CELEBRIORES
CONTROVERSIA
CANONICO
THEOLOGICA
SUPER RUBRIC. XXXIX.
Lib. V. Decretalium.
slve
De Cenfuris Ecclejiqfticis
tn Communi\ & Particularü Corollarijs etiam pra&icis
Qy,JXó Elucídate .^e/u;.
Studio, & Opera P. F. J A C O BI Hoffstetter
á Labaco , Ordinis Minorum S. P. Franciíci Stri&ioris obfervantiae in Labaccnfi iludió a&ualisSacrorú Canonum, & SS. Thcologiac Le&oris generalis, ac Pro vinciasDefinitoris. ImpressjE
De Licentia utriufque Superiori-
tatis Ordini«, & Officij Epifcopalis. Anno i partu Virginú M.D.CCXV1.
LABACi>Formis Joannis Georgij Mayr, Inclytaa Provincia Carniol. Typogr.
CONSECRATiE
IM
Religioß/fimce Devotionis
¿r Rcverentiflimi obfequij
Tejjeram JLLUSTRISSIMO '
-	£T
EXCEL L ENTISSIMO DOMINO, DOMINO
GUIDOBALDO
Sacr. Rom. Imp. Comiti,
Sc Domino
De STAR HEMBERG.
/^^Jnclyti Ordinis Teutonici
Lwitn	Equiti,
w#^C!omrneridatori Labaci i bacrx
Csf.&Cath-Regiae Majeii. fi iVri^M Confiliafio
A&uali Intimo* Campi Marefchaüo Generali, & unius Legionis pedeftris Qiiliafchz,
nec non per Regnum Sclavoniae Generali Commendanti, Olim Hefperiae
P R O - R E GI.
Domino, Domino, ac Patrono meo ColcndiJJmo.
Enfuras, & puna* Canónicas', f/?> Ecckjitf, milhantu arma fpiri-tualia Tibi ex utróque fago pro DEO, & Cafare Duci laureato dtfero Comes Excellen-tiílime ddüum bonoribiu Tuis )( 2	ob-
obfequium, ntmirum nonniß gla. riojo ortbodoxaßdei, ¿r* dußria-Ctf bona cauße Vindki dedican-í/mw,' ^z/ö^ quidem illuflre Tuo marteyVulneribiigjfanguine, vi-¿lorijs comparatum encomium quajjquàm modeßidTuz réfugiât: tot tarnen tant a que vel contra barbaros defenße, DEO Cœfarique reduftœ Provincia adflruimt, "¿7* confirmant. Quam enim in va-ßi/ßmis Hungaria regnu urbem etiamfortijjimam defignabit quis-piam , ê Mufelmannorum manibm extorquendaTu magna, aut potior pars non extitijjès, pro-pagato Tui Nomina Virtutífque terrore in remotas], at que ultra Bul* gariamßub Otthomana tyrannide gementes regiones? fubinde Italia novum incomparaíili Tux fortitude
tudini amphitheatrum apemerat, in quo non multo milite, fed máximo robore rem, ac Jura Auflriaca adverfm numerofijjimum hoflem defindißi,promovißi. Sed Germania cum Hungarian & Italia perangußum fpatium fuerant extienda martialis Tuse glories. ; quareperfuperata maria in Cata-launiam penetrajli, ubi fub glorio-ftffimu aufpicijs lnviftiffimi nunc Çœfark at que Hifpaniarum Regit Catbolici C A R O L I VI, Außriaca labara in Aragoniam, Valentiam, ipfúmque earum ter-rarum caput Madritum intu-lifli, tot tantifque interim fupera-tis difficultatibus , ut, qua à Te geßa funtjufpexerit, qui nunc vi-. <vit,& porro fufpečlurus ßt, qui etiam in fir os anno s vivet orbj$
Aw*
¿ujlriacus immortali cum gloria tamfoïtunati bonœ fuœ caufœ vin-dicts, Quem vtùhriarum curfum f ofieaquam ftitiffint concejpe belli induci#, Tua tôt palmarum Du* cem Te recepit Ordinis Tui lontè JlluJîriJJimi Eçclefia JEmanenpa intermœnia> ut, quem armatm per barbara* terrai induxifli Cultum Divinum, eùampacifcm inter ortodoxos populos propagares. Stat enim vero anteplaudentium oculos Tuis curk, aufpicijs, & impendijs JupremoNurnim erefta œdesfplen-didijjima, quam, cum invenijjes lateritiam , ejfècijii marmoream, sternum pietatu Tux in fuperos muriificentijfimœ monumentum, tejlatiira femper, quam rara concordia Religiofm Be/li-Dux ea-4mmaim,qua arma, etiam thm
PEO
VEO pietatémque in fuperos tra-éfaveris. Sedvereor, neTux lau-dum propriarum hofti modefliœ graviorjim, quanquàm me tácente nulla úetas Tua, atque Tuorum fagô togâ celeberrimorum Ma-jorum decora longe illujlrijjimœ celebrare dejinet : quare imbecilli me et facundia terminum pono > unúmqueefflaçito, ut, cum Eccle-fiajlica bac arma efcholafticu meh lettionibus produtla Tuum Tibi, tanquam Religions catbolicœ lauréalo Vindici debitum ex meo ob-fequium ejfccerit, eadem Tuis ho-noribtu aicata gratiojijjimè fufei-pi m, qux ubijapientiffima Tua Cenfuraprobaverh, nibil erit, quo d cen fores ulli curarum ingérant ad-verjus tampotentvt Mœcenatu pa* trocinium, citjm Keligiofxm, ac
lau-
triumphatricem iîlam toiiéfque laureatam Manum rever entiaîif-Jimèveneror, quam ut optimi Cœ-lites in maju* Ecclefiœ Catholkœ fubfidium diutijfime incolumem¿ &Jartarn îetlam con fervent, pre-cari nunqnam deßnam.
Jlluílriílímas Excellent^ Tuas
jfnjimtn C up tU an us & Servi*
P. F. Jacobus Hoffstettee
Francifcanus,
ELENCHUS
C ontroverfiarum.
^Ontroverfia Citeriores De Cenfurisin genere, fol.
Controverfia prima. De Subje&o paifivo Ccn-furae 34.
Controverfia fecunda. An Subditus delinquens extra Dicecefim incurrat Cenfuram latam pro fua Dioecefi ? 38.
Controverfia tertia. De Cania proptcr quam. 47.
Controverfia quart.a De Caufis excufäntibus ä Cenfura. pf.
Controverfia quinta, De Abfolutione á Cen-iiiris. 69.
De Excommunicatione in genere. 79.
Controverfia Interiacens. De Definitione , DÍ-vifione, ExcommunicationiS) & maturita* te-,quáferri debet. 82. De Excommunicatione majori. 88-
Controverfia prima. Utrum privet ufu a&iyo omnium Sacramentorum ? 88«
Controverfia fecunda. Utrum privet beneficio Ecclefíaftico obtinendo, aut obtento ? 92«
Controverfia tertia. Qualis excommunicatio in* curratur ob percuflionem Cleriti, vel li&iofi? ioj.
Coai»
Contriver fia SeleSa. An leges Pontificia vetantes le&ionem librorum prohibitorum in Germania vigeant ? hi. Controverfia guaría. De ExcommunicationC minori, iij,
De Sufpenfíone. xi€. Controverfia única. De Sufpenfíone ab Officio» Ordine, Beneficio. 126.
De Interdi&o. x 54 Controverfia única, De Adminiftratione Sacra« mentorum tempore Interdi&i. 136.
De Irregularitate 141. Controverfia prima. De Irregularitate ex de-
fe&u Lenitatis. 143. Controverfia fecunda. De irregularitate ex delicto in communi If 1. Controverfia tertia. De Irregularitate ex homicidio voluntario, 15-4. §. I. Homicidium Cafuale. 154. §. 11. Homicidium morale. 1 5-7. §. III. Homicidium Phyficum. i6j. Appendix prima. De Bigamia. 169. Appendix fecunda. De Excommunicationibus
Pontifici fummo refervatis. 172. ¿fpendix tertia. De Judice Rei in caufa ieu criminal! feu Civili fecundüm allegata} & probata nocentis , re ipfa veró innocen-. tis. 17 6.
Appendix quart*. An Sacerdos accufato Ci-vilicer fure ineurrat irregularkatem , quia indieavit locum , ubi fur latitans jjoífet , . comprehendi ? 188.
PRjEFATIO HISTORICA
ProfeJJioneTrancifcani, Doftrin*
SAlvoinrevcrcntiali obfcrvantia Dccre» to Urbani VIII. Summi Pontificis ad innocentise Joanneae coihendationem hxc fcribo, turn ne ullum nori minus foli-dse, qukm fubtilis dochinae, 8c coelitus huma-nituique approbate cruditionis Author di-gniifimus lateat; turn ut adverfantium di-det iacuilibet retundere liceat, quatcaluih-niandi libido demorris ejus gcnerc mcnda-citer effurivit,ita cnim plerique claufis oculis in odium ejus impingunt, laudant » quae iciunt, vituperant, quse ignorant; & id,quod fciunr, eo, quod ignorant» cotrumpunC ( Tertul. Lit. Afol. caj>. j.) fed cum inter ex-
JOANNIS DUNS
SGOTl
Primigenij) Pietatc Mari ahí.
srancos
*	* m
traneoV'facilé fit inimiéos invcnire ( Tertuli cap. i.) non miror,fi $coti occafus tempora-lis, & pef naturam debitus ridertdáfabu á va-pulat, idrtjuod in prafentia mea acciditre-pctita vice, & hinc ÍCribendi argumentum;
Etquidem,ut ab íñcunabulis innotefcat» pijs admodum genitoribus natuseftjoannes DunsScortusAnnoChrifti 1274. quo S. Bonaventura Do&or Seraphicus San&iffimam Vitämabfolvit,imperfcrütabili DEI Providentia fie iuaviterdifponente, & pufilloFra-trum Minorum gregi proípiciente, ut uno doftrinx Tole occidente, alter Minoribus oriretur. Ita tarnen, ut etfi univerfo orbi cundíique nationibus utiliter illuxcrit, plu-resadhucharum proeö fibi vendicando"di* micent. Anglia fuum efle contendit, Sco-tia fibi kbreptum queritur, Hibernia alteri á fe nequaquam deberi calamitat, & efto prior debiliori Fundamento inniti cenfeátur, Scoti tarnen cum Hibernispro Scoto xquali ratib-num pondere decertare videntur : nequc video caufamHibernis favorabiliorem, nifi cum Hiberni oíim Scotos fe vocari folitós autumant, ipsá Provirtciarum Ordinis Minorum partitione, tempore fan&i Bonaventura: fwää, comprobante, qua: (ic habet: Provincia Hiborniajme Scotu. Adeo utSco-tia major idera quod Hibernia efle debeat,
siequti
A? * S*	»3
sicquiintelligendum Scoti fubfcquens Epitaphium :
Scotia me genufc, Angli* me fuicepic.
Gallia me docuit, Coloni* me tenet. Hibernix igitur adjudicatus, hancPatriam habeat, vel eä ratiorie fibi conipetentem,qua cognominc	agnomine infigni-
tur: illud ä civitate, vel oppido nativo, hoc ä regno, velfamilia dedučtum: ä Düna Duns contračtč pro Dunfius, vel Dü-henfis, äregno verö Scotiae, ieuHibernia» Septus nuncupatus; teftatur enim Gerardut Mahu Ordinis S. Benediäi in vita S. Stidani die 31. Augufti in fine tomi 5. celebriores qiiöfque Auttores ufque ad annum 800. itnö 1000. abfoluto nomine Scotia», nullo addito, Hibemiam intellexifle, ac propterea Scotum Hibernum patria effe plus fatis con-ftare.
Primis aetatis annis laplentiam querere čacpit, ob mentis tarnen ftuporem, & inge-nij hebetudinem non abfque txdiofo Iabo* re, qui li tteras illi defacili exoias reddidiflet, rii die quadam ( Ut vetufta fert traditio apud Cavtllum c. i.) iüb arbore folitarius benignifc fitnam Virginem DEI Genitricem copiofis lachrymis, & precibus, ut intelleftum illu-minare, vivum, & vegetum fcientilique ca- ( peffendis prompciorem efFormarc dignare-
Aa	tur>
4	«W * Sö*
tur» oraflet: etenim mox iomno correpto ¿Elpara dignanter apparuit, fcicntiarum affluenciam, & fummam in ejfdera capiendis exprímendifque facilitatem ípopohdit,hoC tamen foenore adjedáque conditione, ut fi-bi per eafdem, ubi occafio fe fe obtulerit * íideliter ftudeat infervire. Somno devi&o magnam íuper apparitione, & ¡ntelledbus he-betudinefublatá, fenfit lastitiam, ut crefcen* te in eo quotidié fapientia, ad dottrin« men-furam etiam devotionem in Virginem illu-minatricem cseperit ampliare.
Adoleícens jam grammaticis imbutus , Oxonium á duobusMinoriris du&us, horum gratia in fratrum sede commoratus fuiffe, & Inftituto nomendedifle fcribiturr aft ubi loci initiatus fuerit, dum Hiberni Dunum) Scoti Duñfrifíum,/o*w»eí Major Oxonium* ut reliquos filentio traníeam>aííígnantj fub ¡ncertitudine remanfit, nifi forté Epitaphium praemiiTum íiti decidendi fuíKciat. lltut fit, Oxonij ahioribus litteris operam dedifle indubitatum eft > & quidem fub Guilielmi Varronis ferula, & nonAlexandri Alenfís disciplina, ut erroneé praetendit Bzoviits, ta-lem Scoto praeceptorem aílígnans, qui ¿o. & amplius annis ante difcipuli ortum vitan! tu am ad occafum deduxit. Brevifíimi veró («mporis decuríu adeöprofecit, ut in omni
* §0» i
fclbili Magifter famofíífímus evaferit, & in celeberrimis Oxonienfi, &Pariiienfi Univer-iitatibus Profeffor primarius omnium ag-gratulatione meruerit acclamari,& qui antea mente fufcus,obtufúíque ingenio dice-batur, Dottorti fuétilis nomenfibi vendica-verit. Guilielmo Varrone Oxonio Parifíos avocato, Praeceptori fuo íuffettus eft, ubi adeó floruit, ut catervatim illue confluxe-rint Auditores, & qui ter mille communiter eíTefolebant,fub annum 1300. quo Scotus illic docuit, triginta millia reperta fuifle? fcripfít Pitfiut de Aeail. Oxon. C. 6. concur-rebant enim, ait: Rodulphus in Vita Scoti, é finitimis cun¿tis civitatibus, & pené ex omni mundi ángulo, ad Eum audiendum,&vi-dendum, quem quafi quoddam coeli oracu-lum venerabantur. Nihil enim tam occult um^ ¡nquit Pitfeus, " & abftruíum, quod per-" ípicax ejus ingeniumnon penetraverit ,& " é tenebris eruerit, nihil denique tam no-" dofum, quodille non diíTolverit; nihil, in-t " quam,adeöerat difíicultate interceptum, " vel denfa calígine involutum 3 quod Scot| v ingenium non potuerit explicare. *■ Oxonij degens, praeter Philoíophica, do-örinä iníignes commentarios in quatuor libros fententiarum ícripíít, ut hi íoli aeterno ipfius encomio fuíficerevaleant. Quam-A i	vis
f «os * su»
¡vis autem quorumcunquc opiniones impu-gnet, feliciter eneruet,tali tarnen id praeftac modeftia, &religione,utné verbuminju-riofum minus cauté protulerit, fed cum fana do&rina animi quoque candorem noverit retiñere. Audi Cajetanum ad i. p. D. Thomd fie praifantem , " Theologicomplures,né-" que adeo contemnendi, magnum íibi no-
*	men ingenij ac dodrinae faSuros hinc fe " efíe putaverunt, íi veluti munitiílímas ar-" ees fortifíimi Duces íolentj ita illi partera " hanc primam fuis machinationibus oppu-"gnarent. Joannes vero Scotus egregia " praeter esteros,hacin re, laboravit íubti-" lítate, & copia, quippe qui fíngula ejus par-
*	tis verba labefa&are contendat.
Quod autemprasceteris mireris eft, ho-minem catholicorum, & orthodoxorum Do&orum placita impugnantem, nihil minus catholicum, nihil non orthodoxum di-xifle: ut mérito Antonius l'oßvinus Soc.JEßt in Apparat» fateri voluerit, inquiens: " Sco-" ti dodiins grave teftimonium extar, quod " ejus libri abfque ullo erroris naevo ufque " in hanc diem trecentos circiter annos in " aecumenicis Concilijs inviolati permanfe-" rint. CertécumilludD. Auguftinidelau-" de charitatis verum fit. Serm.j9.deTemp. ädmed. "Jlle tenet, quidquid latet, &
" quid
quidquid patet in tdivinis fermonibus, qui "charitatem iervat in moribus; haud mi-" rum fuerit, fi ingeniura Do&oris fubtilis "modeftia, & charicate praeditum, altiflï-" mos fenfus eruerc potuerit ad veritatem " indagandam. Huicaccedit Guilitlmus Vor-rilongiu , qui in fine 4.fent. Scotum ipfum compellans admirabundus exclamat : " Mi-" rum, tot fublimia fcribens, quod in errore " nonesdeprehenfusaliquo. Idem invenies " apud L'etrum Hgdulphttm & Bargium accu-ratè notatum.
Unde ftupeo fané, cum Philofophaftros ouofdam, levioris armature, & eaentulos Scoto-Maftiges demodeftiifima, & charitatem undequaque redolente do&rina turn ore, turn calamo minus confideratè protu-liffe reperio. Fateor, cum mihi hujufmodi quitpiam mentem occupât, nequeo ilium cum Apoftolo Juda non redarguere dicente : " quxeunque quidem ignorant, blafphe-" mant, quascunque autem naturaliter tan-" quam muta animalia norunt, in his cor^ " rumpuntur. Hifuntmurmuratoresque-" ruloii: fecundùm defideriafua ambulantes " & os eorum loquitur fuperba, mirantes " perfonas queftûs caufa. De his aptiilïmè CyriUusin Joa. lié. c. it; " Fatuis fané con-"iuetudo Iraceft; femperenim fublimiori
A4	"do-
s	«os * se»
" do&rin», quam ipíi non intellígunt, dc-" traherefolcnt, cumquc attendere magis " deberent, & fubtilitate rerum elevart,con-" tra dejiciuntur , & durum appellant íer-" monem} quem admirari deberent, non " aliter igitur quám edentuli foleant,mol-M lioraenim eligunt elementa, folidiora vc-" ró , ac mcliora edulia magnopere vitu-M perant, segrotationem íuain celare ftu-" dentes, mentís quóque accumine privati, "fcientiam abhorrere folent, qux magno " iludió, magnáque opera eflet conquirenr " da. Hxcille. Infpiciendus eft Scotusut intelligatur, priufquam impugnandus pro-vocetur, & vel caecutientem non latebit, quodnon niodó pietas chriftiana orthodo-xum Dottorem decens, verüm etiam do--¿frina} & humilitas pari paíTu in ejus lucu-brationibus gradiantur. Eligit iüe quidem, quodveritati propinquius, eá tamen animi moderation^ ut nullius prEejud¡cio( nomine videlicet plerúmque lúppreíTo ) veritas fuo remaneat loco, & impugnatorum reveren-tia nunquam proícribatur. Imó ut fui Le-ftorem juratum fibifaciat, tantum abeft, quod, ne eundem ab aliorum devotione divelleret, propria frequenter placita, non fecusac aliorum cribret, ut hoc ipío, non folüm animi integrius, fed veritatis, non
* $0»	9
gloria: /olicitudo, in eo fuifle, qui fapit, invi-dios6que Iivore mate afFe&us non eft, vel nolens intelligat.
Hsecfunt., quae graviifimos fcriptores in miras Scoti Laudes texendas impulerunt. titft cit. aitj: " fuit Viringenio plane ad li-" teras fa&o, & ad miracuium fubtili, atqufc " acuto, ut non ram homing acie mentis ftu-" pendum, quam inter argutos Philofophos " quendam dixeris DEUM. Hiftoria uni-, veriklis Hartmanij Schedelij : " Joannes " ScotusOrdinis Minorum Theologus iub-* ''tiliflimus, Anno Domini 1300. vel circa, " velut alter Apollo floruit, & prs ceteris n Theologis fubtiliffima qusedam opera edi. " dit. Sexcentorum aliorum locounicum adhucaddam Cajetanum S.R. E.Cardinalem, virum fuorum judicio inter difcipulos D. Thorns praecipuum : Hie loco cit q. 14» nr. 13. referens argumenta Scoti contra D, Thomam docentem, DEUM certcx icire fu-turacontingentiaexeorum reali prceientia, n&ualique coexiftentia ad|aeternitatem, tria ingenufc fatetur; videlicet nullum Thomin ftam ante ipfum five verbo. five fcripto po-tuifle tueri prasfatum D. Thorns aflertum contra Scoti argumenta, qus Cajetanus ibidem adducit.Fatetur item ie per annos quin-decim lllorum folutionem ignoraiTe, & moT A f	dum
IO	«05 % Sd»
dumhaeinrep.Thomamdefendendi non habuifle. Et tandem ait, poft irritam fpe-culationem, opus fait é ccelo delapfa refpon-fa Scoti obje&ionibus opponere, quail mi-raculosé nudius tertius á Patre Luminum per preces folutionern aliquam acceperit: vide Mafirittmy & Bellutum in vit. Scoti. Quod luculentiffimum fcoticsE fubtilitatis teftimoniumefle, quis non videt? & fané coelitus acquifita: doctrina?. ; Parifios migrans Superiorum juflu Bacca-laurei, dein ftatim Do&ratus laureá infi-gnitus fuit, & in Comiti j s Toloflanis Regens creatus 1507. quod ita refert Po[fevinus. " Primum locum in fchola Parifienfi aflecu-'' tusjAcademiam illam multum illuftravit, " Theologiá ícholafticá multis fubtilitatibus " au&ä. Qccafio verö, qua fe Parifios tran-ftulit,eaeft,'quá inter Fratres Minores, & Prsedicatores de pia Imaculatse Conceptio-nisDEIparaefententia quottdiani invalefce-bant fcholaftici tumultus ( ac Scotus pras casteris íolidiflima hac de re pofuit fundamenta ) adeo, ut Apoftolico juflu publica defuper indi&a fuerit difputatio, Apoitolicis eriam prasfentibus legatis , ad earn Scotus etiam miflus lubens Oxonium defervit, ut quod hie in j. Sew/, pro Virginis illuminatri-cisSmtGonceptu defeníando iuccin<5te,fed
«OS * SO»	ti
folidèfcripferat, Apoítolico in confëfluEi-dem Divina: Puérpera gratus depromeretí quod Peléartris Temefuarim lib. 4, p. 5-, ar.j. fie ícribit t "Adverfae partis tutoribus fe op-" pofuit ingeniofiflímus Doftor, magnum '' fuit pondus argumentorum, quibus impe« "tebatur,erántque numero ducenta,omnia "fine interruptione, quieto, & tranquillo * animo attenté audivit, & mirabili memo-" riafuoordinereaíiumpfit, folvendo intri-" catas eorundem difficultates} & nodofos " fyllogifmos eâ facilitate, quaSamfonDa-" lilae ligaminainfavorem Philiítinorum po¿ '' fita difrumpebat. AddiditScotus multas, >' 8c fortiffias rationes probans Virginem Sanítiífimam fine peccati originaKs macu-" la conceptam. A&us obftupefecit íápi-" entiffimam iílam Univerfitatem Parifien-" ícm, qua in gratificationem Scotum cele-" berrimo nomine Do&oris fubtilis infigni-'J vit. Hoc effecit, ut eadem Univerfitas ftatuerit, ne ulli ad fcholafticos gradus pa-teret promotio,ni Virginem Sacratiilïmam â noxa Originali fe defenfurum juraret.! Multi hac dereplurimafcripferunt,verum-tamen, ubi íe ab Adveríariorum importuni-tate expeditos defiderant, nullius, nifi Scoti id evincuntargumentis. Unde benè ad rem noítrá Salaztr lié.deConcept.e.13.fr 41. "Sub-" " " tilif-
I*	«os * s^
» tilifïïmus Do&or, quemadmodum omni-»' bus Theologis Immaculata: Conceptions " propugnando auâor extitit ; ita etiam " nihil prastermifit, quodin hac re ad majo. " rem gloriam facere poflet, &c. Joannes " Duns Scotus pracipiuus, ac maximus pu-" rae Conceptionis Vindex, qui tantam »' huicdo&rinae fuaauthoritatefidem com-" paravit, quantam nullus alius ante, vel " poft ipfum. Hinc vetuftum, fed impoli-tum, ejus fepulchro appenfum Epigramma.
Concepta eil Virgo primi fine labe parentis.
Hic tulit, hic haerefi prœlia dura deditî Inde genus meriti tantùm fibiPapa refundes,
Do¿torfubtilis, dicitur, ¡ndedédit.
Nec mireris Scotutn tarn feliciter pro Virgine CongreíTum fuiife ; fert enim in interrupta Parifieniîum traditio, quod ad difputationem procedens, coram obvia marmórea Beatiiîîma: Virginis Statua pro-ftratus oraverit, & verfu ill o, Dignare me, laudere Te, Virgo Sucrât a, d4 mihi virtutem contra hoftes tnos, iàepius ingeminato, ftatua ipfa capitis inclinatione clientem de palma reportanda certioraverit,|& in hune diem fie inclinatam perfeverare ,teftantur Fercbim in ifita Scotij Pyneda Soc. JeC & plurimi autho-
ritatc
rítate hw nott inferiores. Huic quidam ad-cecinit fequenti difticho.
Te radijs Virgo, calamo tu Scote decoras, Illam, fleftegenu}fleñetImago caput»
Profeso coelefti opus fuit auxilio ,ut ea-tenus invaleícerec Scoti fententia, quam ex adverfo per tria,& amplius fa:cula doaifíi-mi viri impugnarunt; hodieverótotus ca-tholicus orbis hac in re voto fefe feotiftam profitetur.
Parifijs Vittor efFe£tus,cum x ;o8 extr» lutetiam diequadam cumdifcipulislaffatum ftudijsanimumrecrearet, mandatum Patris Miniftri GeneralisGondiíaIui,quoColoniam migrare jubebatur imperturbatus accepit, & incun&até eó verfus itinera inftituit ( obe« dientiam mirare) nec rogantibusdifcipulis, utPariíios Valedifturus rediret, annuit ,íed fantté refpondit: PaterGenera/is Coloniam iré jüíet, «o» ad conventum ad falutandos Fratret redin. Caufas ab quas, Parifíeníibus alió* quingratiífimum virum, Coloniam deftinari contigerit, graves quilibet fupponit, duas tamen aflígnantur. Aliqui volurit, ipíum Academise erigendae, vel jam inftitutas ftabi* liendae deftinatum: alij Begardorum plus ía Germania, quám Italia mfolefcenti baereíi compcfcendáe miífum volünt adeo enim in-valueratilla,ut Minoribus, & Predicatorio
bus é Suggefto Verbum DEI Evangelizan-tibus fequaces ipiius obloquinoiltimuerint: alij vero , ut difcipulis Alberti Magni, qui contrariam de conceptione Virginis rediti-tegrabant, Colonic palmam pro Virginis puritate pr£eriperet,utpotequi l?arifijs Ma-glftros fuperaverat. Efto quidern hxc omnia motiva íimul concürrilTe potuerint Sco-tó Coloniam Agrippinz deftinando,verius cenfeo ipfumab urbisprimoribus poftulatu, quod vcl ex eo fitmius reor, quod ad venien-tem proceres, totúsque cum Populo obujám fa&us Clerus exceperit. Et quam validé tele turn Immaculate Virginis impugnato-ribus ,tum hsereticas fasciltrenvus Achleta oppofuerit, effedus priori Epithaphij difti-cho comprehenfus luculenter oftendit, & vitak pluribus confcripta, quod haereticos illos ore, icripto, & frequenti congreflu nul-io loco tolerari paffus profligaverit, fuffi-tienter demonftrat teftimonijs plusfatis au-thenticis.
Tandem his gloriofé perattis paimisque fidei illuftrandíE moribusreformandis, Religion! amplificando poíteris erudiendis, vírtutibus meritisque ditiffimus Conjumma-tus in brevi, expievit témpora multa Annd t^o8. VI. Idus Novembtis, ipfá omnium San&orum ottava die ad Sanctorum omnium
«OS * §0»	15
nium commun¡onem,aeter namque réquiem evocatus eft. Ita ultra tabellas fepulchro appenfas omnesconcludunt; utmirum íit, quomodo Aírahamus Bzj>vius non fit véritus fequentiá pofteritati tranfcribere, dicens : " Manifefti, aut certé occulti alicujus crimi-" nis apoplexia correptus p cenas perfolnit, ita * quidem, ut nimis feftinato funere,pro mor-" tuo tumulatuS, quüm redeunte vita feró " morbi impetum natura difcuteret früftra " ad petendam opem miferabili mugitü edi-" to, pulfatóque diu fepulchri lapide , eliíb " tándem capite perierat. Error ifteprimüni habuit Jacobum fhilippum Bergomenfsm au-¿torem quo omnium primó Hartmannus Schedel Nurenbergenfis, & Sabellius illum hau-feruní i fed Tritbemius apud eosdem reper-tüm5 tanquam commentitium neglexit; no-vitenim, uti fcriptor domeílticus, & loco vicihior,apoplexiamhujusmodi nimis levi-ter excogitam, quam ante Bergomeníem illum nullus retulerit, ñeque ullum Germa-ñiae, maximé Colonise, monumentum in-dicaret: proinde figmentum prcetericns fie feribit: " Joannes Duns moritur tempori-"busAlberti Imperatoris Anno 130& Vh " Idus No vembris Colonia apud Minores fe-" pultus. Idem tiam in Chronico Hirfau« gienfi:	" Prsenotatoi obift ia
is	* so»
" ColoniaJôanncs Scotus,Do&or fubtilis^ "OrdinisMinorum, ibidem infuo eonven-" tu ad introitnm Sacriftia? fepultus, qui» " quanta fcripferit,quamiubtilia,& profunda in Thcoîogia, omnes norunt, & nos in " libro noftro de icriptoribus Ecclelîafticis " adnotavimus. Sane Trithemius, Author accuratiíllmus j liquid circa mortem Scot! notandum occurnííet ,utpote, qui annum» menfem, diem, fepukuram} & hujus locum tamioleter inquifivitj haud miffum feciffec Ut improbabilius adhucfit vivum fepul-tum fuiife feftinato nimium funere ; huic enimopponiturtotius Ordinis laudabiliflî-mus mos, fequenti primó poll mortem die defun&os Fratres tumulandu Ecquidetn quis credat, Magiftrum Do&oremqua tam famofum, omnium votis poftulatum, omnium Jubilo ante paucos menfes exceptum» ita feftinanter ad fepulchrum trahi potuiíTe, ut ex copiofis, quos plena edocebat fchola, difcipulis , quos abfentes fingunt, nullus adeflet? Adhacc meniè Novembri mortuus creditur, quo velmaximèftudia florent,in-credibileeft,ita foris feriatos difcipulos, ut nullus adfuerit,qui hujusmodi feniuum fo-poremDo&orifamiliaremfuiiTecommemo« raffit, uti fabulas hujus imprudenter aiferunt Authorcs.
/	Quoi
m * „ „ i i
Quod verö vi morbi decuíla, fruftra diu pulíkto fepulchro,& miferabili mugitu epem »mplorafle,ac tandem eülö capite interijfle dicatur, plané voluntarium eft , adeoque ridiculum; nullus enim eft, aut fuie unquam inEccleiiaFrancilcanorum Colonise conca-meratorum (epulchrorum uius , Fratres enim eíFosá.&fuperinjedahumo terrae com-mittuntur; quo modo nec fpirare, nec mugiré , nec pulikre poflunt tumulati. Adhaec perpetuus Religionisri tus eft,manibus, pe-dibüfque ligatis mor tuos Fratres inhumare, &quidem in Provincia Colonienfi praetere» aíTerecadaverifubftratohocilli affolent al-ligareunde efto daremus huminem fanum, & viribus validum manuum ,pediimque ne-xu aíTeri alligatum,extra fepulchri anguftias, in concarnerato repofitum fuiíTe, certé is nec aflurgere, nec capite defuper pulfarö poterit, quomodo ergo asgrotus, multifve horis cum infirmitate lu&atus, id tanta ve-hementia praeftare potuit, ut capite eliio pc-rierit? vuk tarnen Bk.ov:us. Scotum ad mi-fetabiletn mugitumdiupulfafle,cujus, prater audientes, quis teilis effe poterat? fi re-pecité diu pullavit, diu quoque>udiri debuit, maximé pratfato loco humatus i verum quis tarn crudelis, qui tanto de omnibus bené mérito Viro tali in extremitate nonfuccur-B	riflet 2
is m * s<*
riflet ? tlnde fa&um?, quacfo, quod anttf Paulum Jovium, duobus feculis Scoto po-fteriorem tam horribilis, & infoliti casus mo meminerit ? Profefto fi hoc ad vulgi, 8c Prselatorum notitiam famadetuliflet, Sacri-legum, fuique homicidam loco facro nori toleraifent, fed exturbare coafti fuiffent Francifcani, Se non ad Chorum honoratiore fcpulchro transferee.
Eit6Bf^owe«j7icit.iecundo poft Scotum feculoapoplexiamScotimorti afEngat, fa-bellam tamen, qua fequitur expunxit, adeo, ut admiratio tant6 gravius me occupet, quomodo nimirum P. Bzovio Viro Religion fo,fraterna charitate conjun&o, Annaliftx Ecclefiaftico unicus Jovius tantae fuerit au-thoritatis, ut rem tam gravem , Minorum Inftituto exoiam , Do&ori clailico , & Viro Religioiillimo, ampliffimse fcholae fundatori injuriofam transfcribere non erubuerit ? fan£ ante Jovium non eft, quem Baoviui aflignettragoediie hu/us memorem, aut qui Scotum fuiipfius homicidam referret: duo-bus ab obitu Scoti decurfis isculis, nullo au-thore citato, aut traditione dedu&a, vulgi etiam deficiente rumore,folius Jovij autho-ritas fabulofum hoc mortis genus Eccle-iiafticis Bzovium quid coegerit annalibus in-ferere, indiguum, & venalis penna: indicium eft.	Sub
. * » **
Subaudio Bwvium dentofum iuum cala-mum excufarenitentem, cüm fe Joviniana verba retulifle folum non vero fidemextor-fifle allegat; immemor tamen fui: nam quid fibi volunt propria ipfíus ilia verba, quibus tiarrationem exorfus eft , dicendo, hoc añino volens, nolens, eje humanis oiijtJtanneS Duns. Curetiam, fi fidumagebatdefcripto-irem, narrationi Jovianas, dc feftinato fune-re,mugitu, &c. manus fibi devorafle in fecundo editionisau&arioaddidit Authorehl citans Gtnebardum ; fed dolosé, hie enini poftquam finceré ex Trithetnio Scotum Co-Ionia: obijfle folüm retulit, addidit de prse-propero funete, rumorcm inccrtum dubio noc verbo fertur, Buovius vero dubium in¿ dicante verbo omiífo, certum efficere vo-luit, quod Geneiardo fabulofum fuit.
Reperit Bzovius apud Authorcs jovio ¿ & incerto rumore multograviores, Boni-facium VUI. extrema manuum fibi devo-raffe > & caput ad parietem eliíiÍTe» quó tamen omnia diruto fepulchro integra reperta fuére; 8c ipfe Bzoviut exdi-ligehd inquifitionc fíe retundit; "Falfum " eft quod in Regis Philippi, atque Colum-" nenfium gratiam T aliqui impoftores olini " dixére, quafiBoniíaciüs in tam ^¡olentum " ihorbum incident, ut fibi ¡píe manuum ex-B a	"tret
a®	«es so*
"tréma eroierit, & furcnti fîmilîs capîté " parieti elifo deceflerit. Poterant tefts Bt.ovio animi paffiones hxc de Bonifacio effingere, neque plurimi authenticate rem poterant Authores, quomodo Scoto detur* pando unicus illi fuftecit/ow«* ? fané fi ve* titati indagandae, quod prœcipuum hifto-rici munus eft , & non famse dilacerandas pronior fuillet, rcperiens,quod/ofi«i Sco-tum Orbi, & Urbi famoium manifefto, vel certè occulto crimini Iuendo, apoplexia correptum fcripferit,ob judicium falfifub-fiftere debuilfet : etenim vacillatio, non fi* dei, aut propria fententia;, fed ftudiofas calumnias index eft : fi enim Scotus rerum facrarum illufor , dubitabundus in fide* depravator ingeniorum fuit, ut mordax Bzovij calamus exaravit, cur, quaefo , de manifefto Scoti crimine dubitatur,& in Di-vinx voluntatis fecretum arbitrium refer* rc conducit? aft quia ilia dicere, non pro* bare, licuit, ideo ad tenebras confugiunt, ut minus depraehendantur quail haétenus dubitarint Chriftiani Bwviunt, Joviiimyut hiftoriarum fabulofos coniutores, DEI con* filiarios fuiile, aptûmque faliiitati fit prœfi-dium impofturœ temeritatem & periculum advocare, vel quod rerum Conditor cel-Îavit, fine revelatione definire : çcculta telinquamus ei, qui icri*tator eftcordium»
«G? >í< SO»	2i
& ñeque Ecclefiie de occuhis, quoad ufque taliafunt, judicaie concellit. Nigredinem tingere, aut falfum vero honeftare difiici-le admodüm eft : proinde quia manifefti criminis Adverfarij Scoium arguere neque-unt, occultum ( ut nullum lit) divinantf quaíi minus fit in Divinae Voluntatis fecreta? quam in publicam hominu fidem impinge-re,&iub umbra licentiusforet,quamin publico, íub omnium oculis, fole falfum dicere.
Scotum manifefti criminis nunquam tra-duftum fuiffedefacili otlendam, & ex parte jam praeftiti: cum de ejufdem doftrina traftans , quse illi objiciuntur crimina, vel omnino nulla, vel faifa digniílímis evici teftimonijs. Ex abundant i tarnen placet adhuc ad commune Divini Naturalifque juris remedium , quod ufu teftium intro-duftum,&ad veritatem contra maledico-rum difteria tuendam conceflum eft. Sed quinam fuo innoceníiam Scoti corroborare valebunt teftimonio? utique noti, ex-perti, coaevi commilitones, Pralati.
Primo feie offert Religionis Alpha Mini-fter Generalis Gondifalvus-, de quo fic Alva-rus Pelagiui in 2. lib. ¿eplauBu. c. 8. " Sanft» " memoria: Gondifalvus Hifpanus, Provin-" clx Gallitiae, nobilisgenere, fed nobilior "vita, & moribus , & evangélica p auper-B 3	"täte
a %	* §0»
" täte: ut de teftis hujus integritate dubt-tandum non fit: Hic autem Scotum patcn-tibus fuis ad baccalaureatum prasfentans, fic ait; " Dile£tum in Chrifto Patrem Joan-"nem Scotum, de cujus vita laudabili, * (cicntia excelienti, ingeuiöquefubtiilimo, " alijfque infignibus conditionibus partim ex-" perientia longa, partim fama, qus ubi-" que divulgata eft , informatus fum ad " plenum , dile&ioni veilrar, &c. Epiftolam hanc per cxtenfum invenics apud Tejjignia-tium l. 3. hißor.feraph.
Attendat nunc, quifquis philalcthes eft, •perionam dicentis, & tempus; laudatur ¡n Scoto vita, feien da, &c. quä fide? publica & privata, quibus univerfim teftimonia, ful-ciuntur, famä videlicet & experientiä. Quis itateftatur? fupremusOrdinis Moderator, officio vigilantiilimns, vita probarifiimus, ut fupraPe/it£i«i .Quo tempore? cum de Scott prapluribus promotione agebatur, quando nimirumvel maximede vita, &moribus inquirendum : & hoc quidem 1304. quarto anteScoti mortem anno. Sed fortaiie dein criminofusefFe&us; potuit fan£ homo fra-gilis cadere, potuit Sc in bono perfeverflfe: hujus porrö poftremi argumentum eft,quod anno 1507. ut praedixi, Parifijs Regens in-
fti-
^ Sfl»
ftitutus fucrit, qui honor haud defcrcbatur
criminoiis.
Perfevcrantiam adhut probat , quod is unicus 6 tot Ordinis do&iflimis viris ido-neus repertus fuerit,qui Coloniam haerefi ptofligandaEj&alijs ConceptionemVirginis maculantibus vincendis, deftinaretur cut-ve totus Coloniar Clerus occurrcret pro-bat adhuc candem ftatua Virginis, qua:Pa-riiijs Scoti precibus flexo collo pro Scoticas ianftiratis teftimonio in hodiernum diem inclinata perdurat: probat item perfeve-rantiam,ipfe Salvator, cumenim hujus cu-nasScotusPariiljsipfa Natalis Domini no&£ intimius contemplatione peripiceret, con-templanti Divinus feie Pufio in brachia »& amplexusdevotifervi concredidit, Marian. 2. p. I.7• c. 3- tefte; ut autem difparuit vifiQ, Sltiora elegit , carnibus deinceps abftinuit, nudipes inceflitj etiamSandalijs rejeftis, indumentum ad mortem l^ique non mutavit: quid hicmanifefticriminis ufque ad annum I ?o8. & ukimum Scoti aetatis in ipfo iom-niare poterat Bz.ovius.
Adeamustranfitum, fepulchrum, poft-humam famam inquiramus,& vel ipfa epi-taphia adverfetios intenratse Scoto calum-nix convincent. Inter reliqua fepulchro appenfa iequentiaunum continebat.
* B 4	Tern-
|4	*
Temporapoft Chriftum, propria dulcedine lethum
Venitatrox raptim carcerecorapofito.
Fropria, inquit, dulcedine lethum, qua: om-Jiem violentiam excludunt patetic£. Aliud.
Clauditur hieraus, fons Ecclefia>,via,vivus Dottot Juftitia:, ftudij flos,arcafophrae &c* Duxfuithic veri, clauflrilux, & tuba vcri. Aliud.
Hie humilis carta Franriici cördula renes Strinxit, eratfapiens, Presbyter officio, Fervabatftudio, nulli virtute fecundus. Quod didicit, totum mox alios docuit.
Si coetaneos teftescupias, en difcipulum Scoti Antonium Andre<im,qtii in fine fuorum commentariorum in Metaphyficaai ait de Scoto loquens, "cujus fama, & memoria "in benedidtione eft. Worilon quempiam «jus laudibus parem efle negat. Jacobus Breullius Benedict: de Antiauit, Parifienf, ait: " cujus memorianunquam peritura prfeier-* tim inter fcholaftiae iapientia: Profeflo-"res,& eruditionem, quam icriptis fuis in-" feruit, fmeticorumimpietati retundendje " opportunam. Marcus Ulifipon. vitä Tantum prsdicat. Amtrtfws Catkxrinus in di-
lput.
>¥< §0» . 2f fput. de Immaculata Concept, ad S. Triden. Synodump. i. ironice,&per improperiun» Adverfarioruminfert. " Ergoineorumnu-"merum,quiinhanc hsereiim incurrerunt, "inprbnisjoan. Scotum includere oportet, " cujus laus quanta fit inEcclefia, Seme-rito foli prav£ affedi mentc non conjpkiunt. Ut tasdium vitem unicum adjicio Ludovi. Mango. in vitaScoti dicentem ; "non de-" funt homines quam plurimi, qui eum ian-" ¿tum vocent, exeo, qnod ian£ta, & facra " volumina fcripferit« Claudam cum Au-berto Mir ah hiftorico fincero : " Joannes "DunilusScotusDo&orfubtiliscognomen-" to, Ordinis Francifcani moritur Colonia: " o&ava Novembris Fabulofum illi mortis " genus Paplus Jovius in elogijs virorum " do£trinaj illuftrium, affinxit; utpote cu-" jus nulla fit Colonise memoria in Monafte-* " rij Archivijs, aut epitaphijs varijs tumulo " appcniisu
Confule Anton. Pojfevinum , & alios, quoSs refert Caveüus, &c. quibus a publico crimine Scotum vindicatum, vel coaftus advertes, Confule varias ejus funeris translationes» primi) enim ad ingreffum facrarij prop£ al-tare SS. trfem Regum reconditum fuit-j dein ad Chori medium iub campana hono-B $	rific^
•a a.
nhcè 1499. recondiium. Sepulchrum hoc compté deicribit Wadingus Tom. 1.
Sedfortè apoplexia,&fubitaneamors, fi non manifeftum, ialtem occultum crimen indigitat : ita volunt Adverfarij, led nihil minus impiè quam temerariè : non enim mortis, fed antea&e vita habenda eft ratio : maid enim mors, inquit S. Aug. I. civit. c. 1 r. " putanda non eft , quam bona vita prxceflerit: nonitaquecurandumefteis, I' 9ui nece/Tano morituri funt, quid accidat, " ut moriantur; fed moriendo quo ire co-" gantur. Quid autem intereft, quo mor-" tis genere vita ifta finiatur. Quis filios, & filias Job ruina domûs fubitô oppreffos damnabit? quisSimeonem ftillitem fulmine percuiTum, cujus animam ab Apoftolis eiferri vidic S. Abbas Julianus ? quis fanftum Agatonicum âLeonibus diicerptum, quem alias in nodis frigore fovebant ? Quis Sanctum Bellinum â canibus laceratum ? plures inveniesapud Ronaven. Connor, in Elencho encomiorumScoti; utMartinumV. Joan-nem AlbertumPolonia: Regem .Paulumll. Carolum VIII. Gallic Regem : quod viri indies,aqua terrâ, runis domorum, & pa-rietum tumulantur i prxterita vita, non violenta mors,reputatur ad premium, vel ad pœnam. Mors omnium certafuit, caufam
fibi
«©s *	27
fibiDEUS reíeívavit: quklfi igitur Dofto-rem fubtilem apoplexia ta&um , vel alia quapiam fubicaneá,& exotica morteabre-ptum dixerim, nihil in eo fingulari praeter commune multorumfa&um, quod pij.s íim-¿Hfque vires manifeftum eíi ,contigilTe, re-peries, mors enim vita: curfüm abrumpit, non mutat ítatum. Reducendi funt ergo Adverfarij, uc cicra vitium difcurrant. Vita Scoti San&a, & inaccufabilis fuit: ergo & mors : coníequentiam reperies in íap. cap. 4. Juflus cjUAcuncjui morte praoccupa-tui fuerit, in refrigerio er it.
Nulloitáque modo five ad laudé, five ad vituperiu ílruatur,admittendaeft violenta mors Scoti, acceleratum funus, quod me-rum figmentum eífe, ultra rationes addu-Öas evincit filentiú omnium, quiJM;témpora praeceíTerunt, eorum maximé qui non diílimulanter, fed palam, & acriter in Sco-tum fcripferunt, ejufque doärinam labc-fa&are ad ultimum potentia; conati funt. Ex his praeter domefticos Ochamum, & A tino lum , fuerunt Aflertores D. Thomx; Hervttus, qui décimo feptimo poft Scoti obi-tum anno deceílít, & cum ipfo Scoto Colonise de fummis Theologie apicibus difpu-tavit, Eck¿o viro pijífimo referente. Item ialttdms, qui eodem tempore floruit*
a8	>fr SO»
apud hos nulla eft memoria, five ds apo-plexia,five de extafi, five quod hâc vel illâ affe&ustumulatusfüerit. Quae omnia in-fcitiam, vel inadvertentiam Bzovij arguere, quis non videt? fequamur ergo traditio-nem fcriptoréfve Colonienfes , quibus re-rum domefticarum major fuit cura, major quoque debetur fides, prout veritatis, 8i hiftoriae régula: docent, mortémque Sco* ti naturalem morealiorum,celerem tamen brevique mor bo prareunte fuiflc haud ambi. gamus.
Alia, qua: de Scoti pietate, & virtutibus innumeri propemodum fcripsêre in praeci-tato Wadingo reperies. Quin imô â varijs Authoribus collocatur in numéro Beato* rum, ac Bartholomaus Pifanus. Antonius Andreas. Marianus Florentinus. MarcusUlfipon. Philippus Jofa. Giliertus Brunn Abbas Ci-ftertieniis referunt, Joanni Scoto à Scotis Dunfrifijsdeferri honoré Sanftis proprium. In varijs Ordinis Ecclefijs fignanter Urbis Mola: reperitur ejus icon aureolis beatorum ornata. His aliisqueinfignis Pietatis Joannes: teftimonijs motus quidam Italia: Prin-> ceps Anno 1704. nova prece petijt ut Joan-* nem Duns Scotum Do&orem fubtilem, & Marianum Regnans San£titas Clemens XI. tlbo Sanétorum inicrere dignaretur, teile
SO»	29
Fttro Antonio a Veneria in fuo hiftorico hor-to Seraphico. Tom. 2.
lit tandem in fine ex ungue Ieonem agnofcas, quidVe animogeflerit, legc,quod is in 4. d. jo. q. docuit. " Non ia curan-" dum quod crcatura, fed quod DEtlS of-"fCndatur; qnod ne committatur, eligfenr * dum potius in nihüuth reduci, idque pro-" pter fincerüm DEI amorem, non propter "pöenas gehenns fugicndas. Hinc non íolüm dodrinac,fed & pietatis, ac virtutum exempla imitanda pofteritati reliquit: ut proteltari dabeam5menon tantüm Calumnias ejus morti affiftas retundendi gratia haec difFufiuspnemífííTe, quam cuilibct nar-ratiunculam hanc legenti ftimulum adhi* bendi caufa,quo in DEUM ( omni offensi declinatá ) Ejufque Sandtos pietatem, in profedtu humilitatem, ergá majores revc-rentem obedientiam fervarc adlaborct»
COK-
.i
3°	«OS SO»
CONTROVERSIA
CELEBRIORES
CANONICO*
THEOLOGICiE
SU PER
Tit. XXXIX. Lib. V. Deeretalium*
DE
Cenfura ingenere, CoroU larijs etiam pratticki Elucidata.
Cofollarium Proemiale*
i. Enfura á Céníore derivata indicat ■ munus animadyeríioniSj&coér-¿Honis , quo Écclefice Prselati litunturin fibi fubditos aliquandó rebellesj refradarios, & in maíis operibus auc flac-ceícentes, aut pené confumptos: eam £«-ricm íirkingkb. V. Tit j?, Se£i. i. §. j. defcribit in genere, " eft poena quasdam fpiritualis,
"ac
«OS * to*	31
ac ffiedicinalis privansiifualiquoriim bo-" norum fpiritualium per Eccleiiafticam po. " teftatem infli&a delinquenti, donec ä con-" tumacia recedat. Dicitur " ufu bonorum " fpiritualium ad differentiam bonorum temporalium, feu corporalium, circa qua: poteftas Ecclefise indircftc verfatur i quare cenfura primariö privat bonis ipiritualibus, fecundariö , & indirekte bonis temporali-bus V.G. communicatione humana.
2. De fide eft, poteftatem , & virtutem facroian&am effe in Ecclcfia Catholica in-ftituendi cenfuras : ficut enim medicina corporalis duplicem fanandi vim habet, qua utitur iäpiens Medicus, nempe quan-döque per medicamenta fuavia, quan-döque mordicativa j ita in medicina fpiri-tuali alia virtus fuavis eft per piam exhor-tationem, fpiritualium bonorum communi-cationem , & facramentorum adminiftra-tioirem; virtus vero niordaxeftper incre-pationem , 8c Sacramentorum iubtra&io-nem: & uträque virtute uti debet Medicus fpiritualis pro infirmorum conditione , 8e morborum varietate.
?. Veritas hu}us conftat ex illo Matth, ig, vtr. 17. " Quod fi non audierit eos : die " Ecclefio, fi autem Ecclefiam non audierit ^ fit tibi ficut ethnicus, 8c publicanys: 8c poft
un
$2	«0g 4* §0»
ver. ig. " Amen ciico vobis, qiiaecunque " alligaveritis fuper terram, crunc ligata & " in coelo: Cum ergo ethnici, & publicani extra communionem Ecclefe reputentur; taliter debet fecundum Eccleliam reputarl extra communioñem, qui morbidus, qui rebellis,qui contumax in malo, Sc ideo cen-furatus eft.
4. Ob Excommunicatus traditur Satha-nx ex authoritate pra&icata per D. Paulum j. ad Corinth. jr. ubi Apoftolusfornicatorem manifeftum tradidit Sathanae: at hoc vide-tur impium, & crudele: ergo. ty. Satha-nas idem eft ac Tortor non animarum tan-tüm,verum etiam eorporum, tradereau-tem tortori poteft contingere dupliciter, aut ceñando ä protettione torquentis, aut exponendo, five jubcndo tortori, ut affli-gat. Excommunicare igitur fecundum prae-íentem Eeclefix ftatum eilSathanaj tradere per fubtra&ionem prote£iionis, quae pro-te&io confiftit in Suffrages, & ufu facra» mentorum, quibus munimur contra hoftis iniidias. Tempore autem Eccleíiae primitivas , quandó Diemones ipíis Apoftolis fubijciebantur , & manifeftanda erat fides per miracula, excommunicati non tantüm cxponebantur, fed etiam corporaliter ad tnandatum Apoftol- vexabantur a Sathanaj
Si
«0$ * if
& iftud decuit in principio Eccleiige fieri ad terrorem vel propter excellentiairi Apofto-lorum: nunc autem licet non ita vexentur jn corpore, & fpiritu , vexandi tamen ex-ponuntur, & pro tantd dicuntur Sathanai tradi ,& ver£ excommunicari: hinc argument Min. Nego, " ut fpiritus faluus fidn " die Domini noftri JEIii Chrifti.
5. Advertat porro aurea Chrpfijloryii verba Horn. 4. in Epijlolam ad Haireos. quis quis hanc Ecclefia: traditarii poteftatem -t aut non curat, aUt contemnit: " Nemo " vincula contemnat Ecclefiaftic*, non eft " homo , qui ligi»t fed Chriftus, qUi nobis "hanc dedit ligandi poteftatem, & efficienS| " ut homines in fua potcftate habeant tan-turn horiotem. Nam nos quidem utivo-* " lumus poteftate ad iolvendum* Imo ve* " rovellemus, nehoc quidem eiTe necefle, v nullum enim volumus eiTe apud nos vin-" Sum, fed fi necefte habuerimus, igno* "icite: non enim lubentes, nec volentes,
*	fed inagis quam vos vintti doientes, vin-" cula injicimus: ii quis autem il'a contem-
*	nat, audiet tempus Judici), quod ipfuirt " doceat. ,
© m
\	C	Coii-i
Controveriia I.
De Subjeflo paffivo Cenfura*
UTrum unus idemque viator poilit pluribus feu di-verfae, feu ejufdem rationis cenfuris irretiri ?
Reipondeo. Una Cenfura ir-retitm capax manet etiam plu-rium feu diverfe , feu ejufdem rationis 5 idtmque probability dicitur de inegulari.
6< Sic communiter döceli teflatur Dm». quo ad prittiam partem paragraphs pa. tr. 9. R. 60. fundamentum enim cenfur« eft a&us contra prseccptum praecipiens, aut prohibens: fed poteft quispiam ä&us & formaliter, & moraliter plures ieti ejufdem, feu diverfe rationis transgrefliones coihittere: ergo. Nec refert, quöd femel excommutji-catus hoc ipio privetur omnibus bonis com-xnunibusEcclefe ; quia eadem privatio poteft indüci pluribus titulis, tum in ordind
*d
SO»	3f
<ad fatisFaciendum pluribus: turn qnod qüse-Jibec cenfura ita fit per fe privativa eorum bonorum, ac fi per aliam privatüs non foret. Sumitur inftantia a peccato mortali privativo gratias, & ¡Ilativo poena: i item ab abiolu-tione facramentali cadente fupra peccatá jam femel confeifa, & remifla.
7.	Poteft pro tera evenire,ut propter uni-cum obje&um materiale plures cenfuras ferantur á diverfis diverfam habentibus po-teftatern , quorum fora laeduntur : in quo cafu obje&um fórmale, feu contumacia fin--gularis reípe&u fingulorum Profidum eric multiplex: item fieri poteft, utunicuni delictum conftans pluribus circumftantijs fpe-ciem mutantibus puniatur cenfuris pluribus: fic in fetitentia Suar. elifp. j\feB. 3. n. 8. per-Cutiens unica adione duos Clericos dupli-ci cenfura ligatur , cum in duas perfonas reus fit. Pariter qui Religiofum eundem & facerdotem percuteret; quia duplici diver-fo ftatui injuriam irrogat.
8.	At major difficuítas eft in fecunda pá-rágraphi parte :utrum qui commifit plura homicidia cohtrahat plures irregularitates neceflarió manifeftandas in petitione difperi-fationis ? Negant graves DD. Henricq. Sanch. Filiu. Caf. Pal. to. 1. tr. 3. ¿iff. 16. §. 4. «. 16. eum enim irregularitas fe habeat per
C a	mo-
modum habitûs,ièu forma; privativa^ non poteft ampliùs ex eadem caula inhabilitan", aut privari.
Confirmant primó* Si quis ter,aut quater contraxit nuptias, non contrahit pluies irregularitates neceflarió explicandas Suncb. L. 7. de Matrimonio, dij'p, ss.n.24.
10.	iècundo. Si quis plures filios ejufdefti Patris levet,unicamcompatcrnitatem contrahit. Tertio. Si cum íorore fponiàe iâepius fornicetur, unicum impedimentum affini-tatis incurrir, nec in difpenfationis petitione opus eil explicare numerum patratarum for-jiicationum.
11.	Affirmant contra Con. Avil. Kgdrí. Sitar. Üb. 6. de Legista, cap. 4. n. 12. quœ fen-tentia cum tefte Baum. to.z.tr. u. q. 40. fit de ftylo,& praxi curia* Romana*,ampleäen-da eft : cujus ratio prima ; quia in genere moris poteftquiípiam eadem re ex diver/ís capitibus privari. Dein negatur, irregula-ritatem efie habitum, & t'ormam, eft quip-pe potius caufa efficiéns inhabilitatis, iicut excommunicatio privationis bonorum Ec-clefis. II. Quia negari non poteft, irregu-laritatem ortam ex pluribus homicidijs eíTe moraliter graviorem , & ob majorem de-formitatem inde confurgentem fpecialiterâ Jure confiderari, quodnonfitin aJijsfpeciç-bus írregulariutisj liinc docet Corad. L.f, 1
«OS'*" SO»'	37
tAj>. 2.In füpplicatione pro difpenfatione fu-per homicidium , neceííarió exprimendam cfle qualitatem homicidij.
12. Ad fundamenta oppofita* dictum eft n, ii. irregularitatem eíiecaufam efficien-tem ; & quanquam daretur , effe caufam formalem privañvam, nihil obftaret. Ad primam confirmationem n. 9. negat hoc ipfum Corad. Lib. z. cap. z. n. 24. & teftatur, id eifc contra notorium ilylum curias Romana: , & amplior difparitas eft, quia tanta deformitas non reperitur in pluralitate Bi-gamice. quam in pluralitate homicidiorum.
Ad fecundam n. 10. difpar quoque ratio eft; quia compaternitas confurgit etiam ex diverfitateParentum naturalium, qui in hoc cafu plures nequaquam funt. Et in tertia confirmatione, aftinitas multiplicatur per perfonarum corruptarum numerum, qui in cafu addu&o non habetur: fecus fit in irre-gularit^te homicidij. Verum.
j 3. Qua:res. An exercens Judicis , aut Affefforis officium in caufa fanguinis, & péteos diípenfationem íuper defeftu lenitatis, teneatur explicare numerum attuum exer-citorum ? Refp. non videri explicatio-nem effe neceffariam,ñeque enirn is numQí-rus major, aut minor apprehenditur formaliter ad majorem deformjtatem , prout fit C 3	in
. -«es *
in multiplicatione homicidiorum, fuffioifi proinde exponerc, ie officium Judicis, auc Afleflbris in cauiis capitalibus exercuifle; cum non conftet de ftylo curiae oppofito.
' Corollaria praäica
J4* TTIncin praxi cenfurxfubje&umeil Ii homo vivtiSjnondefunftus,quem abiolvere nil aliud eft,quäm viventibus da-re facultatem , ut euin in loco iäcro icpc-liant, orentqüe pro eo : baptizatus : ufüs rationis capax.
15. Deinile ad incurrendam Juris cenfu-ram fuificit, quod fit doli c«ipax; unde hang incurrere potcft etiam feptcnnis , aut infe-riorisaetatis,quandomalitiafuppletffitateni: hominis autem cenfuramex communi DD. fenlu non incurri^,mii qui nubiles attigerit annos.
Controverfia II.
An Subditus delinquens extra Dicecefim incurrat cenfuram ■I latam pro iua Dioecefi
Refp. Q libditus non incurfit »J cenfurar/i latam per le-
gern.
«DS SO*	39
gem, ßatutum ,ß delinquat
extra Diceceßm, ¿»i fi delirium ßt inchoatumin propnj Epifcopi territorio, fed confummatum in alieno ? probabilius tarnen vi-detur, quod incurrat latam per fententiam dire Be residentem bonum fubditi, vel aliarum per-jonarum, quanquam extra Diceceßm delinquat..
\6. Prima Pars de cenfura lata per legem, mtßatfftum docetur communiter cum Co, var. in Cüp. z. de Confiit. in 6. Lex enim> feu ftatutum in hoc differt ä prficepto , vel fen-tentta (licet nullam inter haec differentiam agnofcere velit Bafil.PonceM, f. de Alatrirn. Cap. 7.§. 2. n. i9, ) quod ftatutum direttfe refpiciat territorium legislatoris; fententia vcrö immediate perfonam fubditam, cujus quail o flibüs coharet, qu6cunque terrarum dücefferit. Laym. cap. ii.m. z. atqui juris-didtio Epifcopi non fe extendit ultra fuam dicccefim, & extra territorium Jus dicenti non paretur i. «//.jf' dejur. om.Jtcd. ergo.
C ^	Op«
Oppofitum tamen tuecur Ctf. Pal. to. i. tr. ¿p. i.p.24. §.f.n,2j.
17 Adde cum Henri f. Sa. Avil, de eenfi
Ía. z. cap. 3. dp. 1. dub. j\ Si quis fubditus Ipiicopi delinquat in loco çxempto ( licèç lit folùm exemptus quoad perfonas V. G. in Monafterio contra Snare*., Sc Coninch, volentes, exemptionem etiam quoad lo-curn ipium requiri ) non incurrct excom-municationem : quia locus exemptus, Sc locus extra territorium asquiparantur quoad Jurisdi£Uonem ; nam quamquam locus ille fitquoadfítum de territorio Epif-copi, non tarnen eft quoad Jurisdiâionenv Hinc infert Bonacin. dp. i.q.j. p. 1 j. ».9, ac-cedentem ad monafteriaMonialium exempta incurrere cenfuram latam per ftatutum contra accedentes; nam acceflus fit in territorio Epifcopi ; non tatnen incurret latam contra colloquentes cum Monialibus, cum collocutio fiat in loco exempto.
18 Secunda Pars requirit nimirumcon-iummationem deliéli in territorio Epifco-pi : docetur â Gordono poil £uare% dp. 4. quoad ceniuras ; fecùs quoad alias pœnas, vel effeäus : cum enim L. j. C. ut>i deCrimi-ne, ¿re. habeatur, pofle crimina utrobique puniri,ubi commiiTa, vel inchoatâ fuerint, delinquens utrobique habetur reus: at vero
«©e * §0»	4*
ró fcrentis cenfuras mens non eft, ut ece incurrantur ante deli£ti coníummationem; turn quod finehac non poílít dici crimen reverá pcrpetratum,íeu caufam ceníura da-tam fuifle ; turn quod ftatutum tarn gravis poena: fit valdé odiofum , 8í ftridae inter-pretationis. Quare & communiter docetur, ceniuram latam contra committentem alU quod delictum , non comprehendere man» dantem, aut confulentem, licét hi cenfean-tur moraliter committers dclidtum. Sancb% Lib. j. de Alatrim. d. 49.. n. 1.
Corottaria pra&ica.
19. IJInc pro praxi fequitur I. Si v. g. Stup* nrum fit intua Dioecefi prohibitum, fub cxcommunicatione, & raptam virginem ¡naliam Diocefim deportes, ibidemque cor-rumpas , non incurrís ceniuram latam con-, tra itupratores , licet per ta&us ituprura inchoes in tua Dioecefi,
20 Secundó. Si lata fit ceniura contra oc-* cidentes in Ecclefia , ille qui fagittam lace-ret intra Ecclefiam iuas Dioecelis exiftens, & occideret hominem in alterius Diceceiis loco exiftentem, non foret ceníurae obno-xius Suar. L. tit. cjui n.io.& 11. objedHoni-» bus relpondens docet tamquam fibj proba» C s	bilius,
4 \ «OS *
bilius,eum tamen incurrerecenfuram, qiû vulnus lethale intra Dioecefim infligeret, quamquam mors extra earn fequatur: quia tot a actio , ex qua; intrinfecè mors fecura fuit, pofita eft intra territorium ,ita ut ra. tione hujus a&ionis dici poiîît çonfumma-tum homicidium in Eccjefia quoad efteftum fuum intrinfecum. Verùm alij A, A. etiam in hoc cafu â cenlura talem excufant.
21	Quasres. Titius çaufam dedit homi-çidiOjaiitabortui,deinde verè rcfipifcitjçon-fitetur, abfolvitur, nec in poteftate fua am-pliushabetcaufam tollendi,incurretne çen-furairi, aut irregularitatem ? Negant Hurd, Mazjichel apud Dian. f>.8. tr. 7. K- 8?. mors cnim fecuta non eft amplius voluntariaTitio nee in fe, nec in fu?, caufa. Titius prœterea jam eft in ftatugratiœ,amicusDEI,nequc ampHus rebelHs Ecclefix : his videtur acce-dere Prf/.dum deCenfuris/i. i.f. 7. n.i$. do-cet, mandantem vel confulenteni pofita re-vocatione, & poenitentia non fore reos cen^ furse, fecus irregularitatis. Ad hoc Facund. L. 7.C.7. n. 17. negatTitium ipcurrere refer-vationem peccati : ergo nec cçnfuram.
22	Refp. Cum communi apud Tamb. Li6.io. t. 4.§.7.a. 2f..& §.8.a a.iô.Titium, durhodo ex data ab eo caufa fecutus fuerit tfieiius, incurifte cenfuram, & irregularis 4 ' tem:
«0$ * SO»	4j
tem : quialicet cenfura non incurratur,niii propter peccatum mortiferum ,non tarnen requiritur, ut peccatum illud tunc formaliter adlualiter committatur, quando con-trahitur cenfura , fed iufficit commiflum fuiife in fua cauiä, ex qua deindcconfequi-tur opus externum , quod femper manec faltem denominativ£ yoluntarium, 8? liberum.
23 Ad rationem oppoiitam dico ; plu-res effeftus cenfurarum non repugnare fta-tui gratis: & licet Titius non ixe contumax Ecclefia: pro foro interno, pro externo tarnen, & juridic^adhuc manet rebeljis ; quia cenfura: per iölam internal« reiipifeeotiam non tolluntur, Quod ex Pul. adducitur* reäius negat Le[f. L. 2. dt]nft. cap. 13, duiit.j. denique contra Facund, incurriaTitio etiam refervationem docentSot.Sancb.l'al.t.i.t.z. d. i.p. 3. dari tarnen poteft difpar ratio ex eo, quod idem peccatum non teneatur bis confiteri.
TERTIA PARS.
24T)Ecenfuralata per Sententiam genera« lern aut fpecialem fatis controver-tirur. Negant enim talem cenfuram ineur-ri ä delinquente in aliena Dioecefi fubdito Pr*pof. Hurd, aliique3 quorum fententiam
pro-
44
* SO»
probabilem vocat Dian. p.f.t.9. Sub-fcrlbo tamenaffirmantibus. Sayro. Suar.Pal, t. 1. tr, j. d.i.p. 24. §. 5". w. 2. poteft enim (u-perior dirigere fubditum quoad bonum ejus Ipirituale, aliorúmque fuorum, etiamfi in alieno territorio veríentur: atqui talis fen-tentia, aut prasceptum dire&é refpicit, & Jmmediatéperfonam íubditi, non veró ter-ritorium, quodeum ftringit, & obligar, quamquam alibi exiftentem. Quare hic locum non habet regula Juris ¡ Extra ter-ritorium ¡us dicenti impuné non parctur 5 quia Epiícopus non dicit Jus extra territo-rium fuum, íed fubditus obligationem per-íonaléinEpifcopi fui territorio contradtam fecutn defert. Nec enimobftat diverfita9 territorij; quia inhoc nullus a&us corporal lis, nec ulla exterior vis abEpilcopo exer» cetur.
Corollaria praffica.
tcnfura vetet, ne fubditus extra Dioecellni MiíTam faciat, aut seconomi fae-> cularis munus obeat,§íc. facriíicans, aut ad inftar asconomi ía:cularis officium cxercent jncurret cenfuram etiam in aliena Dioecefi.
¿6. Sequitur fecundó. & á fortiori > fi
fequitur primó. SiEpifcopusfub
Epi-
«OS * SO»	4f
tpiícopuS commorantem íubditum ín aliena Dioeceíi fub cenfura adfynodum vocct, non comparens reuseritcenfura:: deli&um inobediencia: eommittitur in territorio pro-prij Epifcopi.
27 Sequitur tertió. Superiores Reguía-rium poffe jurisdidtionem in fuos exercere ubivis locorum, cum fínt iílis penitüs fub* jc£ti, ubicúnque demum exiftanti
¿8 Sequitur quarto. In favorabili fenteri-tia Sa*ichXonniebkDian. Laym* c. 4. n. j-. ad-Venas, & peregtinos brevi tempore coro-morantes, nullá illic conftituta habitatio-ne,non ligan cenfuris ejus loci five per íta-tutum, five per fententiam generalem latisi cum enim non fint iubditi ferentis,non peccant contra ftatutum: latius quoque probat cum Sanch. cit. Laym. Li. t. 4. c. 12. n. 4. eosnonobligarilegibus,aut confuetu-dinibus particularibus ejus loci defe&u ju-risdidtionis legislatoris localis, nifi forum fortiantur vel ratione domicilii, vel deli&i, vel contractus per cap. ult. defor, cowpet. aut nifi leges tales fint, quae ipecialiter feruntur ob bonum, & utilitatem talis reipublics, vel ob pacificam communicationem cum inco-lis. Videri poteftiS<iwc¿. /. 3. de Matrim. a. it. q. 1. oppoiitam tamen rigidiorem fententiam docent Suar. & alij quos citat, & fc* quiturBarbof.mCoIleS, t.2,1,2. f. n,n*4»
4«	«as SD*
29	Quaeres primó. Herum Epíícopus exî-ítens extra fuam Dioecefim poffit aliquandó fuum íubditum ekcommunicare? Negat Prap. D.J-. n. j4.Reíp. cum Bario f. de off. ¿r foteß. Epif. p. 2. alieg. 6. n. 17. affirniativè, quandó non vertitur cognitio leaufe, eö quod crimen fit manifeftê darum, & quari-i do effe&us confertur in Dioecefim Epifco-pi: fie enirn noti iœditur jurisdi&io alienî territOrij.
30	Quieres fecundó. Utrum Èpifcopus •poffit fuum íubditum in aliena Dioecefi, ad quam poil patratum in füa crimen fugic, malitiosèexiftentem citare? Affirmât cum non paucis Laym. 1.1.1.4. c. 4. n. 7¿ moveri poffant primo, quia citationis executio per nuncium noneftaâm jurisdi&ionis. Secundo. poteft fine caufœ cognitione excommü-nicare: ergo etiam citare. Tertiolá videtur haberi in cap. Romana, de foro compet. in 6. Quarté denique videtur fummus in terris Pontifex hanc Dicecefano preebere authö-ïitatem.
31	Refp. Negativam videri probabiiio-ieiTij quam cum pluribus défendit Di an. p. j-, t. 9. AiJnifivel Privilegium,Jvel confüetu-dö adfit in concrarium ; quiä citare aliquem, five hsec citatio proferatur â Judice, fiveá
nuncio, eft aäus Jurifdi&ionis : namtara * - ' „ pro»
«OS * SO»	47
"pronunciado mandati, quam ejus promulgado, vel intimatio fpe&at ad aftüm ju-dicíalem, quin á Juris Confultis appellator fuiidamentum jüdicij: & hanc fententiam fervari in praxi, atque olim jam fervatatn Romanorum tempore oftendit Dm». cit.n.9. dum Judices Loci mittebant literas ad Ma-giftratus Locorum, ubi Rei eonfiftebant ad tos citahdos.
52 HincnegaturratioLaym.d^/ecwwd«?» difpar ratio eft i quia in tali excommu-nicationenullus fit ítrepitus judicialis ne¿ a&us corporalis in alieno territorio, fecus in citatione. AÁttrtium\n eo capitulo intelli-guntur citati fuifle authoritate Judicis Loci mediantibus Uteris deprecatorijs ad euri-demmiflísab externo Judice. Adquartum non fatis conftat, talem aüthoritatem con-tefíifle Pontífices.
Controverfia tertíá.
De Caufa , propter quam.
§. I.
REÍp. Caufa, propter quam or diñarte infitgitur cenfura, tß peccatum mortale*
ll Ra-
48	«ÖS * SO»
3; Ratio: Cum enim cenfura fit poená graviílima, requiritur proportio culpa:, pro-üt cx communi Conninch. d rj. d. 8. Cöncluf. ä.notansdicit» quod licet in iäcris canoni-bus reperiatur lata excomunicatio propter caufam a¿folute\cvem, earn tarnen refpecltve «x circumftatitijs acridentibus, & concur--rentibus fuiffe gravem.
34 Hinc fieri poteft in praxi primó ^ ut ii fuperior ferat prieceptum de re fecundürti ie levitet mala, aut indifferent!, ex qua tarnen praevideat oriturum grave damnum, obligetur fubditus abftinere iüb gravi pec-cato , & iub cenfura , fi quae lata fuiífet* Fieri poteft fecundó ut fubditus vel ex igno-rantia , vel alia ex caufa excufetur ä culpa tnortali, & in hoc cafu nec ceniuram an-tiexam incurret. Laym c. 4. ». r
3 f Dixior^/Kíírieinfligitur: inferiusenim dicetur , excommunicationem minorem incurrí ex cauiis levibus v. g. quodquis fa-iutet excommunicatum non tolleratum,&6i idem eft de fuípeníione levñ
§. IL
Externum.
36 A d incurrendam ceniuram fufficere aílum puré internum,docent nón pauci Canonifl.se 5 dum afferunt hxreticutn
eth-
v , ^DS * SO*	0
«ómninb occultum incurrere excommtinica-tionem per Clement. i. de. H.H. Sed oppo-fira eft verior, quam cum Communi pro-pugnat Val.f.y.n. 4. Ecclefia enim militans non ligat ñeque judicat attus puré internos» cum de his tatnquam íibi incognitís noti poííit judicialiter cognofcere, hinc illa proverbia enata funt, Ecclefia non judicat de oc-taltis. Item : non haíent latentia pecca'avitt diBam : & habetur cap. Tan nos. cap. Sicui luü de Simonía.
Corolldria praülica.
37 J?X utróque paragwphó infertur pri» mó', riec propter harrefim puré in-ternam, qua: nec verbo nec fignó alió exte-rius judicetur, incurrí Cenfuram Baréofi ciu n. 6.
38	Secundó. Licet a&us internus fie mortalitermalus, externus autem venialis e;g. percufllo levisinflifta Clerico exmor-taliterpravo animo, non tamen incurrere-tur excommunicatio. Sdncb. I. z. in Decaí, c. 8. n. 7. cum requiratur adtus etiam externé graviSj perfeaus, & coníiimmatus in ea fpecie, quam ftatuitlex, qua: utpote pce-nalis reftringenda eft;
39	Infertur tertió. Vafy. approbatusá
D	Tu-
fo	«fcs HH'-SO»
Tur i a». & Di an.p. j-. 9. $6. non incurrí poenam impofítani, quando a&us externus non eft fígnum externum fub peculiari ra-tione malitis, propter quam imponitur cenfura e.g. fi decenter interfís Mifläe cum exteriori compoíitione, animo autem irri-dendl MiíTam, quem tarnen animum nulla ratione externé proderes, &c. quia talis a£lusnoneftmalus,nifiexfine, & intentio-ne, qua; latet Ecclefíam de occultis non ju-> dicantem.
f. lít
Ab Eccleßa non tantum fpecid* liter, fed etiam fub cominationé cenfuraprohibitum.
40 "D Equiri fpecialem prohibitíónem, do-1 cetur feré ab omnibus, exceptó Cajetanó apud Sanch. li¿>. 9. de Matrim. d.jz. ». 13. etenim ex verbis Chrifti Domini apud Matth, cap. iS. Qupd fi Ecclefiam non audieriti fit tibi ficut Ethnicus * é" tuélicanus. colligi-tur, cenfuras inftitutas efle contra inobe-dienaes, & contumaces Eccleiia*; Hiric pro praxi infert Suarez l. 4.de ccnfu. quod licet a&us p ccaminofus lit contra Jus naturales «tut Divinum > fi tarnen defit fpeeialis ejus
pro-
m * so» f i
prohibido Eccleíiaj, aut hasc invincibiliter ignoretur, non incurratur cenfura.
41	Pari conícnfu tcnent DD. cum Pal. cit. n. 7. requiri comminationem cenfura: tumquod Trident. Sejf. 2?. cap. 3. prohibeat ferri excommunicätionem, niíi tentatis prius alijs mitioribus mcdijs: & fieri poteft, ut quis moveatur fola comminatione centone : turn quod cenfura ex di&isinfhgatur propter abfolutam, & ultimam contumaciam, quae exerceri nequit fine praevia mo-nitione póenac. Hincpro peccato pure pretérito in ejus punitionem non pofie ferri cenfuram : tum quod non adfít ípecialis ¡ña contumacia i tum quod praeteritum quä tale mederi non poífitj cenfura autem fit poena medicinalis.
42	Dices primó. Poena naturaliter con-fequiturad culpam, & eft in ipfa culpa jam volita. Secundó. Poena infernalis incurr¡tur ab ignorante Ethnico¿ Tertió. Quicunquc tranígreditur prseccptum,hoc ¡pío eft ino-bediens»
43	Reíp. Ad primum. Poenam medicina-lemextraordinariam,&á lege ad fpecialem finem ¡nftitutam non confequi naturaliter, nifi effc volitam in culpa, & nifi fpecialiter feiatur. Ad fecundunt docent Theologi, poenam infernalem faltem quoad poenam
D z	damni
f* m * §0*
damni efle neceffariam, & non extrâordî* nariam. Act tcrtium quilibet tranfgreiTor prascepti eii inobediens inobedientia com* muniieugenerica,non autem Ipecifica, & tali, quam explieuimus.
f. IV.
Hinc deducitur aliqUam moni-tionempramittendam effeetiam ad valorem Cenfura. \
44 TJ OC colligunt Smr. Sot. Laym. c. ft-
K.4.ÇX verbis L'auli ad Titum cap. UArctic ton hominem pofi unam , & alteram correptionem devitfl. & apertè habetur c. fa-tris de fenten. Excom. & c, Rtmana eodeffl Ratio fequitur ex di&is : turn quod cen-> fura quâ talis non feratur nifi in contuma-< ces: turn quod non feratur, nifi pro pra>-> veniendo, feu avertendo deli&um tuturum, vei propter pendentem fatisfationem ex prœterito peccato.
4f Dixi: cenfura tjua talis : notât enim Tal.p. u iufpenfionem, aut interdidum ali-quando infligi nonùt cenfuram ,fed ut pee-nam, vel vindidam, quo cafu non pr»re-> quirunc tnoniiionem,
4<5 Di-
«as * m r j
46 Dixi fccundo : alicjuam monitlonem , non equidem Temper canonicam illam tri-nam, icu unam pro trina (dequa Avil.p. 2. cap. f. dijp.i. du.7.) hancenim non effe ne-cefiariam, dum cenfura cjlfententialata. quae ipso fattoincurritur, tenet communis cum Dian.p. f. t. 9. K- 98.: nam ipfa lex, aut prae-ceptum Judicis fub tali comminatione latum continu6 admonetj utmerit6 cenfea-tur contumax, qui illi obedire recufat, id quod maxim& locum habet, dum quid fieri prohibetur fub cenfura ; nam fi aliquid fieri pracipitur, ordinarierequiritur monitio, ut legitime conftet, an fuerit pertinaciter in mora.
47 Hoc ipfum etiam de cenfura fenten-tias ferendae affirmant graves AA. apud Bonacin. d. 1. q.i.p. 9, n. 3. Sed negativa eft mitior, & verior. Suar. Layw. Hurd. Pal. n. 7. &apert& colligitur ex cap. ¡{eprebenfiiilis de Appell. videlicet non effe ferendam cenfu-ram, nifi praemiis& canonic^ monitione: quia de ratione ceniurae eft, ut imponatur in deli£ti'praefervationem,feu emendationem, cum fit poena medicinalis: at ver6 fi propter deli&um fa&um poflet imponi, /am hon eflbt medicina, fed potius vindi&a. Hinc magnum dircrimen eftinter cafum priorem? naiij excommunicatiofententia lata, non in-D }	fli-
f4	«•$ * SO»
fiigitur â Jure & incurfa â delinquente : in excommunicatione verô fententU ferenda videndumeftprius,an Reus fit contumax; id quod apparere non poteft, nifi prarmifsâ monitione. Unde Suar. Laym. & Pal. notant, delictum , quod traäum fucceilîvum nonhabet, nec relinquitobligationem fatis-faciendi e. g. blafphemiam, non pofle tam facile prohiberi cum çomminatione cenfu-rae ferenda:.
48 Denique canónica hœc monitio exi-gitur multo noagis, dum â Praelato fertur per modum Judicij, prout cum Vafy. docet Suar.d 3. fe&. 10. nihil enim diftinguit cap. reprthtnfiiîlù de Aptll. dum ait ; nec Prae lati , ( niíi canónica monitione prœmiiTa) fufpenfionis, vel excommunications fen-tentiam ferant in fubj'e&os, nifi forte talis fit culpa, quaeipfo fuo genere ( addit Glof exfe, feu ipso faâô ) iufpenfionis, vel ex-communicationis pœnam inducat. Cum ergo exceptio firmet regulam in alijs, reftè inferimus,adomnemaliam cenfuram, qua: ipso fa&ô non incurritur, neceflariâm efie monitionem canonicam> & redit ratio ha-ûenus addu&a.
m e
Con-
«os * s«»- rr
Controverfia quarta.
DE
Çaujts excufantibus â Cenfura, L
A Cenfura inmrrenda excufat defèttw potejiatu ex parte fer en-th.quce etiam per légitimant ap• pellationemfufpendi poteji.
49 "puteftas ferentis deficit, fi veljurisdi-dtione fîmplicitçr careat, vel impedi-tam habeatper cenfuram,vel fufpenfam per legitimam appellationem, de qua agimus: hujus enim ea vis eft, ut cauinm â Judice, â quo appellatum eft, eximar, & ad illius fupe-riorem devolvat, ficque impediat cenfu-ram cap. â Judice. De Appell. Ipfo autera Jure irrita eft quadibet fententia, quae fertur port talem appellationem Navar. in cap. cum continuât. De Refcriptis.
fo Utautcm hune effettum iortiatur ap-pcllatio, interponi debet five verbis, five fa&ô ante terapus ftatutum cenfura; incur-renda: : fi enim poft cenfuram validé latam interponatutj nonfuipenditur effe&us cen-D 4	furas
&	«OS »I« so»
furs: quia excommunicato, & quaivis alia cenfura executionem fecum trahit, üt com-muniter traduntDD.cum Pal.p.s.n. 4.cap. is chi. dtfent. Excom, in 6.
Si Requiritur fecundó, ut fit legitima, id eft, ex rationabili cania fafta; alias tan-quam inanis, & frivola non cxcufabit á cen-íura nífi forté Judex earn voluntarié admit-tat. Quodfi appellans cenfeat legitimam ex fundamento probabili, excufabitur in foroconfcientijc á ceníüra, & ab Irregularität c , quamquam Judex appellationem re-jiciat tamquam frivolam Laym>c. 6. n. 2.
§, IL
Deinde excufat innocentta ejmy in quempVofertur, bine probability videtury ilium qui propter; culpam in re non exiftentemjuri-dice tarnenprobat am cenjura fe-ritur, in cojycientia non obligari, quin ne que dt reffe ex vi cenfira deberegerere fein publico utcen-fura irret Hum ;fecüs ex precepto % & obligatio™ Juri* naturalis.
Si
* §0»	f7
f 2 Si cauia nec rc ipsa, nec iecundum allegations fubliftat, indubium eft, ceniu-ram effe nullam, item quamquim caufa fubliftat re ipia, at non fecundum publicam no-titiam Judicij, re£t£ docetNavar. habendam effe cenfuram pro nulla , quamqukm Judex privatafua notitiafciat crimen occultum; judicareenim debet in re tarn odiofaex no-titia publica, &tamquam perfona publics, 5-3 AtliseftinterDD.anligeris e. g. ex-communicatione lata propter crimen,quod quidemnunqnamcomiiiiii, juricid^ tamen convidusesillius?
f 4 Affirmant in utr6que foro tc ligari nonnulliapud/W. p.S.n. ij. moventur pri-mo: quia Canon nonfo/umc. xi. q. 3. ibi: Sen-ttntiaVaftoru feu jujta,feu tnjufiafit, gregi ti-tnenda efi. Secundo : quia Judex procedens juxta allegata, & probata juft£ procedit. Tertio: quia propter bonum publicum por teft Ecclefia fms bonis privare fubditum etiaru innocentem. Quarto fuperiori juri-dic£pra2cipienti tenemur obedireetiam it* confcientia.
j-f Alij econtra negant te innocentem ligari ulla cenfurapro foro interne, iecus. pro foro extcrno, ita ut viprxcepti, & ccn-turx latajte genere debeas in facie Eccleiias tamquam cenfu-ratum : juftp cnini Judicis D S	Pr»
f8 * §0»
praccepto tencris obedire, faltem quantum praccisé ncceflarium eft ad publicam diici-plinam,& Judiéis authoritatem tuendam , cum Suar.Laym,c,6. n. j. quibus quidem ad effe&um affentitur. M.& n. 14. diflentit ta-men quoad caufam dire&é obligantem, cum quo
f6 Dico primó. Talitercenfuratumneq in foro interno, nec in facie Ecclefix obliga-ridire&éex vi prascepti, & cenfura; abftine-reab illis adibus, qui per cenfuram prohi-bentur. Ratio; quia ceníura ilia nulla eft; turn quod faifa prsefumptione nitatur; quod, autem nullum eft, nullum praeftat impedi-mentum: turn quod apparenti tantum cenfura: non competa? illi effe&us, qui deben-turvcrae: tumquoddurumvalde fit, credere Ecclefiam yelle obligare innocentem ad tam graves pcenas fine omni fua culpa ponendas,
57 Dico tamen fecundó. Obligar} cum in foro externo ad obediendum fententiae Judicis diredé ex vi, & obligatione prascepti naturalis, ne nimirum videatur Ecclcfiam contemnere, ne icandalum praebeat,&c. quse tamen obligado non oritur ex precepto, aut cenfura Judicis immediaté; quia non poteft eíTe prarceptum, quod prsecipic injuftumj & irrationabile,
S 8 Hinc
«O? *ï< Sd»
j"8 Hinc refpondeo ad primùm,\y timerc fententiam non indicat obügationem in çonfcientia,ièd folùm prohibet,ne fupcrbè çontemnatur. Ad fecunâàm: non fufHcît adjuftitiam,ut ut fervetur Ordo Juris, íed requiritur, ut praecipiatur etiam tale quid, quod juftum eft : reliquse obje&iones fol-vuntur ex ratione conclufionum,
Cor ollar ia pra&ica.
IJInc pro praxi fequitur primo. Ob, talem cenfuram te non cíTe privatum communione fidelium, néque Ecclefi® fuffragijs, nec incapaccm efle beneficij re-cipiendi, néque celebrantem fore irregulärem. Suar. d. 4. Se8f. 7.». 20. Si tarften in foro externo declaretur collatio beneficij irrita, tenebit quoad effe&um, 8c privatus cris benefiçio non qui dem vi çenfurse, fed ob comune Eçclefise bonum,ne praedi&um benefiçium alteri invalidé conferatur. Ad-dit Laym. n. j. fi talis cum fcandalo, & apparente contemptu Ecclefiafticse poteftatis celebret, 8c monitus defiftere nolit, tune de novo veré efle excommunicandum propter contumaciam.
60 Sequitur fecundó. Si poft contrata fponfalia de futuro contrahas impedimen-
tum
îo «•§ * y*
turn occultum afEnitatis, & per cenfuras cogaris publicè contrahcrc deprœfenti,de-bebisquidem cohabitare,& publice gerere tamquani rqaritum,redderc tamen, àutpe-terc debitum conjugale omninô non pore-ris , etiamfi propter negationem reddeod} deberes excommunicari.
i*. Ill
Excufat prêtera vis,feu coa* £lio,neç non met mg ravis j quam* quam ubiaflio per cenfur am pro-hi bit a redditur mtrmfece mala, ratione talis prohibitions>accir~ cumftantiœ non excujabit metus a cenfura $ uti néque tunc, ubi aclio eft contra legem Ecclejiaftu cam irritantem, aut contra, no* turalem,
6 i pErvim, aut coa&ronem, quse fecun-dùm Arijlotelem j. Ethic, cap. i. eft, Quod proveriiat ub extrinjeco nullam -bint qorifzrtnte paffb , Excufari Temper â cen-4Ur9,'docec communis cum Suar, d. 6,.
«OS * SO»	£t
Se&.i- Simpliciterenimtollit voluritariiim, ideöque etiam culpam, 8e pcenam in culpa fundatam ,non fie metus gravis : hic enîm rclinquit voluntarium fimpliciter j ideôque culpam non aufert* quamquitm attenuet > unde non habet femper vim, ut â ccnfura exeufet : quâ ratione explicant DD. Capi-tul»m crtm facrù. De his ejùa vi, &c. Quia tamen regulariter metus, & periculum gravis damni â transgreifione prseceptorum hu-manorum excuiat, hinc fequitur , toties etiam exeufaturum â pœna, quoties â culpa. Sic fèrè Theologi cum Tam6. L. 1. De-eai. e. i. p. rt. 7.
62 Ab hoc tamen excipiendum eft,fivel ratione talis prohibitionis, vel ratione al-terius efreumftantix redderetur aflrio mala . intrinfecè : cum enim metus non exeufet ab obligatione , quâ teneris mortem etiam ipfam potius tollerare,quam confentirein intrinfecè malum , pariter non cxcuiabic â cenfura annexa.
Corollaria pra&ica
6j J-JInc pro praxi primé : Si Sacerdos ex-communicatusnon tolleratus co-geretur metu mortis confeflïones audire,
& abfolvercjidcjue prsefumerec,non cxcu-
ft-
«
iaretur a culpa : invalide enim adminfftra* re Sacramentum eft intrinfec£ malum.
64 Secundo. Si e. g. in contemptum ip-fius legis, & poteftatis Ecclefiafticae coge-irtur per metum mortis comedere carnes die fabbati, aus communicare cum excommunicato , &c. Per talem metum nec ä culpa , nec ä poena Ecclefiaftica excufaretur, quia a&ioinhis circumftantijs pofitaoppo-nitur Juri Divino naturali, cujus deformita-tem nec metus poteft tollere ,n£que etiam folvere obligationem legis ipfiuS Ecclefia-fticx,alligamurenim,ut non obftante quo-vis privato incommodo bonum publicum fidci, aut religionis , aut facramenti re-verentiam, & nonorem defendamus Laym. cap. y. in fine.
6 j- Excipiendum eft fecundo. cum Suar. t /. deLcg.c.jo.n.xj. quandö a&iofit contra legem irritantem, vel annuUntem a£tum: quia hae leges tamquam ad bonum totius Ecclefiie immediat£ dire£he verfantur cir-fca talia objetta , ut exceptio particularis propter metum privati mali eilet damnofa, & pericuiofabonocommuniintento: fecus leges direftivA , quae ad privatam fubditi utilitatem ordinantur: hinc matrimonium Cum coniänguineo initum manet irritum fetiamfi ejus valor eilet neceflarius ad mor»
tem
iem evitandam per confummationem copula , quare ea lex obligat etiam urgente gravi metu: ut proinde talis metus nec á qu!¿ pa,nec á cenfura excufet.
66	At quid fi Ecclefia Tub cenfura pro-hibeat,quod alias Jure naturali prohibitum eft, E. g. furtum, homicidium excufabitné metus á cenfura ? Refp. cum Suar. & Pdli f>. g. ». ii. Si praeceptumEccIefiafticumad-dat precepto naturali aliquam circümftan-tiam extrinfecam, cui cenfuram anrte&ert e. g. Excommunicationem, fi fiat furtum in loco facro, &c. excUfaberis quidem á cenfura ,fi gravi metufuerisaddaftus adcomi-tendum furtum in templo,non tarnen á peí¿ cato furti, non enim cenfendus es delirtque-re contra praceptumEcclefiafticum, fed fo-lüm contra naturalé : eo quod Ecclefiá fuavis fuó gubernio non intendat óbligare cum.tanto damno. Econträ fi prseceptum Ecclefiafticum idem prohibeat quod naturale, nullo metu exCufaberis : cum ex illo precepto hon adftringaris ad aliquid pera-gendumjvel ommitendum , quod feclufo omni praecepto peragi, vel ommiti non de-beret.
67	Ex quibus regula univerfalis datur: tune excuíare metum gravem á cenfura ¿ guando obligado fervandi legem Ecclefia-
fticam
«ds * $0»
ftieam Oritur cx puro Jure humano legist quo cafu cenfetur Legislator remitiere ob-ligationem legis: quandö auternLexEccIe-fiaftica annedtens ceniuram conjungitur cum obligationc legis Divinae, aut naturalis per metum gravis damni, non excufa-re metum & culpa, nec ä cenfura töfung. de <UUi t.J.d.i.q.l. trt, 3. iii 13*
Excufat denique ignorantid . quae erafla, autfupina nonfuerit^ item naturalis oblivio cenfura, aut ejus inviiicibilk inadvertent tia quin perfatk pro ba bile m fe?itentiam excufat etiam igno-rantia ajjetfata, & craffa,fiten-fur a lata fuerit contra eum, qui fcicntcr aliquid ficerit, vel aufti temerario prcefumpferit.
68 r\Ödlores , qui pro excuiante igno-rantia qualitumeunque vincibili ( exccptä craila , & lupinä ) ftant Turian. Sancbi de Matrim, L, 9. d. n. 31. Dia».
>	M*
4« sa* ^
p. r-	probant per Capitulum, c«>m
animar um. de Conßitut. in 6. ibi : ut anima-rum pertculis obvietur , fententijs per flat»tit quorumiUnque Ordinariorum ( iub quibus etiam ftatuta Pontificia propter identitatem rationis intelligunt Silveft. Sancb. Pal. n. 7.) prolatis ligar i nolumws ignorantes : dum tarnen eorum ignorantia crafia non fucrit, aut fupinä.
69	Jgnorantia portó culpabilis, feu vin-cibilis eft , ignorare ea , qua: homines ali-i quam falutis fuas curam habentes fciunc communiter 5 ad craíiam vero & fupinam requirkur ignorare, quodomnes feré fciunt, ita ut ea procedat ex nimia negligentia, & culpa lata, vel latiilima : aut ut Virebing dé Jtnt. Excomuni. crafla, aut iüpina eft quam quis facilé, & fine negotio poflet depone-re, nec ullam quamvis 4evem diligentiam curat adhibere, adeóque eaex fumma negligentia cognolcendi oritur.
70	Hác itáque ignorantia excepta do-cent laudati DD. omnem aliam quantum-cunqueculpabilem excufareab incurfucen-forat. Negät é contra Suarez. eo quod nulla reperiatur in jure mortaliter culpabilis ignorantia, niiicratfa,autiupina: atqui hsec noii cxcuiat: ergo nec ilia. Ratio autem primae farorabilisíententiseeft: quia ceníürat
* SO»
feruntur propter contumaciam, faltem virtuale.m,contemptumEccleii£e cap.de Except. i. in 6. Ignorans autem non eft contu-max,non enim contemnitdifciplinam>qui ignoravit L. ft ignorans fo.Jf. Locati.
Corollaria praffic a.
71 "Olncinfertur/>riWo\Excufariper igno-rantiam Juris, feu per earn, qua ne-icitur lex, prsceptum, aut prohibitio: nam ck.cap.non diftinguitinterignorantiam Juris, velfa£fci,hab£cque locum turn identitas rationis, turn defedtus contumaciam
72 Infertur. Secundo. Excuiari per ignorantiam fa£ti, quafcilicetignoraturfa&um alias prohibitum in lege cognita: hinc non incurrit cenfuram,qui autnefcit percuflio-nem Clerici efle prohibitam fub poena ex-communicationis, aut licet earn prohibitio-nemnoverit, ignorat tamen hunc efle Cle. ricum, quernpercutit. Laym.c. n. 7. ex-tendens etiam ad ignorantiam concomitan-teme. g fiRufticuscaedensClericum,querri nefcit efle Clericum,ita fit paratus animo, ut ccederet, etiamfi fciret efle Clericum: cen-fura enim Ecclefiaflica per externam man-dati tranigreflionem contumacem incurri-tur, non propter habicualem, vel actual em
pravj
* S<*	67
pravi animi difpoiitionem. Nec obftat huic dodx\l\Xre£ula ij. de Reg.J.in 6. Ignoranti a fa¿1 i non J ur is excufat: hsec enim vel procedirdeforo externo, in quo non facilé prafumitur Juris ignorantia, vel fide foro interno; loquitur folüm de ignorantia craC-fa, auttali, qua: non excufatáculpa.
75 Infertur tertió. Excufari etiam per oblivionem naturalem , aut invincibilem inadvertentiam praccepti, vel poena: Saneh. t. 1. in fumma L. 4. c. iz. n. 18. hsec enim xqui-parantur ignorantih invincibilij&varijs cafi-bus confirman poteft: G qui vovit non ludere fub poena 100. aureorum, fi poftmodum ludat imemor vot¡, non tenetur folvere pce-nam : item qui per naturalem oblivionem ommittit Breviarium, non obligatur ad re-fiitutionem fruäuumj
74 At major dificultas eft, an, dum cenr fura ponitur contrafcienter facientes, excu-fet, ignorantia afFeftata, feu illa, quá quis di-refté,& ftUdiosé omittit inquirere in noti-tiam, ut liberiusforté peccare poilit. Pro-babilior mihi eft negativa quidem fententia cum Sanch. Sttär. Molin. Laym. c. f. n. S. tum quod talis ignorantia nihil minuat de voluntario, & '.onfequenter nihil de culpa j torn quod iequiparetur fcfentia:.
E 2	Affir-
Affirmativa tarnen fatis probabflts Videtur,quam tueturSawc^. in fummth to. 1. i.\i.c.ion. 3$. explicans fe contra id, quod antea döcuerat L. 7. de Matritn. d. 32. n. 40. & plures apüd Dian.p. 3, t. 6. F(. 7. quia verba legis poenalis non funt extendenda ultra proprium fignificativum : per verbum au-tem fcienter, duju temerario, prafumpferit videtur fuperior exigere certam, & expreC-fam icientiam ac temeritatem, pracfumptioi-nem, velgravem contemptum, quorum nihil habet peccans ex ignorantia affedata, hoc ipfum ptopugnatfiowdc/re./wB«//a»zCcew<f. t.3. d,i.<j.2.p. 4. n.9-
76 Quaeres. An debeas te rfeputare cen-furatum, quandö hujus dubius es? Refp.cum Sanch.l.i. in DecaLc. 10. n. $6. ftante dubio Juris, vel fa£ti, quod port debitam diligen-tiam vinci neqüit, non teneris te reputare cenfuratum. Ratio: turn quod in hoc dubio tibi lion fit fatis promulgata cenfura : tum quod ratione baptifmi, Jus certum habeas fruendi communibus Eccleiiae bonis, qua pofleifione per tale dubium privari non potes.
~C! ■ l> 3(6Untn> M t vi :r" '	bOD'p-
' W
Con*
Controveriia qiiinta,
De abjolutione % Cenfuris.
& 1
Refp. Cenjura feme I ijiourfa non tollitur, aut removetur nifi per abfolutionem,
77JIJ Anc conctafionem ab AlexandroVII.
extra dubium pofitam per prohibi-ti'onem oppoiita: iententia; 44. inter qua-draginta quinque profcriptas dudum velut certum propngnavit Pal. d. i.p. 11. §.*• in fine: & colligitur ex cup.qua fronte cap. cum defidem dejent. Excom. turn quod eadem P°" teftate folvi quis debeat, qu4 ligatus e^5 turn quod viiibilis contumacia debeat vi^" bili iatisfa&iohe ablui: turn quod alias a^" iolutio Ecclefiaftica femper foret inucilis in foro inter no, Climnunquam conferatur ante refipifcentiam delinquents. Quare licet feratur e. g. fub hac conditioner donee rtfiituas: fa&a tamen reftitutione non eo ipfo tollitur ceniura; fenius enim eft, quod nonerit abfolvendus, nifi poft faftam refti-tutionera; non quod fadta reftituirione ab-lblvatur hoc ipfo.
E J	78 Alij
7o	«of * ?m
78 Ali] tarnen cum • Vafy. & Connimh, cenfent,fi cenfura feratur ad certum tem-pus;, donee intra illud iatisfaciat, contineri implicite ablolutionem collatam pro tempore fatisfaftionis a&ualiter praeilitce. Alij negant, eifecenfuram propria talem, fed puram poenam vindicativam, videri poteft Dom. Viva in cit. propofitione mrhi pagi-nai3j.
Corollaria praäica.
75 J-JInc fequitur/r/wo. cenfuram non de-iinere ob mortem ferentis: quia licet ab eo pendeatin fieri, non tarnen pen-detamphusin confervari.
80	Secundo. Nec ceifare perfects pec mortem cenfurati, ut patet ex praxi Hedelix, qua etiam mortuos abfolvit ä cenfura: ligat enim delinquentem, firnul, & fegregac fideles ä communione cum illo,
81	Tertio. Nec per iolam fatisfadionem parti lxf£ prsftitam, & emendatione inter-nam delinquents: & quamquam cum communion doceat Suarez d. 3.fe3. 6. n.S.cx-cuiäri tepoifeacenfura incurrenda ex con-fenfu illiusincujusfavorem lata fuit e. g. ab excornmunicatione, nifi intra triduum Ti-tio creditorifatisfacias, dum Titius tibi ter-mmum prorogat, eo quod talis cenfura
hunc
«Qg * sfl»	71
hunc fenfum habeac : volo ut intra triduum Titiodebitum folvas; iin minus ligäris cen-fiirä, nifi Titius tibi vel abfolute, vel ad tem-pus remittat debitu: nihilominus fi tranfaftö perTitium etiam ampliatö terminö non fol-vas,incurres ceniuram , Sc abfolutione in-digebis, namdefignatioi'olutionis pro ccrto tempore non fuit data ä Judice ad tinien-dam obligationem folvendi, fed ne ultra id tempus abique confenfu creditoris Titij prorogaretur. Pal.f.S.n.6.
$ II.
Quam ,fi cc?jfura fuerit ab ho-mine fpecialiter lata, poteß con-ferre is, quitulh, nifi ei fuerit fpecialiter interdiBum, item ejus fucctffor yfuperior, vel delegatus j nec alim.
82(^Enfura ab homin eßecialiter lata (de ^ qua nunc loquimur)eftl, quae fertur a Priclato in Reum nominatiiu citatum, & per fententiam cenfuratum ; lata veto ab hominej generalitcr pronuntiatur per fententiam generalem nulla prxmiffa fpeciali citationeRei habctquefe per modum fta-tuti, aut legis.
E 4	84 Ec
7*	«OS * SO»
8 3 Et pro prima, ieu fpecialiter lata poteft abfolutionem conferre primo Author, qui cam tulitC. l'aftoralis deof.ord. habet enim, poteftatem iblvendi in fälutem animarum, prout habjtIigandi: nccrefert,qu-odReus aut domiciliu mutaverit» aut appeliaverit 3 ratio primi eft; quia mutatione domicilii non poteft lubterfugere jurifdidionem Ju-dicis ferentis ceniuram, ratio fecundi eft; quia appellatio juvat potiiis abfolutionem ä, ceniura, ni/i forte ean; tulerit judex delegatus: hicenim per interpofitam appella-tionem, & femel admiflam ftatim privatur omni jurifdidione; non fic Judex Ordinarius, cui poft admiflam etiam appellationen* ftat integra poteftas ad abfolvendum. Sturm.
h 2. thefauri. c. 2,0.
84 Dixi: nifi fueritfpecialiter interdiurn» : plures enim cafus reperiuntur, in quibus author non poteft etiam ä ceniura ä feipfo lata abfolvereexcommunicatum e.g. fi author incidat in excommunicationem denuntia-tam, vel ii fitprivatus jurifdidione: videri poteft Layman, cap. 7.
Si Secundo, poteft abfolvere fucceflar ferentis in munere, & dignitate, cenfetur namque eadem perfona cum antcceflore, id quodprocedit etiam in fucceflore Judicis delegati, item in Capitulo iede vacante per ejus Vicariura: communis cum Pal. n. f.
«es i* §<*	7j
86 TertiS abfolvere poteft ferentis fupe-fior cum pleno Jure., quo dum utitur, nul-Iam irrogat ferenti injurjam, Ne tarnen hu-t íusauthoritascontemnatur, moneat priu$ inferiorem Pradatum , & íimulá Reo fatis-factionem exigat. Dixi: pleno Jure fupe-rior, danturenim fuperiores, íed non abíb-luté& in omnibus cafibus; fícArchi-Epifco-pus relaté ad fuos fuffraganeos non poteft prolibitu abíolvere á cenfuris Inferiorúm: nili vel tempore vifítationis cap, cum ex. de prafeript. vel causáper appellationem adip-fum dGXolut&cüp.veneraiilihw defent. Ex-com. idem tradunt DD. de Patriarchislre-fpe&uArchi-Epifcoporum, quinimo etiam de Legato ä latere. Layman.c. 7.. n. z,
87	Qryrtó abíolvere poteft delegatus, videlicet cum cognitione caufe: notac quippe cit. Laym. quod (i Ordinarius alk^ mandet,utcertum hominem excommuni-pet fine alia commiílionecauíx, non pollít; deinde eum ex eo abfolvere, fie enim non eft aliud, quam purus executor hiabens nudum minifterium.
88	Quinté denique: nullum alium poíle conferre abíblutionem á cenfura fie expli-cata, probat Sair. c.zo. <í n. 1. quifeunque enim alius intronjitteret fe in jurifdi&ionem Judn eis ferentis 5 ejúfque judicium perturbaren,
É 5	quod
74
«ÖS §fl»
quod magnam confulionem in Ecclefiam DEI induceret. Addit tamen Laym. quod-fiReusprocul diftet ab au&ore cenfurse, quem propter juítum impedimentum adirc nonpoíTet,polítt ájudice sequali,vel ab in-fpriore abíolvi praftitó juramentó, quod, quamprimíim poterít, íe prafentabit debito Superiori: colligitur ex cap.quamvis de defcnt. excom.
Si vero ce?jfura fuerit ab hon mine lata generaliter, potejl ab-Jolvere is, cui veljure ordinario, vel exprivilegio eoncejfum eft ab-folvere a cenfurisjure ,feujiatuto
«in praxitutam Lay<n. ca[>.7.n. 3. & pluribus relatis approbat l'al. n. 10. ratio ; quiataliscenfura non continetproprio fen-tentiam Judicis, quam alius non poflet re-fcindere fine violatione jurifdiftionis, fcd habet fe per modum ftatuti, &: (icut fenten-lia lataä jure, quse in hac parte aequiparan-tur, & potens ab hac abiolvere, poterit
Hl
fententiam vocat probabilioré,
^tiara ab illa.
Ct-
«DS >b so» 7f
Corollaria praäica
«joIJInc pro praxi ex hucdfque di&is: ii Titius v. g. ä CelfifTimo iEmonenfi feu Labacenfi fpecialiter 8c rit& excornmu-nicatus, mutet domicilium, non poteritab alie Epifcopo abfolutionem coniequi: Cel-t Mimus enim ^monenfis propter caufam injudicio iuo caeptam, 8c nondum abiblu-tarn adhuc retinet Jus in ex^ommunicatum: per regulam in cap. propofuißi. De firo com-pet.praventus a Judice forum ipfius in ea caufa declinare non poteß. Econtra verö fi Titius in Dioecefi vEmonenfi contraxerit excom-municationem latam generaliter, aut de jure, ut poitea in Aquileenfem transferat domicilium, poterit is ab ÖrdinaiioAquileenfi, aut etiamäParocho abfolvi,fi in (ua Dioecefi talisexcommunicatiorefervata non fit: videri poteft cit. Laym. Hucufque de cenfu-ra ab honiine lata; nunc de latsf ä Jure.
IV.
At in cenfuram a Jure latank habet poteßatem etiam Paro-chus, aliüfue Sacerdos ; habet jatis receptaßntentia.
S>2 Pro
7<>	§0»
91 pRo hac Bar I of. p. }. De OJfi. Ipif. aU Itg. so. n. 2S3. adducit decern Do-dores, plures addit Pal. n. 3. qua: quidem poteftas illis confertur ex tacita delegatio-ne Juris per regulam c. nuper. definí.'Ex* com, quia Juris conditor fpecjaliter abfolu-tionem fibi non refervavit, eó. ipfó alijs vi-detur facultatem conceílíflerelaxandi: quin addunt Hafplmta. c. jo, §. 5-, Suar. d. 3. Seel. banc poteftatem a Parocho delegari poffe, & uon tantum pro foro, interno, led etian* externo concefíam efle : turn quod decreta Pontificia príec'ipiié forum externum ípe&are foleant: turn quod nulla caufaad-fit hie favores Principis reftringendi.
v
Seeks fi cenfura fit rcfervatd. Jummo Pontifiei, aut ab EpiJ-copo.
92, Atio patet exdi&is : & dududecre-, turn fuit fub Clemente VIM. die 26". Novembris anno\6oz. & ab alíjs fuccéflivé Pontificibus. Dantur tamen caías, in qui-fcus Conditor Canonis poteftatem abibl-vendi concedit, de quibus/V. cit. n. y. Épik copis prxtera per Tridentinum Sef. 14. c. s.
con-
*	77
cortceditur facultas abfolvfendi ab ómnibus cenfuris , & poenis Sedi Apoftolico refer-vatis, modo non fuerint publico, néque ad forum contentiofum dedu&o, exceptisca-fíbus contentis in Bulla Coena , 8c horeíi etiam occulta.
9 ? Regularibus poft Bullam llrbani VIIL manet facultas abíolvendí á cafibus Papa-libus occultis ,exceptisBullo Coeno, 8c hae-refi externa quacunque, 8c intra Italiam fex alijs refervatis á Clemente VIII, nempe c percuffione Ciericl, Duello, violatione Im-iiitatis Ecclefio i 8c Clauíuro Monialiurn, Simonia reali , 8c confidentiali beneficiali Viva, in propofitioném 12. Ab Alexandro VII. quo ad fübditos vero fuos poffunE Prolati Regulares teíle Suar. t. 4. de Relio. I. 2. c. if. Jure Ordinario tamquam Paitos res ex vi fui muneris abfolvere ab ómnibus illis culpis, cenfuris,ac poenis Ecclefía-fticisjnec non difpenfare in ijs ómnibus, in quibus pOÍfunt Epifcopi cum fubditis fuis¿
94 His addendum eñ primó, quod cum* pluribus DD.probat Conninch.d. 14.71.140, poíTe ab Epifcopis (addit Pal. n. 6. etiam á Sacerdote proprio ) abfolvi quoslibet im-peditos impedimento diuturno, de quo Dian.p. 11. t. 8. R. 1. adire fummum Ponti-ficem cumoneretamen comparendi corara
au-
«té * SO*
authore Cenfune cpíTante impedimento ¡ alias in eandemcefiíüram incident per Cap. eos qui. De Sent. Extom.
95	Secundó Triden inum Sef. 14. c. y.con-cedit pro articulo mortis ( Tub quo com-muniterDD. apud Bar ¿>of. p. z: álleo.zj-, n.Si. intelligunt quodlibet probabil'e periculum mortis ) omnibus Sacerdotibus etiam de gradatisjexcotamunicatis, aut hsreticis ¿ dumodó non adíit fubverlíonis periculum (prout hoc extendunt citDD. apud Bar-¿of. n. 79.) facultatem abíolVendi ab omni cenfura five Juris , five hominis , praefiito priüs juramentó, quod quám primüm pot fit íe prseíentabit ei > á quo de Jure abfol-vendus erat.
96	íiühc favorem Tridentini ampliant quindecim t)D. apudcit Baríof. etiam adfa-cerdotem fimplicem , quanquám prsfens firnui adeffet íacerdos proprius, vel fuperior, de quó Videri poteftD/áw idem confirmans p.i. t <r. K 6. Itáque fi abfoíutus á ceníura¿ aut ab alijs peccatis reíervatis* tenetur fe quidem fiílere,fi convalefcat, coram autho-re cenlurjEjnon tamen quoad cafusreíer-vatos eorum refervánte.
,97 Cceterum 11 nuílus omninó Sacerdos ádeíTet, propugnant non pauci DD. quorum ieritentiam Dian, cum alijs vocat probabi-
lerii
«OS * SO»	79
lem/'.j./. 4-K' loz. poíTe morientem ab-íolvi ab excommunicatione per Laicum, fed communi fententis adhsrco, quíe eam poteftatem negat Laico defeftu jurisdidio-nis,quippé quam Tridentinum loco ciiato fslis Sacerdotibus concedir. Hxc de cen-furis in communi.
C E LEBRIORES
CONTROVERSIA
C ANONICO-
THEOLOGICiE
DE
Ceníuris ¡n ParticuIarL
Corollarium proemiale.
De excomunicationein genere.
I X caufafinali primarius excommu-|H nicationis Icopus eft honor , Se *—* DE1 gloria , qua2 ut confervetur* & ne Sanétum Nomen Ejus blafphemetur ab infidelibus, videntibus teterrima Chri-
ftiá-
80	4« S<S»
ftianoram Crimina impuni graffari, ex~ tommunii&tione opus eft, qua Ejus gloria^ & Nominis Divini Majeftas promoveri, con* fervari, & ab omni blafphemia prjefervari debet, hinc cm. XVI. q. 2. can. vifis. appel-latur Epifcopi mucro.
2 Secundarius multiplexed primo Difci-plina Eccleiiailica, cujus xqua, & medici-cinali ieveritate caiteri fideles & Criminibus deterrentur : unde excommunicationis glit-dim, a concilio Tridendno Sef. 2r. Kefor. c. 3. vocatur nervus Ecciefiajlica Difciplina & &D. Auguftino Lib. de fide, oper. cap.j.mi-fericors feveritas. Secundo prseiervatio , la~ lus,&cuftodiaaliorum,necontagiOnemor-bi inficiantur , nam modicumfer meat urn to-tam ma [jam corrumpit, ¿¿f Corint. j\ Tertio Salus excommunicatorum , 'ut refipifcanti & hinc excommunicatio a Sacris Canoni-bus appiSllatur medicinalis : nec e/l inconvenient ( ait S. Thomas. 4. d. 1S. q. 2. art. 1.) Si iUe, qui non ejl dejpsratus hojii datur, quia non datur ei quaji darttnandus, fed quaji corrigen'-dut \ cum in potejiate EcclsjiaJit ex ejus manit ipfum eripere , cum volverir. Et q.j. art. j. maledi&io quandoque eft (alutifera , cum malum, quodquis maledicendo imprecatur, ad bonum illius ordinat, qui malcdicitur j (¡cut & medicus aliquod nocumentum in*
fere
* §0» 8 i
fert infirmo,ut Se&ionem, per quod abin-firmitatc liberetur.
5 Caula efficiens excommunicationis eit ipfa poteftas excommunicandi in Ece»lefiá DEI militante principaliter, ac velut radi-caliter refidet in fummo Pontífice: dein ex vi officij, & potefiatis clavium fibi com-municatx reperitur in Epifcopis, Archiepifc copis, Patriarchis, Primatibus, erga flios re-fpedtivèfubditos: item inConcilijsGenera-libtis authoritate Papo , & Provincialibus authoritateArchiepifcoporumcongregatis: item in Capitulo Sede vacante , & Vicario Capituli Sede vacante ele&o justa formam* 8c prseícriptum Concilij Tridentini Sef. 24. é. 16. de efii ni. Item Legati fummi in ter* ris Paftoris in terrirorijs fuœ legationis.
4 Tandem Generales , Vicari; Generales , Provinciales Ordinum â Sede ApOíto-lica approbàtorum: Abbátes. DeGüardia¿ nis, Prioribus, &c. Conventuum quidam cum fort ello. V. Abbat affirmant ; alij probabilités cum Hieronymo Llamas, in Summa* iap. 9. ». 17. negant, quibus adhsret doâiH Petrus Marchant. T. 4. tit.i. q. 4. ». 4. ejus raçio eft; quia fuperioies localeshabent qui-dem jure ordinario potcftatem coërcitivam* at valde îigatam : & quam vis fint Prgelati, non funt tamenPralati majores exijs, qui F	quafi
ït «os * so*
quafi Epifcopalem poteftatem in fuos for^ tiuntur: Sccommuniter j ac benè equipara ntur Paro chis, hi âutem propria aufhori-tate excommunicationem ferre prohiben-tur , út triti Juris eft ; ergo etiam fuperio-res locales : unde fi aliquando excommunicant, velut declaratores , & promulga-tores,vel ut (ùbdelegati excommutiicant.
S Caufa material is eft peccatum perfo-nale iuxta di&a fupra deCenfurisin generé Controver. 3. §. 1. recolantur ibi. Formalis tandem eft feparatio fa&a authoritate Ec-clefiafticâ â communione fidelium.
ControverfiainterjacenS
DeDefinitione^Divifione Excommunicationis, & Matu-ritate 3 quâ ferri debeat.
¿ pXcommunícatio expíicata â Do&oreí Subtili Scoto 4.d. 18. q.un. " eft medi-" cinalis exclufio alicujus à communione " fidelium conftituèhtium Corpus Chrifti myfticum : ac nihil ( ait S. Aug. TraB. 27. in cap.6.Joan.) "Sicdebet formidareChrifta-"nus, quam feparariâ Chrifti Corpore, fí'
" enim
m * §0»	83
" enim feparatur ä Corpore Chrifti, non eft " membrum Ejus, fi non eft membrum Ejus, "non vegetatur Spiritu Ejus, quisquis au-" rem , inquic Apoftolus , Spiritum Chrifti non habet, hie non eft Ejus.
7 Dividitur in Afajo rem, & Minorem. Excommunicato minor "Eft cenfura fpiri-"tualis medicinalis, quaquis ä participatio-"ne tantüm Ücramentorum excluditur: atque idem elicitur manifeft£ ex eap. fi cele-brat.DeClerico Excomun'tcato.Nam ineo capi-tulo ponuntur quinque particular ex quibus integra excommunicationis minoris natura declaratur: Prima eft, celebrans minori excommunicatione vinculatus peccat mor-taliter: Secunda nullam tamen incurrit ir-regularitatem : Tertia non prohibetur eli-gcre,nec ea exercere, quae ratione juriidi-ctionis ei competunt: Quartä peccat cori-ferendoEccleiiafticaSacramenta*fed ab eo collata non carent efFedu virtutis fua:: Quinta prohibetur ä participatione pafliva facramerttorum. Ex his particulis quinta duntaxatcontinetproprium, & fubftantia-lem efFedum, imö effentiam Excommunicationis minoris: unde hare folum ponitur incrfp. penultimo defententi.Excom. &pro-indeilla folüm in definitione ponitur : caetera explicantquoidam ejus effedus, qui ex Fa	ea
«4	«OS *
eaconfeqtiuntur. De hac excommuftica-tionefufius infra Controx/erf. ult.
8	Excommunicato major eft cenfura " fpiritualismedicinalis, quaquis a commu-" nicatione orationis, &conventus, & om-" riisSan&i commercij relegatur: hxc alio nomine vocatur a Patribus Aijlentio praeci-pu<baS. Cypriano7V/i#. de Oratione Dominical " timendum eft, & orandum, ne dum quis " abftentus feparatur & Chrifti Corpore , " procu! remaneat a ialute.
9	Major ifta cxcommunicatio alio etiam nomine Anathema appellator, quse quidem Vox ambigua eft, & in bonam ajqu6, ac ma-lam partem trahitur j ut obfervat S< Chry-foft. Homil. i. in Ija. & Homil. de Anathemate $ quandoque enim id fignlficat, quod certo loco appenium, & ex voto DEO oblatumj velinejus templo dedicatum,eft; quand6-que vero, quod a DEO lejun&um eft per impietatem < quod facrae icripturx com-pluraexempla teftantur: unde hujus vocis iignificationem in prajfenti materia addu-¿fcusSandtusChryfoftomusexplicat Hom.is. in Epiji. ad Rom. tradtans ilium Apoftoli locum , " optabam ego ipfe anathema eflc " profratribus meis, & inquit: "Quidigi-" tur eft anathema, audi ipium italoquen-" tem j fi quis non amat Dominum noftrum
" JESUM Chriftum is anathema fit : hoc " eft,ab omniu commercio iegregetur, alie-"nusab omnibus fit ? nam quemadmodum " anathema donumque id quod DEO obla-"tum dedicatur, nemo eft, qui temeri " manibus contirtgere iudeat, neque ad id " propius accedere, lie, & eum, qui ab Ec-" clefia ieparatur ab omnibus abfeindens, ae " tamquam longiliime.abducens , hoc no-" mineiicontrario2ppellat. In re ergo idem fonat excommunicato major, ac anathema. Voci anathema additur Mar ant ha imitatione Apoftoli ad Corinthios fcribentis : Si quit nan am at Dominion nojirum JESUM Chriftum) fit avdthema Marantha, eftque vox Syriaca Divinijudicij conteftationem exprimens, ii-gnificat numque Dominus nojler venit.
10 Porro quamvis anathema, & excommunicato major eandem in re fignificatior nemhabeant, foiemnitatetamen anathema ab excommunicationefeerenitur, quod fo-lemniritu,& caeremonijs ( nempe Epifco-pum duodecim Sacerdotes ftipantes cum iucernis ardentibus in manibus, quas in coiiclufione anathematis projiciunt in terrain, pedibiifqueconcutcant, nee ad ullum arapliusuium aflumuntur ) majoreni terro-rem incutientibusPeccatorem contumacem Ecclefia execretur, dirifque devoveat.
F 3	\i Alix
16 §0»
11	Alise funt divifiones Excommunica-tionisin excommunicationem Canonis, & Judicis, fiveâ Jure, & ab Homine : item lata: fententise, & ferenda, qua: facilè ex ipfis terminis intelliguntur.
12	Adtertiam controverfiœ partem no-tat Reverendif. P. Franciicus de Varefio, meusprioribus annis Superior Generalis in Promptnario Scotico, opere exquifitifiSmo, verb. Excommunie at io : rarù invenirur ab Apoftolis Excommunicationis gladius ex-tra<3us,in omnibus enim Epiilolis Pauli non invenies,quod excommunicaverit, nifi tribus vicibus: undc nulli Cbrifii*norum (ait Leo i. in Epiß. 87. adEpifcopus Viennenfis Provinciaux" facilè communio denegetur, " nec ad indignantis hoc fiat arbitrium Sa-" cerdotis,quod in magni reatus ultionem " invitus, & dolens, quod amodo debet in-" ferre animus vindicantis. Jlli itâqtire, qui in meram vindiétam, & ultionem animo fe de aliquo ulcifcendi excommunicationem ferunt, peccant mortaliter: ita exprefsè habetur C. non inperpetuum, ex Rabano de Ecchßaßicisprijfuris. lib. 1. "Multi Sacerclo-" turn calpam zelo DEIfe perfequi profiten-" tur; fed dum indifcretè hoc agitur facri-f legij facinus incurrunt dum précipites
" quaiî
F
«ÖS * Sfl*	$7
! qua.fi ad emendandumruunt, ipfi quoque " niufcö. magis in deterius cadunt.
i $ Magna itique circumfpe&ione fera-tur horribilis fententia excommunication.is, & primaria intentioncuetur tnmedicinam > & emendationem excommunicati, in quo differt äpcena ftricte fumpta, quse,in meram vindi&am infligitur; cum (inquitlnnocen-tiusIV. defentent Excom. ip6.) "roedicina* " Iis fit excommunicatio, nonmortalis, di-" fciplinansnoneradicans, dum tarnenis,in " quem lata fuerit, non contemnat, caut£ " provideat Judex Ecclefiafticus, ut in ea " ferendaoftendat fe profequi,quod corri-" gentis eft, & medentis.
14 Quaeres. Si Judex Ecclefiafticus fub hacjverborum forma fententiam excomuni-cationis diceret: " ego authoritate mea " ordinaria , qua fungor , Titum excom-"munico: An Titus foret excommunica-tus excommunicatione majori >.vel minori ? videtur enim, quod appellationeexcommu-cationis debeat intelligi de minori, fequi-dem in pcenis mkior eft facienda interpre-tatio : at ty. quod regulapraecedens locum habeat ininterpretatione de pcenis tempo-ralibus, & pecuniarijs : excommunicatio autem cum non fit pcena, ied animae medi-<ücina3&in concernentibus periculum ani-F 4.	tax
88	* SO»
msetutiorinterpretatio facienda eil cap.Ju* venis. ergo in cafu tutior erit interpretatio, quod excommunicationem ftdminans in-*otj«K«rir dejöaiori; quia in tali interpre-tatione nullum fubeff periculum : Titus ergo illo verborum tenore excommunicatus cenfeturligatus excommunicatione majori: ratio eft; quia verba debentintelligi fecun-dum confuetudiriem cap. liittru; fed com-muniter appellatione excommunicationis intelligimus majorem: ergo Titus illa verborum forma üga,tur excommunication? majori.
De Excommunications
Majori.
Contro'verßa Prima.
Ttrum privet ufu a&ivo
omniü Sacramentarum? Excommunicatus vitandm illi-cite quidem, valide tarnen omni]afacramenta mifiißrat, prater quam Sacrammtum Fceniten-
tia
«&§ * §0» 89
tice excepth certis cafibm, valide
prcetereaajjißit matrimonio^ aut ajfiftendt Ikenttara (ribuit alten Sacerdoti.
"i 5 JlÜcité áb eo pra:flariífacramcnta,& qui-dem cum in^urfu irreguiaritatis, conítans eftDoäorum fenrentia C. ¡atores. De Cler. Ex com. Can.fi qm. Cav. x i. q. & redé in-terdicitE;ccIeÍ!a contumacious, & crimino-lis coíladonem Sacramentorum, quod eft miniíterium publicum Ecciefiee con.ceífum á Chrifto. Nec evitat irregularitatem in Sacramento Poenitentiae, licet invalidé admi. niftret; licut incurrir eandem rebaptizans , licet invalidé baptizet: hxc enim irregular ritas ftatutaeftetiamin illos, qui attentanc facramentum conficere, quamquam nihil c0nfictant5«íir. d. íi.JeB. 3. a. n.iq*
16 Validé tamen íimulminiftrarireliqua Sacramenta > probatur tum ex indefebili-tate characters; tum quod vis, atque valor Sacramentorum quoad fubftantram perfi-ciatur materia, forma, & intentione, qua: Ecclelia non poteft invalidare : eadem ratio proceditad facramentalia, quippe qu# vel ad Epifcopalem, vel ad Sacerdotalcin Ordinempertinent,quem EccIeÉiafticus fu-F f	de*
5>o	«te * SO»
dex auferre non poteft, fecus jurisdi&io-nem.
17	Hinc dixi: Sacramentant Panitentia invalide conferri: cum enim ex Trident. Seff. 14, c. 7. ad valorem hujus Sacramenti requiratur etiam poteftas jurifdi&ionis, hancautemtollat Ecclefia ab excommunicato vitando per C, fi celebert de Cler. Excom. manifeftéinfertur,ab eo invalidé miniftrari Sacramentum Pocnitentia;.
18	Excipiuntur tamen caíus: Primw eft, articulus mortis, vel ejus probabile pericu-lum. Secundus, quandoSacerdos ignora-batur éfle excommunicatus, & communi errore cum titulo habebatur pro legitimo. Tertius > Si segrotus non poteft Sacramentum poenitentia: recipere,poterit, imó debe, bit excommunicatus in ea neceílitate con-ferre Euchariftiam, vel faltem extremam un&ionem: cum enim Sacramenta vivo-rum íaltem per accidens conferre poflínt primamgratiam, non eftcredendum , quod pientiífíma Mater Ecclefia velit xgrotum his medijs privare propter cenfuram Éx-communicatiLaym.caf.z.n.y. Quodfi a?-groto contulit Sacramentum poenitentias, ceníet Suar.d. ii.feSl. 1. w, 17. poíTe eidem etiam miniftrare facram communionem, turn propter repetitum prseceptum Chrifti
.	' Do-
>£ §0» pi
Domini de fufcipiendo hoc Cibo Divinifli-mo: turn quod fieri pofiit, ut fublato per Eucharjftiam obice gratiam moribundus gccipiat.
Corollaria praHiica.
igUXhisfequitur Primo, abExcommuni-cato vitando validé conferri baptif-mum,confirmationem,Ordines, &c. item validé coníécrariEcclefias&c,8c quamquam aliqui Cánones dicánt, irritam efie ordina-tionem faftam ab Epifcopo excommunicato, aut Schismatico illi tamen funt expli-candi de irritatione quoad jurisdi&ionem , & exercitium ordinatorum, non veró quoad poteftatem Ordinis.
20	Sequitur Secundo. Invalidé & tali au-diri, vel abfolvi poenitentes, extra cafus fu-perius explicatos.
21	Dixi hucáfque de excommunicato vitando ; nam Sacramentum Poenitentia: collatumá tollerato validum efle,docent pleríque poft Snar. d. ío.feB. i. qui quamquam fe nequeat ingerere in corhunionem fidelium, fideles tamen per conftitutionem, adevitanda poflunt cum illo cummunicare, adeóque & Sacramenta petere, ut proinde noncenfeatur efleprivatus Jurifdi&ione.
22 Cir-
92 «es Hh
2Z Circa Sacramentum MatrimôniJ va-lidam elfe Excommunicati aflïftentiam défendit "cura pluribusS.i»c£. l.j. de matrim.d.zi ». S.tumquod excommunicatio per fe non auferat eile Paroçhi, tum quod agilere matrimonio non Ct actusjurifpiâionis : aliàs Parochus invitus, vel coadlusailiftens, aifi-fteretinvalidé , liquidem jurifdiciio femper exhiberi debet voluntariè. Adde : quod pro favore Matrimonij admittantur telles omnesjure naturalinon impediti.
aj Validé quoquè â tali dari licentiam aififtendi, docent. Sanch.Ponce &plurcs apud Barbof.p. z.aüeg. 32. n, 110. contra Avil. Con-nmcb. Laym. c. 2. n. y. turn quod hujuimodi licentia non fit propriè a£tus Jurifdiilionis Parochi, qua Parochus eft, fed authoritatis âTridentinoannexœ officio Parochi : tum quod etiam fubftitutio per fe non fit aftus Juriidi&ionis.
Controverfia fecunda,
Xltrum privet Beneficio Ecclefia-fiko obtinendo, auf ohtento?
§. I
EXcamunicatw redditur inhabilis ad Bénéficia Ecclcfia-
JliCA
«OS >f<	9J
fika obtinenda, ¿rprobabilim
etiam ad penfionem mixt am : incapax prœterea fit cujufois offi-cijfeu dignitatisÈcclefiafikœ, wö« tarnen flecularis. Eleclm ad be-nef dum tempore, quo habilu exiftit, validé illud acceptai tempore excommunications, fecmfi eligatur tempore inhabilis
24 Ad Bénéficia Ecclefiaitica obtînendâ reddi inhabilem excommunicatum, habetur per cap. poßulaßis de Cler. Excom,frc. ibi InnocentiusIII. définit : Clericis excommu-nicationisvinculô innodatis nonpoflecon-ferri Ecclefiaftica Bénéficia, nec licitè retine-ri, cum èa non fuerint canonicè coniècuti j & ratio eft, quia Benefîcium Ècclefiafticum exigitEccleiiaftici officijufum, &commu-nicationem, qua: tamcn excommunicato euicunque funt prohibits,
Corollaria praBicâ.
2fpX quo Infertur Primo : Ele&ionem, prœfentationem, nominationem, aut
col-
94	"í
collatíonem beneficij Ecclefiaftici in ex-
communicatum efíe nullam, Se irritam.
26	Secundó. Etiam quamlibet acquilitio-nem beneficij five ex caufa permutationis, five refignationis eile nuliam, durnodo tempore collationis fuerit cenfura irretitus: communis cum Avil. d. 5*.
27	Infert. Tertió, Id procedere, etiamíi eXcommuhicatus ignarus tune effet cenfura; , aut toleratus: ratio primi; quia igno-rantia contradi impediment!, feu inhabili-tatis non toilit inhabiíitatem, Ratio fecun-dí; quia toleratis aliud non conceditur , quámquod fideles ex privilegio fuo pollínt communicárecumijs , per quod non tolli-tur toleratorum inhabilitas , quippe qui fe nonaiident ingerere in ea officia, propter qux daturheneficiumEcclefiafticum fieferé communis apudíW./.ió.íi.». 3. quamqukm Di an. p. 5. t. 9. í\: 99. n.4. cenfet cum Philipp. Fab. non effe irritam éle&ionem, aut colla-tionem beneficij, quandó provifus ignorat ignorantia probabili le excommunicatum eífe.
28	Infertur quarto. Hancincapacitatem extendi probabilius etiam adpeníionem mixtam, qualis datur e. g. refignánti , per-inutanti lite cedenti, qua; nimirum& temporalis eft, cum nullum munus ordini an-
nexura
. «W * SO»	9f
liexum exigat fimul & ipiritualis , quia ad fui collationem exigit ipiritualem Ordi-nem, ratio eft; quia plusjeft obtinere Jus novum , & penfionem percipiendam, quam percipere ipfosfruftus: atquiPenfionarius prius habilis j deinde excommunicato ne-quit percipere fru&us tamquam incapax bonorum & privilegiorum Ordinis Ciericaliss ergo etiam , &c. Et hoc quidem in com-muniore fententia Suar. Vafa. Pal. Lef. I. z.
29 Nilliominus collationem penfionis fa-Öam excommunicato efle validam, cenfent tamquam probabile Laym. C. j-. n. 8. Sa. Suar, Pal. n. 8. quin Conhtnch. d. 14. dub. 9. relatis aliorum fententijs nihil dcfinit dicens: diffi-culter judicari pofle, quamam earum vera fit. CiEterum de penfione, quae vocatur praeftimonium, id eft, de ea,<juse exfru&i-busalicujus beneficij extrahitur iri perpe-tuum,dubium non eft , earn excömtnuni-cato conferrt non poffe, cum fit proprio be-neficium Ecciefiafticum.
50 Infertur quiuto. Eandem inhabilita-tem extendi ad muneraEcclefiaftica,utLegati, Delegati, Inquifitöris, ProvifiörisEpi-icopatüs, Provincialis, Re&oris, Guardiani propter infinuatam rationem , quöd cum Ixcommunicatus fit exclufus ab exercitio,
fed
96	»i Sö»
feü ufu horum utunerum , confequenter etiam cenfendus fit exclufus ab ipiis muneri» bus,íeu officijs,prout argumentantur Dolores ex prcecic. Cap. poßulaßis.
j i Denique hanc eandem inhabilitatem extenduht Dolores graviffimi ad muñera* & dignitates Saculares, ita utexcommuni-catus etiam horum incapax ipio jure exiflat: nitunturc. VemrciMlem,34. De EleB. itempa-ritate rationis, liquidem excommunicatus arcetur ab exercitio, & ufu ofHclj Judias', a<äoris advocad, &e.
52 Verum probabilior videtur negativa cum Suar, Con. hliníi. Efcoiar. Val. n. 11» quia nuilo aperto textu juris pronuntiatur nulla , & irrita nominado , & collatio mu-nerum íkcularium facta excommunicato : quin ex cit. cap. Venerabilew. colligunt Doctores .praecitad,eÍe£tionem Ducis excom-municati,de quo ibi agitur ,in Imperato-rem fuifíe validara, illicitam tamen, & irri-tandam , prout irrita declarata fuit ab ín-nocentio III. propter alia quoque notoria impedimenta Ducis : Jus enim , & autho-ritas, prout loquitur Innocentius loco cit. examinandi perfonam elettam in Regem, & promovendam ad Imperium ípettat ad Pontificem, quiEum inungit, confecrat, & coronat; quod ipfum teftatur Pontifex:
( «té $ m	9?
ïn fuâprafentiarecognovifle Príncipes Germanos, Secundó : quia non eft par argu>-meritum ab Écclefiafticis officijs ad fecula-ria : tum quöd iàecularia non prehibeantur direftè percenfuram ,ficut ipiritualia: tum quôd muñera Ecclefiaftica proximius accédant conditioni, feu natura: beneficiorum» quorum| incapax eft excommunicatus.
33	Quares Primo. Titius habilis ad be* neficium ante triduutn ad id canonicé ele-1 dus fuit : interim incurrit excommunica* tioném, & hodie ele&ionem fui aceeptat ; validàne eft acceptatio ? invalidam pro-nuntiant graviilïmi Doctores Ctvar. Suan. Con. Laym. c. y. n. u. quia per acceptatio-nem acquirit Jus in beneficiUm : excommunicatus autem eft incapax acquirendù Refp. Cum Lef. Toi. Pal. Dian. p. 6. n p-.
102. probabilius eíTe validam ; quia ac* ceptatio non eft aliud quàm declarado voluntatis pertinens adnudum faftum; nec eft tilla acquifitio Juris, fed pura conditio ¿ aut difpofitio iubjetti, cum nullus fibi ipfi Jus conférât: atqui SS. Cánones iolùm id irritant, quod eft aut aftus Jurisdiftionis, aut collado Juris in excommunicatum ergo.
34	Çonnrmatur. SÎBeneficij ritè col-Iati poffelîîonem accipiát excommunicatus, aut alium fui loco mittat in poííeílíonem,
G	urrum-
98	«ÖS * SO*
utrümque eft validum : ergo etiam qui ao ceptat, eleéhis alioquin tempore habiii.
Quœres fecundô. Titio a&ualiter excomunicato confertur beneficium, quod »lie non acceptât, nifi poft âbfoîutionem â cenfura, valétne collatio ? Affirmativam probabilem Judicant Lay m, Leff. Con. Di an, p. 8.1.9. R. loi. iüb certis tarnen limitation nibus : quia voluntas collatoris perfeverat tempore acceptations, quam fupponimus fieri tempore habiii. Refp. cum commun», Titio invalidé fuiffe collatum beneficium : tum quöd Juratalem collationem pronun-tient abfolutè invalidam : tum quôd con-fenfus collatoris fuerit circa obje&um incapax: ergonullus: ergo nec perfeverat vir-tualiter : neque enim traftu temporis fir-matur, quod ab initio non fubfiftit. Yideri poteft Pal. a. n. ip.
11.
Excommunicatw in probabilt valdefe?itcntia non privaturipfo Jure.autex vi cenfurœfruftibus, ¿7° proventibmBeneßcij acquißti tempore h Mi.
«OS * m	99
36pXcommunicaturti non facerc in con-
J-i ícientia fruftus fuos, feu obligan' abíl que alia fententia illos reftituere, vel curare eorum condonationem á Sacra Pcenitentia-ria, docentmulticum,&apud Gar.p-7- de ¿enefciijs c. 13.73.9.per C. pajloralü. De ApeUnt„ ubi Innocentius III. definit: & illiprovenías Ecclefiajlici meritó [uítrahuntur , chí Ecclefia communio denegatur.
3 7 Sed negativam docent non pauciores. Glojf. in cit. cap. Vafy. Petrus Ravar. Sanch. Connincb. Pal. Laym. c. f. n. 9. & Dian. p. 4» t. 4.^. u- ait, luper hac quaeftione in materia magnx cujufdam quantitatis fe olim cónfultum, mordicus hanc fententiam fu-ftinuiífe: ratioeftex comuni principio; quia poena non irrogatur, nili Jure expreffa ca-véatur: & graviííima haec poena privado fru&uumipíó Jure incurrenda non cavetur ullo aperto textuj, nam tó [ukrahuntur in prsecit. Cap.denotat fubtra&ionem/dc/'e«-dam per Judicem mediante líova fententia fuper addita excommunicationi; non veró faBam per ipfam legem, aut cenfuram,prouc communiter explicantcit. Do&ores notantes 5 quód Pontifex interrogatus fuerit* utrum excommunicatus non obftante ap-pellationefit denunciandus, & ad tempus fpoliandus fruftibus ? Refponderit, poíTe G a	de-
too	«o? §<!*
denuncian, & íübtrahi fruöus; non vefó per ipíam excommunicationem jam effe de-nuntiatum, & privatum frudibus. Unde licutExcommunicatio quä talis praecisénoti trahit, aüt infert denuntiatiationem adua-lem,ita nec adualem privationem fruduíí. Adde: quodquamvisOppofita fententiade figore Juris fubfifteret, huic tarnen rigori fuiffe per confuetudinem derogatum> eám-que confuetudinem vigere in Hifpanfa, te-ftatur Pal.p. jj. n. 4.
58 DiXiprimo : ipfa Jure, feu vi cenfurai etenim ii excommunicatus , vel ab officii) luipenfus, & in contumacia,vel mora petendo: abfolutionis perfiftens, officium nequé perfe, nequéperalium prüftet,tunc ex *«rd/;/«»-i,öbligatuseft adreftitütionem fru-öuurh, qui nort dantur, nifi propter officium , juxta cap. ultimum de Refer ipt. in 6.
% 9 Dixi fee un da: Beneßcij acquifiti tempore ha&ili: fi enim beneficium acquiiivifti ex-comrauniCatus, tum nulla fuerit ejus acqui-litio; nullaquóque,&invalida erit acquis litio fruduum i quámquam in hec etiam Cafu doceant Martin. Navar. Henriy. Avil. Cúnninch. non improbabiliter, quod fi beneficio etiam tune infervijfti, poffis frudus cor-refpondentes retiñere, non quidem titulo beneficij> fed titulo obíequij prseftici aqué
utiíis:
«o? * so»
ioi
utllis: his tamen reclaman? Gart. cit, cap. lj.n, roí.
is pro praxi lequicur Primo j Si Ca- nunicus in occulta, feu tolerara ex-eommunicatione exiftens iníervit Choro,
Capellanusmiíl'asperlolvat,ParochusSacra-menta miniftret; non teneri cos in confcien-tia fe ipfos fpoliare fru&ibus; quia licet; peccent, fe ipíós in Divina Officia ingerencia, vali<é tamenobíequium, Sí minifterium fuum fidelibus utile implent, ideóque Jure naturalifru&usfuos faciunt. Laym. cit. n. 9.
41 Sequitur fecundó : poíitá fententia condemnatoria obligan eos cedere frufti-bus: quod íi excommunicato ipíe fit pauper, & fententia condemnatoria non exclu-dat pauperes, poterit fruftus fibi applicar¿; communis cum l'al.n.6.
4a Quieres primó. Siinjufté excomrnu-catus, Scad privationem fruftuum con-demnatus fis, quid tune Hceat ? Refp. primó: Si excommunicato, 8ccondemnatio fit iojuftafimul, & invalida, feu ea, quse de-fe¿lum ftibftantialem continet, poteris ta in foro confcientiae gerere, ac fi cxcoxnmi:-nicatusnon fores: quia quod nullum eft,
Corollaria praftica
it effedum. Refp. fecundó:
G j	Si
Si
loa	»$< §0»
Sicondemnatioficinjuíta quidem, fed valida, id eft, ea cui accidentalis tantüm de-fe&us ineft,e.g.finon procedatex fcripto, vel caufa non exprefla,&c. verior eft fenten-tia Vgolini. Sair. Suar.d. ij. «. ¿o. doeentium, quód nonpoflisrepeterefru&us ab ijs , qui^ bus funt applicati contra id , quod docet cum alijs Pal. n. 9. quia injuftitia ficut non impedivit valorem fententiae, ita nec impe-dit valorem applicationis: contra Judicem tamen competer a&io ratione injuftitia:,
43 Quaeres fecundó. Utrum tibi debean-tur frudus: quos propterabfentiamá Choro, feu debiti officij ommiílíonem amittis eo tempore, quorecedens á contnmacia non potes impetrare abfolutionem á cen-fura? Affirmativam eamquam probabilem cum alijs fequitur Laym. cap. y. n. 10. quan-do nimirum per fe non ftat tolli impedimen-tum abfolutionis. Reíp. cum Bonacina Suar. Val. n. 14. negativé : nam juxt adida pcenitentia fola nontoIlit,necinfirmatex-communicationem: ergo nec ejus eífedum. Necurget paritas de infirmitate, quam op-pofita fententia adducit : nam infirmitas nullum eft per fe, nec culpabile impedimen-tum, íecus excommunicato.
■Con-
§0» 10í Controverfia tertia.
Qualu excommunicatio incurra-tur ob pmujjionem Clerici > vel Religiofi ?
^ccóntineturin famofo illo Canonc fe qu'tt fundente. Cav.xvii. q. 4- quam per quaeítiones explicabo.
4f Quceritur primó. Quid hlc veniat nomine Clerici, vel Religiofi ? Refp. primó: nomine Clerici venire omnes , quicunque faltem primam tonfuram ab Epifcopo acce-pertmt, etiamfi excomunicati, Suípenfi, irregulares, aut verbaliter depofiti, quin etiam cadaver mortui Clerici, gaudere hóc privilegió docent plures cum Dian.p 9-t. 4• K- 39.
46 Econtrá Canonis hujus privilegio privantur primo realiter degradati ? Secundó Bigami bigamia vera, aut interpretativa in minoribusconftituti eap. unicode Bigam.inó. Tertió Clerici in conjugio viventes, prxter-quamilli, qui tonfuram, & habitum Cleri-calem geftant, & infuper Eccleíias alicujus íervitio ex Epilcopi deputatione vacant cap', único. deCleri. conjug.inó. Quartd Clerici etiam in majoribus conftituti, qui di-G 4	miflb
»04	«OS * SO»
miflo habitu & toníiira negotijs fecufari-bus fe immifcent, fi tertió ab Epifcopo íuo moniti emendare fe contempferint cap.
de Sent. Excom. item qui dfmiffo habitu immifcens fe Tyrannidi, & enormi-tari, hoc eft, feditioni, vet l^ttocinijs, Se iniquis bellis cap. perpendimus cod. talis ta-men non amittere privilegium fori, cum multis docet Laym. cap. f. n. j. ,<g«wfevCle-rici publicé exercentes officiumLanionis aut caupom's.artem ignominoíamludionis, mi' mi, aut Parafiti, hucúfque, inquam»enumerad non gaudent hoc privilegio Canonis, illud tamen favorabile eft, quod docent Martín. Navar. Mol. Avil. Pal. initiatum pri-má tonfurá , vel minoribus Ordinibus, etiamíi tonfuram , & habitum communiter nongeftet, neccum licentiaEpiicopi alicui Eccleíiae inferviat, nec in aliqua publica Academia literisvacet, adhuc tamen hoc privi-legiogaudere, quamquám per Tirdent. SeJJ,\ 23. de Rsjor. cap. 6. non gaudeat privilegio í ori, & pro hac fententia adducit Gonfal. de-clarationem congregationis Concitíj.
47 Refp. Secundo: nomine Beligioji com-prehenduntur omnes utriiííque fexüs Reli-giofi, eorúmque converíi, & converfie C. non dubium. c. ex tenore. c. de Monialihui de Sent. Excom. ¿Item Novitij tamquam pro-
ximi
Sfl»	ios
xlmi in via adReligionem fufcipiendam c.Ke-li o i fijo. eod. in 6. Item Fratres Tcrtiarij Or-dinumD.Dominici, & mei S. P.Francifci vitam in communitate gerentes cum habi-tu religiofo, fecus illi, qui inproprijs domi-ciüjscommo.rantur cum communis/./'.13. § i,n. i^.pifftereahis Eremitas, qui edito paupertatis votó, vql alia fufceptaobligatio-pc apudPndatum Ecclefiaíticum Ordini,veI al i cu/ Eccleíiaa fpeciatim addidti funt, :»«nnu-iucrani Sitar- Ci)nnine&. Laym. n. 14. Penique deEqukibuáSereniílimorum Ordinum Miíitarium Teutonicis, S. Joannis, feu Melu feníibus,dubium nullum eft, cumíint veri Religioíi f de alijs Equitibus fpe&anda eft confuetudo, nec non fingulorum Privilegia.
48 Quaeres fecundó. Qusenam perfón® h.uic Cenfurae fubjaceant? Refp.Omnes, Se íinguli fideles utriúfque fexüs, quavis auT thoritate fulgentes,fííuadentediabolo(hoc eft,exmalitia mortaliter peccaminofa, ad quam nimirumfolet incitare, & íuaderedia-r bolus) manusviolentasinjecerint in Clerk cum, vel Monahum aut Religiofum: néque abhac excommunicationeexcuíantur pue-i ri etiam in minore íetate conftkuti modo pcrfe&um rationis ufum habeant..
G f
10$	«05 * SO»
Corottaria praBica
49CX quo fequitur primo: etsi Clericus in lui percullïonem confentiat, per-cutientem adhuc ligari cenfura : cum enim percuflïo fit injuriofa,& dehoneftativa fta-tûsClericalis,in cujus favoremea pœna lata elt, confenfus particularis Clerici nullus eftj &inefficax.
fo Sequitury^fWo : quodcum coihuni ièntentia docct Conninh.d. 14. d.if. ». 170. Clericum, fi fe ipfum malitiosè occidat, véî vuloeret; aut talem injuriam fibi inferri confulat, aut prœcipiat,incidere in eandem cenfuram ; verificatur enim deillo ipfo violentas manus in Clericum injicere: Pal. tarnen/». 23. §. i.n. 4. teftatur oppofitum ab alijs non improbabiliter cenferi, & quod Pontifex videatur de tertia perfona lo-cutus.
f 1 Sequitur tertio hanc cenfuram exten-di ad mandantes, (eu precibus, aut promit fis incitantes ad praedi&am offenfionem. Ç. mutier es. d. fent. Excom. item ad Confen-tientes C. puante, tcâ. item ad ratam haben-tes tamquam nomine fuofa&am C.cumquis tod. in 6. Non tamen extenditur contra me-rè negativè fe habentes, aut non impedien-tes, fi tamen ex juftitia impedire non tene-banÇHr.cumplurimis Lay mann. c.
«aç S0»	107
fi Quyres Tertià. Quidnam intelliga-tur per tômaym violentas'! Refp. cumSuar. d. 12. Jetl. t. a&ionem gravitur voluntariè jnjurioiam ftatui Clericali intelligi, quae fiât in fa&o, & in opere, manibus,pedibus humero , 8cc. vel etiam porrigendo ven-num,&c. vel immediatè inperionam Eccle-liafticam, vel in res illi adhaerentes e. g, lacerando , veftes detinendo violenter per çingulum, çohibendo equurafrano,&c.
Corottaria pradica.
fjTJlnc fequitur primo ; excufari ab hac ^ cenfura ex imperfedione a&ûs e. g, fi percudió fit indeliberata, &fubita , joco-ía, cafualis in Clericum non formaliter, non animo injuriandi7veldefendendi iè ip-fum, parentes, filios, amicos, quin etiam extráñeos, dummodoíit pura înnocentis de-fenfio.
54 Secundo ; per ignorantiam probabi-lem, ùt quia non cernitperfonam, dum de nottepercutit, autnoncognofcitex habitu, quem non geftat : aut rationabiliter putat eífe laicum. Quod fi quis exiftimet Titiiu Clericum, quem percutit, cum tarnen fit Cajus Clericus, cenfuram non effügiet ; feitenimfepercutcre Clericum: at vero G quis volens percutere hunc numero Qe^
«cum
108	«OS §0»
ricum Joannem,& cafu, five prœter omnem intentionem perçutiat alterum Clericum proximè adftantem non incurret excom-municationem : neque enim porterions per. culfioillieft voluntaria: Suar.Laym. n.s.
5J- Tertio. Excufari titulo corre&bnis, & difciplinae : hinc poflunt Prjekti Eccle-fiaitici , & Magiftri difcipulum Clericum etiam in facrisconftitutum correčtione mo-deratapunire : item Officiates Ecclefiaftici Cleriços turbantes divina officia ; imo etiam parentes fuos tïlios, & quidem in fen-tentia multorum cum Bonacin. d. i.q. j. j>. 6. Seïï. 4. n. 4. eciam in facris conftitutos, quod tarnen poftremum melius negant. Mol, Laym. Pal n. 8. denique propter difficulta-tem,quam jus Canonicum agnofcit, tem-perandi dolorem, cohibendique impeturr» vindicte ineo, qui videt füam uxorem,ma--trem, fororem, aut filiam turpiter pollui S Clerico five is inveniatur in a ¿tu fornica-tionis,fivevacans amplexibus, ofculis, ta-öibus turpibus, &c. quin imo fi in loco fu-fpe&o, ita ut ex circumftantijs merito con ijci poifit turpitudo, Jus, inquam, Canonicum per c.fivero. De Sent. Excom. durnodo percuifio fiat in continenti, excufat ab hac exçommunicatione percufTorem , quam-quàm pçççatum Içthale committit in per-, «ufëGnç.
Hh SO»-	109
jfd Quarti. ex Panormit. & DD. in cap, turn non ab homine de Judicijs. Sascularis minifter juftitia:,quiClericumno&uinvenit aratum ad peccanduni, vel id valde pro-abiliter,& rationabiliter pra:fumit,potefl: euirt capere, & ii fe defeiidat, percutere,ut ilium fuo fuperiori prasfenteu
57 Qusetes quarto. Quis abiolvat ab hac cenfura. ? Refp. primo. ii fit percuflio levis non quidem levitate culpa (nam fupponitur effe gravis ) led levitate comparativa per-cuiiionis, qua: Vel ex fe vel ex circumftan-tijs viri prudentis judicio difcernipoteft, po-terit ab hac Epiicopus abfolvere per cap. ptrvenit, de Sent. Ex com.
f 8 Refp. Jecundo. Si vero percuflio fit enormis, five atroX, qua:tumexfa&o ipfo, turn ex qualicate peribnae offenfie, & offen-dentis, turn ex alijs circumftantijs defumi-tur e. g. fi membrum detruncetur ,Clericus conculcetut pedibus &c. titem fi percuflio fuerit media inter levem3& enormem,quam alij gravem appellant, e. g. fi percuflio fit infacie, autin loco publico, aut cum fcan-dalo, &c. haec, inquam, abfolutio femper eft refervata Sedi Apoftolica: iecundum jus commune: poteft tamert abfolvere Lega-tus a latere propria talis quofcunque acce-dentes: Nuncius vero Apoftolicus eos ta it-
turn»
no ' «OS *
turn , qui funtde Provincia fuse legationis, feu nunciatura.
59 Abhis excipiendi funt cafus aliquot: primus i fi Oftiarius prastextu officij Cleri-cumpercutiatnon enormiter, poteft abfol-Vi ab Epifcopo. Secundut: Clerici in com-muni focietate viventes, & fe percutientes j nifi fa&i atrocitas aliudexigat. <;<»/>. yuoniam. De vit. é" bonejl. Cleric. Tertius : Regulares ejuídem clauftri fe invicem percutientes fton enormiter, poífunt á íuoPrxlato ab-folvi, fed hie redé raonet Mol. torn. j. d.6o. VidendaeffeOrdinum privilegia» At vero fi RegularispercutiatClericum fcecularem, non poteritabfolvi,nifi á Sede Apoítolica, prxterquam fi percüífío fit levis, tunc enim ab Ordinario Clerici poteft abíolvi c. fyli-giofi.defentent.Excom. in6. DeniqueEpifcopi per Tndentinum Sejf. 24. c. 6. poflunt ab hac & alijs excommunicationibus juxta dida, modo deli&um fit occultum & ad forum contentiofum non dedu&utn, abfolvere. Mendicantibus veró Religiofis non abfimi-lis poteftas eft conceifa per fpeciale Sedis Apoftolicae beneficium. Adextramum fa-vorabile eft, quod Dian. p. 11. t. 8. 1 /. pro-bat adducens duodecim graves omnino VD.xotoriHtn Clerici percuílorcni non eife
cen-
«os * so*
III
cenfendum l n¡ÍÍ poft declarationem Judiéis.
60 Ubi vero impenditurabfolutioab hac cenfura, rede notatiV. n.zo. praeftandam prius effe ab excommunicato fatisfa&ionem parti lsefae, quantum commodé poteft. St. cundo in eventu, quo quis abfolvitur pro* pter impedimentum temporale , de quo Jlfungd. 6. q. 6. n. 2jf. exigidebet juramen-tum comparendi coram fuperiore j quod ii poftmodum non comparuerft, incidit in fi-milem excommunicationem per C.eo¡ qui. de Sent. Ex com. in 6,
Controverjia SekBa.
An Leges Pontificia vetantes leétionem Librorum prohibi-torum in Germania vigeant ?
Species fa<5ti. Adeo olivetis Chriftian¿£ Keipublica libri darnnatifunt fatales, utfolo af
in m * so»
latu ijsdem fint exitiaks j SÍC refert Abdias Babylonius L. 4. Certaminis Apoftolici de S.Ja* cobo Jpoßolo , qui libros Her-mo venu ante fuos facrospedes ab ipfo converjo Hermogene delatos> ut comburerenturjuffit appenfis lapidibus , ¿7° plumbo in man de mergi ,ne forte, inquit, odor incendij vexet incautos. Tantut fuit horror librorumprohibi-törum>
61 A Nte refolutionem Nota: Über Haréti cus is dicitur, qui errorem contra re-ñam fidem continet: Uber H¿retid vocatur ille,qui ab Häeretico compöfitus eil,quam Vis hserefim nullam contineati Überprohibitui illehabetur,qui in authentico indice lib-rorwm prohibitorum notätur
62 Dico. Obfervantiä legis Pontificia: de non legendis vetitis libris afficit Alemari-nos. Sic in praxi potiores Germania Theo-logi
Prob.
* SO*	115
Prob. ptim6 Bulla Pij IV.editaRomse die 24 Martij 1 {64. incipic, Dominici Cregisj j'bi: " Nos faluti animarum confulere,eam-i " que ob cauiam providere cupientcs,neli-" bri, & fcripta cujuscunque generis , qua: " in eo improbanuir live ut haeretica , five " ut de haeretica pravitate fufpecta , five ut " pietati,ac morum honeitati inutilia, aut " aliquacorre&ione fakem indigentia, poft " h.ac aChriiii fidelibus legantur,ipfum in-" dicern una cum regulis ei praepofitis au-" cboritate Apollolica .tenore pndentium " approbamus, imprimiqueac divulgari, 8c " ab omnibus Univerfitatibus Catholicism " ac quibuscunque alijs ubique fufcipi, eas'-rt que regulas obfervari mandamus , atque " decernimus. Inhibentes omnibus, & fin-gutis tamEccIefiafticis perfonis, Sasculari-" bus & Regularibus cujuscunque gradus , " ordinis, & dignitatis fint,quam laicisqu6-" cunque honore, ac dignitate praeditis, ne " quis contra earum regularum praefcrip-" turn , aut ipfius prohibitionem indicis li-" bros ullos legere , haber£ve audeat. Si " quis autem adverfus eas regulas prohibi-" tioncmque fecerit, is quidem, qui Haere-h ticorum librosj vel cujuscunque authoris " fcripta propter haerefim, vel falfi dogma-" tis fufpicionem damnata,atque prohibita H	" le-
ii4	«té
" legerit,habueritueipíbjure in excómmii-" nicationis pocnam indicar: eámque ob cau-" fam in eum tanquam de hasrefi fuípe&um
" inquiri, & procedí iiceat.....Qui au-
" tem libros alia decaufaprohibitoslegerir, " habueritue prceter peccati mortalis rea-" turn Epifcoporum arbitrio feveré fe no* " verit puniendum. En caütelam latam pro " omnibus Chrifti fidelibus, de quorum nu-" mero hodie potior Sacri Romanilmperij " pars eífe gloriatur.
6 4 Probatur fecundó. LegeReligiofiííimi Auílriaci Imperatoris Caroli V. edita Wor-. macis die 8. Menf Maij. Atino 1521. A¿ veri Romanar urn Imperatoris §: 10. "Man-'' damus iníüper vobis omnibus, Scfingulis '' prxfatisifub eifdem pras nominatis poenis* " nequis Martini Lutheri fcripta á fummo " Pontífice authoritate fuá Apoftolica ( uC " prcemittitur ) damnata, aut alia quaecún-* quetam latino, qukm Alemánico, feu alio " quovis idiomate,ab eo ha&enus compo->' fita,veíin pofterum componenda utpote " mala, fufpeéta, & á notorio & pervicaciílí-" mo hxretico provenientia emere, vende-" re, tenere,legere, defcribere, imprimere, " aut defcribi, vel imprimí facere, aíTerere, " íuftentare, predicare, defendere, praefu " mat: non obftante, quodin illis etiam ali-
«gs §0»	iif
"qua bona (adfallendas fimplicium men-" tes) immixta eflent. In quo praeter juftam " Sedis Apoilolicae fcntentiam , etiam lau-"datiflimam veterum Patrum inftitutio« " nem, 8c coniuetudinem omnino exequen-" dam duximus. Qui Arianorum , Prifcil-" lianiftarum, Neftorianorum , Euthychia»-"norum , 8c aliorum haereticorum libros, "Sc in illis contenta omnia , tarn bona, ." quam mala, promiicufe exufferunt, 8cad-"nihilarunt. Nam fi optimi ouique cibi * unius tantum gutta veneni ( quo huma-" num corpus laEderetur)infufionefufpefti " penitüs funt abijcindi , quantö magis ea " lcripta , jquibus tanta & tarn noxia aiji-"mabusvenena päflim inferta funt^ non " folüm nobis cavenda fuht, fed etiam ( nc " alijs noceant) prorfus deitruenda, 8c cor-" rumpenda atque ab omni hominüm me» " moria veniunt obliteranda.
§. 12 " Verum , quia maximfc caven-"dum eil,neMartini libri, aut ex illis ex-"cerpta mala , fupreffo, aut etiam mutato " authorisnomine, publiccntur: quia etiam " non iine magna animinoftri offenfa,mul-"tosquotidie videmus, & audimus , cum '»alibi, tam maxim£ in Germania, componi, '' & imprimi libros, pluribus malis traaitio-"nibus, 8c exemplis refertos.: 8c ne , noii H 2	"omni
ríe
* omni áftu & dolo, humana: natura» Tioftte, " Chrifiianis laqueostendatmukos,pafliiri " divulgari pi&uraset imagines, non in op-" probrium modo privatarufn perionarum , " fed & ipfius Summi Pontificis , & Sedis " Apodolicae contUmeliam excogicatas: ex " quibus omnibus libris, & pi&uris, Chrifti " fideles in máximos tam in fide qukm ill " Vita, & nioribus prolabuntür errores, 8¿ " non íolum privataodia,ícandaIa,&fímul-" tates (prout experienda docet) multis iri " locis exorta fuerurtt : verúm etiam Sedi-"tiones , tumultus,rebeIliones , fchifmatá " in Regnis , Provincijs, & populis , atqud "univería DEI Ecclelia( niliprovideatur:) " jam jam excitanda formidantur: idcirco , " ad hanc pernicioíiííímam peftem extin-" gundam ,&füprad¡¿lorumEle&:orum , 8¿ " ííatuum concordi animo , & fententia t " omnibus, & fingulis fupra diélis,tam Im-" periali, quam hsereditario jure Nobis ítíb-" ditis , Tub jam fsepe difíis omnibus poenis " pr£ecipimus,&mandamus,nequis hujus-"• modi famoíos & peílilentes libros , íéu " quáscunque alias fchedas,fcripturas,ima-" gines, pióturas contra orthodoxamfidern, " bonos mores,& id quod SanftaRomana " Ecclefiaha&enus obíervavit: atqueetiant " invectivas criminationes, & ignominias,
con«
.»í SO»	117
" cojutra fumum Pontificem > Sedem Apo, " ftolicam, PrxlatpSj,Principes,lluiveríita-f " te$;Scudiorum,& eorum facultates hone-" Mfqueperfonascomponere, ícribere, ira-" pr i mere >depingere,.vendere , emere, te-' nere,habere; aut imprimí defcribi, de-" pingui, yel vendí íacere, quavis arte, aut " dolo audeat, aut attentet.
6f Párpenla hac Imperiali Salubérrima conñitutione non dicant Germani legem Pxhttifieiam in Germania non eíTe receptara, quin imD receptam , & plurimüm robora-tam debent aftirmare Carolino mandato» quod lucirna eji, ¿r lex lux, & via vita : Proverb. 6,
66 Dices. Adduda Carolina conílitutio folñm vetat librorum Martini Lutheri le-£kionem, Scretentionem, non autein alio-rum tantüm á Sede Apoítolica prohibito-rum librorum, Contra Le&or in DEI ti-more radicate, lege accuraté paragraphos citatos, & reperies íat claré aliorum quo-rumcúnque librorum prohibitorum com-mendabilem repudiationem. Deinde Re-ípon. Secundó per regulam Juris 34. in 6. ftr Jpeciemgentri ácrogatur : ergo repudiata una fpeciu librorum prohibitorum, repu-diatur totum genus libri prohibit!.
H 3	Pro-
IT8 «OS so»
67	Probatur tertiö á ratione. Le&io li-brorum prohibitorum, íeu haereticorum duplici lege vetatur una Divina natural i, propter legentis periculum, altera humana Pontificia, & Caeíareaadremovendum periculum etiam remotum : atqui Germani his periculis obnoxij funt ( & quedo, quis probabit fe fine periculo, aut damno anima: legere libros hxreticorum? nullus, nullus ) ergo ha* leges eofdem aíEciunt.
68	Dices. HodieconverfatioOrthodo»-rum cum Heterodoxis inculpata eft: ergo íimiliterHeterodoxorum libri inculparé íe-gentur. Confequentia patet: idem enim eft colloquium five cum vivo, five mortuo authore, ledtio liquidem librorum eft con-iultatio hominum inanimatorum.
69Refp.difting. Antee, eft inculpata quoad converfationem politicam & civilem Con. Antee, eft inculpata quoadpunätf fidei Neg. antee, hinc alter Religiofiffimus fimul 8f Au-guftiflimus nunc RegnansCarolusVI. Rex Catholicus ( Divum Imperatorem'per omnia Auftriacum Divina Providentia confer-vet in annosneftoreos) providé nuper pro-hibuit omnem concertationem quo ad fi-dem plebis permixta: cum hsereticis : ver-bum enim nequamimmntat.cor. Eccl. $7« ^ ipium prideni probibuit JusCanonicum cap.
qui-
«a? ^ se* 119
quicur.que. Tit. tie Haercticis in 6- nequis 1 icusde fide cum Haereticis prsfumat publice aut privatim difputare fub poenaex-communicadonis.
Cor ollar i a praäica.
Etrus Mítrchítntius natione Belga , íoli-dus , pius , ac infignis Ordinis mei Theologus Tr«B. z.t.z.ficl. 4.7.2. fequen-temtraditregulam generalem. Ubi nullum eft periculum legend diytos libros, nec obe-dienria ad Ecclelia: prasceptum in aliquo no-tabiliter laeditur, interdum peccatum tan-tüm veniale eft, interdum nullum., 71 Rationern hujus regular datDo&or quídam fuá opinione palmarem. Probabilc eft, ceñante fine legis in aliquo particular!, ceflare euam legis vim, & obligationem in ilio particulars; atqui finis legis interdicen-tis lecltonem librorum hareticorum ceflat relpe&u illius,qui ita do&us & pius, ut prevarican non poflit: ergorefpectu ejus cef-fibit etiarn ipfalex. SicpharmacopolispriE-ctoitur, ne venena promifcué petentibus laigiantur; fi tamen ilia vir prudens poftu-lat, liberé porigunt j quia probé advér-tunt in hoc poftulante ceflarefinem legis.
72 Deinde Germania ab Italia diftinguere certé neceflarium eft; nam Italian Provincia: H 4	fe-
lio	tft SO»
felicillimae funt,in quibus ad firman dum cor fincerumiola fides fuflicit: at in iilis, nempe Germania:, in plateis, in menfis, in pöpinis, inbalneis petitur ratio fidei, & hanetrci is erroribus tüis noftra taciturnirate, aut etiam ignoratione confirmantur: nt)n ergo foret absre, fiviri doäi, pij, & veraciter fideles, in quibus non latet periculum , in hsietico-rumlibris efi'enterudiri, & verfati.
J}At Diana argumenta hicc repudiat: pri-mum cum diftinclione , fi agatur de fine adsequato concedit majorem ; fi verb de inad&quato, negat majorem: minorem fi~ militer diftinguit, ceilarein propofito calu iinem inadaquatum concedit; ceiTare verb adasquatum negat: prohibitio enim Jl-brorum hiereticorum pro fine adaequato duo habet, nempe articulumhaereticum, k pcenam inhaereticum, qua vult obfcurare, &abolereeorum nomina: licet ergoeefiet ex argumento finis unus, remanet adhuc alter, coniequenter lex manet quo ad vim obiigatoriam in poflefitone.
74 Secundu his pauculispoiietenervari : etiam prudens taciturnitas ingerit fanum re-rum intelie&um. In praxi Leftor prudens attendatpropriam iynderefim, ac hoc faac, quod regula fupra pofiia fit Viritimorati, & pra&ici.
' Co-
«e§ % sa»	jai
Cor ollar ta praBica.
7fÜX Mar chant. cit.fčienter in quantitat© perprudens judicium menfuranda le* gentes,aut retinentes libros iiarreticorum hcerefim continentes, aut de Religiohe trabantes, aut aftrologias judiciariae, Tamuldi-cos, Cabalifticos, aut altorum nefariorum hscreticorum abíque licentia, & facúltate Sedis Apoftoiicee incurrunt duo nempe pec^ catum mortale , & excommunicationeni Bullae Ccena*. At ex Concilio Carthagt-neníi IV". can. 16. allegato á GratianoJijt.j?. Epifiop/ís Gentüium libros non legat, Hdreti-üorum auttm perlegat pro necejjitate 3 aut tempore.
76	JuxtaEdi&a Conflantini, & Thea* dofij Imperatorum , ut improba dočl ina abiooetur , nec monumentú quickm aUcfftoAejus relinquatur, riullatenus licet alicui perfona particular}, feu íingulari individuas etiam materialiter, nempe ad ornatum aut aiiam quamci\nquecauíam,etiamconfutandi gratis .libros hajreticorum hserefim continent tes, aut de Religione trabantes abfque Apoftolica facúltate-retiñere.
77	Idlántem licebit Communitati,Unr-veriitaci Conventui hujuimodi volumina retiñere, in qua viri probi, &; dočti repe-,
H s	riuntufj
132	>$< SO»
riuntur,& habent perauthoritatemponti-ficiam licentiam legendi libros prohibiros.
78 Librihíerefiarcharú,autetiam hare-ticorum damnatoru & combuftorum licet de Religione, moribus, aut fide nil tradent, fed íint meré licferarij, vel hiftoricí lunt pro-hibiti fubpeccato gravi: rationem dat Mar-tbani; quamvis ha:refes, aut errores per le noníeminent, indiredé taméaut mordent, aut animufcedo aliquo vapore conípurcant, taceo, cjuod una hiíloria etfi ut indiíFerens repraefentataplus interdum noceat, quám errónea aliqua dodrina. Modernorum ta-men harreticorum libros puré hiftoricos, in Índice librorum prohibitorum nonnotatos, nec eorum Authores fpecíficé ab Ecclefia damnatos, cenleo, poíTe legi abfque crimine.
7S)Uberatur etiam k peccarolibrum hae-reticum lcgens Theologus ConfeíTarius, Concionator, dum per ipíiim aliqua hare-íís debeat examinan, rejici, expungi, enervan pro bono alicujus; no enina ceníetur pia prudeníqí Mater Ecclefia illa prohibere voluble, quK ad laudabilem, & officij necefía-riarn executionem pertinere dignofcuntur.
80 Tandumlegentes libros quoícúnque voluntarie in notabili quantitate in Índice romano legitimé prohibiros peccantmor-
taliter
taliter: Sed fi eorumdem corre&io, aut emendatio fit indulta, poterunt retineri.
Controverfia quarta. De Excommunicatione
minoYu
Anúquitüs,<& de Jure veten in varijs cafibmfape afficiebatitur jideles excomunicatione minoriy hodie vero,&de Jure novofolürp ab eo incurritur excommunka-ti o rninor ,qui extra cafus abEc-clejia permijjos cumnominatim, & publice denuntiato , aut ab, publicam Clerici percuJJiofjem Excommunicato communicat.
T\Ecifionis hujus ratio alia non afligna-8l tur, qukm pietas Matris Eccleíia: nolentis extra ípecificatos caíus amplios vinculare fubje&os :. íiquidem Martinus V. in Concilio Conftantienfí Extrav. aá tvitan-
dttm".
124	* SO*
¿um : & Leo X. in Lateran, in duobus tantüm calibus vo!ver£,ut excommunica-ti excommunicatione majori vitentur, nem-pe nominatim denuntiatio publici Clerici percuiicres : ergo qui cum his communicant , incurrent minorem excommunica-tionemj fi enim cum reüquis excommuni-catis non prohibeatur communicatio, con-fequentur abfque timore incurrendie Centura alicujus poteft fieri communicatio,
Sa Deinde : qui communicat cum excommunicato excdmmunicatione minori non contrahit excommunicatio'nem minorem ; quia juxta glaj. in C. excellentißhmti. ii.q.j excommunicato non tranfit in ter-tiam perfonam, fiautem communicans cum excommunicato minori excommunicatione fieret excomunicatus non folüm tranliret in fecundam perfonam, qua: eft ea, qua: fe-cumcotiiunicat, fed etiamin terriam, nirni-rum in eumjquicommunicaretcumeo, qui cum primo communicavit,
84 Excommunicato hac excommunicatione peccat mortaliter, fi recipiat aH-quod Sacramentum , ve! acceptet dignitatem , vel beneficium Ecclefiafticum Ccp. fi cekfo rit, DcClsr, Excom. fed non.ijjcurrit irre-
- ~gu-
«ft§ $ §4» iif
gukritatem; quia talis irregularitas á Jure non eft expreífa.
84	Quod íi autem talis excommunica-tus Sacramenta non percipiat> fed íolüm conferat, venialiter tantüm peccat, dedu-cunt DD. ex prae allegato cap. nam poft-quam in cit. cap. prius diftum fuerat,quod celebrando peccet graviter , & poftea dici-tur,abfque addito,peccat conferendo Sa¿ cramenta Ecclefiaftica , indicium manife-ftum eft,quod graviter,feu mortaliter non peccen
Coroliaria prañica.
85 CX his íequitur primó: communicans cum excomunicatomajori exdom-mtinicatione in crimine v. g. quiacuftodem violenter detinentemin publica, autpriva-ta cuftodia Clericum adjuvat ad fortius cu-ftodiendum, incurrit excommunicationem majorem C.nuper.ic,ficonctt¿>ina de Sent. Ex-cotn.
85	Secundó : íncurritur excommunica-tio major, quando per legem , aut homi-nem lub poena majoris excommunicationis vetatur communicatio *ut in Bulla Ccense contra receptores , defenfores , fautores hcereticorum.
$8 Ttrtiti Epilcopusminore excommu-
nicft-
126 m * se»
nicationeligatus celeb rans, & Ordines con-ferens dupiiciter peccat mortaliter, & ve-nUltcer: mortaliter quidem, quia in mifla communicat: venialiter vero, quia Ordines confert.
87 Quarto: Quae iunt jurisdi£tionis a&i-V2E eligere, jurisdi&iortem confeffarijs attribuere, &c. potéft exercére excommu-nicatus minori excomrnunicatione : ratio eft; quia a&us jurisdi&ionis eft quid extrin-fecum á participatione Sacramentoru,qua fola excbitimunicátus privatur.
De Sufpeniione.
CUfpenfionis natura delineabitur per fequentia: earn generice defcribunC AA. quoa fit Centura Ecclefiaftica propter deii&um mortale, aut veniale vald'edede-eens in genere moris, & Jure, vel ab homi-ne legitimé lata , privans ad tempus Cleri-ctim ufii, five exercitio Officij, vel beneficij.
Controverfia Unica.
De SufpeYifione ab Officio,
. Ordine, Beneficio.
Sufpenfm ab o fficio,ft exerceat tfficia divina, lucratur fruttus
icorre'
SQm	j¿7
corfefpondentes $ nec videtur ejje privatus voce in Capitulo ■>• ne$ collatio beneficij eidem faBa eji omnino irrita. Sufptnjm ab Ordine[aero, ¿F hujus cfficium folemniter cele brans, incürrit ir-regularitatem. P¿r loquen-do, fufpenjlo a beneficio abjoluth lata comprebendit omnia bene-fich ubicúnque aflu pofjejfa ;Je-cus JuJpenJio ab jurisdittione.
ejfe ¡fufpenflone altérnqtu *va nullum ejjéflum produci.
jr. /.
I fufpenfio ab Officio fit abfoíuté Ia-^^ ta , fúfpendit ab omni officio tam V-J ordinis,quam jurisdi&ionis : hinc non poteíit miniftrare Sacramenta, non eli-gere, non conCedere iiídulgentias, &c. po-terit tamen recipere Sacramenta, ¡ngrédi Eccleíiam , uti jurisdi£tione temporaii, (i tjuam habetj&c;
fl Quod
tag	«Ob * §<*>,
2 Quod fi tamen Sacraprienta miniftrel*, &c. verior habet iencentia Navar. Avil. Htnriq Pal.Sanch.de Matr/m. I. j'.d.i^.n. izi non privari ipfo Jure fru&ibus correfpon-dentibus,fed pofle hoS lucari: turn quod oppofitum nullo textu (it expreflum in haC materia poenali, &odioia: turn quod mi-nifterium,aut officium praeftitumafuipenio (it xqu'^ utile fidciibus, ac prajftitum i non fufpenfo. Aliunde dignus eft operariusmer-» eede fua. Id quod confirmatur alijs cafi-bus petitis 'X lucro turpi, &c.
; Neque etiam per talem fufpenfionem videtur privatus voce incapitulo,utnotat Pal. n. 9. quia ferre fuffragium in capitulo , non eft officium ordinis , competit enim etiam laicis fratribus, feu Converfis, ut conftat ex praxi aliquando ufitata in facra CongregationeRR. PP. Capucinorum: neb etiam eft jurisdittionisEcclefiafticee: (Iqui-dem etiam fcemince vocem habent in fimU libus.
4 Nec denique fufpenii ele&ionem, aut collationem beneficij ipfo Jure eile irritam, tamquam probabilius defendunt Panormit. Suar. Coni. Pal. n. 3. fed venire irritandam , vel infirmandam , prout colligitur ex cap. 4 ult. deCler.Excom.
5Quarc uni ver'fim moneutDo&orcsjquod
_ _ . „ «OS * SO»	Í29
U fu/peníto ab officio non feratur abíbluté» íed determinaté ad aliquam matetiam, extra hanc non extcndatur: poense enimnon íunt extendends ultra proprietatem verbo-rum. Suar. d. 2i.fe3.-f. ex qua regula.
Coro liaría pra&ica.
6 gEquitur primo-, ¡n veriori fententiá Laym. Sancb. Bonacin. d. }.pu. i. n. ioi íbfpenfum ab officio, non efle hoc ipso fu-fpenfumá beneficio: nam exSacrisCanonH busconflatjhas fuípenfiones efle diftindas abinvicem, nec neceflarió, & indiípenfabi. liter connexas.
7 Sequlturfecundó: fufpenfum abOrdine^ non efle per hoc fufpeníum á Jurifdi&ione propterdidam rationem: hinc talis tametfí ipíe nequ eat efle confeflárius, poterit tamert dare facultatem eligendi confeflariüm, &c.
8. Sequituríe/7/o: fuípenfum á Ordinate non impediri exinde ad uíüm Mino¿ turn : ñeque enim in materia praefertim bdiofa minores Ordines comprehenduntur íbb facris: quod fitamen fufpenfuseflet «i¿¿ joluteab ordiney privatus foret ufu omriiuni Ordinum : quiainhismaterijs fententiá indefinita a:quipollet univerfaíi.
9 Qua in re Pal. dijp. 4. p. 1. ». hanc regulam affignat: fi fufpenfio fit ab I	aliquo
i;o	«fé -fr SO»
aliquo Ordine jpeciali, eo tantum privabit diredé, &indiredé ab altero, cujus ufusan-nexus eft priori; fecüs fi alteriusufus ad priorem non requiratur: fie Sacerdos fu-ípenfus fpeeialiter ab Ordine Diaconatus privatur indiredé ab ufu facrificij: eContra fufpenfus fpeeialiter ab altari, poterit alia muñera Sacerdotalia exercere, nempe bá¿ ptizare, abfolvei-e, &c.
io Denique iufpenfio ab Or dim efficic¿ út fifufpenfus ab Ordine Sacro ( non á mi-noribus) ejusOrdinis proprium Officiurri filemniter (hoe eft, talirationé, qu&rtonnifi ab infignitiseo ordine exereeri poflit)exer-ceat, prater culpam gravem corttrahaC etiam irregularitatem. Caters fufpen-iiones tamen hanc irregularitatem non in-ducunt: ñeque enim incurritur irregularitas nifi in cafibus Jure expreflis Suar. locó citi/eáf. S.hacde effedibus fufpenfionis ab fcfficioi
$ ll
ííCÍ fufpenfiofit á beneficio, efficit primo* quod non privet benefició,privet ta-mert beneficij frudibus, & quiahac fufpen-íiopunitj non relevat, manet tamen fufpenfus obligatus fatisfacere Qneribüs fui beneficij : quamquam frudus poífít fimul
pew
«OS * SO»	IJI
percipere ad fe fuófque alendos, fiegeat: Lay mann cap. i. ».4. quin etiamfinonegeat, pofle eos lucrari tituló prseftiti beneficij, affirmant plures apud Dian.p. 5-. 1.10.^.3.
12	Efficit fecundo: ut ii fit lata abfoluté, comprehendat omnia beneficia ubicunque locorum pöflefla, nifiex intentione profe-rentis aliavecircumflantia aliud colligatur: Saar. 1.4. cäp. 6, n. 24. indefinita enim cequi-pollet univerfali. Nec refert, quod beneficia alia fint fita in aliena Dioecefi: quiafen-tentia fertur in perfonam jus äd beneficia habentem.&rubditamfuperiorij&favetw/»: foßulaßi. defor. campet, ubi deciditur, quod Epifcopus poffit Clericum fibi fubje&um puniré privationc beneficij alib! exiftentis.
13	Áliter fe habet in iufpenfione ab jü-rijdiBiöne: haec enim femper mütatur etiani quo ad jus, feu poteftatem pro diveriitate locorum: econtra jus ad beneficia diverfa refidetihvariátumin una péríona, ubicun-que ha:c exiflat, videri poteft Pal. §. 2. n. 2. quamquäm alij cum Laymann. n. 7. velinc fufpeniüm ab officio vel ordine, vel jurifdi-ftione prohiberi ab aäibus ejufmodi Ec-clefiailicis in omni loco.
14	Efficit tértió: in fententia quidé com-muni teile Conninch. d.if. du. 2. n. 14. ut fu-Ipenfusäbeneficio reddatur inhabilis alte-
Í 2	rius
ip _ .«Off
iius fufcipiendi, nihil ominus idem Connincb. Suar.it Laym: n. 3. cenfent, validam eiTe ejus collationem , quamquam ope Judicis veniatirritanda: etenim hsec fufpeniio non pri vat jure radicali percipiendi fni(ftusf alias privaret ipfo titulo beneficij pofleili ) fed fo-lum jure proximo, libero, & expedito pra> didos fruftus percipiendi.
i f Quaeres/>rw/o. Qualem efFeftum pro-ducat iufpenfio alternativa, feu disjun&iva e. g. ab Officio, velitnejicio ? Refp. veriusmihi Videri, quod citatis undecim Do&oribus probat l*al. §. 3. n. 2. nullum effe&um ipfo jure produci, turn quod fententia incerta,& indeterminata fit nulla per L.3. cJefent. turn quod non (it affignabile tempus , quo ( ut volunt Adverfarij ) ceniiiratus alterutrarri eligat; non ante deli&um, prout conftat; non port deli&um: quia ipfo a&u deli&i de-buiflet fuiffe contra&a.
x6 Quaeresft'cmde. Utrum fufpenius ab officio poflit Jicit^: miniftrare petentibus fidelibus ea official quibus eft fuipenius? Refp. Si nondum fit denuntiatus, neque po-tuit prius a fufpenfione abfol vi, poteritlicit^, &abfquelabe irregularitatis miniftrare per conftitut. ad evitanda magis explicatam in Concilio Lateranenli Tub Leone X. Econtra fi denuntiatus eiTet, id ei omnino non lice-
ret
* SO»- 13?
ret extra urgentiílimam neceflitatem, Sc feclusu fcandaló , tametfi ab alijs fidelibus poílularetur: hasc enim petítio eftiniqua,& inducens ad peccatum. Suar. dift. 2,6.feci. 2. w.7.
17	Quxres ultimó. A quo toll! poflitfu-fpenfio ? Refp. primó; íi ea lata fit tamquam eeníiira adcórrigendam contumaciam, pro-utferrilolet; indefinité abfque temporis di-fignatione, potent poll pera&am pceniten-tiam,&(atisfa£tioncm colliabEpíícopo non. obilante publicacione criminis , niíi íümmo Pontifici fit ípecialicer refervata Suar. Avit. Liiym.cap,4.n.3. alijs tamen tali privilegio carentibus id neque in foro confcientise co.n-cedicur: eó quod abfolutio á (ufpenfiono non debeat neceflarió prsmitti abfolutioni ápeccatis, ficut debet praemitti abfolutio ab excommunicatione.
18	Refp. fecundó ; Si lata fit tamquam pura feu vindicativa poena fine ullo refpe-ftu ad emendationem contumacia», neganc Do¿loresapudy/^«wg §. j.n.61. jure Ordinario tolli poileab alioinferiore, quam ab ipio authore: cum enim per talem judicem fit in ilia poena determinatum tempus, ne-quit inferior hanc voluntatem Judicis im-mutare.
I 3 20 Per
H4 n	* Sdm
19	PerTridentinumtamen Se[f.24.cap.$\ conceflumeftEpiicopis abfolvere ab omni fufpenfione, feu cenfura, feu pcena, dumo-do proveniat ex deli&o occuko, ut notat Laym. n. 4. cap. 4. quin addunt Poftores, qui per privilegium certis Mendicantibus conceflum, poife hoc ipfum eofdem effice-repro foro confcientia; affirmant cu*n Avil. fa. 3. dijp.6.d. 2.
20	Forma porro abfofutionis a fufpen-iionehxc eft : abfolvo Te i vinculo fufpen-fionis, quod propter tale NN. crimen in-currifti, & reftituo Te ad executionem tui muneris , vel ordinis, vel ad beneficium tuum in nomine Patris &c, Suar. dijp. 29.
De Interdi Bio.
1 pErperam, 8c imperii nonnulli fcripferS ante Alexandri III. Pontificatum nul-lam interdidi memoriam extare in Ecclefia, fiquidem hujus ceniiirsp veftigia videre eft in Concilio Triburienfi Canone 32. & Cabilo-nenfi iecundo Can. 26. definitur : quod Jit cenfura Ecclefujlica, qua. certis perfonu locifue interdicitur, fr probibetur divinorum officio-rum celebratto public a, & Sacramentorum admin ijlratio, qua ad nafcentium, vel morien-tium falutem neceff«ria non funt, & Ecclefia-Jhca fepultura.	Aliud
gl so» m
Aliud eft Locale, aliud perfinale: locale diredéfertur in loca, in quibus divinorum officiorum celebratio , & Sacramentorum confedio,adminiftratio ,&Ecclefiaftica fe» pultura prohibentur- Perfonale immediate dirigitur ad perlones, eífque interdirit certo quodamufu divinarumrerum; &differtab altero, quod certo loco non definiatur: per-fonae enim fimplíciterinterdida prohibitus eft certus rerum divinarum uíus ubicúm-que fit.
2 Utrdmque fubdividitur in generale, feciale, & Individuum, ieußngulare: generale interdidum eft, dum totalis aliquage-neralitas interdicitur, utfi in interdigo loca-li Regnumtotum,Provincia, Civitas, Ca-flellum interdicitur; & in interdido perfo-naliomnesÍncola unius civitatis, aut regni interdicantur: in mixto, fi civitas cum m-colis fimul interdidp fubjaceant. Speciale dicitur, quando pars tantüm alicujus loci, auccommunitatis interdicitur: in mixto fi Ecclefia fpecialis, vel collegium cum certis perfonis interdicitur. Individuum (eu fin-gulare eft, quod perfonam aliquam, aut per-fonas difparatas tantüm afficit.
fcSffcJCíe&Jí KUKUK
i 4	Coa-
w	* m
Controverßa urica*
Deadminiftratione Sacramen^ torum tempore interdi&i.
T Empore interdißi localis poteß puem,<& adultis mi-mßrari etiam folemniter Baptif-mm, ¿r Confirmato uti & Viati-* cum Sacrum j non tamen extre ma unttio, & neque fepultura laich: celebrari tarnen poteß. matrimonium at ßne bene du ¿Ii one nuptiali: prater a infeftk, per cap. alma mater, de fem. Ex* com. in 6. exceptk, poteß etiam Euchayißia minißrari cum certis conditiombiu, ¿r5 cum ijfdern etiam miffa per ßngulas hebdomadal una.
3 Pri-
«GS * SO*	i?7
5 Prfmö: uium tarn a&ivum, qukm pafiivum Sacrameniorumprohiberi per in-tei dictum exceptöBaptifmö tarn infantiurn, quam adultorum ob necetfitatern hujusfa-cramenti, definita eft ipfo jure fententia C ejuoniam. de fent. Excom. PolTe prstera confirmationem tamquam accelfonum, completivum , leu perfe&ivum Baptifmi conferri, docetur communker-j utrumque autempoteft folemniter miniftrari,ritu vir delicet coniueto Suar. dij}. ij.feft. i.
4 Secundo: Eucbariftiam, feu Viaticum non negari decedentibus contritis, & poe-nitentibus, habetur Cap. perutüe. eod.& cap,, ¡qnod m te. de Vjznit. & Rewif. conceditur praetera eum in finem iölemnitas confucta in deferendo tanto tamque auguftiilimo Sa-cramento.
f Tertiö : prohibetur tarn per cit. cap, guod in te, extrema unäio poft collatam Euchariftiam, neque enim cenfetur Eccle-fia conferrevelle minus,dum contulit ma-, jus, aliäs vis ceniurse elideretur;- negatur praterea faicis fepultura Ecclefiaftica. Cle^ ficis verö , qui fervarunt interdi&um per cap. cit. coneedit Clemens HI. pofle in loco facro (epeliri line tarnen campanarum put, fationeiSf cefTantibus omnibus folemnitati-buSj&c. porro. Clericoruxn appellatione-I 5	quo,»
i?8	* S<*
quoad hune effeäum intelliguntur omnes perfonœ Eccleiïafticîe ad aliquod Eccleiiae fervitium appliçatse.
6 Quarto : non fufpenditur celebrado matrimonii, ut redé contraer. Sanch. /.7. ¿e Matrim. d. 8. w, 2. defendit ex cap. ÇapeUar. fitu.defer¡p : quia, uç argumentatur Laym. miniftri funt ipfi contrahentes, aut ut vulc l'ai, quia eft fimul contraâus naturalis: eui per accidens annexa eft ratio iàcramenti; per interdi&um autem prohibentur ea ib». lùm, qua â miniftris Eccleiïa: duntaxat di-(penfantur. Jn tali tarnen matrimonio non eft danda benedi&io nuptialis, hœe enim eft unum ex benefieijs divinis per interdiûuni prohibitis.
7	Quinto deníque prohibentur çonferri Sacramenta Ördinis, quamquàm etiam JLayw, ca(um excipiat neceflïtatis, aut ma-gnœ penuria: miniftrorumî advertit tarnen Sair. nunquàm aut rarö eura cafum even-turum.
8	Sextö : poiTunt tarnen interdrdi tempore ingrediEccleiïam causa oratronis fun-^endae, quo tempore in ea non peragunrur divina officia: quin etiam poflunt ad Con-çjonem convocari per pulfum campante, |}ec prohibetur dari (îgnum, ut moris eft, ad §alutandam Beat% Virginem MARIAM.
<?. Se-
* SO»	i?9
5 Séptimo : illud fpeciale ftatutum eft Çap. alma mater, de Sent. Excom. in 6. quô Bonifacios ea, quo per cit. cap. concede-bantur extendit primo : ut tempore inter-di£ti licité valeant quotidiê miffas , & alia divina officia in Eccleíijs, & monafterijsce* lebrare, l'anuis tamen claufis, vocefubrnifla, pon puliàtis ad convoçan4um populum campanis, & excluiis excommunicato, ac perfonaliter jntcrdiftis > quin etiamexclußs alijs laicis privilegium non habentibus, ut notât Laym. cum Tam¿>, /, 10. t. 3. cap, 1. §. j.
71. s.
10 Extendit fecundó : quod tempore interdiäi infefto Natalis Domini, Refurre-â.ionis,Pentecoftes( & quidem cum Tamb. è- Dian.p. ï. tr. 10.^. yi.çomprehenfis etram duobus fubfequentibus feftis tamquàm per-Unentibus[ad eandem folemnitatem horum trium feftorum) item aflumptiorys Beatifà-mœ Virginis, & fefto Corporis Çhrifti çura, tota ejus o£tava ex conceífione Martini Y». &Eugenïj IV. divina officia publicè ita celebran poflînt, ac fi interdi&um locale nullum eilet, eXclufis tamen excommunicatis ^ atinterdiàis quidem admiffis, fed ea lege, ut, qui caufam interdiâo dederunt,nonap-propinquent ad altare,
'	11 AddjÜ
140 . «05 * §<*
11	Addit Suar. cum alijs trigfnta tribu$ Do£toribus,pofle etiam didis diebus facram communionem diftribui: turn quod parti, cipatio ( quo verbö utitur Summus Ponti-fex ) non folam afUftentiam nudam , fed etiam communionem fignificet: tum quod Jure antiquo licebat tempore divinorum fumere etiam panem Angelicum. Denique non pauci DD. cum Bonaci. d. 6. p. j\ n. ?. praecitads diebus etiam fepultaram facram cum omnibus folemnitatibus concedunt non improbabiHter, fed probabilius negant Suar.Conninch.Pa/. difp. s-pu. 4. n. y. quia Sepultura Eccleíiaítica non eomputaturinT ter officia divina, quae foía concedit Summus Pontifex.
12	At Qusres. Quid concedatur tem ■ pore Interdi&i generalis localis alijs diebus extra fefta illa enumerara n. n. ? Reip. per cap. permittimus. cap. quod in te. concedí Jure antiquo Parochis, & Re&oribus Ec-cleiiarum feme! in hebdómada miíTam celebrare pro conficienda Sacra Euchariftia, cujus copia fideficeret, potest etiam altera miffa dici fervatis fupradi&is conditionibus v. 9. Secundó poífunt Clerici in Ecclefia legere horas Canónicas fine cantu, nequé plures fimul quam tres.
13 Qua:-
«té *	14»
; tj Quares fecundó. Quid tempore In-terdidi liceat per conftitutionem ad evi. tanda ? Refp. cum ïamt. c. i. fideles (five Clerici fint, five laid) poffunt hodierno Jy-re licité fepelire Interdiños in locó lacro , dummodo non fint rtominatim tales dë-nuntiatî,nec locusille facer nominatimde-nuntiatus ut Interdiftus : pariter poflurtt Clerici coram illis celebrate divina officia, dumodo non fint denuntisti ut tales. At veró fi interdiüi ipfi > quamquàm non dtí-«untiati fe ingérant, peccabunti
14 Quaeres tertió. An communicate interdiga , & denuntiata ut tali, vitandi lint (inguli,nontantùmtanquarn pars commii-nitatis, fed etiam tanquam perfonae private ? Affirmant Suar. Laym. Conine. Val. n. jó. & hanc communiorem vocat Tamb. ». i. Negant Sa. Nabar. & prohabilem vocat Pal. cit. Tamk. n. 9. probabiliorem, quia perionàî non interdicuntur qua tales j fed relaté ad totum, quodconftituunt : ergó interdicuntur folùm relaté ad a&iones communitatis*
, De Irregularitate.
TRregularitas(â privatione, aut negatione J regulae fie diéta ) in numerum quidem cenfurarum, aut paenarum perfe non venit: eft quippe impedimentum canonicum pri-
marió
*42 , . «OS * SO»
mario impediens fufceptionem Eccleiiaftici Ordinis,fecundari6 ver6 llfum jam fufcep^ ti: neque incurritur propter contumaciam lidelis inobedientis praecepto Ecclefias, fetl aut jure fic fimpliciter ftatuente,aut propter maculam , iridecentiam , vel defedum (fepe etiam inciilpabilem in genere moris) repugnantem digriitati,& munijs ftattis Ec-fcleflaftici, & Regalis Sacerdotij. Cum ta-men affinitatem habeat cum cenfuris, & paenis Ecclefiafticis, idcirco celebriores ea iuper re controvert hie omitteridce non funt, relidis levioribus , cum ampiioretri itradatum anguftiae prafentium folioruni hon concedant. Porro quod inter AA; diiceptatur potiiTimum, tribus controVerliis proponimus.
Nullus Judex, vel Magifter j feu Dodor In dublo debet aliquem judicare irregularem iradit Petrns Marcl mnt. Tn y, tit. i. q. 7. n. n ex Angelo de Clavajioi ac deducitur arg. De Panit. d. i.Can. Pan* (iicut habetur if. t; 19. L. 42.) legum interpretations mollienda funt fotius, quant exafperanda. ratio; quia poena; funt reftringendaz turn quia Reus poinded fcommoditatem contra transgreifioftem le-£is non clardprobatarh : turn quia quando Sgitur de impofitione poenarum, Temper iri favorem Rei judicandum, & pronutitian-
«ftg >fr S^	14?
i3um eft: prout id ipfum notatur fupra dc Cenfuris in genere Cqntrover. 4, §. 4. n. 76,
Controverfia prima.
Ve Irregularitate ex defeftu Lenitatis.
a3 iJiks;; . -: (no:!;, j^j /.
t pl&c britur ex defe&u perfe&ae mani fuettidinisin ijs, qui diredte,vel in-dire£i:6 ad alieujus mortem, vel mutilation hem concurrunt ex officio fuo, feu ut vo* fcamus, in caufis Sanguinis: nequ£ enim tales irepraefentare poflunt lenitatem, &manfue-tudinem Chrifti Domini, qui non aliorum fanguinem fudit,fedfuum fundi permi fit in iedemptionem mundi : hirtc quamquam hecjuaex.necCooperatores ullumpeccatu admittant j maculam tamen exinde * & in-digrtitateni ad Altaris minifterium contra-hunt per cap.fufcepimus. de homicidio.
2 Pro quibus intdlligendis notat Pal. pu, 14. §.4. huic irregularitati non eife locum, nifi ex concurfuad mortem feu, mutilatto-riem authoritate pub'ica praeftito: quia mi-tiiftiris duntaxat publicis haec irregularitas iiidjjeitur Can.i, dtfi.cttp.fcnt. ne Cleric:y&e*
'44	«ÖS * §<*
Cap. Pràlatis de komicid. in 6. hinc q\JÎ con-currittamquam cauià privat a jnonincurrit haue irreguiaritatëm juxta dodrinam tri-ginta Doâorum, quos citar, Dian.p. ïi.tr. z-. 1>J ''
y Notât fecundà idem {Han.^iz., tr. i. Ref. s. referens viginri fex; Db&ores, nec publicos miniftrQs incurrère irrègularita-tem, fi fententia fuerit impedita ex aliquo accidenti, & non data ekecutioni : quam-quam Pirrh. Cor ad. in praxi difpen. I. f. c.3» teftetur, frequenter petîtam, & cbneeflam fuiife Romas difpenfadçmem etiam procafu, quo per Judicem vel miniftros non fteterit, effe£ tum non fuiife fecutum : refpondet tamen Dian. id fa&um, & conceifum fuiife nontamquàm neceflarium ,fed ad majorem quietem, & fecuritatem conieientia:»
4 Notât tertio Tamb. nomine mutilationù hoc loco venire abfciffionem feu fepara-tionem(non folam debilitadonem, aut in-habiiitationem ) membri hümani. Eft au-tem membrum Corporis animati pars ge-, rens proprium ac diftinftum muniis e. g. oculi, nares, aures,lingua, manus, virilia* pedes, mamilla fœminea (quamquàm hoc negetVian.p. 2.) econtra verè non judi-cari propriè membra cenfet Tamb. n. g. Capillos, barbam, digitum, dentes, labia,
m * m m
hervos, paipebras, auriculam , id eft, ex-ternam cartilaginem, nafum (non tamert nares, id eft , totum organum olfaciendi) quod fi pars menvbri tantiim amputetur, putat rune folum incurrí irregularitatem , quando rati one talis mutilationis idquodre-manet, non poteft dici membrum, feu quando abíoluté non poteft habere uium » ad quem ejuimodi membrum eft á natura inftitutum.
f Notat waarfo Laym.L.j.tr. 3.p. 3. cap.7» ad incur rendam ex hoc capite irregularitatem, necefle eife, ut cooperatio fit aliqud modo notabilis, & non admodúm remo-mota, aut per accidens : quare irregulares non funt, qui fur cam sedificarunt, funes con-fecerunt &c. fecus qui fcalas applicat funem defert ad fuipendendunn
6"CXhispro praxi fequitur primo: irregu-larem eífe judicem in caufa íangninis» vel mutilationis * teftem, accufatorem,Ad-Vocatüm, Confiliarium, Notarium, Tortores , Satellites, Carnificem,Prsconem pras-cedentem 8c fententiam illius proclaman-tem. At non populu, velClericum precisé ad fpe£tandum afliftentcm: quin docetW* ¿ifp. 47. fe¿l. 4• fi Clericus ex curioíitate ípe-
K	K	te
14 S .
čtet, culpam gravem non incurrere, imo f«-eundumDian.p. 4. tr.y.R. nec venialeim
7	Sequhm Jecxndo ex Petre Marchant, tr. Jr. tit. 1. q. 7. n. 4. cudentes gladios, aut Vendentes, etfi firttinftnimenta, quibus oc-eiditur homo, non funt irreguläres : nec pulfanscampana,qua ad arma convocatul: populus, & â concurfentibus occidùntur aliqui, non eft irregularis ; liquidem pul-fatio ifta refpe&u occiiïonis eft cauia remotâ, & ilia potiùs convocatur plebs ad fe tuen-dum,&confiilendum indemnitati propriac* ale repellendi vim, quam ut occidat homi-nem: oportet enim, ut quis fit irregularis, quod caufa homicidij fit propinqua.
8	Sequitur tertio : non fieri irregulärem eum,quimonet Reum, ut afeendat fcallas ; nec confeflarium, qui inftigat equum, cui Reus infidet, aut hortatur Carnificem, ut munus fuum exequatur, aüt o rat Judicem, ut Reus per breviorem viam deducatur, idque non tantîxm ratione indeliberationis* vel parvitatis materia:, ut tradit Laym. fed etiam propter ea, qux iüpra ex Palud. no-tavimus.
9	Incidenter hic noto,quod allegatis plu-ribusnotavit Di an. poile Sacerdotes mini-ftrantesinfirmis finepericulo irregularitatis vertere asgrum ex latere ad latus, vel tranf-
mutare
* SO»	*47
mufcare de ledo ad ledum, vel cibim, au* potum porrigere, licet ex inde mors citius fequatur; dumodohiec omnia cum cautela, quae communiteräprudentibus adhibetur, fiant: fcciisverö, (1 medicinaminfirmo ex-hibeant maXim£ contra praeicriptüm Medici, ex qua mors vel fequitur, vel notabilitet acceleratur juvant enim fic adione pofiti-va, & diredä ad mortem, nififort^,ut fieri poteft, & fadum eft, exeuiet ignorantia, & bona fides ZV.$-.».£.
iö Sequitur quarto: multö minus irregulärem effici Sacerdotem, qui, ut flagitia impediat, fuadet Principi, ut legem mortis ferat cöntra criminum Reos, nec Confefla-rium, qui renuit in cönfeffione abfolvere Judicem non volentem flagitioios in gentrt damnare capitis juxta legem. Addit Di an. cit. cxVafq., & Turiaft. pofle confeflarium interrogatüm de Reo particulari tefponde-re ( finenotairregularitatis ) adefle obliga-tionem eum occidendi, aut mütilandi fe-cundüm legem.
11 Sequitur quinto , fex Gibaüino apud Tamb. qui detegit malefadorem, vel clamat adefle latronem, vel excitat vicinos in fu-rem, quö fit, ut fur capiatur ä Judice, & con-demnetur, nonfipri talem irregulärem; nifi quando fic manifeftans effet fimul accuia-K ä	tor,
H8 . * SO»
tor , vel teftis neceflarius ad cognitionem caufe, vel id faceret tamquam conftitutus ex officio.
12	Sequitur/exfo: fi accufator fit in propria caufa, vel in rebus fuorum, & exprefsè proteftçpur, fe nullam intendere pcenam mortis, vel mutilationis, non incurret irre-gularitatcm capt L'ralatis. de bomicid. in 6. Proteftatio enim facit,utdicatur agerenon criminaiiter, fed civiliter. Atque tali pro-teftatione proemiifa poiîunt Clerici effe ac-cufatores.
13	Sequitur feptimo ex cît. Marchant. Qui eft in caufa leviflîma homicidij , non effickur irregularis ex cap. quafitum. de l'œ-nit. ér remijjicn. in quod l'anor mit anus no* tat, levijfima culpa in bomicidio non inducit irregular it atem, quod tcxe menti ,inquit, è~ procedit. ex texlu, fi nenipe [me taciu, ¿r fin a alia procuratione homicidium accidit. Monec itaque dottilfimus Marchantius, ne fingan-tur nugaciter ex levilïïmis a&ionibus irre-gularitates,& raultiplicentur.
It
14 QUseres primé. An Judex pluribus ^-fententijs plures condemnans to-tidem incurrat irregularitates ? Refp. cum Tainb, aifirmativè; imô Ugolin. totidem
cen-
4< SO»	T49
cenfet irregularitates incurrí, quot perforas etiam iinica fententia condemnac , eut fubfcribii'^iW. m. m, fi unica lit deli&i çaufa, unus locus, unum tempus,quo .piares Timul'ple&untur.
i f Quotes fecundo- llcrum Epifcopus poffit difpenikre fuper irregularitate ex de-fe&u lenitatis ? Afiïrmat Barèof, multis ci-tatis p;i.aUeg.jp. n. 47.Reíp.cuinT<»»¿.plu-ribúfque alijs apud 8c cum Garzia deBenef.p.7. e, tun■ 40. negativè; cum enim Tridenti-num Sef. 24. c. 6. folùm difponat de irregularitate ex deliSohomicidij, reliquit irregulari-tatemex occfionejujia diipofitioni antiquorum Canonum , per quos ea poteftas foil Pontifici refervatur. Pofiunt tamen Epi-fcopi difpenihre fuper irregularitate ex mu-tilatione occulta fui, velalterius, utdocetur communifîïmè cumr<jw¿,loc.cit. 8c Dim.
p. 4. t. 2. Py; II.
16 Quores tertio. Utrum invafusinjuftè, 8c invaíoremoccidenscum moderaminein-culpatotutelœ efficiatur irregularis? Refp. negativèper cap. in Clement. Si furiofus. de homicid a, quare Tridentinum Sef. 14. cap. 7. çommuniter explicatur cum Barèof. quod agat de eo,qui in fè defendendo excefïït mo-derameninculpato tutela!, talis enim fit irregularis) tali tamen irregularitate, quo ab Epiífcopo difpenfari poilit.	Quo-
i;o
«OS * §<*
Quçeres quarto. Anpugnans in belWi-fenfivo pro falute patrie, vel zejo fidei, ibi-démqueoccidsns, vel mutilans jncurratir-regularitatem? Negat Taml>.cap. i s. §. 14.».^ & pluribus relatisDirtw./».^. »■ fed obftat praxis ; refert enim Fagnanusin qap. pititio dehomicidio. n. y. fuifle à fummo Poiitifice commiiTum Nuncio Portugalliae, ut difpen-fa;-et cumEcclefiafticis, qui in cafu inevka-bilisneceilîtatis infideles, velhaereticos oc-ciderunt, vel mutilarunt, defendendo pa-triam. Deinde facra Congregatio Çonci-lij in una Sagrabienfi die 17. Novembris ÏÎ851. refponditjCanonicumSagabrieofem, à quo in defeniione patriae, & fidei occifu* fuitvexilliferturca, mcurriiïè irreguîarita-tem, & opus diipenfatione cum eo fuiiTe. Nec argumentum â prioris quaeftionis re-iponfione duci poteft : difpar enim eft ratio ; > in praefenti quippe caifu voluntariè procedit talis ad bellum pugnatidi cauià, sicque voluntariè fundit ianguinem humanum, non fie in priori.
18 Quaeres quinto. An Clericus exercens artem chirurgiae fit irregularis? Reip, affir-mativèper cap.fenten. Ne Clericivel Monach. eap. tua nos. dehomicidio. Videri tamen poteft: Dian.pa, 4, tr.i. 1{.23. Laicus pnetereà, qui earn curam exercuit, qui vultpronioveri ad
Or
«0§ * §0»	Ifi
Qrdines, ex ftylb curia: Romana: debet pe-tere difpenfationem; quia cenfetur irregularis teíle Corad.}, i.cap.j. n. i. & z.
19 Quaeresfextc\ AnClericus, aut Reli-gioíus adjuvans chirurgum ad abfciifíonem membri, quod arte chirurgiae debet abfcin-di, incurrat irregularitatem ? Refp. negati-vé: turn quia nullo canone id exprimitur, & irregularitas hraud contrahitur,nili in ca-írbusá Jure expreílis: turn quia per mutila-tionem membri fanitatis gratia factamin ad-juvante non notatur fpecialis lenitatis de-fedus, non enim is agit mutilationem nec phyficé, nec moraliter.
Controvertía fecund?.
Pe Irregularitate ex deltílo in Communi.
apTRregularitatem ex delicio non contrail i per íolum adum internum, fed ne-ceíTarió requiri externum, confummatum* ac perfedum fecundüm proprietatem ver-borum Canonis irregularitatem ¡nducentis, conftat ex didis. Adde, nec incurrí propter delídum tantum veníale, prout cum omnibusfentitLawman.1.1 .tr.f.fa.T. cap.t.
ifi ,
»•4.gravi(limum enim malum eft irregularitas: quare fi quappiam circumftantia ex*, cufetur delidum ä mortal!, non incurretur irregularitas ex delido Dm», communiter receptus/xa. 4. tr. 4. R. ji.hinc
21	Öfteres prima. An ob caufam dubiara ceniendusfis irregularis ?Reip./r»»p: in di> bio Juris, hoe eft, dum dubitas,an tahfada impofitafit i Jureirregularitas, probabilior iententia hebet, tenon efie reputandum irregulärem : nam per cap. is. qui. Ae.fent. Sx-com- in6. obnullum fadum incurriturirre-gularitas., nifi injure fit expreflbm : at re-ipedu illius, qui poft diljgentcni inquifitior nem dubitat, an tali fado annedatur Jure; irregularitas, non eft ilia in jure expreflä^ ergo. Deinde omnia Jura etiam ut conibna juri naturali clamant,in dubio del:do abfol-vendum effe reum, adeo ut Tola riegatio pro-bationis in adore fit caufa iufficiens abfol-vendi Reum: ergo ab hac regula fine aperto contrario textu non eftrecedeudum: hujus fintentiae patroni funt Suar, Sanch. aliique cum PJ, difp. 6,pu. 1. $,n.3. cum quibus.
22	Refp. fecundo excepto caiu homicidij etiam in dubio fadi non es cenfendus irregularis : ratio primi C4p ad aud'tntiam. tap. ft-gnificaßi. cap. penult, de homicidio : ratio ffe-cundi dedutitur ex ijs, qua; antea de dubio
ju-
«o? *	in
Juris diximns: & confirmatur ; quia Jura folüm calum homicidij in dubio excipiunt: ergo hsc irregularitas fine aperto textu non poteft ad alios cafus extendi. Hase in fen-tentia probabiliori, quamvis contrarius ali) cum Ntvar. C*vary Vafy. valdč probabi-liter defendant.
Quaeres fecuvdä. An ignorans alicui delicto impofitam efle irregularitatem ex-cufqtur ab illa ? Excufari docent Saneh. L. 9. ' de MiUrim. dijp.}}. n. 17. & 19. Coning de Sa-eramt-ntis difp, lS.diti. 4.». 19.& JJ. dumodo ignoranta non fit crafia, & fupina: alij ecoii-tra exdpiunt irregularitatem exhomicidio, qurppe quae non imponitur ramquam pur$ prepa, fed pracipuč propter defečtum leni-tatis. His dum fubicribk Dian.pt1. 4. tr.z, K: 36, addit, probabiliifimam , efle icntenT tiam Sanchez quo ad irregularitates alias, qua: fiint impoiiKE in puram peenam delicti. Deinde docet; Laym.cap.i 17.1. ad irregularitates , qua: ex deličto oriuntur, requiri do* lum, vel culpam latam , ideöque ignoran-tiam quameunque, ii crafia non fit, excuiare* Pcnique videri poteft Pa/. diß>. 6.pu. 6 n. j, ub| relatis multis docet tamquam probabU le, quod ignorans probabiliter peenam iiv regularii;a.tis delicto eÖe impofitam excu-, fetjir ab hac poena, quamvis. fateacur oppo-, K s	fitam
y4 „ * so»
litam elle velut communem , & in praxi receptam.
Controverfia Tertia,
De Irregularitate ex homicidio voluntario*
^Iaritatis gratiá quseftionem multis nodis, implexam explicabo per diviiionem ho-miádij in cafualexmorale,phyficum.
I
Homicidium cafuale.
24 p Rimo itáque cafuale fimpliciíer dici-tur,quod cafu, ideft , praeter om-nem ¡ntentioném occidentis fit ex opere tali, ex quo vel omnino per accrdens, vet tanfüm interdum folet fequi occifio,quod poftremum dicitur Mxtum cafuale. Hoc porró opus vereftlicitum, velíllicitum vel omiííío aficujus operis: de his.
25 Regulam primam dat Tamb. I. 10. ir. 4. cap. i.r. §. z. n. 6. Si das operam Iicitaft rei, & debitam moralem diligentiam ad hi-b$as, ne quis offendatur ; ex fecutadeinde occiíione nec peccas , nec incurrís irregu-laritatem, fecus (1 periculum prcevideas, de-bítámque diligentiam omittas.
Co.
*QÎ * 50»	ij-f
Cor ollar iapraiïica,
26 UX tjuoïfequiturprimé? Si e. g. tectum domûs deftruas, & omnem moralem diligentiam adhibeas clamando , ut fibi quilibet caveat â projedione tra-bium, &c. Non eris irregularis, fi qfllspiam prseter tuam, intentionem occidatur.
27	Béquitûïfeiundo. Si nulla rarione'peri-culum offenfionis cuipiam praîvidere peteras, nullam pariter culpam, vel pcçnam çontrahes ex fubfecuta oftènfione.
28	Ex his poterunt explicari varijçafus refoluci prasfertim cap. Prœsbyter. cap. Dile-clus. de homicidio, in primo â Sacerdotio re-movetur Presbyter per irregularitem in-curfam ex homicidio cafuali, fed culpabiii, quia in modo exceiîït, legatur textus. In iecundo verô capitulo homicidium cafuale nonimputatur ei, qui illud patravit,quan-doquidem operam rei licita dédit,nec fuit inculpa.
Secunda Regula.
2Ç) CI vacas operi illicito in alijs materijs ( excepta materiâ homicidij, quam-quam neque hanc Tamb. excipiat n. 12. ) debitam diligentiam ad prœcavendum ho., micidium adhibuifti, probabilius eft, te no$
«©§ * §0»
incuriífe irregularitatem, fío Pal. cum multis fu. ir. §. 4. k. y. quare fi a&iones illicicse non fint de fe periculofae, & mortis induétU vat, ut raró exerceri non poííint, quin fe-quatur homicidium, non incurretur irregulares, dumodo debita diligentia adhibea-tur adld pra?cavendum.
Corollaria pra&ica.
30 JJX quo íequitur primé. Ebriusetiam, cum culpa mortali, qui in ebrieta-te occidit hominem ,non inourrit irregula-ritatem, dumodó non adverterit fan« mentís, quod fe periculo occidendi exponat, aut debitam diligentiam adhibuerit praca-vendi periculum.
31	Sequitur fecundé quamquám cum Laym. oppofitam multi doceant, valde ta-men probabilis eft opinio Suarez. difp. 46. fc&. 6. n. 19. Si vulneratus levi, & non le-thali vulnere moriatur ex fuá intemperan» tía , vel ex negligenria Medici, verbevans non incurret irregulaj itatem ; néque enim vulnus tale fuit caufa mortis.
32	Sequitur tardé. Econtra adulter temeré ad alienam aceedens ,8c debitam diligentiam non adhibens ad pra?cavenduni mortis periculum , fi maritum aggredien-tem interficiac in fui > vel uxoris defenfio-
nem»
SO»	15?
nem , efficitur irregularis: ficut n contu-melij's aliquem provocares j credens iridc accepturum occafionem ad te occidehdum, quem deinde aggredientem occideres: jam enim es caufa iniqua mortis , atqüe hoc quidem in fententia communiori, quamvis ab irregularitate excufent ali j cum LeJJio L.z, top. 9,»' 10 f. lat& Tamb. toto §. s>
Tertia Regula.
33	Ol te puri; negative habeas , non im»
pediendo homicidium, ita ut oruiffio ■IIa fit folüm contra Charitatem , erit quidem peccatum mortale, fed hon incurretur irregularitas ; fecüs fi omiffio ilia fit con-tra jußitiam, quä quis ex officio aut ftipen-dio tenetur alterum defendere ä niorte , vel nvutilatione : fic cum pluribus Tamh. n. j7. at verö in neutfo cafu incurri irregu-laritatem docet velut probabile cum Vafyt Dian. tr. 4.f. ¿. J^. 7-
§. 11.
Homicidium morale*
34	XJOccomprehenditmandantem,cott-
fulentem, faventem .impellentem, &c. quod pro objefto habere poteft vel immediate ipfumhomicidium, velmediat£,ni-mirum aliquid aliud, ex quo per accieens
ie-
if8	£ S<*
iequitur homicidium , & hoc poftremnm bertinet ad homicidium cafuale, quod paulo artte explicatum eft, v. g. mandas alicuij ut natet pet Nauportum, in quo per acci-dens fubmergitur,& de hoc difcurrenduiü eft fecundùm regulas fupërius addii&as : de primo autem.
3 <¡ Regula íit, quicúnque pra?cipiendo, tonfulendo , hortando, vel alió quovis modo inducit alterum ada£tum aliquem, qui cognoícitur conjungi cum periculo mortis, Vel mutilationis, erit irregularis fecuta morte vèl mutilatione, quando non ça vit fuffi-cientur , id eft , fecundùm circumftantias cautela: debits fecundum prudentis viri irbirrium , fecus fi vel nullum periculum n.ortis ( excepta materiâ occifiva, feu pec-cati homicidij in fenténtia Suar. dijp. 4f. Ji8.2.)prudenter fuípicari potuit, aut fuf. Scienter cavit : ex qua regula plures cafus refolvit Tamb. §. 3. n. 2.
j 6 Alterum morale eft dire&è volitum homicidium vel mandando , confulendo, vel alio modo cooperando: & per hoc incurrí irregularítatem .habet apertus textus Cap. fient dignum. cap. Signijicafti. Di homicidio. Nec fuíficit fimpliciter revocaré mandatum, aut confilium, nifí fimul fit re¿ tocatio efficax ante ejus exeeuuonem.
37 Id
«ftg 4< SO»
In dubio porr<b,an is,cui datum eft confiiium, fine eo, delidum eflet commii-iurus, potius prsefumendum eft, finecortfilio non fa&ururn; quia in dubio nemo pnefu-mitur delictum commiflurus L. merito.f. pro Socio. , confequenter coiifulens in tali dubio irregularis cenfebitur.
3 8 At confulens minus makl V. g. ampii-tationem manus ei, qui abiolut£ vult occi-dere hominem,& quem ab homicidio alia via avertere non poteft, minime, efficitur irregularis; fiquidem tale confiiium non eft caufa moralis amputate marius, quippe ipii confulenti haud eft voluntaria, fed potius eft cauia,ne fiathomicidium.
39	katihabitio,approbatiopatratihom<-cidij,abique tamen uilacooperatione rati-^ habentis,non reddit irregulärem ratihaben-tem,hinc recipiens, occultans, defendens homicidam,aut ei aliquid donans propter czcdem factam,non incurritirregularitatem, quia hi adtus cum homicidium fubfequan-tur nequeunt dici illius cauia moralis: ergo ä ratihabente nullo Jure contrahituf irregularis.
40	Hac rarione motus refolvi aliquan-do propofitum cafum in favorem ejus , qui ■in animo gaudebat de occifiöne inimici, <jtiäm gaudens inferendam perfepe medi*
ta-
i6o	SO»
tabatur, imó opportuniratem quasrebat ¿ fed ab alio accidit, cum quo nec paftum ha-buit, neceiconiilium dedit, minus manda-tum, actalem ptonuntiavi ab irregularitate quidem immunem, fed non á mortali pec¿ ©ato.
41	Quaeres primo. Flavins niandat Cajo* ut occidat íempronium, Cajus verö öccidifc Julium: eíl ne fiavius irregularis i affirmat communis telle Pal. pu. 1$. §.zn. jr. non qui-dé vi homicidij moralis direéli, fed moralis cafualís: flavius quippe-tamquam caufa voluntaria conílituit Cajum in eoperieulo. ut occideret Julium. Negat ecorttra Tam¿>. §.7. n. 19. addens apud Fariñas, extare ta* lern declarationem Cardinalium.
42	Quseres fecundo. Maurus Serrtpronio dat con(ilium,ut potius fe exponat mortis periculo, quam cum aliquali ignominia re-cedat ä furia perfequentiutn lémprónium : an fecuta mortefempronij Maurus fiat irregularis ? Refp. itä redé videri: ratio eft ; quia exponens fe periculo mortis temera-rié, & abíi^ue honefta ratione, fecuta motte , homicida fui eft : ergo ad hujufinodi periculum fuadens feu eonfulens alterius homicida moralis erit : atqui homicida moralis irregularitatem incurrit: ergo Maurus fie eonfulens irregularis erit fecuta mor-tefetppronij.	4} Dixi
«os * m isï
43	Dixi ai/que honejia ratione'. nam qui confulitalteri, uc moriatur pro fide, pro bono publico > pro juila patria; defenfione , «on incurrit irregularitarem ; iiiadet enim aftus heroicos ex honeftiffima caufa. Prae-tera dcdwát Avilafe&. i.du¿. y. quod amicus nonpeccet,nec irregularitatem incurretli-berans cum periculo propria: vitae amicum j quianecdire£tè,necindireûè intendit con-íulto mortem, fed magis periclitanti, ferri fubfidium, ita nec confulens.
44	Quaeres tertio. An ij , qui aflîftunt, aut hortantur milites ad ftrenuô pugnan-tlum, incur'rant irregularitatem i Hejp. ne-gativè, fibellum fitjuftum, etiamfi aggreC-fivum,&adhortatio fiatabfque fpecificain-tentione fanguinis inparticulari effundendi, fic enim hortari aliud non eft, quàm animare milites, velad officij íiii partes perfolven-dasj vel ad repellendum hoftem. Csete-rum Clericipoíruntabfqueirregularitatis timoré comitari exercitum ad minillranda militibus íacramenta, trattandam pacem* .aliáque n on habentia refpe&um ad pugnann
4f Quieres quarto. Plures fimul opem ferentes occidunt quempiam,quorum ali-qui neclethale vulnus intuíerunt ; an omines fiant irregulares ? Refp. Affirmativè, quando illí plures pram i ífo confilio, & ex L	pro-
i6i «¡>§ §0»
propofito aggrediuntur aliquem : ratio eft \ quia omnes hi funt una caufa moralis paträ-ti homicidij, & affociatio auget occidentis animum, & violentiam;
46 Circa rixantes diiponitftatutumCon-cilij Vermerianenfis relatum c. tilt; cau. xxiv. q. 8- " Si quatuor, aut quinqué homi-" nés, ièuetiam plures contraunum homi-"nem rixati fuerint, & abhis vulneratus, " mortuus fuerit, quicunqüe eorum plagam "eiimpofuit, iècundum ftatuta canbnum, " ut homicida judicetur , reliqui autem, " quieum impugnabant, volentes eum in-"terficere.fimiliter pœniteant. Qui veró " nec eum impugnabant, nec vulnerabant, " nec confilio, nec auxilio cooperatores fue-" runt, fedtantùm adfuerunt extra noXam " fint. Qujn imo & illi fiuntirregulares, qui occiio nullum quidem inflixerunt vulnùs, benè vero comitantur homicidam, eique aiÏÏftunt: hi enim impugnant, homicidam adpatrandam Ciedam comitantur, ac aiÏÏftunt, quaz a&iones fufficientem indicant Cooperationen*, adeóque etiam incurfam irregularitatem morte fecuta.
47 Notât denique Pal. §.7. n.y. fuperir-regularitateex homicidio cafetali, & mutila-tione, poflë per communionem fententiam difpenfareEpiicopum, dummodô fit occul-
tumi
mî * so»
16;
tum t nam Tridentinum S'f//.' 24. cap. 6. ex-cipit folüm homicidium voluntarium, quod Pal. cum Tamb. §. 17. n. 10. non putat ex-tendendum eife ad cafuale c fubfcribit cum alijs Barbof. loc. cit. n. 48. additque, idem poife Epiicöpum fuper homicldio volito non ex confilio, 'aut matura deliberatione fa&o; fed'exrepetina ira, vel rixa contra Suarel dijp. 44.fett. i. n. 3.
Homicidium Phyßcum.
^gpvlreftè, voluntariè, feu ex propofito ^ occidenteirij Vel mutilantem contra-here irregularitatem, & quidem â folo fum-mo Pontífice difpenfabilem : confiât cum communi fententia ex hucúfque dičlis, & habetur inTridentino Se[f. 14. cap. 7. fub tali homicidio ¿omprehendit communis fententia etiam homicidium faäum öccafionefu-bitae rixae cuttiTamb.§.6.n.s'.
49 Addë, irregularitatem etiam incurrí ex procuratione abortûs fœtus animati effe-člu fecuto. Prxterea fi dubites, an fuerit animatus? an medium adhibitum fuerit caufa abortûs ? an is fortè aliunde evenerit ? Jnhisinquamdubijs damnaberis irregulari-tatisjUt dočet communis contra non nullos
Hl.
.ji. tr. 6. K- 24. etenim in dubio L X	ho-
ho-
Î64	«05 *ft SO»
homicidij, qnando nimirum confiât de çoi> pore delicti, & folum dubicatur de perfona, aut de modo, incurritur irregularitas. Cae-terum quoniam comrriuniter docent Philo-fophi cum Art flot. & Plin. mafculum anima-iri die quadragefima, fœminam o&uogefi-ina,non eft cenfendus irregularis,quihos ante dies procuravit abortum : quod fi poil procuratum abortum, & poft quadragefi-mum diem dubitetur, num fœtus fit fœmi-na, vel mas? praefumendum eífe mafculum, 8c incurrí irregularitatem, quod in praxiob-fêrvari turn in Dataria, turn in lacra Pœni-tentiariateftaturD/rtw. Cit.». 6. Adde, quod éx procurationetalisabortûs effe&u fecuto incurrantur aliae quóque pœnae huic fceleri ftatutae privado beneficij, 8c dignitatis, 8cc.
yo Denique pUgnans in bello etiam ju-fto, 8c defenfivo incurrit irregularitatem, quandoverificatur, quod fanguis human us ab aliquo fit profufus, quia talis faltem coo-peratur adeam profufion é. Fagt incaj>.petit io de Homicidio n. 6. quod Suarez, difp. 4y.feB, 6. n. 9. admittit, fi is pugnans fit caufa próxima, utalij occidant, aut mutilent.
f i At quaeres de Clerico, qui militiae ad-fcriptus, 8c armatus fociavic fe militibus, at-que ftipendia recipit; eft taman moraliter certus, â fe neminem mutilatum, aut occi-
fum
«OS * §0»	I6f
fum fuiíTe, eílne irregularis? Refp. Matha:-uccius in ojf. car. Eccl. ap.tf. n.^.cgere di-ípenfatione ab irregu la rítate, fie Sac. Congregado Concilijinuna Ipreníi i j.Januarij aryio 170?.Forte íupponcbatur,aut prafu-rnebatur Is Clericuscauíam proximam pra:-buiíTeadoccidendum, aut mutilandum : vel certédubiamhabuitde eo confcientiara,ut notat Bonaci». d. 7.4-pu. 4. n. y.
52 llkerius afiirmat cit. Mathauccius n.34. etiam Equites Teutónicos, Melitenfes, licet pugnando, & occidendo boíles infideles nonpeccent, ad evitandam tamen irregu-laritatem opus habere, aut previa, aut íub-íequente difpeníatione Pontificia, id quod docent Cavar. Mol. aliíque etiam de Clericis, qui in bello facro ex licentia Pontificis de pugnant contra hoítesfidei,quod tamen ne-gat citatis multis Dian.p. 9.T.9.1{. 6.& 8.
f I Benevole Le&or. Percipe cafum hoc tempore belliTurcici in Morea pra£ticatutn. " SacerdosRegularis properabat cum Tur-"baChriíliana contra praefentemTurcarum " potentiam volentem vicum, in quo de-" gebat Paílor , lux fubjicere feritati; Is " collegas chriflianos & ad gloriofam con-" tra inimicos Crucis Chriíti hortabatur pu-" gna n , & ipfe quoque aggreíTores vuloe-" rsuido ftrenué repellebat; ex utráque par-L 3	"te
166	«O$ % $0»
" te cecidére occíflí multi: redux ex con* " fli&u verebatur,né irregularitatem incur-" riflet.
54 Ex hoc cafu eertum eft/w'woXIericus prohibetur pugnare cum Infidelibus, non folum eos invadendo, íeu offeníivé provocando , verüm etiam quando ab infidelibus terrá invaditur. Cap. ex multa. De Voto, po-teft tamen Clericus liberé, at íervata mo-deramine incúlpate tutelo ( qualemodera-men fervatur , cum iftud duntaxat fit quo omiíTo violentia repelli non poílet) inter-ficere injuftum fuse vito aggrefforem, quan-dó non valet aliter evitare mortem; íl'cus quando invaditur terrá: quia fie per alios térro invafe íncolas poteft repelli injuria; unde tune necellítas non eft inevitabilis.
j" f Certwm eftyerawJo.Clericus vulnerans inimicum inconfli&u,in quo plures fuerunc occifi abalijs, ex fola vulneratione non eft irregularis, conftat ex cap. petitia. Nec obftat cap. fieut dignum , ubi ex lolo confilio, vel proíentiá armatá contrahitur irregularitas fecuto homicidio per alios: non obftat in-quam; quiacit.cap. ficut dignum agit debel-lantibus non in bello jufto, fed injufto, in quo qualitercunqueClericusproftiterit operan aut confilium effícitur irregularis fecuto homicidio licet per alios.
Re.
SO»	167
Refpondeo ad cafum.Cumno conftet praelibato Sacerdoti Regulari pugnanti contra inj'uftum hbftem occidiíTedire&équem-quám, irregularis non eft, cap.ficut dlgnum: multüm enim rationi conforme eft ; ut fo-la vulnerado, fignanter in adeo neceífaria violenrias, 8c barbara: feritatis repulíione per legem Canonicam irregularitate haud caftigetur.
f7CeterumOfficiumClericatüs horrere debet omnemarmorumftrepitum , & folai Divinas inniti cure, & Providentiae, cujus efteriperefuá Omnipo.tentiá é manibusini-mici, aut pro ampliore fui gloria inimicis tradere, quotidié enim nobis dicitur, nolite timere eos, qui occidunt corpus, animam au-tem non pojfunt occidere: quare Innocentiuslll. reddit Clericos inhábiles ad pugnandum, nifivel confilio ftrenui,vel officiopradica-tionis inftru&i, aut Magnatum fint obfequio deputati. Supereft
j8 Ultimaquaeftio,an, & quomodo Irregular i tas privet beneficijs? Refp. primó: de Irregularitate orta ex homicidio voluntario haberi ex Tridentino Sejf. 14 cap. 7, privareomniOrdine , Beneficio, 8c Officio Ecclefiaftico in perpetuum. Circa penfio-nesautemrelinquitur arbitrio Judicis,fpe-chta delidí qualitate, proutBarboíl teftatur apud Pal.pu. r. n. 12.	Relp-
m
Refp./«Wo\- cum Laym. tap. r.». ipfo Jure irregularitas non privat Clericum beneficij frudiibus, & adminiftratione, dum* piodo officium faltem perVicarium admi-mftret: debet tarnen privapi beneficiö per Judicem, juxta cap. ex littexü. ¿eExcef.Pralat, imo fponte reiignare, fi difpeniatio brevi tempore non fit irnpetranda. . 60 Refp. tertie: Irregularitas non privat ipfo Jure benefices prius rit£ acquifitis : fic communis teile Pa/. loco cit. n. 9. omnes enimtextus Juris in contrarium adducendi requirunt Officium Judicis ab beneiicio* rum privationem. Ad hac refert PiUiuc. traft. 19.71. 92. expreflam decifionem Rota, quod talis poena privationis Beneficij non fit lata, fed ferenda fententia: cujus ratio eft; quia lex poenalis iemper intelli-genda eft quoad pcenam ferendam per iententiam, nifiinipfalege aliud apeni ex-primatur, quod hie non reperitur. Adde, quod cum alijs Judicat Pal. n. 7. collationem beneficij fa&am irregulari eifc validam, quamquam illicitam: neque enim irregula-ritati plures effeäus tribuendi funt, quam ] Jusipfum expreflerit: quare taliter provj-fus poteriteife tutus in confcientiapofthn-petratam diipenfationem.
AP-
«os * so»
APPENDIX i-
De Bigamia.
éilllgamus is dicitur, qui duas contraxtü ruorias: acexindebigamiaomniCle-* ricali privil 5gio bigamu deaudat; & ordine infígmrijatq-, in lüícepco miniftrare impedit. Efititáqu¿ vera irregularitas proveniens ex defeítu íacranienti, eó> quod deficiat re-prsefentatio myfterij unionis inter Chriftum per Ejus Incarnationem 5<. Ecclefiam contraste.
6z Alia eft vera, cum quis fuccefivé cuín duabus uxoribus veré, & validé contraxic niatrimonium illúdque confummavit: un-de Tola fponíalia cum pluribus non inducunt bigamiam: necmeretricium, aut concubí-natus five ante matrimonium cum virgine, fiveeo fiante praéticatus : nec bina matrimonia rata tantüir.j aut quorum unum erat-confumatum,& alterum ratum tantüm: ira probatiílími Authores, quorum ratio eft j quia posnae ultra fenfum textüs Juris non funt extendendaj.
6? Alia interpretativa ,quando, quiscum vidua contraxit, aut cum corrupta ab alio:, incurricur hxc bigamia five vir íciverit eíTc L j	vU
i7o	SO»
viduam,vel corruptam,quam duxit, five ignoraverit, five mulier volens, five per vim corrupta fitab alio ,ut tradit Sanchex.. fiqui-dem hsc irregularitas non oritur ex culpa, vel infamia per lona:, fed exdefe&u fignifi-cationis Sacramenti. Similiter incurritur bigamia interpetativa, fi is, qui quidém vir-ginem duxit, h$c tamen adulterium com-mifit, reddeatque ad illam, tam etfi vir adulterium uxoris ignoraverit.
6 4 Ad hsec quxfivit Confeífarius quidam veriüs timoraté,quam folidé, an uxor adul-terans fibi confeíta induci debeat, ut mari-tum fuumvirum honeftum poft mortem uxoris volentem facris infigniri ordinibus moneat in genere de irregularitate, quam illa fcit contra&am á marito propter clan-deftina repetita fuá adulreria ? at qujeren-ti audafter fuit refponfum negativé : haec enim monitio & inefficax eft , quia confiten« propriam turpitudinem non eft cre-dendum : & illa minimé obligatur fuam coram marito proífcindere famam : nec monitio illa in genere aliquid fru&ificaret, fiqui-dem genericé propofita non tangunt aciones particulares, nec eas efficaciter regunt.
6f Alia Similitudinaria, ita diña ratio ne flmilitudinis: earn incurrit facro Ordineini-{iatus, autprofcífus, uxorem ducens, licet
vir-
«OS SO» 171
vlrginem: huic per íaspe conjungitur bigamia íimilitudinaria quandó quispoft YQtum folemne inijt matrimonium cum corrupta , vel binas nuptias celebravit de fafto,licet de Jure nullas.
66	In omni bigamia quo ad omnes Ordines, & dignitates poteft difpenfare íum-musPontifex.indubium eft. Epifcopus non in vera , non in interpretativa, nec mixta n. ¿r. explicata, fed in fola íimilitudinaria fímplici, nempe fi Clericus in facris confti-tutus , qui antea conjugatus non fuit , de fado cum virgine matrimonium contraxit, & confummavit, poteft diípenfare, ut ad altiores facros Ordines fufcipiendos , vel miniftrandum in fufceptis ptomoveatur.
67	Regulares exempti an ípeciali Jure, gaudeant circa difpenfationem in bigamia íimilitudinaria fímplici ? quodmihi videtur probabile,fa&i eft quaeftio, fuper quo cujus-que Prslati eft in íua Rcligione inquirere.
68	Tandem quiciinque irregularitate quávis,& ex quacünque radice proveniente irretitus, Clericatum ,aut Ordines fufci-pit,mortaliter peccat: item ,qui in fufceptis Ordinibus prffifumit ipiniftrare : agic enim in re gravi contra grave Ecclefia? prae-ceptum.
AP-
»7* «os * sa»
APPENDIX II.
Ve Excommunkationibm Pon-tijici Summo refervatis. /.
Excomunicationes refer vatie
in Bulla Cma, Domini,
j JJ^retici cujufcúnqueíe&se, eorundem fautores, libros legentes, tenentes, aut ímprimentes, & fchiímatici.
3 Appellantes á Pontífice ad futuram Concilium, eorúmque fautores.
3	Pirata:, atque eorum receptores, & fautores.
4	Naufragorum Chriftianorum cujufcúnqj generis bona etiam in littoribus inventa furripientes.
5	Imponentes nova pedagia,& gabellas, vel eas augentes.
6	Falíificantes literas Apoftolicas, aut falsó fabricantes.
7	Deferentes arma, & alia ufui bellico idónea ad Turcas, vel alios Chriftiani nomi-nis inrmfcos, & ad reipublicee chriftiana ftatum pertinentia ijfdem in damnum vhiiftianorum nunciantes.
8 Im-
mm * so»	*75
S Impedientes eos, qui vitualla, & alia necesaria Romam convehunt.
£ Ad Sedem Apoftolicam venientes, vel ab ea recedentes, íua, aut aliorum opera lxdentes, &fÍnejurifdi¿tione vexantes in curia commorantes»
10	Romipetas, ac Peregrinosetiam in urbe morantes, vel abeuntes kdentes.
11	Offendentes S.R. E. Cardinales, & alios Praelatos.
12	AdRomanam curiamîpro negotijs fuis recurrentes per fe, vel per alios laedentes.
Í3 Appellantes à gravamine, vel futura executione litterarum Apoftolicarum ad laicam poteftateiri.
14 Executionem litterarü Apoftolicarum, aut aliarum expeditionum impedientes , & prohibentes ad gradas impetrandas accedentes.
i f Judices faeculares, qui Ecclefiafticas per-fonas trahunt ad fuá ttibunalia, quique Ecclefiafticam libertatem tollunt aut ih alio aliqüo perturbant.
16	Impedientes Pradatos ne fuá jürifdi&io-rie utantur , quique illorum , & delega-torum Judicia eludentes ad curiam faecu-laremrecurrunt, aut contra illos decer-» nunt, praeftantéfque auxilium.
17	Ufurpantes Sedis Apoftolicac, & qua*
rum-
174	«05 * SO*
rumcunque Eccleliarum iurifdiftiones i vel etiam fru&us fequeftrantes.
18	Imponentesdécimas, & alia onera per-fonisEcclefiafticis, Ecclefijs, Monafterijs, aut èorum fru&ibus.
19	Judicesfaèciilarés, qui Feintetponuntin caufis capitalibus, feu criminalibus contra Ecclefiafticas perfonas.
20	Occupantes bona, aut terras Ecclefise Romame , & illius jurifdi&ioncm ufur-pantes.
Á Lij caíiis , & excommünicationes Sum-mo Pontifici intra ítaliam refervati, á quibus Regulares Germani in fententiá graviumDo&orum poifunt abfolvere poeni-tentes, dumodo nominatim, & particulari-ter non fint infiidte.
1	Violatio Claufura: Monialium ad má. lum finem.
2	Inijcientium violentas marius in Cle-ricos,&c.
3	Simonía realis,fcienter contrata.
4	Confidentia Beneficialis.
5	Próvocantium, & pugnaritium in duello , juxta Concilium Tridentirtum, & Con* ftitutionem Gregbrij XIII.
6	Violatio immunitatisEdcieiiafticae cir-ti tonfugientes ad Ecclefias. Scien-
«o? % §0»	17;
Sciendum de immunitate circa confuientes ad Ecclefías, quod Gregorijs XIV. inquadamconftitutione,qua: incipit,cum altas nonnulli. Statuendo impoíuerit primó ut omnes delinquentes,qui confugiunt ad ad Ecclefias , gaudeant immunitate excep-fcis cafibus exprcílís §. 3. cujus tenor eft hujusmodi.
2 Ut Laicis ad Ecclefias, locáqueSacra, & religioia praedi&a confugientibus, fifue-rintpnblici latrones, viarümque graffato-res, qui itinera frequentata , vel publicas ftratas obfident ,ac viatorés ex infidijs ag-grediuntur.
5	Aut depopulatores a'grorum.
4 Quive homicidia , & mutilationes membrorum inipfis Ecclefijs earúmuecce-meterijs committere non verentur.
f Aut cfui proditoria proximum iuum occidérintí
6	Aut aflaífíni.
7	Vel hsrefis rei.
8	Aut íasfa Majeftatis in perfonam ipfius-met Principis R.ei,immunitas Ecclefiaftica non fuffragetur.
Iri alijs cafibus delinquentes confugientes ad Ecclefias gaudent immunitate ; fi vero contra hanc conftitutionem lae ferint immu-tlitatem Ecclefiafticam, eric cafus refervd-ÍUS Pape,	Appeft-8
«05 * SO»
APPENDIX HI.
Jurídico- Canónico- Theological
"O Aftenüs de poenis Ecelefiafticis pro ut--1 riúfque fori concordia Lacorticó ca-laraó congefta propé ad calcem deduxeram, cum caíus ad me perferibitur, quaeftionem continens magno inter Juris Coníultos, Ca-nonum Interpretes, & Theoíogos litigid agitatam, & hodiedum nondum termina-tam, quae, íiquidem pcenas á Judice in Reum pronuntiaturo definiendas continet, pras-fenti meo Tra&atui multüm affinis, & benevolo Le&ori minimé íubtrahenda viía fuit. Cafus porro fie habeat.
De judice Reí in cauía
feu CrimihalijfeuCivili íecun-dum allegata 5 & pro bata No-centis, re ipfa verb Innocentis.
SPecies Faóti. Publius nobi-li genere progenitm Capita* lis Stfij hojiis eo tempore occidu
tur i
«6S 50*	i7t
ftiy, quopejus apud locijudicem
conviva aderat. Oceifi confan-guinei exindefejum in Judicium vocant, eümque Jecundum allegata > & probata per telamju-diciariam bomicidam demon-fir ant, urgent que Judicemadfe-rendam capitalem fententiam. \i trgiverjatur llle, quippe Sceij Innocentis certo conjcim Jed ad* hierfiz partis potentiam Juarüm-que fortunarum difpendium ex-iimefcens.
Qusrit ex Theologo pr'mo An tutäcon-icientiä poflit condemnare Ssejum juridicd Ileum?
Sccundd. An obligetur etiam cum difpen-dio iui officij abftinere ä fententia ?
Ter til Quid fibi Judici liceatin ilmilifä-, fed civili, non criminali gravi ?
i Judicem in mente fua debere habere duplicemfaiem, fcientix, ne fit inlipidus; & wnfcientia-, ne fit diabolicus, redd cenfuit M	Ba/-
H	«OS * SO»
Baldus in L. 2. L. iy. C. de Sentent, &¿. Etenim Judiéis tamquam boni viri officium in ferenda fententia tria exigit: primó, ut ferat íecundüm leges, ftatuta, & laudabi-les coníiietudines. Secundó ut ferat íenten-tiamnonex privata fcienda, vel íeeundum numerata, fed allegata, & probata,adeó-que ex fcientia publica, quam ex a&is habet: Vertió, ut ferat fententiam libello confor-mem, claram, & non obfcuram Tex. & DD. in L. 6. §. neritas. De Off. Prafid. Chlinnníberp. Infl. L. 4. i. iy.	.
a Indé oritur prafentis casüs quaftió; Utrum Judex poffit, aur teneatur condem-nare feiiim exallegatis, & probatis publicis juridicéhomicidam demonftratum; an vero Tequendo propriam fuam fcientiam de Sad inhocéntia abílinere á fententia.
J Qua in quaeftione docet S. Thómas ; quem feré fequitur Schola Thomiftica, alii-que non pauci cum P. Tanner. T.;.D. 4. d. 2. ft. yi. Judicem íímplicitcr debere pronunciare fecundum allegata j & probata, atque condemnare non obftänte prívata fua in contrarium fcientia: cui fententia adherent fat multi Juriftae apud, & cum/*/« Claro L. y.
60, n. 2.
4 Moventur primó: regula dirigente Judicium dmnitüs lataDeutron. ly.Jnoxedm-
runti
«fé * S^	I'79
aüt trium teßium peribit, qui occidetur: & Matth. 18.inoreduorum, ve/teßium flabit omne ver bum.
f Moventur fecundó: quia Can, Judicet. 4. III. q. 7. ibi. Bonus Judex nihil ex arbitrio fuo facit , tr domeßica propofito voluntatis : fed juxt a leges , «r Jura pronunciat, ßatutis Juris obtemperat, 'non indulget propria volun-tati, nihil paratum, Ó" meditatum domo deferí , ßcut audit, judicat. cui Canoni con-íentit L. 6. §. veritasjf.de'off. Fr<efid. ibi: & ideo Prater Provincia id fequatur, ^»oi cowf?-nit eum exfde eorum, qu¿ probabuntur. Plura quoque hue congeruntur exSS. PP. t 6 Hinc moventur tertió, hoc fundamen-tali argumento. Judex, cum judicando pu-blicam perfonam fuftincat, debet procede-re in judicando fecundum ea, quse ipfí qua Judici, non qua perfons privatx conftant; 8c adeo quidem,utC4/. contingit. cap.Dile&us. de fde inftrument. claris terminis ftatutum habeatur,quod hon poílit ferré fentehtiam ex aliquo inftrumentoin judicio non,prq-\ du£lo, licetilíud privatim viderit. Atqui in pnefertti cáfu fecundum inftrumenta Jurídica conftat Sasium éffe homicidarn: ergo reli¿B fuá privatá feientiá debet fie judica-re. Et alias oftíüm aperiretur innumeris , fraudibus, & fruftranea viderentur omnia
M 2	Jura
i&o _	tf? §0»
jitra, atquc inutilia, quo pro bono.publlccl tcmpus, locum, Ordinem procefsus,totiiis->-que judicijmoduin tarn provide > & follici-' té proferípferuut.
7	Connrmatur ex en p. Vaßoralts. de off, & foteß. Delegati. ibí: quod cum Órdinarirts tenet ur obftqui dele gato , etfi Jciat fententiam il-lam effe injiißiim, ext qui nihilominus teneatur eandem: ergo Judicisprivata ícientia eftim-perdnens,& inutilis.
8	Secunda íententía eft Lyrani, Zoéfit Pirbing. LeJ]¡j. Bonaei. D. 10. q. 2,¡>. z. n. 2. & aliorum multorum. Hoc diftínguít ínter cauias criminales mortis poenam íecum fe-rentes (quibus addidebent,&communitei: oquípnrantur- caufo matrimoniales propter periculum animo ) & inter caufas civiles, aut criminales teviores, alíquam pecunio rnul-£lam honoris privauonem, &c. trahentes¿ Negatin Ijspofle Judicem proferre fententiam contra Reum, quem certo privatim feit ínnocentem: eó quod innocentem direfté Occidere íit intriníécé malum. Affirmatdé
ofterioribus, cum lex majus dominium ha-eat-infortunas quam in vitam. Videatun Laymann.
9	Tertia fententia eft Corad].Hottomavni. Befo Idt. Chlingenß>. l.cit, aliorúmque,quos poít Covar,Far, /. 1, c.i. n, S feq.uiiur. Robert, König»
alte-
403 %	m
afTerens,& Divino, & humano Juri confo-num efie,ut Judex in quaftione fa&i non pronuncien contra fuam quamvis privatam conicientiam: quae fententia niihi pra reli-quis arridetexpendentifundamentum, cuj innrtitur,per feloquendo. Nihilominus
i o Reípondeo , Si dico primó cum fecunda fententia , judicem ncn poífe tutá confcientiá: in cafu propofito condemnare Sajum. Ratio, qua ( falva Do&ori Angélico fua reverentiu ) obviatur fundamental argumento prima fententia«.;.propofito, hac eft : quia Judex non tantúm tenetur habere DEIIM pra ocuh's in indicando, 8c Ilium non damnare, quern DEI tribunal, 8c eonfequenter conicientia reum non habet cap. i. d'fent. fe' re judie.in 6. fed etiam tenetur judicare fecundum ea , qua in judicio allegantur 8cprobantur quafi luce meridian naclarius,ita ut Judici fdemfaciant, probare enimeft fidem facere: & facit hue 1.6. §. Veritas, f Dt Off Praf: allegata n. f. fed in prafenti cafu non fie probantur: ergo. Major probatur: nam fides nulii alteri fa-ciendaeftquám Judici: nam huic manda-tum eft examen eorum, qua allegantur; & ita quidem mandatum eft, ut ex animi fui fententia aftimare cum oporteat, quod aut credat, autparüm fibi probatura optoetup M 3
!Tex. in L. j, f. de Teßi&us. &. prout Religlq fuggerit, iententiam proferre. L.Eum. quem "79. §. 2.ff. dejudicijs. & in quantum ipfi Judi-ci fides fit L.6.§.i.ff. de cff.Jud. fed impoffibile eft, ut ¡Hi fides fiat etiam ut Judici, qui certö feit oppofitum : ergo, qu are allegata qui-dem habentur, fed non probata qua Judici : ergo nec quidem qua Judex poteft fer~ re iententiam.
11	Ratio fecunda ex ipfis legibus. Quia ideo prscipiunt leges fieri proceffus, Ordi-nem, &cognitionemcaufe,ut Veritas fafti elucefcat, maxima in bonis irrecuperabili-bus, qualis eft vita: fed evidenter feit jam judex veritatem: ergo non poteft allegatis aifentiri, fuimque fententiam conformare. Et cum Veritas (it fimplex,& indivifibilis, non ben£ dividitur confcientia , & fcientia Judicisinpublicam,8? privatam : nam iicuc inferior fubjacet fuperiori,& legibus, ita etiam Judex confcientia: fuse, ac proinde contra hanc etiam ut Judex nequit agere; ficut nec privatus tenetur obedire contra confcientiam fuam privatam. Caj>. Littcras deHeß.ßol.
12	Hincconfirmatur/>r/W: quamquhtn e.g. Judex Ecclefiafticus pronunciet, Ber-tham eife conjugem tuam, fi tamen etiam privatä tua fcientia certö nofti impedimen-
tum
«OS SO»	185
tum dirimens, non potes petere, aut redde-re debicum.fecundo: quamqukm fubditus, qui certö novit? bellum eile injuflum, non poteft militare, etiamfi Judex, aut Princeps exigat, idque ob rationem pauló ante afli-gnatam : ergo etiam Judex, &c.
13	Refpondeo ad primum n. 4, exnoftro Amando Hermann f. z.Eth.fac. d. 9.<j. j". non eflementem Domini DEI, ut; toties quo-ties funtduo teftes, reus poflit condemna-ri , alioquin nec Pontius Pilatus pec-caflet, dum ad duos teftes, & multitudinem clamantium condemnavitChriftum, quem fciebat per invidiam traditum; fed vult ad minus duos teftes efle necefiarios pro faciendo judicio, 8( fententia, quandó Judici non conftat fa&um,
14	Ad fecundüm facilis eft reftonfio , admitiendo eos textus; fed negando, quod fínt probata, id eft, fid emfacientia refpe&u Judicis, quippe qui certó novit efle calumnias. Prsetera admittitur, fecundum íuum arbitrium, & voluntatem non debere judi-cari á Judice,id eft,utabíit omnis favor , & afta nitantur veritate, ut redé Leff. I. 2. c. 29. d. jo. n. 78. quis enim credat, quod Judex qua perfona publica ideo fungatur officio, ut publicas falfítates, quas tales novit, fequatur ; inípicere proinde debet ve-
M 4	r¡-
«H „ «öS * m
matem, five ea public^ , five privatim ei conftet.
i f Ad tfcrtium fatis patet refponfio ex di&is, Nec periculuru eft fraudis; quia prasftat decern Reos abfolvere , quäm vel imicum innocentem interficere: cum ho? fit intriniecd malum contra praeceptuoi divinum , & naturale Exodi zj. n, 7. Inno Centern , & jußum non occides, Cert£ Sufanna » quamquäm duorum teftimonijsobrutapror nunciatur Innocent Daniel, cap. 5. Imo es oppofita fententia longe deteriora feque* xentur, de quibus Leß ck. Ad^apJüileäm reT fpondetur, nullum inftrumentum, quod ieu privatum, feu publicum fit, attendi debere» liifi fideai faciat»
Ii Ad confirmationcm,qusenititur cap, fafloralis. communiter relpondetur, Ordina-rium tunc pofle exequi iententiam delegati injuftam, quando Ordinarius non habet cor gnitionemcauia?; qua? Ii adcfiet (addit Glof-iä ) e. g. falfificatis litcris, &c. non poflet da-» ri talis iententia executioni, nec ab Ording xio, nec ä delegato.
17 Exhisfequitur: Theologum refpon-dere debere Judici, quod tutä confcientil jion poiIitcondenjnareSaeium,qua? fuit pri-mg qneftio cafus propofiti. 18 Adjecuadam yudßionl Relpondeo prima
JucKcem in tali caíu debere tentare omnes viasad eliberandum Saeium , quales funt: impedire accufationem , protrahere JudU çium,aperire clam carcercm, telles fecretô admonereper probos, & do&os viros de falfitaïe a&ionis inténtate; quod fi his nihil proficiat, debet remittere caufam ad fupe*-riorem Judicem, 8c, liquideraprofuturum fperet, depofito etiam taritifper Judicis offi-, çiô teftcm agere, fie communis etiam Au-thorum primae fententi se.
Reípondeo fecundó cum hac fecunda fer/centia, fi tentatis omnibus eliberandi Sceij medijs nihil proficeret ( quamquàm moraliter ferre fitimpdflîbile tenetur po» tius officijfui difpendium pati ,quàra Saeium çondemnare- quia occideret innocentem, quod eil intrinfecè malum, 8c repugnans charitati, 8: Juilitiae naturali : neque enitn calumniae â Judicecertô cognitae poífunt re-Ipeâu Judiéis Innocentem facere Nocen-tem. Necveriimeft, quod (utoppofiti AAo autumant ) tantùm indireûè occideret s; »am fententia Judicis eft vera froralis. cau-fediredlè oeeifiva innocentis, Sc moraliter indiftindaahoeeifione ipfa reali.
20 Non tarnen praetereo-, quod ex P. FiUiiti&iítiat Dian. p. f. tr. 14. R- 22, quodfi Judss teatatis in vanum fupradiâis M s	medijs
i8s mi * so»
medijs debcret cum notabili íuo detrimento, & damnodeponereofficium Judicis(id quod fieret in prasfenti cafu propter poten-tiamnobilium confanguineorum occifiPu-blij j non teneretur illi officio renunciare, fi fequeretur fententiam oppofitam feré Tho-miftarum. At in opinione mea hoc mini-mé procedit.
21	Tertia yudjiio magis controverfa eft deaftibus civilibus,aut criminalibus levio-ribus: nam negativa mihi multüm arridens nititur arguments pauló ante iníinuatis. Primo : quia etiam ip his caufis funt tantüm allegata non autem probata Judici: neque cnim huic quippe certó fcienti oppofitum, poffunt fidem (acere : ergó fecundüm ea non poteft pronunciare. Secundó etiam in levioribus criminalibuslnnocentem damna-re e. g. ad pcenam pecuniariam, eft intrinfe-
malum: ergo neque hoc fas eftjudici una enimeadémque confcientia premitur Judex judicandp fiye de vita, five defortunis. Quae argumenta adeo {olida judicat Cavar. Var. I i .c. j.n. 8. ut putet impoflibileeíTe, di-fparitatem dari inter caufas criminales de vita, aut alias de poena, aut puré civiles quá íuntfadi apud Lef. n. 2o.
22	Refpondeo tamen cum fecunda, eá-que tefte Diana feré communi fententia
p.ii.
«Qç HH S^ 1^7
p. i i.tr. 7. R. 20 in caufis paulô ante me-snoratis,cjuandô Judex certó ícit Agorera falfis criminationibus, aut inftrumentis mti„ tenetur quidem omni induftria curare, ut falfitasdetegatur, velproceflus impefliatur: quod fi tarnen his nihil eftecerit, potril fer-re fententiam iècundùm allegata & probata publicè,non attentâ iuâ pri vatâ fcientia.
23 Ratiodifparitatiseft;qyiaRefpublic?, aut kges non habent quidem authoritatem' ad directè aufferendum alicui vitam abfquc. delicto : turn quod bonum vita: fit îiltioris ordinis irrçcuperabile ; tum quod dominium in vitam fit longé limitatius: fortuna: verô privatorum, aut leves cruciatus fintin eo bonorum genere, quae recuperan', re-compenfarique poflunt, quorúmque lerçeft" domina, quandoitacxigit bonum commune , ut patee in praeferiptione, alilfqye cen-tenis, ita ut ijs Juréque fuo quarto etiam phyficé innocens privari poflít. Sed hoc exigit bonum commune ex juña, & fuffi-ciente caufa, nimirum ne Judiciorum forma ( â qua pendetpax, & falus Rcipublicse) tam facilé, ac tanto cum fcandalo contem-natur, & pervertatur ; id quod fepius in frequentia caufarum civilium, Sclevioruin criminalinm accidcret : ergo. Videatur Pirhing.
24Hinc
i8g	«OS SO»
24 Hinc Refponditur ad /»rrw/owoppoil* tx fententix, quod quam quam probata taliaj fidcmnonfaciantjudici, hie tarnen ob fun-damentum di&um Authoritate fibi ä legibus, &Republicaqonceifa fungi poifitin ju-dicando , quippe cum Nomine Reipublicse diiponat de bonis privati fubjeftis alto dq-ininio Reipublicse.
¿f Ad jecun J um dlco, talem exlnnocen-te fieri Juri dice reum, id eft, in foro extern no cogi ad obediendum legibus, & Republic«, fie exigente bono communi, uti fit in pluribuscafibus. Cieterum patet illi via re-cuperandi bona fua , quibus per fententiam de iecertö injuftamprivatuseft, vel appel-iando ad fuperiorem Judicem, vel per reftr-tutionem in integrum, &c, imö etiam 'per occultam compenfationem ip talibus cir* cumftantijs haud illicitam.,
APPENDIX IV.
An Sacerdos accuiato civiliter
fiire incurrat irregularitatem, quia indicavic locum, ubi fur latitans poifet comprehendi?
Species facti, Dorltffius Sacerdos accufat ¿pud Judi-
ccm
* SO*	1*9
tern fur em, qui Neptifua ingen* tern abfiulit fummam pecunia-riam, at petit fatisfaBionem ci~ vilem : Judex ex indicato & Dorlajfio Saterdote loco furem abflrabit,ac capita eiqueformat procejjum Sanguinis, quo termu natojion attentaSacerdotis legali feu canonicaproteJiatio?ie,furfu* fpe?idio necatur. Qua?it Dur-lafjius ex Jbeologo , num a Sa* cro Aitnijlerio debeat abjlinere?
• 26 Pro negativa flat Cap. Pralatis in 6i quod eft Bonifacij VIIL Prselatis,veICle-ricis quibuscunque, qui dc Laicis fuis ma-lefa&oribus querelam penes iaecularem Ju-dicem deponentes petunc emendam fibi fieri, & provideri, ne contra eos talia dc csetero prafuniantur, proteftando exprefi&j quod ad vindi&am , feu poenam Sanguinis non intertdunr, imputari non debet, fi Judex mortem illis inferat juftitiA exigentCi Alioquin fi Prcelati ,autClerici propter me* turn hujusmodi, quia Judex ad pcenamSarn.
guinii
m	* so»
guinis poflet procedere, de fuis malefa&6-ribus taliter conqueri non auderent,dare-tur plariesque materia trucidandi eoidem^ & ipforum bona libéré deprxdandi. Siö Pontifçx.	. ,
v ¿7 fet hînc Clericîs licitum eft,non tan-tum civiliter agere,& repetere ablata , fed ttiarn in judicio querelam profequi, prxfen-bre teftes^ eaque omnia facere, quse con-curvere poflimt ad obtinendam vi&oriam civi'cm de rebus fuis, ac fuorum , nempe proximè Sanguine junftorum , & domefti-cosum, ut communis habet Canoniftarum.
Dixi : SuoYum : non enini âbfque irregular itate poteft Clericus aliquem accu-iareratione injuria:, aüt damniillati non fiH, fed alteri ; quia iola defenfio proprij Juris maximè naturalis eft, non item defenfio alie* ni Juris : deindee^. 2. h. t. in 6. admittic folùm, ut petant Clerici emendam Siii fieri, & provideri. Satis tarnen dicitur etiam proprium jus defendere qui vindicat civiliter damna illata perforas fibi conjun&is, & fuis dotnefticis, illa enim îàltem per conie-quentiam tangunt Clericum.
29 Pro affirmativa ftat ratio. QuiaCÎe-rîcus oftendens latibulum furis videtur in-fluere dirédtè in ejus necem, cum captura frialefaäoris non fit neceffada ad obtinen-
clam
«OS * s<!» ,191
'dam cívilem vi&oriam L. Canfentan. & in Anth, quifemel. C. quomodoy & quando Judex. Deinde Clericus quidem fuá vindicare po-teft, at fuavitcr, & abfque Sanguinis effu-fione. Turn quia fí Clericus ipfe manibus fuis furem rerum fuarum capcret, ac Ju-dici traderet,íecuta furis inoíte foi-et irregularis : atqui capere proprijs manibus, aut indigitare latibulum , ubi certo capiatur, idem eft : ergo íimiliter irregularis. , ,, , 30 Refolutioquaeftionispenitius infpe£be durior eft j ac ut obvié legitur : Navarri Lib. 5-. Confiliorum. tit. de Homicid.Confil.9- • in partes diftincla magis arridet. Si fur erat perfona fugitiva, & lata contra ipfum civiliter fententia nullum haberetprore&ü, nili perfona detineatur, licet Clerico indicare locum,ut capiatur fur: quia ex L, ait. pr'ator. §. Si debitorem jf. qua infraud.Cred. debitor fugitivus capí poteft etiam aütho-ritate propria. At íi fur fugitivus non éft, non licet Clerico abfque metu irregulari-tatis latibulum indicare. Verüm quia om-his fur ob a&ionem fuam peífimam pra> fumitur rationabiliter íemper fugitivus í bine Dorlaílíus Sacerdos non incurrir irre--gularitatem,& confequenter liberé Altaris minifterio occupatur. Sed hxc incidentes fcx afle tamen.
O. A. M. D. G. E. B. V, H»
CONCLUSIONES
EX
UNIVERSA
THEOLOGIA
Jd Mentem
JOANNIS DUNS
J	S C O T I»
Primi pro Immaculata DEI-
PAR/E Conceptione Pancratiaftis & Dočtoris fubtiliíTimi.
HEFEN S JE
á P. BASILIO BATTAUZ,
Ord. Min. S. P. Frandfci Stridioris Obfertfantia; SS. Theoiogice Študente Generali.
PRESIDE P. JACO BO Hoffstetter,
Ejufdem Ördinis Sacrorum Cano-
num, & SS. Theologiae Ledore , nec.non Provincia: Diffinitore adüali.
Labaci in Sacra, & Exempta Serenijfi-mi Ordink Teutonici ¿Ede.
Anno á partu Virginis M.D. CCXVI. Menic
Die	Horis.	__
Labaci , Formis J. G. Mayr, Ioc.Prov.Carn.Typ.
Gande Sacra Sponfa, helle compta
7toviterexurgensTeuto?iumEcclefial Lege multa in f110 uno KeligioJiJJimo Sponfo.
GUIDOBALDUSi
STAREHMBERG.
AdagnmSangum^ma},orvirtutisH¿eres. JnclytiOrdmuTeuto?ikigemapretioJa. Gloriojw Bellidux, Cultor Nummls y Patria Tutor. Afice palmas ■ eripuit, Europa olea* reddidit. Galeatm Myfta, Etbojlilkfavguinu purpura Unteatm, ifnolavit Hecatombes Aiufelmañork* Vive, Vale, Prima JEmontf Gloria.
Sic Leffor cum ftudio devotijfime Canit,
Moecenati Optimo.
"■0? * §0»
/.OAcra Viatorum Theologia O non eft in rigore fcientia. 21. Ejus obje¿tum eft DE US. III.Quem exiliere ratio naturalis docet. IV. Cujus {implícitas eompoíitionem phyíicam, & metaphyíicam excludit. V. Non tamen pluralitatem Attributo-rum ex natura rei Scotifticfc di-ftinótorum. F/.Jlliusintelleótus novit omnia futura in decreto íuo concomitante. VII. Et voluntas amat creaturas pure poíli-biles. VIII. Inviíibilis naturali-ter ab intelleétu creato, vifibilis tamen fupernaturaliter. IX. In eífícaciori, 8c prseftantiori intel-
leftu
* SO»
le&u non repugnat iniequalitas viiionis beatae, ceteris paribus* F.Nec implicat quin beatus vi-deat Eflentiam non vifis Perfo-nis. XL Item videre unam Per-nam aliä non visa. XII. Poteft homo in hac vita beatificari. XIII. Poffibilis eft fpecies creata, quae DEUM repraefentet. XIV. Unus DEUS in tribus Perfonis Patre, Filio, & Spiritu ian&o non eft naturaiiter evidenter cogno-icibilis. XV. Filius per intelle-¿tum ä Patre, Spiritus S. ab utrö-que procedit. XVI Quiilab al-terutro non procederet, adhuc ab Eo,ä quo non procedert, realiter diftingueretur. XVII. Dari Angelos fides docet. XVIII. At ratio naturalis evidenter non pro-
•«OS »i* so» bat. XIX. Si DEUS non impe-diat, poiTunt cognofcere fecreta cordium ačtu polita. XX Sunt in loco , fed minimfe per opera-tionem. XXI. Inter ačtusmora-liter bonos, & malos mediant indifferentes. XXII. Externi boni,aut mali internos diftinčfca bonitate , aut malitia afficiunt. XXIII. Frequenter in genere moris benii: agit is, qui fequitur opinione verfc probabile reličta probabiliori. XXIV. Peccatum mortale in ratione offenße non eft fimpliciter infinitum. XXV. Veniale cum folo originali ftare poteft. XXVI. Et cum Gratia fančtificante mortale de abfolu-ta DEI Potentia. XXVII. My-fterium IncarnationisDominicae,
quod
«05 * 50+
quod in admirabili hypoftaticá
duarum naturarum Divinx fci* licet,&humanxinfuppofito Di-vini Verbi unione coniiftit, jam pofitum eft. XXIII. Ejus prima!-rium motivum non fuit peccati remedium, adeóque etiam non peccante Adamo Divinum Ver-bum carne aíTumpíiíTet. XXIX. Dominium duorum in folidum "uniusrei,quia fine fundamento, ftare non poteft. XXX. Eccleíía direóté pnecipere poteft, vel prohibere aótus puré internos. XXXI. Fidei objeólum eft Deus in Dicendo infallibilis. XXXII. Qui nec per fe, nec per alium mentiri. XXXIII. Infundere tarnen aótum, vel habitum erro-neum poteft. XXXIV. Habitus
fidei
«os * so»
fidei inclinât ad quafdam propo-iïtiones , quae iècundîim fe ípe-¿tatae funt Ípeculadvíe,&in hoc fenfu non incongrue dicitur fpe-culativus. XXXV. Confidera-tus ad alias propoíitiones puré practicas, poteft dici practicus. XXXVI. Nihilominùs Fides Divina eft fímpliciter p ni ética. XXVVII. Vifio immediata ob-jeófci répugnât, etiamDivinitiis, cum fide aótuali de eodem XX-XVllI.Summus Pontifex, qua-lem verèefle ClementemXI. eft defíde XXXIX. Homo, cui fa-óta effet revelado certa, & abfo-luta fux perditionis seternae propter peccata jam comifla, &: pretérita, nequit rationabiliter ípe-rare beatitudinem. XL. Quin
imb
* SO»
imb licité defperaret« feu nollet beatitudinem. XLL De fide eft definitum, in purgatorio eíTeali-quaspoenas in genere, non tarnen eft de fide , quae fpecies, 6c fortes pcenarum ibi fint. XLII. Hinc Animx in purgatorio proprio poena damni nonpu-niuntur. XLIIl. Amor DEI in-tenius gradualiter exoptandus eft, fed legem adimplet amor appreciative. XLIV, Dile&io ini-mici pro omni ftatu natura,fcrip-to,& Gratix vim Legis obligan* tis obtinuit, XLV. AmorTheo-logicusviaefpecie difFcrtabamo-re Patriae. XLVI. Virtutes morales dantur,fed non per feinfu-fx. XLV1I. Largitor bonorum DEUS nullo unquam tempore
per-
* so»
permiíit Cultores íuos abfqufc remedio ( quod fuit verum Sa-cramentum ) neceíTario ad falu-tem. XLVI1I. Si ftatum Inno-centise excipias, in quo nullum inftituit. XLIX. InftituiíTet ta-men aliquod Sacramentum , ft is perfeveraíiet. L. Defe&o funt feptem tantfom moraliter gratiam caufantia. LI. Bapti£ mus validfc , & fervatis fervan-disetiam licité confertur parvu-lisinfidelium , invitis eorundem genitoribus. LI I. Materia certa Sacramenti Eucharftiae eft pañis triticius , & vinum de vite. LUI. Cui modiciífima aqua fu-perinfunditur convertenda prius in vinum. LIV. Epifcopatus eft Ordopropriedidtus, &aSacer-
dotio
dotio diftinčtus, noil tarnen íta ¡ficut alij Ordines inter iè diftin-guuntur. LV.NondaturSacra-mentum Pœnitentiae validpm, & informe. LVI. Peccatum in materia gravi dubiè comiíTum eft materia neceflaria confeífionis. LVII. Forma Sacramenti Pœnitentiae funt ea verba : Abjolvo TV.
O.A. M.D. G.E. B.F.H.