lo modo potuit copledi fumma dočlrina: Chriftianae, Quis cin unčp de populo intellexit doefitina de poenftetia, qua aduerfarij tradiderutdBt hic praccipuus Ioc 9 eft dodtrin^ Chriftiane, Vex»* { » DE SACRiriČIO. bantur coftfcfentijc cnumerationc delidoru&fatisfadionibu** De fide, qua gratis c5fequimur rcmiffione peccatora nulla pro f fus fiebat ab aduerfarrjs mentio ,deexercitrjsfidei lučlaotis carn defperatione,degratuitaremifiiione peccatonipropter Chnftd omnes libri,omnesconcionesaduerfariom mutaeerant. AdhaeC acceilit horribilis prophanatio M/flarum, Sdalrj muki impij c uk r tusintempIis.Haecdldefolatio,quam Daniel defcnbit* Econtra dci beneficio a p ud nos feruiut minifterio uerbifacer dotes, docent euangelium de beneficrjs Chrifl:i,oftendunt retnif fionem peccatorum gratis contingerc propter Chriftu- Haec do carina affert firmam confblationem confcienitjs. Additur ČC d o* drina bonom operu quardeuspraecipit, Dicitur dedignitateat que tifu iacramentoru.Quod fi iugefacrificiu effet ufus facram^ ti,tame nos magis retineremus,quam aduerfarij, quia apud il’o® facerdotes m er cede codudli utuntur facramento, Apud nos br/or&freligioiior ufus eft.Nam populus utitur, fed priusinftk tutus,atc£ exploratus. Docentur enim homines de uero ufu cramenti,q> ad hoc inftitutum fit,ut fit iigillum, 3 C teftimoniu« 11 gratufte rcmiffionis peccatorum. Ideocjj debeat pauidas cofcieO tias admonere, ut uere fbtuanr 8č credant fibi gratis remitti pe £ cata.Cum igiturSf prardicatione euangelij,8č legitimum ufu« 11 iacramentorum retineamus,manet apud nos iuge facrificiu.Ed* deexterna fpeciedicendum eft, frequentia in templisapud no* maioreft,čfrapud aduerfarios.Tenentur enim auditoria utilib L,s & penpicuisconciontbus.Verum adueriariorum dodtrinanU«^ quam necp populus,necj?dodlores inte?fexerunt- Et uerus orn^ tus eft eccIefiarum,dodtrina pia,utilis,8f perfpicua, ufus pius cramentoru,orarioardes,8C fimilia.CandeIae,uafa aurea,8č k« 11 ^ les ornatus decent.fed no funt proprius ornatus ecclefiae. Quf fiadueriarri in rafibus rebus collocant cultus,non in praediea*^ ne euangeltjdn fidedn certa m i niHtis fi dei,fun t in iftis numerad^ quos Daniel defcribit colere deum finim auro Sf argento* de sAcfuricio. n* Al!egant&ex Epiftola ad Ebreos. Omnis Pontifex exho# minibus alTumptus,pro hominibus,conftituitur in his qugfunt ad Deum,ut offerat dona 3C focrifida pro peccatis. Hinc ratio# cinantur,cum in nouo teftamento fint Potifices čt Sacerdotcs, fequiturq>fit&:facrificium aliq«od pro peccatis. Hic locusuel max;me mouec indodos, praefertim cum illa pompa facerdotij & facrificiorum ueteris rcftamenti offunditurocnlis. Haec tado decipit imperitos,ut iudicen^oporteread eundem modam *pud nos exiftcre aliquod ceremoniale facrificium apphcandum pro peccatis aliorum, iicut in ueteri teftamento. Necp aliudeft tile cultiis Miflarum,& reliqaa pohtia Papg,quam kcxk.o?kAic< Lc U iticae politia: male intelledae. Et cum fententia noftra habeat praedpua teftimonia in Epi ftolaad Ebreos,tamčaduerfari)locosexilla Epiftola truncatos contra nos detorquent,ut in hoc ipfo loco, ubi didtur Pontifice conftitufutofferatfacrificiapro peccatis, Scriptura ipfa ftatim attexit Chriftum Pontificem. Verba praecedentia de Leuitico fa cer Jano loquuntur,& lignificanc Leuiticum Pontificatu fuifte imaginem Potificatus Chrifti.Nam facrificia Leaitica pro pec# catis,non merebaturremiflionem peccatorum coram Deo, tatv» tum erantimago facriftct) Chrifti,quod unum futurtim erat pro# pitiatoriam facrificium,ut fupra diximus.Itaq; Epiftola magna ex parte confumitur in hoc loco,q> uctus Pontificatus, St uetera facrificia non fiierintad hoc inftituta,«t mererenttir remiftionem peccatorum coram Deo,leti reconciliationcm, fed tantu ail figni ficandnm futurum facrifi ciu m ,u n ius Chrifti.Oportuit en fan dos in ueteri teftamento iuflificari fide,ex promifttone remiffio# nis peccatorum,donande propter Chriftum,iicut &C fandi in no uo teftamento iuftificantur.Omnes fandosab inittomundi (en# tireoportuit,hoftiam St fatisfadionemfore pro peccato,ChriftiS quipromiftuscrat,ficut Efaiasdocet Cap. <;■$. Cu pofueritan* fuam hoftiam pro pcccato Cum igitur in ueteri tefta* i * IDE SACRIEICIO mcnto facrificia non mererentur reconciliationem, niii fimilitucH ne quadam,Merebantur enim recociliationem po!itica,fed figni ficarent uenturum facrificium,Sequitur unicum efle facrificium Chrifti,applicatum pro aliorum peccatis. Nullum igiturreliquu eft in nouo teftamento facrificium applicandd pro peccatis alio/ rum,prtetcr unum Chrifti facrificium in cruce, q Tota uia errant quifingunt facrificia Leuitica coram Dco memifte remifiionem peccatoKum,Et hoc exemplo facrificia ap* plicanda pro alfjs in nouo teftamento requirunt,praeter morterfl Chrifti. Haec imaginatio iimpliciter obruit meritum paffionis Chrifti, 8 čiuftitiam fidei,& corrumpit ueteris 8 C noui teftamen* tidočlrina, 8 čpra Chrifto aliosmediatoresč*: propitiatores no bis efficit Pontiftces& facrificulos,qui quotidie uendunt opera fuam in templis. Quare fiquis ita argumentatur, oportere in nouo teftamen* to Pontificem efte quipro peccatis offerat, tantum de Chrifto concedendum eft, Ethanc folutioncm confirmat tota Epiftok adEbreos.Etidprorfuseflet alios mediatores conftituere pr#' ter Chriftum,fi aliam fat/sfačHonem applicandam pro peccati* aliorum dC reconciliantem DEVM,praetermortem jC B R V S TI requireremus. Deindequia facerdotium noui teftamen^ tieftminifteriumfpiritus,utdocet Paulus. z, Corinth, 3 . Ideo unicumhabet facrificium Chrifti fatisfacftorium &C applftatu * 11 pro peccatis aliorum, Caeterum nulla habet facrificia fimilia L c ' uiticis,quae ex opere opera to applicari pro ali] s poflint,fed exh^ betabjsEuangelium,3č Sacramenta,utperha£c cocipiant 8C fpiritum fančlum, 8 ^ mortificcntur, 8 £ uiuificentur,quia mi°^ fterium fpiritus,pugnat cu applicatione operiš operati, Eft en t(Tl minifterium fpiritus,pcr quod fpiritus fandfus efficax ( eft in cori dibus,quare habet tale n 3 inifterium,quod ita prodeft alfjs , ca ^ in eis efficax eft,cum regenerat 3 C muificat eos, Id non fit app‘^ cationealieni operiš,pro alfjs cx opere operato, DE SACRIEiCrO; ji« Oftendimusrationem,quare Mifla non iuftificet exopere operato,necapplicataproalijs mereatur ds rcmiflionem,quia utruncppugnat cum iuftitiafidei.Impoffibilecfl: enim remiffio* nem peccatorum coringere,uinci terrores peccaiiSc mortis,ullo opere,aut ulla re,nififide in Chriftum,iuxtaillud,luftificau exfi depacem habetnus. Adhajc oftendimus fcripturas qute contra nos dcantur minime patrocinari impia: opinioni aduerfariorum deopere opera to.Idq; iudicare oraijes boni turi d p ud omnes gCi tes poflTunt.Quare repudiadus eft error Thomar,qui fcripfit cot pus Domini femelobiatum in cruce,pro debito originali,iugitci: offerri pro quotidianis delidis in altari,uc habeat in hoc Eeclefia munusadpiacandum fibi Deum, Repudiand? funt 5 i reliqui communeserrores,q> Mifla conferat gratiam cx opere operato fadenti.Item q> appjicata pro alijsetiam iniuftis non ponetibus obicem,mereatureisrerni(Iionem peccatorum culpte& poenae. Ha?comnia falfa,& impia funt,nuper ab indodis Monachis coa fida dC obruunt gloriam paffionis CHRISTI,8čiuftitiam fidei, Et exhiserroribus infinuialtj nati funt,quantum Miff^ua leantapplicatoefimulpro mulds,quantum ualeant fingulaepro fingulis. Sophiftaehabent defcriptos gradus mcritorum, ficut argentarij gradus ponderum in auro autargento, Deinde uen* dunt Miflam, tanquam precium ad impetrandum quod quifcg expetit,Mercatoribus ut foelix fit negociatio, uenatoribus^ut fce Iix fit uenatio. Er alia infinita, Poftremo transferunt eam. &C ad mortuos, liberat animasapplicationefacrameti, a poenis purgarf torij,cum fine fide nec uiuis Mifla profit, Necp ex fcripturis ad* uerfarij afFerre,uel unam fyllabam polTunt ad dcfenfionem iftaru fabulam,quas in Ecdefia magna autorjtate docent,Nccg Ecd©» Gaj ueteris,neqj Patrum teftirdonia habent* c DE SACRIFICIO* QVID PATRES DE SACRIFI CIO SENSERINT, v ®»- E T quomam Ioca Scripturaequtecontra no? citantur expli/ cauimus,dePatribusetiamrefpondendum eft, Nonigno/ ra m us Miflam a Patribus appellari facrificium, fcd hi non uolut JVIitrames opere operato, confcrre gratiam ,Q(. applicatam pro atrjs mererieisreiruftionem pe/;catorum culpae S C pcenae, V bi le guntur hxc portenta uerborum apud Patresffed aperte teftatur te degratiarum adione loqui. Ideoq? uocant Dixim ? autetn ilrpra facrificium lu^a^siKop non mereri reconciliationem, Ted beri a reconalutis,ficut afflidiones non merentur reconcilia/ tionein,fed tune funt facrificia šu^iS/Ka, quando reconciliati/tU ftinent eas. Ec boe refponfum in genere ad Patru dida, fatis tue/ tur nos contraaduerfarios. Certum eft enim illa figmenta de me rito operiš operati nufejuam cxtareapud Patves,Sed ut tota cau fa rnagis perfpici poifit,dicemus S C nos de ufu facramenti,ea qu£ certum efl confentanca elle Patribus & Scriptura?, DE VSV S A CR A M EN TI, ET DE SACRIFICIO« S Vidam Belli hominesfingut canam Domini inftitutam J eflepropter duas caufas. Primum, ut iit nota 5 C teftimo/ mum profeffionis,ficut certa forma cuculii eft fignum cer/ te prokifioms.Deinde cogitant praecipue talem notam Chrifto placuiiTe, uidelicetconuiuium,ut fignificaret mutua inter Chr it Ihan os coniundfonem atqj amicitiam,quia fympofia funt figna toederu, bi amicitiae. Sed haec opinio eft ciuilis,nec oftendit prae' cipuum ulum rern a Dep.traditarum, Tantum decaritate exer/ cenda bquitur,quamhomines prophani8č ciuiles, uteunepin* teiligunt,Defide non Ioquitur,quaequid iit,pauci intelligunt, Sacrament* v DE S A CRIFICIO, ur Sacramenta funt figna uolutatis det erga nos, non tantu figna funt hominum inter fefe, Etrededefiniunt facramenta in nouo t eftamento e [Fe figna gratiae. Et qiu'a in facramento duo funt, Si gnwm Sč Verbu-m. Verbumin nouo teftamento efi promiffio gratise addita figno. Promiffio noui teftamenti eft promiffio re# mifftonis peccatofum,ficut Texcus hic dicit,Hoc eft corpus me# um quod pro uobis datur.Hic eft calix noui reft^amenti, cu far* j guine meo,qut pro multis effundgtur in remiffionem peccatoru«. Verbum igitur offert remiffionem peccatorum.Et ceremonia eft quafi pidura uerbi feu figillum,ut Paulus uocat,oftendens pro# mifftonem, Ergo ficuc promiffio inutilis eft, nififide accipiatur, ita inutilis eft ceremonia, nifi fides accedat, quae uere ftatuat hic offerri remiffionem peccatoru. Et h are fides erigit contritas men tes.Et ficut uerbum ad hanefidem excitandam traditum eft, Ita faeramentum inftitutumeft,utiliafpectes incurrensin oculos moueat cordaaderedendum, Perhaje enim uidelicetper uerbu dC faeramentum operatur fpiritus fandus.Et tališ tifusfaeramen ti,cum fides uiutficat perterrefada corda,cultus eft noui teftame ti,quia nouum teftamentum habet motus fpirituales, mortifica# tionem &C uiuificationem. Et ad hunc ufum inftituit Chriftus, cum iubet facere in fui commemoratione. Nam meminiffe Chri fti,non eft ociofa fpedaculi celebratio, autexemplt caufa inftitu# ta,ficutin Tragoadqs celebratur memoria Herculis, aut Vly ffis, Sed-eft meminiffe beneficia Chrifti, eacjj fideaccipere, ut per ea uiuificemurjdeo Pfalmusait,Memoriam fecit mirabilium fuo# rum, mifericorsSč miferator dominus. Efcam dedit timeutibus fe. Significatenim uoluntatem &C mtfericordiam det agnofcen# dam eff’e,in illa ceremonia,Ula autem fides,qua? agnofeit miferi# cordiam,uiutficat, Et hic principalis ufus eft faeramentun quo apparet quifint idonei ad faeramentum, uidelicet perterrefad* confcientiat,& quomodo utrdebeant. Accedit S C faaificium. Sunt enim unitts rei pltires fines. Po fb i DE VSV S A C RA. quam confcientfa fide erečh fenfit cx qualibus terror/bus Itbcrc^ v lur,tum uero fcrio agit gratias pro benef/c/o St pafltone Chriftb St ut/tur ipfa eeremonia ad Iaude de/, ut hacobed/et/a gratitud^ ne oftendar,et teftatur Te magn/facere dona de/.ka f/t cercmon/a facnficm Iaudis. Ac Patres qu/de de duplscteffccfbn Ioquuntur, de confolac/one confcient/arum,& de gratiaru ači/onefeti Iaude Horucffeckuu prior ad facramet/ rat/one pertiner,pofrenor pcr* t/nec ad facr/fkiu. De confolakone a/t Ambrpfius, Accedsre ad eum St abfblu/m/nt,quta eft remiffio peccatoru. Qui&t ifte quar rtris, Aud/tc/pfumdicente,Ego fum panis uite,qui uenit ad me non efuriet,&fqu/ cred/t /n me, non fit/et unquam . Hk teftatur in facramento orierri remiflione peccatorum,tcftatur St f/de acci pi debcre. Inf/n/ta teft/mon/a leguntur/n hanc fentent/am apud Patres,qine omn/a dctorquent aducrfanj ad opus operatum, St applkandu pro al/js,/k ne fide profit,aut fac/entfaut alijs. P DE VOCABVLIS MISSAE. A Duerfarij reuocant nos et/arat ad Grammat/c5,fumuntar gumenta ex appcllationibus Miffe, qute non habec opit« ET DE SACRIPICIO; n* longa difputatione.Non enim fecjuitur Mi{Tam,etiamft uocatuf facrificium, opus c (Te ex opere operato gratia conferes,aut appfi catu proalrjs,mereri cis remiffione pcccacorum Sčc, Afjraup^/« in quiunt,fignifia?t facrificium - Et GrčečiMiiTam appellant liturr giam. Curhicomittuntappcllationcm ueterem Synaxis, quac olfcendit Miftam olim fuiiTe multomm comunicatione. Sed dica mus dcliturgia.Ea uox non fignificat proprie f^rifsciiTfed pcy us publieum miniftcriuni.,2£aptcoquaclratadnoftrarn fententia, uidelicet unusminifter cofecrans,refiquopopulo exhibct cor* pus 5 C fanguine domini,ficut unus minifter docens cxhibct eu5* gelium populo, ficut ait Paulus. Sic nosexiftir^et homo, tančjj miniftros Chrifti, SC difpenfatores faeramentorum dei, hoc c fr, cuangeltj,3£facramcntorum. Et 2 ..Corinth, 5 \ Proptcr caufam Chriftilegationefungimurtanquam deopcrnosadhortante,ro gamus Chrifticaufa,reconciliamini3£c.ltaaptequadratnomen A>H ca'oc|/y§ nva-g Scvšfcosrag Iv^o/jSbJ jug ccrjAija^ tK^i^vKivoU rag /Va7»f7/ag, id eft, dicet indignosquofdam hominesinuentaimmunitatedetreda* re puhlica onera.Et fic Romanis temportbus locuti funt,ut oftž dic referiptum Pertinacis. ff. deiureimmunitatis, L.Scmpcr. h a« t oug waTE§ct§ a rpjTiKmp a^rSv-rog avftroa. Etfi non liberat parentes omnibusoneribuspublicis mrmerus natorum . Et Commentarius Demofthenis feribit genus effe tributorum,fumptus Iuderum, fumptus inftt uenda* rum nauium,curandi gymnafrj, 5 C fimilium publicapim c ura tri onum. Et Paulus pro collatione ufurpauit.a. Corinth p. Oftb cium huius collationis non f6lum fupplet ea quae defumTandis. Sed etiam efficit, ut pluresdeo ubettim aganrgratiasSCc. Ec g * DE VOCALIBVS Philippenfes A.appellat Epaphroditum Mtrov<>yop miniftrune* celTitatis fuar,ubi ccrte non poteft intelligi facrificulus»Sed nihil opus cft plunbus teftimonrjs, cufis exempla ubicp obuia fint le* getibus Graecos fcr/ptores,in quibus A ceremonia, exopereoperato, finefidefit facrificiu reconcilians Deum, 5C fatisfaciens pro peccatfs, HorribiHs era/ tio eft,tantundem tribuere operi facerdotis,quantu morti Chri/ fti. Deinde peccatum 8>C mor« no poftunt uinci nifi fide in Chri/ ftum,ficut Paulus docet, Iuftificati exfi'depacem habemus,qua re non poteft uinci poena purgatorrj, applicatione alienioperiš* Omittemus iam qualia habeat aduerfartj teftimonia de pur/ gator/o,quales exiftiment paaias effe purgatortj, quales habeat caufas dodrina fatisfadionum,quam fupra oftedimus uaniflima g ? DE VOCABVUS eiTe.niud tantam opponermis, Čemim efi: coenam Domfrfiin* ftitutam ciTe propterremilltonem culpae. Offert enim remiffiof* nem peccatoru,ubinecefleefi:ueaeculpam intelligere, Et ramen. pro culpa nofatisfacit, afioqt.fi MilTa efiec par rftorti Chrilti.Ncc remilTio culparaccipipoteftalitcr, niiifide, IgiturMifTa noneft fatisfadio,Sedpromi[Tto dC facramenuim requirens fidcm ,.Ac profedo necefie eft omnes pios acerbifiimo dolore affici, <1 cogb tene MitTam magna ex parte sd mortuos ČC ad facisfadiones pro poenistranshtam efie,Hoc efi-toliere luge facrificium ex Eccle/ iia, Hoceft Antioclfiregnum,quifaluberrimas pronfiffionesde remiftione culpce,dcftd-e,tranftultt ad uamfltmas opinionesde fatisfadionibus, Hoceft Euangelium contamfnarc, corrumpere ufum facramentorum. Hi funt quos Paulus dixir reos efte corpo ris &C- fanguinis Domirfi,qui opprefiernnt dodrinam de fidc, dt remiffionem culpee,8L corpus&^ fanguinem Domini ad facrile* gum quarftumprretextu fatisfadionum contulerunt, Ethuius facrilegtj poenas aliquando dabunt.Quare cauendum eftnobis 6č omnibus prjs confcienttjs,neapprobcnt aduerfarioru abufus. Sedredeamusad caufam.Cum Mifia nonfit fatisfadio, nec pro pccna,ncc pro ctfipa,exopere operato,iine fide, Sequitur ap plicationem pro morttfis inutilem efte, Neq? hic opus efi longio * rcdifputationc.Conftarenim qp illae applicaticnes pro mortuis nulla habeantex fcripturis teftimonia,Nectutumefi in Ecclcfia cultus inftituere,fine auroritate fcripturae. Et fiquando opus crit proli&iusdetotaredicemus. Quidenim nune nxemurcum zdf uerfaKrjs,qui ncq? quid facnftcnim,neq? quid faeramentum, nec^ quid remilTio peccarorum,ncq* quid fit ftdes,intclligunt. Nec Graecus Canon applicat oblationem tanquam fatisfa' Utonem pro mortuis,qy.ia applicat eam pariterbeatis omnibus Patri3rchis,Prophetis,Apoftolis: Apparct igitur Graecostam quam gratiarum adionem offcrre,non applicare tanquam fatis* M1SSAB IM fasfHonem pro pcEnis.Quanquam euam loquumur non de foU oblationc corporis St fanguinis Domini, Sed de rcliquis Mufe partibus uidelicer,orationibus$egratiarum adlionibus.Na poft confecrationem precantur,ut fumentibus piolit, non loquuntut i de alijs. Deinde addunt irt 7 r^oa- p ip ■ssfe&h.vcnravcra/tffitop T^OKa^o^cop ®rocrs$wjJ 7rp$KTup knosoA^pOCc,/\t Ao^ijoiA arona, nofignilicat ipiam hoftiam, Sed orationes St omnia qux ibi gerun&ir. Quod ueife allegant aduerfarrj Patres de oblatVone pro mortuis, Sdmus ue# teres loqui deorationepro mortuis,quam nos non prohibemus, fcdapplicationem coeftae Dominipro mortuis ex opere opera# to,improbamus.Necpatrodnanturaduerfarqsi^ceres de opere operato. Et ut maxime Gregorij aut recentiorum tellimonia ha beacVnosoppontmus dariiTimas.,Sč certiffimasfcripturas.Et Pa# trum magna diffimilitudo eft.Hornincscrat&labiacdecipipo# terar\t.Quanquam iinuncretiiuifcerent ac uideretfua dieta pr^ texi luculentis illismedacrjs,qua:docent aduerfarij deopere ope rato,longe aliter fe ipfi mtetpretarentur, Falfoetiam citamaduerfarti contranos damnatione Aerrj, quem dicunt propterea damnaium efle , 9 negauerit in MhTa oblationcm fen' pro uitiis St mortuis. Sacpe hoc colore utuntur, allegant ueteres haerefes, St cura his falfocomparant nofira cau# fam,tit illa collatione pregrauet nos. Epiphanius teftatur Aeral fenfi{Te,9 orationes pro mortuisiintiutiles, Id reprehedit. Mecg nos Aerio patrocinamur/ed uobifcu litigamus, qui hterefra ma# nifcltcpugnatem cum Propheris,Apoftolis,&fandis Patribu* fcelcfte defen elit is ,uideli cer ,9 MiiTa ex oper c operato iuftiiicet, 9 mereatur remiffionem culpa? St poenae, etiam miuftis, pro qui busapplicatur, fincnponantobicem. Hos pernicioros errores improbamus, quileduntgloriam palTionis Chrifti, Ot penitus obrtiunt dodrina de iuftitia ficki , Simihs fuit perfuaiio impioru tn lege, 9 mereremurremiliioncm pcccatorum perfocrificia cx DE VOCABVLIS’ opere operato,nonacciperent gratisperfidem, Itacfj augebant fllos cultus dC facrificia,inftituebant cultum Baal in lfrael,ln lu' da etiam facrificabant in lucis,Qqare Prophet^ damnata illa per fuafione,belligerantur non folum cum cultorifojs Baal,fed etia cum altjsfacerdotibus,quifacrifida a Deo ordinata cum illa op* nione impia factcbant.Verurn heret in mundo hec perfuafio ,QC herebit Temper,cultus dC facrificia fint propitiationes, Non '»utichomines Crnalcs foltfacrificio Chrifti tribuihunc honore, q» fit propitiatio,quia iuftitiam fidei non intelligunt, fed pareni honorem tribuuntreliquis cultibusSf facrificrjs. Sicut igiturin Iuda h elit apud impios Pontifices falfa perfuafio de facrificrjs,ifr cutin Ifrael Biidicici cultus durauerunt.Et tamen erat ibi Eccte fia Dei, quae impios cultus improbabat.Ita heret in regno Pon* tificio cultus Baaliticus,hoceft,abufusMi(Tae, quam ( applicant> utpeream mereantur iniuftisremiffionem culpse dC poenae. E* uidetur hic Baaliticus cultus una cum regno Pontificio duratu* rus efle,doneč ueniet Chriftus ad iudicandum, 8 C gloria aduen* tusfuiperdetregnum Antichrifti, Interim omnes quiuerecre* dunt Euangelio,debent improbare illos impios cultus excogita* tos contra mandatum Dei, ad obfcurandam gloriam Chrifti, dC iuftitiam fidei, Hsec de m illa breuicer dbcimus.ut omnes boni uiri ubicpge tium intelligere queant,nos fummo ftudio dignitatem Mifl^ tuč ri,8£ uerum ufum oftedere&duftiflfimas haberecaufas, quare ah aduet farrjs dtflentiamus, Ac uolumus admonitos clle omnes bo^ nos uiros,ne adiuuent aduerfarios defendentes prophanationem Miilx,negrauet fe foetetate alienipeccati.Magna caufa, magna res eft,nec inferior ilio negocio Eliae prophetse, qui cultum Baal improbabat.Nos modeftiflTime caufam tantam propofuimus,& nune fine contumelia refpondimus. Quod fi commouerint no« aduerforrj, utomnia genera abuf.iu Miffae colligamus,non tam clementer erit agenda caufa.’ De »e DE VOTIS MONA* fticis. x A Pud nos in oppido Timngie Ifenaco Francifcanus quida fuit ante annos triginta, loannes Hilten, qui a fuo fodali* tio coniedus cfl: in car cere m, propterea cp quofdam notiffimos abufus reprehenderat ♦ Vidimus enim eius fcripta,cx quibus fa* tis intelligi poteft,quale fuerit ipfiusdodrinae grnus, Et qui n*¥ runt eum,teftatur fuiflfe fenem pUcidum, SC finemorofitate gra* uemjs mulca praedixit quse partim euenerunt hadenus,partim iam uidentur impendere,quce non uolumus recitale, nequis in/ terpretetur ea,aut odio cuiufquam ,autin gratum alicuius nar* rari.Sed podremo cum uel propter aetatem, uel propter fqualož ren , i carceris in morbumincidiiTetjaccerfiuitadfeGuardianum, utfuam naletudinem illi indicaret,cumq? Guardianus accenfus odio Pharifaico, duriter obiurgare hominem propter dodrince genus,quod uidebatur officere cuIinae,coepiflet, tum ifte omiffa iam mentione iialetudinis ingemifcens inquit, fe bas iniurias te* quo animo propter Chriftum tolerare,cum quide mhil feripiif* fetautdocuiflet quod labefadare ftatitm Monachorum polTet, tantum notos quofdam abufus reprebendiflet» Sed alius quida inquit,ueniet anno Domini M, D. XVI, qui deftruet uos, nec poteritis ei refiftere. Hanc ipfam fentetiam de indinatione regni Monachorum, SC hunc annorum numerum, poftea etiam repe* rerunt eius amiciperfcriptum ab ipfo in commentart]s fHs,iater annotationes quas reliquerat in certos locos Danielis, Quan* quam autem quantum h uk uod tribuendum lit, eujentus doce* bit, tamen extant alia figna, qu^ minantur mutationem regno Monachorum,non minus certa,q? oracula, Coftat enim quantu lit in Monaftertjs hypocrilis, ambitionis, auaritiae, q'uanrafnfci* da,SC indodiffimi cuiufcp f^wttia,quanta uanitas in concionibus in excogitandis fubindenouis aucupijs pecunte.Etfunt alia iti* h DE VOTIS tia,quae no libet comemorare.Cumq? fuerint oltm fcholae do&ri nat Chriftianaj, nune degenerauerunt uelut ab aureogenercin ferreu, fcu ut cubus Platonicus in malas hartnonias degenerat, quas Piato a it exidu afferre, Locupktiffima qu;?q? Monafteria tantu alunt ociofam turba,quar ibi falfo praetextureligionis hek luatur de publicis eleemofyMs ecdefiae. Chrifcus aut admonet de fakinfipido,q>fokareffundt,8£ coculcari* Quareipfi fibi Mo fcathi his moriLus fata canunt. Et accedit nune aliud fignum» . quod paffim autores funt interficiendorum bonorum uirorum* Has cacdes deus haud dubie breui ulcifcetur. Nec$ uero accufa# mus omnes. Arbitramur em'paffim aliquos uiros bonos in Mo# naftertjs e(Te,qu>dehumams cultibus moderate fentiut, nec pro# bantfaeuitfam,quamexercenthypocrita:apudipfbs> Sed de generedočtrinre difputamus, quod nune defendunt, Architečli confutationis, non urrum uota feruanda fint, Scnti# mus enim ličita uota feruan debere, fed utru cultus illimcreacur remiffione peccatoru SC iuftificatione,Vtm fint fatisfadioes pro peccatis,Vtvu fint paresbaptifmo,Vtrum fint obferuatio praece# ptomm SC confiliorum,V trum fint perfedtio euangelica, V trum habeant merita fupererogationis, Vtrum merita illaapplicata alrjs faluent eos, Vtru fint ličita uota his opinionibuj facfta, Vtru ličita fint uota, quaj praetextu religionis tantum uentris SC od] caufa fufcepta funt, V trum uere fint uota, cjuce funt extorta aut inuitis, aut his qui per aetatem nondum iudicare poterant de ge# nere udae,quos parentes aut amid intruferuntin monafteria, ut de puhlico alerentur,fine patrimonfi prtuatiiadura. Vtru ličita fint uota, quae palam uergunt ad malum exitum, uelauia pro# pterimbcciilitatenon feruantur,u€lquia hiquifunt in illisfoda iitt]'s,coguntur abufus Miffaru, impios cultus fanetoru, confilia fieuiendi in bonos uiros,approbare SC adiuuare. De his quteftto nibusdifputamus 4 Et cum nos in oofeffione plaeracp diximus de eiufmodi uotis, quae etiam Canones Pontifkum improbant* MONASTICIS, tamcn aduerfarrj iubet omnia quaeproduximus reijcere. His eni uerbis uli funt, Ac operaeprecium eft audire,quomodo camllen« tur noftras rationes, SC quid afferant ad muniendam fuam cau« fam. Icfeo breu^er percurremus pauca quacdam argumenta no« ftra,8£diUietmisin hisobiter cauillationesaduerfariorum. Cum zatem lisec tota caufa diligeter SC copiofe a Luthero tradata fit, in libro cm' titulam fecit, De uotis Monafticis, uolumus hic ii« brumillum prorepetitohabere, w & Primum hoccertiffimum eft.non efle licitum uotum,quo fen« rit is qui nonet, fe mereriremiffionem peccatorum cora deo,aut fatisfacere pro pcccaris coram deo, Nam h se c opinio eft manife« fta contumelia euangeltj, quod doccrnobisgrads donari rcmiflt onem peccatorum propter Chriftum,ut fupra copiofe didu eft. Rede ig« ur citauimus Pauli locum ad Galatas. Eti&cuati eftis a Chrtfto,quiin legeiuftificamini,a gratia excidiftis. Quiquse« runt remifttone peccatoru,non fidc in Chriftu,fed opetibus Mo naftids,detrahut de honore Chrifti,8č iterutn crucifigunt ChriV ftiim. Audiceautem audite, quomodo hicelabantur Archftedi confutationis. Pauli locum tantum delegeMoyfi exponunt, SC addunt Monachosomnia propter Chrtftum obleruare,&: cona« ri propius fecundum euangelium uiuere,ut mereantur uita aster nam. Etaddunt horribilem epilogom,his uerbis. Quareimpia funt,quae hic cotra Monafticen allegatur, O Chrifte,quamdiu feres has contumelias quibus euangelmtuuafficiunthoftes no« ftri. Diximusin confeffioneremtffione peccatoru grati >acdpi, propter Chriftum per fidem. Si haec non eft ipfa euangeltj ucx, ii non eft fententta Patris arterni,quam tu quies in firm Patris,re uelafti mundoriure pledimur. Sed tua mors teftfs eft,tua refurre dio teftis eft,fpiritus fandus teftis eft, tota ecdefia tua teftis eft, tiere hanc efteeuangeltj fententiam, q> ,confequamift remiftiono peccatoru,non propter merita,fed propter te,per fidem. Paulu s cum negat homineslege Moyfi mereri remiffionem peceato* h x DE VOTIS ttittijtrnilto magis detrahfthanc hudem traditionibus humanih Id oj,' aperte ad Coloffenfes teftatur, Si Iex Moyfi quae erat diuini rusreuelata,non merebatur remilponem peccatorum,quato mi nus iftae fatuae obferuationes, abhorrentes a ciuili confuetudine uita^t-nerenturremiffionem peccatorum. Adueriari) finguc Pati Ium abolere legem Moyfi,Sč Chriftum ita fuccedere, ut non gra tis donet remiflionem peccatorum, Sed propteropcraaliarum fegum ,fi' quae nVmc excogtten tur. Hac impia St fanatica imagft natione obruunt beneficium Chrifti. Dcinde fingunt inter hos quiobferuant iiiam legem Chrifti, Monachospropiusobferua* re,quam alios,propter hypocrifin paupertartis,obedientite, St ca ftitatis, cum qu?dem omn/a fint plena iimulationis. Paupertate iatftant in fumraa copia rerum omnium,obedientiam iačhnt,cu nullumgenushominumlibertatem habeatjnaiorem,quamMo nachi, De coelibatu non libet dicere, qui quam purus iit in plač/ rilcp qui ftudent continere,Gerfon indicat.Et quotus quiTcp con tinere ftudet, Scilicet hac fimulatione propius fecundum euan^ gelium uiuunt Monachi.Chriftusnoitafuccedit Moyii, utpro pter noftra opera remittatpeccata,fed ut fua merita,fuam propft tiationcm opponat ir^dei pro nobis,ut gratis nobis ignofcatur* Qutuero praeter Chrifti propitiationem propria merita oppo* nit irte dei,& propter propria merita confequi remiflionem pec* catoram conatur,fiue afferat opera legis Mofaicae, fine Decalo* g«,fine Rega!« Benedidfi,fiue Regala? Auguftini, fiue aliarum Rfguhrum, is abolet promiffionem Chrifti ,abiecit Chriftum, St exgd it gratfa.H^e eft Pauli fententia, Videautem Carole Ce far, Imperator clementiffime, uidete Principes,uidete omnes 01V dines,quantafitimpudenriaaduerfariorum,ciimPauli locumin hanc fententiam citauerimus,ipfi adfcripferunt.Impia funt qu* hic contra Monafttcen ajlegantur. Quid eftautem certius, q> remiflionem peccatorum confeqmmtur homines fide, propter Chriftum rEt hanc fententiam audent ifti nebiilones impiam u» , MjONASTICIS. »j* čare, N ih d dubitamus quin fi admoniti fuidetis de hoc Ioco,exi* mieconfutationetantamblafphemiamcurafietis, Cum autem fupracopiofeoftenfumfit,impiam opinionem efife,q) propter opera noftracorifequam ur remilfionem peccatorum, breuiores in hoc loco erttmis, Padle enim inde prudes Iedor ratiocinari po terit, q» non mereamnr remifltonem peccatorum per opera Mo* naftica, Itaq? Sdlla blafphemianullo modo feredaeft,qux apud Thomam legitur,profeftionem Monafticam pa« efle baptiTm^, Furoreft,humanam traditione,qdaj necp mandatum Del, necp promiffionem habet,aequare ordinationi Chrifti, quae habet SC mandatum 8č promiffionem Dei, quae cotinet padum gratie, SC uitte teternae, o <9 "Secundo, Obedientia, paupertas,8č coelibatus, fi tamen no fit impurus,exercitia funt fcJ\ac£o§a,Ideoqj fandi uti eis fine im* pietatepoffunt »ficutufifunt Bernardus, Frandfcus,8čalli fan* dl' uiri. Et hi ufi funt propter utilitatem corporalcm, ut expedi> tiores effent ad docendum, 5č ad alia pia officia,no q> opera ipfa perfe fint cultus,quiiuftificent,aut mereantur uitam eternam. Denicp funt ex illo genere,de quo Paulusait, Corporalis exer* citatioparumperutiliseft.Etcredibile eft alicubi,nunc quoqj efle bonos uiros in Monafterijs, qui feruiut minifterio uerbi,qui lllisobferuationibusfine imprjsopinionibus uruntur, Atfenti* re,q? lllae obferuationes fint cultus, propter quos coram Deo iu* fti reputentur,8č p er quos mereantur uitam aeterna,hoc pugnat cum Euangelio deiuftitia fidei,quod docet,q> propter Chriftum donetur ncbis iuftiria,8č uita seterna,Pugnat SC cum dido Chri fti,Fruftra colunt memandatis hominum, Pugnat SC cum hac fententia,Omnequodnoneft exfidepeccatum eft, Quomodo autem poffunt affirmarequod fint cultus quos Deus approber, tanquam iuftuiam coram ipfo,ctim nuilum habeant teftitnoni« uerbi Deiq 'de votis Sed uidete impudentiam aduerfarioru. Non fot um docent, obferuationes illx fint cultus iuftificantes,fed addut perfedio* res eiie cultus, hoc eft,magts merentes remilfionem peccatorum S>C iuftificationem,qiiam fint alfa uitte genera. Er hic concurrunt multa faifae ac pernia'ofacopiniones,fingunt fe lcruarepr t cepta &confilia. Polica homines liberales,cum fomntent fe habere me ritafupererogationiSjuendunt hcecalijs. Hecomnla plena funt Ihanfaice uanfcatis. Extrema enim impietas eft fentire, q> Deca logoita fatisfaciant,ut fuperfintmerita, Cum haecpreceptaom? nes fandos accufent, Diligas Dominum deutuum ex toto corde tuo.[tem,Non concup.ifcas.Proplieta air.Omnishomo men* dax, id eft, norfvede de Deo fentiens, nonlatis timens,nonfa^ tis credens Deo,quare falio gloriantur Monachf, in obferuatio^ neMonafticar uit a? pracceptis fatisfieri, ac plufčp pcepta fteri. Deindefalfum 5č hoc eft,q> obferuationes Monaliicte fint opera confiliorum Euangelrj. Nam Euangelium noconfulitdiV ferim in a ueftitus,cibonim, abdicationem rerum prcpriaiu, Hac funt traditioneshumana, dequibus omnibus didum eft, Efca non commcndat Deo,quare neqj cultus iuftificantes funt, necp perfedio.Imo cumhis titulis fucata: proponuntur,funt mera: dodrinac daemoniorum. Vtrginitas fuadetur ,fed his qui donum habent,ut fupradidumeft.Erroreft autem perniciofiftimus fen tire, q> perfedio Euangelica fit in tradirionibus humanis, Nam ita etiam Mahometiftarum Monachigloriari poflent, fe habere petfedčonem Euangeiicam. Necp eft in obferuatione alioru que dicuntut ahaepo^, fed quia regnum Dei eft iuftitia dC uita in cor dibusudeo perfedio eft,crefceretimorem Dei,fiduciam miferiV cordiar promiftaein Chn'fto,& curam obedtendt uocationi, ficut Paulus deferibitperfedionem, transformamur ,a daritatein clamatem,(anquam a Domini fpiritu.No ait,alium fubtnde cn* culi um accipimus,autaliosca!eeost,autalia cingula, Miferabile gftin Ecclefia tales Pharifaicas,imo Mahometicas uoces legi ati? MONASTIC13. v* 4 audiri,uidelicet,perfedionem Euangeltf, regni Chrifl:i,'qLTod di uita Sterna, in his (iultis obferuationibus ueftium, QC iimiliu nugarum coliocari. Nune auditp Arcopagitaš noftros quam indignam fen ten* tiam pofaerint in cofutatione. S ic aiunt SACR1S LITE* RIS EXPRESSVMeflMonafticamuitam,debitaob* feruatione cuH:oditam,quam per gratiam Dei> quilibet Mona* ftici cuftodire poffunt,mereri uitam acternam,3iut]iudem muk«# aučhorem Chriftus eis promifit, qtti reliquerint dom um aut fra* tres 5čc, Pisec funt uerba aduerfariorum,in quibus hoc primutn impudenriffime dicitur,q> faeris literis expreirum Cit , uitam Mo* nafticam mereriuitamaeternam.Vbienim IoqutMtur facrce lite* rx de MonafticafSic agunt caufam aduerfartj, fic citant feriptu* ras nihili homines,cum nemo nefciat Monafticam recens excogi latam efle,tamen allegant autoritatem feriptiirae, dC quidem di* cut hoc fuum decretum expreflfum effe in feripturis. Praeterea co tumelia afficumt Chriftum.cum dicunt homines per Monafti* cam mereri uitam aeternam, Deus nefuae quidem legi hunc ho* norem trtbuit,q> mereatur uitam arternam, ficut dar e dicit apud Ezechielem Cap, 2 , 0 . Ego dedi eis praecepta non bona,Sč iudi* tiainquibus taon uiuent. Primum hoc certumeft, qpuita M o na (lica no meretur remiflione peccatoru,fed hanc fide gratis accipi mus,ut fupra diduni eft. Defnde propter Chriftum, per mifcri* cordiam donatur uita »terna,his quifideacctpiuntremiffionem, necopponunt merita fua iudicio Dei,ficut &C Bernardusgratsif* fimedicit.Neceifrcftprimoomnuim credere,q> remiflione^pec* catorum habere non p o (Tis, nifi per indulgentiam dei, Deinde q> nihilprfus habere queas operiš boni,nifi dč hoc dederit ipfe. Por (tremo q>eterna uitanullis potesopcrib^promerenVniii gratis de turSčilla.Cgtera quaein eande fententia fequutur (upra recita* uim 9 . Addit aute in fine Bern?jrd 9 .Nemo fe feducar, quia fi benc cogitare uoluerit, inueniet proculdubio, q> nec ctitn dece trdili DE VOTIS Bus poflit occurrere d qui cum uiginti millibus uenft ad fe. C5 autem nec diuinte legis operibus mereamur remifiione peccato# rum aut uitam ajternam,fed necele fit quaerere mifericordia pro m j da m in Chrrfto,multo mintiSobferuationibus Monadicis,cu fint merae traditiones humana,tnbuedus e d hichonor q> merea turremiffionem peccatorum,aut uitam arternam.Ita fimpliciter obruunt Euangclium de gratuita remiffione peccatorum, & de ^prehendend^miTericordia promida in Chiifto,qui docet Mo# nafticam uitam mereri remidionem peccatorum,aut uitam eter# nam 3 Sč fiduciam debitam Chridotransferunt in illas dultas ob# feruationes.Pro Chrifto colunt fuos cucultos,(iias fordes, Cu ati rem Si ipfi egeivit mifericordia,impie faciunt, q> fingunt merita fupererogationis, eacpaltjs uendunt, Breuiusdehis rebus di# cimus,quia cx his quae fupra de iuftificatione,de pcenitentia, de traditionibus humanis diximus,fatis conftat uota Monaftica no edepreciUjpropter quod detur remiflio peccatorum di uita £ter# na, Et cum Chriftus uoccc traditiones cultusiniitiles, nullo mo# do funt perfedio Euangclica, Venim aduerfartj uideri uolunt adute moderari uulgare p er# fuaiionem deperfedione.Negant Monadicam uitam perfedio# nem ede, fed dicunt datum ede acquirendae perfedionis. Belle didnm ed,8čmeminimus hanceorredionem extare apud Ger# fonem. Apparetenimprudentesuisos offenfos immodicis illis enfž:onft]s uita: Monafticae,cum non auderentin totum detrahe# re ei ljudem perfedionis,addidifle hanc iTrauJ^gacrijj, q> fit da tusacquirendaeperfedionis.Hocfifcquimur, nihilomagis erit Monadica datus perfedionis,quam uita agricolae aut fabri. Na Bi quoq; funt datus acquirenda: perfedionis. Omnes enim ho# minesinquaaincguoca|ione perfedionemexpeteredebet, Boc ed,crefcere in timore Dei,in fide,w diledione proximi & fimili# bus uirtutibusfpiritualibus.ExtatinhidortjsEremitaru exem# MON ASTICIS. ,15 £>Ta Antonij $C aliorum, qua: exaequant gen era uf tae,Sciibitttr ^Antoniopetenti,«t deus fibioftenderet,quanruminhocuita: genercproficerct,quendam in urbe Alexandria futorem moftra tum c{fe,perfoninium , cuic6mpararctur,Pon:ridie Antonius ueniens in urbdfri,accedit ad futorem, exploraturus illius exerci# tia dC dona, collocutus cum homine, nihil audit,nifi mane eum pro uniuerfa ciuitatepaucis uerbis orare,deinde arti fuae operam dare t H»c intellexit Antonius noneffe iuftifiaftionem tribueft# dam illi uit a’ generi,quod fufceperat- Sed aduerfartj,etfi nune moderantur Iaudcs de perfedione,ta men aliterre ipfa fenriunt. Vendunt enim merita,Sčapplicat pro altjs hocpraetextu, q? obferuent prarcepta 8C coftha, quare re ipfa fentiuntfibi fupereffe merita, Quid eltautem arrogare fibi perfe dionem,fi hoc non eftfDeinde in ipfa confutatione pofitum eft, q> Monaftici contendant propius fecundum euangelium uiue# re, Tribuit igitur perfedionem traditionibus humanis, (i ideo propius fecunalim euangelium uiuuntMonachi, quia non ha# bent propn'um,quia funt coelibes, quia obediunt Regulac in ti e# ftitu,cibis,& fimilibus nugis, Item confutatfo dicitMonachos mereri uitam te terna m audi orem,S^a!legat feripturam. Qui reliquerit domum 8d. fcilicet hicquocjj perfedionem arrogat faditijsreligionibus.Sed hic Io# cus feripturte nihil facitaduitam Monafticam , Non enim hoc uult Chriftus,^ deferere parentes,coiugem,fratres,fit opus ideo faciendum,quia mereatuv remidionem peccatoi um,& uitam ae# terna. Imo maledida eft illa defertio «..Fir enim cum contumelia Chrifti, ii quis ideo deferat parentes, aut coniugem, ut hocipfo opere mereaturremidionempeccatorum,& uitam arterna. Du# plexautem defertioefl:,qutedam ficiine uocationeiincmanda# to dci,hanc non probat CIvi dus.Nam opera a nobiseleda,funt inutiles cultus.Ciaiiusautcm hinc apparct, Chriftum non pro# i DE VOTlS barehattc fugam, quia loquitur de deferenda uxore, SC liberfc* Scimus autem q> mandatum de/ prohibet deferereuxorem SC li beros, Alia defertio eft,quc fit mandato dei,uidelicet,cum cogic nos poteftas aut tyrannis cedere,aut negare euangelium.Hic ha bemus mandatum,ut potms fuftineamus iniuriam, potius eripi nobis patiamur,non folum facultates,coniugem,liberos, fed tri* tam quo<$,Hanc defertionem probat Chriftus,ideoqj addit,pro pter euangelriitt,ut fignificet fe de his loqui, non qui faciunt in* iuriam uxori, dC liberis, fedqui propter confeffionem euangeltj fuftinet iniuriam.Corpus noftrum etiam defereredebcmuspro* pter euangelium.Hic ridiculum fuerit fentire,q> cultus dei fit,fe* ipfum occidere &relinquerecorpus fine mandato dci.Itaridicii lum eft fentire q> cultus dei fit,deferere poflefuones,anricos,con* iugem,Iiberos,fine mandato dei. Conftat igitur male detorcjue* rididum Chriftiad uitam Monafticam, Nififortaffishocqua* diat,cp centuplum in hac uita recipiunt.Plurinri enimfiuntMo nachinon propter euangelium,fed propter culiriim SC ociu, qui pro exiguis patrimoni]sinuenmntampliflimas opes. Sed ut to/ ta res Monaftica, fimulationis plena eft, lta falfo praetextu tefti* monia fcripturae citant, ut dupliciter pecccnt, hoc eft,ut fallant homines,6č fallant praetextu nominis diuini, 1 CitaturSč aliuslocus depeifedtione,Si uis perfedus efte,ua de,uende qute habes, & da pauperibus, SC ueni, SC fequere me* Hii lotUs exercuit multosquifinxerunt, perfc&ionem eftepoft feffiones ac dominiarerumabrjcerc.Sinamus PIrilofophos Ari* ftippum praedicare, qui magnum auri pondus abiecit in mare. Talia exempla nihilpertinet ad Chriftianam perfedionem, Re rum diuifio, dominia, SC pofteflio, funt ordinationes ei-uiles ap* probatae uerbo deiinprarccpto,Non furtumfades. Defertio fa* cultatum non habet mandatum,aut cofilium in fcrrpturis.Nam euangelicapaupertas non eft defertio rerum, fed non efle auaru* ^ MONASTICIS. h* fton conftdere opibus, ficut Dauid pauper erat in ditiflimo re* gno , Quarecum deferaofaajjltatu fit mere traditio humana,eft inutilis cultus, Etimmodicafuntilla Encomiainextrauagate, qua alt abdicationem proprietatis omnium rerum, propter de# um,meritoriarfi & fandam,8č uiam petfedionis cfle, Et pericu* lofiflimum eft rem pugnantem cum duiii confuetudine, talibua tmmoderatis laudibus effcrre. At Chriftus hic perfed/onem uo# cat ,Imo,Iniuriam faciunt textui,qui truncatuiS allegant, Pe$e dio eft in hoc,quod addit Chriftus,fequere me,ExempIum obe dtentiae in uocatione propoiitum eft, Et quia uocationesdiflimi les funt,ita haec uocatio non eft omnium, fed proprie ad illa poet fonam,cu qua ibi Ioquitur Chriftus, pertinet, tkut uocatio Da# uid ad regnum, Abraham ad madandum filiumnon funtnobis imitandse. Vocationes funt perfonales, ficut negocia ipfa uariat temporibus 8C perfonis, fed exemplum obedientiae eft generale, Perfedio erat futura illi iuueni,fi huic uocattoni credidiflet 8C ob ediuiftet.Ita pdfedio nobis eft, obedire unumquemque uera W de fuae uocationi« Tertio.In uotis Monafticis promittitur caftitas.Supra aute diximus de coniugio facerdotum,no po fife uotis aut legibus tol# li ius naturi in hominibus, Et quia non omnes habent donum continentise,multi propter imbecillitatem infoeliciter continent Necjj uero ulla uota, aut ulite leges poffunt abolere mandatum fpiritusfandi. Propter fornicationem unufquifcg habeat uxore fuam, Quare hoc uotum non eft licitum in his qui nori-habent donum continentig,fed propterimbecillitatem contaminantur. De hoc toto loco fatis fupra didum eft, in quo profedo mirum eft,cum uerfentur ob oculos pericula 5C fcandala, tamen aduerfa rios defendere fuas traditiones,contra manifeftum dei precep tu, JSec commouet eos uox Chrifti,qui obiurgat Pharifeos,qui tra ditiones contra mandatum dei fecerant. i z DE VOTIS ! Quarto, Liberant hos qui uiuunt in Monafterrjs impij cuP taSjCjuales fant, prophanatio IVVflce ad quaeftu cbilatcepromor tuis, culcus fandorum, in quibu,s duplex uituim eft,a q> fancftl in locum Chrifti furrogantur,& itnpie coluntur,licutfinxerunt Dominicaftri Rofariu B, Virginis, quod eft mera BarroAo^ic^ non m:nus dulca, čp impia uaniffimam fiduciam alens , Deinde ha: ipfaeimpietatcs,tantum conferuntur ad quaeftum,Icem eua> gelnim degraBrta remifttone peccatorum propter Ghriftum, de kifhuafidei,de ucia pcehičentia,deopeiibusqua:habetma> datum dci,neqj audiunt,nccp docent. Sed uerfantur aut in Philo fophicis difputationibus,aut in traditioni&us ceremoniaru quae obfourant Chrfitum. Nonhicdicemusdeillo toto cultu cere> montarum, de ledicnibus, cantu, &C fimilibus rebus qua: pote^ rant tolerari,ft haberentur pro excrdtrjs,ficut lediones in Sčho* lis,quarum finis eft docere audientes,et inter docendum aliquoS commoueread timorem aut fidem. Sed nune fingunthascere* montas clie culttis bei, qui mereantur remiffionbm peccatorum ipfis ČC alijs, Ideo enim augenthas ceremonias. Quod ii fufcipe* rent ad docendos,8č adhortandos auditores,breues 8č accuratae lediones plus prodelTent, quam illse infinitae &a.iw\oy!ai, Ita tota uira Monaftica plena eft hypocrifi,&! falfis opiAionibus. Ad ha»c omnia accedit & hoc periculum, q> qui funt in illis collegrjs coguntur aftentiri perfequentibus ueritatem. Mulca: igtturgra* ues dC magnae rationes funt,quat liberant bonos uiros ab hoc uit tafgenrre, Podremo multos liberant ipfi Canones, qui aut illedi a rtu* bus Monachorum fine iudicio uoucrunt,aut coadi abamicis uo tierunt. Talia uota ne Canonesquidem pronunciantefle nota, Exhis omnibus apparet pluritnas efle caufas , cjuaedocent uota Monaftica, qualia hadrnus fada funt,non cftV uota, quare tu** to deferipoteft uittegenus plenum hypocrifis, & falfarum nionum* \ MONASTICIS. ur Hic obtjciunt ex lege Nazoreos. Sed hi non fufripiebant uo ta fua cum his opinionibus 'juas hadenus diximusnos repre* henderein uctisMonachoru.m* Nazareoruritus erat exercitiu, aut proteftatio fidei coram hominibus,non merebatur raniffio* nem peccatonfm coram Deo,non iuftificabat coram deo. De* fndeiiciitnunc cireumeifio, aut madatio uidimarum non effet cultus,tta necritusNazareorum, nune debet proponi tanquam cultus,fed debet iudicari fimpliciter aJ\acpo$c>pi9\oiguredeež* fertur Monachatus fine uerbo Dei,excogicatus ut fit cultus,qui mereatur remiffionem peccatorum, Qč iuThficationem, cum ritu Nazareorum, qui habebat uerbu Dei, nec traditus erat in hoc, ut mereretur remiffionem peccatorum, fed ut cVTet exercitiu ex* ternam,ficut alte ceremonte legis Jdem dc altjs uotis in lege tra ditisdici poteft. AllegaturS^Rechabite,quinecpo{TeiIiones habebat ullas, nec uinum bibebat,utfcribit leremias Cap. 39. Scilicet pulehre quadratcxem^ilum Rechabitarum ad Monachos noftros, quo* rum Monafteria f iperant palati? Rcgum,quilautiffime uiuunt* Et Rechabitae in illa omnium rerum penuria, tamen erant con* iuges.Noflri Monachi cum affluant omnibus delict)s,profitetur coelibatum.Cceterum exemplaiuxta rcgulam,hoceft,iuxta feri* pturas ccrtas ŠC claras,non contra regulam,feu centra feripturas interpretari conuenit. Certiffimum eft autem obferuationes no* ftras non mereri remiffionem peccatorum, aut iuftificationem* Quare cum laudantur Rechabitar,neceiTe eft cos morem-’ finim, non ideo feruaffe,q> fentirent fe per eum mereri remiffionem pec* catorum, aut opus ipfum cultum effiriuftificantem, aut prepter quem confequerentur uitam afternam,non per mifericordiam Dei, propter femen promilTum, Sed quia habuerunt mandattim parentum,laudaturobedientia,dequa extatpra?ceptum Deb Honora patrem Sumatre. Deinde mos habebat finem propdd, quia peregrini ektw,non lfraelitac, apparet patrem uoluifle cos i 3 DE VOTIS certis notis difcernerea fuis popularibus, ne relaberentur ad tm/ pietatem popularium.Volebat h,is notis e©s admonere dočirinte fidei,8£ immortalitatis. Tališ finis eft licitus. At fines Monaftic^ longealrj traduntur, Fingunt opera Monaftices cultusefle,fin/ gunt ea mereri remiffione peccatorum ac iuftific ittonem, E ft igi/ tur diftimile Monaftica- exemplum Rechabitarum, ut omitca/ mus hic alia tncomraoda cjute herent in praefenti Monaftica, Citant 3C exp noread Tirnotheum Cap.f* 3euiduis,quae feruientes Ecdeiia^alebantur de puhlico,ubi ait, Nubere uolut, habentes damnationcm,quia primam fidein irritam fccerut, Pri, tnum hic fingafflus Apoftolum de uotis loqui, tamen hic locus non patrocinabitur Monafticis uotis, quse fiunt de imptjs culti/ bus,& hac opinione,ut mereanturremiftlonem peccatorun!, &£ iuftificationem, Pautus enim tota uoce dammt omnes cultus, omnes leges,omnia opera, (i ita obferuentur,ut mereantur rcmift tfonem peccatorum, aututpropter eaconfequalnur uitam eter/ nam,nonpropterCbriftumpf;rmifericordiam,Ideo necefte eft uota uiduarum,iiqua fuemnt,diffimilia fuifle uotis Monafticis* Praeterea,fi non deiinant adueriarrj detorquere locum ad uota, detorquendum erit eodem hoc quocp,q> uetat eligi uiduam mi/ norem annis fexaginta, Ita uota ante eam setatem fačta er ut irri/ ta* Sed nondurnnorat Ecdefiahcec uota, Itaq; damnat Paulus uiduas,non quia nubunt.Iubet enim nubere iuniores, fed quia publiOT fumptu alitte Iafctuiebant,ideocg fidcmvabrjciebat. Hoc uocatprimam fidč,fcilicet, no uotiMonaftici,fed Chriftianifmi« EthbcmodofidemaccipitineodemCap.Si quis proprios, 8C maximedomefticos non curat/idem abnegauit, Aliter enim de fide Ioquitur quam Sophiftaj,Nontribuitfidem his qui habent peceatum mortalc, Ideo dicithosabqcerefidem,qui noncurant propinquos, Eiadeundcm modum dicit mulierculas petulan/ iitcsfidcm abijcere, MONASTICIS. ne Percurrimusaliquot noftr?>s rationes &C obiter diluimusea quae aduerfarij obijciisnt.Et Ivk collegtmus non folurn propter aduerfarios,fed multomagis propter pias mentcs, ut habeantin confpedu caufas,quare improbare debeant hypocrifin &C fidos cultus Monaftfcos,quos quidem totos h^c una uox Chrifti abro gat, cum att, Fruftra colunt me mandatis hominum- Quare uo ta ipfa, 5č obferuattones ciborum,ledionum, cantuum, ueftitus calceorum,cingulorum,inutiles cultusfunt cor&n Deo, Et c&t tofdant omnespiajmentes,fimplia'fer Pharifaicam 5C damnata opinionem efle,qrillae obferuaticnes mereatur remiflionem pec* carorum, q> propter eas iufti reputemur,q> propter eas confequa muruitam aeternam,nonpermifericordiam prcVpter Chriftum* Et necefle eft fandos uiros quiinhis uitaj generibus uixerunt, abiedafiduciatalium obferuationum,didicilTe, q> remiflionem peciiuorum proprer Chriftum gratis haberent,q> propter Chri* ftumpermifericordiam confecuturieflent uitam arternam,non propter lllos culuis,cp Deustantumapprobet cultus (uo ucrbo tnftitucos,qui uala-ant in fide* •< DE POTESTATE ECCLE* ■« SIASTICA. V Ehementer hic uociferantur aduerfarij depriuilegtjs 8č im* munitatibus Ecdciiaftici ftatus,Et addunt Epilogum.Irri ta funt omnta qu£e in prarfenti articulo contra immunitatam Ec* cleffarum QC Sacerdotum inferuntur, Haeceft mera calumnia, Nos enim de rebus alrjs in hoc articulo difputauimus.Caeterum farpe teftatifum us,nos politicas ordinatioes,8č donationes Prin* cipum dC ptiuilegianonreprehendere, Sedutinam uiciffimau* dirent aduerfarij querelas Ecclefiarum& piarum metium. Di* gnitates dC opes fuas fortiter tuentur aduerfarij, Interfm ftatum Ecdefiarum negKgunt,non curantrcdedoceri Ecdefias, SCfa* DE POJESTATE / haud dubie refpirit,8bexaudit Deus,cuialtqua do rationem procuratiomš ueftrse reddituri eftis, Cum autem nos in confeffione, in hoc artteulo, uarios lbcoi complexi fimus,aduerfanj nihil refpondent,n$ Epifcopo&kabe *e poteftatem regiminis SC coercitiuae corredtonis, ad dirigendu fubditosin finem beatitudinisaeternte.Et adpoJeftatem rcgimi> nis,requiri poteftatem iudtcan^i,definiendi, dtfcerncndi, SC fta> tuendi ea quae ad prtefatum fine expediunt aut conducunt, H^c funt uerba confutationis,in quxbus docentnos aduerfarij, q> Epi fcopi habeant autoritatem condendi leges utiles ad confcquen/ dam uitam ceternam, De hocarticulo controuerlia eft, Oportetautem in Ecdefia retinerehanc dodrinam,q>gratis propter Chriftum fideaccipiamusremiflionepeccatoru, Opor** tet«Sč liane dodrinam retineri,q> humante.tradiuones, fintinuttV ies cultus,quarenec peccatum 3 nec iuftitia in cibo, potu,ueftitU> SC fimilibus rebus collocanda eft,qtiarum tifum uolutt Chriftus liberum relinqui,cum ait.Quod intrat in os non coinquinat ho<* minem.Et Paulus,Regnum Dei,non eftefca,autpotus. Itacj? nullurnhabentiiis Epiicopi condendi tradittones extra Euan* jgelium,utmereanturremiffionem peccatorum, utfint cultus, quos approbet Deus tanquam iuftitiam } 8č qu: grauent cofcien' ecclesiastica. Ilt tiasjfta atpcccatum iiteos omifitere, Haecomnia docet uelunus locus m Adiž,ubi Apoftoli d fcunt,Fidepurificari corda. Etde in de prohtbcnt imponere iugum,8č oftendunt q«antum pericu li iit,exaggerant peccatum iftorum qui'onerant ecclefiam,Quid tentatis deum 7 inquiunt ?Hoc fulmine nihil terrentur aduerfartj noftri, qui ui defcndunt traditiones,8č impias opiniones. Nam &C fupra damnauerunt articulum XVdn quo pofuimus q> tradi tiones non mereantur remiflionem peccatorumVck: hic dicut trli# diriones conduceread uitam »ternam,Num merenturremiftio# nem peccatorumtoum funtcultus quos approbat deus,tanqua iuftitiamCnum uiuificant cordafPaulus ad Coloflenfes, ideo ne# gatprodefle traditionesadiuftitiam »ternam iZ uitam Sterna, quia cibus,potus,ueftitus,8čiimilia fintres ufu pereuntes. At ui ta »terna in corde,rebus »ternis,hoc eft,uerbo dei,8č fpiritu fan# clc/tuicitur. Expediant igitur aduerfartj quomodo conducant traditiones ad uitam »ternam* Cum autem eiJringelium dare teftetur,q> non debeant impoi ni ecdefiae traditiones, ut mereantur remiflionem peccatorum, ut fint cultus quos approbet deus tanquam iuftitiam, ut grauet confcientiasjita utomittere easiudicetureflepeccatum,nunqua poteruntaduerfarrjoftendere, q> Epifcopi habeant poteftatem tales cultus inftituendi. Caeterum quam poteftatem tribuat euangelium Ep&copis, diximus in confefl"ione.Qui nune funt Epifcopi, non faciunt E# pifcoporum officia i uxta euangelium., fed ilnt fane Epifcopi iu# xta politiam Canonicam,quam non reprehendimus * Veru nos de Epifcopo loquimur,iuxta euangelium.Et placet nobis uetus partitio poteftatis, in poteftatem ordinis, poteftatem IurisdiV dionis.Habet igitur Epifcopus poteftatem ordinis, hoc eft, mi# nifterium uerbi U faeramentorum, habet dC poteftatem Iurisdi# k t DE POTESTATE e^ionis,ho c eft, autoritatem ex r ommunicandidbnoxios pubK/ ritus humani fint neceflarij cultus. C '1 1 . Hace eftiimplexratio traditionum interpretandarum,uide/ licet,ut fciamus easnon efleneceflarios cultus,8č tamen propte. uitada fcandala in loco line fuperftitione obferuemus. Et fic mul ti dočli 3 C magnt turi in ecclefi a lenferunt, nec uidem uš quid op> poni pofli t, Certum eft enim fententiam illam, Qui uos audit, me audit,non loqui de traditionib js, fed maxim e centra tradtttV enes facere.Noneft enim roandatum cum libaa,ut uocantjfed EČ-CLESIASTICA. i|e cautio de rato^de fpcciali mar>dato,hoc eft, teftrmonium datum Apoftolis,ui'eis devično uer '>o,no de proprio credamus. Vult enim Ohriflus nos confirmarje,quemadmodum opuseratjUtfci* remus uerbum traditum per homtnes efficax efie, nec quacren* dum clTe aliudftierbum de coelo. De traditionibus non poteft ac cipi, qui nos aucbt,meaudit.Requmtcnirn Chriftus,ut itadcce ant, ut ipfe audiatur, quia dicit,Me audit. Igitur fuam uocetn, fuum uerbum uuk audiri,non naditioneshim r anas.ltadicfhFm quod maxime pro nobis facit, 6^'grauiffimam confoiationerr. 8 C docfhinam continet,detorquent iili aiini ad res nugaciffimas, dU fcrimina ciborum,ueftitus,&: fimilia, v Citant&hoc.Obedite pracpoiitis ueftris. Hrec (encencia rei< quirit obedientiam.erga cuangelium. No enim conftituit regnu Epncopis extrd ouangelium. Nec dcbent Epifcopi traditiones contra cuangelium condere,aut traditiones fuas contra euange* lium interpretari,idqj cum faciunt,obedientia prohibetur, iuxta »Hud, Si quisahUd cuangelium docet,anathema fit. Idem refpondemus ad hunc Iocum,Quidquid dixerint,fad te,q> coftet,non uniuerfaliter precipi,utomniarecipiamus,quia alibi iubet feriptura plus obedire dco,quam hominibus. Quado igitur impia docent non funt audiendi, H ate autem impiafunt, q> traditiones humanae fint cultus dei,q> fint neceflarij cultus ,q» mereanturremiffionem peccatorum,& uitam tet er nam, Obtj ciunt 'oC fcandala puhlica, &C motus qui exorti funt prač textu noftrae dočtrinae. Ad h^c breuiter refpondemus. Primum, coftat dei beneficio Principes noftros habere obediente pbpulu in firfs ditionibus. Et hocipfum dočirine genus quod fequimur, quia ampliffimislaudibus ornat autoritatem magiftratuu,auget mierentiam erga eos.Ea res etiam plurimum conducit ad tran<* quillitatem retinendam, Doindeii conferantur in unum fcanda la omn»a,tame iti duo articuli,uidelicet,qj gratis cofequamur rc f k A DE P OTE ST A TE mifftonem peccatorum, propter Chriftum per fidem, q> iufit propter Chriftum reputemur fidf non propter ndiiram impie# tionem legfs-Et alter,q> magiftratus,Ieges & tota politiarfint or# dinationes diuinae,quibus Chriftianuslande uti poteft,tantuni habent boni, ut incommoda omnia obruant, Nullam enim fir# mam confoiationem pauidae confcientEe habcrs poffunt aduer# fus irS defnifi cognito altero articulo, Alter articulus ualde tmW n Vt tranquillita&m rerum publicarum, Porro ep perniciofisopi# nionibusante hxc tempora utrucp dodrinaz genus oppreffum fuerit, nemo ignorat, Št libri aduerfariorum teftantur,qui nuf# quam fidei mentionemfaciunt, cum de remiffione peccatorum loquuntur,NuH]uam docent de dignitate rerum ciuilium. Nuf# quam docent quomodo euangelium tradat iuftitiam aeternam. Interim in uita corporali uelit nos uti polittcis legibus ac mori# bus.Haj res patefadae, initio fauorem conciliacierunt Lu tlveso» non folum apud nos, fed etiam apud multos qu' nune at rodili# me nos oppugnant. Si %oW, in# quit Pindarus, lam fi qui t um uit us extttmin#i'ure conferri cul# pa poteft in aduerfarfos, qui primum iniufta codemnatione Lu# theri Schifma excitarunt,8d eedefias diflipauerunt, Et nune mi# ram feuitiam cxercentin uirosbonos,& pia docentes.Irritatho mirnim animos 8C alrjs modis, quos hic non libe.t recitare. Nccp uero adeo ferrei,adeo fine fenfu fumus,ut offenfiones pirobcae ni hi! perturbent nos. Sed meminimus a Chrifto dičlum efle, Bea# tusrquk'n me non fuerit fcandalizatus, Hoc enim agit diabolus, tum utopprimat, tum ut deformet euangelium infinitis modis. Alibi tyrannos contra euangelij profeflbres inflammat,alibi bel la,alibi feditiones,alibi hajrefes excitat, ut reddatinuifum hoc do tfrinaegenus, qnod uidcturoccafionem pratbere talibus moti# bus, Ac uero prudentibus uiris facilius eft fua pericula neglige# re, čp illafcandala publicorum mor.uum. Verum aduerfus haec qtjoque oportet Chriftianam mentem praetr.jmitam efle, ne »n ECCLESI A S TI CA. propter ra ue< bum Dei abrjciat, Quanquam auiem non < eledat nos comparatio, :ame quia aduerfarij hac criminatione pregrauant nos,non funt diftimulan da ipforum uitia. Quantu mali eft apud aduerfanos in facrilega prophanatior e Miffarufquantum turpitudinis habet coelibatus eorutrftCuItusfandorumplenus apud eos eft manifefta Idola* tria.Nihil ne fcandali eft in ambitione Pontificum,qui iam annis amplitis quadringentis belligeratur cnm noftrs ImperatoriHis, Plaeruncjj in Italia>interdum etiam in ipfa Germania, ubi tnter fe filitrm&T Patrem,cognatos ac ciues cotr,miferunt.Quod ii bel* lorum iftoriim camar requiranturex hiftortjs,nihil inuenietur di gnum Pontificibus,dicemus enim moderatiflHe. Quantum eft mali,q> inordinandisfacerdotibus non deligunt Idoneos f’quid in mercatu facerdotiorum ^Item in pertculofis difpenfationibus n ; h.I ne eft uiti j c Sed lisec uitia utcuncg condonari poffent, fi ta* men conferuaffent puram dodrinam in Ecclcftjs.Hsecuero quo modo contam nata lit imptis opinionibus ac traditionibus tefta* tur Canoniftari. n fcripta,teftantur libri Theologorum, pleni di fputationum prophanarum,quae partim funtinutiles ad pietate, partim etiam diffident ab Euangelio.Deinde in interpretatione fcripturae I idunt &C cominifcuntur quidquid liber. Haec dodrinas confufio prsecipuum eft fcandalum, 8č maxi* me pernicioftf m,de quo praecipue queritur Iohannes in Apoca* Iypfi',cum defcribit Pontificium regnum.Quid cum uentum eft ad Monachor im fuperftitiones,quae fuerunt infinitse,quarttum »bi eftperniciofarum offenfionumr’qualis fuit applicatio merito* rum,iicadauert circumdaretur cucuIJusC 1 & c. Porto nihii ne fcan dali eft, quod boe tempore manifeftam ueritatem Euangelrj op* primere conantur erudeliter occidunt bonos u/ros pia docen tes,q> prohibent nerebus cognitisfanentur ambigentes cofden* tiac,qp Reges hortatur adcrudelc Iatrociniu,Scilicet lisec no funt fcadala iudicanda,fed mera Pontifida . N uero k 3 DE POTESTATE E^CLE libet nobis hic quidquam pro m?qn!tudine rerutii exaggerare„ ne quis deledarinosifta commea* >ratione|)utct, 4 u am cxtorfc runt nobis inuitis fcriptores confutacionis, Nam hacc caufa non ex hominum moribus,autexfortuna,fedex uerbo Dei iudicari debet,quod utinam adhiberent in confiliumomnts, qui de his controuerfijs pronunciant.Iterum autcm hic dicšdum efi:, quod faepeiam diximus.Nos maxime cupidi (umas public^ cocordi^, pakrifqj,quam cefte Chriftianos maxime inter (e colere decet. De inde inuiti diiTentim lis ab optimo Imperatore, quem non folum propter Imperij faftigium,fed etiam propteruirtutes ucre heroir cas,quibus cognouimus eum prediram effe'ueneramur,fed ad^ uerfanj non pacifrmur coire cocordiam nifi hac lege,ut nos a (Ten tiamur condemnantibus manifeftam ueritatem Euangelrj, SC Ecclefire neceflariam, Id facereno poflumus, Oportet enim deo magis obedire,qua hominibus. Quare aduerfar^ratione SeJafif matisredditurifunt Deo,qui Ecclefiasnoua Sčinufitata feuitia diffipant.Necp dabium eft,quin haec feuitia mutaiione aliquam rebus publicis allatura fit. Hatc pro tempore refiiondimus ad cop futationem,ac iudicium ptjs omnibus permittimus, utra pars defentian Et offerimus nos, noftram fententiam defingulis lot cis,Siquid alicubi deiiderabitur,copioiius dedaraturos e (Te, Erratum* E.4,fa,2.pro orationes lege ordinationes,