CLVCII FENESTELLAE DE ROMANORVMMA
GI5TR ALIBVS1IBER iNcrPIT.

1

Mni um deorum quos uetus Romanoru re-'
ligio excoluit prima pant liceo: feu faunum il
lum :feu porius filuanum uocari placet per lu
o percos rem diuina lupercalefqo ludos feciffe

apud^etuftatis affertores conftatrea quidem
facro§£ genera ab Euandro rege: qui ex area--
dia .pfugus in eum locum ueneratrqui tande
romana prsefuit arci ad noftros primum delata: ac celebrata fu
iflfe feruntur.hunc pana nudos paftores :quo§£ tuc pcipuum nu
men fuittac deinde quos fummos etiam uiros uenerari mos fu
it: loraqp pro manibus ferre: quibus quofqp cederent: laruifcg te
ftas facies porrare.Cur autem nudihunc deum colercttpleracg
e curriculo uetuftatis ad nos ufq,- delapfa refer utur:fiue.n.q> ip
ft deo alios fingitur fuse celeritati eo pacto loge aptior nudos eti
am habere miniftros placeat: fiue q> arcades omnium populo^
rum: qui grsectam coluerunt longe uetuftiffimi feris adhuc flml
lem uitam filuis ac montibus ageces legis exgtes artifcp: primo
hunc deum uenerari patrium culrum auitofq? nudos habitus ft*'
gnantes referre uoluerunt:haudfatis conftat: Nonulli uero \os
lemuxorem Herculis ab Ifocfauno uifam:acper ardorem libi
dinis concupica afferunt force, enim per filuas & amcena nemo
rum arftus leuandi ca una cum dilectifiima coiuge Hercules ua
cabac: uidet ergo eleganciflima forma mulierem ab altae ru-'
pis ipecula fenex deus : ergo illoRC uertigia ern inus licet obferua
re inliituit llli aut per filuas ducendce nocti aptiffimum petunt:
In terca mulier dum quiefccndi tps aduenit: pellem leonts Her-'
culis ritu de more aptar humeris rclaua eria illius manu aflum--
pta tali habiru pra'diram fomnus aggrediturreran* aut duo pa--
rati coniugibus lectirco q? poftridie ltbero patri re diuinam tV
cluri craneftorfum cubiruris.nodtu ergoiiluanuslalledi cufto
dis occafionem nactus clam thalamum ingreditunprimocp co
greflu fortunarusfuturus puclla torum tenet rmanuq? tentaris
ut nodtu fitihorridum leonis tegmc inuenit rratus ergo cubare

ibi Herculcm ad aliud cubile ire pergic. qugd cum fenfiflec mol
libus ftratu puerilibufcg dclitiis aptius ftragula uefte fenli amo'--
ta:dumlibidineardesmanupalpacHerculem:ac uixdum hir
ei corporis horrore hauferat: experrectus Hercules manu reie
China coto antro fufum iaculatiquo pro ilrepicu fomno puella
difcufla luia accerfit.lumine ergo filuano ( pdito lulus ac femiru
prus iiixattollens humo humeros in filuas detrulus :ea ergo ra
clone perpetuo execracis ueftibus: gbits tarn turpiter lulus efiet
cafdem fuis a facris procul abfore conftituit.plccriqp tn huiufce
rei cam affignanc romulo: q> eade lacra celebranre mediocg Coy
lisardore corpus exercentetcununciatum fuiflet latrones pra:
das agere: ita uc erat n udus accurrit: coprehcfifcp pdatoribus pe
cora abacta redemeritreius facinoris qp  nudufgeflerat perpetuu
argumentu corpora lacra celebratium nuditatc eflet: placuic ut
cucp feferes habueririn tpa tm ufqg.C.Iuliihuiufcemodi obfer
uarione peruenifle conftat.ea.n .lacra cum ledens Carfar dicta
tor lpectarec:arque inter eosqui folenia celebrarent: curreret:
Marcus Antonius is qui poftea triumuir fuittaiunc lauream co
rona cui diadema annexum elTet capiti Cscfaris Iponere cona^
cum fuifle:q? cS cedar amoro capite rcieciffec ftacuse  iplius cun
Ctis fremencibus impofuifie: de noie uero lugcaliu non etia iky
tis conucnic:plerifcp. n.inditum hoc nomen:q>huius inuocati
onelupiaftabulisarcerencuruifunieft. Alii templum ipfumi
quohicdeuscolitur:lupercal uocat:quo circa Vir. Etgelidain
quir monftrat fub rupe Iupercal :eicp loco a lupa romuli nutrice
q> eo in loco romulu & remu paruulos educare reperca fie: fay
flum nomen lupercalis putant.Nec defunc qui a licceo areadise
monte ubi pcipue ea religio guiguitreu quern nos lupu illi lyco
uocant.-ipm cognominatum etfe arbitrentur.pcipuam uero hu
ic deo dtcatifcp facerdotibus uencrationem ea ex gte tributa fey
i^int: q> q mtilieres ex fuis uiris uel cocipere uel coceptos foetus
edereneqstirent.ad lugcos confugiebant.q ubi loris excergore
bird fectis crcfae fuiflent:e ueitigio grauidae aut eflbetse efficie^
bantur.hccc folennia quintodecimo.kl .februarias celebrari. ut
Ouidius in faftorum libris refert.moris fuir.

De podtiis & pinariis Herculis facerdotibus.

Adem rcmpeftate Euandro.f.palatium tcncnte Her
culem Getione interepto per eadem loca mira fpecie
bourn armenta ab egitfe cdmemorant.ac cumjppe ti
berirn fluuium quia prse fefe armentum ferens trafie
cifl*et loco ubi herbido reftcerer boues: ipfecg in itinere defefius
jjcubuiflet: & eundem uino ciboqp grauatu ibpor opprefliflet.
Cacus paftor loci accola uiribus ferox captus pulchritudine bo
um pracdam auerrere intitule,ac ne fipdam agendo in Ipeluca
compulifler ueftigia ipfa eo querentem dnm ducerent aduerfos
eximiu qucqp pulchrirudine i  ipelunca traxit: Hercules uero ad
prima aurora fomno excitus cu gregem pluftraflet oculis: par^
teq$ numero abefle fentiret.prexic ad jwimam ipelucam ft for
re eo ueftigia ferrenr.q ubi oia foras uerfa uidet :nec in parte all
am ferre confufus.atqg incercus animi ex Ifenfo loco agere por
ro armenrum cccpic.inde cum acta: boues forte ut fit ad defide
rium relidtarummugiflenr.redditainclufarum exfpelunca bo
um uox Herculem conuertic:quem cum uadencem ad ipeluca
Cacus uiprohibereconatus diet: ictus clauaftdem paftoru ne
quicq inuocans morce occubuit.Euander qui tunc temporis ea
ex peloponefo profugus auctorirare magis q imperio regebat
loca uenerabilis uir miraculo Iirrerarum rei noua: inter rudes ar
tium homines:uenerabilior diuinitate matris carmctse :quam
fatiloquam ante fibylle in4taliam aduentum mirate genres fu^
erant:concurfupaftorum trepidantium circa aduenam manife
fhccardis reumexcitus:poftqfacinusfacinorifq^camaudiuit;
habitant formamq?uirialiquanto ampliorem anguftioremq^
q humanam inruens trogirar qui uir diet ubi nomen patremcg
ac patriam audiuit. Ioue nate hercules falue inquit te mihi mas¬
ter ucridica interpres deum auCturum cadefte numen cecinir.ti
bicy aram hiedicatam irbquam opulentiflimam olim in terris
gens maxima uocet tuocp ritu colat.dcxtra Hercules data acci--
pereieomen implcturum iefataara conditaac dicataait. Ai
cu primu boue eximia capra de grege facru potitiis ac pinariis q
tu familisc maximelclirae ea tenebat !ocat debit. factu forte ita
cuenir ut potirii ut ait tiuius. ad tps pfto eflent hifqj exta appoe

a ii

tutum manfit donee pinariu genus fuicne extiseo folemnium

diem uefeerentur potitii ab euandro cdocti antiftites per mulcaf " lh  t

actates huius facris prsefuerunt: donee cradiro feruis publicis fo-' tcni  ^

leni familise minifterio podriorum ac pinariorum omne genus

periit. Id enim Apius Claudius cum eflet cenibr effecit hifee fa^ ^ ^

miliis infenfus:ob idea ira deorum ut creditor luminibus orba^ coll v"

rus eft, v

De facerdotio frarrum arualium. ^F 11,

Racres aruales ut fruges ferrenr arua uereres confulu neorw:

ifle romanos memorise traditum eft.huius uero reli Wf oi

gionis romulum ipfam partem urbis auctorem exti f® ui

tifle reperio:Nam cum Acca Iaurentia nutrix romu region

li corpore fuo quscftum in uulgus faceret: eocp paefto grande pe tli feu ’ ■

cuniam coftipafTet: ex duobufcg liberis: quos fufeeperat : unum fitilt Ik 1

morre amifiuet. Romulum in demortuilocum adoptionis iu^ fiddauftc

re fubftituiffet:decedens tame popolum Romanu inftituit hse prefer nu

redem: cuius tandem liberalicatis regias afflnitates memor po ^ uo tone f

piam cuius nomen uetuftate obfoleuiflfe Naio poeta
aitrafylli ur arreor allicienre inductioneexulem etruria romam
uenifle perhibent:cuius opa romulum remucg ufos cum de im
ponendo urbi nomine una contenderent opinione deducori qcf
Cicero inch is libris:quos inferipfiede diuinationeetiam ip
fum romujqm ifta ipfam auguralc difciplinam percoluifle afle
rit:aNurnaueroquiromulofucceflltgpetuum facerdotii infi^
gne conftitutu eft ae rituuero inauguradhfi unu in cafum pla>
racg dixero: eadc ad oes cseteros facile feri poterunt: ea quidem
quantu ex uece§c monumentis collegi:hulufcemodi fuit obfer

tutio. augur in arcc fiue in edlcflf qucndanr locum ad inauguran
dum debebat federeTuper Iapidcm meridiem uerfusratq^ad le^
uam fedens baculum in manu recuruumrquod lituum uocanrr
tenet.Indeubi profpedtu in urbeagrutp capto deos precatus re
giones ab oricte ad occafum determinat: dextras ad meridiem
leuas ad feptctrionem partes efle dicit.fignum quod cotra ocull
confpectum longiflime ferunt animo definit: turn lituo in leua
tranflato dextra in caputf eius: qui inauguratur pofita ita precat
lupirer pater fi fas huncNumapompilium: cuius ego caput te
neo regem Romce efle uti nobis figna certa ac claraTint eos fi>
nesquosfeci:turn peragiturbis aulpiciarintra qua: mitti uelirr
quibus rniflis numade templo ita. n.defignatas lituo a'thereas
regiones uocant:declaratus rex defcenditrqua quidem declara
di feu inaugurandi regis formula ad cactera quocjgut dixi trahi
facile licet, time difciplina: gitia Adtiinauii auguris permultu
fidei audtoriratif® acceflit.Nam cu Prifcus Tarquinus aliqua
prefer maio§£ inmtuta inaugurato mutarerpleraqg etiam de no
uo condere ggeret: negare Actius nauius mclitus ea tempcftate
augur inaufpicato ea fieri oportere.Quare ira regi niota hides
arrem ut ferunt agedurn inquirdiuine inauguriarfierine poflfo
quod ego nunc mente cocipio.Cum ille in augurio rem expert
tus fieri pofle dixiffetr Atqui hoc animo agitaui inquit nouacu/-
la cotem difciflurum .Capfe ergo hoc & perage quod aues tuce ft
eri pofle portendunt. turn ilium incundtanter difcidifle cotem
feruntrftatuamcp Actii nauil capite uelarorquo in loco res adta
eft in comitio in ipfls gradibus ad leuam pofiram fuiflcr cotecp
eadem cum ilia ipfa nouacula in manibus pofita: ut eius rei eti^
am apud ueteres monumentum exifterec. Auguriis ergo facer
dotioqj augurum rut ait Liuius: etiamqg in libris de diuinatione
Cicero tantum audtoriratis & uenerationis acceflit rut nihil do
mi forifcp poftea nifi auipicaro gereretur rEt ad fapientise nobill
tati% primarios quofcp id facerdotium deferut.&r jfum Tiber i
us grachus pater tiberii &;C.gracho9<: comitia cofularia habu«
iflet:dicerentq| etrufci augures rem inaugurio expertiuicio co
fules creatosTuifler Gracchus ut ineptos inianofcp etrufcos in
cefleretabiensinprouindamfenatui refcripfit ueridicos : non

autem infanos etrufcos efie:qui confules pfcnres ulcio a fe crea-*
eos dicerent. nam cum fe collegiflent. meifunifletq; fe locu ca^
bernaculo extra pomerium pter maiorum confuetudinem dele
gifle. quamobrem abdicare fe fenatui compulfi func, Vt autem
ueneratiohuicordiniauctorirafcp .ita&numerusipfeadeo ere
uit.ut collegium augurum coleretur.nam cum ab initio tres ta
turn creari ccepiflent.ex quibus fcilicet tribubus Ramnenfium
Ticienfium 6c  Lucerum.&obrinuifletcum mutaretur nume^
rus impari tantum numero creati.-utcunqj tamen id fieret quae
tuor numero peer maiorum confuetudinem creari cccpti funt.
tandem cum plxbs quorumlibet honorum partem fuam fena
tu 6c  in foro nadta effet. per tribunos egit.ut ad facerdotia quo-'
que uelut ad esetera curfus aperirencur. idque poft multa certa^
minauariafquefeditiones obtinuit.utad quattuor.f. patritias
quinque ex pkrbeadiicerenrur.factumcphoc fuit Marco Vale
rio 6c  Quinto Apuleio confulibus,

Deflaminediali;

Laminem dialem primus Numa pompilius rornx
rexcreault.cum antea reges pontificumq? regum eg
promifeue nuinera obirent. utdePriamo 6c  Aenea
apud Virgiliumcernimus.rex etiam Anniusuc ide
poeta alt.rex idem hominum phoebiqpfacerdoffuit.idcp etiaa
minoribus tm ut a .C, Cxfare diuo Augufto multifcg deinceps
principibus.quospontificatusmaximititulis infignitos uide^
mus.obferuatum eft.CererumNumapluresin urbe Romulo
§ fibi fimiles reges fore rarus .qui relicta religionis cura belloru
potius negociis derinerent .Sacerdotes quos quattuor appella^
uit flamines qui rei diuinx iugiter adiecti eflent multis deorum
alligauit.Flaminem unum loui: quern dialem uocant. Marti
duos.Quirino unum.dictus autem flamen dialis eft.ut Var''
ro ait.qp in lario capite uelato erat. 6c  caput filo lanx pcinctum
hUbcbat.a^uo flamen appellabatur.Dialis autem a Dioue:qp
eft iuuans deus.Cxteri flamines eius cui prxfident numini de->
coranturtitulis.hluncDialem pfertim iflgni uefte currulicp fel
la adornauit hie fblus ut Varro ait album baber gallerum.uel
ex eo qp maximus eft.uel loui imolatioem alba uefte fieri opor

reat.pleraq? etiam hue ponnfido fore tributa font.'A. Gcllius
in commencariis nocliam atticarum feriprum rcfiquitcquo.n.
u'chi flaminem eft religio. Item iurare dialem fas nunq eft.igne
e flamma nifi ubi facrum eft efferri ius non eft.uinctum fi cedes
eius introierit folui neceflarium eft.A uincula per impluuium i
regulas fubduchatepinde forasmitti debent. nodum in apice
at<$ in cinctu.necp in alia parte ulluin habet.fiquis ad uerberan
dam ducatur.fi ad pede# eius fupplex decubuerit.eo die uerbe^
rari piaculum eft. capiilum dialis nifi qui liber no eft detonfet;
capram A carncm incoclam dc  hederam dc  fabam neq? tangere
diali mos eft.nccp nominate, propagines e uitibus altius pten>-
ris non fuccidet. pedes lecti in quo cubat luto tenui circulitos ec
oportec.St in eo lectoctibare aliquem fas non eft.ungues dia^
lis dc  capillorum pfegmina fobt arborem ilicem terra operiu^
tur.necp ad eius lecti fulcrum capfam eflecum ftrueatq? ferro
fas eft.dialis quotidie feftalis finedpicetfub diuo aurem efle lici
turn non eft: fob recto utiliter etiam dc  a pontificibus conftitu^
turn farinam fermento ibutam attingere fas non eft .neq? tuntx
cam intimam: nifi in locis cxuiflfe fob carlo rant# fob oculis lox
uis nudus ne fit in conuiuio eius fiaudquilg nifi rex facrificulus
accubabitrmatrimonfomflaminisnifi mortedirimi none fas
locum ubibuftum fit nuc§ ingreditur.hos flamines cum ab ini
tio confcctantur. capros dtici a patribus uelut abhoftibus mos
fuit.tottde uero flaminibus quot deofcolerent ufos uereres.M.
Varroinhislibrisquosinfcripfitde origine linguae latince te^
ftis eft.ut dialem. martialem .quirinalem .uulcanalem.furuia^
lem. dc  falacrum. dc  pra'terea qj plures qui ut noftrum inter fa^
cerdotium gradus non nihil intereft.ur epifeopum .archiepifoo
pum.cardinalem.patriarcham.6c'metropolitans, itaapud iU
losflaminium.prothoflaminium.6t archiflaminiu differentia
fuifleidoneiteftesfont. * ,

De Veftalibusuirginibus.

Eftalis uirginem cultus quemadmodum plceraquc
omnia Numma pompilius intulit. dc  fi eius initia
ufque adeo uetera font. ut ex troiauis ab albanos.

Acnca dace longe comigrauerinc: cuius rci mcminit Virgilius
hisuerfibus :Sicaic Sc mambusuittasueftacp potentem: Aeter
numq? ndtcis effert penetralibus ignem: deee huic ueftse qua rer
ram elTecandemcp deorc matrem uolebant:ppetuo uigil ignis
eon fecra ri folebat eius obferuattoni ac cultui plecraccp uirgines e
primioribus patrum electee pfici: qua§c negligencia fi force fan^
etus ignis reftinctus efTet: flagris a pontifice maximo esediiu^
bebantur:ut a.P.Licinio Craflfo potifoe maximo in earn quae
ncgligentius ignem cuftodierat Valerius feriptu reliquic incela
uero crimine damnaram uiuam fuffodi inftitutum eft. uirgine
ueftalem ut Labeo antiftius feripfit minorem q fex annis :ma^
iorem q annis decern natam negauerut capi fas efle:ltemqj no
patrima fit Sc  matrima.Iremcp Sc  quae lingua debili fenfuqj au
rium diminutaeet: alia nec corporis Iabe infignirafit:Item cu-'
ius parentes alter amboue feruiture feruiuerit aur in negociis for
didis uerfantur:eaue cuius foror ad id facerdotium Iedta fit rex-'
cufationem mereri aiunc. Ice cuius pacer Flamen uel augur:aut
qui deccutr facris faciudis: aut qui feptcuir epulonu: aut alb .s e:
fponfae quoq? poncificis Sc  regis facrogt filise uacatio a facer do ^
tio ifto rribui folcr.neqj eius legendam qui filiam domicilium i
iraliam no haberet conftitutueft:ut Capiro Acheus feriptu re^
liquit:& excufanda eius qui liberos cres h aberer:ice edicto prse
coris uirginem ueftale dialcue non c©gi feepe referiptum eft: uer
ba precoris heecfunc:uirgincm ueftale: &flamineam :dialc ait
prseco: in omni mea iurifditione iurare no cogam.de eligenda
aut uirgine ueftali ha:c obferuata funtrlege papia cautu eft ur ar
bicratu pontificis maximi uigintiepopulo uirgines legerentur:
fbrtitiocp ex hoc numero fieret in cotionercsetegc inqt ea lex ue
tuftate ut plerseqp alia: exoleuit: fatisep ei lection! fieri coeptum
eftrfiquis honefto loco natus potificem maximum adear :ofle
r^tq: ei ad faeerdotium filiam:cuius duntaxat faluis obferuati-'
oriibus religion is ratio haberi poflit: gratia m enim papice Iegis

{ >er fanctum fieri aiunt.hanc uirginem a pontifice maximo ue-'
ut ab hoftibus capi moris fuit: uerba aurem quibus tuc potifex
uticur htec flint: faccrdotem ueftale facra facercque iufll. pro po
pulo. ro. qricibufqj uti optia lege fuit: ita te amata capio amatse

enirn nomine appellariomfies confiieueruntjqjea quec prima
ca pta eft a N uma rege fuiffe hoc nomine perhibeat: fimul atqg
igicur capta.atcg ineaarceueftse deductaeft.illico fine eflianci
patione.accapitis dim inutione exit patriam poteftatem &ius
ceftamenti faciundi adipifcituran comentariis autem labeonis
quos fupra duodecim tabulas compofuif. ita fcriprum repertu:
V irgo ueftalis neqg  hacres eft cuiqj inteftato: neqj inteftatte qf"
eg .fed bona eius tu redigi in publicu aiunt,

De laliis Marti dicatis.

Nter csetera lacroru inftituta genera a INuma rege a
pofferis etiam in honorem habita id quide in mimv
ribus fuit: quod marti, fcilicec gradiuo uouit. duode^*
cim enim ad hcec uiros legit.quos a folcni faltu .quo
in iacrisutebanturfaliosappellauit.hisalios duodecim Tulli>
us Hoftilius mox adiecir cu romanis in aciem contra fidenates
eductis albani a romanis per fpeciem proditiois duce Metio de
fecere. datum aute his fupra tunica iniigne ceneu pcctori tcgme
cadeftiacgarma.quseuocantur anciliaportaretacper urbc ca.s
nentes carmina cu tripudiis iolenniq? faltu incedere inftitutuc#
ut in fine omniucarminufuorum Mamuriu appellarent: hunc
Mamurium inclitu ea tempeftate fabru fuiffe :& cum ancile css
lo lapfum effer Numa pompilio quiritibufque rem diuina agc>
tibus:huicMamurioneg&ciu datum eftcoplura huius fimilia
ancilia effingcndi tradunt quod quidem opus cu ille exquifitilli
ma abfoluifiet a rte optionc utru a fe ueller poftulari artifici Nu
mi obtuIiffe:q> ex eo peteret.nam exhibiturum artificem uero
non pecuniam fed gloria pro mercede petiiffe. q> eius nomen a
faliis in finem quorulibet carminu recitaretur: idcg permulta te
porain facris & coitiis-.ut ait Liuiustobferuarueft. co aute hu^
ius ordinis facerdotiu namefc creuiffe:ut ad collegiu & collegii
facerdotu magiftraturedaftafuerit, - %

De collegio pontificu & pontifice maximo ~

Pontifices ut pleracp alia facerdotia ab iplb Numa or
tos apud Liuiu laris conftat.eifde diu pterc| a patri^
bus creari no licuit. fueruntaut ab initio hinumero
quattuor.poffqueiomaximo^ quoruque hominu

parte plarbs tribunitiis rogationibus optinuit ad facerdocia quo
eg  facrofanetafcp poteftares patere fibi adituuoluit. quattuor er^
goalioscreariexplaebepontificesplacuic.M. Valerio & .Q .
Apulcio cofulibus oibus unus pfectus fuerat a Numa pompilio
iCcg  potifex maximus appellabat .File her ex fe facra omnia feri
pta exfignatacp: quibus hoftibus: quibus diebus atqi templa fa---
era fieri deberenrteiufmodiq? diuinls in rebus un erogandse pe
cunia: fumptus fieri debeat curcc pontifpi eft: caereracp oia facra
publica priuatacg facris pontificis fubiecta funt: cum uero de reli
gtone de facris dtflenfio eftrpopulus ilium cofulere pergit: puti
le illud fore ratus eft. Pompilius eius facerdotii auctor ne ius di
uinum negligendo patrios ritus peregrinofep afeifeendo turban
returmec cadeftes modo cerimonias deducere tfed iufta quoq?
funebria placadoquejmanes quoqueeiufdem pontificifapud eu
quoeg tabula effe dicitur.in qua foils & lunie defedtus quotiens
Iumini caligofit:& anni menfium<$ faftoK ro perfpicirur.Pon
tificesut Varroait.Q^MutiusSceuolaapoff*e& facere appel
latoseedicerefblebat.ledea denominatio a.M. Varroe :haud
fatis ,pbari uidetur ,nam & a pote,& facio pontifices appellatos
purat :eo q> ab his primum pos fubiitius factus :ac fepc reftitu^
cus efleperhibeatur. De feciali facer dote.

jEcialis facerdotii nufqj apud romanos uetuftiore ufum
fuiffe q Tullo Boftilio Romse regnante repperi:quern
tame ut ab Hoftilio creatu no affirmauerim:ita ne' qui
dem negaucrim a Numa Popilio omnium religiofifllmo:rege
creari potuiflfe urcutg: id tande fuerit de nomine priufcg de. M.
Valerio feciali regnate Tullo Hoftilio apud Liuium metio eft:
fecialesueropartesineouerfabanturutfideipublica;inter po--
pulos prccefktmecg iuftum aliud bellu fore cefebatur: nifiid p
fecialem fuiflet indictu. cu uero pugnare defitu eft foedere fides
pads coftituebatur: qua: foedera aliunde fidera appellata ab En
nib:q?fideifaciundcecarraductafunt.M. Varroteftis eftfecia
leq? ipm a fide A faciendo dichi effe idem exiftimat.forma ue^
ro feriendi p fedale feederis huiufmodi c qua nullo ut Liuio pla
cct uetuftior efle memoratur. Fecial is inquit regent Tullu ita
rogauit: lubes ne me rex cu patre pacrato populi albani feedus

fmre: lubente rege fagmlna inqt te rex pofco: Rex ait: puram
rollico ifecialis ex arce graminis herba puram atrullt.poftea re-'
gem ita rogat.rex fads ne tu me regium nunciu po.ro. quiritu
Rex refpondet q> fine fraude mea quiritu ue flat facio . Fit ergo
rune feedus: multifqp id uerbis gagit. Legibus inde recitatis: au^-
di inquit Iuppiter: audipr patrare po .albani: audi popule albae
audi ur ilia palarn prima poftrcaue ex illis tabulis.catra ue red'*
tata funt fine dolo maloatiq? ea hodie rectifllme incellecta funt
illis legibus.po.ro.prior no defecerit.fl prior defecerit publico
confilio dolo malo tu illo die Iuppiter ira.po .ro.ferito. ut ego
hunc porcum hodie feriam: tatoque magis feriro.quato magis
potes pollefcg. Vbi id dixit porcu faxo filice percumr.eode mo
do pars altera per fuu facerdote fuutg dictatore gagit. Gu aute
bellum per feciales indicut hoc more utuntur. fecialis hafta fre-'
natam puftam autfanguinea ad fines eogerquibusbellu indicic
defert:necminuspuberibus tribus pfentibus adiicit. q> popult
prifeoru latinogi holes ut prifei latini aduerfus populu Roma^-
nuquiritufeceruttdeliqrutcg po.ro.bellucum latinisprifeis fi
eret: ob ea re ego po. ro. populis prifeoge latinoru hoibufq? lad
nis belluindicorfaciocpubi dixit hafta in fines eoi^emimt: ex
quo bellum iuftum efle intelligitur.

De facerdotio patris patrari.

Atris patrati lacerdtotiu & fi apud tiuium a feciali baud
diflerre uidetur:aliquato et loge abfuifle apparet: tn q3
& nornc iftius illiufcp arq? oflm no nihil iterefle uideat
utiqg & de utroeg feorfum dicere uifiim e utcuqj eet:his deferfo
ptis no certe officit imoueri.fed gtes plures dutaxat adferipferi.
Pattis patrati ufus eode tge :quo fecialis apud ro.jidit: na & ide
feriedis a feciali feederibus patris patrati oga auctoricafcp exige
bacur: Ad patrandu.n. ideft ianciendu iuramentu ubi de feede
ribus couenerantradmitticoliieuere.Creauitaut Marcus Va{p
rius primus fecialis tSp.Fufium: primu gatre parratu eo bello
qd* Tullus Hoftilius cu prifeis Iannis geftit uerbena caput capil
lofqj cingens: alias pterea gtes, f. repetedi pri patrato dedit, An
cus Martius eu more ab antiqffirna cqculogc gete repetes .eius
rei formula antiquiliima c huiufeemodi legatus ideq; pater pa-*

b ii

tralils:ubi ad fines co\f  uenic:unde res repetut capite uelato: ft
lo autc lance uelarne eft: audi iuppf iquit: attdite fines cuiufcucg
fint gen ns nula audiat fas. Ego fu m publicus nucius. ro. pie iu^
ftecg legacus ucnio: uerbis meis fides fit: peragit deinde poftula
ra:indeIoueteftemfacit:fiegoiniufteipie illos hominesullas
res dari.po.ro. rnihieg cxpolco: tu patriae compotem nunq ft--
nas eflethcec confines, ha: quicuncg ei primus uir obuius fuerit
hrec porta ingrediens : hsec forma egrdTus.Si non dabunrur
qua: expofeit diebus tribus & triginta: tot enim folcncs funr g.-
actisbellum itainducit audiiuppiter.&tuluno: acQuirine:
diitg omnes cceleftes: uos terreftes: uofqg iferni audite. Ego uos
teftor :populum ilium qukuneg eft nominat iniuftum eiie neq?
ius perfoluere:Sed de iftis rebus in patria maiores natu confule
mus :quo pacto ius noftrum adipifeamur cu his nunciis ad cofu
lendum romam uenir confeftim rex:dictator: confuhfiue qui
uis alius fenatu habuerit ex his ferme pares coiuiit uerbis,Qua
rum rerum litium carum conduxit pater patratus.po.ro, quiri
rumpatripatrato prifeorum latinorum hominibusuel pnfeis
latinisquasresnecdederentnecfccerunt.necfoluerut quas res
fieri dari fblui oportuit.Dic inquit &• quern primum fententiam
rogat. quid cenies. Turn illepuropioqueduello quserendas ce
feo.itaqg confentio confifto.indealiiordinc rogabantur: quan
doeg pars maior eo^c  qui aderant in ceande imam ibant, Bellu
erac conceffum fieri folitu.ut feciales in iactu haftce ut dictu eft
bellum indicerent. De iacrorum rege.

Ex iacro§£ quide facriftculus dicit :Creari crcpcus eft
Iunio Bruto &, M. Valerio primis confulibus . eius
creandi occafione dedit Quod cu nuper exactis regi
bus .platracg facra a folis regtbus obirt coniueta regu
exadtione uacarc uiderentur ideg moiefte admodu populus fer
ret utpote q>  cultui diuino regum exactione uideretur derogatu
Sacerdote creari placuit que quominus eide aucioritatis indict
regio nomine decorauitrfacrorum regem appellantes: fubiece^
runt tamen ponrifici maximo ne fimilius dictioni fuiffet fuppo
firus 1 am exacU reges reducti reges efle uideretur uel crederetur
qunohuic partes iniunctce client tuctgis minime reperiunmr

De fimulacri traieccione marris deorurn.

Alios quidclnberecynthiam flueiliam dcorum niatrc
g dicere mauis dedicauic anriquitas eacg religione ut pkv
ralcp alias e phrygia romam reduxit.&eo quidem tem
pore quo huiufcemoi carm ex libris fybillis relacum eft. Mater
abeft. matrem iubeo romanerequiras.Cum ueniet cafta accipi
endamanu.hocrefponfiim cum diu corqrec patresrqum.n.ma
ter offer. aut unde peter^ia.non fatis reperire poterant phyfici.
Apollinisoraculumconfukum mifere. miffi huiufcemodire^
fpon(aattulerunr.Diuum Apolloinquirarc.free niarre. quam
id£co quide iugo reperietis. Miffi ergo in alia legari.datu nego--
ciu uc perquifitu ac rande copertu dese ftmulacru roma reduces
rent.Sed cu Atalus rex a fisc coperti a legatis fimulacri traiectC
onem negaret romanis fruftra ia abire paratibus uoeem eifde &
credita efle dese ferunt. Ipfa inquit peti uolui roma ne. qcFdeo§c
oium dignu domiciliu eft deduci.quo miraculo exteritus Ata^-
3us romanis illico fimulacri traflatione coceffit Mari ergo traff
ieda roma ut traditu eft.cu tiberi nauis fimulacro onufta uefta
tur omnigenerehoium exurbe prodeuntecu carminibus.fa^-
crifcp in ficco littore adhsefifle ferut.& cu omnis mulritudo fu^
nibus iniectisfumo conaru admitteret .nulla tn uiauellere hm
rente ualuit.erar aut in turba romano^: Claudia quinta ueftalis
uirgo pftantiffime formsetcuius exquifito habitu mulrifcp pie-'
no illecebris uiolatse eius uirginitatis publica fufpicio circufere,*
batur. ( pcubuit ergo puclla ad pedes fimulacri orans .obtefta%
dea fic inquit, lscfse uirginitatis me rea criminatur.tuum dea te
ftimoniu uti rem indices qfb.utfituodamnatateftimonio dea
fuerim admifla mortelua .fin hac labc pura argueris. tu tu ca^
ftiffima caftas manus prolequere obfecro . Vbi hsec dixit refte
qua alligata erat nauis manu arrepta.manu puellse admodu pa
ru conantis facile tractu profecuta eft.hoc padto in urbe Scipio
nafica folus dignus cuius manibus tangeretur: redpereturep iix
mulachrum iudicatus eft: rantum ergo Scipioi negocium: ut te
plu dea: magntfice ftruerenr & eius cultui facerdotes dedicarer
quos more dese uetufto fpadones oportebat no alio pacto ad id
facerdotium legandos,cuius quidem inftituti hoc in caufa fuifle

comemorant dilexiflfe cibelem puerum qurnda phrygium :di
ledoq? hanc coditione adiecifle: ne caftitate polluta adnitcretur
pueru tn nymphaSangaride dcperiffe: & cu apud ea fub arbo^
re ei nymphac dicata una quiefcerct nocte dormietes dea arbo-*
rem cu ipla nympha trucidauifle adolefcente metu exaimatum
in uicinu monte,cui nomc didyma eft c5fugifl~e:doloreq$ ante
tem pudorecp admiffi facinoris mcbru quo deliqrar abfcidifle:
hac ronefac'd dea memor per eiufmodihoies pperuo Tibi mini
ftrariuoluit.Gallop ueronomenafluminephrygiae uetufto:
qcfreplo huius dea: uicinu eft tractu ferut cuius ut ferut fluuialis
un ea uis c: ut ptares infanire copellant. De duuuiris facro§c.
Vumuirifacrogi:quanto monumenta ueteru legendo
confequi ualuittfacris libris legendis carminibufcg fybil
le fatifq? populi iterptandis perat.ut apollinis facraruqj
cerimoniagcantiftires eranr.be quotics jadigia magnos aliquos
rtru euentus emerftfler ledtifterniis ad puluinaria deojr fabtis:
'•>: ftlogemias auerterent:fuppliciifcg facris placabant.eoRr etia
r-rn ^fperegeftis rebus dicebantur. huius facerdotii nulla ante
t  eatione repperi q tge a’des caftori per film Pofthumi fecudu
roris qui tunc duuuir dedicatus eft. lari no, n, be! Jo pa ter ip
Si . .clator uenerac.cseteru cum multo tge duo ad hoc ip/um fa
-iu uirt creati efient.ac pla'bs de luo quocp corpore creare
.1:3  pergeret.neq, ad id ipm fatk uiriu eflet.obtinuit tan^
qui duuuiri in ea diem creari fuiflent deceuiri crearctur*
'V^tparribus.totidcex plabecledtis.Quareex duuuiris
C.-i, _  CV.-l appellari ccepti funt. De feptemuiris epulonum .
iiptemuiratu epulonG qq ut coniectari pot ghs die fa*-
cerdotji pfumitppterca cu de uacatione ueftalis facerdo
ti: agit filise auguris.x.uiri facro^c flanus feptcuiri epu
abhocfacerdotioexcufatione mererent iter facer
c ^ <c ipm fubiungit .utcunq^ id fuerit qm nihil qcqg de hac
t f  diocris etiafides auctoritatifq? repgi:qcf huic ordini offm
’Jtpect aufus aflerereno fui.Plinius tri cu ectoronehitu
sudda v ;  ligg futures aftates timcrct dixit.fiabat medio cofu
3. ’uir epulonu.funt adhuc Roma in pyramide qua
d- -. ,c,, Ml .cccuerba.opusabfblutudlcbus .Cxxx.e teftame
fuf ccrneJii.rc.pl .epulonum.

Ed qm nunc de reliquis magiftratibus qucead religione
s non pertinent tractareintendimus:alii quidem homi^
num magiftratuumaiores.aliiuero minores font, qui
maiores qui ue minores effent. paucis animaduertendum eft
n|. A.gelliuspleraquehacinreex.iVl. Meflalscauguris libris
dicta reliquit cuius uerbahsecfonnparririorum auipicia in duas
poteftatesdiuiiafont maximas:pretoru: confolum: ceniorum
neqj tamen eorum houanum inter fe eadem aut eiufdem pote
ftatis fontadcocg non func cen fores confulum aut prtetorum:
pnerores collegae confolum font:ideocg ne:p prccrores ac con
fules cen(oribiis:neque confulibus cenfores aut prteroribus tur^
bant:aut retinent aufpicia : at cenfores inter fe rurfus praetor
res confulefcp inter fe uitant * eo optinent aufpicia.prretor&fi
collega confulis eft:necg praetorem neque iure rogari poteft. ut
quide nos a foperioribus accepimus nt an hare tempora obferua
turn eft: 8c  in comentario.xiiii.C* Tuditai patet: quia i mperiu
minus pretor maius habet conful & a minore imperio minor a
maioreaut maior collega iure rogare non poffunt.nos his tem
poribus pretores pretore creante ueterum aucroriratem fumus
fecuti ne quo his aufpiciis in comitio foimus Ccfores atg no eo
deni rogantur auxilio auipiciocgatcp confoles & pretores :reli^
quorum uero magiftratuum font aufpicia.i.ilk maiores hi mi'
nores magiftratus appellaatur.maiores ccturiatus inquir comi
tiis minores curitim ac tributim foerit ex omnibus his Mefla^
!e uerbis inquit manifeftum qui fine minores magiftratus: §
obrem minores appellantur .Sed & collegam effe & pretorem
confoli decern _cp eodem aufpicio creantur maiora aurem aufpfo
da dicunturhre.quia eorum aufpicia rnagis rata fut q aliorum
Conful ab omnibus magiftratibus dc  cotioem & comititia ufq?
quacgauocare poteft: nift a confute minores magiftratus nufef
necg comitiatu: neep cotioem auocari poflunr ea de re: q eo^u
primus uocat ad comitiatu.is recte agit. Qm bifariam cu po^
pulo agi no poteft. nec auocare alius alii poteft.fi contionem ha
bere uelit uti ne cumpopulo agantur. cjuis multi magiftratus ft
mul cotione hre poflint ex his uerbis Meflale manifeftu e aliud
e/Te cum populo agere,aliud contionem habere.nam cum po
pulo agere . eft rogare ad populum » &quod fuffragiis fois

jubeat aut uctet: cotione aut here eft uerba facere ad popufu fine
ullarogacione.

De Senarorum origine:

Enatoru origine a Romulo inftituta efle nemo am >
biget.cjuippe q? urbis parens & condiror cum ia no/-
uam ciuitatem uiribus &• robore iuuenu. aflatim a fe
munita cerneret.aut minoris momenti fore ratus, ft
randeconfiliiopefulfifTet.exprimor&uspatru.qui rue aderac
ciutbus. centum numero elegittquosobhonorepatres: obseta
tern fenatores appel!auit:ut apud lacedsemonios fenes appella
ri eos: qui fummu quenda magiftratum gerunt. C.ait qui uero
ex his primoribus centu parribusgeiti funtpatricii nuncupart
funt.hunc ordinem mox Tullus Hoftilius expleuit alba a fe di
rupta:albanifq?iurbe redudtis.ru Tullus feruilius quincios :ge
gaos: clodiofim fenatores accepir.exactis aure regibus Brutus
conful exhauftum bonis uiris fenatu inruens primores eqftris
ordinis aferibi in fenatores opera dedit.illofque confcriptos pa
tres appellauitiex quo tepore patru confcripto^ appellatio kv
cum here inftituir penes hos quidc fenatores adeo femper totb
us. r. p. fumma innixa eft: ut ne reges quod cofulesaut didtato

res. aut alius quifpia magiftratus inconfufto fenatu quippia mo
liretur.adeo ut cum tarquinusfuperbuspleracppter (enatusau
dtoritatem decerneret:tum demuafniflo regio noie tyrannus
appellarerur.Senatores uero triplicis ordinis fuifie repperi. alii
n. patricii: alii pedarii: nonull i uero cofcripri appellabantur. pa
tricii funt hi maxtme qui centu illis patribus a romulo ledtis ge
niti funt. confcripti uero fenatores hi qui regum cofulum cenfb
rum ue decrcto in fenatu ledti funt pedarios aut fenatores uariis
ronibus appellatos fnuenio: alii. n. cp hi non haberent lnise did
onem in fenatu. fedinalioi^ifnias pedibus irentdictos pedarii
qs  putant:alii q>  eflent pleriq? qui magiftratufcurules adepti fel
la curuli in fenatu ueherentur.qui uno pedibus iter facerent.pe
darii noiabantur. M. aut Varro egtes quofda efle ait quibufam
plioribus magiftratibus fundtis nodu tn a fenatoribus ledtis no
eflet ius dicendse in fenatu fnisercu tamen in fenatu uenire lice^

ret. Sed quas fnias princeps dixerarrin eas dcfcendebat.De or^

<tlnc ueroac rone confulcdi fenatus: quat hucufqp repperi: ea po
rifllmuadducam tafiqn.n. primorogari morsfult q princeps
in fenacu a ceforibus pofitus fuerar rnonuq uero ut client hi pri
us rogarentur. qui edibles defignatieflenr inftitutum e. Cicero
aut in eo libro que inferipfit catonem maiorem de fenectute tm
aliqn fenectuti honoris rributu feribic: q? ut qui% natu grandi.-
or eflet: ita prior in fenatu fniarn rogaretur.ufu rande introdu^
£hjtti eedicit:ut que coafulipferogafler:is prior exfnia uerba
faceretraliutn q confularem uii£ rogari fas fuifle negact ex qua
fane cofuetudine. C. lulius Cadar in eo cofulatu que geflit. M.
Bibulo rris dutaxat uiros extra ordine rogafle dicit.M. craflu
Cn.Pompeiur&.M. catone poft.M.craflum.Cn. Pompeiu
ubi filia iibi in marrimonio collocauit rogare primu ccepit. Cu
uero.M. catonerogaret:arq? idem cuconfulebatur dc re.p.ni
mis forte diceret longioreqj ^pinde oratione uteretur :qua oe fe
retps quod ehabedu fenatui tereret:Cadar uiatoreuocauit.M.
cp catone qm finem no faceret phendi loquentc 6c  in carcerem
rrahiiuffit.Catonem cum imptrio pareret:fenatus cofurrexit:
6c  ad carcerem perfeqbancur,Cuius rei quafi inuidia morus Cse
far deftitiratg?emittiiufl]t:de more autehabendi fenarus; ML-
uarro rogatu Pompeii libr u edidit: cu ille pri m u conful cu. M.
craflb fuiffet defignatus: credirur quia foris militiseqj ad ea eeta
tern occupatus ueller ciuilis cofuetudinis cuius exps erat fieri pi
rior.Sed cu librum in ipfa V arronis aaate periifle idc ipe in epi
ftola ad Opianicu fcripfit:qua in epiftola multa lcribere Varro
nem id gns. A .gellius in conutariis nodtiu atticaipe refertrprb-
muibi feriptu fuifle per quas pfonas fieri fenatum licerettnoiat
dictatore confulcptorc.tr.pl. iterregepfectum urbipneep ullis
aliis ius fuifle fenatu frequentem iubere ailerit:addit deinde ex
ordinario iur tribunos militares qui pro cofulibus eflent. ite de
ccuiros rei .p.conftituedge ca crearos cofulendi fenatus habuifle
de pfedto urbi Jatinoru uck  fenatum .here iiceret no fatis coue^-
nire ait qui licere negauit quod ne ille qdem feit perinde ius dice
di in fenatu fnia: non hear in rone adducunt:eacp cerate quse no
dufenaroriaiircreari.M.aut Varro,& Atheus Capitoiusefle
pfeCto huius fenatus habediaiunt:qh quidcde.tr.pl. qqnoeP
lent fenatores ante acciniu plebifcitum ius fenatus habendi eet.

c

Icripferat er de mtcrcefibribus tills ualet ius interceded! fuifle : q
uel ea prate uel maiori fuiffent is qui fenatus confultum aut pkv
bif'drum uel aliud decretu rogarent de loco habedi fenatus : aut
lenarus confulti rogandi nifi in locis augures conftitutisrcj tepia
appellabantrherirogari uepoffenegabat.un be curia hoftilia:
popeia: Si  lulia cum pfana eflent tcpla: per augures funt coftitu
ta.de rge uero habedi fenatus ita ut dixerit an exortu inquit lb-'
lem aur poft eius occafum .Scnatus c3iu!tum irritu efle opus Si
cenfore fuifle • per quos & quo rpefachlfeucofulendu.de axatc
aur fenatoria et adolefcentibus fenatogr fenatu ingredi licuifie:
uetegt monumeta legentibus apparer. quo minus uero rande in
fenatu illi atari uenire lieeret.Papirii ptextatu factu i ca fuit. ut
Valerius Maximus fcriptureliquit.Tucigiturcoftitutu ne cui
paucioribus .xx.Si  qnqj anis nato fenatu ingredi liceret.ut ap<£
Plutarch u in uita Magni Popeii. Ite apud ius ciuile romanoru:
quo nos et hoc tge utimur facile cofpicari licet: Qui uero fena^
tus habiturus eet aulpicari primotatqg immolare hoftiam debe
re rite Varro cenfebat.docuit Si  de diuinis rebus prius qdehu^
manis ad fenatu efle referedu. Ite fenatus cofultu duobus mots
fieri aur p difceffione.fi cofenriretur: aut fi res dubia eflet per fin
gulogt: fniam.de pignore quoeg capiendo multa irroganda fena
tori :q pro rge in fenatu uenire debuit non iterfuerit, Quatu ue
ro ad fenatogt familia gtinet: fenatOriaru gfonaru appellatoc tv
uxores cotineri decretu e.adoptiuos aut filios Si  fi ahq; patres i
fenatu eflent ductirfefe in adoptione dediflent fenatores ec pla^
cuit.fiqs aut ex patritioru ordine plcebeio hoi fe in adoptioe de
didentr patrictu tn manere cautu eft.qua lege ea repeftate nulla
fuiflearbitror.cu.P.Clodiusuirparriciusrquotge tribuitia po
reflate fungeret:qua in aduerfum.Ci.factione uteret pletbeio
hoi fe adoptadu pbuit.Cotra fenatogc filfee nift q fenatoriis hoi
fcus nuptui tradita: eent: darifli maru feminagt noie no condne
rent rfenatorts uero filiua patre emacipatur&fifihi nome iurc
ciuiliamittitrlenatoriatnretineredignitatc credit . Pofthumi
a ut quis poft pacris morte nafeutur: fen a tor ii tn holes appeila^
bant reu uero q poftq pater fenatu motus e.cScipitur:be nalcit
no efle fenatoris filiu Proculus be Pegafus opinabant .fiqs uero
air coceptus fuerit: q eius pr fenatu moueret: non nocebat filio

r

ca(us patris*quominus fenatoris filius cenferetur fed (I pater an
teqconriperetfiliumfenaroriam dignitatem amiferitrae dein^
dedecefierit.filii aute i aui poteftace fenatorii rciderct* & ft non
qi fenatore pre nati uideant: fenatorii tn efle ccfebat ,mul teres
aut fenatoribus primo deindeiferioris iortis hoibus matrimo^
niocollocatarclariflimagcordinis nofuntjraqppetrare pierce
cp a principibus foletrut nuptae iteiji iferioribus uiris in fenauv
ria nihilominus maneat Jignitate: ut dicit diuu Auguftu Iulise
mediae confobrina: fuse tndulfifle.Senatores uero fenatorio or
dine amotos cfuis capite non minuant :& ciuitate retineant: iu
dicare rn ac reftimonium dicere prohibet lex iulia repetudagc:

De tribunis celerum equitum.

Ribunos celeru equitu primus romulus creaffe fert :cu
tres eqtum centurias quagc opera i omni rei.p.difcriml
neuteret:afcripfiteascctunas:Ramnenfiu: tatienfiu:
luceru appellauit ramnia a romulo: tatienfiu a ratio :luce§£ ue^-
ro denoiatiomc Liuioplacet:icertaeft:quosauttertios hispfe
cit uirostquos ex tribus elegit tribubus tribunos noiauit: fuifle
aut numero trecentos ait equires:eo q<f fingulis curiis: q trigin
ta erant: dece afduerit«Q.ui uero cclenter accurrereeos uolut: ;
fiqrires.p.ijloruopaindiger :ccappellariceleresuoluir.Sutec
qut a Celerequoda q  primus iis ordinibus a romulo pfectus fu
eiit: Remi interlectore ho* nomen inditu efle opinent: ut Oui
dius in libro iailoru figniflcare intelligitur*

De Quaeftoribus.

Varftoribus creadis origo uetuftiflima eft:&an oes pe
ne magratus iitituti iunr. Gratianus at i eo libro quc d
tpiba fcripiit: ipm et romulu & Numa duos huiile qfto
rcs:quos no fua uoce.led populi fuffragio creatos fcripru reliqt
carcegc ut romulu quarftores habuifle non ufqj quacpnotu e.ita
Tulliu Hottiliu regcquarftores huiile conftartt inqt. Qui ue^
ro publice qucredar pecuniae ppofiti cent appellatos aiunt.qno
ru uero arrarii:& urban* pecuniar cura agere ^puincias ptim exi
gedis uectigalibus fortiri pleriqj: ut Gratianus dixit epiftolis in
ienatu legendis occupari .iiqgnuncupari candidati principes:
nonnunqua autem maleficia conquirere quseftoribus negocio
traditum eft : ex quorum exercendis quarftionibus quafto ✓
res dictos fuifle: Marcus Vatro opiuari uidetur, Q^ure^

c ii

%

ftores ut fere omnes rliquos magiftratus tarn plebelos g patrict
os promifcue creariobtinuit-.q poteftas qm minoribus afcribe^-
re. necp rcprehenfionem neqj uocacionem habec: & quemad^
modum priuati in ius ad prerorem uocari folenc eadem gercn^
dorum. honorum dicedsecp i fenaru fnia: initium fuifleghibet
etiam quiadecapiteciuis:ro.iniuflupopulinderat permiflum
confulibus dicere.-propterea seqftores conltituebantur a popu>
Io:qui in capitalibus peflenc rebus ii apjpellabanrur qftores pari
cidii,quorum 8c  meminic lex duodecim tabularum.

De inrerregia poreftate

Omulo ergo huanis iam rebus lubducto: fluctuantibus
r prum aisquo pacco rcm.p.procurarent: que in demor

tuiregis locum fuffecturi:aut quo tadem pacco eflfent:
ne noua multitudo finerege ac duce paffim uagarenturrac uici^
norum tandem trritacis animis:urbem rectore uacuam uis ali-*
qua externa adorireturrdifficultati rerum coniulererari rectum
patres excedere decuriis lingulos ex fingulislegunt: qui funi.'
mar reru prseeflent.ex iis unum qui infignibus imperii 6c  fafcU
bus eflet decernunt.quinop dierum fpatio finirecur imperium:
eo<$ pacto uiciffim inter fefortiebanturdum orbeexacro anus
circuageretur.Sedhuius imperii cum iam geeium uideretur ac
pla'bs pro uno rege centum iortitam efle quereretur audirentqj
eamoueripatres:quiuel imperium pofeituriefle uidebantur g
fpem beneficii ultro offerentes rati fummam poteftatem popu^
lopermictuntrftatuuntneueplusiurisacpoteftatis futuro regi
permitterent: q apud ie retineret: fimul decernunt que populus
ipfe regem iufliffet: ita demum ratus haberet: ac fi patres aucto
resextitiflent,Turn rexcocioneaduocaraquod bourn iuftum
felixcg fit inquit quirices regem create :fi dignum qui fecundus^
romulo fit rcreaueritis patres aucrores fient:acq? ca conditione
reges creabanc.apud quern ergo lumma rerumerat dum regia
poreftasUacans erat interrexappellabatur. Apud mmores uero
romano§c cum rei. p .cau fa abdl'ent confules: neqg habendis co
minis interefle poffent: fine uicio confutes creati effenttfi dicta
toremcomitiorumcaufadidno placuiflecrres ad inter regem
deducebatur»ac per interregem cofularia comitia habebantur.

Deduumuiris capitalibus.

I duuuiratus capitalis repetcre origtnem uolueris.u% a
Tuilii Holtilii regis tpibus eric repetenda. Is. rubella cu
albanis gefturus. copias iam e campis in acie eduxerat.
Turn Metius Suffetius albanorum dux regem romanorum ad
colloquium uocauit ubi in confpectum uenerunt.diu de coditio
nibus pads inter eos agitatum eft hanc tandem conditionem
inierunt.Erant in exerciru albano trigemini fratres.qui curiatii
appellabant :ut hi cum irigeminis Oratiis romanis ferto dimi
cant utriusexercitufuictoreseflenr.ispopulus cum bona pace
alreri imparet. Armati ergo Oratii illic curiatii in campum p'
deum diu uario marte pugnant.ad extremum tres curiatii atqj
li quidem omnes faucii duos ex Oratiis obtruncant tertio inte^
gro relicto.Iuuenis ergo Iteger corpis animicp uiribus. ne fi fta
do tutari ictus nonpoflier.abirecapu inftituit.ex curiatiis qua
lidior erat metu exaiatu fugere ratus pfequi illu tcgere licet per^
git.Oratius ubialterulongeab aliis efle cernit.Curiatiu aggre
dit .paruc# ualiduobtruncat faciletac currente fratriferre auxi
Hum prime illo ct infirmiore: & uix fuftinente arma facilius oc
cidit Tertiugrauiuulneremetucggrauiore:miore negocio co
fodit.Iuueni ergo Oratio oium conienfu gloriofifllmus rrium
phus decernit. Triuphanri ergo cuoc genus hoium.ru Oratia
(oror uenit obuia. hare Oratia alter! ex Curiatiis forte defpofara
fuerat,q ubi coipexit.occht nuper a fratre uiri pedetes ab hafta
exuuias lamctis & feemineo eiulatu coplebat onucuius rei indi
gnaroe forore interfecit ratus publtea Iseritia turbaffe TriGpho
ergo acto Oratius apud rege trahit in carcere feruadus traditur
ergo oium fnia Orariu danat capite.fed recens ta infignis facti
memoria p multu fauoris a rege ipfo fibi ucdicat, Dilatioe ergo
iudicii rex quseritans: tu primu duos uiros crcat.qonem iudicii
ab (ead illos reicit.qd pluraiduduiri plcctcndu capite Otatiup
nunciat.fed Oratius ab ilia fnia populuappellar. res adpopqli
iudiciu reiicit. Tu uero ienls orbicp triu liberate parcris lacniy
mis & pro concioe oronibus acta .infignis acta: rei recenrer. me
moria: reu iuuene populus abioluit. Tum ergo duuuiris capita
libus initiu efle ccepir.unius tn argumeto triuuiri college faCti
funt: q> uero capitalibus qonibus peffent.& carceris reKC capita,
lium agerent cuftodia appellaci funt cuius ct, magiftratus i

da mnattone ,C ♦ Manilii capitolini oga ufuiji .po.ro, Liuius me
miceorudem interimtriuuiro§£in eosqui cu.L.Catilinacon-'
iurauerat aiaduerfu e: ut meminit Saluftius. De pfecto urbis.
E pfecro urbis nuftf antea qcq reperitur. q de Sp .lucre."
tii pris lucretia: prefectura.non came alios reges peer tar
quinum fuperbu pfecros urbi create potuifle negauerim
quo fe fe res uerrant: cum regibus proficifci opus foretrpenes p
fecrum urbis fumma reije relinquebat .®bi aute imperium pro
pagatum eftrtotius italic iurifditio ad prrefebtu urbis delata eft
oia .n. crimina qua: per tocam italiam admictebantur rut epifto
ladiuifcueriad Fabium Cylonem cautum:cft prtefecrus urbis
fibiuendicat: in initio ueroeius epiftolseita fcriprumeft:Cum
urbem noftra fideituse comiferimusrquicquid intraurbe admit
titunadpradfectum urbis uidf perrinere.Sed&fiquidintra cen
tefimum lapidem admiflum firpfecti urbis ad cognitionem P'
tinec fi ultra centefimu lapide admiflum fuerit urbis pfecti nox
cio no ericaudiet feruos q ad ftatuam confugerint:aut g de dnis
conqrantur:q> de i'uo .pcculio emptlno manumittant: audiec
dominos egentes: 6c  qui fe aegros efle dicant: defiderentqg iibi a
liberls fuffragium impendi. Relegandi etiam deporrandiqp in i
fulampoteftatemprtefecrushuiuimodiobtinet.Si quis autem
feruu fuu in uxorem fuam adulterium comififle afferir apud ps
fectum urbis erit audiendus neep eft alienu ab eius poreftace: ut
coram ipfo interdici qefni cla exercetur. Solent ice ad pfectu
urbis turores curatorefcp remitti qui male in tutela curaqj uerla;
tifuerantiqq]grauioreaiaduerfioneq ucfufpectorumcrime in
currant idigent feu quos probari pofl'it datis numis tutela occu
pafie.feu accepta mercede ogam dedifle.quominus idoneus tu.
tor aflignaretur alicui uel confulto circa edendum patrimoniu
eius gtitatc minuifi'e; flue euideti fraude pupilli bona alienafle c
idquoqj iniunctu eft huic magiftratui a diuo feuero ut mancU
pia ruearur ne proftiruantur.Curare praterea piectus debet. ut
numularii probe fe agant circa fure profefllonis negocia obeun
da:tegctcg ab iis q leges non admictunc.Si autem patronus le a
fix) liberto auc docuerit aut contumelioium iibi libertu querat
fiuefeconuicium ab eo paflum liberum ue fuum: uel uxorem
aut quid fimile obiectum fuerit prsefectus urbi adiri idler :& pro
modo querela; corrigere cum ant cominari aut fuftibus caftiga

re aut ulterius proc^dere in pcenam folec q> fi delatu fe a Itberto
aut concra fe cum inimicis confpirafle doceat cc in re talipfectus
in eu poena conftituet: ana etia rei macellarire ois uc iufto piac^
do uenear ad oflrn pfecri percinec & ideo fo§c boarium fuarium
pifcarium 8c  olicorium ad eudepfectum percinec. Ad cuendam
quoqp populorum qete difpoiitos ftationarios milites habere
debec: curareqp uc fibi quod ubicp agicur per delatores denunciet
poteft et urbi inrerdiceue ncgociationi pfectionibus aduocacio
nibus 6c  foro ad epus in ppctuu: fed cum mulco tempore prude
etas  urbi creacus fueritrdemum illius dicionedelata ad praxorc
tranflata latinarum feriarum duntaxac creari ceptus .eft 6c  cum
cceterorum omnium magtftratuu fora qefeerent foli pfecio ur--
bi lacina fubirentine quis alteram magiftratuu fpcm arbitraret
plceraq? q ad pfccci ditionem pertinere uidebanturde induftria
onimiflafunr. Deconlulibus.

Onfujare poreftacem regiae poceftacis exemplo accerft
tarn fuifle uecuftacis monumenta declarant: exactis ,n.
regibus duo uiricreatifunt:qbus praxer <q anuu imgiu
datu eft nihil aliud imutacu eft. Iraq? lidtoref & crabeam caxera
q? regum infignia renuere q> confulere rei.p. deberenr: confu^

■ les appellauere. fniunctumcp ut omniu quee e re.p.fore arbitra
recurrdiligentercuramagerenr.Prime confutes poftexactos re
gesfuere.L.IuniusBrurtftt&.L. Tarquinus collarius. Brutus
cu collega egic .uc penes alteru dueaxae fafees forenc.ne fi penes
utruqp populus confpexiflec, duplicatum cerroremex uno ad
duosregesqreretur.xii.erantlictores.quicumfafeibus uirga^
rum fecurim cuiqp confulum prseferebant.quem numerum li^

’ etoru collegifleromuluferet.eo cp.xii.uulcurcs in auetio mou
re cum auguris cu fracre contenderet Infpexic.nonnullis autem
atqjidoneis aucioribus hoc uc plseracgalia.f.apparitores fella
curule toga 6c ptextam ab ecrufcis popults afeiuifle uerifimilius
uidetur.ecrufcosfcilicetcum duodedm populis conftarentTre^
ge communirer creato.unu liciorem regi fingulos exhibuifle.
Lictores auc a ligando dictos exiftimac. cp  que coniules phendi
iufllflenttpfto eflent ad phendedu.& uenietes cofulibus obuia
de equo defeedere iuberec. lunio aut Bruro altero ex cofuliba ex
rictoeu iblus.P.Vale.i ofulatu remafiflec: hic.n .1Tarcjni Col
Iatini locu fufeepta erat: cp ille ob iuifu carquon: gns fe cofulatu

abdicare copulfus cflet:ur funt mutabilcs uulgt animi in fpfani
no inuidia mo : fed fufpicio etia cum atroci crimine aborta e . &
cu conful aduocata cocione fe expurgafler: audtor eflfe inftiruic
ferendse legisuic aduerfus ocs magiftrarus ccc .puocatio. Tum
uero cofularis audtoritas regia: poteftati I5ge inferior efle ccepit
ac liberratis iadta femina miru in modu conualuifle uifa funt co
fules nifi a parribus creari qcfapud alios aufpicia non eflenctreli
gioneforealiqn credirueft. ( pfligaro ratdem gallico bello co.f.
quo. T.Manilius torqtus torqua' hofti gallo.que fingulari cer^
famine occiderat detradto. torquari nome fibi pofterifcp fuis da
rifllmu dedic.afllduis rribuiciis feditionibus uicti alreru ex pla
be cofulem creanducoceflere: primus autdeplabe conful .L*
faquatius creatus eft: 8c  cu anrea tribuos militum. q pro confii
libus eflent ex fuo quocp ordine creari plabs obtinuiffet: fape^
numero creationi tribunoru confularis dignitas intermiffio fate
adeo ut duobus aliqfi rnonunq pluribus.fapecrpaucioribus an
nis confulare impium uacaueric. de conftitutione uero confula^
ris poteftatis id uulgo comptum eft habitis. f.per confutes fiue
alteru duoK fiue per inter rege 8c didtaforc coitiis qua tribuum
cenruriarucp conuetu ac fuffragiis conftat 8c  in capum marrium
acciris qui confulatu petituri erant incapu defcendunr.arcp eo q>
tunc candidis ueftibus induti funr.candidati uocantur.in quem
igiriir populi fuffragia confularibus habitis coitiis fuffragiifcg rt
re peradtis cocurrebant. Is erat coful defignatus.fed quem de co
midis huimus menrione. no incongruu eft hie non nihil ex iis
qua ad nos ufq? puenerut afcribere.Coirioru.n.alia calata.alia
tributa nucupantur .Calara uero dicta cp calariper lidtore.i, uo
cai’i.Ea uero in centuriara 8c curiata diuidut. Curiata ex curiis
q triginra numero erant. 8c  oe ciuium cotinebant. per curi
atu lidtorc uocabat. Ccnturiata uero p cornicinc ex ccfu 8c  ata
te^ccerfebantur. Tributa uero ex oibus regionibus urbis actri^-
bubus ut reor nucupata conftabant.Ccturiara autfieri intra po
meriu nefas erat.qp exercitui ut ferut extra urbem imperari ius
non fit. ( ppterea ceturiata in campo martio hcri.q? exercitui im
pari pfii ca iolirum fit. Mud prerea neccflariu confulatum peren
tibus, ut per fe ipfos comitiis interefient.p alios petedi facultas
nullo padto decerncbat .Quieria pferibedis cacteris magiftra^

tibus obferuatum uideo.ea pterea poteftate de q aglmus 8c  filii
familias 8c  fui iuris coftituti confequutur. fecp ipfos apud fe fua
audtoricate emancipandi facukas c. T andc cr inftitutu ut qui co
fules fierent ipfo lure fine emancipatione a patriae poteftatis uin
culo Iiberarentur. De DicTatore.

Iclatorc Albanos prius § Romanos huifferquippe qui
M etiu Sufledttu h uerunc: teftis eft.T. Liuius apd roma
nosucro primus dictator fadtus eft.T. Largius primu
conful.quo ano quibus ue confulibus non fatis conftat.lllud ue
ro liquet latino fabinocp bello impendenre fexaginta ue populif
in romanos coniuratis:concirante Manilio Odtauio tufculano
Tarquini Superbi genero: q eum penes exulabat didtatore ro^
mae creari inftituifle.ea fumma qdem ptas apud romanos fuic
a qua nec ^uocandi ius fuiffe: 8c  aiaduerlum in capite cuiufq? ci
uis romanirrotiufqs? rei publicse fumma ditionc penes ipm ha-'
buiffe uere^d leripra teftant. Lidtores 8c  uniuerfa regu ifignia di
dtatoriattribuere.Quiaucfummu eiin populuius fummaqj
poteftasfuit magifterpopulicognominatuse:exquo fadtu uc
qui poteftate altq de.pu.haberet.utpore illud a fupma didtacu-'
ree poteftate ortu duceret. magiftratus uelut a candido Candida
rus uocaretur. dictator aut nullo alio padto creari cofueuit.q cu
uis aliqua maior deiprouifoaborta ingente urbi clade minitari
uideret .prius no nifi e paFribus uelut pleraqj alia tdidtarore le-'
gifas fuit.tande ut’csetera quoqj id ipm iminutuctbello.n.qd’
po. ro. cu falifcis geffit: 1 arquinenfibufep primus deplarbedi-'
dtator crearus eft. C. Marius Rutilius:q& ipfe magiftru equitu
et de pk'be hoiem. L .Plautiu dixit .hue magiftratu que gam/
pliflimus effet: no nifi fex menfes retinere licuit.cp uero fururos
dictare magiftratus folirus fit:appellatueflTe dictator? Marcus
Varro ait.huius etiam ptextu magiftratus,L.Sylla: ac deinde
lultusCadarrempublicamoppreiferetyranidis inuifum: aCtp
infame nome euitare cupientes. de diclatore ergo eftu p uere ru
difquifitoem licuit diximus. De Magiftro equitum.

Vales tribui celeru apud regesttaleffcrme apud didtato
res magiftrt eqtu fuere, 8c  ur didtatori ius fumu in popu
lu fuir: ita 1 ocs milites 8c  acccfos magiftro eqtu fuif

fecraditue.primus magtfter eqtu.S.Caflius fuir a, T . Largto

d

primo didtatore creams.id demu officii fait magiftrafus equitg
apud dictatores quod tandem pfectores prerorio apud Cselare*
De tribuna pkcbis.

Ribunisplebis creandis inttiufuitfecefllo plsebis apa-*
r tribus in monte facrufabta rtranfa&o.n.bello hincuol

fcoipiliic equoK: atq? iabinorum cu ex promiflis patru
ferendce legis deliberanda a nexibus been era to §£ pla'be fpes qul
bufdam certis indiciis uerfaretur: q fatten quada-ac nimia lufio
oneprorrahtuideret apatribus Marco Valerio dictatore crea^
ro:quiadpopularesfeditiones eoprimendas. ingenfq? geren^
dum bellu mitteret .cuq? pro plccbe ad ferenda lege intercede^
re cepiflet: & qua: fe & plebem fruftrari uideret. magiftratui ie
abdicauiflettaccederetqp ad dignitate plebis: 9 pres plcebis aiof
a feditionibus auertere rati fob pnrtextu facramenti confulibus
pftici nouo bello cogere ad militandum adnitebarur.pla’bs per
molefte id ferens in monte facrum: qui eft trans anienem tertio
aburbe miliario ieceflir.quod cu ingetem trepidatione incuflif
fet patribusrquona.n. modourbeoiummilitu roboreexhau^
fta llqua uts belli aliqua ex parte irrepfifier.tutan re:p. facultas
dabatur.Meneniu Agrippa fumas ea repeftare auctoritatis uiru
pla.bi chajt pariter ac parribus legatu ad coponeda popularem
ieditione decernutrqui graui ufos oratione in q apologia de co^
fpiratoe mebro^i cotra uetre iduxit i^ueadmodu ii q ca cofpira
tio dadis attuleric .ufcpeo delinuit plsebis animos: uc illius opa
pace cum patribus iniuerir.in cuius pactoe feederis couenit uri
plccbeios in urbe magiftratus obtineret:duos ergo tribunos tu
habere plsebs cccpic a. Vir. T.ueturio confulibus alia inuifos
(ecefl'ione tres additi Apio claudio. de.C.qnt to cofulibus mox
qn:p: Ite alii. M. oratiopuluillo&.Q.mniutio. hoc pacto.x.
rribunisinplebe.ro.fuitiurifditio:Tribuno§cuero tata creuic
apetoritas: ut qcqd fenatus decreuiflet:ira demuni ratum here
tur.fi tribum approbauifletftabant. ergo in ueftibulo curiacrubi
habebat fenatus: tempi u ingredi no licebat: & qcunqj fcnatox
res decrcuiffent tr. animaduertenda perferebant ut ii pro re pu
blica fore uideretur approbarent: ca’tera ad arbitrium reiicerec
tagienatusconfultaapprobaflent.T.Irani in tergo adiiciebac
haud alio pacto rata iudicatuiri,fed de tribunitiapoteftate ft la

tfuspatereuobis uoluerimusftabeoms Antiftii iuris peridfiimi
conftat fencentia: cuius uerba queadmodu apud. A .gelliu fcri-'
pra reppcri: ita ipfe fcripfi in quada inquit epiftola Athei capito
nis fcriptu legimus Labeone atiftiu legu ateg mo^. po. iurifcg
ciuilis doctum apprime fuifle . fed agitabac inquit hominem
iibertasusecors ukgeo:utdiuo Auguitoiamprincipe &rem.
p. obcincnterarum penfumcg nihil haberet: nifi quod iuftum
fabtumq^ in romanis atyquitatibus iueniflet:ac dtinde narrats
quod idem ipfe Labeo per uiatorem a tribuno plscbis uocatus re
fponderit.luilitenim eiqui mifiiiserat ad rribununi plsebis re
dire:eicg dicere ius cos non habere :necg fe neqg alium uocandi
quodamodo moribus maioru T ribuni phenfionc haberent.uo
cationem non haberent. polfe igitur eos uenire & phcdi fe tube
re.fed uocandi abfentem ius non habere.ldcg etiamapud Var
ronem in libro reruln humanarum fcriptu aflertt. A .Gellius:
qui fane Varro cum triumuir eflet aflerit a tribuno pla'bis non
uocacum fuifle.cum trib.pie.eflet neminem uocari iufilfle ma
xirne ucro patres tribunorum intercefllonibus extitere.id qui^
demeftuim acscterismagiftratibusprohibere fieret.aut mi>
nores in legibu s  ad populum ferendis quae plsebifdta appellant
tur.Inquibusfanerogandi parrum inrerelTe nulli admodum
iusfuit.quietiam in prouinais proconfularibus afilgnandis uc
idem apud Plutarchu in uifa, M .Catonis maxime in tribunal
tu.p.clodii licetiftud etobferuatum eft intertribunos ficseteri
omnes unam rem probaflent.unus uero id prohibuiffet .plus
ceeceris quidem omnibus in ea probatione pollere. & reliquos
omnes facile impedire poflet, De procoiulari potentate.

E hac quidem poteftatis fpe nihil qcq pria reppi g bello
d cum po.ro, cum equis inleliciter geito maximoeg terro
riurbi illaro.tu.n.conful gin urberemaferat .quo cele
rius deiedum facere poflet .proconfule creauit: qui obfefio co ) ~
legs; auxilium afferret. creams eft igitur proconiiil. T, Quinti
us A !bo &. S'p. Fufco confulibus. q> uero proconfuhbus mitten
rentur.eorucguice functurieflcnr.procoiules appellati.iis ma
giftratibus csetera quidem confularia inilgnta concefla funt. p^
terqua quodfex duntaxat lictoribus utiiniunctum eft . Qua
tempeftace non ordinarto quidem .fed delegata iurifditionc

d h

p?Ocoful de quo agfmus utebat. quis poftea ufu e ucnic.utproy
priahuic magiftratui iurifdictio copetere inftituerit. ppagatis
n.igii finibus copluriu & ingeciu bellorum admintftrandoip cu
ra exorta .obferuari cceptum ut quo gqj ano cSfules fuiflenr. fe
qucti p cofulesremanerent.muariasprouincias cuimpia forti
rent. De finibus atjjconfularibus.qnancifcipotui: ea breuiter
fubiicia. Poteftate fuapcoful nifi in ea prouincia qua eft forcitus
exercere non pot. quis uolutaria aiut iu*ifdictionc ea effe audio
ritare manumitrere feruosfuos apud fe uolentes.aut fe adoptan
dos dari poffim pftare.Corctiofam uero iurifdidtioncpcerq in
prouincia traclarc non poreft nec qcq in prouincia negocioru
exoriretur.qn ad pro confuiis adminiftratione pertinere foleat
finaute fifcahs caufa inciderec.melius faciet ad procuracorc Ge
farts deferre.Siuxore fecu in prouicia iufFerit.cp no fecifie decc
rius putabitur.ea quacdeliquerit in ea ipfani aiaduerreret obfo'
niis dono miffis ut prorfus abftinereno debet.fed in accipiedis
mourn feruare. ualde enim ihumanu eft a nemine. paflim utv
ro uiliflimum & penitus auariflimum .ab aliis uero rebus dono,
rniflis oio abftinere pcofule oporret. Lee ab omniu rap pre
terg uictus quotidiani caufa,Lites uero q feriofa excuffioneaiad
uerfionecg indigent fumattm pertracrare ac diffinire non debet
Qpse cognitionc exadtionc ue defiderat: ut oblequium a liberis
depatrimoniis exhibent a iiberu fumtnati aiaduerfi pronuciare
poterit.parum aut obfequetes parronis fuis liberros cum uerbis
pauloatrocioribusexterreat.tuetia fuftiu caftigatioe coerceat
abfq? iudicio fapientis ac fori ftrepiru.Non habentibus autc ad
uocatum ob inopiam feu aduerfarii potentia ultro exhibear: ac
denicp uniuerfa expediat-.q mero ut aiunt iperio afllgnari folent
id.n.fignificat gladii poteftare i facinorofos feruofq.; aiaduerren
di.Sed qm negocioru puicialiu mulcitudine p ipfum obire per
prpconfulem difficile eft: legatu pconfules habere folet: de cu-'
ius officio pauca uidenda fnnt.

De Legatis proconfulum.

Olent procofules ob rerum gerenda^ multitudine inp
s uincia legates ftatuere g no ppria fed madata iurifdicti

one utant: quos prius etia g in prouicia puenerint: fibi
fubftituerepoffunt.Siquid aucelegatooccurrat:cuius rei graui

tas cxacftiorc diligentia exigat:ad jpconfule remittere legatus
debet. Ne.qj. n, ataduertedi coercendi feu atrocker uerberadi li ^
centiaeft. [udices rh litigantibus tutores etpupillis dare poteft
cuftodiat£cgqp,puindadifpofitse funrin ftationibus ^conful
legata cognitionc cdmendare.nec prius q e prouinda procon^
fuldifcedat:legatudimirtcrecofueuit v Etftdiem fuu obieric in
prouindaproedful itademum ftbi mandata negocia exigenac
ft res Integra no iueniatVSi uero abefle a prouinda proconfule
fortafie cotigerit caufas ct qua: aiaduerftonc exiganf delegabit.

Desedilibus plaebeis.

Edilitate plsebeia uetuftilfimo magiftraru habco .&
a utruman trt .pi fcreari ccepinc abigo. memory exactis

rebus ad iecefitone in facro monte factam plscbs maxi
ma quidem pars populi Romani tanto repore abfqj aliquo i re
publica magtftratu.a quotuereturextiterit.quin apud Liuium
haud multo poft tr.pl.creatos peftilentt quoda tpe.cum & con
ful alter obiflet. alter uero segram aiam traher 6c:  apud sediles
pleebeios & confularc Sc  tributtia poteftatem: 6c  tandem totius
reip.fummarecidifle conftat.No q ?illos tuncprimucreari cce
pros appareat, fed cp  longe an tea creatos eflepotuifle facile fit.
Crefcentibus autc plscbeis opibus. ita ut ct dictators ac pontifi
ces dc fuoquocp cotpeprellar &.atq$ patres multotiensa ptxs
be uicti duos sediles plab?ios a pacrtbus creandos pcruicerunt.
Nam cum in sedilibus ludos faciendos folcnefqj pro ordinibus
in concordiam redadis.dies in fail is referendos madarenr. ne
garentqj fe id cffe facturos a’diles ; pl sebis.conclamatu eft a iu^
uenibus patrictis dicit .fe id honoris dcorutn imortaltum caufa
Itbenter adutos.ut sediles fierenr.q cu ab uniuerfis gratise acta:
efient:fenatufconfuUufactue:utduosuirosexpambus. q sedi
les forent,dictator populu rogaret.patres comirits auc tores fo
rct.dumodo ergo patricii sediles creati funr.Cn.Quintius
pitolinus.&. P,Cornelius Sctpio.Sed duos tande sediles crea^
ros alios a Iulio Cscfare:qut qm frumento peflenttcercales ap^
pellati funt .Apud idoneos inuenio auctores sediles a facrarunr
sedium qua gertbant: cura appeliatos effe, Curulcs uero ii qui a
patribus creati funt t qn iella curuli ueherctur: cognominati (tint
Pla'bei uero 6c  curules iam adeo manifefto cognomine /untrue

Imerptatlone non egeant noftra. Ludos inftiruere'quauis cl
bus ue in fpectaculis fierent: ad acdiliu partes pertinet. Id enim
erac aut leue acdiltcacis munus: ut fua quifcp sedilis fadtus impen
fa ludos pro modo ; patrimonii ac dignitatis fuse celebrandos,p-
curareticuius inftituti Marcus Cicero iniislibrisrquosde oflfk-
ciis infcripiit: cum de fua & magni Pompeii scdilitate mcminic
locuples teftis eft. AfconiusatitPedianuspompeium sedilent
creatum:theatrum quod fua impenfa aadificauerar. magnified
tiflimis ludis: in quibus currus cum elephantis induxeritrdcdix
caffe ait. Id etiam in argumctis comcediarum: quibus nomina
gedilium qui ludis pfuerant afcripra funt:facile eft animaduerte
re. iocorum aucem difcretio & cuilibet ordini pro dignitate afli

f natiosedilium munerisc.Valerius.M.Attilium Seranum&
.Scribonium aediles fenatus ac placbis loca fecreuiffe:q? f] Ter^
uum quifpiam autiumctum morbofumiaur uiciofum pro in^
tegro fanoq? ucndiderit: sedicto sedilium emptori fuccurreret ♦
Qui uero cloacse publicsc & aqua: ductus cseteracg sedificia lau
ta munda integral & expedita afleruarctur:a'dilium oflm eft:
denicpquicqd rose uiciofagc pro fincero: fractu pro integro ufq
uenifletf adilitio edicto redhiberi folct,

De deccuiris lcgu ferendagc ca creatis.

Eccuiris fumma poteftate ineuntibus magiftratus oni/
nes qui rem. p.regrbant: exofuere fas erat : quibus crea
dis hoc in ca fuiflc pcrhiberur.Plabe.n. quocidianis fe
dirionibus turn ob creandos de plabe magiftratus : turn ad fere
dam legem de folucdo annexibus-iccneracorum fa'pe etiam de
connubio ut inire liceret plabi cum patribus nonunq ob ferenx-
dam legem agraria diutna fimul humanaqj omnia mifcente:&
tandem comunes quafdam leges ferre petenti nequis eet inuU
dta: locus leges extraneasaccerfiriplacuit, MifTiergo tres athe
n^gfunt legati.qui inclytas leges Solonis feriptas ferret dura etj
am & moresaliarumciuiratum nofeerent Jifuere.Sp. Pofthu
mius albus. A .Manilius P.SuIpitius Camerinus. Legatiigi

tur anno rert io poftq recefferant leges feriptas referut. pro qui>
bus fane cenfendis promulgandis centuriatis comitiis.qj ut faa
ctioresefrent.fierioporcebatrdecemuiroscreant. quifuoarbi--
tratu leges promulgarent.Ii fuere. Appius claudius, X .Gcrun

tius. P .Sexdus. L. V edturius ,C. hilius. A. Manilius. P. Sulpi
rius.P.Curiatius. T.romulus pofthumus Cl. placuitcg ne ab
hope poteftate eflet prouocatio. Penes uero alrerum ur fors iO'
rer.quoadufcgomnem numerum peruafiflent.certos diebus le
etores forent.codem ergo anno.x .rabulas edut.poteftatem ui
dendi omnibus faciunt.edicunt agitant iecum omnes.& fi quid
emendari fuppleri minui ue opus efle cenfeant.omnium fentev
rias aequo ammo efie aadicuros. poftq fatis emendata efle appa
ruic. decern tabulis feriptas leges cencuriatis councils proferunc
acfimul fe magiftratu abdicanr.cum uero rumor pcrebuiflec.
duabusaliis tabulis ius.poao.pleruq?ac abfolutum fore iteru
habicis comitiisaliux.uirtfubrogati funt.tum Apius cuicomi
tia datum habere fuerat.fefe cotra ius fafcg.x.uirum creat.Col
kgsefuere.M. Cornelius maluginenfis.M. Sergius.A. Minu
tius.Q .iubilacius.Q..peteIius.T\antonius merenda . lulius
fpurius opius cornicem.M.rab.lepius.Opera: precium eftau-'
dire q-i  ii deccuiri per ipem ac libidinem dominandi omnem rei
p.fpem idibus maiis.quo iniere magiftratum cum duodecimis
fingulifafeibus forum compleuere.neq? enim ad rem pertinere
demi fecures qh ab% prouocatione creati eflent. Inrerptabant
decern ergo regum inftar primo confpectu pbuifle ferut .incre
dibileeft.n.qrumearesurbicerrorem inieceric.neq? fuus urbe
fefellirtimor.Primum ciftn abifrnerentapatribus cepiflenc in
humiliores crudelitatem libidinemcp exercebant honhnu.nor*
caru tot crane ut apud eos gra potius. q acqua ui iudicia haberec
domicontrahebanr.pnunciabantinloro.ilquis collegam ap^
pellaflet.abeo quern appeilauiflet.icadifcedebac.ut pceniteret
primo decreto non ifetilfe.Opinio etiarn fuic fccdus clam inter
eos iureiurando dictum ne comitia haberenc.perpetuoqj decc^
uirarus pofleflum femet obtinerenr imperiurn. hac conditione
iam maioranni pars proceflerat.&dua: tabulae ad decern a^iie
* dtse fuerant.nec quicq aliud fupererat.nifi ut ceturiacufcomitiis
perferrctur.hocperactocum laberetur annus, nullacg comitia
orum mentio haberccur. & quis anni factos exactione priua^
rim plaebs obftrcperet.ac libertatem penitus amifiam conquer
reretur.eoilli nihilo communiore facta hac petulantia abute--
bantur,fed hos urbanos ftrepitus nunciatum belluma fabinis

equisuelpendcre paululu interddic .hito.n. deledtudeccuiri
armato exercitu in bellu pdeunt:dum uario cuentu gerit: A pi
us claudius deccuir:quigeredis rebus urbanis remaferat plsebe
ire uirginis: cuius amore deflagrabat ftupradse confiliu capit.pr
eius.L. Virginiusrqtumhoneftuordinem incaftris ducebac:
Iciliocuidatribuitiouiropuellam defponderat.fi ac uirgtnefor
ma egregia cu Apius pee dc  precio tentaflet pellicere per uimeg
fibi fuccedcre cuncta cernerer: anirnu ad crudelitate fuperbiaq?
conuertit: Marco Claudio client! negocium dat.ut cora fe trf
bunali fedente puella in feruitutcaflerat. Cacreros ocs qui liber
tatem aflerant reiccturu promktit.Opportunirate ergo nactus
Claudius libidinis minifter tranfeunci per Fok  puella: fceleratas
manusiniecit:feruam fiia feruaq; natatn appellans : acfequile
puella iubet: cunctanreni ui abftracturus efle uidebat .cu ad cla
more m ereptse nutrici% fidem quiritu iplorands multitudinis
concurfus factusefletria jt aui rura efleuideret.Xuclaudius ni
hil opus efle tumulru ait.ie lure craflari fi no crederentad tribu
nal feqretur: Cu ad Tribunal meatu eft.ptor apud argumeti du-*
ctorem agit puella domi fua- nata.furtocp fubtradam. I domo
Virginii pro Cilia efleiuppofita .interim dnm ancillaieq: (pita
tequitas diCtarer.inrcrloquererur.Copoiueratira fe  jfacturu Apt
us Claudius.nefine caa; cognitione onunciare in ieruitute \iu
deretur.Tucaduocatis puella interiedcntibus: patrerei. p.ca
abefleiniquudeliberisabfentibus agi.cacreraqjhuiufmodi alle
gantibus • Icilius uir &r munirorius fuguenit. Iciliu autem ut erac
uir acer niulta intreptde uociferatc Apius per lictore fummoue
ri iuflk .Sed cu ille conftatifllmo alo refifterepergeret.ac multi
tudinis concurfus ingens fieret. Apius ne exorrus tumultus no
uandires occafionem faceret.uades de uirgine in pofteru diem
in iudiciu fiftenda dari iufllt.interea patrem accerfunt nucii. ad
uqlatinurbem.pater.acpritnaluce fordidatus filiafolira uefte
cu aliquot mfonis fecum in foru ducit.uociferat opem ferat la^
mentationei&quacrelisoia inrplet.IdcIcilius:idem puella ac
mfoneefaciunt.aduerfusha:coia Apiusobftinatoaio tribunal
afeendit .uindicias fecudu feruiruredecrcuir:quod decretu cum
ingetem admirationem incuiliflet.ac Marcus* Claudius iretad
cornphendendam uirgine.tunc pater intentas in Apiu manus

lcllld fnquie non tibl Api filiam meam deipondi.ad nuptias no
ad ftuprum educaui. fed quaefo parrio dolori ignofcas: «gd ium
in te inue&us nehementius .Anas ergo me nutricem percuctari
falib pater Am .ut re compta scquiore hinc animo difcedam. Sc
ductam ergo filiam percuctadi ptexru rapto e rabernaculo lanli
cultro filiam interemit.quid multa i  Rei indignitate parirer om
nes comori in foru concurrunt. Apius aurem ut tumultuari cce
ptum uider:q> uitae con iileret obuoluto captte eflugit. Plsebs er
go rccuperandsc libcrtatis oecafionem nacta:arrepris armis du
ce Virginioinauentinumfecedir. Mec minus Iciiius in caftris
militum concitat multirudinem: plaebiiq? urban* exemplo. x*
tribunos militares creantiingenticg cum exercitu ad urbem ac^
cedunt.alteri fe exercirui coniunguntHoc ga&o armata plsebs
fecedere ftatultico ergo quicunq? per setatem ualirudinemqp pb
tuerunrrcum uxoribus liberifq?peruenere.Iistantis moribusp
culA decemuiri fenatum frequentem fieri lubent .Rcgac quid e
re publica fore cenfent:c icere demu cum multa uleroqj citrotj;
In fenatu agitata eflent *• ac plerique fcnatores intrepide decemui
ros oratione caftigaflent: decern rarquinos appellantes, Dece^
uiri tandem fururosfein poteftace patrum affirmarunt niodo
fefe ab iniuria ruerenrur.ac fimul Iegaros mittere ad res compo
nendasftatuunt.Mifllergolegad.M. Orarius&.L. Valerius
probatiffim* extimationis uiri de condittone pacts cum pl*be
agunt.petebat aurem plsebs inter codiriones pacis ad iupplick
dm decemuiros.qui legati primum cbpofitis oratioibus 4 diflua
ferunt plaebem.Contenta igitur plsebs fuitmt fui fibi tribum re
fticuerenrur.&ur confueucrant redireturad cdfules.lnterim ab
dicant fe magiftratu decemuiri icomitia cofiilibus tribuni% ere
andis habet .hoc pa£to creatis exactiltg deccuiristad prior
mam regiminis reditum eft.

De Pra’fetfo annonge.

Voniam depoteftatibus agitur: ratio ctiam admonet:
ut de prsefefto annonse extra ordinem tunc creari foUto
non nihil adiiciam :de qupiane magiftratu nihil antes
prtus repperk 9  A ppio Claudio: 6e  publio Seruilio confulibus:

e

eio quO($ anno quo Tarquinus fupcrbus conful apud.^riftode
mum tyranum mortuus eft. Turn inter confides orta contend
rio didtur dededicatione sedis Mercurluqucefanehac conditio
one fopira eft:q? uter dedicaret Mercurit aedem sis quidem an^
liona' peflct. Populus dedicationem dedit.M. Ledorio primi
nlo no cam ob hominis meritum: g ob ignominiani cofulum
laud probe in magtftraru obuerfaroruni .Ceeterum ut hoc aptf
Litiium non mihi planutn ufcpquacp a^'parct: credo errorefcri^
jentium: ita de. L. Minutio pfecto anonachaud multo rpe poft
ufquequacg manifeftum eft:huius magiftrams.difficile Sc  carl
tare annonae ufus potifllmum atcpopera exhibeatur frumenta
undicp coemudum: Sc  iiquis ultra^prios ufijs pofllderet:in me
dium ponendum curabatiaduehi undiep:& aauedum iufto
do uenire nirebatur.cuius ope magiftrarus egregiopopulo.ro*
penurialaborantifaepe opera nauataeft. Ham potcftatcde qua
agimus cum magnus ille Popeius ageret: ac gubernarorcs claf>
fis no fe comittendos maxime faeuienri pelago dicerenc: ilia ia^
luberrimam reip.uocem edidifle dicitur Nauigare.n. inquit ne
cefie eft: uiuere necefle non efle. T anrus praeterea annonae hu^
ius caufa fauor audorirafc# accefllr: ut qua’Jalioquin perfbnse ad
accufatfonem nimis idoneae eflentrhac rarnen in caufa admitre
renrur.huiufmodi funt mulieres infames: Sc  quae fimt eius gene
ris:quo nos etlam utunur.Sed depfedo annonae fads dictu e.

De tribunis milirum :&r confulari poteftate.

Rebris quidem feceflionibus plabis a patribus quibus
sonful de iuo quocp corpore creari pcterer.extemis etiam bellis
ingruentibus:plabecp ipfa delectum pari negante: coadi tan>
dem parresfunt:urautciuibus:authoftibusde uidoria conce^
derent. Abcorumftntentiis.quitribuniplsebiscaede uiolados
putarent.quos feedere cum plabe ldo facrofandos haberent:
primores patrum abhorrebant.per haecconfilia eo res deduda
eftjut rogatione Camilli rribunos militum: qui proconlulibus
eflfent ram ex pla’be: g ex patribus promilcue creari patres line
renr.de confulibus nihil immutaretur. Tres ergo tribuni confu
lari poteftate; qui militates appellarcncur creati funt confti

tut! funt uario numero. Inferdum cntm utginrf fucront Inrerdfi
plures.nonunq pauciores.fedde fuperiortbus tantum tribus hi
tiierunt, A .Sempronius Atacinus Lutius Actiltus.& Cornelia
us parried omnes.piscbs.n.eo dunraxat corenta luic: epeiusra
tio habita effe uideretur. T unc igitur primo a confulibus ad cri»
militates in coniulari poreftare uentum eft. M. Genutio &.p.
Curiacio confulacu abcuncibus: penes quern fane magiftracuin
& ipfum nomen uendiat:eadem q apud coniules erant collaca
efhnoibus tamen imutatis:ac plgebis rone habita.

DeCenioribus.

Vmobmulta&uariabella: ciuilefcg fediriones romse
pluribus anms incenfus populus manfifler. neep eflet lu
ftrum aliquod de more conditum : necg diffiniricenfiis
pofletrneue coniulibus efi multum bellorum imineret id nego
cii opera: precifi efiet: merio inita eft a fenatu rem uidelicer ope
ro/am dc  jninime confularem proprio magiftratu indigere :cui
feribarum minifterium cuftodiaeqg & tabularum cura arbitrium
formularcg cenfenda: iubiicerentur. Turn duo ceniores creati
funt.Papirius.brSempronius: cenfuicg habendo pradecti: ab
eacg re ceniores appellari Marco Gregario Macerino: & Tito
Quintio Capitolino confulibus,inttitutumqueut quinquenio
isniagiftratusperdurarct. quod tandem tempusob ccniorum
infolentiam imutatum eft.ad annumeg rcdactu. A. M amertio
Aemyliodictacore lulio Virgilio.M. Apio confulibus mirum
quippe dictu eft qco cenfura: initium parua re ortum incremeto
adauctum extirerir. Eo quippe peruenit. ut morum difcipli^
ngecg.ro Jenatus eqtucg regimen decoris dedecorifcg diferimen
fub eius ditione magtftratus priuarorum ius publicorficg locoru
uectigalia .po.ro. repofica eiicnc in ienatfialiegere. Senatus prl
cipem defcribere.-cenfum agere:luftrum condererequos adime
re.Quosaurem putaflentparfidignos fenatu amouere.utfecif
iefert .C.Fabririu.quiceniar.P.Cornclium Ruftum patriciu
uirfi fenaru amouit.cp.x.pondo argenci iacti pro couiuto appo
. fuifl'et. M. a fit Cato cefor ,C. flaminii fratre fenatu eiecic. q> exo
ratus a fcorto ut alique tx iis qui in uinculis erantf obtinebac. n
fcblulari imgio gal,ia_)fecuii pcuteret.obtemgauit, Q^uiddi^

e ii

caufagleuifftmisdecaufis cenforia inurere noram confueue^
runt nlmis corpulentis nrilitibus unguentoq? nitidis: equis ade
ptis ignomlnacRnotatisrexerdtu dimifere.Equiti Romano ni
miu compto Iplcdidoc# equum ftrigofum & uix hscrcntem pel
lem oflibus habenti: cum obequirares urbem cenfores ucniflct
obuia percuctantibus ut quid ipfc tam ruber & comptus: equus
ram macilenrus&r fqualore obfitus efier.hic eques ro. quoni^
am iriquit ipfe me euro equum uero fbftiuis meis feruo. uifum
eft id parum reuerens refponfum.atqj ob id ignomimaacenfo
ribusnoratuseft.Ciuem.ro.quialtius ofeitauifiet in audirorio
cenforum ignominiacnota affecerut.Sed cumidrefcifTcntmo
incontinentia.fed ualitudinefactum efleillico reftituere. cum
eelebrationi quorundam fponfaliorum intereflenr uirumeg nu
uxorem ex animifui fententia haberer de more interrogaf^
fent.illetpex parentibus non autem ex animi fut fententia fe ha
bererefponderet: eueftigio labe ignominise compulfus eft.ma
gnopereenimabeorum maieftate alienum effe rati flint: & in
confpectu cenforia: feueritatis leuiculus ho adeo ridiculofe fuilV
fet cachinatus. Multa in hoc genere dici poflent: fed omirrenda
funt. IHud autem non eft pretermittendum: q>  alrero ex cenfbri
bus morte fubduCto alterum in demortui locum fiiffici religio
fuit.Iraque reliquumabdicari fe magiftratu:ut duo de integro
cenfores crcarentur: inftirutum eft. Id enim huic obferuationi
caufamdedit:quodeoannoGalliromam ceperunt. altero ex
eenforibusmortuoalterquidemin demortui loco fueritfubfti
tutus t omen ergo uifum eft 6c  pro lege perpetuone id amplius
fieret obferuatum eft. cenfores uero cum preterg ex patribus'ali
ande nefas fueritrid quoq? ut cartera imutatum eft: ac indiffe^
renter fieri cceptum. illud etiam cenforibus negocium datum e
ne in foenore modus excederetur.
n  De triumuiris colonise deducendte.

Ricini atep ardeates cum de abiguo agro frepe bello cer
t taflenrmultisinuicemcladibusfefllrpo.tandem ro.de
re iudicc coftituere cum ergo utriufqg ciuiratis legati ora
turn caufam ueniflenttcociko populia magiftratibus dato: ma
ga contentionc actum eft. lamcp editis teftibus cum tribus uo<

populum in ire fuffragtff oporterettconfurglc Pcaprtiw At
plebemagnonatut&fcilicet inquit cofules de rep ,er rare In hac
ego populum non paciar fedcum quail uanum 8c  deliru reiico*
rent confules .audienduq? prorfus negarent pergentem uecifera
re pu.cam prodi perlittorem fubmouere iufleruntv hie ille trl>
bunos appellat: ad eos admiflus tertium 8c  nonagefimu fe an/'
num agere inquit cum agrum de quo duo populi ambigant te*
Here memorta fixum lieurrius popult fed coriolanorum fuifle.
at<r eo fe tempore militafle captis coriolanis is ager iur belli po
puU.ro. Tacituseflet proindefemagnopere fuaderepo. neinuti
li pudore caufam fuam damnaret.Mouic non tarn hominis au
ftoritas: q commoditas ufufqp agri tantumqj tribuitia poteftas
naluit ei .ut cum hac de re latum eflet ad populum : lex de agro
populo ro.adiudlcandojpmulgaretur fane factum maxime de-*
ftoneftauie maieftarem .po.ro.multumcp ad finitimas ciuitatef
infamise: dedecorifqj contraxit: qobrem cum id segere ferre pa
ires: ac non multo poll: iudicium de ardeatibus egregie pro au>
Xilio ilhs aduerfus uolfcos allato merit! efient: cum ranta infa>
fre iudicii notam: prorius ex animis delere cuperent fenatusco
fultumfeceruntrquoniam ciuiras ardeatu inteftino tumultu ad
paucos redacta uideretur.coloni eo prsefidii caufa aduerfus uol>
fcos feriberentur. Id cum latum ad populum eflet: placuiflerqj
multo plures rurulos q rdmanos colonos aferibedos. priufq} iis
agerqutinfamiiudicio inrercceptus erat q altefius agri gleba^f
ilgnaretur: ut alicui qua omnibus rurulis eo tandem padto arde
ares rcuerfus c.triuuiros igirur deducedsecolonise creat: Agrlp
pamalefium:TitulumceciliumSiculum &.M. eburiaculam.
necabnuerimhuncmagiftratumaliasa maioribus romanorfi
creari potuifle.Ceeteji ab infigniori rattone: 8c  ingenti pop. ro.
poreftare exordiri non piguit. pertinebat uero adhuius magi/*
ilrarus ofFicium ut 8c  agros nouis colonis diuiderct :urbes defi
gnarent:6edificare uolentibus areas partirentur commodts regi
onibus ciuitatem diftinguerent. legibus magiftratibus fifterenc
6c  ad fpeciem optimi tabernaculi rem publicam cffingercnt»

DePrcetoribus.

ait

e ill

V m cribris ac dtuturnis certaminibus aifri rande a pi®
be pacres ex confulibus alcerum ex plabe creandu con>*
cefliflentud fibi uoluntate pta’bis pro aperto a confula^
tu aditum arrogauere: ut uhicus magiftratus crearerur ex patrU
bus:i% a pefiendo ptor appdlarcrur.qui cadem eoquod inter
urbanos ius diccret urbanus appellatus.penes hunc uero magU
ftratum adeo omnes publici prtuaticg itjris potcftas fuir ut nemi
ius condere:& uetera abrogate faeultas eflet.tantum uero i mo
dum auc'ta eft preroris auctoricas ut quod ptor ipfe dixiflet: ob r
ipfius honorem ius honorarium uocaretur. Prsetori regia infi^
gniaconfularefq? ferme apparatus.Lictores uero nonamplius
fex fella currulis & trabea ceteraqj huiufmodi tradita (unt.ac q>>
uis fex numero lictoribus uti conceflu ptoribus eflet Paulo qui
dem emilio ptori in iberiam con tended :ut ait plutarchusduo*-
dccim adhibitos lidtorcs compi.equis albis trabea cadida ureba
tut ptor:muetad fienaquirites fubminiftrabarur utait Iuucna
lis. Demu cum undicp peregrinorum multitudo in urbem con
flueret: neqj unus ptor turba: caufarum fufficere poflfet: alter p*
tor creatus eft. qui qm inter peregrinos cognofcebat peregrinus
appellatus eft Crefcente uero impio ranrum in modum a mplift
catus eft numerus: ut. x.& octo ptores aliquando in urbe ius di
cerenr.&r quia magiftratus ue/pcrrinL«temporibus in publico ee
inconueniens erat: quincp uiri coftituti funr citra tiberi & ultra*
Capta.n.Sardinia :mox Sicilia: item. Hifpania deindenarbo^
nenfi prouincia: totide ptores quaft magni ducefin ditionem ue
Iterant creati funt: parcim qui urbanis tebus: partim qui prouin
cialibuspeflent.Deinde Cornelius Sylla quseftiones publicas
conftituit: ueluti de falfo de paricidio de ficcariis: ac ptores quat
tuor adiecit. Deinde diuus Auguftus fexdecim practores confti
tuit .poft diuus Claudius duos adiecit pretores ex quibus unum
dittos Tiberius detraxit:& adiecit diuus Nerua qui intra fifeum
priuatum iusdiceret. Ita.x. &ofto prsetores in ciuitate iu’s
dicunt.Sedprimoetiamutdiceredebebam Diuus lulius duos
prsetores & duos rediles. quf frumento prseeflent. cerealcs ere
at.ita.xii.prcetores fex aediles creati funt.quotiens Roma: funt
magiftratus obferuatur. quotiens aut proficifcunt unus relinqt

<|ui ius dicat: Ts uocacur pfechis urbis g pfeiStuS olini conftitue-'
batur.pofteauero aliuslatinarumferiarum introdudtus eftrtj
qiiotannisuacantibusca’terismagiftracibus creari inftituerir*
Quibus omnibus coniplurimi ingruentibus beliorum ufiis ext
giifctteorundem adminiftrationes mandari confueuere exce>
pto pfecto urbi in ciuicare remanere.

De quin p utris meniariis.

Vmimprobitafefceneratorum plscbsro. magnitude
c nearrisaheni peneobrutaeffeuideretur etcg.diflTcultati
principesplebis fuccurrcdum facpenumero tenraflenti
fndinatis tandem ad concordiam omnium : animis qui rum
cdnfules erant funcbrem quoque rem: quod deftinari in animif
hominum uidebatur leuari aggrefli folutioem aris alieni in pa
blicamcuram uerterunt.Quinq? ergo uiricreati funr: quosa
difpcniatione pccuntse menfarios appellarunt. Rogationes triu
uiri nodturni creati font:quibus ut exiftimatioe deducor ut diffi
cili beliorum Sc  ciuilium feditionum tempore in muris cufto-'
diaq] per milites ftationarios mittcrentur, Id etiam eorum cu
rainiundtum eft:ut Sc nociurnasfeditionesa ciuibus arcerenr:
Sc  quits urbi conferuaretur . huius lane partes magiftratus in
officium pfccti  uigilum demum traducta funt :Enim uero quo
horum magiftratuum nqmina rem ferme ipiam cui addidti efs
Cent  facile oftendunt.necp Liuius ipie reiaudtor hac in re ampli
us uerborum facirtapud alios uero nulla prorlus mentio fit»

De triumuiris rei publica conftituende.

I triumuiratus reip.conftituendaante.n.ipfum quern
s Cafar cum Antonio .lepido gefifit. alter nullus ap

__ romanos prodiifle memorantur .Ego autem de eo ipfo
nufqpterea offcndifle memini utrum poreftatibus annumeran
dum cenfuerim: haud fads fci o tquippe q> eias poteftates q iniuf
fuipretercp lenatus audtoritatcm quifque non dicam fortitusfu
erit: fed per libidinem dominandi arripuerit tyrannides poti^
usgpoteftates leu magiftratus appellandos duxerim.utcunqp
fe res habeat.illud facile animaduerti poteft lulio Cafare in fe^
natu ab iis qui cumbruto& Gaflio erant occifo, mox antoniu

■eum ftudia omnia ad componendam remp, contuliffe altfereff
principem ciuitatiseuaiifle.Cofeftim uero dominandi libidine
riedum Ciceronem: Brutum caterofcg qui fadioni elus obtre^
dabantur ad odauiani porenriatn confugeret ex quo fadum ut
Antonius urbe migrare adadus hoftis a fenatu iudicaretur: ad
quern opprimendum Hircius & Panfa copies miffi: Auguftus
4? cum iafcibus antonium apud mutinam adepti fuerunt fuga-'
ueruntcp.dcfperatis ergo rebus Anconfus fupplex ad Lepidu co
fugit: cuius potcntia fretus Odauianu qui eque anintum ad do
minationem intenderat:adfcedusfbcietatemqj pellexir. illam
uidelicer: focietarem q homicidia homicidiis in permutatiocm
uentfle dicuntur.inter quos ad cadent deftinatos ealar cicero^
nem pro. L .ca-fare auunculo. M .antonii eidem conctffit .Igif
tyranidem praetextu pio magiftratus paliare pergenrts: fefe tri
umuiros ret publics: eoitiruenda appdiaucre: quorum nutui &
aurpiciis onmisrcip.niteretur.Cateium corum animos quor-*
turn indinarenc mox ip(e eucntus return oftendit.omnes diub'
nas huntanafqj res mifcens .omnibus. n antra fe opibus cofutv
ptis ad extremum units Csfar porirus eft. qui dc  ipfe omnibus
cccterts iuperffes ipiunt dequoloquot triuruuiratum annos cir
fittur.x.ut Suetonius rranquiilus refert ubiimit,

De prafedo pratorto /

Vales apud reges tribuni celerum equltu: fiue apud dis
da tores magifiri equitum: tales denuirn fuere prsefedi
pratoriiapudCafares. Nacum fecudaspoft cafarem
partes geftarent peflentcp difciplina public aemedanda: adeo
a paruis orta principiis creuit audoritas :ut cum aliquo tempo-*
re a prsefedis pratoriis prouocare liceret. extatcg exempla ma
tor^im quo pado ab its prouocaflent.lcda poftmodum a prin^
cipits lentcnria a prafedo prarorio prouocatto iublata eft. cre^
dtdir enlm princeps eos qui ob lingularem induftria tide tllord
arc# integritate explorara ad huius ptatis amplirudine adhtbe^
rentur no alitor pro fapientia ac fplcndore dignitatis fuse g cun
dent lore wdicaturos Alto ctpriuikgio hutuimodi poteftas fbk

aixa efhne ab earum fenrentia min ores cerate ur ab aliog: ma/
giftraruum reftituipoflent.

De quibufdam minoribus magiftratuu fpcbus.
Lteram magiftratus fpeciem in urbe Roma: lusaliqul
do dixiflereperi.nam cum belloru munera cecteris ma
giftratibus non fufllcicnribus adprores deferrentur :quo_
cum munus adminiftratio iurispcipuum fuit.creati.x.uiri June
qui ius in urbe dicerent:j5torumcg partes eo tempore gererctlj
riumiudicadarumappellati.eo tempore quattuoruiri creati di
cuntur qui uiarum cura agcrent. Ac tres monetaks auri argent
tiqj flatores: quorum eflet diligctia nomifmata auro argentO" ;
eg  fabricari,

< De pfedtaurbis ac uigilum.

luus Auguftus ialutem .p.nullius alteriusq fucEdilige.'
tire congruere exiftimans coercendorum incendiorutn
caufa feptem cohortes opportunis urbis iocis diipofuic:
ita utbinasurbis regiones unaqcg cohors prefidio rurarctur .tri
bunis Sc  i'uper omnes clarifllmo uiro pfedto uigilum preepofitis
6c  licet apud ueteres ro. triumuiros nodhirnis cedibus tribunifqjf
id negocii quandocp eflet aflignamm rpluribus code die exor-*
tisincendiis:quibusaccurrerefatifegfacerenon pofleeos appa
rcret:crearepfectumuigilumaug. seefarin aniinum induxit*
Deincenfbribus ergo: eftractoribus: furibus: raptoribus apud
pfectum uigilum cognirioeft.nifi fiq ram atrox:ta famofa per
fona fit: ur ad pfechun urbi remittenda uideatur. Et quonia in--
cendia plerumcp culpa exoriunmr inhabitantium: aut fuftibus
caftigat eos: qui negligcntius ignem habuerut: aut Jeuera obiur
gationecominantur.fuftium caftigationem remittiticum eflra
Cturcc in horreis ut pleruqj fit infulifcp ubi pciofarum rcrum fc'
arum partes parresfamiliarumferuantapparuerint: Siqn cella
uel armarium infringarur :efFradtorum faepe nonunq etiam cu
ftodum qones apud hunc magiftratum exercentur.& ita diuus
antonius eritio daro pfedto referipfit • air. n. effradtis horreis de
ea re ad ilium q> infigni cequitate ailigentiacp meriti ut per onv
pium annalium monumensad^ibres nominibus eflent: lier^
go fucre ,C. duellius. P .dccimus. M, papirius,Q.. pompthu?

T. Aemiltus. Qui remporrodifTicillimam tradtantes pferffqj
parti utricg Temper grauem cum alia moderatione: rum i mpe-*
dto magis publico 9iadura fuftinuerunt.Tarda enim nomina
& impeditiora 9 facultatibus ad scrarium miflis fuppeteret acre
in foro pofiro diifoluerunttut non modo fine iniuria fed etiam
fine querimoia parris urriufcg exhaufta uis inges arris alieni fit.

De'Duuuiris daflis rertuucndse.&quibuidam parulsmagi
ftratibus, *

Vuniuiros claflfi reftituende utpote haud magni mo^
d mentl magiftratum omiffurus uidebar:nifi q> Uuiopla
cetminime ptereudu uifum .anno,n.quo Apius daudi
us is cui poftea carco cognomcntu fuit cenlura gellit.M.Vale^
rto dvr.P. Decto confulibus .duo imperia:utait Liuius darip po
pulum ccepta funt: urraqj ad rep. pertinentia: unum ut tribuni
militum fenideni in quactuor legioncs crearentur: q ance perq
paucis populi fuffragio relictis conlulum &dictatorum fueranc
beneficia.Tulereeamrogationem tribuni plarbei.L. Attilius
&,C.Martius. Altcrum imperium fuit ut duumuiros da ills or
nandiv. reficicdarcg caula idem populus iuberet J uki hoc plac^
biicirum .M .Decimus tribunuspi.haud mulro tempore poft
huiufeemodi ipium perrinere. Sciendum autem pfecrum uigU'
lum ad plurimam noctem uigilare: cocrrareqj caldatum cum
armis & dolabris: curarccg omnis mquilinos agere admonendi
ne per colonorum negligcnriam incendiorum cafus exoriant:
quinetiam inquilinus ut quifque aquam in ccenaculo habear:
9 igneo terrore ingruentem pfto accurrere poife cenleatur.Ad
uerfus capfarios autem qui mecede feruanda in balneis ueftime
taiufeipiuntur: iudex quoqjconftitutuseft:utquid.f.inferuan
dis ueftimentis admiflum fuerit: ipfe ide.de quo loquor magi*-
ftratus quarftionem exercebir.

* De Procuratore Csefaris.

Ltimum eft ut de procuratore Carfaris: is .n, inter Cxs
u farem & rep. coftirutus iudex pauca uideanius. qq prin
dpalern cellirudinem :a q legum fenatufconfultoru ma
giftratuumq? omnium origo manat moribus introdudum fit
legumimperio:cuiprgeeffenonce fuppofitam.Carterum qm

Ce  a quouis cum inter priuarum ac rep.decernat ipofTibileinuen
tu fit ipmqj principc in propria caufa iudicare:haud fane aequS
effe uideatur: magiftrarum creari placuit. cui inter fe priuxrafcg
peribnas competens quide eflet iurifditto .qui iane eft appella^
rus procurator Cacfaris:huic magiftratui principalis torius re!
licentia commifta eft: ita ur quicquid ab eo negociorum imper!
alium geftum eft: perinde habeatur rarum.ac fi ab ipio Caefa^
re fuericpertraCtatum.Sedfiremeius quail propriam procura
tor tradatrnonpurant dominium rranfierre. Tucucro rraftert
cum negocium geres Cacfaris ipflus confenfu rradit.Denicp ft
donarionis uenditionis tranfattiois caufa quid agar nihil agirur
n .n. alienare rem Cacfaris: fed ddigenter negocia cacfaris obire
procurator Cacfaris iniunctuni eft. Id ucro in prim is procura^
tori huic de quo agimus: aferiptum eft: q> feruum Cacfaris hae>-
redem inftirurumadirehscreditareiubet.&ea hscreditas imps
tori a quiritur.Quin fi Cacfar ipfe h acres inftituarur: fi ie procu
raror opulenre haeredicari mifcecur: hacredem Caciarein facit. qr
fieabonaexquibusprinccpsinftitutus eftfoluendo non funt;
confulendi imperatori nequid perinde detriment! pariatur hae^
redis.n.inftituti in adeundis rcpudiandis ue hacrediratibns con
gruo temporeexplorari uolunras debuir.Deportandi huic mat
giftratui Aculras permifla non eft.Sed de procuratore Cacfaris
cacterifcp omnibus romSnis poteftatibus quae a principiojurbis
codit aeu% ad> Augufti Cacfaris tempora fadtac tradtaracqj func
fads plenum diximus.Pracfidis nomen generale eft:eo q? & p
confutes :& legatiCacfaris. & omnesprouincias regentes licet
fenarores fint:praefides appellantur,

FINIS

JU<?f

mu*

■ ^0 ' '