73 na J irtrbb /a h # ? tn/7 0$&v /*c,% I) IE FREMDWORTER IN DEN SLAVISCHEN SPRACHEN. VON IR. FRANZ MIKLOŠIČU, \VIRKLICHEM MITGLIEDE DER KAISERLICHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN- VORGELEGT IN DER SITZUNG DER PHILOSOPHISCH-IIISTORISCHEN CLASSE AM 6. JUNI 1866. Ata f. nsl. pannus tbessalonicensis. bel., hulg. abi>, serb. aab, haba, russ. aba, gaba, pol. baba, cliaba grobes vveisses Tuch, rum. babi., ngr. dpnag. — tiirk. 'abS, arabiscben Ursprungs ("abat-un). aborat m. nsl. abrotanum. marc., abrotica, magy. abruta, fz. aurone. Diez, worterb. 2. 203. — mhd. aberraute neben afruscb, ebriseb, ahd. ava- lajza. vračk. 31. abota f., aboten atlj., abotnik m. nsl. fatuus. marc., abot f. fatuitas. gutsm. — vgl. ahd. abub, abah, apub verkehrt. adrr.fato n. aserb. praebenda. — ngr. dve),parov fra- ternitas, praebenda. duc. afeny f. pl. Mruss. vaccinia nigra. — magij. afonya. aforesovati vb. asi. excommunicare. op. 2. 3. 24, lulg. aforesa vb., aforezmo n., rum. afurisesk, tiirTc. aforos excommunicatio. — gr. atpopi&iv, dfopiaai, vvoraus sicb jedocb regelrecbt aforiso- vati ergiibe. agne n., agm>ci> m., agnica f., asi. agnus, agna, nsl. jagnje, bulg. agne, serb. jagnje ete. •— vgl. lat. agnus, gr. dp.vog. curt. 2. 166. agres m. nsl. ribes grossularia. marc., serb. ogresta uva immatura. mik., greš idem. vuk., Mruss. russ. agrusT, ribes grossularia, pol. agrest ribes grossu¬ laria, uva immatura, magij, egres ribes grossula¬ ria, rum. agrišl m. pl. ribes grossularia, uva im¬ matura, alb. gbresti, idem. — it. agresto, mhd. agraz cine Art saure Brlibe, mlat. agrestaTrauben- Denksckriften der philos.-histor. CI. XV. Bd. und Obstsirup: Stamm lat. aoer. Diez, vvorterb. 1. 11. Grimm, vvorterb. 1. 190. aguridr, f. bulg. uva immatura, alb. aghuridhe, rum. aguridi.. — ngr. ajovpioa von djoopog aus agr. dtnpog, vgl. tiirk. engur, pers. angor. ahker m. nsl. menianum. lex., klruss. alkci-, pol. al- kierz, nserb. haknar. — nhd. Erker, Arker. ajern, airi. m. asi. aer, serb. ajer. mik. —• gr. dr,p. akov m. serb. ampbora; akovče deminut. — magij. ako', das, aus dem slav. okov entstanden, ur- spriinglicb ein mit Eisen beschlagenes Gefass bedeutete. aksadj, aksažt m. aserb. exagium. — gr. i£dyicv, ngr. d£ai, vvovon aucb it. sag-gio und fz. essai stammen. Diez, vvorterb. 1. 361. aksamit r i> m: russ. bexamitus, klruss. oksamet. — gr. klgdp.irog i. e. sex lieiis seu fiiis textus, mlat. xa- mitum, samitum, it. sciamito. Diez, vvorterb. 1. 371, mhd. samit, nhd. sammt, kroat. samit. bung., nserb. somot, nsl. žamet. al adj. bulg. ruber. verk. 365, alen idem, nsl. alat balius. bel., serb. al adj. indecl. roseus, alast ro- seus, alen adj. ruber, alat m. equus rufus, alatast adj., klruss. russ. alyj. — tiirk. al. alaman m. germanus, so ist das Wort auch in der Re- densart: kao alamani (pojedoše) d. i. gierig, zu er- klaren, vvoesnach Vuk zingarus bedeuten soli; ala- manka acinaces, woblgermanicus, alb. alaman ger¬ manus, tiirk. alaman. — ahd. alaman , f z. allemand. 10 74 Dr. Franz Miklosich Grimm, worterb. 1. 218: das Wort scheint zuerst in das serb. eingedrungen zu sein. alas m. seri. piscator. — magij. haHsz, nicht et\va gr. dhsvg: serb. balov, alov m. rete, magy. h41o, rum. haknu. aldov m. nsl. saerificium. hung., aldovati vb. habd. jambr., bulg. alduva. siebenb., Jcroat. aldov. hung. — magij. *aldo: aldani vb. segnen, aldas Segen, rum. aldaš, alduesk; daher aucb nsl. aldomaš ho- norarium. jambr., Jclruss. odomaš BeAvirtkung (in Nordun gern), rum. alda>maš. alega f. serb. alga. mik., voga. mik. Stulli. — it. alga. almazi, m. russ. diamant. — arab. pers. tiirJc. almš,s: vgl. serb. alem. almožnaf. nsl. eleemosyna, almoštvo. bnng., almuštvo. babd., Jcroat. almužno. glag., pol. jalmužna. — mhd. almuosan, ahd. alamuosan, aus lat. eleemo- syna, gr. lAsrjgooi/vri, woher aucb it. limosina, fs. aumone, alb. ljimoštnt: asi. bat das einkeimi- sche milostyni, wie goth. armaio. altym> m. Jclruss. russ. Art Miinze. — tiirJc. altyn Gold. alun m. nsl. alumen. bel. babd. jambr., galun. lex., jelun.habd., HrMss.balun; haluiika ein einfarbiges Osterci zum Unterscbiede von der bunten pysan- ka, russ. galuna,, pol. alun, balun, lit. alunas. — mhd. alun, nhd. Alaun, aus lat. alumen. akiiguj indecl. asi. aloe; algujint, alojino, adj., mhd. aloA •— gr. alorj. amati vb. nsl. das Fass visieren. — ahd. ama, dma, mhd. ame, orne Mass, nhd. Abm cadus; abmen das Fass visieren. Schmeller 1. 54, mlat. ama. Grimm, Avorterb. 1. 191. ambis m. serb. abyssus. vnk., ambisati se dirumpi. vuk., it. abisso, fs. abime, abimer. Diez, Avorterb. I. 3, mhd. abyss, alb. avis. — gr. afivcoog, mit einge- scbalteteni m und dadurcb bewirkter Vervvand- lung des v in b, avie in serb. alempije dJOmog; čempres cypressus; komendijaš comoedus. amrel m. serb. umbella. vuk. — nhd. osterr. Amrcll, it. ombrella. analogi m. bulg. Lesepult, Jclruss. analoj, russ. analo¬ gij, nalogij, naloj. — gr. dvalogiov. anathema 1. asi. anatbema, anafema. apost.-syn., bulg. anatbema, natema. verk. 26, natemisa vb. verk. 26. 369, Jclruss. anacbtem. — gr. avdAspa. anati se vb. nsl. vitare. lex. marc., ptica se gnjezda ana. steierm.— mhd. anen entbebren. anea ist das it. Suffix anza: serb. ufanca spes. mik. von ufati se; uzdanca spes. vuk. von uzdati se. angariju, gariji, f. bulg. angaria: da si bere angarija. verk. 72, tiirJc. angharie. — gr. dy-/apda von dj- japog, das persiscben Ursprungs ist. angšter m. nsl. bombyiius. meg. — nhd. Angster po- culum angusto eollo, it. anguistara, mlat. angu- strum aus lat. angustus, nur in Siiddeutscbland und aucb da wobl erst seit dem 15., 16. Jahr- bundert gebraucblicb. Grimm, worterb. 1. 360. aniž, anež m. serb. anisum. mik., nsl. janež, Jclruss. anyž, hanus, russ. anisa>, pol. anyž, rum. aniš. — mhd. aniz, lat. anisum, gr. aviaov fiir dvrioov aus dvorov, dvvjAov. Aveig. 1. 42. ankern m. russ. mensurae genus. — nhd. Anker cupa minor, mlat. ancberia. Grimm, Avorterb. 1. 380. antaba f. pol. Handbabe, Jclruss. russ. antapka. — nhd. Handbabe. antal, antalok m. Jclruss. dolium, Weinmass, pol. an- talek. — magij, antalag, atalag ein Antel, ein Gon- zer Fasscben. Mlrton. antvila f. nsl. sudarium. trub., bantvela. meg. mantile. gutsm., antvola, antvada, antela; vantilica collare, oserb. tA r jela, nserb. bant\ r al.— mhd. banttweliele, aus hant und twebele, ahd. bantilla mappa, dAvabilla, bair. ZavcIicI, Tucb zum abtrocknen. Schmeller 2. 402; 4. 303. 304. nhd. Handzwehl: daher stammt aucb it. tovaglia, fz. touaille, pol. tuAvalnia, Jclruss. tavalha. ani.gel r f. m. asi. angelus, nsl. angel, anjgel, serb. an- djel, pol. aniol etc. goth. aggilus, ahd. angil, en- gil, mhd. nhd. engel. — gr. djjzlog, asi. aucb stki, krilattcL. am>kira f. asi. ancora, Jcroat. ankora. istr., russ. jakorn, pol. ankier, alb. ankurn, ahd. ancbar, mhd. anker, ags. ancor, and. ankeri, lit. inkoras, let. enkuris, celt. ingor. beitr. 2.140. Grimm, Avorterb. 1.379.— gr. dy/.vpa, lat. ancora: vgl. sidro, aras m. nsl. cilicium. marc., arasova suknja endromis. lex., pol. aras, karaš. — nhd. bair. Arreis, der Raseh. Schmeller 1.91. it. arazzo, razzo, geAvirkte Tapete, engl. arras von der Stadt Arras in denNie- derlanden. Diez, Avorterb. 2. 5. vgl. aucb das von Muratori mit dem Landernamen Rascia (Serbien) zusammengestellte it. rascia, nhd. Rascb, Rasch, pol. rasza, materyjka Avelniana. Roger 20. und nsl. aravica, so Avie rasa, ras. aratos serb. aratos ga bilo in malam rem! aratosiljati vb. exsecrari. — gr. dparog. aravica f. nsl. leuconium. lex. pavola ali aravica, russ. garus, pol. barus, Jclruss. barusovyj, magy. bara Haraskotzen. Marto n. — nhd. Haar: vgl. aras, aravica, raš und etwa asi. janga, cilicium: dieSon- Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. 75 derung dieser Formen von den unter aras ange- fiihrten ist unsicher. aravona f.lclruss. arrha, rum. arvuni>,.ser&. ravna, mik., alb. arravonias vb. iclr verlobe. — gr. appa[ 3wv. arbelo, arbi>lo n. nsl. malus, Mastbaum; ambora, jam¬ bora. marc., jarbelo; jarbclo. meg., jambor, bel., seri. arbur. pjesme 30, arbuo, jarbuo. mik., magy. drbotzfa.— it. albero: vgl. nsl. drevec. Oberkrain. arbuzTj m. russ. Mruss. cucurbita, pol. arbuz, liarbuz, garbuz, karbuz, ngr. zaprcoC^i, alb. karpuz. — tiirlc. cjarpuz, pers. kharbuz. ardov m. serb. dolium. vuk., bardov. mik., ardovica. mik., nsl. hordov. jambr., bulg. vordov. hrul., hlruss. Lordov (in Nordungern). — niagg Lordo: vgl. gr. dobdviov vas aquarium. arenda f. Mruss. russ. pol. Pacht, Mruss. oranda, magy. dren da, schwed. arrende, rum. ari>ndi>, Mruss. randar Pachter eines Wirtshauses. — mlat. arenda praedium in censum seu rendam datum ; arendare, fz. arrenter, donner ou prendre a rente, aresa vb. bulg. placere. milad. 164. verk. 54. 215. 260, resa idem. vei-k. 42. 118. 260. 370. — gr. dpiansiv aor. dpioca. Im allgemeinen liegt den aus dem griech. entlebnten bulg. und serb. verben der Aorist zu Grunde: bulg. arnisa cessare: apvsl- o. 3ai, apvriaa.tj$cu ; artisa sufficere, superesse. verk. 125.365: dprit^eiv, dprcaai; eben so alb. und rum.-. anankas cogo: dvayzd£a j; apikas coniicio: dn ret— za£co ; arrnis nego; katafronis contemno: zara- ppovoj ; rum. afurisesk, agonisesk. argan m. serb. macbina scansoria. mik. — it. argano, gr. apjrnov. Diez, vvorterb. 1. 30. argat m. bulg. mercenarius. verk. 158. 171. 365. mi¬ lad. 111, argatin, serb. argatin. vuk., baiulus. mik., argatar. vuk., argatovati vb. mcrcede conduci. vuk., Mruss. arhat, rum. argat, alb. argbat. — ngr. dpgdrrig, kpgarrig, tiirlc. irghad. argutla, argitla f. serb. clavus. — it. ven. rigola, mit eingeschobenem t. arkan m. pol. Scblinge zum Pferdefange, Mruss. ar- kan Ilalfter. — tatar. arkan. armada f. nsl. Ileer, aserb. armata Ileer, Mruss. har- mata Kanone, pol. armata Flotte, Kanone, rum. armadu Ileer. — it. armata, ngr. dpp.doa. armas m. bulg. desponsatio. verk. 13. 110. 148. 186. 365. milad. 260, armaša vb. verk. 86. 186. 261, armasuva vb., armasnik. milad. 517, armasnica. milad. 323. 518. verk. 179, armosa vb. verk. 1. 28. 216. 365. — gr. dppč&iv, aor. dpp.6aca, das jcdocb in dieser Bedeufung nicht vorzukommen scheint. arnož m. nsl. Brustlatz. marc. cilicium. guts. — it. arnese, mhd. harnascli. aršin m. bulg. EU e, Mruss. aršyn, russ. aršint, alb. aršin. — tiirlc. aršin, aršun. aržet m. nsl. saccus. marc., aržotec locellus. lex., ar- žat. guts. — vgl. mhd. eser, esser Sack zum an- Iiiingen, nhd. aser pera. Grimm, vvorterb. 1.586. Sclimeller 1. 116 : aržet vviire demnacb urspriing- licli identisch mit dem in Steiermark vorkom- menden liajžer m. Tasclie. aski>, jaški. m. aruss. arca, russ. jašeiki>, pol. jaszcz, jaszczek Buttertopf, leiruss. jaščyk. — and. askr, askja vas ligneum, sclnved. ask, dan. aske, mhd. aseb Teller; eine Art Falirzeug, nhd. Asch: Blumen- asch, Milchasch, urspiinglicli ein aus Eschenholz gesclmitztos Gefass. Grimm, vvorterb. 1. 578. Sclimeller 1. 122; 3. 8: das Wort ist aus dem and. in das russ. und aus diesem in das poln. ein- gedrungen. aspida f. asi. serpens, serb. aspida. vuk., aserb. aspida, aspidb, Mruss. hasped in der Bedeutung Teufel. Kulisz, Zapiski: haspide prokl’atyj, russ. aspidi>, , rum. aspida, mhd. aspis. — gr. aonig. aspr r b f. bulg. nurnus. verk. 42. 123. 181, kroat. jas- pra. luč., serb. aspra, jaspra, alb. aspn>. — gr. aarepov (y6p.ic:p.oi) \veisse (silberne) Miinze: man vgl. brivdpiov Isuzov. duc., mlat. albus, numus albus, nsl. belič und fz. un blanc eine kleine Miinze. ztschr. 8. 377. astal m. serb. mensa, astalčič dominut. vuk.— magy. asztal, das aus dem slav. stoli> entstanden. astrych, jastrych. pol. pavimentum, serb. jastrik. mik. — ahd. asterilpestericb, mhd. estericb, «A<7.Astrich, Estrich, it. lastra, astrico, lastrico, lomb. astrac, fz. atre, mlat. astracum, ostraeus, astricus, gr. '6arpaxov. Diez, vvorterb. 3.1172: das pol. stammt aus dem deutschen, das serb. aus dem it. ašo m. serb. ligo. mik., Mruss. aršiiv (in Nord¬ ungern). — magy. as<5. ataman. otaman, vataman, votaman, hetman m. kh-uss. Haupt der Kosaken, russ. atamant, pol. rum. het¬ man. — nhd. Hauptmann, atati vb. serb. attendere. — nhd. aeliten. avliji> f. bulg. aula, serb. avlija, alb. avli. — gr. avlr). aždaha, oždaha f. serb. draco, bulg. aždarlii>. — tiirlc. ežder, ežderlia, pers. aždaha (zend. aži dahaka). ažula f. ažulica f. serb. fibula, mik. — it. asola. abortki) m.: uboroki>, aruss. mensura cjuaedam, kroat. uborak modii genus. verant., čech. libor, uborek fiscella, pol. vrebor, vveborek, nserb. bork, polah. 10 76 Dr. Franz Mihlosich beijungm. vvumberak. —- ahd. einbar, mhd. ein- 5 er, nhd. Eimer, Gefass mit einem Griffe. baba m. bulg. pater, serb. babo, russ. babaj, babajka, alb. baba. — joers. tatar. turlc. baba, tatar. babaj: vgl. it. babbo. Diez, vvorterb. 2. 6. babuni m. pl. aserb. bogomili (baereticorum genus); babuntski bogomilicus; babuntska rdcte in Du¬ šani Gesetz vvahrscheinlicb allgemein baeresis, rum. boboane pl. incantatio, magy. babona super- stitio, incantatio, hlruss. russ. zabobony pl., pol. zabobon idolum, superstido. — Manche dacliten ehedem anmagy. Ursprung: vvahrscheinlicher ist jedoeh, dass das magy. Wort aus dem serb. ent- lelmt und dass die im Mittelalter in den Balkan- landern vveit verbreitete Haeresie der Bogomilen sicli znm BegrifF des Aberglaubens und des Zau- bers ervveitert bat. Es liegt nahe an das Gebirge Babuna swiscben Prilip und Veles zu denken: der Zusammenhangzvvisclien diesem Gebirge und den Bogomilen vvird durcb eine urkundlicbeStelle be- stiitigt: u bogomili vt babunb. danič. 1. 21. bač m. bulg. vectigal quoddam. izv. 3. 204, baždar publieanus. izv. 3. 197, serb. baždar monsurarpm ponderumque examinator; baždarica publicani uxor. — tiirh. badž, pters. badž, baz. baeilo n. bulg. ovile. vcrk. 365, gnarfifidoi to. tetragl. — vgl. magy. bacs, bacso Scliafermeister, rum. bačiii maior natu frater, formator caseorum. baeio m. serb. peivis. mik., aserb. bacila, bačint. — it. bacile, bacino, ahd. becliin. Diez, ‘vvorterb. 1. 43. bagno n. russ. locus paluster, bagunt, bagultniki. idem, hlruss. babno, babryna, cedi. bahno, baži- na , pol. oserb. bagno, 7iserb. bagno: bagi veraltet. Zvvabr 5. — vgl. das ortlicb allerdings fern ste- liende engl. bog. bajer m. gen. bajerja, nsl. Weier. Krain.— nhd. Weier, mlat. vivarium, fz. vivier, ngr. fiifia.pi. bajta f. nsl. časa, magy. pajta časa, pajtas socius, eig. vvolilHausgenosse, nsl. pajdaš, serb. pajtas, hlruss. pajtašočka amica (in Nordungern). — it. baita capanna. C. Schneller, Studi sopra i dialetti vol- gari del Tirolo italiano. 44. bakar m. gen. bakra, serb. Kupfer, bakrac Ivessel. mik., bulg. balom, ngr. gnanapi, gncmpi Kupfer.— tur k. bakir Ivessel. baklja f. nsl. Fackel. jambr., &roač.baklja. bung., serb. vaklja, faklja, aserb. faklija, rum. ftklie, magy. faklya. — ahd. fakala, faccliela, mhd. vackel, nhd. Fackel, lat. facula. Diez, vvorterb. 1. 178. vveig. 1. 316. bala f. nsl. die Einrichtung, die die Braut mitbringt. Krain. -— it. balla Ballen, Waarenpack. balatin: balatino jezero, serb. lacus Balaton. vuk. mik. In der Lika nacbVuk gavanovo jezero genannt.— magy. balaton to, tavaPlattensee: beide Worte, das magy. und das deutsclie, sind aus dem asi. blate¬ no, vvoher blatentskr.: Koa.li. knezi, blatentski., gebildet. Man beaclite auch rum. baltr. und ngr. fiddrog. baldyri>janT, m. russ. valerlana, oserb. baldrijan, magy. baldrian, tiirh. baldiran. — nhd. Baldrian, lat. va- leriana. balega f. serb. fimus bovillus. mik., hlruss. baloli. — rum. balegi.. baita f. nsl. Beil der Čičen, bulg. baltijr.. verk. 365, serb. baita, hlruss. baita, russ. dial. baita, magy. baita, ngr. gnalrag. — tiirh. baita Beil. bali.vani> m. 7isl. bolvan idolum. jambr., sei-b. balvan trabs, hh-uss. bolvan, russ. bolvant, pol. balvvan Klotz, 7-um. bolovan glomus lapideus.— vgl ,magy. balvany Bildsaule, Gotze. banda f. serb. latus, alb. bandi.. — it. banda, bandera f. nsl. vexillum, sei-b. bandijera, pol. bandera Schiffsflagge, ngr. gnagrupa, alb. bandjert, tiirh. bandera. -— it. bandiera. bandnnati vb. pf. serb. relinguere. — it. abbando- nare. bandura f. hlruss. russ. Laute, pol. bandura, it. pan- dura, pandora, aZtoj5.pandurria,_/2. pandore, man- dore. — gr. KzvooOpa, lat. pandura, pandurium. Diez, vvorterb. 1. 302. banovati vb. hh-uss. sich sebnen: za domom banova- ty; banno: myiii banno mir ist bange, bulg. ba- nuva. siebenb., hroat. banovati se. bung., rum. btnuesk. — raagy. banni moerere. bantižati vb. 7isl. verbannen. jambr., hroat. bandižati: moneda cesarova biše bandižana. gla,g.-16. jabrb. -—- it. ven. bandizar, it. bandire. bantovati vb. nsl. offendere. jamb., bulg. bantuva. sie¬ benb., hroat. bung., aserb. offendere, nickt etwa bandire, proscribere, multam imponere, 7-um. bi>n- tuesk. — nragig. ban tani offendere. bar, barem adv. nsl. serb. saltem, bulg. bar; bare: bare daj mi polovina ta. verk, 114, barem, rwn. barem. — rnagy. bar puampuam, utinam. bara f. serb. palus, bulg. bari., verk. 77, ngr. gnapa. — Die geringe Verbreitung in den slavischen Spracben deutet auf Entlebnung. barantati, baratati vb. nsl. mercari, se>-b. baratati. — it. baratto, barattare, 7nhd. parat Tausch. Diez vvorterb. 1. 51. 77 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. barbun m. seri. barbus, ein Fisch, der aucli bradatica genannt wbd. — it. ven. barbon: vgl. barvena. bardak m. bulg. urceus. verk. 365, serb. cantbarus. vuk., guttulus. mik. — tiirk. bardaq. barchati,, barakant. m. russ. Barchent, klruss. bar- chat, pol. barchan, barakan. — mhd. barkan, nlid. Barclient, it. bavacane, fz. baracan, mlat. parcba- nus, barracanus, arah. berkan. Diez, vvorterb. 1. 51: vgl. serb. brban vestis genus und nsl. baršun bolosericum. jambr., serb. baršun Sammt. mik., magy. barsony, rum. baršon. barilo n. asi. dolium, nsl. baril. jambi'., bariglica vas aquarium. Krain, kroat. barilica: vrč j c stal poli barilice. glag.-16. jahrb., serb. barilo orca, vas aquarium. vuk., bario. vuk., Mruss. barylo, weiss- russ. barylka, russ. barilo, barilok. — it. barile, fz. baril, mhd. barel, mlat. barillus, ngr. [Za¬ pili, [Zapila, rum. barelkt, kymr. baril. Diez, vvorterb. 47. barka f. nsl. serb. ?'uss. navis, rum. barki,, magy. bar¬ ka. — it. barca ,fz. barque, mhd. barke, ngr. fiap- ■/.a, alb. varki,, tiirk. barca, mlat. barca. Diez, worterb. 1. 52. barna f. serb. Gaul. — vgl. it. brenna Makre. barnastyj adj. Mruss. braun (in Nordungern), rum. barnačiii. — magy. barna. barva f. Mruss. color, pol. barvva, farba, oserb. barba, nserb. barva, nsl. farba. — nhd. Farbe, mhd. var- vve, ahd. farwa. barvena f. Mruss. russ. mullus barbatus, pol. barwe- na, oserb. barma. — mhd. nhd. barbe, ahd. barbo, it. barbio, lat. barbus, ngr. grcappuoOvi von lat. barba: vgl. barbun. barvinok, bervinok m. Mruss. vinca pervinca, russ. barvinoki,, pol. barvvinek, magy. borvelj. — lat. pervinca, fz. pervencbe. baryši> m. russ. lucrum, Mruss. baryš. — dzagat. baryš. kastah m. serb. baiulus. mik., aserb. bastaka. — vgl. ngr. [Zaoralapr)g, it. bastagio. bašct f. bulg. bortus. verk. 58, serb. kašča, Mruss. bakša Gartenbcet mit Gurken etc., russ. bakša, bacbča, bakča Garten fern von der Woknung. — tiirk. baghče. bašta m. bulg. pater; baštini,, serb. baština fundus, vinea. mik., nsl. bačenik bereš, jambr., Mruss. ba- d’o, badika, bafko pater, russ. batja; batLko, bat- ko. izv. 1. 120, batjuška. — vgl. magy. bdtya in der Anrede: Bruderl Landsmann! bacsi frater natu maior, rum. bačiu. bavd, favd m. nsl. Falte. marc., falda lacinia. lex., russ. falda, pol. fald, falda, ose?-b. balda, falda. — ahd. falt, it. falda, afz. faude. Diez, vvorterb. 1. 171. bavolna, bavolna, bavuna f. klruss. gossypium, pol. bavelna, oserb. bavlma, nsl. pavola. — nhd. Baum- vvolle. bavor m. nserb. germanus, serb. babur bavarus. vuk. — nhd. Baier, ahd. baigari: vgl. Grimm, Gesch. der deutscben Sprache 1. 502. baza f. nsl. Art. — vgl. ahd. fasal, mhd. vasel, nhd. Fasel soboles, und, wie ahd. fasa, mhd. vase, floccus. bažant f. pol. pliasianus, oserb. bažan, nsl. bezjan. jambr., russ. fazani,, magy. fatzan.— mhd. fasan, fasant, lat. phasianus, gr. , piskupi, unmittelbar vom gr. in' ksxoko?. bitanga m. seri. erro, Iclruss. bitanga (in Nordun- gern), magy. bitang. — ,rum. bitang. Diez, gramm. I. 91. h alt das AVort mit Unreclit fur serbisch. blawy adj. pol. blau, Iclruss. blavvat Kornblume, russ. dial. blavatka idem. — ahd. blaw, nhd. blau, it. dial. biavo. Diez, vvorterb. 1. 65: vgl. plavi, bleki m. pl. nsl. variolae, pol. flak Feistdarm, Iclruss. tl’aky, cbl’aky idem. — nhd. Flecken, llcck (Kuttelfleck). blici. m. russ. dial. boletus. izv. 1. 116. — nhd. Pilz. blitva f. nsl. beta. marc., blitum, beta. jambr., seri. blitva, bljitva neben bitva. vuk., Iclruss. blytva blitum, beta. — lat. blitum: die slavischen A\ orte vereinigen in sicb die Bedeutungen von blitum und beta: vgl. botva. bljudi m. bljudo n. bljuda f. asi. patina, lulg. bljudo. milad. 171. izv. 3. 228, seri. bljudo, bljuda pati¬ na, Iclruss. bl’udo, bl’udečko lanx, oserb. nserb. blida mensa, lit. bludas, lett. bloda, rum. blid lanx. —• goth. biuds, and. bjodh discus, mensa, ahd. biut, ags. beod. Dass die Slaven dieEntleb- ner sind, ist in hobem Grade vvahrscbeinlieh: l ist nach den Gesetzen der Lautlehre eingesclial- tet und die so veranderte Form von einem slavi- scben Volksstamm dem anderen Iiberliefert wor- den. Die ersten Entlelmer durften Slovenen ge- vvesen sein. Entlebnung aus dem Gothiscben macbt dann die media d sicber. Die Verbindung der Bedeutungen discus und mensa fin det man aucb bei misa. boct f. lulg. vas vitreum, flasco, seri. boca, bocun.— vgl. ngr. ali. boci>. bogati vb. nsl. obedire. — mhd. volgcn, ahd. volgan, nhd. folgen. So scbon von Popovič erklart: pol. folgovračvb. nacbgeben, Iclruss. fol’ga, forgovaty. bogatyrL m. aruss. Anfiihrer einer Pleeresabtbeilung bei den Tataren, Iclruss. bobatyr heros, russ. be- ros, aucb imago (berois); batyrščik r b Siegel- bevvabrer, Drucker: vgl. dial. abatuns, batura contumax, pol. babatyr, magij, bator fortis, vvober nsl. batriv audax. jambr., Jcroat. batriti vb. conso- lari. bung.: vgl. aucb nsl. bator omnino. jambr., rum. batT>r saltem und magij, bator quamquam (vgl. makar). — mong. baghatur, batur fortis, tiirJc. beliader, pers. bebadur. Scbott, das altai- scbe Sprachengescblecbt 7. boh m. nsl. Speckseite. marc., pol. bocb Rumpf. — ahd. bacbo, mhd. bacbe, nhd. bair. Bachen. Scbmeller 1. 143. fz. bac. bokal m. nsl. ein Maass. marc. — it. boccale, runi. bo¬ kal, tiirlc. bucjal, mlat. baucalis, gr. auzaltov. Diez, vvorterb. 1. 72. bokrejta, pokrejta f. Iclruss. Federbuscb (in Nordun- gern). — magij, bokreta. bolta f. nsl. fornix. jambr., lulg. bolta steinernes Ma¬ gazin, eigentlicli Gewolbe, seri. bota camera. mik., Iclruss. bolt (in Nordungern), rum. bolte, magij. bdlt. — it. volta Gevvolbe, vvoher aucb nhd. bair. Gvvalter m. Kammer. Scbmeller 2. 126; 4. 74. borsuk m. Iclruss. meles taxus, russ. bar suka.. — tiirlc. borslicp porsuq: vgl. magij. borz. bosiljak m. seri. ocimum basilicum. vuk., lulg. bosi- lek; bosilok. milad. 37. 190. 295, bosiljok. verk. 41. 86. 165, Jcroat. bosil. luč., Iclruss. vasyljok, vasylky, pol. bazylik, rum. busiok. — gr. fiaai- Itzov, mhd. basilie,/s. basilic, magy. bisziok, ba- zsalyikom. bot m. pol. Stiefel, lulg. botuši, russ. botaly. izv. 1. 50. — vgl. fz. botte, mhd. boz, nhd. bair. Boss. Scbmeller 1. 211. 79 botva f. klruss. beta, russ. Blatt der rotben Biibe, nsl. pesa. — lat. beta, vvober auch ahd. bioza, mhd- bieze, nhd. bair. Biesse. Scbmeller 1. 207, daber nsl. pesa. Krain: vgl. blitva, brace f. pl. seri. "VVeintreber. — vgl. mhd. bratsche, griine Scliale der NUsse und der Iiiilsenfruchte. bračina f. asi. vestes sericae, bri>či>ki> indumentum, aserb. bračint panni genus. danič., russ. brjuki Hosen, dial. braki idem. — lat. bracae, fipa.y.cu diod. sic. 5. 30, it. braca, sp. braga, pr. braya, afz. braie Hose, mgr. j3paxicc, ngr. fipay.i, alb. breki), rum. bri>čie f. cingulum; desbračin vb. braccas solvo, ahd. pruok, mhd. bruocb, ags. broc diofenb. or. -eur. 262, nhd. bair. Bruocb. Scbmel¬ ler 1. 248: das ursprlinglicb celtiscbe T\ ort ist aus dem italieniscben in das altsloveniscbe eingedrun- gen; aus dem it. stammt aucb nsl. bregeše, bre- guše f. pl., kroat. brageše. glag. - 16. jabrb. Linnenbosen, it. bracbesse: man vgl. den zvveiten Tbeil des serb. benevreke caligae und des bulg. benevreci mit ngr. /3 paxt. braga f. russ. Branntvveinmaiscbe, pol. bralia, braja Roggenmebltrank, klruss. bralia Spiilicbt, Maiscbe, Diinnbier, nserb. bražka Biervviirze, lit. broga, ahd. prt, prio, mhd. brt, brie, nhd. Brei, it. brago Seblamm, celt. brace genus farris. diefenb. or.-eur. 265: Grimm, vvorterb. 1. 353. denkt an das verbum bregen frigere. Das celtiscbe Wort scbeint von den Deutschen den Slaven in einer nicbt nacbvveisbaren Form iiberliefert vvorden zu sein. brajda f. nsl. Rebenlaube. marc., Weingelander, obraj- da Ilecke. dain. 100, kroat. brajda, glag. -16. jabrb. — vgl. mlat. braida, bradia, bragida campus vel ager suburbanus, in Gallia Cisalpina, ubi bre- da vulgo appellatur. duc. Das ursprlinglicb deut- scbe Wort—breit, capreite ager—ist aus dem it. in das neusloveniscbe eingedrungen. brakovvač vb. pol. sortieren, klruss. brakovatj, russ. brakovatL, braki> schleclite Waare, oserb. braka Ausvvurf. — nhd. Brack. branee f. pl. serb. brancbiae. mik. — it. brancbie. branjovec m., branjovka f. nsl. Fragner, Fragnerin.— nhd. Fragner. brava f. serb. serra, bulg. bravi>, alb. bravt. — tlirk. brava. brenta f. nsl. eine Art Gefass. — it. brenta, ein lom- bardiscbes Wort, Mostkiibel, Fass. Diez, vvorterb. 2. 13, mhd. brente bolzerneg Gefass mit niedrigem Rande, nhd. Brente, Kufe. Scbmeller 1. 263. breskva f. nsl. amygdalus persica, Baum und Frucbt, bulg. praskva, kroat. preskva.' glag. - 16. jabrh., serb. breskva, praskva, russ. broskvina, bruskvi- na, persikt, pol. brzoskievv, niagy. baraczk, klruss. boroclcva (in Nordungern), nhd. Pfersicb, it. per- sico, persica, fz. pdcbe, rum. pearsek, pearseki.. — lat. persicum, persiscber Apfel. breša f. serb. eine Art Flinte. — Wobl von der Stadt Brescia. brižolica f. caro assa. mik. — nhd. bair. Brisolen. Schmeller 1. 264, vvabrscbeinlicbvom it. friggere. brnjica f. serb. vestis gmnus. — it. bernia Mantel, mlat. bibernia. Diez, vvorterb. 1, 62. broketa f. aserb. liirnula. danič. — it. brocca. broskva f. serb. brassica, kroat. broskva. glag.-16. jabrb. — it. brasca, lat. brassica, nhd. bair. Bar- scbe, Pforscben. Scbmeller 1. 201. 324. brozeni) adj. asi. fuscus. — it. bronzino, erzfarbig, scbvvarzbraun (von Bronze), mgr. rcpoOrtivog: nop- rag npovz^ivzg eberne Tbiiren. Diez, vvorterb. 1. 89: vgl. brun c. bruk m. nserb. .Kafer, nsl. brusč brucbus. jambr., rum. vrub. — vgl. it. bruco Raupe, asi. vrubt, russ. vrucbi>, rum. vrub, gr. ^poir/pg. Diez, vvorterb. 1. 91. brumen adj. nsl. pius, oserb. bruma. — mhd. vrum braucbbar, goth. frums, oserb. fromnv fromm. brunc m. nsl. aes. jambr., serb. russ. bronza, alb. brunze. blancb., ngr. pupouv^og cuprum. — it. bronzo: vgl. nsl. bron. marc. und asi. brozeni,. bruny adj. oserb. nserb. braun, asi. brunattni, fuscus, pol. brunatny. — ahd. mhd. brun, it. bruno, fz. brun. Diez, vvorterb. 1. 91. bruštyn, burštyn m. klruss. Bernstein, pol. bursztyn. — nhd. Bernstein. bryndza f. pol. Brinsenkase, klruss. bryndža, brynza. ztscbr. 8. 390. — vgl. magy. brondza, bronza, brenza caseus bresnensis. Kresznerics 1. 56. c: ein dunkles Wort. brudokva f. asi. lactuca, bulg. bri>dokvi f. pl.— aus gr. •S-ftoal f. durcb Dissimilation fur trdokva, drdok- va: bieber scbeint aucb asi. ri>di>ky zu geboren: vgl. retlcev. bri,duni. m. asi. gladius, richtiger vielleicbt baculum. — vgl. mlat. bordonus, basta, qua sustentatur um- bella, quae principibus in cacremoniis praetendi- tur. duc. branja asi. lorica, serb. brnjica annulus ferreus, lett. brunjas. — goth. brunjo, ahd. brunja, mhd. bru- nje, afz. brunie, mlat. brugna. Diez, vvorterb. 2. 232. bubreg r u m. asi. renes, nsl. bumbrek. jambr., bubreki Die Fremdioorter in den slavischen Sprachen. 80 Dr. Franz Miklosich Lumpenbratel (vom ahd. lumbal) meti., bulg. bu- bredzi ( 'noiignptr^r 1 fiir pnovgnped&. tetragl.), kroat. bubrig. bung., Mruss. bubrehy, russ. bu- bregTfj, alb. geg. bubureke iecur. — tiirk. bobrek. buda f. Mruss. i-uss. pol. oserb. nserb. časa, Mruss. budka Hiitte, eine Art Wagen. izv. 3. 18., bech. bouda, pol. budowač vb., lit. buda, lett. buda.— Ein dunkles Wort: nhd. Bude, das weig. 1. 190. fiir slaviscli liiilt. bugaj m. russ. bos, Mruss. pol. bubaj. — tatar. tiirk. bugha, mong. bucba. izv. 1. 83. bug r i> m. kroat. armilla. glag. — ahd. bouc torques; puac armns. Germania 11. 35, and. baugr, nhd. bair. Baug annulus. Scbmeller 1. 158. afz. bou. Diez, vvorterb. 2. 224. kukata f. Mruss. Stiick: bukata syra, cbliba etc., russ. dial. bukatka, bukaška cin Stiick Fleiscb. Dalt.— rum. bukati. frustum. buksina f. asi. tuba. — lat. buccina, rum. bučin, rnhd. busine, nhd. Posaune, afz. buisine. buky f. gen. bukove, asi. fagus, nsl. serb. bukva, bulg. buk, Mruss. russ. pol. buk, pol. bukievv, oserb. nserb. buk. — rnhd. buoclic, gr. yuy<5?, lat. fagus. buky f. gen. bukn>ve, asi. littera; bukve pl. litterae, epistola, liber, aruss. bukve, nest., nsl. bukve, rum. buke f. littera. — ahd. buab liber, mlid. buocb, goth. boka littera, pl. litterae, epistola. bulat'J, m. russ. Stalil, Mruss. bulat. — pers. pulad. bumaga f. russ. gossypium, cbarta, Mruss. bumaha, bulg. bumaga cbarta, nsl. bumbak gossypium. jambr., bulg. pamuk. milad. 188. 241. verk. 366, pambuk. tetragl. milad. 349, serb. bumbak. mik., pamuk, rum. bumbak, magij, pamut, ngr. ficgfia,- mov, |3ap|3dzt, pnag.na.xi, alb. pambuk, mit. bom¬ baš, bombacum, it. bambagia, bombagio, wober nsl. bombaža, marc. — tiirk. pamb!iq, pamuk, pem- be, pers. pambah. K'. Ritter, Uber die geograpbi- scbe Yerbreitung der Baumvmlle. Berlin, 1851. buna f. serb. seditio, bulg. bunu,, nsl. punt foedus. les., seditio, Mruss. bunt, russ. buntu>, cech. punt, pol. bunt, serb. buntovnik bomo seditiosus.— nhd. Bund. bunda f. Mruss. ein vveites Oberkleid, rum. bundT>. — magy. bunda Winterpelz. bur m. oserb. nserb. agricola, serb. paor, magy. por, pol. gbur. — nhd. Bauer, ahd. gipur, gipuro. burja f. asi. procella, nsl. burja borcas. meg., bulg. buri., serb. bura. vuk., borcas. mik., russ. Mruss. burja, pol. burza procella, turle. bora, it. bora, rum. boare aura. — vgl. gr. fiopeag. bury adj. pol. niger. — mong. buru canus. busroman'i> m. asi. mobammedanus, kroat. buslomanin. budin. 88, serb. muslomanin, musromanin; busro- manin. danič., Mruss. busurman, bisurman, busur- men, russ. busurmam,, basurmanu., basurmanint, bosurmamb, besermem,.— tiirk. musulm&n, arab. muslini. butara f. nsl. onus. marc., russ. dial. butoru« Habselig- keiten. — magy. bdtor supellex. buzdogan m. bulg. clava. milad. 114, bozdogan 81, bozdugan, serb. buzdoban, russ. buzdyclianx, rum. buzdugan, magij. buzgdny. — tiirk. buzdugban. byvol , B m. asi. bubalus, nsl. bivol, bulg. bivol, milad. 163. 419, klruss. bajvol, russ. bujvobr., izv. 2. 39, bujla, bujlo, pol. bawol, serb. bivo, oserb. buvol, magij, bival, fz. buffle, alb. bual, gr. |3oO(3alos. Dass diese Worter zusammengehoren,ist nicbt zu bezvveifeln: ob aberund vvo Entlebnung statt ge- funden, mocbte sclnver zu bestimmen sein. caf m. nsl. lictor. marc., serb. satelles. mik.— mlat. zaffo: pedites et zatfones. Rolandinus, chronica lib. 11. cap. 3. in Graevii tbes. vol. 6. bci Scbmeller 4. 66. cagalja f. serb. framea. mik. — it. zagaglia Wurf- speer der Mauren. Diez, vvorterb. 1. 445. cajna f. nsl. fiscus. lex., corbis. marc., spletena cajna calathus. lex.— ahd. zainja, zeinna, rnhd. zeine, nhd. karnt. Žane, bair. Z aine Eleclite; Zain Rutbe. Scbmeller 2. 264. 265. gottsclieerisch Zoaine. Elze 66. Nicbt, ivie man meinte, statt locanja, das mit locen zusammenbangen soli; procanja, pro- cona Tragkorb ist viellcicht Brodzeine; aus dem deutscben stammt auch it. zaino, zana Scbiifer- tascbe. Diez, vvorterb. 2. 78. capa f. serb. ligo; capun rallum, tiirk. Čapa. — it. zappa. Diez, vvorterb. 1. 446. cavtat, captat m. serb. Ragusa Veccbia, nsl. čevdat neben staro mesto Cividale. Kozler. — lat. civi- tate aus civitas: vgl. rum. četate, sp. ciudad, pr. ciutat etc. Diez, vrorterb. 1. 129. cabr m. pol. Zimmer, Ruckenbraten. — nhd. Zemcr, fz. cimier von cima. čebula f. pol. cepa, klruss. cybula, bedi. čebule, cibu- le, oserb. cybla, nserb. cybula, nsl. čebula, čbu- la, žbul; čebul. meg. lex., serb. kapula, ka- pulica, alb. kjepu>, lit. cibullis. — lat. cepulla, it. cipolla, ahd. zipolla, zivolle; zwibollo, rnhd. zi- bolle; z\vibolle, nhd. Zwiebel: die mit zw anlau- tenden Formcn sind unter dem Einflusse der Zabl zwei entstanden. celtar m. nsl. equus gradarius. babd. — nhd. Zelter. cembra, čebra f. pol. Brunnenkasten ; cembry Stam- me, die als Bauholz vervendet -vverden konnen. Die Fremdioorter in den slavischen Sprachen. 81 klruss. cymbrvny f. pl. Brunnenkasten. — nhd. Zimmer, das Gezimmerte. cepin m. nsl. eine Art Ilaeke. Oberkrain. Spaltholz. marc. Werkzeug zum Fortbewegen der Ilolz- stamme, indem man die Spitze einhackt. Krain.: man hort aueh cempin, nhd. tirol. Zappin. — vgl. it. zappa, ngr. r'Ca.rd. und capa. cera f. pol. Gesichtsfarbe. — it. ciera. ceri> m. asi. terebinthus, nsl. cer cerrus, bulg. cer, serb. cer. — it. cerro, lat. cerrus. Diez, vrorterb. 2. 18. cetvar, cytvar m. klruss. zedoaria, pol. cyt\var, magij. czitvor, czitvar. — nhd. Zitwer. cesars m. asi. imperator j3aatAeo?, nsl. cesar, serb. ce¬ sar, kroat. cesar, klruss. cisar, pol. cesarz, lit. ee- sorus; aus česan, entstand CBsarB und aus diesem čari,: bulg. serb. klruss. car, russ. cari>. — goth. ahd. kaisar, nhd. Kaiser, o serb. khežor, nserb. kej- žor, rnagy. csdszdr, nsl. Časar, hung., tiirk. Časar der Kaiser von Osterreich, lat. caesar, gr. xaXa ap. Dobrovsky laugnete den Zusammenhang von earB und nortoccp, bis ihm Russen in Handschriften des 11. Jahrh. die Form CBsarB nach\viesen. Wiener Jahrbb. 30. 199. cegi, cažki f. pl .pol. Kneipzange; obepgi, lit. eanga. — nhd. Zange. četa f. asi. numus, obolus, klruss. čatka Tiipfel, russ. cata der goldene oder silberne Ilalbmond liber dem Haupte bei Heiligenbildern, Pfenning, pol. cetka Flitter, rum. erah braetea, lit. četa silber- ner oder goldener Buckel auf dem Giirtel. — vgl. goth. kintus m. Heller: nach ztsebr. 11. 173. ist das Wort slav. Ursprungs. cibara f. nsl. eine Art Pflaumen. marc. — nhd. tirol. Zeiber. Scbopf 826. cigel m. gen. cigla, nsl. later, serb. cigla neben opeka, klruss. celila, pol. cegla, oserb. cyliel, nserb. cy- gel, lit. cigelis, rum. cigl r r,. — ahd. ziagal, mhd. ziegel, lat. tegula, woher aueh mhd. tegel, nhd. Tiegel, klruss. tehla (in Nordungern), rum. teglr,, magij, tčgla und alb. tjeghult. cilj m. nsl. meta. habd., kroat. cilj. hung., pol. cel, klruss. cil’, russ. celt, lit. celus, magy. czel. — nhd. Ziel. cima f. nsl. cyma. habd. germen. marc. cima iz zelja, jambr. cime gnati florere. lex. scimativb. keimen ; čimiti se: drevesa se čimijo. krell., serb. cima, magij, esima Kohlbrocken, rum. kim r E, germen. — vgl. mlat. cima summitas olerum vel arborum. duc.: cyma zupa, it. le cime delberbe. Diez, vrorterb. 1. 127. und ahd. chimo, mhd. kime, nhd. Keim. Denkschriften der philos.-histor. Cl. XV. Bd. čimer m. nsl. insigne. jambr. hung., serb. čimer ein Bestandtheil des Pfluges, Aushangeschild, magy. czimer Kennzeichen, Wappen, Geweih, Lamm- viertel, klruss. cymer Wappen (in Nordungern), rum. cimiriu signum. — nhd. Ziemire, Zimber. Frisch 2. 476. c. cin m. nsl. stannum neben kositer, serb. cin, klruss. oserb. cyn, pol. cyna, nserb. cen, eyn, lit. cinnas. — nhd. Zinn. cincar m. serb. zinzarus, Valachus Thrax. — Wahr- scheinlicli von cine, wie die Zinzaren fiir činč quinque sprechen. cintorom m. nsl. coemeterium. habd. jambr. cintor. prip,, kroat. cimiter. glag. cimitor. hung., klruss. cyntor (in Nordungern); cvyntar, pol. cmentarz, magy. czinterem, rum. c'i>nterim, aserb. kimitirio. — lat. coemeterium, gr. xoi[XY)rripiov, it. cimeterio, fe. cimetiere. Diez, worterb. 1. 128: vgl. aueh klruss. temetiv, tanativ. cipa f. nsl. Schmeervogel. marc., magy. esipego, rigd turdus iliacus. — nhd. Zippe. cipela f. serb. calceus, nsl. eipeliš. habd. cepeliš. prip. — magy. czipello Frauenschuh; czipd Manns- schuh. cize f. pl. nsl. zweiradriger Schubkarren. rib. — lat. eisium. clo n. pol. oserb. Zoll, lit. colas. — nhd. Zoll tclo- nium. cofae, cofnačvb.y>o/. zuriickziehen, cech. coufati, couf- nouti idem, oserb. cofač zuriickschieben, nserb. cofaš. — mhd. zofen ziehen, nhd. bair. zaufen ruckwarts gehen ohne sich umzukehren. Schmel- ler 4. 227. cokla f. nsl. Holzschuh. marc. cokol. habd., kroat. cokula crepida. verant., serb. cokla Radschuh; co- kule ocreae ligneae, nhd. tirol. Zoekel. — it. zoc- colo. coprija f. nsl. magia. prip. coprnik, coprnica. — ahd. zoupar, zoubar, mhd. zouber, nhd. Zauber. Schmel- ler 4. 216. erbky f. gen. cn.kve, asi. ecclesia, nsl. cirkev, cer¬ kev, kroat. crikva. hung., serb. crkva, klrussr cer- kov, russ. cerkovt; dagegen kirka, čirča katholi- lische Kirche. op. 2. 3. 28, pol. cerkiew griechi- sche Kirche, oserb. cyrkej, nserb. cerkvej. — ahd. chirihha, asdchs. kerika, and. kyrkia, mhd. kirche, nacheinigenaus zu pianov, nach anderen aus circus. cukor m. nsl. saccharum. jambr., serb. cukar neben cakara, zahara. mik. und šečer, klruss. cuker, russ. sacharB, pol. cukier, oserb. cokor, nserb. cukor, lit. cukorus, magy. ezukor. — ahd. zukura, n 82 Dr. Franz Miklosich mhd. nhd. Zucker, mlat. zucharum, gr. aay_ctpov, ady.-ja.pov, arab. sukkar, pers. sakar, altind. §ar- kara, prakr. sakkara. Diez, w čir torb. 1. 448. cvek m. nsl. elavus; cvekarija, Mruss. čvyk, cvjašok- — nhd. Zweek. cybuch m. pol. Mruss. Rohre der Tabakpfeife, russ. čubuk, serb. čibuk. — tur k. čibiik. cyrulik m. pol. chirurgus, Mruss. cyrulyk, celuryk, cyrjulnyk, lit. čerulninkas. — lat. chirurgus. ci.ni.gari> m. aserb. sutor. — mgr. r^ajjdpvg. čakan m. nsl. sarculus. habd. marc. Hauer derSchwei- ne, Haminerbeil. Krain. auch eekel; čokan Spiess, asi. čekan malleus rostratus, lapicidae instrumen- tum, ligo, bulg. čekan malleus. tetragl., serb. ča- kanac malleus, russ. čekanu. Streitaxt, Grab- meissel; čekaniti. vb., pol. czekan Streitkolben. — vgl. magy. csakany Reuthaue, Stockhammer, Mruss. čakanoš Polizeimann (in Nordungern), rum. čokan, alb. čekan malleus. čaler m. nsl. bomo fraudulentus. hung-. čalaren adj. čalaren svet. hung. astutus. jambr., serb. čalovati vb. decipere. mik. čalovno adv. dolose. mik., Mruss. čalovaty vb. (im Nordungern), rum. čelu- esk vb. — magy. csalni decipere; csalard fraudu¬ lentus. • čalma f. serb. Turban, russ. čalma, magy. csalma Miitze, rum. šalim.. — dzagat. čalma. eamara: czamara f. pol. vestis genus. — sp. chamarra, it. sard. acciamarra, it. zimarra. Diez, wort. 2.190. eaprak m., szabraka f. pol. Schabracke, nsl. čaprag. jambr. čabraka, russ. čaprakt, fz. schabracjue.— tiirk. capracp čardak m. serb. časa palis imposita, solarium. mik., nsl. čerdak idem. habd., russ. čerdaku., čardaku., ngr. ~'Co.podv.i tentorium. — tiirk. čardacj, pers. čartak: hieher gehort wohl auch asi. čn.togu.. cata f. nsl. insidiae. hung., Mruss. čata Posten; čato- vaty vb. insidiari, pol. czata, rum. čett. magy. csata pugna, tiirk. čete expeditio; das TV ort ist urspriinglich slavisch: asi. serb. četa. eatra f. serb. ratis scirpea. mik. verant. — it. zattara. čavet m. gen. čavla, nsl. elavus. habd. lex., serb. ča- vao. — it. chiavo, lat. elavus. Diez, vvdrterb. 2. 19. eabr: czabr, cabr m. pol. satureia, klruss. čabryk, russ. čaben., čabru.; čubru., bulg. čomber. milad. 385, serb. čubar; cupar, capar. mik., lit. čobras, magij, csombor, rum. čimbru. — Alle diese Formen wurzeln in dem griechisehen krjii- Ppo?, das durch tjumbru. in ein asi. s tab n. iibergeht. eeboty m. pl. russ. cothurnus, klruss. čobit, pol. ezo- bot, chobot, lit. čebatas, rum. čibott. — pers. čabatan. čedrun, čidrun m. serb. citrus. mik. četruna. vuk., pol. cytryna, lit. citras, magij, czitrom, klruss. cy- trom (in Nordungern), rum. citru., kitru., citroa- mt. — gr. xtrpov, lat. citrum. čelada f. nsl. galea. — it. celata aus lat. caelata: cas- sis caelata bei Cicero. Diez, vbrterb. 1. 122. Čelik m. serb. chalybs. — tiirk. Čelik, pers. čuluk. čenda f. aserb. eine Art Stoff: plasti, podstaljeni. čen- domt celinom!. — it. ven. eenda, cendal, it. zen- dale, prov. sendat, mhd. zendat. Diez, worterb. 1. 446. čep nsl. Zapfen, serb. čep, nserb. cop, Mruss. čip, pol. ezop, oserb. čop, lit. capas, magy. esap. — nhd. Zapf, russ. capfa. čerga f. serb. Zigeunerzelt. vuk. Zelt. mik., bulg. čergu, Teppich. cank., kroat. čerga Hiitte. verant., alb. cergi> Wolldecke, klruss. džerha TVolldecke. Ye- černyči, 1863.32. — tiirk. čerke tentorium duobus palis innixum. čedo n. asi. infans, nsl. čedo. prip. 73, bulg. serb. čedo, klruss. čado, cech. ščedi. — vgl. ahd. kint. čik, čikov m. serb. lampreta. mik. čikov cobitis fossi- lis. vuk., Mruss. čyk, slovak. čik. — magy. esik. čitav adj. serb. integer. — vgl. rum. čitov. čitula f. serb. catalogus defunetorum familiae; cedulja scheda. — lat. schedula. čivutin m. serb. iudaeus. — tiirk. čifut. čižma f. nsl. cothurnus. lex., serb. čizma caliga, pol. cižemek, klruss. čižemok, lit. čižma, čužmas. — tiirk. čizme, magy. esizma. čobanin m. serb. pastor, russ. dial. čabanu., pol. cza- ban, ngr. r^opredvog. — tiirk. čoban, čoha f. nsl. eine Art Mantel aus grobem \veissen Tu- che, serb. čoha pannus, klruss. čucha, čuchana Oberrock, ngr. ~'Chya pannus. — tiirk. čoha, čoqa pannus. Čonta, čunta f. nsl. os, Knochen. steierm. — magy. csont. čopor m. serb. grex porcorum. — magij, csoport. čorba f. nsl. iusculum. bel., serb. čorba, pol. ciurba.— tiirk. čorba, magy. csorba. čorda f. serb. grex. — magij, csorda, das aus dem slav. čreda entstanden, voh er auch rum. čiradu.. čotast adj. nsl. claudus. Karst., serb. cotav. — it. zotto. črešnja f. asi. cerasus, nsl. črčšnja, bulg. čereŠL. cank. verk. 145. 372. milad. 200. 390. čerešna. milad. 83 Die Fremdioorter in den slavischen Sprachen. 348. 482, kroat. čerešna. glag. 16.-Jahrh., serb. trešnja; krješa, kriješva, rus s. čerešnja cine Art Susskirschen, Mruss. čerešna cerasus, cech. strešne, pol. czeresznia, oserb. tšješiia, Z«#.-čerešna, magij. cscresznvc, rum. čirast, alb. kjirši, ahd. chirsa, mhd. kerse, turk. kirez. — lat. cerasus. Diez, vrorterb. 1. 129. čuma f. serb. pestis, bulg. čj um r r>, russ. čuma, Mruss. pol. džuma. — magy. csuma, rum. čum/B. Čurina f. serb. remigium. mik. — it. ciurma, fz. chiourme aus gr. y.f/.e-JG[j.a. Uiez, vrorterb. 1. 130. čutara, čutura f. nsl. eine holzerne Flasche, bulg. ču - turt. milad. 515, serb. čutura, alb. čufc&re Wein- flasche: vgl. Mruss. čutora Mundstiick eines Pfei- fenrohres (in Nordungern, sonst pypka). — tiirk. čotra eine holzerne Flasche. eyž : czyž m. pol. acantliis, russ. čiži>, Mruss. čyž, oserb. čižik, magy. csfz. — mhd. zise, nhd. Zeisig. ei.bri> m. asi. lahrum, lacus, nsl. čeber cadus. habd. čebrica demin. meti., bulg. čabtr. milad. 148, serb. čabarlabrum. vuk., čabrica vasculum. vuk., aserb. čbbrt. danič., aruss. čebru mensurae genus, Mruss. čeber ,pol. džber, čeber, lit. coberis, magy. cseber , .rum. Čubnr. — ahd. zubar aus zvvibar Gefiiss mit zwei Handhaben, mhd. zuber. dacija f. nsl. census. lex., leroat. dacija. hung., serb. da- cija tributum. — it. dacio, lat. datio. Diez, vror- terb. 1. 152, dadija, dadilja f. serb. ancilla curans parvulos. — vgl. magy. dada vetula. dafina f. asi. laurus, bulg. dafinn. tetragl. dn.vo da fi- novo. milad. verk., serb. dafina oleaster, alb. da¬ tum laurus. — gr. bd.fvr,. daga f. pol. pugio, nsl. deglin. habd. — it. daga ,fs. dague, mhd. degen, engl. dagger. Diez, vrorterb. 1. 151: vgl. cech. dčka, dyka, slovak. dika, magy. ddkos. dach m. Mruss. slovak. pol. teetum. — nhd. Daeli. dajko, daidža m. serb. avunculus. — turlc. daj. danickinja, daničkinja, danicka f. serb. telum Dantis ci faetum. vuk. — Danzig. daniel m. pol. cervus dama, cech. slovak. danek, nsl. damjek Gomse. — vgl. it. daino, lat. dama. Diez, vrorterb. 2. 261. dara f. serb. Tara (beim Wagen).— it. tara, arab. 'tarh etwas Zuriickgelassenes. Diez, worterb. 1. 407. darab m. Mruss. frustum (in Nordungern). — magy. darab, das slavischen Ursprungs ist. darda f. nsl. verutum. habd. jambr., findet sich aucli bei marc. gutsm. Murko, kroat. telum. verant., serb. framea. mik., pol. darda, magy. darda, rum. dardn. — it. dardo, fz. dard, ags. daradh, engl. dart, ahd. tart. Diez, vrorterb. 1. 151. daga f. asi. iris, nsl. doga assula. lex. duga iris. habd. meg., bulg. di>g r u, serb. duga iris; tabula doliaris. mik., pol. daga, klruss. duha iris, russ. duga ar- cus, aruss. iris, magij, donga, duga tabula dolia¬ ris, ngri vzouia: vrija. duc. §6ja. vent., alb. dho- gln>, rum. doagi> tabula doliaris; dog m. asser- culus, nhd. Dauge, Daube. Grimm, vrorterb. 1. 1792. — mlat. doga, dova, it. prov. doga, fz. douve. Nach Diez, worterb. 1. 156. gr. oo-jfi. deksa vb. bulg. accipere. milad. 533, alb. dliex. — gr. bt/jaijcu aor. bilao-jca. demiškinja f. serb. acinaces damascenus. vuk., pol. de- meszek damasciertes Eisen.— tur k. dimiški, ngr. 'jojj.o-m Damast: vgl. it. damaschino Damaseener- klinge. Diez, vrorterb. 1. 151. denr.ga f. russ. eine Miinze. — pers. tangah. dera f. nsl. pri deri delati fur Lohn ohne Kost arbei- ten. — nhd. bair. Dar f. Taglohn ohne Kost und ohne Trunk. Schmeller 1. 389. derbiš vb. nserb. debere, oserb. dyrbječ, acech. drbiu debeo. — mhd. nhd. diirfen, ahd. durfan: hinsichtlich des Ubergangs der Bedeutung „dur- fen“ in die Bedeutung „miissen“ vgl. man nhd. rnussen „debere“ mit ahd. muozan, mhd. miiezen „Freiheit wozu haben“. weig. 2. 218 und nsl. morati „debere“ mit moči, morem „posse“. dere adv. nserb. bene, oserb. derje. — mhd. daere passend; steht daher nicht fur dobre, derez m. serb. scamnum, cui illigatur verberandus, slovak. dereš. —— magy. deres, kaloda Stock. desti. f. russ. Bueh Papier. — pers. dest manus: vgl. fz. main de papier. dešter adj. nsl. hiibsch. vip. artig. marc.: man hort auch bešter. — vgl. it. destro. devtern m. russ. diploma, gr. dapSipa. — pers. tiirk. defter, mong. depter.: vgl. Schott, IJber das altai- sche Sprachengesehlecht 6. dežma f. nsl. decima. habd. dežmati vb., serb. dežma. mik., slovak. dežma, magy. dezina, rum. dičnrn.— ahd. decemo. wack. 13, lit. decmonas, celt. de- cum, degum. beitr. 143: vgl. kaležu, kriŽB. dek m. dika f. cech. gratiarum actio, pol. dzi 9 k, dzie- ka Dank, Kampfpreis, klruss. djakaDank, Wille, oserb. džak, nserb. žek, lit. deka.— nhd. Dank. dekan m. cech. decanus, pol. dziekan, magy. dek4ny. — lat. decanus, ahd. dechan, techant, mhd. de han, techent, nhd. Dechant. 11 " 84 Dr. Franz Miklosich demoni., demoni, m. asi. daemon. — gr. daipcov. dčža f. nsl. situla, meg. Kubel. marc., kroat. diža mulctrum. verant. dižva. hung., klruss. diža; dej- ža Wasserbottich (in Nordungern), ar us s. deža, rus s. dial. deža, cech. diže, slovak. deža mactra, pol. dzieža Teigtrog, o ser h. džeza Backtrog, lit. deže, deška, magy. dčzsa. — nhd. Dese, Dose, bair. Desen. Schmeller 1. 401. Grimm, \vorterb. 2. 1310. dijakom., dijaki, m. asi. diaconus, nsl. dijak litteratus, latinus. babd. jambr. dijački, deački latinus. liung. djačiti vb. nach Art der Kroaten in langgedehn- ten Tonen singen. meti., bulg. djakon. milad. 194. djak. verk. 219, kroat. žakan, zakrni, glag. deač¬ ki, jački adv. latine. liung. jačiti vb. canere. hung. jačka cantilena. hung., serb. djakon diaconus; djak discipulus, aserb. dijak scriba, klruss. d’ak cantor; deak Študent (inNordungern), russ. diaki., dijaki., dijakom., cech. žak discipulus, pol. žak, lit. že- kas, rum. diak, magy. deak latinus, goth. diakun, ahd. jachono, jacuno. wack. 17. 23, mhd. diake, tiirk. diaq. — gr. oiaaovo?, ngr. otcbco?. dijavoli. m. asi. diabolus, kroat. djaval gen. djavla. luč., serb. djavo; djavolisati vb., klruss. dyjavol, davol, dabol; džus: idy do džusa, proklatyj džus! russ. dijavoli., dtjavoki, pol. djabel, oserb. dja- bol, djas, nsrb. dabol, djas, ahd. tiuval, mhd. tiu- vel. — gr. thocftolog: dafiir asi. neprijazni, nsl. hudič, vrag, serb. hudoba, mik. u. s. w. dikela f. dikeli. m. asi. ligo, bulg. dikeli pl. milad. 270, tiirk. dikel. — gr. biy.£0.a. ngr. dizšAa, bvs.£/,\. dila f. nsl. asser crassior, slovak. dil’, pol. dyl, nserb. dela, lit. dile. — nhd. Diele, mhd. dil. dina pron. asi. quidam: findet sich nur in den altesten Quellen, deren Ubersetzer das unverstandene griechische Wort beibehielten. — gr. d siv a. dinarij, dinari m. asi. denarius, serb. dinar numus cpiidam, nsl. denar, dnar gen. denarja, dnarja pe- cunia, rum. denariu. — gr. brivapiov, lat. denarius, it. denaro. Diez, vsiirterb. 1. 152. dipla f. asi. fistula, serb. diple utriculi mušici genus; dipli. danil. 367, rum. dipli., nsl. dibla Blaserohr. — gr. thrcloug : asi. dipla pallium duplicatum vgl. man mit gr. dinloig pallium duplicatum; hioher gehort auch bulg. diplenica gladii genus: sabja diplenica, što se diplit megju devet dipli. milad. 141: vgl. dupel. div m. serb. gigas. — vgl. tiir/c. div diabolus, daemon, gigas, pers. dev, zend. daiva. ztschr. 11. 2. 165. Das auf das serb. beschrankte Vorkommen desWortes spricht tur dossen Entlehnung. djerakaro m. aserb. falconarius. danič. — ngr. •jipa.- y.d prjg. djoldj m. nsl. sindon. jambr., rum. žolž. — magy. gyolts. djoput m. nsl. gossypium. jambr. — magy. gyapott. djumber m. nsl. zingiber. jambr., klruss. ymbyr, ym- ber. — niagy. gyomber Ingver, mhd. gingeber. djnndja m. nsl. gemma. jambr. džundž. hung. djundja, kroat. serb. djindjuha margarita.— magy. gyongy margarita: vgl. žemčug. doboš m. serb. Tambur, pol. dobosz. — magy. dobos Tambur; dob Trommel, rum. dobi., doganja f. serb. taberna. — it. dogana. Diez, worterb. 1. 157. dolama f. nsl. tunica. jambr., klruss. doloman (in Nordungern), russ. dolimani., dolomani., slovak. doloman, magy. dolmany. — tiirk. dolama, ngr. doolajuuž?. doli.fim. m. asi. delphinus, kroat. dupin. verant., serb. duplin, mik., mhd. talfin, telfin. — gr. b£kfiv, lat. delphinus. domator m. klruss. paterfamilias. — Wohl aus dem rum., obgleich dieWorterbiicher ein entspreehen- des Wort nicht bieten: nach Linde (unter legart) ist domator pol. der Barenhauter. domestiki. m. asi. domesticus, aruss. demestikt. nest., russ. demestvo cantus ecclesiasticus. — gr. Čoye: nsl. dren cornus, bulg. dren, serb. drijen, j pol. dereii ete. dreta f. nsl. Schusterdraht, serb. dretva Spagat. vuk. dritva. mik., Iclruss. dratva Schusterdraht; drit Metalldraht; drovt (in Nordungern); drovtovaty vb.; drotar, russ. dratva, drott, slovak. drat, drot, pol. dratvva, drot, nserb. dretva, rum. drot. — rnhd. drat, nhd. Draht. drombulja f. serb. Brummeisen, nsl. dromlja, Iclruss. drymba, pol. dremla, magy. doromb, Iclruss. do- romba (in Nordungern). — nhd. Drommel, Trom- mel; Drommete, Trommete: vgl. traba. dromonija f. aruss. dromon, it. dromogna, afz. dro- inon, rnhd. tragmunt, mlat. dromo. — gr. bpip.orj. droplja f. serb. otis tarda. vuk., nsl. droplja, Iclruss. drochva, russ. drofa, drafa, draehva, pol. drop, rum. drop, dropie. — nhd. Trappe. drunm m. asi. via, bulg. drum: po p 7. tista, po drumi- šta. milad. 276, Tcroat. serb. drum via regia, rum. drum. — gr. dpogog. dryjakiew f. pol. Theriak. — nhd. Tberiak, gr. .3 r,- plCOičv. dud m. serb. morus. — tlirk. dud, tut. duda f. nsl. Dudelsack. habd. lex., russ. duda Schal- mei, oserb. duda Dudelsack. — vgl. magij, duda, tttrlc. duduk. duhan, duvan m. serb. herba nicotiana, Iclruss. dochan (in Nordungern), magy. dohany. — arah. du¬ han. duka m. aserb. dux, Iclruss. duka, duk m. ein reicher angesehener Mann. band. — ngr. dointag, it. duca, rum. duknb. Diez, worterb. 1. 160: vgl. dužd. dukat m. nsl. serb. dueatus, Iclruss. dukat, dukat, band., pol. dukat, bulg. dukad. milad. 77. — it. ducato. Diez, worterb. 1. 160. dumati vb. aruss. podumati contemplari. ierem. 9.17.- ostrog., bulg. duma loqui, dicere; dumi verbum: da duma dumi hitri, bulg.-lab., russ. duma cogita- tio, cantilena, consilium; durnatb cogitare; du- mec r b, aruss. dumi&b qui cum alio sentit, pol. duma cogitatio, cantilena, superbia; dumac cogitare; du- miec, dumca homo animi elati, lit. dumas, duma, dumčus consiliator, lett. doma opinio; domat opi- nari. — goth. doms sensus, iudicium; domjan iudi- eare, ahd. tom, rnhd. tuom, ags. dom iudicium, engl. doom, and. dom. Die media in dumati spricht fiir Entlehnung aus dem Gothischen. dumen neben timun m. serb. temo, alb. dymen. — tilrh. dumen, das selbst vom it. timone stammt. dumb m. aserb. dominus. danič. dumo dominus, sacer- dos. mik. dumna monialis. mik. duvna. vuk. — mlat. domnus. dunav r b, dunaj m. asi. Aavovfiios, Aav^ojStc, Danu- bius, nsl. dunava, tonava Danubius; dunaj Vin- dobona, bulg. dunav. verk. 44. 107, serb. dunav, dunavo, dunaj, lit. dunaje f. Elussname, ahd. tuonuova, tuonaha. Einige leiten Dunaj von der Wurzel du flare, murmurare ab, das Wort soli daher \vohl ,flumen murmurans, rauschender Fluss“ bedeuten. Der slavische Ursprung des Wortes soli daraus hervorgelien, dass a) das Wort Dunaj fiir „Wasser“ gebraucht werde, so im eeehischen Spriclnvorte: dunaj svita, ne bude pršeti; so in mahrischen Volksliedern: foukej ve- tričku z dunaje; prevez ty me preš tu malu du- najičku, pfes vodu študenti; za malym dunajkem tam sa husy pasti; eben so in kleinrussischen Volksliedern: tychyj dunaj; dass b) in slavischen Landern mit Dunaj zusammenhangendePersonen- und Ortsnamen vorkommen: so im čech. Dunaj, so Dunice, Dunajovice, Dunava ete. Dagegen ist zu bemerken, dass der Wurzel du die Bedeutung murmurare nicht zukommt; dass es ein Suffix naj nicht gibt; dass nicht bevdesen ist, dass in den angefuhrten Stellen dunaj ein appellativum sei und „Wasser“ bedeute, dass namentlich in dem angefuhrten čech. Sprichworte mit dem Worte Dunaj eine Gegend, die siidwestliche, bezeichnet wird; endlich dass der slavische Ursprung der angefuhrten Personen- und Ortsnamen nicht be- viesen ist. Entsprechender als die Wurzel du 86 Dr. Franz MiJclosich ware zvveifelsolme die Wurzel dun: bedi. duneti, dunfm son, pol. oserb. deska, drev. deiska: busa deiska das heilige Abendmal. gilf. 42, ahd. tise discus, mensa, mhd. diseb, ags. and. disk. — gr. Hiaxo<; discus, woher auch asi. diska., diskosi., russ. disku., pol. dysk: vgl. miza. ebehtniea f. nsl. annunciatio beatae virginis Mariae. marc. ebelitnik martius mensis. gutsm. obahtnik. marc. — vgl. mhd. ebennakt, Tag- und Nacht- gleiclie, daher wahrseheinlich der Name des Monats Marž, ebehtnik und von diesem der des Fcstes, ebehtniea, vvas allerdings mir sonst nicbt vorgekommen: an das lautlich naher stehende ebenvvihtac ist hiebei aus sacklichen Grunden nicbt zu denken. ejnaf, hejnal, bajna! m. pol. Morgengesang der Wacb- ter im Lager. — magy. hajnal aurora: vgl. Linde s. v. ela adv. bulg. jala. verk. 373. elate. milad. 145. 407. jalajte. verk. 15. jela, jela. siebenb., serb. ela, elate, elamo vvolan. — ngr. 'fkc/. veni, alb. eja, ejani, vielleicbt fur elja, eljani: hinsichtlicli derFormen vgl. man nsl. na, nata, nate. elee, helce f. pl. nsl. Messerschale. marc. jelce, cedi. jilce pl. n. jilec m., pol. jedlca n. pl. kocb. 3. 37. jelca, jedlca. Linde, it. elsa, elso. — ahd. helza, mhd. helze Griff am Sclnvert. Diez, -vvorterb. 2. 25, nhd.bair. Gehilz. Scbmeller 2.190: cedi. jilec ist 'sveder mit jeti, noch mit gr. D.xco zusammen- zustellen. elemporta f. nsl. bipennis. lex. — mhd. belmbarte, Helme zerhauende Axt, it. alabarda, labarda, fz. ballebarde etc. Diez, vrorterb. 1. 12. encijan m. nsl. gentiana. jambr. — nhd. Enzian, lat. gentiana: vg‘l. leejan. engedovati vb. nsl. concedere. jambr., bulg. enjeduva. siebenb., serb. laxare. mik., rum. cgu.duesk vb. permitto. — magy. engedni. egu., czh ist im A.uslaute das deutsebe Suffix ing und fin- det sich \vohl nur in aus dem Deutscben entlebnten Wortern: asi. kumegu., kunczi., ahd. cuning; pe- negu., penezt, ahd. pbenning; sklezt, ahd. scilinc: dunkel ist kladezi.; useregu., userezt. entspricht einem vorauszusetzenden goth, aubsabriggs, russ. korlj ag bei Nestor, das asi. korlegu. lauten wurde, ist ahd. karling francus; jatvjazi sind die Jatwingen; fremd ist auch kolbjag; varjagu, das asi. varegu. lauten vviirde, gr. fiapappis lautet, ist and. vsering. Kunik, Berufung41; bedi. slez f. Schlesien ist von dem Volkernamen Šilingi abzuleiten; pol. mosiadz ist nhd. Messing; ahnlich steht pol. Elbiag fiir El- bing; pol. szpeciag Scheusalhangtjedoch mit szpe- cic, szpacid verunstalten, szpetny, szpatny, čech. špata, špatiti, špatny zusammen, womit man rum. speteskvb. elumbemreddo vergleichen kann; dun¬ kel ist vrzeciadz catena, das asi. etwa vret^zf. lau¬ ten wiirde: vgl. untenretjaz. Auch in roman. Spra- 87 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. chen lindet man das Suffix ing als ingo: it. mag- gioringo, minoringo etc. Diez, gramm. 2. 353. faca f. serb. facies. — it. faccia. faconetel, facanetel m. nsl. calantica. lex. facel, facil linamentum. lex. facaleg sudarium. hung., Mruss. facelyk Taschentuch (in Nordungern), cech. faca- lit, pol. facolet, facelet. — it. fazzuolo, fazzoletto. Diez, vrorterb. 2. 26: vgl. pačolat. facuk m. nsl. notlius. habd. jambr., klruss. faftiv (in Nordungern), fatiiv famulus (in Galizien).— magy. fattyu: vgl. fotiv. fadiga f. Zcroat. labor. glag.-16. Jahrh., fadigati vino¬ grad. ibid., pol. Mruss. fatyga. — it. ven. fadiga, it. fatica. fajdn f. hulg. utilitas, serb. fajda, vajda; faj dišati, vaj - disati vb. — alb. fajde lucrum. fal adj. indecl. nsl. wohlfeil. — nhd. feil. fala f. pol. Mruss. Welle. — Linde vergleicht deutsch Welle, vvobl obne Grund. falat m. nsl. frustum. habd. jambr. hung., serb. buc- cella. mik., Mruss. falat. — rnagg. falat. faliti vb. nsl. errare. jambr., serb. faliti vb. deesse. vuk., falinka vitium. vuk., faliti vb. decoquere. mik., oserb. fal Mangel. — nhd. bair. falen. Schmeller 1. 519, it. fallire, lat. fallere. Diez, vrorterb. 1. 172. fant m. pol. Pfand; fantovac vb. — nhd. Pfand. fant m. nsl. Bursclie, Knabe. — nhd. bair. Fant. Schmeller 1. 545. ahd. fendo, mhd. vanz neben vende Fussganger, it. fante Knabe, Soldat zu Fuss. Diez, worterb. 2. 26. fantiti se vb. nsl. sich rachen. habd. jambr., hroat. fantiti se. hung. — Siclier fremd, jedoch kaum von fant Bursche. far m. gen. farja nsl. sacerdos. trub. fara parochia, pol. fara parochia, oserb. faraf parochus. — mhd. pharre, mlat. parochia, gr. 7ta.poiy.ia, it. parrochia, engl. parish, pol. parafija, Mruss. parachvyja, serb. parok, rum. paroch. Diez, vvorterb. 307. fareža f. nsl. braccae. lex. Iiegenmantel. marc., serb. feredža, veredža pallae turcicae genus, Mruss. fe- rezyja eine Art Mantel. Pauli, Piešni ludu ruskiego 2. 103, rus s. fereza, ferezt, ferjazt, pol. ferezyja Rock. Linde. — tur k. fcrdžij vestis quaedam. farižb m. abulg. equus, aserb. farija. danič. 349. parižb, farisb, rus s. farb. izv. 2. 574, mhd. variš. — mgr. pdp-ng, mlat. farius, tiirk. feres, arab. faras. fan> f. bulg. cognati. milad. 534, alb. fari, mrum. fnn, jsvsd. tetragl. 19. -■*- vgl. it. fara Landgut, langob. fara Nachkommenschaft, Familie. Diez, vrorterb. 2. 26. Grimm 2. 53. fasa f. aruss. palumbes. — gr. 'patra. fasa f. pol. Fass, cech. Mruss. faska. — nhd. Fass. fela f. nsl. spccies. jambr. prip., kr o at. fela. hung., serb. fela, rum. feliu. — magij, fcl die Halfte, voher sokfele vielerlei. fela vb. bulg. prodesse. tetragl. nefelen adj. inutilis. verk. 111. 369. — mrum. felisesku vom gr. 6 pe¬ lo g. felanb adj. aserb. dunkel: dve romenče felanc. danič.: vgl. felija segmentum: reže felije čistago chleba. misc.-šaf. 155, fila, filja buccella. mik. — rum. fblie, ngr. piki segmentum. felelovati vb. serb. cavere. mik. — magy. felelni re- spondere, spondere. feletar m. nsl. subauriga. jambr. — magij, feletars Mitgesell. feloni. m. asi. penula, aserb. polom,, danil 367, rum. falon. — gr. pikove, g, pi/.ovtov. fenjer m. serb. laterna, bulg. fener, fenjer. verk. 45. 175, russ. fonarb. — tiirk. fener, it. falo Freuden- feuer, gr. pavog, papog. Diez, \vdrterb. 1. 172. fentati vb. nsl. perdere. trub. fundati vb. lex. meg. hung. fundati se vb. desperare. lex. — it. fondo Grund, lat. fundus: vgl. nhd. zu Grunde richten. ferbegati se vb. nsl. verzichten. trub. entbehren. marc. ferbegliv futilis. meg. leviš. lex. ferbežen audax. jarn. licentiosus. lex. — mhd. vervigen, verzich¬ ten. Benecke-Miiller 3. 635- ferkada f. asi. navicula. — ngr. ps.py.aoa, pspjdoa., it. fregata, fz. fregate. Diez, vorterb. 1, 191. fezir m. nsl. frontale mulierum. jambr. — nhd. Visier ornatus mediae frontis mulierum cuspidatus. Frisch 2. 402. aus fz. visiere, it. visiera. fialek, fiolek m .pol. Veilchen, cech. hala, fiola, russ. fialka, rum. vioari,, oserb. fijala, nsl. vijolica. — nhd. Veil, Viole, Veilchen, lat. viola, ngr. [ite/.a. fialb, hali f. aruss. poculum, russ. fial'b, hala, Čech. fiala, rum. hal a,. — gr. pidkr,, lat. phiala,^/«. fiole. figa f. nsl. ficus, Mruss. chviga, poln. oserb. nserb. figa, magij. fige. — ahd. figa, mhd. vige, lat. ficus. figiel m. pol. nugae, nserb. figle f. pl. vigiliae. — lat. vigiliae. fijin m. Mruss. der Neugetaufte in Bezug auf die Taufpaten. — rum. fin filius baptismalis. filar m. pol. Pfeiler, cech. pihr, pilef. — ahd. pfilari, mhd. pfilaere, nhd. Pfeiler, it. piliere, fz. pilier, mlat. pilarium. vveig. 2. 367. filer m. bulg. numus. siebenb. — magy. filer, nhd. Vierer: vgl. filjarka. filižanka f. pol. klruss. Schale, serb. fildžan, klruss. finža, magij, findža. — tiirk. findžan. 88 Dr. Franz Miklosich filj m. seri. elephas. mik. filjev zub. vuk.— Mir Jc. p er s. fil ( 'sanskr. pilu). filjarka f. nsl. artopta Brodhandlerin. jambr. — vgl. 'magij, filler Pfenning, nsl. filjer kleine Miinze. ev.-tirn. aus nhd. Vierer: vari. filer. O filuga f. seri. navis genus, rus s. filjuga, feljuka. — it. feluca, sp. faluea, fz. felouque, maurisch-arab. feluka. Diez, vrorterb. 1. 177. finb adj. aserh. purus. danie., seri. fini, nsl. fajn, Mruss. fajnyj, pol. fejn, magy. fuiom. — ahd. mhd. fin, nhd. fein, it. fino, fz. fin, lat. finitus. Diez, vrorterb. 1. 181. fit m. nsl. Zins: kateri na fit daje, locator. lex. — it. fitto. fitilj, vitilj m. seri. vitiljača f. neben svještilo ellveb- nium, russ. fitils. — rum. fitil neben feštikb, mrum. fizOls, ali. fitil, das aus dem seri. svještilo oder einem entsprechenden bulg. Wort entstanden ist. flandra f. seri. vulgivaga, Mruss. flondra idem. — rum. flšnduri, lacinia. fleten adj. nsl. pulcher. prip. eximius. lex. blaten idem. fletnoba f. pulchritudo, nserb. neplek Un- flat. — mhd. vi at Sauberkeit; vlaetee sauber; un- vlat Unsauberkeit. florin m. lulg. ducatus. milad. 517. židti florin 217. 264, magy. forint, seri. forinta. — ngr. floupi ducatus, alb. fljori aurum, it. fiorino Florentinci' Goldmunze mit dem Zeichen der Lilie, von fiore. Diez, vrorterb. 1. 183. fole m. nsl. Weingartenmesser. vip. Schnappmesser. Krain. fovček Sicbel. marc. — it. falce. folš, falš adj. indecl. nsl. falsus; folšen invidus, čech. falešnj', pol. falsz, faleszny, Mruss. fal’šyvyj do- losus, russ. falrŠT) mendaeium; fali>šivyj, nserb. falšny. — mhd. vals, valsch subst. adj., nhd. falscb, afz. fals, lat. falsus. weig. 1. 321. fondena f. aserl. Magazin, daniti. — vgl. n d at. funda, it. fondaco. forga f. pol. Federbuscb. — riagy. forgo. formalivati vb. nsl. creare. bung. — magy. formalni fingere vom lat. forma. fortuna f. nsl. tempestas. trub. lex., lulg. veter for- tuna. verk. 82, seri.fortuna, frtuna, vrtuna. mik. — it. fortuna, alb. furtums, ngr. foupzovvct, tur/c. fortuna. fotiv m. nsl. notlius. bung., Mruss. fafiiv servus. — magy. fattyu nothus: vgl. fačuk. fras, frasunek m. pol. Kummer, nagende Sorge; fra- sovvac vb., Mruss. prasunok. — vgl. nhd. fressen. fraszka f. pol. bagatelle, čech. frašky, nsl. fraška fragmenta carbonum, amurea. — it. fraschePossen. fragi, m. asi. francus, aserl. frugt; fruška gora fpay- xoyuiptov, seri. vruškinja cerasi genus, lulg. fruški. milad. 69. 146. 224 etc., aruss. frjagi). — gr. fpapjog, fpd^Mg. frigati vb. nsl. frigere. jambr., hroat. frigati. bung., seri. prigati. — it. friggere. frljan m. nsl. foroiuliensis, seri. furlan. mik. — it. furlano von Forum Iulii. frmentin m. nsl. Mais. rib., seri. fermentun, frmen- tin; furmetin, urmetin, rumetin. — it. frumento, formento, fermento Weizen, dagegen formentone Mais, das den slaviscben Worten zu Grunde liegt; on geht dabei in un, iniiber: Albona, La¬ bin; Ancona, Jakin; die daz^viscben liegenden u-Formen sind nicbt iiberall nachweisbar, \vie etwa in: Roma; Ruim>, Rumint; Rimi,, ftasa vb. lulg. venire. tetragl. doftasa. bulg.-lab. mi¬ lad. 4. 85. 165. 534. priftasa. milad. 235. proftasa. milad. 490. — gr. fSoiveiv aor. fždcca: vgl. seri. stasati vb. venire. fujara f. pol. fistula, seri. frula, Mruss. ftojara. — rum. fluer m. flueri, f. fuka f. seri. vitula marina. — lat. pboca, gr. f6r/.r t . fuiiat m. kr o at. Pfund. bung., seri. funta, vunta, russ. funti,, pudi,, pol. pudek, nserb. punt. — ahd. mhd. phunt, nhd. Pfund, lat. pondo. veig. 2. 376. fundalivati vb. nsl. fundare. bung. — magy. funddlni aus dem lat. fundare, pol. fundowac. furka f. asi. furca, lulg. furki,. milad. 372. 534. verk. 372. burki, colus, fusus. — lat. furca, mrum. alb. furki, Gabel, Spinnrocken. tetragl., ngr. foopza Galgen, mhd. nhd. Furke, nhd. bair. Furkel, Ga- belstecken. Scbmeller 1. 563. furum, f. lulg. furnus. verk. 153. furni,. milad. 224. verk. 153. tetragl., serb. furuna, vuruna. — ngr. foOpvog, lat. furnus, Mirk. furun. fusta f. nsl. celox. lex., serb. navis genus. mik., pol. fusta. — it. fusta Ruderschiff, mhd. vust, eine Art Lastscbiff. Diez, worterb. 1. 194. fuštan, fištan m. serb. eine Art Frauenrock, alb. fu- stan, ngr. fovordvi .— it. fustagno eine Art baum- wollener Stoff, so genannt nacb der Stadt Fostat, Fossat (Kairo). Diez, worterb. 1. 194. fužina f. nsl. Sclimiede. — it. fucina, lat. focus. Diez, ■vvorterb. 2. 30. gaban m. nsl. eine Art Mantel. — it. gabbano, fz. gu¬ ban. Diez, worterb. 2. 8, nhd. bair. Gaban Regen- mantel von Filz. Scbmeller 2. 8. ngr. gagrcdg, tUrk. gapanitša: vgl. kapa. gabela f. serb. forum, aserl. vectigal. danič., pol. Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. 89 gabela. — it. gabella Steuer, fz. gabelle Salz- steuer, mlat. gabulum, gablum, ags. gaful, gafol tributum, vom vb. gifan. Diez, vrorterb. 1. 195. gabilota subst. oder adj. abulg. iaculum: gabilota strela.— mhd. gabilot, it. giavelotto, _/«. javelot: vgl. Diez, vrorterb. 1. 213. gajba f. n sl. eavea. meti. kobaca, seri. kajba, gajba. mik. kobaca gallinarium. vuk. kebati vb. aucupari- vuk. — it. gabbia, aus lat. eavea. Diez, vvorterb. 1. 195, ahd. chevja, mhd. kevje, nhd. Kafich, aus eavea. Schmeller 2. 285: vgl. ngr. gdgnia und fz. gabie Mastkorb. gajde, gadlje f. pl. serb. Dudelsack, bulg. gajd'r>. mi- lad. 515, pol. gajda Sackpfeifer, klruss. liajda Ilirtenpfeife, magg. gajdolni vb. dudeln, ngr. ‘f/.di¬ ha. — tiirk. ghajda Hirtenflote. gajtan m. serb. Scbnur, bulg. gajtan. verk. 218, russ. gajtam,, gojtani., gontam>, gotjam., ngr. gdizdvi. — tiirk. gliajtan. galija f. asi. galea, nsl. kroat. serb. galija; galijaš nauta. vuk. golica linter. mik., aserb. golija. da- nič., pol. galija, magg. gallya, nsl. galejiti vb. sicb abmiiben. Krain. — it. galea, mlat. galea, mgr. ya.l£a, mhd. galie. Diez, vvorterb. 1. 198. gambati vb. serb. ire vacillanti gradu. vuk. — vgl. it. gamba. Diez, vvorterb. 1. 201. ganač m. gandža, kandža f. serb. unguis, liarpago, magg. gants. — it. gancio Haken. Diez, vvorterb. l. 202; davon aucb tiirk. qandža. gantar m. nsl. Lagerbaum im Keller, pol. kptnary, magg. gantar, nhd. bair. Ganter. Sckmeller 2.58 . — it. cantiere Unterlage, mlat. canterius Sparre. Diez, vvorterb. 1. 109. gap m. pol. Maulaffe. — vgl. nhd. gaffen, it. goffo plump, nhd. bair. Goff Dummkopf. Diez, wor- terb. 1. 219. gazda m. nsl. paterfamilias. hung., serb. gazda; gaz- dovati vb.; gazdaluk, gazdašag, pol. gazda, klruss. gazda. — magg. gazda. gazeta f. serb. numi genus.— it. gazzetta. Diez, vvorterb. 1. 207. gdunja f. asi. cydonium, nsl. kutina, meg. babd. kita; tunja. babd. jambr., bulg. dunja. verk. 187. 193. 220. duna. milad. 20. 255. 275. djulja. 18. dulja. hrul. djult, kroat. ltunja. verant., serb. tkunja. mik. tunja. vuk. mik., dunja. vuk., gunja. vuk., mrkatunja, klruss. lidula, dula. band., russ. gum, m. guny m. pl. gutej m., iech. gdoule, kdoule, slovak. kutna, pol. gdula (das aucb vvie russ. du¬ lja Pfundbirne bedeutet), koktan, rum. gutije, gu- tiju, alb. tosk. ftua, it. cotogna, fz. coing. Diez, vvorterb. 1. 144, ahd. cbutina, mhd. kilte, nhd. Quitte. — Die slaviscben Formen sind tbeils un- mittelbar auf das gr. zudcovta zuriickzufiihren; tbeils beruben sie auf dem mlat. coctanum, cotta- neum fiir codoneum; tbeils geben sie auf ahd. chutina zuriick. In mrkatunja ist r fiir l einge- treten: malum eydonium d. i. kydonium, sp. me- locoton: pol. pigwa ist wobl auf pers. bib zuriick- zufiihren; klruss. und russ. baben aucb ajva, tiirk. ajva; russ. daneben aucb armud, tiirk. armud pirus. gejena, geona f. asi. gelienna, aserb. djeona. danič.— gr. •jie.v/a. Uber die merkwiirdige Verbreitung dieses urspriinglicb hebraiscben Wortes mittelst des griecbiscben Bibeltextes (7ssvva) und der la- teinisclien Ubersetzung (gebenna) und durcb das fz. gene, gener bis in die deutscbe Volksspracbe sielie Max Miiller, Lectures on tbe Science of lan- guage. Second Series 239: giv/va. wird aucb durcb asi. rodtstvo wiedergegeben in Folge der Verwecl>slung mit gsved. gel adj. nsl. trub. flavus, gilvus. lex., geji. marc. — ■mhd. gel, ahd. gelo, it. giallo. Diez,worterb. 1.213. gemija f. serb. navis genus, bulg. gimiji«. — tiirk. gemi. gerenda f. klruss. trabs (bei den Huculen und in Nordungern). — magg. gerenda, aus asi. greda. gerob m. nsl. tutor. lex. — nhd. bair. Gerliab. Scbmel¬ ler 2. 61. giermek m. pol. Waffentr;iger. — magg. gyermek Knabe: vgl. oproda. gil m. klruss. pol. Gimpel, russ. gili>, geli> motacilla eritbacus, cech. bejl, slovak. hyl loxia pyrrbula. — nhd. Gehl, eig. gelb. gingav adj. nsl. tener. babd. jambr. marc. deses. lex. lautus: gingavo gošcenje. liabd., kroat. gengav. hung., serb. gingav segnis. vuk., klruss. djengly- vyj, rum. džingaš, žingaš. — magg. gyenge. glanda f. serb. struma. — it. ghionda, mlat. glans fiir tumor. gleba f. nsl. gleba. Krain., pol. gleba, russ. glyba.— lat. gleba. globa f. serb. mulcta, bulg. globi,, rum. gloabi,. — vgl. alb. gbjobi, Vermogen, Busse. gmah m. nsl. ipties. bung. mah: z mahom pustiti, trub., negmali negotium. lex., pol. gmach cubile. — ahd. gimah, mhd. gemacb Rube, Beijuemlicb- keitszimmer: darnacb pol. pokoj quies, cubile. gmajna f. nsl. Gemeinde, pol. gmin Pobel, oserb. gmejna, nserb. gemenstvo Gemeinschaft. — nhd. Gemeine, Gemeinde. Denkschriften der philos.-histor. Cl. XV. Bd. 12 90 Dr. Franz MiJclosich gmeten adj, tisi. bilaris. — mhd. gemeit, nlid. bair. gemait. Schmeller 2. 646. gobi>zi> adj. asi. abundans, fertilis; m. ubertas; gobtzo- vati vb. abundare; gobbzina abundantia: vgl. go- bino n. gobina f. ubertas, magy. gabona Getraide. — goth. gabeigs, gabigs dives, ahd. kepic: vgl. aucb lit. gabjaujis deus horreorum. godovablt m. asi. sericum, čech. hedbav, slovak. hod- bab, pol. jedwab. — ahd. gotavvebbi byssus, eoc- cus, sericum etc. Der erste Tbeil (gota) hangt ; mit it. cottone, fz. coton, arah. qu'tun zusammen (Diez, vvorterb. 1. 144); der z\veite Tbeil ist deutscb: ahd. webbi n. textura. golida f. nsl. Melkscbaff. Krain., Mruss. giletka, dilet- ka, rum. gulčtu f. cubulus. — ahd. gellida, mhd. gelte, mlat. gallida; galleta. duc. goljadt, oljadb, ljadb f. aruss. navis genus. nest. — gr. yj.Idvlhov, mlat. cbelandiuni, fz. chaland. Diez, vvorterb. 2. 241. goljuf, goij r hf m. nsl. homo fraudulentus; golubja fraus. trub. fallaeia. lex. goljfijaidem; goljfati vb. decipere; golufati, golfati idem. marc., kroat. bi- nac i galuf. glag.-16. jabrh., seri. golufanje insi- diae. mik. — ahd. gelf fraus; gelbo nientior. Schilter’s Glossar 351: in Graffs Sprachscbatz vvird gelbo nicbt erklart, sondern nur mit ags. gelpan gloriari etc. verglicben, und liber das adj. gelf bemerkt, dass es im mhd. anmassend und sclireiend (von Farben) bedeutet. Das nsl. Wort ist wohl deutscb: man vgl. jedocb aucb ngr. gcdiipos adulator. deli. und it. gaglioffo, sp. gallofo Scbelrn, it. galeffare verspotten. Diez, worterb. 2. 16, pg. galbofa liiderlicber Menscb; galliofeiro m.; galhofar vb. Diez, vvorterb. 1.196. gol’va f. Mruss. struma (in Nordungern). — magy. golyva, gelyva: vgl. Mruss. gelevo n. Dickbaucb; gelevatyj adj. dickbaucbig (in Galizien). gombati se vb. serb. altercari. mik. — vgl. it. g'abbare decipere; gabbo Spott. Diez, vvorterb. 1. 185. goneti vb. asi. sufficere, lit. gana, ganeti. beitr. 1. 234, lett. gan satis. — vgl. goth. ahd. ganah suf- ficit. gont m., gonta f. pol. Schindel, Mruss. gonta, russ. gonte, russ. dial. gonotu m., gonotb f., gontatb vb. findere, nsl. gontar Sebindelmacher. — Nicht slaviscli. gonbsti, gonbznati, gonesti, goneznati, gonezati, gone- zati vb. asi. servari, liberari; gonuziti, goneziti, gonoziti, gonažati vb. servare, liberare. — goth. ganisan, ahd. ganesan, nhd. genesen. Nicbt mit skr. džams zusammenzustellen. ztschr. 5. 43. gorazdi. adj. asi. peritus, russ. gorazdu peritus: oni, gorazdr, na vse; gorazdiku> m. artifex; gorazditb vb. facere. Dalb’s vvorterbucb, russ. dial. goraz- do, gorazdi) valde, Mruss. barazd bene: jak ša ma- ješ? barazd; barazdovaty vb. bene valere, mgr. yopdobog Mannsname in der vita Clementis 3. 11, ngr. yoptxGdoeidr,g. Kopitar, bes. 63, magy. garazda iurgiosus. — vgl. goth. ga und razda lo- ojuela. saf.-starož. 6. 9. gotova adj. asi. paratus, bulg. gotov, russ. gotovi), Mruss. hotov, pol. gotovv, apreuss. pogatta- vint, alb. gati, rum. gata adj.; gat, g r btcz vb. — vgl. goth. gataujan. Slavische Elemente im rum. 9. goveti vb. praes. goveja und govlja, asi. vereri, bulg. gove: govejet. milad. 517; zagovjavanie ieiunium, russ. goveti. vb. vereri, ieiunare, Mruss. bovity, cech. bovcti iudulgere, oserb. bovic favere, lit. ga- veti ieiunare, lett. gavet idem. — goveti ist auf das ahd. gavihjan (goth. gaveilian benedicere) zuriickzufubren, dessen h der Slovene lieber aus- fallen lassen als durch oh ersetzen \vollte: befrem- dender ist e fur i, das vielleicbt mundartlich scbon damals ei lautete. Die urspiiingliclie Bedeutung ist ,beibgen“, „beilig balten“, die der Bedeu¬ tung „fasten“ zu Grunde liegt. Merkvviirdig ist, dass das Wort dem nsl. und serb. fehlt; be- acbtenswertb, dass es im čech. sicb findet, denn boveti indulgere ist ungeacbtet der abweicbenden Bedeutung mit dem asi. goveti identisch. Aus dem russ. kam das Wort zu den Litauern und Letten, veolil erst im vierzebnten Jabrhundert. Im apreuss. tritt an die Stelle von gaveti das dem postiti entsprecbende pastauton; das lit. bat pasti- ninkas und pastininkauti, gieicbsam um anzudeu- ten, dass die Litauer vom Osten und vom Westen aus christianisirt vvurden. grabia, brabia m. pol. comes, oserb. brabja, nserb. groba. — ahd. graveo, gravo, mhd. grave. gramata f. asi. scriptura, russ. gramata, gramota, Mruss. hramota; bramatka Fibcl, pol. ramota, Ut. gromata, lett. gramata. — gr. ■jpdp.u.cr.za. grana f. nsl. vestis purpurea. meg. coccus. marc. — mhd. gran, gran f. scbarlacbrotber Fiirbestoff, afz. graine, mlat. grana, coccus ilicis, vom lat. gra- num: vgl. zozzo?. Diez, vvorterb. 1. 223. grata, krata f. serb. crates. mik. garda sepimentum capiendo busoni. vuk., nsl. gretune Korb zum Mistfuhren. Karst., pol. kraty pl. — it. grada ge- ilocbtencr Fiscbbebalter, lat. crates. Diez, vror- terb. 1. 222. 91 Die Fremdw'6rter in den slavischen Sprachen. gratati vb. n sl. fieri; ratati. trub. — nhd. gerath en, mhd. geraton. grbin m. nsl. Africus; garbin. marc.; falscb aquilo bei gutsm., seri. garbin africus. posl. 40. — it. garbino, gherbino, nprov. gai’bin Sudvvestvvind, fz. garbin, ngr. yxpgnri^, arah. gharbi occidentalis von gharaba occidit (sol). gredel m. nsl. dentale. lex. clavus, axis, scapus. marc. gredelj, gen. gredeljna Pflugbalken, Cylinder des Rades; gridelnica Wagkloben. gutsm., Tcroat. gredalj Pflugschar. hung., seri. gredelj temo. vuk., russ. gredilt, gradilt, grjadilt Fftrche, magy. ge- rendely. — ah d. grindel, grintil obex, pessulus, ags. grindel, mhd. grindel Balken, nhd. iair. Grindel. Schmeller 2. 115: vgl. jedoch aiulg. greda trabs, nsl. seri. greda, magy. gerenda, rum. grindi., ngr. ypsvnx, das offenbar slavisch ist. grevati vb. nsl. poenitere: greva me, griva me; ogre¬ vati, zgrevativb., grevinga, grivinga, revinga poe- nitentia neben nsl. kesati se, asi. kajati se. — ahd. briuva f.; hriuwan vb. poenitere, mhd. riuvve; riu- ven, nhd. Reue: das Wort ist in ahd. Zeit ent- lebnt, spater fand Eingang reva f. miseria. trub. meg. lex. miser. lex. reven miser; rdviti se vb. laborare. vip. gridt, gridim> m. aruss. satelles; griditi vb. contu- bernio esse; gridhba f: satellites; gridtnja, gr idr. - niča f. satellitum domus. — and. birdh f. cobors aulica, satellites, hirdhir m. satelles. gringlin m. nsl. cldoris. jambr. grendelc. lex. — nhd. Griinling. grinta f. nsl. psora jambr., seri. scabies. mik. — nhd. Grind, mhd. grint. grip7> m. aTcroat. sagena. mattb. 13. 47. in Brčid, Ulomci 57. — Dunkel: vgl. it. grippo Raubschiff. groš m. nsl. lulg. grossus, seri. groš; grešljika Gro- scbel, /clruss. hriš, russ. groši,, pol. grosz, oseri . kros, rum. grošicr,, magy. garaš. — mhd. groš, lat. grossus, it. grosso. Diez, vvorterb. 1. 227, ngr. ypooi, ali. gbroš. grunt m. nsl. Grund, russ. grunt r r>, Iclruss. grunt ,pol. grunt.— nhd. Grund. gra.kr., gra,činT> m. asi. graecus, nsl. Tcroat. seri. grk graecus, seri. mercator, iidg. grnk, russ. greka., pol. grek, magy. gorbg, Iclruss. gyreg (in Nordun- gcrn), rum. grek, ali. gbrek, ghi>rkj, godi. k rek, ahd. ehriach, mhd. krieche. — lat. graecus: damit hangen einige Benennungen des Heidekornes zu- sammen: Iclruss. lirečka, russ. greca, grečka, gre- čicba, greeucha, grečina, pol. gryka, greczycha, hryczka, magy. haricska, rum. briška: vgl. baj- dina, poganka, tatarka. guba f. Tcroat. lodix. verant., seri. guba. mik. guber m. stragulum; guberica f. lodix. mik., Tclruss. hu- bana eine Art Oberkleid (in Nordungern). — mdgy. guba zottiges Oberkleid. gulozan adj. seri. gulosus. — it. guloso, lat. gulosus. gumb m. nsl. Knopf; gumbašnica Stecknadel. prip., magy. gomb, Tclruss. gomba (in Nordungern). — ngr. -/.ogni, -/.ougni Knopf, ali. komb, rum. bumb. gumina f. seri. funis, rudens. mik.— it. gumina Tau. Diez, wbrterb. 1. 220. gunja f. nsl. pallium; gunj m. meti. cento. jambr., seri. gunj pallii genus. vuk. tunica. mik. gunjina tunica. mik., Tclruss. buna Oberi’ock derLandleute, russ. gunja Oberkleid. ryb. 3. 9. Bettlermantel, pol. gunia, magy. gunja Kleid. — it. gonna Wei- berrock, ali. gJmn r i. pallium, rum. gum> Mantel, ngr. jovva Pelz, mlat. gunna. Diez, vorterb. 1. 220 . gura, gula f. nsl. scblecbtes Pferd. — nhd. iair. Gurr f. schlecbte Stute. Scbmeller 2. 63. gustati vb. Tcroat. gustare. glag.-16. jahrh. — it. gu- stare, rum. gust, gusteresk vb. guša f. iulg. collum. milad. 520. 534, seri. guša stru- mosa. vuk. — ali. gbuŠ7> collum, rum. gušr>. guta f. nsl. apoplexia. jambr., Tcroat. guta: gutum udren. bung., seri. guta morbus quidam. vuk., magy. guta apoplexia, Tclruss. guta: guta udaryla (in Nordungern).— it. gotta, lat. gutta, rum. gu- tT>: vgl. nsl. kaplja, seri. kaplja apoplexia. mik., nhd. Tropf, Tropfen Sclilagfluss. Diez, vvorterb. 1. 220. und seri. gučula f. apoplexia. mik. it. goccia. gvalt: gvvalt m. pol. vis, Tclruss. bvalt, gvalt; gvaltu! russ. dial. gvalti. m. gvaltovatb vb.— nhd. Gevvalt. gvarditi vb. seri. servare. — it. guardare, ahd. vvar- ten Acht baben. Diez, vvorterb. 1. 230. gverokm.serJ.strabo. mik. gvirati vb. oculos defigere. vuk. gvirati vb. caecutiendo m> gratus. danič., Miklosich klruss. charen tiichtig; rein (von Menschen), rum. harnik. — gr. ydpig. basen f. nsl. utilitas. jambr. hasno n. rib. hasek. m. hung., bulg. hasna. siebenb., kroat. hasan gen. hasni. hung., serb. hasna, klruss. chosen gen. chisna; chisnovaty vb. — magy. haszon. hatar m. serb. territorium. mik. ager, fines. vuk. ko- tar. mik. sepimentum circum metam foeni. vuk. kotarka hcfrrci genus. vuk., aserb. kotar regio. danič., nsl. kotar territorium. jambr., russ. chu- torT>, rum. hotar. — magy. hatar fines: šaf.-starož. 6. 6; 17. 2. hiilt das Wort fur celtisch. hazna, azna f. serb. aerarium. mik. haznadar, azna- dar praefectus aerarii. mik., bulg. hazno. milad. 534. aznatarče. milad. 313. 421, russ. kazna facul- tates, ngr. za£v«?. — vulg. tiirk. chazne, arah. chazinah. hadogi. adj. asi. peritus, pol. chedogi purus. — goth. handugs. herceg m. nsl. dux. jambr. hercežica. habd., serb. her- ceg; hercegovica. mik., woher Hercegovina, her- cegovka, herkinja, magy. herczeg. — nhd. Her¬ zog. herotonisati, hirotonisati vb. asi. ordinare. — gr. yst- porovstv aor. ysiporovfi3cu. hiljada f. serb. mille, bulg. hiljadu. — gr. yihdg; vgl. nsl. jezero, und taužent neben asi. tysašta. hintov m. nsl. carpentum. jambr. prip. 177, serb. in- tov, klruss. hyntuv. — magy. liinto. hljaba adv. klruss. unmoglich. — mayy. hiaba ver- geblich. hlčbu m. asi. panis, nsl. hleb, bulg. leb, oserb. khleb, nserb. kleb ,pol. chleb, klruss. chl’ib, russ. chlebl, lett. klaips. — goth. hlaibs, hlaifs, ahd. hlaib, and. hleifr, mhd. leip. Grimm, worterb. 1.1053. weig. 2. 6. ztschr. 11. 173. hlčvT, m. asi. nsl. bulg. hlev, oserb. khlev stabulum, russ. clilevT., klruss. chl’iv, rum. hilivu, asi. hle- vina. — goth. hlija, asch. hlea umbra, umbracu- culum, mhd. lie, liewe Laube. ztschr. 5. 176. hmelb m. asi. humulus, nsl. serb. hmelj, klruss. ehmil’, russ. chrnčlb, pol. chmiel, oserb. khmjel, nserb. chmel, rum. hemeju, magy. komlo. — vgl. lat. humulus. homot m. nsl. Kummet, bulg. homot, honn.t, serb. ho- mut manipulus, čech. chomout, pol. chomato, cho- mat, oserb. khomot, nserb. chomot, russ. chomutu>, lit. kamantai. — mhd. komat, nhd. Kummet. ztschr. 2. 51; 8. 89. Schmeller 2. 296. und weig, 1. 648. halten komat, Kummet fiir slavisch. hora f. bulg. regio, homines; horjanin rusticus, serb. Die Fremduoorter in den slavischen Sprachen. 93 hora regio. — gr. ybipot ui’bs: vgl. die Bulgaren in Siebenburgen. 124. horati f. bulg. sermo. — tiirk. oborita confabulatio, ngr. opaTSvoi. horagy f. asi. vexillum, sceptrum, agmen, bulg. ho- rigvi. milad. 328, aserb. korugva, hlruss. ko- rohva, choruhov, russ. chorugvi, pol. choragiew, oserb. khorhoj, lett. karogs. — Ein rathselhaftes TVort. horatane pl. m.: horutane Carantani. nest., nsl. koroš¬ ko; korošec, korošica; korotan. babd. koratan. meg. und, mit Anlebnung an gora, goratan, žech. korutane. dalim. und, mit Anlehnung an koryto, korytane, magij, koront. — rnlat. Carantanum, Carantani, Carentani, Carentini, womit man celt. karn saxa und tan regio in Verbindung bringt. boro, oro n. bulg. chorus. milad. verk. 43. 78, serb. oro. — gr. ypp6g. hursan. m. aserb. hurtsan latro; husari.; busa insi- diae; husovati, husitivb.; gusan, gusa, kursar, danič., gurtsart. sabb.-vindob., kroat. gusar, gu- sarin, praedo. luč. verant. gusa latro. luč., serb. gusar latro. vuk. pirata, mik.,gusa latro, pirata, vuk., usar fiir busar, pol. korsarz, magy. buszar Husar, klruss. busaryn, nem. busariu eques; kursariu pi¬ rata. — it. corsar, alb. kusar fur, latro, ngr. zoOpaov, /iOvpasOsiv, Koupodprig, tiirk. qursan pirata. Diez, worterb. 1. 141. Das Wort hangt mit hansa in keiner Weise zusammen. germ. 8. 5, noch auch mit dem Volkernamen der Chasaren. šaf.-starož. 6 . 10 . husoš m. Iclruss. Z\vanzigor (in Nordungern). — magy. huszas. hvyla: ehvyla f. klruss. tempus, pol chwila, oserb. khvila, nserb. chyla. — ahd. hvvile, m h d. wile, goth. hveila. hyzi m., byža f. asi. domus, časa, nsl hiža; his (his) Weinkeller aus Holz, zumUnterscbiede von zida¬ nica, meti., kroat. hiža. luč., serb. hiža. mik. hižina, russ. dial. cliiža, slovak. chiža, cech. chyše, pol. chyž, chyža, ehyz, byz, oserb. kbeža, magy. baz Ilaus, Zimmer. — goth. ahd. mhd. hus, nhd. Haus. igoti. f. russ. mortarium. — vgl. gr. h/or,. ija: das Suffix ija ist fremden Ursprungs: serb. mo¬ rija pestis, murija Aethiopia. danič., srbija Scrbia etc. — Es ist das lat. Suffix ia, das so liaufig in den roman. Sprachen auftritt und auch in die deutsebe eingedrungen ist. ikona f. asi. russ. imago, rum. ikoant. — gr. e iy.br j : vgl. it. ancona Bildchen. Diez, worterb. 2. 5. iltnn. m. aruss. ulmus, russ. ilenri., iliim> m., iltma f., čeoh. jilem, pol. ilm, ilma, nserb. Ijom. — ahd. elm, mhd. ilme, nhd. Ulme, bair. Ilm. Schmeller 1. 49, lat. ulmus. intrfat m. nsl. Unterrock der Weiber: le k men’ se pritisni, saj nimam bolha, sem snoči ležala brez intrfata. Volkslied. intrca der innere untere Saum am Frauenrock. Krain. — Das Wort setzt ein deutsebes Unterpfeit voraus: vgl. ošfatel. ipodrunn. m. asi hippodromus. — gr. mnodpogog. irh, jerh, jerih m. irha f. nsl. aluta Weissleder, russ. irga, ireba, cech. jircha, pol ircha, giercha, oserb. jircha, magy. irba, rum. eri n,. — mhd. irch Bock. Gemse, Leder, vom lat. bircus, nhd. bair. Irich. Schmeller 1. 97. isfrhba, izba f. asi. tentorium, nsl. izba cubile: ispa, jezba. Karst.; jespica. marc. jaspa, bulg. izbi. siebenb., klruss. yzdba. band. jezdebka, russ. isttba; istobka. nest. istopka, istpka, istopnja, ist- ba, istebka, izba, izobka, serb. izba cella vinaria, coenaculum. mik., pol. izba, izdebka, oserb. jstva, stva, nserb. špa, lett. istaba. — ahd. stupa, nhd. Stube, rnlat. stuba fornacula, it. stufa, ngr. arož3©a, fz. etuve. Schmeller 3.605. Diez, worterb. 1. 402. išpan m. serb. Aufseher der Arbeiter, der nsl. in Krain župan heisst. — magy. ispan aus dem slav. župan. iva f. russ. salix alba, pol iwa, oserb. jiva, nserb. viva. — ahd. iwa, mhd. hve, sp. iva taxus, yb. if. Diez, vrorterb. 1. 240. izvisti. f. asi. calx viva; izveštiniki coementarius, russ. izvesti, izvesta, izvisti,. — gr. zofietjrog. jabedniki m. russ. magistratus quidam; calumniator. — goth. andbabts, ahd. ampaht, celt. ambactus. wack. 5. Grimm, vvorterb. 1. 280. ztschr. 4. 391. beitr. 1. 477. jakori, m. aruss. ancora, rum. angin. — ahd. anker, mhd. nhd. Anker, lat. ancora, gr. dp/.opa.: hieher gehort auch serb. lenger, tiirk. enger, lenger, in- dem die mit l anlautenden Formen den it. Arti¬ kel bevrahren. jal m. nsl. invidia. jambr. jalen dolosus. bung., kroat. jalnost dolus. hung. — vgl. tiirk. al fraus. jan m. nsl. Iieihe arbeitender Weingartenhauer. — mhd. jan Reihe gemabten Grases, gesebnittenen Getraides, nhd. osterr. janlen vb. jocbvveise Korn oder TV eizen schneiden. Hofer 2. 86. janka, janjka f. nsl. vestis genus. — nhd. Jacke, fz. jaque, it. giaco. jantari, m. russ. succinum. — lit. jentaras, gentaras, gintaras. 94 Dr. Franz Miklosich japa, japiea, japek m. nsl. pater, habd., seri. japa. — magy. apa. japundže n. seri. pallium, rus s. jepanča, jepanečka vestis muliebris genus. izv. 1. 360, klruss. oponča, pol. oponcza, lit. jupančia. — tiirk. japondža. jarmark m. pol. Jabrmarkt, Iclruss. j arin alka, jarma- rok. band.; jarmarak, russ. jarmark a, jarmonka. — nhd. Jabrmarkt. jaruga f. nsl. elix. jambr., seri. jaruga, alveus demonte decurrens, russ. pol. jaruga, rum. crugi>. — tiir k. jarucj Kluft: vgl. nsl. jarek vallis. babd. jambr. fossa, rivus, seri. jarak, jalak fossa. vuk. canalis. mik. jarum: lisice jarume imaju. živ. 104, slovak. jarok, magy. arok. jasprišt m. nsl. arcbidiaconus. jambr. — nhd. Erz- priester. jastog m. seri. astacus. mik. locusta marina, vuk., alb. stako, tiirk. istaqos. — gr. ou ntxr.bg, lat. astacus. j edini, cf. m. aruss. aper. nest. xvi. — So wie it. cin- gbiale und fz. sanglier aus lat. singuli nacli dem gr. goviog gebildet. jedjupak m. seri. zingarus; idjupak. mik., alb. jevjit. — gr. a.ijvr.rieg, ngr. gvtpSog, mlat. aegyptiacus: vgl. sp. gitano, fz. egyptien, engl. gipsy. jednoral m. klruss. imperator. Kazky 55. 91. — nhd. General. jegno n. nsl. aula. Karst. — vgl. etwa nhd. He ge, Gebege. jehini. m. asi. erinaceus neben dem einheimiscben jeŽB. — gr. k/J.vog. jelin r B m. asi. graecus, paganus, alb. elin paganus. — ngr. sXXt?v. jepistolija f. asi. epistola. — gr. Iniardkr,. jepitrovB m. aserb. curator. — gr. snirponog. jeretnik m. nsl. haereticus. bung. — lat. haereticus, gr. aiperuog. jesetr r B : osetri, m. russ. sturio, serb. jesetra, lit. ase- tras, rum. isetru. — vgl. mlat. sturio, woher auch nhd. Štor. ješa f. nsl. Esse. Krain. — nhd. Esse. jetika f. nsl. marcor. lex., serb. jektika bectica, pol. hektyka, rum. hektiki,, oftiki,. — lat. bectica, gr. irnodo, nhd.bair. Etticb. Schmeller 1. 128. Grimm, vvorterb. 1. 595. jevtin adj. serb. vilis, bulg. jeftin; eftinja f. milad. 37. verk. 260, rum. eftin. — gr. sv krov o g. jezero numerale, nsl milic, kr o at. j ezero. iiung.— magij. ezer, tiirk. pers. hezar: im nsl. unterscheidet man jezero lacus von jezero mille durcb die Ausspra- cbe des e der ersten Sylbe; fiir das einbeimiscbe tysašta ist theils jezero, theils hiljada, tbeils end- licb tavžent eingedrungen. jedyk m. pol. Trutbabn, klruss. yndyk, jyndyk, russ. indyki>, indjukn, indjaki., serb. idijot, intuša. — nhd. dial. Indian. joger m. gen. jogra m. nsl. discipulus. trub. — nhd. Jiinger. juki m. pl. pol. Packsattel, russ. vaju ki,. — tiirk. juk. jupa f. aruss. vestis, russ. jupka, pol. jupa, nsl. jopa. marc., nserb. jopa, čech. župice, pol. oserb. jupa, lit. jupa. — nhd. Joppe, mlat. iupa, fz. jupe, it. giubba: vgl. župan. juriš, uriš m. serb. impetus, rum. juruš. — tiirk. juriš, jutrnina f. nsl. Morgengabe. — Nacb dem mhd. nhd. Morgengabe gebildet von jutro. jutry f. pl. oserb. Ostern: pred jutrami vor Ostern, nserb. jatšy, vjatšy, drev. jostrau, jostry. gilf. 35, kašub. jastre. izv. 5. 260. — mhd. Ostern, ags. eostra. kacer m. čech. Ketzer, pol. kacerz, nserb. kjacar, magy. lcaczer. — mhd. nhd. Ketzer, lat. catharus. weig. 1. 580. kacida f. serb. cassis. vuk. kacita. mik.: vgl. aucb ka- čiga galea. mik. — Sicher fremd. kadifa, kadiva f. serb. Sammt. — tiirk. kadife serici genus. kadi, f. asi. kad cadus, nsl. vannus, serb. kada, kadca, klruss. kad, russ. kads, kadovB, kadina, kadca, ka- dulja, kadišča, čech. kad, pol. oserb. kadž, rum. kadi>. — lat. cadus, gr. x.ddog. kafra f. nsl. campbora, klruss. kamfora, russ. kam- fora, kanfora, pol. kamfora. — lat. camphora, it. canfora, mhd. gaffer, rum. kamfor, ngr. -/.dgipopa., r-c/fovpa., pers. kafur, sanskr. karpura. Diez, ■vvorterb. 1. 108. kaftan m. čech. pol. Rock, klruss. kaftan; koftan. akt. 2. 382, russ. kaftani,, magy. kaftany, kaptanv. — tiirk. qaftan, it. caffetano, ngr. zapravi, kagani., kani,, ham, m. aruss. russ. caganus, asi. cba- gani.. — t.atar. cbakan princeps, mlat. caganus, cbaganus, chacanus, gr. -/ajdvog, x.dvig. Schott, das altaische Spracbengeschlecht 13. kaganrcB m. aruss. russ. dial. lampas, klruss. kaba- neč. pryp. 108. kahnec, čech. kaban, kabanec, pol. kaganiec, kaganek. — Wobl unslavisch. kajdan m. pol. vinculum, russ. kajdany, kajdaly, kan- daly pl. — tiirk. kaid: vgl. arab. kaidani dual. von kaid: vgl. aucb bulg. kajdisa, kajdisova vb. excruciare. milad. 176. verk. 534. kajha f. nsl. carcer; kejha. trub. — nhd. bair. Keiche. Scbmeller 2. 277. 95 Die Fremdwdrter in den slavischen Sprachen. kalam m. serb. surculus Pfropfpreis; kalamiti vb. pfropfen. — ngr. zdkapog, zakdpi, tiirk. qalem, alb. kalam, kaljem. kalamara m. asi. calamarium, klruss. kalamar, cech. kalamar, pol. kalamarz, magg. kalamaris. — lat. calamarium, gr. zcckocpdpiov: dalier stammt auch nsl. kalamar riba sepia loligo. jambr., it. ven. ca- lamaro, caramal. kalamita f. serb. magnes. — ngr. zotkapira. kalci m. pl. kalčine f. pl. bulg. calcei. milad. 469. 534, serb. kalčine tibialium genus, rum. kil c um — it. calzo, calza, ahd. calizja, mhd. golze, kolze ngr. zaprta., lat. calceus. Diez, worterb. 1. 101. kalduni m. pl. kroat. pulmo. istr., cech. kaldoun in- testina, pol. kaldun Wanst, nserb. kal dima, oserb. khaldona, nsl. kodvinje alveus. meg. — nhd. Kaldaunen, bei Frisch auch Kaldunen, Kalden, mlat. calduna, celt. (welscb) coludd. \veig. 2. 555. kalesa vb. bulg. vocare. verk. 367. in animo habere. milad. 534. — gr. zaksiv aor. zotkiaai. kaleži. m. asi. calix, športa, kroat. kalež. hung., serb. kaležt. danič., nsl. kelih, klruss. kelych, russ. dial. keljuchi poculum; keljachi calix, cech. ka- licb, pol. kielich, oserb. khelicb, khelucb, nserb. keluch. — lat. calix, ahd. chelih, mhd. nhd. Kelch. Hinsicbtlich des Uberganges des c in z vgl. man asi. križt aus cruci; serb. feniža aus phoenici. mik. Die auf h auslautenden Formen stammen unmittelbar aus dem Deutsclien. kalika m. aruss. miser, peregrinus, klruss. kalika Kruppel, russ. kaleka, kalčka, kaljaka, pol. kal ek a, rum. kalik miser. — pers. kalak missgestaltet. kalita f. aruss. russ. marsupium, klruss. kalyta, pol. kaleta. — vgl. tiirk. kalta, arab. charitah. kalj m. serb. Kachel, magg. kalha, rum. kihali. — mhd. nhd. Kaebel, ahd. chachala. weig. 1. 552. kalugeri m. asi. monaclius, bulg. kaloger, serb. kalu- djer; kaludjerica, kaludrica. danič. koludrica mo- nialis. mik., russ. kalugeri, kaluen, rum. kilu- gir, alb. kalojer; kalogir. tetragl. — ngr. z.ako- yspog, zakopopog, zakogpcaa. kalup m. serb. forma, ngr. v.aikoinzi, alb. kalup. — vulg. tiirk. qalup, arab. q?ilab. kamata f. serb. kroat. fenus, usura, aruss. kamato: (lavah) na kamato zlato i srebro, ticlionr. 2. 33, rum. kamiti, magg. kamat. — gr. v.d.p.a.~og labor, quaestus. kamba f. nsl. numella. lex. eine Art Klammer am Joche, serb. kambe compedes equorum. mik. za- kambati konja compedibus vincire. mik. — gr. zdgrtri res curva: vgl. auch magg. kampo uncus. kamilavka f. serb. cuculus monachi, bulg. kamilavki. milad. 65, russ. kamilavka, kamilavchij. — ngr. xap.Y]kaOzr;, zaprjkaOziov, lat. camelaucium. kamili, m. asi. camelus, bulg. kamil r f>, serb. kamila, nsl. kumila. hung. gamila. jambr., rum. kimili, mhd. kemmel. — lat. camelus, gr. zdprikog, ngr. zug-oka, z app ki. kamnata f. nsl. cubiculum. marc. čumnata, klruss. komnata, kimnata, kivnata, russ. komnata, russ. dial. komlja, pol. komnata. — lat. caminata mit einer Feuerstatte, caminus, versehenes Gemach. Urkunde vom Jahre 584, ahd. cheminata, mhd. kemenate, nhd. Kemnate, it. caminata, fz. chemi- nee Kauchfang. Schmeller 2. 295. Diez, ivorterb. 1. 104. kamp m. nsl. pars: jabolko na tri kampe razrezati; na pet kampov smo šekli. Krain. kampišče castra. lex. — nhd. Kamp mit Zaun oder Graben einge- fasstes Feldstiick, it. campo, lat. campus, ngr. zapnog. kamulri. f. bulg. Damast. milad. 143, klruss. russ. kamka, pol. kamcha, magg. kamuka. — ngr. za- p.ov/_dg, tiirk. pers. kamcha. kan m. nsl. mucor. lex. kanast adj. mucosus. lex. — mhd. kan, nhd. Kahm. veig. 1. 553. Schmeller 2. 302. kana f. oserb. nserb. Kann e, rum. kam>. — ahd. kanna, mhd. nhd. Kanne. Hierher gehoren auch folgende Worte: asi. kanatica, serb. konata, konatica. da¬ nič. kanta, kantara, kroat. kanta, hung., nsl. kanta, j ambr., cech. konev, pol. konew, klruss. russ. dial. konovka, konovb, magg. kanta, rum. kanti, alb. kimati, gr. zavdra., vepoz.dvarov.fz. canette, tiirk. qantha, russ. kandeja. kaneuk m. klruss. flagrum, russ. dial. kančuki, kam- čuki, kamča, pol. kahczug. — tiirk. kamčy. kandehati vb. abidg. cantare, serb. kanjerisati vb. praecinere. — vgl. lat. canere; canticum. kanjer m. nsl. sacculus; karner. trub. kernerec cesti- cellus. lex. — nhd. bair. Karnier, it. carniere, sp. garniel sacculus ex aluto e collo ad lumbos de- pendens. Schmeller 2. 258. kankor m. nsl. Krebs (Krankheit). vip., serb. kankar. mik. — nhd. Kanker, it. canchero. kant m. nsl. Versteigerung: na kant djati, kroat. ka¬ nat: postavit na kanat. glag.-16. jahrh. kantati vb.: da se izruba i Štirna i kanta za dug. ibid. — mhd. gant f., it. incanto, fz. encans, mlat. inquan- tare, aus inquantus, cantus. Diez, ivorterb. 1. 237. kantar m. serb. statera, bulg. kmtar. milad. 519.531, 96 Dr. Franz MiJclosich russ. kanta rr>, kontan. centenarium, rum. ki>n- tariu, alb. kantar. — ngr. zavra pi, arah. qin'tar: vgl. kantinart. kantar m. nsl. capistrum. jambr., pol. kantar Beizugel das Pferd anzubinden, Mruss. kantar Ziigel (in Nordungern).— magy. kantar: vgl. ngr. x m. aserb. numerus centenarius. — ngr. zsvrvjvaptov, lat. centenarium, ahd. zente- nari, mhd. zentensere: vgl. kantar. kantore f. pl. serb. quatuor tempora. mik., pol. ken- topory, magy. kanto in: kantoszerda Quatember. — lat. quatuor tempora. kanun m. Tcroat. Kanone, luč. — it. cannone, nhd. Kanone, ngr. zavovu kanndilo n. asi. lampas, bulg. ki,ndilo. milad. 531, serb. kandil m., kandilo n. lucerna pensilis, aserb. kantddlo, kadelo. danič., russ. kandilo, russ. dial. kandelt f. kan deli. ka, kandilka, rum. kandekb, kandikb, alb. kandilje. — gr. y.avbf zavrni'- kap m., kapel gen. kapelna nsl. gobius. Krain. — nhd. Kobe, lat. gobio, gr. zw(3i 6g,fz. goujon. kapa f. nsl. eucullus. lex. capucium. jambr., bulg. ka¬ pi,, serb. kapa; kapura; kaporka gallina cristata; kaporast cristatus, russ. kapa; kapart, kap en., kap on. Art Weibermutze, russ. dial. kaptura Ka- putze, Mruss. kap tur, russ. dial. kapturoki. kurz er Kaftan, pol. kapa; kapica Monchskutte; kaptur Kaputze, oserb. kbapa, nserb. kapa. — lat. cappa, capa, it. cappa, ngr. v.d-r.a, ahd. chappa, mhd. kappe. Diez, \vorterb. 1. 111. Ilieber gelioren aucbfolgende Worter: nsl. kepenek penula.jambr., kepenjek pallium. prip. 186, bulg. kepenek. mi¬ lad. 425. kapenak pallium. mik., Mruss. kepenjag (in Nordungern), rum. ki.penčg, magy. kopenyeg, tiirlc. kopenek; pol. czapka, russ. Mruss. šapka, šipka (in Nordungern), oserb. čapka, alb. šatki,; serb. čepac; čepica, Mruss. čepeč, russ. čepeči., aruss. čepbcb, pol. czep, czepiec, oserb. čepe, lit. čepčus; nsl. šapel, mhd. schapel, tschapel; serb. kaban mastruca. mik.; kabanica pallium. vuk., če eh. kabane; bulg. kapelo, Mruss. kape- luch, kapluch. band., russ. dial. kapeljuchi. m. kapeljucha f. Hut, pol. kapelusz, ngr. zarcšAov, it. cappello; serb. kavad, iSeoh. kabat, pol. oseih. nserb. kabat, russ. dial. Mruss. kabat, magy. ka- bdt, ngr. za|3adt. kapara f. nsl. arrba, serb. kapara; kaparisativb., rum. k i. p ari., alb. kaparr. — it. caparra. kapara f. serb. capparis. mik., russ. kapersy, pol. ka¬ par}', magy. kaporna, rum. kapre.— ngr. xdnnxpi. kapestra f. Mruss. Halfter (bei den Huculen). — rum. kT.pi.stru. kapetan m. seih. capitaneus, russ. kapitani., rum. ka¬ pitan, magy. kapitdny. — lat. capitaneus, ngr. za- Tts.rdvog, zaartravoj. kapiklarije m. asi. clavicularius. — gr. zaartzlotpto?, aus dem lat. entstellt. kapovyj adj. Mruss. canis venaticus; kapiiv (in Nord¬ ungern). — magy. kapo. kapsa f. pol. oserb. nserb. Tasche, Mruss. kabza. — mlat. capsa, fz. capse, woher aucb it. cassa, fz. caisse und ch&sse: vgl. kopča. kapus m. nsl. Kohlkraut. marc., serb. kupus. mik. — ahd. eliapuz, mhd. kabez, nhd. Kappes, mlat. ga- busia, it. capuccio, fz. cabus, nhd. bair. Gabess. Schmeller 2. 10: vgl. nsl. glavatica Kopfkohl. kapusta f. pol. Sauerkraut, Mruss. russ. kapusta, serb. kombost, magy. kaposzta. — ahd. kumpost, kom¬ post, mhd. kompost, nhd. Kompest, Komst, bair. Gumpost. Scbmeller 2. 49, lat. composita, daher etymologisch identiseb mity«. compote. kara schwarz findet sich als adj. indecl. im bulg. und im serb.: bulg. karagroš verk. 241. karavlah 230, serb. karakosa; als adj. decl. im Mruss. ka- ryj schwarz, russ. karij braun, aruss. karakovyj, karakulyj adj. dunkelbraun; karakula f. der Braunschecke. — tiirk. qara. Schott, das altaisebe Spracliengeschlecht 14. karajman, karman m. Mruss. crumcna, russ. karmam,. — vgl. et\va lat. crumena. karaš m. serb. cyprinus carassius, Mruss. karaš, russ. ka- rast, pol. karaš, oserb. kharas, nserb. karaš, magy. luirasz. — nhd. Karauscbe, lat. cyprinus carassias. karavilje n., karanfil m. serb. diantbus caryopkyllus. vuk. garofao. mik., bulg. karafil. milad. 514. verk. 248, čech. karafilat, karafijdt, rum. karofil, gario- fil. — ngr. zapuoyullov, 7 apo'yalov, it. garofano, alb. karafilj, nhd. bair. Groffel. Scbmeller 2. 106. karazyja i. pol. pannus carisanus, russ. karazeja, magy. karazsia. — it. carisea, nhd. Kirsei. karb m. pol. Kerbe, Einsehnitt; karbowač vb. kerben, Mruss. karb; karbovaty vb.; karbovaneč Silberru- bel, russ. dial. karbovati, vb.; karbovaneci., karbo- neei., kai’boveci>, korboneci., korboveci. Silberru- bel; karbeci»Kerbstock. Dali., wort.— nhd. Kerbe. kardun m. serb. carduus. mik. gardun. vuk. gardaša- vica carminatrix. mik. gargati, gargašati vb. ear- minare, russ. karda cynara cardunculus; karda- momi, kardamoni. amomum cardamomum, rum. kard. — it. cardo, ahd. carta, mhd. karte f. Kart- diestel, nhd. bair. Kardel. Scbmeller 2. 329. 97 Die Fremduoorter in den slavischen Sprachen. kareta f. russ. pol. Kutsche, russ. dtal. karaca, oserb. khorejta, nserb. karejta. — nhd. bair. Karrete. Schmeller 2. 322, ngr. zaporna, alb. karroci, mlat. earruca. kariti vb. aruss. Jugerc, serb. raskariti se vb., aserb. kartba cura. — vgl. goth. kara, ahd. chara, mhd. kar: vgl. auch serb. korot m., korota f. luctus. karkaš m. Jcroat. pharetra, russ. karkasi. — it. car- casso,y«. carquois, ngr. y.apxdai. karta, karto, kartyki m., karlica, kar lička f. russ. na- nus, Jclruss. kartyk, pol. karta. — mhd. kari, ahd. charal vir, nhd. Kerl. karmina f. nsl. parontalia. jambr. — lat. carmina. karnar m. nsl. ossuarium. marc. — ahd. charnare, mhd. karnaere, gerner, lat. carnarium. karpetka f. russ. calceus, pol. skarpetka. — it. scarpa. karan m. nsl. Feldkiimmel. marc. — lat. čaram, gr. zapov, nhd. Karbe, Karve. kasta f. nsl. Getraidekasten; kašča. lex., pol. kaszta, nserb. kašč Kasten, Sarg. — ahd. chasto, mhd. kaste, nhd. Kasten. kaštigati vb. nsl. castigare, hroat. kaštigati vb. hung. glag., serb. kaštiga f., kastigovati vb. — ahd. cha- stigon, mhd. kestigen, lat. castigare, rum. kištigi cura. kata praep. asi. in bulg. und serb. Quellen: kata di>ni> quotidie, kata godina, bulg. kata den. milad. 72. 374.377. 534. kata godina. verk. 80. kata nedelja, milad., serb. kata godinu. danič. — gr. v.a?d. katan m. nsl. eques. meg. miles. hung. katana. prip. 305, serb. katana miles, eques; katanija milites, equites, pol. katan, Itlruss. katuna miles (inNord- ungern), rum. k r i>tan r i>. — magy. katona. katanac m. serb. rescda scrac apposita. vuk. claustrum. mik. — it. catonaccio, /a. cadenas. Diez, wor- terb. 2. 109. katarka f. serb. malus. — ngr. zarapre katran m. serb. Sehiffspech, russ. dial. katrani mit Naphtha getrankte Erde; Bergpecb.— arah. alqa- 'tran Theer, mlat. catarannus, it. catramo, fz. goudron, ngr. zarpavt. Diez, vrorterb. 1. 119. katriga f. abulg. navis, aserb. k a trt ga, russ. katerga, katorga, kateri. — gr. rdrepgov, tilrlc. qadyr- gha. katuni m. asi. castra, serb. katun regio pastoria: ka- tunt vlaškyiht. chrys.-duš. 8. — alb. katunt pa- gus, regio, tiirk. quthun liabitatio. kavga f. serb. rixa, bulg. kavgadživče. milad. 24. — tilrlc. ghavglia, ngr. xa.vgdg! kavkali, kovkali, kaukali m. aruss. poculum. — gr. zauzaAtov, ngr. xavxi. kazaki m. russ. Kozak, aruss. Tagelohner. izv. 1. 108. 138. — dsagat. tilrlc. qazaq ein leicht be- waffneter Soldat. kazan m. serb. alienum, Iclruss. kazan, russ. kazani, ngr. xxCd.y.. — tilrlc. qazan. kapona f., kapon'i. m. asi. lanx, statera; kamibam campana, bulg. kiponi m. pl. statera, rum. kumpini, alb. kumboni, kambani, magy. kom- pona, ngr. xcai-dva. — lat. campana, it. campana statera unius lancis. isid. 16. 24. Diez, vorterb. 1. 107. kebznvati vb. nsl. observare. hung., Iclruss. kobzo- vaty vb. inquirere (in Nordungern). — magg. ko- bozni. kefa f. «s/.Blirste. prip., Iclruss. kefa (in Nordungern). — magg. kefe. kefalija f. aserb. praefectus; čepalija, čefalija. danič. — gr. kelder m. nsl. hypogaeum. lex., rum. kelariu cellarius. — mhd. kellaere, nhd. Keller, ngr. x£A/.dpt. lat. cellarium, bulg. kelar. milad. 13. kelija, kela f. asi. cella, serb. čelija, russ. keltja, aruss. kelija. nest., rum. kilie, alb. kjeli, mhd. zelle, ir. kili Zelle, Kirche. — lat. cella, ngr. y.iXk a, zčA/i. keramida f. asi. tegula, bulg. kiramidi. verk. 241.368. čeramidi. milad. 533. geramidi. milad. 48, russ. keramida. — ngr. -/.epccpida., rum. kirimidi, alb. keramidhe neben tjeghuli, arah. kirmid, tiirk. keremit. keratt m. asi. nuinus quidam. — gr. -/.spanov, woher auch nhd. Karat. kermuš m., kermuša f. oserb. Kirchmesse, pol. kier- masz, russ. dial. kirmaši Fest, Markt, Spazier- gang. — nhd. Kirmes, mhd. kirchmesse. kertlešt, kerelešt m. aruss. cantici genus, russ. ku- rolesa Ungereimtheiten, cech. krleš, oserb. kher- luš Kirchenlied, nserb. kjarliž, mhd. kyrleyse, kirleis. — gr. xupis ihšrieov. kesa f. serb. crumena, pol. kiesa Geldstock, russ. kisa. — tilrlc. pers. kise: vgl. russ. dial. kišent, kiše- nja, Iclruss. kyšeiia, pol. kieszen, kieszenia. kibitka f. russ. currus genus. — vgl. arah. qubbat-un tentorium. kihra, čičerka f. lex.; čiček. jambr. dain. 95; cizara. lex. marc. nsl. cicer, pol. ciecierzyca, cieciorka, rum. čičere. — ahd. chichera, chichirra, ehichura, mhd. kicher; zisa, ziser, nhd. bair. Kichel. Schmeller 2. 278, alb. kjikjiri, lat. cicer, it. cece, eicerchia. Diez, worterb. 1. 121. kimak m. kimka, čimavica f. serb. cimex. mik., magg. csimaz. — lat. cimex. Denksehriftcn der philos.-histor. Cl. XY. Bd. 13 98 Dr. Franz Miklosich kine m. nsl. thesaurus. liung. jambr. — m agy. kines. kinisa vb. bulg. moveri. milad. 1.19. 47. verk. 26. 73. 194. 200. 368. — gr. y.iveXv aor. ziv^sai. kinjiti vb. serb. excruciare; kinjba cruciatus. mik. vuk. kina idem, rum. kinuesk vb. excrucio. — magy. kin cruciatus. kintst m. asi. tributum. — gr. v.rivoog aus lat. census, ahd. mhd. nhd. Zins: davon nsl. činž m. činžen adj., Iclruss. čynš, čynča, pol. czyiisz etc. kip m. nsl. statua. meg. imago. jambr., serb. kip sig- num, statua. vuk. statua. mik., aserb. vultus, per- sona. danič., rum. kip imago, facies. — m agy. kep : asi. kapi. ist damit nicht zusammenzustellen. šaf.-starož. 14. 8. kipariš m. bulg. cypressus. verk. 145. drevo kiparovo. milad. 256, pol. cyprys, serb. čempres etc., rum. kiparos. — gr. '/.VK&pieaog. kirija f. serb. rnerces conducti. vuk., bulg. kirja. verk. 368. kiradžija. milad. 326. — ngr. mpcur^vg. kirpičt m. russ. later, serb. čerpič later crudus, Iclruss. kyrpyč. — turlc. kerpidž. kir'i, m. f. asi. dominus, domina, bulg. dir dominus, domina, milad. 533, serb. čir, čira, russ. kjurt, kumt. — gr. xvpiog, xvpla. kita, kitost m. asi. xrjrog čete, nsl. kita. meg., serb. kit balaena mysticetus, Iclruss. kyt-ryba. kul. 2. 60, russ. kita, rum. kit, magy. czet: czethal, mhd. cčte. — gr. zvjro?, lat. čete. kiveri. m. serb. Miitze, pol. kiwior, bulg. kivur: mo- min kivur. milad. 341, russ. kiveri. Tsehako. — vgl. rum. kivtrt. kivort m. asi. ciborium. — gr. xt(3č>ptov. kjumint m. aruss. cuminum, nsl. kumin, čimin, kum, kumič; kumna, čumna.Oberkrain; kom in. jambr., serb. komin. vuk. čemin, čimin, mčin. mik., russ. kimint, k mi na., tmint, tirnont, Iclruss. kmin, dedi. kmin, pol. kmin, magy. komeny. — ahd. chumin, chumil, mhd. kiimel, nhd. Kiimmel, nhd. bair. Klim. Sckmeller 2. 299, it. comino, fz. cumin, gr. zbptvov, rum. kimin, alb. kjimino, arah. kamrnun. kladezt m. asi. puteus, Iclruss. kolodaž. piš. 2. 6; 2. 10, aruss. kladjazt. nest., russ. kladezt, kolodezt, asi. kladentet, russ. klad en e ca., kolodect, bulg. kladenec. milad. 4. 103. 251. 354. kladenčova voda. bog. 58, aserb. kladentct. danič., serb. kla- denac, hladenac. mik. — goth. * kaldiggs nach šaf.-starož. 6. 6; 18. 7. klafati vb. nsl. garrire. lex. calumniari; klavanje. — nhd. klaffen, klaffen. klak m. asi. calx. men.-mik., serb. klak, oserb. nserb. kalk. — ahd. chalch, mhd. kale, aus dem lat. ealx. klej m. cedi. pol. Leim. — nhd. Klai. weig. 1. 588. klevreta. m. asi. conservus, russ. klevreta. — Ein gr. Kolhifisprog voraussetzend, lat. collibertus: colli- berti dicuntur, qui ab eodem domino seu patrono, cuius servi fuerant, libertate donati sunt, gr.avvan- shsOSspoc, oOvdouboi, klirosi. m. asi. clerus, aserb. klirost. danič., Iclruss. krylos Chor; krylošanyn, russ. klirosa., krvlos7>, klirošanint, krylošanint, aruss. klirost, krilost. — gr. ziri p o g. klisura f. asi. serb. fauces. vuk. rupes. mik. — gr. kkeiaovpa, ngr. zžUtaoOpoc, lat. clausura. klobukt m. asi. pileus, nsl. klobuk, serb. klobuk pe- tasus, modii genus, russ. klobukt, pol. klobuk.— vgl. tiirk. kalabak, serb. kalpak, ngr. y.vJ~d-/.t. magy. kalap. klošter m. nsl. monasterium, serb. koluštar. mik., pol. klasztor.— ahd. cliloster, mhd. nhd. Klostcr, lat. claustruin. kluvija f. asi. cavea avium. — ngr. vlovfii. kmett m. aserb. magnatum unus; iudieum genus, nsl. kmet rusticus, bulg. kmet: budinci stari kmetove izneli carče na rtce. milad. 86. seljani vie kme¬ tovi. 144: vgl. 185.313, kroat. kmet. liung., serb. Gemeindevorstelier (ehedem in Sei’bien); gewiihl- ter Richter (in Montenegro); Bauer auf fremdem Grund und in fremdem Hause (in Bosnien). slav,- bibl. 1. 85—90, aserb. kmett subiectus, vasallus. danič., Iclruss. kmet rusticus. akt. 1. 4, aruss. procerum unus. izv. 1. 535; 2. 11. 66, čech. kmet paterfamilias, pol. kmieč rusticus, rum. kumet. — mlat. comes gen. comitis, mgr. Kdgrjg : vgl. komist fiir boljarint. op. 2. 3. 26. komitt. Die Ableitung aller dieser Bedeutungen von der Bedeutung des mlat. comes ist allerdings schwierig. kmotr m. pol. compater, oserb. kmotr, nserb. kmotš, nsl. kotrej, kotrina compater. meg. koterca. meg. boter m., botra f., asi. kupetra (kapetra) comma- ter von einem bisher nicht aufgevviesenen kapetrt m., aruss. russ. dial. kmotrt: idett km o trt na smotra.. Dalt, worterb. — lat. compater, mhd. pfetterich aus pater, ebendaher nhd. Pathe, rum. kumttrt f., kumttru m., alb. kumpttr, it. com- pare, ngr. y.oop.ndpog, Kougnapa.. Als Verstiimme- lung von kapetrt sind anzusehen: asi. kumt m., kuma f., nsl. kum, kuma, bulg. kum: joj ti kume kalitate. verk. 218. kuni krtštenik. milad. 26. ku¬ ma i kumica. verk. 221. kumašina. milad. 185, serb. kum, klruss. kum, kuma, russ. kumt, pol. kum, magy. koma, lit. kumas, lett. kums. knegt, knezi.; ka.npgt, ktnezi, m. asi. princeps, nsl. 99 Die Fremduoorter in den slavischen Sprachen. serb. knez, russ. knjazb, pol. ksiadz princeps, sa- cei’dos, oserb. knez dominus, parochus, nserb. knez dominus, lit. kuningas dominus, parochus, lett. kungs dominus; kcninž rex, magy. kencz. — ahd. chuning von kuni: reges ex nobilitate su- munt. Tacitus: vgl. plemenit, šlechta. Die Ab- leitung von kon-ati oder čbn (č^ti) ist unmoglicli. knjiga f. asi. littera, nsl. knjige pl. liber, serb. knjiga littera, pol. ksicga, nserb. knigvy, russ. kniga, klruss. knyba. — Wolil eben so wie buky, gra- mota fremden Ursprungs, docb wer wird mit Do¬ brovski an chines. king denken? aucb and. ken- ning nota, doctrina ist abzuweisen. k miti m. russ. Ivnute. — vgl. goth. hnuto. \vack. 5. ztschr. 11. 174: zvveifelhaften Ursprungs. knyši, kniši m. russ. dial. Kucben, A eizcnbrod, klruss. knyš feines JBrod, besonders Opferbrod (mit Kaše, Kraut etc.) — Fremden Ursprungs. kobza f* klruss. russ. pol. eine Art musikaliscbes Instrument, magy. koboz Bassgeige. — vgl. tiirk. qopuz. kočija f. nsl. Kutsche, bulg. kočiji, milad. 247. verk. 96, serb. kočije, klruss. kočija (in Nordungern), pol. kocz, rum. kočie, magy. kocsi, alb. koči. — nhd. Kutsche, it. cocchio, fs. coclie. Diez, wor- terb. 1. 131. kokma f. asi. vas quoddam. — lat. cucuma, ahd. chu- ma aus chuhma, chohma. weig. 1. 648. kolada f. nsl. colostra, prvo mleko po porodu. lex., fehlt in den neueren W6rterbiichern, klruss. ko- l’astra (in Galizien), kulastra, kur astra din Nord¬ ungern), rum. korasti, magy. gulasztra, gulaszta. — vgl. lat. it. colostra. kolajna f. serb. torques. — it. collana. kolarinb m. oserb. eollare, serb. kolarina: kapa kola- rina. — it. eollare: daher stammt auch serb. koli- jer und bulg. koril. kolduš m. kroat. medicus. liung., nsl. kolduvati vb. mendicare. bung. koldiški adj. mendici. liung., klruss. kolduš, koldoš, russ. kolduni magus. — magy. kolduš: šaf.-starož. 6. 10. denkt dabci an die Coldes bei Iornandes. koleda f. asi. kalam.di m. pl. calendae, nsl. koleda Weibnacbtslied; koledo.babd.,koledovativb.; ko¬ lednik, bulg. koladi Wcibnachten. cank. kolende; kolede: deca ta liodet na kolede. milad. 523, serb. kolenda, koleda Weihnachtslied; kolendati vb. Weihnachtslieder singen. mik.; koledjani, russ. koljada, koleda; koljadovatb vb., klruss. ko- l’ada; kol’adovaty vb., wruss. koleda Wcihnaeh- ten, pol. kolfda Neujabrsgescbenk, lit. kaledos, kalda, alb. kolindri Weibnacbten, rum. kolindi Weibnachtslied. — lat. calendae. koliba f., kolibi m. asi. tugurium, nsl. koliba, prip. 188. goliba, bulg. kolibi, serb. koliba, vuk. culi- na. mik., klruss. kolyba, russ. koliba, pol. nserb. chalupa, lit. kalupa, magy. kaliba, rum. kolibi, alb. koljube, tiirk. qalyba. — gr. zaAOjSr,. kolimogi m. asi. tentorium, aserb. kolimogb. danič., russ. kolymagi. izv. 1. 535, dial. kolymaga fiir telega si budkoju, pol. kolimaga. — Pavskij halt das Wort flir skandinavisch. Nacb šaf. ist es aus kolo und dem lett. mahja zusammengesetzt. kolivo n. asi. frumentum coctum, serb. koljivo (triti- cum) silicernium, russ. kolivo, kolevo, rum. ko- livi. — gr. xdAAuj3ov. kolmeš m. nsl. acorus calamus. Krain. — nhd. Kalmus, lat. calamus. kolokoli m. russ. campana. — vgl. goth. kelikn tur- ris, and. galkn. ztschr. 11. 172. kolpaki, kalpaki m., kolpa f. russ. pileus, klruss. kolpak. piš. 2. 103.— tiirk. kalpak, ngr. zaAaaz i: vgl. klruss. kalap (in Nordungern), klobuki, kolter m. nsl. culcitra. lex. tapes. rib., pol. koldra, czoldro. — it. coltra, cultra, mhd. kulter, kolter, nhd. Kolter, bair. Gulter, Golter, lat. culcitra. Diez, worterb. 1. 135. Scbmeller 2. 44. komad m. nsl. frustum. prip., bulg. komad, milad. 532, serb. komat, komad: vgl. russ. komi. — ngr. zoppart. komen m. nsl. focus; komin. jambr., bulg. kumin, serb. komin culina; fumarium, focus. mik., klruss. komyn, komen fumarium, russ. kamini, komini. Dalb, worterb., pol. komin, magy. kemeny. — ngr. zapivoj, zapivi focus, rum. kamin, it. cam- mino, nhd. Kamin, bair. Kiimich Schornstein. Schmeller 2. 299. komora f. nsl. thesaurarium. habd. camera. jambr. ka- mura cubiculum. bung., kroat. komora, hung., serb. komora, kamara cubiculum, aserb. kamara fornix, russ. kamera, kamora, komora, klruss. ko¬ mora, pol. oserb. nserb. komora, kamera, rum. kiman camera; komoari thesaurus. — lat. ca¬ mera Gew6lbe, gr. zapdpcc, ngr. xdu.spa, xaydpa cubile, alb. kamare fornix, tiirk. qamara, ahd. ckamara, mhd. kamere, kamer, kompliti vb. nsl. beendigen; kompliček Beendigung. vip. — it. compiere. komšija m. serb. vicinus. — tiirk. konšu. Das slavische sasedi ist aucb im nserb. durch ein entlehntes Wort: nopor Nachbar verdrangt worden: vgl. • alb. ghjiton. 13 100 Dr. Franz Miklosich komuni, m. aserb. eonunune. danič., kroat. komun. glag.-16. jalirli. — it. comune. konrr.ka f. asi. communio; konn.kati vb., bulg. komkm i. cank. verk. 368. komka vb. cank. verk. 254. 368, aruss. komkanije communio; komkati vb., ■russ. dial. komkati. edere; komkam.e das Essen. Dali., worterb., alb. kunghoig. — lat. communi- carc. konao m. serb. canalis. — it. canale. kondir, kondijer m. serb. poculum, cantharus, aserb. kondert. danič., bulg. kondir. verk. 11. krondil. milad. 467. 495. 535. krondir. verk. 123. 153. 368, magy. kander. — vgl. lat. cantharus. kondj m. nsl. congius. habd. — lat. congius, it. cogno. Diez, vorterb. 2. 20. konfin m. nsl. Grenzstein. vip., serb. kunfin, alb. ku¬ rili. — it. confine, confino. konoba f. nsl. cella. meg., serb. lconoba cella, kroat. konobart pincerna. glag.-16. jahrk., aruss. ko- nobt. nest., ngr. xdva(3a. — it. canova, caneva, # cautina. Schneller, studi 50. Diez, vrortcrb. 2. 16: vgl. asi. konoba,, aserb. konobL pelvis. konoplja f. asi. cannabis, nsl. konoplje f. pl., serb. ko¬ noplje cannabis; konop, kanap funiculus eannabi- nus, russ. konopeli., konoplja, konopi, f., klruss. konopl’a, pol. konop, oserb. nserb. konop. — lat. cannabis, gr. xdvvafiig, ahd. hanaf, ml id. lianef, arm. kanepli. kontuši, m. aserb. vestis genus, serb. kuntoš vestis pellicea, russ. dial. kuntoša,, kuntyša,, Iclruss. kun- tuš, kuntyš, pol. kontusz. — magij, konto s, fz. contouche, nhd. bair. Kontusch. Scluneller 2. 313, ngr. xovrtimov. kopan m. bulg. Waschblauel. verk. 367. milad. 457. — ngr. -/.ortocvog. kopea f. nsl. fibula, jarnbr. kopči m. pl., bulg. kapče. milad. 33, serb. kopča, kovča, Iclruss. kapčaty vb. (in Nordungern), runi. ekopčez vb. infibulo, alb. kopsa>, magy. kapcsolni. — ahd. kafsa, mhd. kaf- fetze, kafse, kefse. germ. 3. 444, lat. capsa: vgl. kapsa. kopila., kopeli, m. asi. notlius, bulg. kopile. milad. 244. kopilče. verk. 136. kopelc. cank., serb. ko¬ pile nothus, spurius. — ngr. zonrsli, -/.or:kil a iuve- nis, alb. adj. aufgevveckt. subst. toslc. Arbeits- knecht, geg. Bastard. kopun m. nsl. capo; eunuchus. meg., bulg. kapon ca¬ po, serb. kopun, russ. kaplum,, klruss. pol. ka- plun, bech. kapoun, oserb. khapon. — ahd. chap- po, chappho, 'mhd. kappe, kapun, lat. capo, it. cap- pone, ngr.xa.n6vi , rum. ki.pun, kopon, alb. kapon. korablt m. asi. navis, bulg. korab. milad. 490, kroat. korablja. luč., serb. korabalj, korab; bei mik. ko- rablja; bei kač. korabljica, aserb. korablj. danič., klruss. korabl’; korab gen. korabu (in Nordun¬ gern), russ. korablt, pol. korab die Arelie Noe, rum. korabie. — vgl. gr. xapa[iog, ngr. xupdfii, alb. karav, rnlat. carabus parva scapha. isid., sp. caraba, earabela, it. caravella, fz. caravelle. Diez, vrorterb. 1. 113, and. karfi navis. korali, m. serb. coralium. danič. koralja. mik. kraliješ m. krliješi m. pl. rosarium. vuk. krališ m. rosa- rium, spina dorsi. mik., nsl. klaris coralium. jambr., kroat. koralja. luč., russ. koralo,, klruss. korali pl., pol. korale pl., magy. koktris, klaris. — lat. cora¬ lium, gr. xopdiliov, ngr. -/.opal'., nhd. Koralle, bair. Korallelein jedes Paternosterkiigelchen. Schmel- ler 2. 325. korbae m. nsl. scutica. jambr., serb. korbač, russ. kar- bača>, pol. karbacz, magy. korbacs, fz. cravache, sp. corbaclio, nhd. Karbatsclie, bair. Karbatsch. Schmeller 2. 326. weig. 1. 563. — tiirk. qyrbač. korbulo n. nsl. corbis. dain. 71, serb. krbulja, pol. korb. — ahd. cliorp, mhd. korp, nhd. Korb, lat. corbis. korda f. nsl. framea. habd. kordec sica. habd. jambr. maehaCra. lex. kordel Scherge, serb. korda, čor- da, klruss. kord, russ. korda, pol. kord, lit. kar- das, magy. kard, mrum. koardi,. boj. 12, alb. korda,. — pers. kard, osset. kard culter: vgl. asi. oskri.da,, bedi. oskrd, pol. oskard. korem m. W mig. venter. verk. 251. 368. — alb. kurrn eorpus, ngr. x.opp.i. korizma f. nsl. quadragesimale ieiunium. habd. jambr., serb. korizma, alb. krešmi,. — lat. quadragesima, it. quaresima, ngr. TsaaapaxoozYj. Diez, \vorterb. 1. 336. korljazi m. pl. aruss. carolingi. nest. — ahd. karlinc Unterthan der Karle, Franke, korov m. serb. herba inutilis. — magy. kord der diirre Stengel einer Bflanze. kori.cr. m. asi. vas quoddam, nsl. kore hydria. meg. modius. hung., klruss. koreč, russ. dial. koreco, ei- semes Schopfgefiiss, aruss. modius, pol. korzec, oserb. kore, nserb. kore modius, asi. kori, xopog. luc. 16. 7.-nicol. — gr. xopog. kositen,, kasiten, m. asi. plumbum album, stannum, nsl. kositer., jambr. habd. meg. kositar. dain., kroat. kositar. hung., serb. kositer, pol. kositarz, rum. kositoriu. — gr. xaaakspog, aruss. čistimi,, kostanj m. nsl. castanca, bulg. kosten, milad. 521, serb. kostanj, kpsten, russ. kaštano,, pol. kasztan, Die Fremdioorter in den slaviscken Sprachen. 101 alb. kištenji, alt d. chestinna f., mhd. kes tene, rum. kastan, kistani. — lat. castanea, gr. xaora- vov. kosteli m. asi. turris, seri. kaštio. arx. mik., aserb. kaštelt. danič., kosteh, danič., kostolac Ortsname, pol. košciol, kasztel, klruss. kosfiv gen. kosti la, kostela, russ. kosteh) eine katholiscke Kirche. — mhd. kastel, lat. castellum, gr. namilit ov, ngr. namili. koštati vb. nsl. constare, Iclruss. kost m., koštovaty vb., ras s. kosti, koščti m., koštovati vb., pol. koszt; kosztowad vb., klruss. kovŠtovaty vb., ngr. noaritoi. — mhd. koste, lat. constare, it. co- stare. koštrun, kaštrun m. nsl. aries, vervex. lex. — it. ca- strone, mlat. castronus, nhd. bair. Kastraun. Sclimeller 2. 340. beitr. 2. 214. košulja f. asi. indusium, bulg. košuli. milad. 219. verk. 9. 30. 64. 92, nsl. košulja geflochtener Bebiilter tur Haselnusse. Karst., seri. košulja indusium, russ. košulja eine Art Pelz, pol. koszula, oserb, nserb. košula, alb. kisulji Nacbtmlitze. — mlat. casula, sp. easulla. Diez, vvorterb. 1. 116. kotli m. asi. vas aeneum, nsl. kotel, seri. kotao, russ. koteli, klruss. kotel, pol. koeiel, oserb. kotol, nserb. koti, košel. — goth. katils, alid. cbezzil, chezzin, mhd. kezzel, lat. catinus, catillus: vgl. ahd. cbezzi, and. kati. Diez, vrorterb. 1. 121. kotopam. m. aruss. capitaneus nest., aserb. kotopant. danič. — mgr. narinotvog: vgl. kapetan, kot m. serb. stabulum parvum; kotač, russ. dial. lto- tuchi, asi. kottcs, nsl. koteč bara. jambr., pol. kociec Kafig, ali. koteč Huhnerstall. — mhd. kote Hiitte. ztsclir. 11. 193, nhd. Kotli n. kotyga f. asi. vestis. — vgl. it. cotta, mlat. cotta, cot- tus, ahd. chozza, cliozzo, mhd. Kutte. Diez, vror¬ terb. 1. 144: hinsichtlich des Suffhces yga vgl. knkyga. kotika f. asi. felis, ancora (auch das nsl. mačka be- zeichnet beide BegrifFe), bulg. kotka felis. milad. 372. 526, klruss. kit, kitka, russ. koti, pol. nserb. kot: dagegen serb. kot progenies, nsl. kotva, aruss. kotva, pol. kotevv ancora, rum. kotok ca- tus. — mlat. catus, ngr. ndra, '/dra, fz. chat, it. gatto, ahd. chazza. Diez, vvorterb. 1. 205: vgl. Miiller, Sitzungsber. 42. 250. kovi>cegi m. asi. arca, bulg. kovčeg, serb. kovčeg, russ. kovč^gl. — vgl. ngr. navniov: navniov nap' *$puv, nvltl; de napa roig ootfoTg. Stepbanus, naCnog. duc., lat. caucus, caucatus, rum. kauk. kovin, kovri m. aruss. tapes, russ. koven, klruss. kovereč. akt. 2. 382, pol. kobierzec, rum. kovor. — Wohl fremd: vgl. engl. cover. krabij f. asi. arcula, nsl. krabulja, russ. krabija cor- bis; kor obija, dial. korobi, klruss. korobka, lit. karbija. — vgl. lat. corbis, and. korf und asi. ko- rabli. kraeuni m. russ. ieiunium nativitatis domini, klruss. kerečunj večer vigilia eius festi, cech. kračun na- tivitas domini, bulg. kračun idem, magy. karacson idem, rum. knčun. — Ein dunkles, vvohl fremdes Wort. kraguj m. asi. accipiter, nsl. kragulj, serb. kraguljac, russ. kraguj falco nisus, pol. krogulec, cech. kra- huj, magy. karvoly, karoly, rum. koroj. — vgl. dzagat. tiirk. karaghu. kralj m. nsl. bulg. kroat. serb. rex, klruss. korol’, krol’, kril’, kral’, russ. korolt; krolt. izv. 2.12, čecA.kral, pol. krol, oserb. nserb. kral, rum. kraj, magy. ki- raly, tiirk. qyral, qral. — Es ist die slavische Form des Namens des gevvaltigen Frankenherrschers Karl, Charal, vvie schon Dobrovsky erkannt bat. kramola f. asi. seditio, turba, insidiae, tyrannis, bulg. kramoli tumultus, aserb. kramola. danič., aruss. kramola. nest. — vgl. mlat. carmula mitigata. Vita s. Udalrici saec. V; seditionem excitare, ijuod Boiarii carmulum dicunt. Leg. Baivv.; car- mulum levavit. Annal. Ratisp. ad a. 818. 819. kramp m. nsl. Karst; krampica neben rovnica. meti.— nhd. Krampe f. kranijev adj. asi. calvariae. — gr. npdviov. kranj m. nsl. Krain, Krainburg; kranjec, kranjica, kranjski etc. — Čarni, ein ostlich von Aquileja bis nacb Karnten hinein vvobnendes Gebirgsvolk, von Iornandes Carnioli genannt. Carnia findet sich bei Paulus Diaconus 6. 52, Carnium beim Geogr. Ravennas 4. 21. 37, Carniola Sclavorum patria. Paulus Diaconus; Carniola vulgo Cbrain- marcha; in regione vulgari vocabulo Cbrene; via Cbreinariorum; in Cbreine; in pago Creina etc. Die Ableitung von kraj ist unmoglicb. krap m. nsl. carpio, serb. krap; karp. mik., russ. karpi, pol. karp, oserb. karp, nserb. karpa, rum. krap. — ahd. charpbo, mhd. karpfe, mlat. carpa. vveig. 1. 564. krasovolij m. aserb. mensura quaedam, russ. kraso- vult, krasulja poculum. — lat. crusibulus, cruci- bolus Becber, urspr. in Kreuzesform, mhd. kruse, nhd. Krause. krcati vb. serb. onerare navim; krcat adv. atFatim. — it. caricare, carcare. Diez, vvorterb. 1. 114. krebulee m., krebulica, krabulica, krafulica, krefulica f. 102 Dr. Franz Mihlosich nsl. chaerefolium; krofulica. jambr., russ. ker veh,, lit. kervelis. — ahd. chervola, mhd. kervele, nhd. Kerbel, it. cerfoglio, lat. chaerefolium, gr. ypj.pl- , križa, cech. križ, pol. krzyž, oserb. križ. — ahd. chruzi, chriuzi, mhd. kriuze aus lat. cruci (crux), alb. krykj : vgl. dužt mit duci; kaleži> mit calici und feniž mit pkoenici. krjuku m. russ. uncus. — vgl. goth. krok, and. krokr uncus und gr. xpUog. krniš m. nsl. Gesimse. vip., russ. karnizu. — nhd. Karnies, it. cornice, fz. corniche, gr. xopcnvig. kromidije m. aserb. cepa, serb. kromid; kromiti luk, bulg. kiumit. milad. 530- — ngr. zpoguch. krošnja f. nsl. serb. krošnja canistrum. mik., serb. krošnje feretrum, klruss. krošnja, russ. krošnja, korošnja corbis, bulg. krosnu cunae, cech. pol. krosna. — vgl. nhd. bair. Krachse. Schmeller 2. 379, sonst auch Kraxe. krto m. gen. krtola, serb. corbis, kroat. kartil. verant. — lat. cartallus. weig. 1. 634. krtola f. serb. Kartoffel, russ. dial. kartoflja, karto- chlja, kartoplja; kartosy pl.; kartvši pl.; karfety pl.; kartovka, kartoška, kartocha. — it. tartufolo, nhd. Kartoffel: die Frucht kam aus Amerika in die osteuropaischen Lander iiber Spanien, Italien, Deutschland. weig. 1. 565. krugla f. nsl. hydria. meg. ampbora. lex., aserb. kru- gla poculi genus. danič. — ahd. cruoc lagena; crugela, mhd. kruoc, krugel, nhd. Krug: hieher gehort auch russ. kružka, pol. kruž, nserb. kružk. kruchta f. pol. aditus templi, cech. kruchta. — ahd. cruft, mhd. kruft, gruft, mlat. grupta aus gr. y.pi/r.- t n- wcig. 1. 460, po?. krypt, rum. kriptu. krnkla f. nsl. grallae. meg. — ahd. krucka, mhd. nhd. Kriicko. krnna, koruna, korona f. asi. corona, nsl. krona; ko¬ rana. jambr., bulg. korom., kroat. koruna. hung., serb. kruna, korana; krunica rosarium. mik., kru- nisati vb., russ. korona, klruss. korona, koruna, pol. korona, oserb. krona, nserb. krona, rum. ko¬ ranu, kununu. — ahd. korona, mhd. krone, koro¬ ne, lat. corona, alb. koranu, krueagu m., kručaga f. asi. vas fictile, serb. krčag, russ. korčaga f., pol. korezak holzerne Schale, magy. korso, serb. koršov, klruss. koršov, koršovka (in Nordungern); koršolja (bei dem Lemken): vgl. alb. kareuel. — Wohl nicht urspriinglich slavisch. krukyga f. asi. currus, camara, lectica. — vgl. lat. carruca, mhd. karreeh: hinsichtlich des Suffixes yga vgl. kotyga. kn.stijaninu m. asi. christianus. — gr. -/pioriajč:: vgl. nsl. kršenca (krščenica) Dirne. marc. und russ. kresti.janinu christianus, agricola. krustu, ehrustu m. asi. Christus, crux (vgl. rum. rugu preces und crax); krustiti, chrustiti, christiti vb. baptizare, nsl. krst baptisma; krstiti vb. baptizare, bulg. krus erux; krusti vb. baptizare; krusti su cru- cis signo se signare, serb. krst crux; crux, cjua nos signamus, klruss. chrest crux; baptisma: prynesly (dytynu) do chrystu; chrestyty, kstyty, rstyty vb. baptizare; chrestyty ša crucis signo se signare, russ. krestu crax, signum crucis ; krestiti. sja cru- eis signo se signare, pol. chrzest baptisma; chrzcic, krzeid vb. baptizare, nserb. kšciš vb. bap¬ tizare, apreuss. crixtitwi, lett. krusts; kristit vb., 103 Die Fremduoorter in den slavischen Sprachen. magy. kereszt crux. — Dass cliristi, krasta, mit dem gr. und lat. Xpio rog, Ohristus identisch ist und dass die Bedeutung crux sich aus der Bedeu- tung „Christu8, crucifixus“ entwickelt bat, unter- liegt wohl keinem Zweifel: iilinlich ist nsl. raspot- je crucifixio und crux. Schwieriger ist die Er- klarung des krtstiti baptizare, eines Ausdruckes, der von den in anderen Spracben fur denselben BegrifF angewandten Ausdriicken: baptizare, tau- fen, ganz abweicht. Wer die Entstehung dieses Ausdruckes in Pannonien und im 9. Jahrb. sucht, wird geneigt sein an deutscben Einfiuss zu den- ken: ah d. in minero cristanheidi in meo baptis- mate. Grafi' 4. 619, und etwa mhd. kriste, bekriste vb. macbe zum Cbristen. Benecke-Muller 1. 884, woriiber jedocb Pott 2. 1. 18. nachgeselien wer- den moge: sicber ist, dass ein das slavische ge- niigend erklarender deutscber Ausdruck nicbt nachge\viesen werden kann, und so bleibt wolil kaum etwas anderes itbrig, als anzunehmen, man babe das Taufen als bekreuzen aufgefasst. krizno n. asi. vestis pellicea, nsl. krzno, serb. krznar pellio, russ. korzno. — ahd. cbursina, chrusina, mhd. kiirsen, m Uit. crusina, crusna vestis genus: pol. kusznierz und klruss. kušnir sind das nhd. Kiirscbner. kuebma f. aserb. pilei genus, hroat. kučma Kappe. hung., klruss. kučma Miitze. — magy. kucsma teg- men capitis pelliceum. kuhati vb. nsl. coquere; kuhinja, kubnja, serb. ku¬ hati vb.; kuhar, kuhač; kuhinja, mik., klruss. kuchnja; kuchta, kuchar, kucharyty vb., russ. kuchnja, pol. kuchnia, oserb. kucheii, nserb. ku¬ char, rum. kokm>, magy. konyha. — ahd. kuchina, lat. cocjuina, it. cucina. Diez, wdrterb. 1. 148. kukudrilj m. serb. crocodilus. mik., asi. korkodili. — mhd. kokodrille, it. coceodrillo, lat. crocodilus. kukulj, kuklari. m. asi. cuculla, serb. kukuljica, russ. kukuli.: vgl. magy. esuklva. — lat. cuculla, ngr. xouxo0Aa, ahd. ehugela, mhd. nhd. Kugel, Kogcl. kukuma f. aserb. hirnula; kukumart. danič. — mlat. cucuma. kukumar m. serb. cucumis, dafur auch krastavac, nsl. kumara, alb. kokomare Melone, nhd. bair. Gug- kumer f. Kumerling. Schmeller 2. 26. 300. vrcig. 1. 647. kukuruz m. serb. 'rum. zea mais, nsl. kukuruza. jambr. kuruza, klruss. kukurudz m., kukurudzy pl., pol. kokorudz, magy. kukoricza. — vgl. rum. kukuruz. kukuta, guguta f. serb. conium maculatum, pol. cy- kuta venenum. — lat. eicuta, rum. kukuti. kula f. pol. Kugel, klruss. kul’a, oserb. nserb. kula.— mitteld. cul: vgl. serb. kugla Kugel. kuljen m. serb. venter, kulenica Wurst. — vgl. lat. culeus, gr. zoAeo? lederner Schlauch, Hodensack, it. coglione. Diez, worterb. 1. 133. kumaj adv. nsl. aegre, vix, kroat. kumaj. hung. — ahd. chumjan lugere; chumo, mhd. kume nicht leicht, nhd. kaum. kumeri.kf. m. aserb. tributum pro mercibus exsolven- dum, portorium. danič. — mgr. xopp£pxtov, ngr. xoup.epxi, lat. commercium. kumir i. m. asi. idolum, ara. — Saf.-starož. 14.8. denkt an finn. kumumardama, sclnverlich mit Recht. kumvali m. asi. cymbalum, pol. cymbal. — gr. xop- |BaXov, rum. kimval, mhd. Zimbel. kupa f. nsl. carchesium. habd. poculum. jambr., ku¬ pica poculum, serb. kupa poculum, aserb. kupa dolium. danič., klruss. kupa, aruss. kupa poculum. op. 2. 3. 35, russ. kubi, kubolci, pol. kubek, kufa, lit. kupka. — mlat. cuppa, cupa, ngr. xoO- ~a. it. coppa, fz. coupe, rum. kupi, magy. kupa, alb. kupi, ahd. chuofa, choph, mhd. kuofe, kopf. Diez, worterb. 1. 139. kupiti vb. asi. nsl. etc. emere. — goth. kaupon, afz. choupir, ahd. choufan, and. kaupa, mhd. kouf aus dem lat. caupo, gr. xckz vjloc. Diez, \vorterb. 2. 245: nach ztschr. 11.173. ist das Wort urspriing- lich slavisch. kupor m. nserb. euprum, oserb. kopor, nsl. kufer. — ahd. chuphar, mhd. nhd. Kupfer, lat. euprum. kurgan7>, kumgani, korgani m. russ. Grabhugel, klruss. kurhan. — p er s. gorkhanah Grabdenkmal. izv. 2. 12. šaf.-starož. 16. 10. kurjak m. serb. lupus. — tiirk. giirk, p er s. gurg. kurtyj adj. klruss. brevis (in Nordungern). — magy. kurta, lat. curtus, vroher auch ahd. churz, mhd. nhd. kurz. kusiti: iskusiti vb. asi. probare, apreuss. enkausintj lit. kusti. — vgl. goth. kiusan, kausjan, ahd. chiosan, chust, mhd. kiesen; churi, fz. choisir. Diez, wor- terb. 2. 248. kustura f. serb. convicium in cultrum. — rum. kustu- n lamina cultri usu detrita. kušnoti vb. nsl. osculari; kuš osculum. hung. kušec. — ahd. chussan, mhd. nhd. kiissen, Kuss. kutas m. klruss. Quaste, russ. kutasi, pol. kutas. — tiirk. quthas, vomit man das gleichdeutigc klruss. kytyča, russ. kitica etc. vergleiche. kvint m., vinta f. nsl. erhabene Windung der Schraube. Krain, russ. vinti, pol. g\vint, serb. vida, ngr. fileja. — nhd. Winde. 104 Dr. Franz Miklosicli kvir m. serb. membrana, mik. — lat. corium, it. cuojo aus cuorio. kyia f. hh-uss. hernia, nsl. kila. meg. lex. habd., serb. kila, russ. kila, pol. kila, rum. kili.. — gr. nijlv. kibli. m. asi. modius, nsl. kebel, keblica hvdria. habd. metreta. jambr., bulg. knVnl: kobli. milad. 365, serb. kabao aqualis urna. vuk.; kabal, kablica hy- dria. mik., aserb. kabli., danič., russ. kobil, dial. kub eh,, aruss. k obeli, cin Getraidemass, Mruss. kuflyk; kobel’a f. cine ArtKorb; kobel (in Nord- ungern), pol. kubel, kufel, magij, kobol. — ahd. kubelin mulctra, mhd. nhd. Kubel aus lat. cupa, cupella. kndmam. m. aruss. vestis genus, russ. kodmamt, Jcroat. kadmen. verant. — magy. kodmen vestis pellicea. lada f. nsl. Lade. bung., aserb. ladica vas quoddam. danič., Mruss. lada (in Nordungern), magy. lada, rum. Iad'i>. — mhd. Lade, and. hladha, daber ur- vervandt mit dem asi. klada, \veig. 2. 4: man vgl. auch asi. ladija, nsl. ladija, russ. iadi.ja, pol. lodž navis, magy. ladik navicula. ladairi., ladoiri. m. russ. tbus, Mruss. ladan; ladun. akt. — gr. la. davov Baumbarz, lat, ladanum. laendra f. serb. rbododendrum. mik. — lat. rhododen- drum, mlat. lorandrum. Schuebardt 1. 211. lagev m. gen. lagva, nsl. dolium. prip. lagva tinia. babd. lagvica. ev.-tirn., russ. laguni., cech. lahev, pol. tagiev, oserb. labej, nserb. lagva. — nhd. bair. Lage f. Fasschen. Scbmeller 2. 447, ahd. la- gella, mhd. lagel, lat. lagena, gr. ngr. lajeva, lagivi. laham. m. aruss. olus, tiirk. lahna. — gr. Iccjccvov. lajhar m. nsl. deceptor. babd. pro raka. bung., lajbati vb. decipere. meg., cech. lejcbef, magij, lajba, lanyha piger. — mhd. leicher; leichcn decipere. Schmeller 2. 420. lajna f. nsl. lyra. lex. lajnar, ibid. lajnati vb. ibid. — Unbekannten Ursprungs. lama, lima f. serb. der Iling, der das Robr der Flinte befestigt. — it. lama Klinge: vgl. serb. limBlecb. lamiji. f. bulg. draco. milad. 225. 525. sura lamija mn.šojedna. milad. 29. kučki lami. 43. lamnia. te- tragl.,' nvrum. lamnia. — ngr. lagia, lugia, Idgvia, lat. lamia, lama. duc. Grimm, mythol. 597. lampa f. nsl. lampas. trub., Iclruss. russ. pol. lainpa, russ. lampada, pol. lampka: lampka wina, asi. lami.bada, bulg. lambadi.. milad. 131. 392, aserb. lambada. danič., alb. lampadi., lampi., nsl. lam¬ paš. bung., hroat. lampuš. bung., Mruss. lampaš (in Nordungern), magy. lampas, rum. lampaš. — it. lampa aus lampana fur lampada, mhd. lam- pe, lat. lampas, gr. laij-dg. lanec, lanc m. nsl. catena. babd. jambr., hroat. lanac. bung., serb. lanac, Mruss. lanc, magy. lancz, Mi'uss. lancucb, lančuch. band., russ. dial. lan- cugi), pol. lancucb, lit. lencugas, rum. lanc, lan- cuch. — mhd. lanne f.: vgl. schived. lank. lantina 1 . serb. antenna. mik. — it. antenna, mit dem it. Artikel: vgl. lenger unter jakort. lapat m. gen. lapta hroat. frustum. bung., serb. panni particula, Mruss. lapot m., lapfe n. Lappen. — vgl. nhd . Lappen. weig. 2. 11. lapt m. nsl. lyra. babd., russ. Jjutnja, pol. lutnia, magy. lant. — nhd. Laute, it. leuto, ngr. laob ra. sp. laut ,fz. lutb, tiirk. lavut, rum. ah,uti. violina. Diez, -vvdrterb. 1. 253: lapt steht wobl fur laft. lart, lareci, m. russ. cista, arca. — and. lar, schived. lar ,finn. laari. laska f. serb. alosa. mik. — lat. alosa, nhd. Alose, Alse, Laus. Grimm, vorterb. 1. 260. lastar m. bulg. folium. verk. 368, serb. pampinus. vuk., rum. ltstariu, vli,stare. — ngr. ^Icearcepi. latinini. m. asi. latinus. — lat. latinus. latov m. serb. portitoris genus. - magij, lato qui spe- ctat, Aufseber. latva f. nsl. Latte. lex. letva. habd. lex., hroat. latva. bung., pol. oserb. nserb. Mruss. lata, it. latta. — ahd. latta, mhd. latte. Diez, \vorterb. 1. 247. lava f. hlruss. russ. oserb. nserb. scamnum, pol. lawa. lit. lova, bulg. lavici, Gesirns, bech. lavice, rum. lavici,, magy. ldcza. — vgl. schived. lafve. lavdica f. nsl. Lerche. Iviistenland. — lat. alauda, it. lodola. laz m. nsl. nur in dorRedensart: nemam laza icbhabe keine Zeit. meti.— vgl. ahd. mhd. laz, nhd. Lass. laz m. nsl. Gereut. rib., serb. laz, kao mala njiva, oso- bito izmedju kamenja silvacaesa. vuk. agernovalis. danič., rum. laz ager exstirpatus; h.zuesk vb. exstirpo.— Ein dunkles Wort: vgl . ags. lasu, altengl. lmsu pascuum und a/W.calasneo (nach Grimm’s Verbesserung calasueo): commarcanus, quem calasueo dicimus. Leg. Baiuv. 22. 11: vgl. Grimm 2. 735. rechtsalt. 498. Schmeller 2. 491. diefenb. goth.-worterb. 2. 129. 154. lažen f. bech. balneum, pol. laznia, oserb. lažna. — nhd. Lase, irdenes bauchiges Gefass. lad m. pol. Land. — nhd. Land. lašta f. asi. lancca, nsl. lanča. lex. meg. trub., Mruss. lanča (in Nordungern), magy. lancsa, pol. lanca, rum. lanče. — mhd. nhd. Lanze, lat. lancea. Diez, •vrorterb. 1. 243. beitr. 2. 157. 105 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. lebati vb. nsl. comissari. lex., lebar asotus. lex., le- pati vb. — nhd. leben. lecjan, Icijan, lcjan m. nsl. gentiana. Krain, serb. lin- cura. — nhd. Enzian, lat. gentiana: vgl. encijan, lefanj m. serb. elephas. mik. — lat. elephas, it. elefante. legar m. nsl. castra. lex. morbi genus, pol. legar La- gerbolz. — ahd. legar, mhd. leger Lager, Kran- kenlager: vgl. logor. legart m. pol. Faullenzer. — Der zweite Tlieil ist das deutsche Suffix bart (Bankhart, Ncsthart), das aucb im it. als ardo (bugiardo) im fz. als ard (criard) etc. vorkommt. Diez, Gramm. 2. 358. legen, ledjen m. serb. pelvis. vuk., legenj. mik., alb. Jjijgen pelvis; ljagbjen vas vinarium, bulg. leben, russ. locbant pelvis, Mruss. lochana. — tur/c. pers. legan, rum. ligian, gr. 'Az/.dv,-, vomit das aserb. likanja, danič. unmittelbar zusammenhangt. lekrica, lekvica f. oserb. glycyrrliiza, pol. lukrecyja, lik\vierycyja. — nhd. Lakritze, gr. ylvxbppi£a. lekrut, nekrut, rekrut m. Mruss. Rekrut. — nhd. Re¬ krut: vgl. Iclruss. lejster Register, band., magy. lajstrom; lejtar Reiter. band.; leport Rapport. band.; levizor Revisor etc. lelek m. serb. cieonia, russ. leklekt. — ngr. ae/.jV.i, XeiXixi, alb. Ijeljek. — tur k. leilek, leklek: vgl. Mruss. leleka Bacbstelze. lentati vb. nsl. landen. — mhd. lenden, ahd. lantan. lentij m. asi. linteum, russ. lentie, Mruss. lenty. — gr. Asvtiov, lat. linteum. lepta f. asi. numus minutus. — gr. 'Azr.zov. leš m. serb. cadaver; lešinar vulturis genus. — tiirk. leš, ngr. lici. leščrba f. nsl. lucerna: lešrba. marc., ližerna. lex., serb. lukijernar lucerna. — mhd. lucerne, lat. lu¬ cerna. leven m. bulg. iuvenis elegans. milad. 234. 254. 321. 374. verk. 137. 178. 368. levenstvo. milad. 323. leventova vb. milad. 410, serb. leventa; levento- vati vb., Mruss. legiii, ledin iuvenis, magy. legeny; leventa bei Zriny. — Ein dunkles Wort: ngr. hefiivTris fortis, pirata, vielleicht zusammenhan- gend mit Levante. 16kT> m. asi. medicina, Mruss. l’ik, čech. lek, pol. lek, oserb. lek, rum. lek. — goth. lekeis, leikeis medi- cus, ahd. lahhi, mhd. lachen medicina, ztscbr. 5. 31. 32; 11. 173. li: ein aus dem tiirk. entlehntes Suffix, das im bulg. und im serb. nicht selten ist: bulg. altinli. verk. 241. mramorli. milad. 174r samurli kalpak. milad. 305. srimiali. verk. 164, serb. dimirli, mermerli; uzurlija homo otiosus. libra f. nsl. zwanzig Soldi. vip. libra, marc., serb. nu¬ mus (juidam. — lat. libra, it. lira aus libra. Diez, worterb. 2. 40. licemert m. asi. simulator. — Weder zu goth. lita hypocrisis, nocb mit šaf.-starož. 18. 7. zu liuta simulator zu stellen, sondern wobl eine Com- position, deren erster Tbeil lice vultus ist (man vgl. rum. kbcdrnik simulator); der zvrnite Tbeil ist entweder eine Ableitung von me mutare, wober mena mutatio, daber qui vultum mutat, oder, was weniger wabrscbeinlicb ist, identisch mit dem in Eigennamen erscbeinenden mert, das dann eben so angewendet erscbiene, wie etwa bart, wald im Deutscben. ligunj, uligunj m. serb. loligo. mik., uliganj gen. uli- gnja; oliganj gen. oliganja. vuk. — lat. loligo, it. lolliginc. lihva f. asi. usura; libnati vb. abundare; libi> adj. abundans, serb. libva. mik., Mruss. lycbva, russ. lichva, čech. licbva, pol. lichwa, oserb. licbva. — vgl. goth. leihvan, ahd. lihan, mhd. liben, nhd. leiben. lichtarz m. pol. Leuebter, Mruss. licbtar. — mhd. liubtasre, nhd. Leuebter. lijer m. serb. lilium; lir. mik. — gr. Aeiptov. Diez, worterb. 1. 214: die urspriinglicbe Form ist lir, woraus lijer ebenso wie aus lira (lyra) lijera. lik, luk, bi.k: ein aus dem tiirk. entlehntes Suflix, das im bulg. und serb. angewandt wird: bulg. agabi.k. izv. 3. 183. tatarkbk. milad. 138, serb. bestiluk stultitia; domazluk quod domi servatur; orjatluk nequitia etc. likeb m. nsl. caupo. lex. — mhd. litgebe (lit Obst- wein, ahd. lidu), nhd. (falscb) Leutgeb. likof, lukif m. nsl. Leikauf, was zur Befestigung eines Vertrages besonders vom Kaufer gegeben und sehr oft gemeinschaftlicb vertrunken wird, daber aucb Trunk zur Befestigung des Kaufes, Kauf- trunk, Gelobnisstrunk; likof sponsalia. meg., pol. oserb. nserb. litkup. — mhd. litkouf: lit(Obstweinj und kouf. weig. 2. 34. Scbmeller 2. 521: vgl. mlat. almasium mercipotus, rum. ald^maš vom magg. aldomas. liksija, lušija f. serb. lixivium; luša. mik. — lat. lixi- via, it. liscia, lisciva, rum. lešie. liki. m. asi. chorus.— vgl .goth. laikan salire; laiks saltatio, mhd. leicben, fz. lai. lilaben m. nsl. linteum; vilahen. jambr. lelahen. hung., kroat. vilaban. hung. — mhd. leilacb. \veig. 2. 34, nhd. bair. Lailach. Scbmeller 2. 420. lilija f. russ. lilium, pol. lilija; leluja. rog. 28, 11 Denkschriften der philos.-histor. Cl, XV. Bd. 106 Dr. Franz Miklosich nserb. leluja, nsl. liljan. jambr. lilija; lelja (vgl. limbar. marc.), seri. ljiljan, magy. liliom, rum. lilie, mhd. lilje. — lat. lilium : hroat. žilj. luč. ist it. giglio. lim m. nsl. gluten; Mistel. dain. 7, seri. lem maltha, ferrumen. — ahd. mhd. lim, nhd. Leim. lima f. serb. lima. — it. lat. lima. limba, linba f. pol. Leimbaum. — ahd. linpoum, lim - boum. limbuš m. Jcroat. purgatorium. liung. — mlat. limbus, locus, in quo piorum animae ante Cbristi mortem consistebant. liment ni. asi. portus, serb. liman, rus s. limani sinus maris, klruss. lyman idem. piš. 2. 86; 2. 136, rum. liman portus. — tiirlc. liman portus, aus ngr. Upivag. limon m. bulg. malum limonium. verk. 209. limun, serb. limun, rus s. limoni., nsl. limonica, magij. lemonja. — ngr. /šmarnov, it. limone, tiirlc . limun, ilimun, p er s. limun. Diez, vrorterb. 1. 252. lina f. nsl. Fenster obne Scheiben: v linah mlada Ne¬ žica stoji, volksl. — mhd. line Gelander, Erker, Balkon, ahd. klina reclinatorium. lina f. pol. Tau, klruss. lynva. — ahd. lina Schiffs- zugseil, mhd. line, nhd. Leine. \veig. 2. 35. lipsati vb. kroat. deesse. luč., serb. mori, bulg. lipsa vb., rum. lipsi. defectus; lipsesk vb. desum. — gr. \e'i7tstv aor. Aelpca. listwa f. pol. Tischlerleistc, klruss. lystva. — ahd. li¬ sta, mhd. liste, nhd. Leiste. litija f. serb. russ. processio. — gr. hrr,. litra f. asi. libra, serb. libra, ponderis et mensurae genus, russ. litra, rum. litri, sestarius. — gr. tir o a. litrositi vb. serb. liberare, rum. litrosesk vb. perdo.— ngr. žurpcbvo) aor. lurpinoca. livada f. nsl. pratum. prip., bulg. livadi., milad. 531. verk. 239. livade to. 269, serb. livada; livadar pratum colens, klruss. Ivvada, russ. levada, rum. livade, alb. ljuvadh. — gr. hfiekftiov. livarn, m. asi. thus. — gr. Ufiavog. m m. serb. lolium, nsl. ljuljka. jambr. ljuljčen be- taubend, pol. lulek hyoscyamus. — lat. lolium, nhd. Lolch, it. gioglio. Diez, vvorterb. 1. 215. lobi.zati vb. asi. osculari.— vgl. ahd. lefsa, lefs, mhd. lefse, lefs labium. logataj m. asi. explorator. — vgl. ahd. luogen, mhd. luogen, nhd. lugen. logor m. serb. nserb. castra, klruss. l’oger gen. l’ogra, russ. lagen. — nhd. Lager: vgl. legar. logov m. serb. Beispanner. — vgl. magy. lovag. l’och m. klruss. Keller, pol. loch Grube.— vgl. nhd. Locb, ahd. lok, mhd. lock Versckluss. lojtra f. nsl. scala, klruss. lujtra (in Nordungern), magij, letra, lajtorja. — ahd. leitera, leitra, mhd. nhd. Leiter. lojva f. russ. navis. — finn. laivva. šaf.-starož. 14. 8. lokot m. nsl. sera. liabd. prip. 174, kroat. lokot. hung., serb. lokot Anhangesckloss, klruss. loko- toš Schlosser, rum. likit, likati., magij, lakat.— ahd. lok, mhd. loch clausura, engl. lock, fs. loquet, it. luccketto, ngr. Aoozsrov. lokva f. asi. imbcr, nsl. lokva palus. bel. meti. lokve (Ortsname), bulg. lokvi, kroat. lokva, loki (fiir ein asi. loky), serb. lokva. — ahd. lacha, mhd. Ja¬ cke, von lat. lacus. weig. 2. 3: vgl. it. lacca tie- fer Grund. Diez, vvorterb. 2. 38. lopa f. nsl. Laube, kroat. kolnalopa Wagenschoppen. kung. — ahd. louba (laubja), loupa, ital. dial. lobbia, mlat. lobia. duc., it. loggia, sp. lonja, tiirlc. londža. Diez, w tir ter b. 1. 254: aserb. luža consi- lium, logia. danič. lopov m. serb. fur. — magij. lopd. lopta f. serb. pila, Bali. — magij, lapta, rum. lop ti. lopuh m. nsl. lappa. kabd. jambr. lex., serb. lopuk, klruss. lopuch, russ. lapucki, pol. lopuck, lopian, magij. lapu. — vgl. mlat. lapatica, lapatium. lošadt f. russ. Pferd. — tatar. alaša Walach. izv. 1. 19. loštika f. asi. lactuca, nsl. ločika, ločičje, serb. ločika. vuk., russ. latuki, 8ech. ločika, pol. loczyga, lak- tuka, alb.geg. lodicke. blancli. — lat. lactuca, ahd. ladducka, ladducli, mhd. lattucka, latuch, nhd. Lattich, it. lattuga: vgl. klruss. lodyga der Sten- gel eines Krautes. loter, lotar m. nsl. lascivus. lex., loter fornicator. habd. moeckus. jambr.; lotriv; lotrica; lotrovati vb.; lotrija, kroat. lotar ebriosus. verant. lotrija. glag.- 16. jahrh., serb. lotar tardus; ignavus. mik. loti- nja ignavia, pol. lotr, aruss. lotyga komo nequam, magy. lator improbus, rum. lotru latro. — ahd. lotar, mhd. loter lcer, locker. vveig. 68. lovor m., lovorika f. serb. laurus. — lat. laurus, it. lauro: vgl. nsl. lombra. psal. 37. 35.-hung. luben m. serb. lupus (piscis). mik., ljubljaj piscis qui- dam marinus. vuk. — vgl. lat. lupus. l’ubystok m. klruss. ligusticum levisticum, russ. ljubi- stoki, pol. lubszczyk, nsl. luštek, luštrk, luštrik, magg. levestikom, ldstvan, rum. leuštcn. — ahd. lubestecco, nhd. Lubestecke, lat. levisticum, it. lcvistico, tiirk. loghostyqon, gr. hjvorr.ov. Diez, vrorterb. 1. 250. 107 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. Juda f. aruss. vestis genus. — and. lodh sagum, ahd. mhd. lodo, nhd. Loden ,fz. lodier. iuditf. vb. rus s. verzinnen.— nhd. lothen, mhd. lasten, von Lotil. lug m. nsl. lixivium. janibr., lcroat. lug cinis. luč., seri. lug cinis, lixivium, klruss. luh, pol. lug, magy. lug. — ahd. louga, mhd. louge. luk m. nsl. caepe, seri. luk allium; luk pori, porasti- mik., russ. luki. allium, caepe, pol. luk, lit. lukai. — vgl. ahd. louh, mhd. louch, nhd. Lauch: der Ursprung ist zAveifelhaft. ztscbr. 11. 174. luknja f. nsl. foramen, klruss. l’uka, russ. Ijukt, nserb_ luka, magy. lyuk. — ahd. lucha, mhd. nhd. Llicke. Aveig. 2. 70. Pott 2. 1. 358. lulka f. pol. klruss. Tabakspfeife, rum. luli>, lule. — nhd. Lull, hair. Ludel. Schmeller 2. 441. luna f. asi. nsl. russ. cech. luna, hulg. luni,, pol. klruss. luna der Wiederschein eines grossen Feuers. — Wohl niclit entlebnt, wie dies beim ahd. luna, mhd. lune, nhd. Laune anerkannt Avird. lunek m. nsl. Achsnagel; lunjek pasillus. liabd., pol. klruss. l’on, oserb. ldn. — ahd. lun, lunnagel. ■weig. 2. 75. Schmeller 2. 474. lura f. nserh. klruss. schleohtes Getrank, magy. lore, rum. ljuriu. — mhd. lure, ahd. lura, nhd. Lauer, lat. lora. lusmarin m. lcroat. rosmarinus. — nhd. Rosmarin. li,m> m. asi. linum, nsl. lan, len, russ. lem,, klruss. len, l’on, pol. len, lit. linas, magy. len, alb. ljin.— ahd. mhd. lin, gr. livov, lat. linum. 1lv?> m. asi. leo, nsl. lev, serb. lav, klruss. lev, pol. lew, lit. le vas, lavas. — ahd. leu, leo, lewo, mhd. lewe, nhd. Lowe, Leu. ma part. serb. sed, hulg. ama. — it. ma, ngr. ga. maca f. pol. oserb. mensura rjuacdam, klruss. maca, polumačok. — ahd. maža, nhd. Mass. mačka f. nsl. felis, klruss. mačka (in Nordungern), magy. maeska, rum. m?,c?>. — vgl. nhd. Mieze, it. micia, mucia. Diez, Avorterb. 1. 278. maeuga f. serb. fustis, pol. maczuga. — vgl. rum. m r r>- čuk?>, ngr. garCoir/.a clava, zt. mazza. Diez, wor- terb. 1. 270. madež m. nsl. naevus, serb. madež. vuk. pjesm.-kač. 119. mladež, vuk. — vgl. ahd. mhd. mai Flecken. Aveig. 2. 91. und nsl. malink Mahi. Murko, madjupac m. serb. cocpras, madjupnica culina mona- sterii, aserb. madjipio pistrina. danič., serb. ma- djupak, madjupka zingarus, zingara. — ngr. gdy- ■/.v-p, rnlat. manceps pistor. madra f. nsl. Pelzverbramung,Pelzkappe; madrovina. lex.— mhd. nhd. Marder, lat. martes. Diez, Avor- terb. 1. 267. madžar adj. hulg. hungaricus: madžar zlatici, milad. 133. — nuagy. magyar. maganjati vb. serb. maneum reddere. mik., maganjiti vb. polluere. vuk. — it. ven. magagna; maga- gnar. magare n., magarac m. serb. asinus, hulg. magare. verk. 250. magarence. milad. 470. 530. magarče. 429. 530, rum. mtgariu, mrzim, gumar, alb. ma- ghjar, ghomar. — ngr. jogapi neben 7 adapog, arab. 'himar. magerka f. russ. dial. eine Art Miitze: valenaja šapka. Dalt, posl. 361, klruss. mahyrka eine kleine Miitze, pol. magierka eine ungrische Miitze. — magy. magyar. mageri, m. aruss. coquus. op. 2. 3. 24. mangerija co- ctio. op. 2. 3. 26, aserb. madjerije coquina. danič., rum. magernicr. coquina. — gr. gagsipog. magija, f. bulg. magia. milad. 350. 519. verk. 369. magje. 91. magjepsati vb. verk. 369. magepsnik. milad. 31. magjepsnik. 535. magesnica. 413, serb. madjije f. pl., rum. magic, alb. maghji incantatio, ahd. magi. — gr. gayia; gajzusiv aor. gagsuaai: vgl. pedepsati. malirama f. serb. sudarium, bulg. babrama, babnuna, russ. bahroma Fransen. — tur k. makrama. maj part. klruss. aliquanto: maj bil’šyj aliquanto ma- ior; maj že fere, bulg. maj fast: bčh maj na grižt ich besorgte fast. cank. 145. — rum. maj fere: maj toči fere omnes: vgl. magy. majd statim, fere, ferme. maj m. asi. nsl. etc. maius mensis, oserb. meja Mai- baum, klruss. maj griiner FestzAveig; majity vb. damit scbmiicken. — nhd. Mai; Maie griiner Fest- ZAveig, it. majo, prov. maia f. eine Art Birken- baum, Maibaum, Maie, 'Aveil sie im Mai grunt. Diez, Avorterb. 1. 260. Schmeller 2. 533. majdan m. pol. Marketenderplatz im Lager, klruss. majdan, russ. majdan?,, serb. mejdan forum. — tiirk. maidan. majmun m. serb. simia; majmunče simiola, magy. ma- jom, rum. mojom?., m?>jmuk?>. — tiirk. maimun, ngr. gaigov: vgl. kroat. muna. meg., pol. munia Maulaffe, einfiiltiger Menscb. majolika, mijolika f. nsl. vasis genus, serb. majolika und entstellt milojka vas quoddam fictile. — it. majolica, ven. maggiolica unecbtes Porcellan, von der Insel Majorca (Majorica, Majolica) so genannt. Diez, Avorterb. 2. 42. mhd. miol Pokal. maj orana f. serb. maiorana. mik. madžurana, mačurana 14 * 108 Dr. Franz Miklosich flos tjuidam. vuk., nsl. majoran. jambi’.; maj er on, russ. majorams, majerani., pol. majeran, nserb. mejeran, lit. majeronai, rum. mageran, magy. nia- joranna. — it. majorana, maggiorana, entstellt aus amaracus. Diez, vvorterb. 1. 260, ngr. garčoupava, nJid. bair. Maigram. maj štor m. seri. artifex. vuk. majstorija artificium ; majstorisati vb. artificium exercere; mestar. mik. mesta., danič., tisi. mešter artifex; meštrija Hand- werk; mojškra netrix; nroškra idem. meg., bulg. majstor. milad. 253. mastor. 144, klruss. mystr, majstr, majster, russ. masten., pol. mistrz, oserb. mištr, nserb. mejstar, magij, mester. — ngr. gdaro- py.g. ahd. ineistar, mhd. nhd. Meister, lat. magister, majur m. serb. villa; majurdžija villicus, nsl. majariti vb. Senner sein.Krain. majer; marov villa. jambr., rum. majer, magy. major villa. — ahd. meiur, meior, maior, mlid. nhd. Meier villicus. makar part. nsl. etiamsi: makar stalo ga glave. prip. 19, bulg. makar i da bčgaše. bulg.-lab. 79, kroat. makar. luč., serb. makar, rum. alb. makar. — it. macari. Diez, vorterb. 2. 41, ven. magari, ngr. y.txx.dpt, u.ct.ydpi: auf tiirk.pers. meger, voraus serb. medjer entstanden, ist unser Wort schvverlicli zuriickzufukren. makelija f. asi. macellum. — gr. p.dxsXlov: vgl. nhd. metzen, metzeln. makitra f. klruss. vas quoddam, pol. makutra. — vgl. lat. mactra. makija f. serb. culter doliarii. — vgl. gr. ij.dr.i/j.a se- curis genus. mal m. nsl pictura. Krain, klruss. maFunok m., ma- Fovaty vb., russ. mal e vat r., pol. malovae. — mhd. mal Scbmuck, Verzierung, nhd. mahlen. mal m. nsl. convivium hung., malik cibus. lex., malič cibus. Steierm. malica Mal zvvischen kosilo und južina. — mhd. nhd. mal, Mahi: vgl. jedocb aucb: das kleine Abendbrot. Grimm, worterb. 1. 23. mal: k mal, k mali, k malo nsl. illico; do sega mao kucusque. kung. — ahd. mhd. mal Zeitpunct: mhd. ze male zugleicli, auf einmal. ma-taj m. klruss. Maisbrod. — rum. mukaj zea mais: vgl. magy. malaj, mrlič placenta mjliaria und it. melica, ven. melega. malakija f. asi. mollities. — gr. tj.alar.i.a. malaksati vb. serb. debilitari. vuk. — gr. paldacrsiv aor. p.oi).d£ai. malamen adj. bulg. aureus. — ngr. gdlajga. mafdr m. pol. Malter. — mhd. malter, malder, nhd. Malter. malha f. nsl. crumena. magij, malha. — mhd. malhe Kiste, lederne Tasche, ahd. malaha, malha, fz. malle, sp. mala. Diez, vorterb. 1. 251. malik m. nsl. statua, idolum. meg. malus genius. lex. hišni malik lar. lex., kroat. malik, maličac, mali- čič spirito folletto. In Veglia nach glasn. 1860. 2. 8: damit kangt die Bedeutung Echo (malik leti) im nsl. zusammen. — mhd. mal Zierat, ags. msel Bild: vgl. s tu kanu und asi. telo. malj m. kroat. serb. malleus; maljic malleolus; malji- ca tudicula; maljka frangibulum pro cannabi. — it. maglio, rum. maju, nn.jug, lat. malleus. Diez, vvorterb. 1. 260. malogranj m. kroat. malum granatum, serb. mogranj. mik., nsl. margarana; margaranovo jabolko. lex. — it. melagrano, melagranato, ahd. margrant, margram, nhd. bair. Margrant. Schmeller 2. 616. malo var m. nsl. Handlanger beim Bau. vip. malova- riti vb. — it. manovale Handlanger. malpa f. pol. simia, klruss. malpa, oserb. malpa, nal- pa, nserb. malpa. — vgl. nhd. Maulaffe, ein alber- ner Gaffer. vveig. 2. 121. malž m. 'pol. ostrea. — vgl. rum. melčju coehlea, li- max. maki.žena m. dual. asi. coniuges, das Ehepar, cech. man- žcl, pol. malžonek, oserb. mandžel, nserb. man- želstvo. — vgl. ahd. mahal, mal concio, pactum; gemahel m. der Zusammengesprochene; mahe- lunge Vermahlung: aus einem fem. mah.žena uxor, dessen erster Theil deutscli ist, mag das mase. maluženu ebenso entstanden sein vic vr.dov7> aus vbdova. malr.chann m. russ. emplastrum, serb. melem. — tiirk. melhem, pers. arab. marham. mamalyga f. klruss. Maisbrei, Polenta, serb. mamalju- ga. — rum. mnnn.Iiga,. man, volil das deutsche Mann, tritt manchmal behufs der Motion ein: nsl. purman neben puran Trut- hahn, pura Truthenne; racman Entericli, raca Ente: vgl. jedock auclr nserb. belman Staar und russ. sukrnam. neben suknja, pol. sukmana. mana, mahana f. serb. vitium. — vgl. it. ven. ma- gagna. mandrovaty vb. klruss. peregrinari, pol. vedrovač. — nhd. vandern. mandrr. f. bulg. caulis ovium. verk. 174, serb. rnandra, klruss. mandryky: na sv. Petra pekut mandryky (u Poljakov madrzyki, maldrzyki) dl’a pastuchov iz borošna, syra i jajec. Vremennik 1866. 119.— ngr. gd-vopet. it. rnandra. mandža. f. bulg. cibus. milad. 90. 154. 184. 249, serb. 109 Die Fremdworter in den slcivisclien Sprachen. cibus. vuk. — tiirlc. mandža eonvivium, it. man- giare, ven. mangia. Diez, worterb. 1. 263. manen adj. n sl. demens. jambr., serk. insanus. mik. mahnit stultus. vuk. — vgl. ngr. pav ir a furor. mangati vb. leroat. mangeln; mangana suknja, glasn. 1861. 126, asi. mungati vb. Steierm. munga. Steierm., Iclruss. magel’ m.; magl’ovaty vb., man- gorlov fin Nordungern), pol. magiel m.; maglo- wac' vb., lit. mangalis, magy. mangorld; mangorol- ni, rum. mtngidtu. — mhd. mange eine Kriegs- maschine, nhd. Mangel, aus gr.papyavov, ngr. pay- Mange!, \veig. 2.97. Hieher gehort auch nsl. manjga Hebel; manjgati vb. mit d er Hebestange eine Last fortzuschaffen suchen, it. mangano. mangovati vb. nsl. otiari. jambr., kroat. mangovati vb. pigrum esse. hung., nsl. hmanjevati, manjukivati vb. hung. — vgl. it. manco. manigod m. seri. earnifex. mik. — it. manigoldo. Diez, worterb. 2. 43. manjkati, menjkati vb. nsl. deesse; manjkati besedo, leroat. mankati, pomankati vb. šaf.-glag., seri. manjkati, manjkavati vb. mori. — it. mancare. manka f. pol. manus sinistra, Iclruss. majkut idem, alb. nrtnghjaš linkhandig. — it. manca. Diez, vorterb. 1. 262. mantra f. nsl. Marter, magy. martir martyr. — ah.d. martara, nhd. Marter, aus gr. lat. gaprvpiov, mar- tyrium. mam>tija f. asi. pallium, nsl. manten chlamys. lex. menten. jambr. meten. dain. 38, seri. mantija; mandija. danič., aruss. manatija, mandija, russ. mantija, po?, manta vestis quaedam muliebris (sp. manta), rum., mantie, magy. mente. — gr. pavriov, lat. mantum. isidor. mantellum, it. manto, ah d. mantal, mhd. nhd. Mantel. Diez, vorterb. 1. 265. marae, mrač m. seri. Martius, iulg. mart. milad. 522, Iclruss. mar e <5, russ. marte, pol. marzec, o seri. mere, lit. morčus. — lat. martius, ahd. marceo. marangun m. seri. faber lignarius. mik. — it. ven. marangone. maraska f. seri. laurocerasum. mik. — it. marasca. maren adj. nsl. inanis, vanus. hung., pol. oseri. nseri. marny vanus, lit. marnas. — mhd. mar miirbe. marenj m. gen. marnja nsl. rumor; marin fabula, meg. lex., marini nova. trub. lex., marinje nositi; mar- njati vb. loqui; marinjovati. meg.— ahd. m ari n., mart f., mhd. msere, nhd. Mare. weig. 2. 103. margeta, margetica, marjetica f. nsl. bellis perennis . — it. margherita, fz. marguerite, nhd. Margare- thenblumchen. margetan m. seri. lixa, magy. markotdn. — nhd. Mar- ketender aus it. mercatante. marchuft m. pol. Todtengespenst, das an Grabern erscheint. — nhd. Markolf: marcolphus, vox et per- sona ficta, de terrieulamentis noeturnis vel sepul- crorum. Cnapii thesaurus. Marcolphus fur gra- culus hat Frisch; it. ven. marcolfo ist it. balordo, villano etc. mari adv. nsl. mari mi je za kaj curo aliquid. trub. lex. mar idem; v nemar pustiti kaj, markaj man- ches. jambr.; marati vb.; mariti vb. curare. habd. jambr., zanemarati vb. negligere. hung., maren, marljiv diligens, leroat. marca manches. hung.; marlcada manchmal. hung., seri. mar sollieitudo; nemar negligentia; nemariš negligens; nemarljiv idem; mariti vb. curare. — ahd. mari, mhd. mfere bekannt, beachtenswerth, wichtig, theuer und \verth, lieb. marjaš m. seri. numus Mariae imagine insignis. — lat. Maria. martinec m. nsl. lacertula. lex.; martinček, demi- nut.: verschieden von zelenec. — lat. Marti- nus: vgl. fz. martinet Mauersclnvalbe, deutsch Martinsvogel falco cyaneus etc. Diez, worterb. 1. 267. martirisa vb. iulg. testari. verk. 172. — ngr. fxa.prvptj> aor. [xv.p'rjpf l aa'.. rum. martor testis, martolos m. nsl. mango. habd. trub. martalos, kateri ljudi krade ino kupuje ter prodaje. lex., kroat. martolos Weiberdieb. luč., seri. martoloz, marto- noša, iech,. martalous, pol. martahuz, magy. marta- Idez praedo, mango, alb. armatolos Krieger. — ngr. dplxc/.r'j)'/.6q. mary, nary f. pl. russ. dial. Bahre, klruss. mary, čech. mary, pol. mary, nsl. pare. — nhd. Bahre, masa f. nsl. modus. lex., mas f. modus, krell.: v eno mas fur v eno mer; mas m. marc.; zmasen mode- stus. lex. trub.; nezmasa luxus. lex.; nezmasen fatuus. lex.; nezmasnik asotus. lex.; čez nemaso. trub.; masati se vb. se moderare. lex. — ahd. maža, mhd. maže: vgl. maca. maszt m. pol. Mast, russ. mačta, lit. mastas, maštas. — ahd. nhd. Mast. Diez, worterb. 1. 270. matarac m. seri. culcitra. mik., pol. materac, nsl. ma- trac. jambr., russ. matract, magy. matracz, ma- drdez, rum. mT>drae sagum. — mhd. matraz, nhd. Matratze, mlat. matratium, arah. matrahh. weig. 2. 117. matny adj. nseri. matt. — mhd. mat, nhd. matt ,fz. mat, mlat. mattus: arabischen Ursprungs. weig. 2. 118. Diez, worterb. 2. 44. 110 Dr. Franz Miklosich mavi indecl., maven adj. serb. caeruleus, ngr. ga^Og. — tiirJc. arah. mavi •vvasserfarbig. mavra f. nsl. scbvvarzlich gestreifte Kuh; mavra, ma¬ vrica iris; mura scbvrarze Stute. Kram, kroat. mavrica iris. glag.-16. jahrli., oserb. mora. — ahd. mhd. mor actbiops, mlat. maurus, gr. ja«u- pog, pa v po g, ngr. gtbpa f. aethiops: der Ubergang der Bedeutungen ist schwarz, scbwarz gestreift, gestreift, vielfarbig, Regenbogen: vgl. murint. melja f. nsl. farina. jambr. — mhd. mel, nhd. Mehi: das Genus fem. scbeint dem Einfluss des asi. ma¬ ka zugescbrieben werden zu sollen. melun, mlun m. serb. pepo. mik., pol. malon, melon. — it. mellone, lat. melo, nhd. Melone. mentovati vb. nsl. privare. meti.: mentovati koga ži¬ vljenja, rum. mtntuesk, kroat. liberare. bung., serb. mentovati, bulg. mentuva. siebenb. — magy. menteni excusare; bei Kresznerics ment, menti facit ire, liberat, defendit. menuš m. nsl. konjski menuš equaria. babd. equorum j grex. lex., klruss. myneš (in Nordungern). — magy. menes equaria, equitium; men equus ad- missarius. merkovaty vb. klruss. attendere (in Nordungern); mirkovaty considerare (in Galizien), 'pol. miarko- wač vb. — nhd. merken. meropi>hi>, neroptbb m. aserb. coionus cuiusdam con- ditionis. danič. — Nacb šaf.-starož. 20. 4. von dem Volkernamen neropes, meropes abzuleiten. mertuk m. nsl. mensura. babd. modus. bung.; mer- tučljiv temperans. babd., serb. mertuk, mertik vi- num demensum monacbo. vuk., aserb. mertikr. Llebnvj i vinnyj, kroat. mirtuk. glag. — niagy. mertek, das wobl mit dem asi. mera, meriti zu- sammenbangt. mešet, mušet m. nsl. interpres.meg.; mušetiti vb. meg.; konjski mušet Rosstauscher. meg. mišetar inter- nuncius. meg.; mešetar Unterbandler. marc. — vgl. ngr. geotrng, alb. mesit Vermittler und me- satur der mittlere. meta f. serb. meta, klruss. pol. meta, russ. meta. — lat. meta. metanija f., metanije n. asi. corporis et capitis incli- natio, serb. metanija; metanisati vb. — gr. gsrd- voia. metocht m., metocbija f. asi. metochium, serb. meteb limes; metej regio. — gr. psro/tov; aserb. meto- cbati vb. participem esse ist gr. mevtra, ricbtig wobl moltra, meltra f. nsl. kleines Scbaff. Murko. — ahd. muoltra alveolus, aus lat. mulctra. mezalin m. aserb. mezalinus, numi genus Ragusii. danič. — vgl. mlat. mezaninus. mezevo n. serb. planities. mik., bei Vuk St. Karadžič ein nomen proprium.— magy. mezo; rigo mezeje campus merularum, serb. Kosovo, mezlan m. nsl. panni genus, pol. mezelan. — it. mez- zalana, nicht etwa mussolino. mežnar m. nsl. Messner. — mhd. messenaere, mes- nsere, lat. mansionarius. medel m. pol. Fruchthaufen auf dem Felde, klruss. mandel. — nhd. Mandel. meta f. asi. mentha, nsl. meta. lex., metica. babd., metvica, serb. metva, metvica, klruss. mjata, mjat- ka, russ. mjata, cech. mata, pol. mietka, oserb. mjatej, nserb. metvej, lit. meta, magy. menta, rum. mintrn — lat. mentba, gr. ptvSa, ahd. minza, munza, mhd. nhd. Minze. migdalb m. asi. amygdalum; migdob.nyj cvctT,. op. 2. 3. 545, nsl. mandala. jambr., bulg. mindali. milad. 409, serb. mjendela. mik., klruss. mandula (in Nordungern), russ. mindabn, pol. migdal, rum. amigdali./migdal, migdah>, manduli., magy. man- dola, mondola. — ahd. mandala, mhd. nhd. Man¬ del, it. mandorla, ven. mandola, gr. dp.vyddAr,. Diez, worterb. 1. 262. milija f. asi. milliare, serb. milja, milj, klruss. myl’a, russ. milja, pol. mila.— lat. millia fiir mille (pas- sus), gr. jjJmov, it. miglio, ahd. mila, mhd. mile. Diez, vrorterb. 1. 278, rum. milt. miljak m. serb. fundus. — tiirk. milk. miljar m. serb. mille librae, nsl. milar eilf Centner, kroat. milar mille: dve sto milari. giag.-16. jabrb. — it. migliaro, migliajo. milotb f. asi. pellis ovina. — gr. pri/.ojrrj. minia f. pol. minium, lit. minia, magy. miniom. — lat. minium, ahd. minig, nhd. Mennig, woher nsl. menik. mir m. nsl. murus. meg., kroat. serb. mir, klruss. pol. mur, oserb. nserb. mufa, lit. muras, alb. mur. — lat. murus, ahd. mura, muri, mhd. mure, miure, nhd. Mauer, and. mdr m. mirli m. pl. kroat. Zinnen. luč. — it. merli. miro, muro n. asi. unguentum, bulg. mirisa vb. olere. milad. 373. 530. mirosa vb. ungere. milad 43, kroat. mirisati vb. luč., serb. miriš odor; miriti vb. olere: mir fiir miriš; mirisati vb.; mirodjija ane- thum graveolens, rum. mirosesk vb. — gr. pbpov. misa f. asi. patina, aserb. mi s ur b. danič., russ. misa, klruss. myska, cech. misa, pol. misa, alb. misun. idem: dagegen nsl. miza mensa, rum. mast. — lat. mensa, goth. mes, ahd. meas, mias: hinsicbt- 111 Die Fremdicorter in den slaviscken Sprachen. licli des Uberganges der Begriffe vgl. bljudo und diska. misir m. serb. Aegyptus; misirača cucurbitae genus etc. — tiirJc. mysyr: vgl. nsl. mosur cucurbita oblonga. habd., serb. mosur fiir kalem und fiir kukuruzin klip. mitar m. nsl. kragulj mitar nisus per annum aut ultra asservatus. habd., serb. mitariti se vb. pennas mu- tare. — lat. mutare, nhd. mutern (von Krebsen), ngr. govrsOm, alid. muzon, mlid. sicli muzen; muze f. miihi, milili m. asi. veetis. — gr. tJ.oyg.6c. milih'!, m. asi. monachus, nsl. menih, mnih, aserb. mniht. danič., aruss. mniln>. nest., pol. oserb. mnich, nserb. micb, lit. mnikas, minikas, lett. muks. — ahd. munich, mhd. miinicb, nhd. Moncli; asi. russ. monachi etc. unmittelbar aus dem gr .; nsl. manih, rezan konj cauterius vgl. man mit nhd. Monch verschnittenes Thier. modrc m. nsl. mammillare. lex. — ahd. muodar, mhd. muoder, nhd. Mieder. mogoryšr> m. aserb. vectigal quoddam. danič., fclruss. moboryč mercipotus, russ. mogoryči, mogoreci, salarium. — vgl. arab. macharidž pl. von mach- radž. moja, muja f. nsl. Muhe, nserb. mija. — ahd. muohi, mhd. miieje, nhd. Muhe. monastyri> m. asi. monasterium, bulg. monastir. verk. 143, serb. manastir, Jclruss. manastyr, namastyr, russ. manastyrt, pol. manasterz, kroat. molstiri,. glag. mostir; moštirt. šaf.-glag. 100, magy. mo- nostor. — gr. povaarrjptav, ahd. monasteri, muni- stri, mhd. munstcr. monisto n. asi. monile, bulg. monista, munista. verk. 369, aruss. monisto, manisto, klruss. namysto. — vgl. lat. monile, ahd. manili mondformiger Sehmuek, it. maniglio, ven. manin. Diez, vvorterb. 1. 264. mora f. nsl. serb.pol. incubus, bech. mura, oserb. mu- rava, russ. kikimora; šišimora. skaz. 1. 43, alb. mori., gr. ge!) p a. — vgl. ahd. marži f., mhd. mare f., nhd. Mahr ra.., f z. cauchemar (caucher fiir it. cal- care pressen), dial. mare. Diez, worterb. 2. 359. morae m. serb. feniculum. — vgl. lat. amaracum, gr. a.p.dpcx.y.oii : vgl. majorana. morati vb. serb. debere. — Aus der Wurzel mog: nsl. praes. morem possum: vgl. mhd. muoz pos- sum, debeo und dyrbič, musiti. more interj. bulg. serb. in Anreden: bulg. more nesi cula? verk. 16, serb. mori. — alb. tosJc. more, geg. mre, ngr. gmpL Identisch ist serb. bre, bulg. bre: tate le, bre, stari tejko. verk. 16; aze sim si, male, bre, dosti; bre, dragane, što trisiš tam? etc. izv. 3. 276, klruss. (bei den Huzulen) brje: moj nja, brje! ngr. gnpL morela t. pol. Aprikose, nsl. marela. — nhd. Marelle, Amarelle aus mlat. amarellum. morg m. pol. Jclruss. morg, lit. margas, murgas. — mhd. nhd. Morgen. moruna f. nsl. huso. Murko, mrena, murena, habd. mullus. lex. jambr. cyprinus barbus. valv., bulg. moruna. milad. 256. 481. barbus; mrenka. 495, serb. moruna accipenser huso; mrena cyprinus barbus; muruna piscis quidam marinus. vuk., russ. murena, de eh. mrena, pol. murena, brzana Barbe, magy. moruna, marna barbus, rum. mreni muraena, barbus communis; moron accipenser huso. — lat. muraena, it. morena, ngr. govpovva, gr. gbpatva. Diez, gramm. 1. 344. mosiadz m. pol. Messing, oserb. mosaz, nserb. mesnik, klruss. mosjaž. akt., lit. mesingas, misingas. — mhd. messine, nhd. Messing, von Messe (lat. massa) Metallklumpen. weig. 2. 149. mostovž m. nsl. Halle. Krain. musovž aula, audito- rium. lex., mušovž menianum. lex. — Der erste Theil des Wortes ist mir dunkel; der ziveite ist das nhd. Haus: vgl. hinsichtlich des ovž farovž Pfarrhaus, foglovž, fulovž Vogelhaus, ratovž Rath- haus. mare. mošnja f. nsl. crumena, kroat. mošnja, luč. kung., serb. mošnje serotum, klruss. mošha; mošna. akt., russ. mošnja, bedi. mošna, pol. moszny serotum, oserb. mošeii, nserb. mošyna. — nhd. bair. Mo- sche, Musche Hžingekorb. Schmeller 2. 642. mota f. nsl. telonium. hung. malta, jambr., kroat. malta. hung. — ahd. rnuta, mhd. mute, nhd. Maut, goth. mota, mlat. muta von lat. mutare: vgl. myto. možar m. nsl. mortarium, kroat. možar. glasn. 1861. 425, klruss. mozdzir; možar (in Nordungern), russ. možžara, pol. moždžerz, rum. možšriu, magy. mozsdr. — ahd. morsari, mhd. morser, nhd. Morser, aus lat. mortarium. Diez, \vorterb. 1. 282. mramori m. asi. marmor, nsl. bulg. serb. mramor, nsl. marbel, serb. mermer, Jclruss. marmur, maj- mur, malmur, rus. mramori, pol. marmur, lit. marmoras, magy. marvdny. — lat. marmor, ahd. marmul, mhd. marmel, gr. gapp-apog Stein, Fels- block. mrata m. serb. Martinus. — lat. Martinus. mrena f. nsl. membrana, dalm. pellicula cranio intrin- secus adhaerens. habd., mrenica očna retina, jambr. — lat. membrana, ngr. /iz p. [5 p dva. 112 Dr. Franz Miklosich mrginj m. seri. collis terminalis. — it. margine: vg]. damit auch seri. merdjuo m. gen. merdjula limbi genus. mrha f. nsl. pecus. hab d. jambr. prip. hung., ar- mentum, merx. habd. marha velika armentum. jambr., seri. marva pecudes, Jclruss. marha, mar- žyna pecus, pol. marcha Schindmahre, rum. mar- vi>, marfn. merx, magy. marha grex, merx. — ahd. merha, march, rahel, march, nhd. bair. Merch, Jcelt. marka, ir. marc. Hinsichtlich des Ubergan- ges der Begriffe: Vieh, Waare vgl. skoti,; die Bedeutung cadaver im nsl. mrha und im cech. mrclia schliesst sich an die Bedeutung Schind¬ mahre an. mrkev f. nsl. daucus. rib., Jcroat. mrkva. verant. hung., seri. mrkva, mrkvjela, Tdruss. morkov, morkva, russ. morkovt, pol. marchevv, oserb. morchej, nserb. marehvej, rum. morkov, lit. morka.— ahd. moraha, morha, rnhd. morhe, nhd. Mohre. weig. 2. 185. beitr. 2. 381. mrkovica f. nsl. cercopithecus: mrkovca. lex. — rnhd. merkatze, ahd. merkazza, nhd. Meerkatze. mrnar m. serb. homo nauticus, aserb. marinam, Janič., nsl. mornar, Jcroat. mornar, luč., pol. marynarz. — rnhd. marnaere, lat. marinarius. mroka f. oserb. nserb. limes. — ahd. marcha, marka, mhd. marke, goth. marka. mrn>tva f. asi. myrtus. ■— gr. gOprog: vgl. seri. mrča myrtus und mrčela buxus. mul m. pol. mulus, russ. muli., oserb. mul, lit. mulas, nsl. mula. hung. (vgl. bulg. mule pullus und serb. mulad nothi). — ahd. mul m., mhd. mul m. n., nhd. Maul m., lat. mulus, ngr. govlapi. mulec m. nsl. mutilus (vol, kozel). lex.; mulast adj. mutilus; mulec homo imberbis. Murko. — vgl. lat. mutilus. Diez, \vorterb. 1. 284. muo m. gen. mula serb. Hafendamm. — it. molo, lat. moles. Diez, vvorterb. 1. 281. mu rim. m. asi. aethiops, nsl. mur aethiops, equus ater; muri bos ater; murče equus ater; muren, murček gryllus ater, serb. moreša nomen caprae indi solitum, russ. murinn. aethiops, pol. murzyn; oserb. mur, nserb. mor, lit. murinas. — mhd. mor, ngr. [JMpa. lat. maurus, morus maurisch, schvvarz- lich. Diez, vvorterb. 1. 282: vgl. mavra. murja f. nsl. Moor; slana murja muria. lex., serb. mura lutum; salamura salsura, rum. moare muria; morat muriaticus, it. salamoja, sp. salmuera. — it. moja aus moria, lat. muria, ahd. muor palus; salzmuora salsugo: vgl. gr. dApuptj, ngr. a p pipa.. Diez, vvorterb. 1. 281. murka f. nsl. Gurke. marc. dain. — nhd. osterr. Umurke, bair. Amurke. Schmeller 2. 66: vgl. kukumar und ugorek. murka f. Jcroat. amurca. verant., serb. murgast, mur- govast adj. coloris amurcarii, alb. murghn., ngr. govpya.. — lat. amurca Ohlschaum, it. morchia, mail. morca. Diez, vvorterb. 1. 282: vgl. Jclruss. murga coloris subnigri homo. murva f. nsl. morus. meg. lex. jambr. prip. morva, Jcroat. murva, hung., serb. murva; murga mori genus, pol. morwa, Jclruss. morva, ahd. murpoum, murperi; mulpoum, mulbere, mhd. mulboum, mul- ber, lit. moraš. — lat. morus, gr. popov, vvofiir bulg. črn.ni en.. musiti vb. čech. debere,jW. musieč, oserb. musač, mu- syč, Jclruss. mušity, mus m., toeissruss. mušic. izv. 1. 105. — nhd. miissen: vgl. dyrbič und morati, mustaei m. pl. nsl. mystax, bulg. mustak. milad. 535, serb. mustač, alb. mustakje, rum. mustacn.. — ngr. gorjcra-M, puarazi, it. mustachi, mostaccio, fz. mou- stache. Diez, vvorterb. 1. 283. mustarda f. serb. sinapi. mik., magy. mustar, rum. muštariu. — it. mostarda, mhd. musthart, nhd. Mostrich, vom lat. mustum. Diez, vvorterb. 1. 283. mutec, mutavecm. nsl. mutus; mutast adj., bulg. mut. siebenb. — lat. mutus, rum. mut: vgd. nhd. schweiz. mu d, mut (auch mutast) Taubstummer. Stalder 2. 224, serb. mutav wie mucav (von der Wurzel mln.k) balbus. myto m. asi. lucrum, merces, nsl. mito; mita f., cecJt. myto, serb. mit, mito largitio; mititi vb. pecunia corrumpere, aruss. mytn>, myto, Jclruss. pol. oserb. nserb. myto, rum. miti, lit. muitas telo- nium; mitas sumtus. — ahd. muta, goth. mota, lat. muta von mutare. weig. 2. 116: vgl. mota. mn>stn> m. asi. mustum, nsl. oserb. mošt, bulg. mn>s fiir mn.st, serb. mast, must; mastika, russ. mesti., msto; mustn., cech. mest gen. mstu, pol. moszcz, magy. must, ngr. goOa to?, alb. mušt,/«. mout. — lat. mustum, rum. must, nhd. Most. mi>ČL m. asi. gladius, nsl. meč, serb. mač, pol. miecz etc. — goth. meki, ags. meče, finn. miekka. Hofer, ztschr. 1.19; 11. 174. Das Wort ist zvveifelhaften Ursprungs. mfcša f. asi. missa, nsl. meša, maša, seri. maša, misa, russ. mša, pol. msza, oserb. mša, masa; mešnik sacerdos, nserb. mša, drev. meisa. gilf. 36, lit. miša, rum. miši., alb. mešn., mi>šn., magy. mise,— ahd. mossa, mhd. nhd. Messe, lat. missa (est con- cio). Diez, vvorterb. 1. 276. 113 Die Fremdiodrter in den slavischen Sprachen. mi.ti. m. aserb. mensurae genus, cech. met gen. mtu. — ahd. mutti, mhd. miitte, nhd. Mutt, Mott, lat. modius,/«. muid. vveig. 2. 200. 222. mi.zda f. asi. merces, nsl. mezda, russ. mzda, čech. mzda, oserb. mzda, zda. — vgl. goth. mizdo, ahd. miata, gr. uj.cSog. nabozec m. nsl. Bohrer, oserb. heboz. — ahd. naba- ger (Spiess, d. i. spitzes Eisen, zum Bobren der Naben), mhd. nabeger, nhd. Naber, Nabinger; bei den Gottsclieern Nagar. Elze 58: von dem- selben deutschen Worte stammt fz. navrer. nafa f. nsl. Gelte zum Mostschopfen aus dem „beden“ in den „plavnik“. vip. — vgl. mhd. nhd. und bair. Napf. Schmeller 2. 700. vveig. 2. 245, it. nappo, anappo. nafora f. bulg. sacra oblatio, bostia, alb. nafor, rum. anafora., mrum. nafun,. tetragl. ■— gr. ava- fopa. nagelj m. nsl. dianthus. — nhd. osterr. Nagerl (Nag- lein, voraus Nelke). vveig. 2. 239. nalbant m. bulg. qui equos calceat. milad. 143. nal- batin. 128. 243. 301, serb. nalbanta, nalbatin, ngr. vraAjrdvr;?, alb. alban. — tiirk. naTbend. naranca f. serb. Pomeranze, bulg. neranča.. verk. 202. 270, magy. narancs. — it. ven. naranza, ngr. v£- pctvrfi, alb. naranč, tur k. narindž, it. arancio. Diez, vvorterb. 1. 28. narba f. nsl. eiserne Klammer an der Thiir vor dem Anhangeschloss; in Steiermark auch arb. Popo¬ vič, Untersucbungen vom Meere. 305. — nhd. bair. Narb, Narvv f. Schmeller 1. 90; 2. 704. nava f. kroat. navis. luč., pol. nawa, magy. nava. — ahd. navva, mhd. navve, nhd. Naue, nhd. bair. Nau f., lat. navis. Schmeller 2. 667. navao m. gen. navla; navlum, serb. naulum. — it. naulo, nolo,y«. nolis, lat. naulum, gr. vaolov, alb. navla.. Diez, vvorterb. 1. 292. navt. m. asi. mortuus, aruss. navt. nest., russ. navij dem. fur dem, mertvycha>. Vremennika,. 1866. 109, cech. nav gen. navi; unaviti vb. occidere, lett. nave mors. — vgl. goth. naus statt nahvs, gr. vUvg etc., gegen vvelche Deutung, also gegen die Entlehnung des navt aus dem goth., jedoch von Ilattala, Krok 1. 166-172 und 211—214 beach- tungsverthe Einvvendungen gemacht ver d en. neimar m. serb. architectus. — tiirk. mi mdr. neha f. klruss. mater (in den Gebirgen Galiziens); nario, hariko, hanečko pater (in Nordungern), bulg. neni, nenčjo, sagt der jiingere zum alteren Bruder, serb. nana mater, rum. nana,, sagt die jiingere zur alteren Schvvester; nun, na,naš Tauf- pathe, klruss. nanaško idem, magy. nene die iil- tere Schvvester. — tiirk. nene mater, maior soror, frater. neprijazni, f. asi. diabolus, eig. qui non favet. — Ge- bildet nach dem ahd. unholda immitis, inimicus, diabolus, goth. unhultho. Grimm, mvthol. 942: Ulfila trug kein Bedenken, die Namen der bosen Geister des Heidenthums, die vveiblich vorgestellt vvurden, fiir die neutestamentlichen Daemonen zu vervvenden. Kraft, Anfange der christlichen Kir- che bei den germanischen Volkern. 1. 277: vgl. asi. dijavola,, sotona, nsl. hudič, vrag, zlodij, serb. hudoba, melun (das unbekannten Ursprungs ist). nesel m. gen. nešelna nsl. ligula. lex., nešelj idem, neškelj Schuhschnur. Krain; zanešlati vb. infibu- lare. lex. — ahd. nestila, nhd. Nestel, it. nastro, comask. nastola. Diez, vvorterb. 2. 47. nešplja f. nsl. mespilus, j?o7.mespil, mespul, mesplik; nieszpul, niesplik, bulg. mošmula,, kroat. nošpoly. hung., serb. mušmula, cech. mišpule; nyšpule, magy. naspolya, lasponya. — lat. mespilum, gr. giamiov, ngr. p.ovazouXov, rum. miškula,, it. ne- spola, nespolo, fs. nefle, ahd. mespilajnespil, mhd. mespel, mispel, nhd. Mispel; Nespel; Wispel; Hespel, alb. mušmula,, tiirk. mušmule, ngr. goiio- g-ovkov. Diez, vvorterb. 1. 289. nčmi>ci, m. asi. etc. germanus. — Die Zusammenstellung mitNemetes ist zuriickzuvveisen, sovvohl aus sprach- lichen als sachlichen Griinden: e entspricht nicht dem e; die Nemeter varen nie Nachbaren slavi- scher Vblker; vielmehrist nemtci, von nema, mu- tus abzuleiten, das bei Nestor „fremd“ bedeutet: jazyka, nhma.; nemtct bezeichnet demnach „einen Frcmden“ iiberhaupt, dann ^einen Deutschen^: jene Bedeutung kommt dem Worte an folgender Stelle zu: nekto pereskoka, ota, nemecb pride ka, nemu (Agezilau). op. 2. 3. 543, magy. nemet, alb. nemec, rum. neme. šaf.-starož. 1. 6; 18. 10. Zeuss, Die Deutschen 217. nid m. nsl. invidia. lex. niden adj. vanus. — ahd. nid, mhd. nit, nhd. Neid. ninog, minog m. pol. Neunauge (Fisch). — ahd. niun- ouga, mhd. niunouge. nor adj. nsl. stultus; nore n. idem, noreti vb. demen- tire. lex., serb. norac, oserb. nora, nserb. nara.— ahd. narro, mhd. narre, nhd. Narr, mlat. nario, subsannans; narire, nares fricare. nuna f. nsl. monialis, oserb. nuna, nserb. nuna, nun- va. — ahd. nunna, mhd. nhd. Nonne, bair. Nunn, mlat. nonnus, nonna jede altere Person, der man Achtung schuldig ist, besonders eine Person geist- Denkschriften der phiios.-histor. Cl. XV. Bd. 15 114 Dr. Franz Miklosich lichen Standes, it. nonno Grossvater, ngr. vouv«. Diez, vvorterb. 1. 292. Schmeller 2. 699. nurija f. seri. dioecesis, aserb. norija, danič. — gr. ivopia. m>štvy f. pl. asi. mactra, nsl. načke Backtrog; ničke alveus. meg., nuškje, nuške magis. lex., neške Trog. marc., niške. Murko, bulg. nnštvi Back¬ trog, russ. noevy, Mruss. necky: „po himecky necky, a po pol’sky korvto*. Sprichvv., čech. necky, pol. niecki, oserb. mjecki, nserb. njacki. — ahd. nuosk, mhd. nuosch, nhd. bair. Nuesch, Nesch Trog, Wassertrog. Schmeller 1. 124; 2. 712, osterr. Nursch, Ursch. Hofer 3. 263: sk ist in št libergegangen, va, oder vielleicht vb, ist ein auch in anderen, namentlich aus dem Deutschen ent- lelmten Wortern (cnbktvb, lokijvb, pannvb) vor- kommende Suffix: n r bšt-vy. obezi.jana f. russ. simia. — vgl. pers. buzineh. obhajilo n. nsl. Fest. — Dem deutschen begehen (ein Fest), obhajati, nachgebildet. obr praep. nsl. supra: obl' glave, hung., Jcroat. ober: da dojde ober vas. hung., aserb. obrbhb supra: obrbhb togo pirbga stvorih crbkovb. danič. und vrbhb: da ne pridu vrh vas. danič. — Daher nicht etvva das nhd. ober, liber, vvomit obor im serb. oborknez allerdings identisch ist. obrim> m. aruss. Avarus. nest., čech. obr gigas, slo- vak. obor, obrfn, pol. obrzym, olbrzym, oserb. hobi', hobjer. — šaf.-starož. 17. 8. bringt aruss. obrimj mit dem Volkernamen der Avaren in Ver- bindung, vvahrend er geneigt ist, die anderen Worte auf den celtischen Volkernamen der Am- bronen zuriickzufiihren. ocelb f. asi. chalybs, nsl. ocel m. gen. ocla; ocelj. habd., serb. očal, acal; ocil, oeilo. mik., klruss. ocil (in Nordungern), čech. ocel m. f., rum. ocnl chalybs; ocele Flintenschloss, magy. aczel, ngr. (Žt^«Xov, £x£aAov, arČaliv. duc. arijah. — ahd. ec- chil ,mhd. eckel, nhd. bair. Eckel. Schmeller 1. 25, lat. acuale; aciare, aciarium, it. acciajo, fz. acier. Diez, wortei'b. 1. 6. Vom ahd. ecchil stammt auch nsl .jeklo chalybs. meg. lex. aklo. spang.: vgl. bu- lat, Čelik, russ. haralugn ( 'dzagat . karaluk), stalb. ocbtn m. asi. acetum, nsl. bulg. klruss. čech. pol. oeet, serb. ocat, russ. očeti,, magy. eczet, rum. ocet.— goth. akeit, ahd. ezih (aus eliiz), nhd. Essig (vvor- aus nsl. jesih und nserb. vosucha), lett. etikis, lat. acetum, afz. aissil. beitr. 2. 139. Diez, gramm. 1. 138. 235. 345. vvorterb. 2. 196: vgl. russ. uksusi,, lit. uksusas aus gr. o£os und russ. syrka aus pers. sirkah. izv. 1. 21. očali m. pl. nsl. Augenglaser, serb. očari, očalin; na- očali, naočari; naočnik. — it. occhiali. odžak m. serb. aula, fumarium; odžakovič, odžaklija illustri loco natus, bulg. odžak. milad. 370, russ. očagijfocus.-— tiirh. odžaq focus, familia; odžaqlu illustri loco natus: vgl. serb. plemenit von pleme; sanskr. kulja familiaris, generosa stirpe ortus etc. ofer m. gen. ofra nsl. Opfer, kroat. ofar. hung., nserb. hopor, pol. ofiara f.; ofiarowač vb., klruss. ofira; ofirovaty vb. — ahd. opfar, nhd. Opfer: nach der ge\vohnlichen Meinung von offerre, nach anderen von opera. ofer m. gen. ofra nsl. inquilinus. — nhd. provinziell Hofer: vgl. mhd. hoveliutc die als Ingesinde an einein Hofe leben. ograhuva vb. bulg. calefacere: ograhuvant. Sprache derBulgaren in Siebenbiirgen. denkschr. 7. 129. — alb. ngroh. ohrovt m. nsl. brassica; ohrat, ohraut. lex.; vihrovt. Oberkrain; ukrot. Unterkrain; okrat. steierm. dain. 91; vukret. jambr., kroat. ukret. hung. — vgl. ahd. chrut, mhd. krut, nhd. Kraut, okštan m. nsl. succinum. habd. — ahd. agatstein, mhd. agetstein, agestein, nhd. Agstein. Grimm, vvorterb. 1. 190. olej, jelej m. asi. oleum, nsl. olej, olje, ulje, kroat. ulje. hung., serb. olaj, ulje, klruss. olij, olija; oloj, oliij (in Nordungern), russ. olej, cech. pol. olej, oserb. volij, nserb. volej, lit. alejus, niagy. olaj, rum. olej, alb. uli oliva. — ahd. olei, oli, nhd. 01, goth. alev, lat. oleum: vgl. oh>. olika f. nsl. oliva, trub., kroat. ulika, ulka. glag.-16. jahrh., serb. uljika. — it. oliva, oltarb, olntarb m. asi. altare, nsl. bulg. oltar, serb. ol¬ tar, otar, klruss. viltar, russ. oltarb, čech. oltar, pol. oltarz, nserb. holtar, rum. oltariu, lit. altorus, lett. altoris.— ahd. altari, mhd. altsere, lat. altare. oln m., olovina f. asi. sicera, nsl. ol, vol cerevisia, aruss. oln oleum. izv. 1. 548, rum. olovim,, lit. lett. alus cerevisia, and. 61, ags. ealo. Grimm, ■vvorterb. 1. 1821. — vgl. olej. omara f. nsl. armarium. lex.almaricaloculus.lex. alma- ra.lex. ormar. habd. jambr. prip.omar. habd. prip., serb. ormar. mik. orman, pol. almaryja, rum. ar- majiu, almariii. — nhd. Almer, bair. Almaring. Schmeller 1. 49, afz. aumaire, lat. armarium, mlat. almarium, ngr. appapi. Diez, vvorterb. 2. 200. omrela f. nsl. Kegenschirm, bulg. umrela, klruss. am- bryla, ambrelka (in Nordungern). — it. ombrella, nhd. bair. Umbrel, Numbrel. Schmeller 1. 58. opat m. nsl. kroat. serb. čech. pol. abbas; apače f. pl. 115 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. abbatia (Ortsname), asi. opate, avate, avnva. — mhd. abbat, lat. abbas. opica f. ar us s. nsl. simia, čech. opeč, opice. — mhd. nhd. Affe. ags. apa. Grimm, vvorterb. 1. 496: vgl. russ. obezbjana, pol. malpa: asi. trtpesteki. be- deutet eig. drei Faust hoch. opih m. nsl. apium. liabd. jambr., pol. opich. — nhd. Eppich, ahd. epphi. oplateki. m. aruss. hostia, čech. oplatek, pol. opla- tek. — mhd. oblate, mlat. oblata, mit Anlehnung an plate. oproda m. nsl. armiger. meg. marc. — magy. aprod. ora f. nsl. hora. jambr. ura, vura hora, liorologium, tempestas; huda ura mala tempestas; uren habi- lis. lex.; uriti se vb. procedere: dobro, slabo se mu uri; ora tempus opportunum; oran promptus, serh. urica liorologium, alb. on. — lat. bora, it. ora, rum. oarr, nhd. bair. Or, Hor. Schmeller 1. 98; 2. 234. oradije n. asi. negotium, instrumentum, apparatus, res, nsl. orodje instrumentum. spang. lex. orudje. jambr. orudelje. habd., bulg. rand res. siebenb., serb. orudje. danič. orudje, irudje. mik., klruss. orudka negotium, russ. orudije instrumentum, aruss. negotium. izv. 2. 17, cech. orudf instru¬ mentum, pol. oredzie nuncium: dagegen narzf- dzie instrumentum. — ahd. arunti, aranti, mhd. arant Botschaft: hinsichtlich des Uberganges der Bedeutung vgl. etwa postil., ordan m. Idr us s. der Ort, vvo das Wasser gevveiht vvird. band. — gr. iopodvog. lat. iordanes. orgle f. pl. nsl. organum: orglati vb.; orgule. jambr., asi. ortgant, klruss. vorhan, russ. vargant, pol. organy, oserb. byrgle, gerle, lit. argonaj, vargo- naj. izv. 2. 174, rum. organ. — ahd. organa, or- gela, mhd. orgen, nhd. Orgel, gr. opyavov. Diez, -vvorterb. 1. 297. tiirlt. orghanun. orijaš, orjaš m. nsl. gigas. liabd. orijaš. jambr., rum. oričš. — magy. drias : vgl. it. orco hollischer Da- mon, menschenfressender Popanz von lat. orcus. Diez, vvorterb. 1. 296. oriz m. bulg. oryza, nsl. riškaša. jambr., klruss. pol. ryž, alb. oriz, ngr. fi&, mhd. ris, it. riso, rum. oriz, urtz, riškašt, magy. riskasa. — lat. risium, oryza. Diez, -vvorterb. 1. 352. oroslanj m. nsl. leo. habd. oroslan. hung. prip. oro- slavnica. meg., kroat. oroslan. hung., bulg. arslan, alb. aslan. — tiirk. arslan, -aslan. ort m. klruss. Viertelthaler, cech. ort, pol. ort, urt eine MUnze. — mhd. nhd. Ort. or m. čech. equus. — mhd. ors, ros, ahd. hros, ags. bors ,fs. rosse: nicht mit orati vb. zusammenzu- stellen. osjeka f. serb. marinorum aestuum recessus. vuk. ose¬ ka. mik. — vgl. it. secca Untiefe, Sandbank. osi.1t. m. asi. asinus, nsl. osel, nserb. vosol etc. lit. asilas. — goth. asilus, ahd. esil, mhd. nhd. Esel, lat. asinus. ošfatel m. nsl. Halstuch. meg. — nhd. bair. Hals- pfeit. Schmeller 1. 325: vgl. goth. paida. oštir m. nsl. oster caupo. meg. lex. oštarija, jambr. oštarijaš. habd. — it. ostiere. ostriga f. nsl. ostreum. habd. jambr., kroat. ostriga; asi. ostrevi, adj.: vt skolkacht ostrevaeht rwv OGTpiuv. ex. — lat. ostreum, ngr. arpidt. oti partic. bulg. quod. milad. 74. verk. 369. — nicht etwa gr. ort, sondern ot de, das asi. ote ktde lauten wiirde. ov: das Suffix ov ist in einigen Worten das magy. Suffix 6: serb. kosmov, kudrov, kundrov, kusov, lisov lauter IPundenamen; krvnov fiir krvnik; lu- dov fiir ludak; merovmodii genus; mrkov equus ater, pol. krzynow vas ligneum eoncavum. ovizati se vb. serb. sentire. — it. avvisarsi: vgl. pol. awizowac vb. ovrata f. serb. aurata (Fisch). mik. ovratnica sparus aurata, kroat. ovrat. verant. — lat. aurata, it. orata. ovt fiir olt: dieses Suffix ist identisch mit dem it. Suf- fix aldo (cortaldo), prov. aut (pipaut), fz. aud, aut (richaud, levraut), das urspriinglich das deutsche -vvald, ald ist. Diez, gramm. 2. 349: nsl. bre- hovt der viel hustet; brnjovt der Bettler: brnjati vb.; cemovt der Knauser: cemati vb.; dregovt der gerne stosst; marovt (ironisch) der Unfolgsame; migovt der Unruhige; mrdovt der Unruhige; pe- šovt der leicht miide vvird.marc.; pezovt der gerne qualt. marc.; plezovt Baumpicker; štrlincovt der Vagabund; tarovt der gerne qualt. marc. ožepek m. nsl. hyssopus. vip. ižep; žep. rib., asi. usopi. — nhd. Ysop, it. isopo, gr. veaooizog. ožura f. nsl. usura. meg. habd. jambr. ožurnik. meg. užora. hung., kroat. užura. hung. — lat. usura. pacati se vb. serb. immiscere se, kroat. pečati vb.: za zlimi nič pečati. Novice 1865. 14. — it. pacciare. Diez, -vvorterb. 1. 300. impacciarsi. pačolat m. nsl. Flortuch. marc. pajčolan Schleier. marc., serb. pačel, pačelo veli genus. — vgl. magy. fdtyoI, patyolat, rum. fakiol. pagadur m. nsl. (juaestor, Rentmeister. jambr.— vgl. it. ven. pagadoi’, it. pagatore der da zabit. 15 * 116 Dr. Franz Miki o si eh pagur m. bulg. Seekrebs. tetragl. 33, pol. pagr, pa- gur. — ngr. najobpi: vgl. gr. tpdjpog. paj m. iklruss. russ. pol. Antheil, klruss. pajka idem. pajovaty vb. theilen. — tiirlc. paj. paksimada f. aserb. Zwieback, alb. paksimadh. — ngr. n primus. parika m. aserb. colonus. — gr. nd.poiy.og. parip m. nsl. equus, serb. parip etjuus vulgaris, sla¬ vah. parip. pov. 66, klruss. paripa, pol. parepa, magg. paripa, rum. parip. — gr. nd.pt.nnog , mlat. parkippus. parkan, barkan m. klruss. Planke. band.; parkan Ge- sims (in Nordungern), 7-uss. parkan'a, pol. parkan, nserb. parchan, magg. parkany, rum. parkan margo. — mhd. parkam spatium inter fossam et fossatum, it. parco Umzaumung, mhd. pferich, nhd. Pferch, lat. parcus, parricus. Diez, vrorterb. 1. 306. parma f. nsl. Heuboden. — nhd. Barm, Barn, Banse. Scbmeller 1. 200. Bei Frisck Barn, Heubarn. parna f. klruss. cervical, neben pervna (in Nordun- 117 Die Fremdioorter in den slavischen Sprachen. gern). — magij. parna, das aus sl. perina entstan- den ist. parnsTb m. russ. velum. — gr. ipapog pannus. pasati vb. nsl. praeterire. — it. passare. paspalj m. serb. pulvis molaris. — ngr. nocaK&h. paterici, f. bulg. scipio. milad. 194. 369. 371. — vgl. ngr. t: ar spir ta., das dtinkel ist. patiti vb. serb. pati, bulg. pati vb. tetragl. — it. pa¬ tine, rum. pBcire. patos m. serb. pavimentum. — gr. r.drog. patrice f. pl. serb. rosarium. mik., pol. pacierz oratio dominica; paciorek coralium in rosario, klruss. pacir oratio; paciorki m. pl. coralia, oserb. pačer coralium ; pačerki m. pl. Gevattersehmaus, nserb. pas'ere pl. Riickenvvirbel; pas'erki aufgereihte Perlen. — lat. pater: pater noster. pav m. nsl. pavo, bulg. paun, serb. pav. mik. paun., russ. pavi,, čech. pav, pol. paw, oserb. pav, nserb. pav, paveiic, rum. p'i>un, lit. povas, magy pava. — lat. pavo, a h d. phavvo, mhd. pfavve, ngr. ~a- (36vt, nalovi, beitr. 2. 150- vveig. 2. 365. Die auf v, vb auslautenden Formen stammen zuniichst aus dem Deutschen; die auf n, nB auslautenden unmittelbar wohl aus dem ngr.-lat. paveza: pavveza f., paiž m .pol. scutum, Zech. paveza, klruss. poveza, akt. 2. 381, nsl. pajž, magg. paizs, rum. pavBžB. — it. paves, palvese, sp. paves, fz. pavois. Diez, vvorterb. 1. 310: šaf.-starož. 17. 18. halt das Wort fiir celtisch. pazitor m. bulg. custos. — rum. pazitoriu idem: das Thema ist slavisch, das Suffix rumunisch. pagy, pagvva f. asi. corymbus, pol. pagvviea, rum. pungB crumena. — mlat. punga, nacli vvack. 24. vonpungo: vgl. goth. puggs, ahd. phunc, ngr. novyyi, it. ven. ponga Kropf der Vogel. Diez, vvorterb. 2. 53. pecel m. nsl. Stiel am Obste. marc- — it. picciuolo, lat. petiolus. Diez, vvorterb. 2. 51. peča f. nsl. peplum. jambr., kroat. peča. glag.-16. jahrh., serb. peča: pripni peču. pjesm.-herc. 58, serb. aucli frustum. danič. — it. pezza, pezzo Stuck, Stilck Zeug. Diez, vvorterb. 1. 316. pedepsati vb. serb. castigare, aserb. vedcvsati vb. da¬ nič. — gr. naibebsiv aor. TtairieOaat. pehar m. nsl. poculum. jambr. bung., kroat. pehar, luč. bung., klruss. pohar (in Nordungern); puhar (in Galizien), aserb. peham, beham. danič., oserb. bjechar, nserb. bjachar, magg. pohar, rum. pBhar. — ahd. pehhar, pechari, nhd. Becher, mlat. bica- rium, it. bicchiere. Diez, vvorterb. 1. 65. pehlevan m. bulg. fortis: konja pehlivana. milad. 248. pelivan. milad. 371. konja pelivana. milad. 212. — tiirk. pehlevan miles, p er s. vir fortis, heros: vgl. ngr. rum. pBlivan funambulus. pek m. nsl. pistor. jambr., magg. pčk. — nhd. bair. Beck. Schmeller 1. 149. pelda f. nsl. exemplum. jambr. hung., rum. pildB. — magg. pelda, vvohl aus dem deutschen Bild (ahd. biladi, bilidi, mhd. bilde) verunstaltet: nserb. bild Bild. peljati vb. nsl. Icroat. ducere, vehere, serb. peljati vb. privare. mik. — it. pigliare sumere. Diez, vvor- terb. 1. 320. pendžer m. serb. fenestra. — tur k. pendžer, neben pa- lathyr aus ngr. napako p on. penja f. russ. mulcta, slov. aserb. pol. pena. nserb. pina. — lat. poena, it. [iena, ahd. pina, mhd. pine, pene. perce n. bulg. capilli. milad. 159. 224. perčin. 345, serb. perčin. — Fremd, doch kann ich nicht ent- decken, vvoher es gekommen sei. periom m. aserb. fines. — gr. nept und Spog. p eri voli., perivoj m. serb. hortus. — ngr. nspi(Z6).i. perla f. serb. margarita. danič., russ. pol. perla, oserb. nserb. parla. — ahd. perula, perala, perla, mlat. perula. Diez, vvorterb. 1. 313. perpera f. aserb. hyperpyrum. — gr. {jnspnupov. petala f., pityii. m. aruss. lamina, bulg. petalo n. so- lea ferrea. — ngr. neralov. petrahil' 1 . m. asi. stola, bulg. petrahil, klruss. patra- chyl, potrafyl. akt., rum. epitrahil, epitrafir. — gr. imrpayp\iOM. peza f. nsl. tortura, marc. — vgl. it. pesa, peso pon- dus. pčnegi>, penezt m. asi. denarius, numus, nsl. penez, bulg. penez, aserb. penezt. danič. neben fenek, fendik, klruss. pinaz, pinez neben fenyk, pol. pie- niadz neben fenik, oserb. penez, nserb. penez, apreuss. penningans pl. acc., magg.pinz, alb. pen- nez, tiirk. penez, rum. pinzBrie domus monetaria. — ahd. phenning, das nach ztschr. 11. 173. sla¬ visch ist: das Suffix ing spricht jedoch fiir deut¬ schen Ursprung. penkava f. Zech. Finke — vgl. ahd. finclio, mhd. vinkc. pičiti vb. nsl. pungere; piknjica punctum. — ahd. pichan, nhd. picken, fz. piquer. Diez, vvorterb. 1. 318. pielegovvač, pielegnovvač vb. pol. curare. — nhd. pflegen. pila f. asi. serra, nsl. serb. pila, bulg. pilt, russ. pol. oserb. nserb. pila, klruss. pyla, rum. pih,. — ahd. fila, fihala, mhd. file. 118 Dr. Franz Miklosich pilhrym m. klruss. Pilger, pol. pielgrzvm. — mhd. pilgrlm, nhd. Pilger. pilo n. gen. pileča oserb. Ganschen, nserb. pile, tiirk. pilidž Huhn: vgl. bulg. serb. pule pullus asini, kroat. pule hinnulus. verant. — lat. pullus, gr. iz&log. Diez, wdrterb. 1. 827. pinka f. cech. Finke. — nhd. bair. Pienk. Schmeller 7. 287, magy. pinty, it. ven. finco avis. Diez, worterb. 1. 322, klruss. pintiivka (in Nordun- gern): vgl. penkava. pint m. nsl. Maass, 'cech. pinta. — nhd. Pinte: vgl. sp. pinta, fz. pinte, rum. pinti. Diez, worterb. 1. 322. piple n. kroat. Kiichlein. bung. — lat. pipare, pipiare, ahd. pfifa, nhd. pfeifen. Diez, veorterb. 1. 325: daher stammt auch klruss. pipa Tabakpfeife (in Nordungern), magy. pipa, rum. pipi; klruss. pi- pasara Pfeifenrohr, magy. pipaszar. pipon m. bulg. pepo; pepun. milad. 532. pepon. te- tragl., serb. pipun, rum. pepen, alb. pjepm, pje- pir. — ngr. ~t~6rjg lat. pepo, nhd. bair. Pfeben. Schmeller 1. 304: vgl. melun. pirun m. serb. furca, alb. pirun furca; perone clavus, rum. piron, piroani. — it. dial. pirun furca, ngr. nspovvi, nhd. bair. Piron. Schmeller 1. 293. pirigi m. asi. turris, aserb. piri.gi.. — gr. Jtup^og, tiirk. burghuz: vgl. arab. burdž. pištola f. nsl. Pištole, bulg. pištoli, verk. 70. milad. 326, rum. pištol. — it. pištola, ngr. mazilu. Diez, worterb. 1. 324: der Ursprung ist dunkel; man- che sind geneigt, das Wort als aus dem slav. ent- lehnt anzusehen: Zech. pišt’ala fistula pita f. serb. placenta. — rum. piti, ngr. n-oza. p itiki m. asi. simia, rum. pitik. — gr. mSmv.o<;. pitropi., potropn m. aserb. procurator. — gr. iizi.zpa¬ nog. pizma f. serb. odium; pizmator uleiscendi cupidus, bulg. pizmi. milad. 397. 399, rum. pizmi. — ngr. -sioij.a. pladanj m. kroat. Teller. hung. — vgl. nhd. Platte, it. piatto. plaj m. klruss. Bergpfad. Večernyči 1862. 351. — rum. plaiu semita per alpes. plaka f. aserb. lamina. — ngr. xldxu: damit hiingen zusammen a) asi. plaha segmentum, russ. placha, magy. peleh lamina; b) asi. ploča forum, bulg. pločt, serb. ploča, alb. plocki Platte, nhd. Plot- sche. planja, planjava f. nsl. planities. — mhd. plan, lat. planus. plastyri> m. asi. emplastrum, pol. plastr, ahd. phla- ster. — gr. ip.nla.oz pav. plavi adj. asi. albus, nsl. plav pallidus. hung. eaeru- leus. meg. plavica cyanus centaurea, serb. plav albus, caeruleus, cech. plavy, pol. plowy flavus, oserb. nserb. plovy fahl, klruss. polovyj: voly moji polovyji. pis. 2. 68; 2. 71, russ. polovyj, magy. polyva, rum. plivic subalbus: die ur- spriingliche Bedeutung des mit ahd. falo, falwer urvemvandten plavi: albus ist dureh den Einfluss des ahd. blaw, nhd. blau, it. dial. biavo in die Bedeutung: caeruleus iibergegangen. Mit plavi liangt der Volkername aruss. polovčini, cech. plavci, bei den Deutschen: die Falben zusam¬ men: vgl. blawy. plinita, plita f. asi. later, russ. plita, klruss. plyta, pol. plyta saxum quadratum, aserb. plitica patina, lit. plita Sandstein. — gr. nlivSog. pljontro, pjatro n. klruss. Stockvrerk. — pol. piatro: pljontro ist entlehnt, pjatro einheimisch. ploskva f. asi. flasca neben vlaskuni, bulg. ploski, serb. ploska, alb. ploski, rum. ploski., palaski, magy. paiaczk, tiirk. palasqa. — ahd. flasca, mhd. nhd. Flasche, mlat. flasco (aus vasculusj, it. fiasco, ngr. ol. szczjpior. porat m. leroat. Hafen. luč., serb. porat. — it. porto. porčehen, potjeben m. nsl. Chor in der Kircbe. marc. — nhd. Borkircbe. Sclimeller 1. 192. der empor- ragende Stubl der Prediger oder der Zuhbrer in der Kirche oder aucli der Cbor. porkulab m. nsl. eastellanus. jambr. porkolab exactor. hung., aserb. Jclruss. burgrabja. akt. 1. 3, Zech. purkrabe, pol. burgrabia, magy. porkolab, rum. pirkilab. — nhd. Burggraf, mhd. buregrave. poroda f. asi. paradisus. — Wahrscbeinlich entstellt aus gr. Kocpdbsiaog, lat. paradisus, nsl. paradiž, mhd. paradise: die einheimische Bezeiebnung fiir denselben Begriff ist raj. poroj m. bulg. Regenbach. milad. 104. 210. 386. — alb. pirrua vallis, rum. pmu. porpira, porfira f. asi. purpura. — gr. noppjpoc: vgl. praprada. porta f. aserb. domus liospitum. danič., bulg. porti. milad. 80. 84. 132, ldruss. firta, ekvirtka, nserb. porta, pol. forta, fortka. — ngr. Koprcu, lat. porta, rum. poarti, mhd. pborte, nhd. Pforte. porungelj m. nsl. Bloek. — vgl. nhd. Priigel. Schmel¬ ler 1. 342. posel m. nsl. servus. Krain. negotium, serb. posao ne- gotium etc. — vgl. nhd. Bote, Dienstbote und oradije. posti m. asi. ieiunium, nsl. bulg. leroat. serb. cech. pol. oserb. post, kb-uss. pist, russ. posti, nserb. spot, apreuss. pastauten, lit. pastininkas. — ahd. fasta, nhd. Faste; sebon goth. fastan servare, ieiunare. poters m. aserb. poculum. danič., ldruss. patyr. akt. 1. 137, rum. potiriu. — gr. Korripiov. pram m. serb. navis genus, ldruss. pram; poron, russ. paromi, poromi, Zech. pram, pol. pram, prom.— mhd. pram, nhd. Prahm, bair. Farm. Schmeller 1. 563, ahd. faram, farm, lit. paramas, gr. Kipap.a, tiirlc. pereme. pram m. nsl. fimbria. trub. meg. pramati vb. lex. pra- mež. marc. perem. babd. jambr., russ. brama, barma, pol. oserb. brama, nserb. bram, magy. pe¬ rem. — nhd. Brame, Brame, bair. Bram n. pramataree n. bulg. mercator. verk. 220. milad. 293. — ngr. Kpayp.ccrvjrri<;. pramelj m. gen. prameljna nsl. Braun (Pferd); pra- mast fuscus. lex. — nhd. Braun, osterr. Braundl. pranciber m. kb-uss. argentum purificatum. band. — nhd. Brandsilbcr. prapori m. russ. vexillum, klruss. rum. prapor. — ngr. rpidgnoopov, lat. flammula. praprada f., prapradi m. asi. purpura. — Wabr- scheinlich aus gr. Koptpvpa. entstellt. praši, praži m. asi. porrum, bulg. pras, praz, serb. pras, russ. praši. — gr. npccaov, tiirk. prasa. pratika f. nsl. calendarium, po£.praktyk praxis, oserb . protyka calendarium, nserb. pratyja idem. — mhd. praetik, nhd. bair. Praktik calendarium. Schmeller 1. 342, gr. npay.TMtx acta. 120 Dr. Franz Miklosich pravija f. aserb. praemium. šiš. danil 375. — gr. ppcc- fieZov, mit Anlehnung an pravi,, praviledja f. serb. ■privilegiran. — lat. privilegiran, gleichfalls mit Anlehnung an pravo, predga f. tisi. praedicatio; pridigati vb. trub. pred- gati vb.; predižnica cathedra. lex. prižnica, marc.; prodika. prip. 61. prodekalnica cathedra. lex., serb. predika concio. mik. prodika. danič., nserb. pratkovaš vb. — ahd. prediga; predigbm. weig. 2. 415, nhd. Predigt; predige. prejda f. Iclruss. praeda; prejdovaty vb. (in Nordun- gern). — magij, preda. presura f. kroat. frixorium. hung. prsura. verant., serb. prsura. mik. prsulja testa. mik. catiilus figli- nus. vuk. — it. ven. fersora. preša f. serb. festinatio. vuk. spreša urgens necessi- tas; presno adv. živ. 137. naprešit velox. vuk., { kroat. priša. luč. — it. pressa. preša f. nsl. torcular, pol. oserb. klruss. prasa, nserb. prasa. — ahd. pressa, mhd. nhd. Presse. presi.ni>, oprest, ni, adj. asi. recens, nsl. opresen und frišek, serb. prijesan und vrišak.— vgl. ahd. frisc, mhd. vrisch, nhd. friscb, it. fresco, mlat. friscus. Diez, vvorterb. 1. 192. prhtra: prhtra baba f. nsl. ein Gespenst bei den Slo- venen in Karnten. — mhd. berhta. Grimm, my- thol. 250. 884. Schmeller 1. 195. prigati vb. serb. frigere; prigana jaja; priganica ova frixa, placenta, mik. cibi genus. vuk. — lat. fri¬ gere, it. friggere, prikiji, f. bulg. dos. milad. 393. verk. 73. 99, aserb. pričija. danič., serb. prčija, alb. p'i>rkji. — ngr. npoutčv. prinahti, pernahti f. pl. nsl. Pest der heil. drei Kb- nige. — Setzt ein mhd. brehennachten voraus: vgl. nhd. bair. Berchtennacht d. i. Nacht der Er- scheinung Christi (epiphaniae). Schmeller 1. 194. priona m. asi. serra. — gr. npliov. probati vb. serb. explorare; probir, russ. proba. — lat. probare, rum. probi,, mhd. priieben, nhd. priifen. probiti, probudem vb. serb. prodesse; probitačan pro- ficuus. — it. profitto. Diez, vvorterb. 1. 333: aus dem aus profitto entstandenen probitak, vvoher probitačan, bildete sich probiti: vgl. dobitak und dobiti. proim m. bulg. tempus matutinum. verk. 19. 162. 198. 370. — gr. npoigog. prokopsati vb. serb. prospere succedere. — gr. npo- zottt siv aor. npox6'jiai. pronija f. aserb. provisio, fundus, mlat. de villis et proi- nis (richtig proniis). glasn. 13. 58, it. pronie e possessioni. glasn. 13. 265. pronie e bastive. ibi- dem; pronijari. usufructuarius. danič. — mgr. Kpčvotcr. : vgl. serb. prnjavor pagus monasterii. prosfura f. russ. panis liturgicus, serb. proskura, poskura, klruss. proskura. — gr. npoofopd. proskefal m. bulg. cervieal. verk. 370. — ngr. npooy.i- tpahov. pršut m., pršuta f. serb. pernae genus. vuk., nsl. pršutina. meti.; pršutnik Spanferkel zum Braten. meti. — it. presciutto, ven. persuto. prud m. kroat. lucrum. luč. pruditi vb. prodesse. hung., serb. pruditi vb. prodesse. vuk.: on čemaj- ci prudif za dušicu. volksl., nsl. pruditi vb. prod¬ esse. jambr. — vgl. mhd. vruot das Gedeihen, Klugheit, ahd. fruoti gravitas, prudentia. prvad m. kroat. saeerdos. šaf.-glag. 96. — it. ven. alt. prevede, mail. prevet fiir prete. Diez, vvor- terb. J. 332. pržun m. kroat. carcer. glag.-16. jahrh. — it. pri- gione. psaltyri. m. asi. psalterium, klruss. saltyr, pol. psaf- terz. — gr. tpabr-optov: vgl. argostyrt mit gr. ip- yaorr i piov. puc m. nsl. Schinder. — vgl. etwa nhd. putzen (lat. putare, putus) purgare. puc; počuo gen. počula m. serb. cisterna, rum. puc, alb. pus. — it. pozzo Brunnen, nhd. Pfiitze, lat. puteus. Diez, vvorterb. 1. 330. pučel m. nsl. dolium, oserb. pičel f. — mhd. punze m., buzzeln., nhd. kant. Butsche, Bietsche, gottschee- risch Butscherle. Elze 49, mlat. bucellus, afz. boucel. pugilares, pulares m. pol. Brieftasche, Schreibtafel, klruss. pulares; in Nordungern pudilar. — mlat. pugillares. punca, puca f. nsl. puella, kroat. puca. — it. pulcella, asp. puncella, fz. pucelle, vom lat. pullus jung. Diez, vvorterb. 1. 334. punt m. nsl. Punct, Ort: nima punta se vpreti; ima lep punt si novo hišo sezidati; spuntati koga einen durch und durch kennen lernen. vip. serb. punat. mik. — it. punto. pura f. nsl. gallina indica; puran g^allus indicus. habd.; purman. lex., serb. pura. — Wohl fremd. puška f. nsl. Flinte; pukša, bulg. puški,, verk. 17. 76. 237. milad. 21. 114. 123, kroat. pukša. glag.-16. jahrh., russ. puška Kanone, pol. puszka Flinte, oserb. buškej, nserb. buška, rum. puškn, alb. puški,. — ahd. buhsa, mhd. biihse, nhd. Biichse, lat. pyxis, gr. Troti c. pušovati vb. nsl. osculari. trub. — nhd. bussen. 121 Die Fremdworter in (len slavischen ffpracken. puterja f. klruss. vis (bei den Huculen). Večernyči 1863. 32, bulg. putere. siebenb. — rum. putere. putogrom m. tisi. podagra. lox. putegrom, potogram. le\. podigran. meg. — lat. podagra. putrh m. nsl. Handfasschen. vip. — mhd. buterich Schlauch. pnkH m. asi. Pech: in den iiltesten Quellen nur in dieser Bedeutung, da fiir „110116“ adi> gebraucbt wird; dagegen nsl. pekel Holle; predpekel Vor- holle, bulg. pT.kT.1 Holle: do pekoli. milad. 65, kroat. pakal Pecb, Holle, serb. pakao Pech, Holle, klruss. iceissruss. russ. peklo Holle, čech. peklo Holle, pol. pkiel, pieklo Holle, rum. peklu Nebel, magy. pokol Holle. — p uk h. Pech ist ein slavi- sches Wort; die Anwendung desselben zur Be- zeiehnung des Begriffes „Holle 8 ist \vohl deut- scbem Einflusse zuzusehreiben: ahd. peb, mhd. bech Pech, Holle, wegen des vieleti darin befind- lichen Peches, daher auch mgr. niaaa. Pech, Holle; oserb. vvird wie nserb. hela, alb. neben piše auch koljas d. i. nbXa.cng gebraucht. pi.pr i> m. asi. pij)er, nsl. prper; paprika, jambr., bulg. piper. milad. 366. peper, kroat. papar, serb. pa- par, paprika neben biber, Sech. pepr, pol. pieprz, nserb. peper, alb. piper, rum. piperiu, tiiric. biber. — gr. mnipi , ahd. pfeffar, fefor; dagegen russ. pereče; klruss. pereč neben poper. rabelj m. gen. rabeljna nsl. carnifex; rabi. meg.; ra- biln. lex.; rablin. — vgl. nhd. raben, raffen und Rabenstein. račun m. nsl. Rechnung; računati vb., kroat. račun, glag., serb. račun ratio; računati, računiti vb. eomputare. — vgl. it. razione, dessen Bedeutung (Ration) jedoeh nicht genau passt. rada f. klruss. cech. pol. oserb. consilium, klruss. zra- da, pol. zdrada proditio. — asch. rad, nhd. Rath. rachmanyj adj. russ. dial. hilaris, misericors, klruss. na rachmariskyj velyk den ad graecas calendas. — vgl. arab. rachman misericors, das durch die Tataren iibermittelt vrorden sein kann. izv. 1. 20. 89. rachovati. vb. russ. dial. rechnen, klruss. rachovaty vb., pol. rachowač. — nhd. rechnen. raj ni. nsl. Tanz; rajati vb. tanzen. meg., pol. rej Vortauz, oserb. nserb. reja f. Tanz. — mhd. reie, rei; reie vb. rajna f. nsl. frixorium; ranglja idem, kroat. rajna, hung., cech. rendlik, klruss.-pol. rynka. — ahd. rina, nhd. bair. Rein f., Rcindl. rajtati vb. nsl. rechnen. — mhd. reiten, nhd. bair. raiten. Schmeller 3. 153. rajtelj m. nsl. kol, s kterim se veriga ali kol zategne, da se ž njo voz poveže; rajtljati vb.; porailati vb. meti. — nhd. Raitel, Stock. Frisch. raka f. asi. sepulcrum, nsl. raka Bahre; crypta. habd. jambr., bulg. rak bi. Kiste, Truhe, kroat. rakva, serb. raka sepulcrum, russ. raka, cech. raky, rum. rakle, alb. ark'i, Lade. — lat. arca, goth. arka, ahd. archa, mhd. arke Kiste, Fahrzeug; are Schatzkammer. rake f. pl. nsl. Rechen im Flusse. — mhd. arch Vor- richtung zum Fischfange: vgl. nhd. bair. Rechen. Schmeller. 3. 14. ramena, adj. asi. vehemens, nsl. rameno valde, cech. naramny\ — vgl. asch. irmin magnus, ags. eor- men, ahd. irmin: irmintrud, irmindeot ete. ranta f. nsl. Stange; rantaha, rantoha Leintucb, das beim Getraideeinlegen unter die Latten gelegt vvird; rantoha, kramarska plahta. lex; Ausbreite- tuch. marc. — nhd. bair. Rante Stange. Schmel¬ ler 3. 115. rasa f. asi. vestis monachi, bulg. ras'i>, aserb. rasa. danič., klruss. rasa, russ. rjasa, pol. rasa. — gr. idoov, it. raso, lat. rasum von rasus: vgl. aras, aravica, raž. raš m., raševina f. nsl. pannus e lino et lana factus. Krain, serb. rasa, pol. rasza. — it. rascia, nhd. Rasch. Diez, vvorterb. 1. 242: vgl. aras, aravica, rasa. ratowač vb. pol. retten, klruss. ratovaty, rjatovatv vb.; ratunok. — nhd. retten, Rettung. ratusz m .pol. Rathhaus, klruss. ratuš; ratuša. akt. 1. 181, russ. ratuša. — nhd. Rathhaus. ratva f. nserb. Ratte. — nhd. Ratte, mhd. rat, ahd. rato. reber f. nsl. Anhohe. — vgl. nhd. osterr. Leber m. Grenzhiigel, mhd. levver Hiigel. reca, raca f. nsl. Ente; racman Enterich, serb. raca, rum. rac r i>, magy. recze. — vgl. nhd. Retschente. rečin m. kroat. Ohrgehange. glasn. 1861. 126. — it. oreechino. red m. kroat. heres. glag.-16. jahrh. — it. erede. redlih adv. nsl. frisch, hurtig. lex.; redlikost forti- tudo. meg.; redli postano fortes fient. trub. redliga srca. trub.; redle ino močan, trub.; redle fortiter. trub. hurtig. marc. — nhd. redlich strenue. Schmeller 3. 53. ref m. nsl. ulna. jambr., klruss. ryf, rjaf (in Nord- ungern), rum. ref. — magy. ref. rek m. bech. Held, oserb. rek. — mhd. recke, ahd. reckjo Held. rekeša f. serb. reeessus maris. mik. — Man denke Deukschriften der philos.-histor. Cl. XV. Bd. 1(3 122 Dr. Franz Miklosich nicht etwa an it. recesso, dessen Bedeutung (ein- samer Ort) nicht passt, sondern an das lat. reces- sus, und beachte den erhaltenen Guttural. remem. m. asi. lorum, calceus, nsl. remen, jermen, bulg. remen, remik, serb. remen, russ. rement, fclruss. remiri, pol. rzemien, oserb. remen, nserb. remen. — ahd. riumo, mhd. rieme, nhd. Riemen. remeta f. nsl. eremita, habd. eremus. jambr., kr o at. remeta. šaf.-glag. 99, serb. remeta. mik. — magy. remete, it romito. Diez, vvorterb. 2. 57. remez m. klruss. parus pendulinus, russ. remezi>, pol. remiz. — vgl. nhd. Rohrmeise und Riethmeise. rendeluvati, rendelujem vb. nsl. docere. hung., bulg. rendeluva. siebenb. — magy. rendelni, das von dem asi. redt stammt. renski adj. pol. Gulden, klruss. ryhskyj, rymskyj, nsl. rajniš; rajnški. — nhd. rheinisch. retkev, retkva f. nsl. raphanus; rotkva. jambr., kroat. rotkva. hung., klruss. redka, russ. redtka, pol. rzodkiew, oserb. retkej, nserb. ratkej. — mhd. retich, ratieh, nhd. Rettich, aus lat. radix, rum. ridike. ret’az m. klruss. catena, cech. fetez, pol. rzeciadz, wrzeciadz, oserb. rečaz, nserb. fešaz, lit. retežis, rum. ratez pessulus, magij, retesz. — Dunklen Ursprungs. revit r i>: aserb. revitovo zrtno. — gr. špšpivSog. rčpa f. nsl. Riibe, bulg. repi, Rettig, serb. repa, klruss. ripa, russ. repa, cech. repa, pol. rzepa, oserb. nserb. repa, magy. repa, repcze, alb. rep, rum. rapict, lit. rope. — ahd. raba, ruoba, mhd. riiebe, rappe, lat. rapa. weig. 2. 460. 514: hie- her gehort \vohl auch repar. meg. sechs soldi; riibner Batz. Frisch, bei vvelchem Worte auch an Rapp tertia pars assis (Schmeller 3. 116.) ge- dacht vverden kann. rfijan m. nsl. ganeo, leno. lex.; rfjanka. lex.; rufijan, rufijanka. lex.; rofijan. habd. jambr.; rofijaniti vb. lex. habd., pol. rufijan. — nhd. bair. Ruffian. Schmeller 3. 62, mhd. riffian, it. ruffiano. Diez, vvorterb. 1. 360. ribati vb. nsl. reiben; ribežen Reibeisen. vip.; ribe- ženj radula. jambr.; ribeželj. steierm., serb. ribao- nica Krauthobel. — ahd. riban, mhd. riben, nhd. reiben; Reibeisen, mhd. ribisen. rida f. nsl. Reihe. mare. cdsta z ridami Zickzack- strasse: vgl. redati vb. den Wagen lenken. — it. ridda Kreistanz, ahd. garidan. Diez, worterb. 2. 56, osterr. die Reite nehmen (beim Fahren). Hofer 3. 29. riga f. aserb. rex. — gr. phjoig aus lat. rex. rimi, m. asi. Roma; rumim, Romanus, nsl. rim; rim- čice orion; romati vb.; romar peregrinus, kroat. rim; veli, veliki rim iubilaeum. glag., serb. rim; rim-papa, aserb. rumtskt adj. danič. etc., lit. ru- mas. — ahd. roma, ruma, alb. urum graecus, tiirk. rum Roma. ripida f. asi. flabellum. — gr. fotig, ngr. pinioiov. risati vb. nsl. lineare. lex.; risanica gezogenes Rohr. — mhd. rizen, nhd. reissen. rizik m. bulg. fortuna. milad. 20. 412. 536. verk. 1. 124. 370, aserb. rizik. nom.-mik.; rizikati vb. in aleam dare, alb. riziko, ngr. pcCtzov. — it. risico, fz. risque. Diez, vvorterb. 1. 351. rjumka f. russ. poculum. — vgl. nhd. Romer. roba f. nsl. merx. prip., serb. ruba vestis. danič., alb. rrobt vestis. — it. roba. robida f. nsl. rubus. meg. — vgl. lat. rubus. rod adj. nsl. asper, kroat. rud crispus. verant., serb. rud. mik. — vgl. ahd. arandi, mhd. ernde rauh: nsl. rod vviirde asi. rad r i> lauten. rodij m. asi. malum punicum, rum. rodie. — ngr. po¬ ru.. potih. rofeja. f. bulg. fulmen, alb. rufoa. tetragl. — gr. poj- ipoda. roket m. serb. amictus lineus exterior. mik.; koret., pol. rokiet. — it. rocchetto, ahd. hroch, roch, mhd. ruckit Chorhemde. Diez, worterb. 1. 355, rum. rokie toga muliebris. rokoŠT, m. russ. seditio, pol. rokosz idem, klruss. ra- kaš turba (in Nordungern). — magy. rakas. romam.ci. m. aserb. roman. — it. romanzo. romar m. nsl. romipeta. marc. — it. roma; romero, romeo, afz. romier Pilger, eigentlich der nach Rom pilgert. Diez, vvorterb. 1. 356: vgl. rinn». rona f. nsl. rothe Riibe, nserb. rovna. — nhd. tiral. Rone. Schopf, Tirol. Idiotikon 563, osterr. rone, Rane. Hofer 3. 14. rop m. nsl. manubiae ; ropati vb.; rob Rauber. hung.; porob praeda. hung., pol. rabovvač vb., klruss. rabovaty vb. — ahd. roub, mhd. roup: hieher ge¬ hort auch magy. rabolni, \voher kb-uss. rabiovaty vb. (in Nordungern) : vgl. rubiti, ropata f. aruss. delubrum; nemeckaja ropata, izv. 2. 25. — Sicher fremd. ror m. nsl. caminus. habd.; rol. steierm.; rori Stiefel- rohren, pol. klruss. rura Rohre, oserb. rola. — ahd. mhd. ror, nhd. Rohr. rosada f. serb. pruina; rosata ros. — vgl. hinsichtlich des Thema serb. rosa und hinsichtlich des Suffi- xes it. ruggiada: beide Worte sind nur in Dal- matien gebrauchlich. Die Fremdioorter in den slavischen Sprachen. 123 rož ni. nsl. craticula. Krain, serb. roš. mik., pol. roszf. — ahd. mhd. rost, nkd. Rost: Iiielier ge- hort auch nsl. roštelj crates. jambr., kroat. roštilj. hung., serb. roštilj, rum. roštej, it. rosta. rošnja f. nsl. Weile. meti. — vgl. mhd. raste, nkd. Rast, das dureh das slav. Suffix nja \veiter gebildet ist. rot m. nsl. Gereut. Krain; rote pl. marc.; rovte; reta. Karst; ruti Kreuth (Ortsname). Kozler. — ahd. rot, riuti n., nkd. Reute f., bair. Reut n. Schind¬ ler 3. 163. weig. 2. 490. rotb m. aserb. turma, klruss. rovta (in Nordungern), pol. rota, magy. rbta. — mhd. rote, rotte, mlat. rota, rotta. weig. 2. 513. roža f. nsl. rosa, bulg. ružb, russ. roza, oserb. nserb. roža, lit. rožč, serb. rosa, ruža, rum. rus'b, ruža, klruss. pol. ruža. — lat. it. rosa, ahd. rosa, mhd. rose. Diez, vorterb. 1. 357. rubiti vb. nsl. dispoliare. lex. pfanden. marc.; rubež- nik depraedator. lex.; rubeščina arrhabo. lex., kroat. rubati vb. pfanden. glag.-16. jahrh. — ahd. roubon, mhd. rouben, nhd. rauben, urspr. mit Gewalt wegnelimen: vgl. rop. rudo n. nsl. temo. babd. jambr., serb. ruda temo, klruss. rud, rum. rudi pertica. — m agy. riid pertica. ruga f. russ. salarium, bulg. rug'b. milad. 416, alb. roghi. — ngr. poya. ruho n. asi. spolia, onus, supellex, nsl. ruha f. lin- teum, bulg. kroat. serb. ruho vestes, cech. roueho, pol. rucho, magy. ruha, rum. rufb lintea. — vgl. ngr. pov%ov pannus und apreuss. rfikai, so wie ahd. roch, hroch, mhd. roc, mlat. roccus. ruka, rukiew f. pol. brassica eruca, serb. rukula. mik. — it. ruca, rucehetta, fz. roquette, nhd. Rauke, lat. eruca. rum m. klruss. pol. spatium. — ahd. mhd. rum, nhd. Raum. ruma, rjuma f. aruss. deliquium animi, aserb. rema fluxio, Zech. ryma, rdnia. — ngr. peCip.cn, mhd. reuma. rusag, orsag m. aserb. regio, regnum. danič., kroat. rusag. luč., nsl. orsag. hung. jambr. — magy. orszdg. rusalija f. asi. pentecoste, nsl. risale, hung., serb. ru- salje, rusalji, slovak. rusadla n. pl., rum. rusale, rusali, alb. ršai. — mgr. povodih«, aus lat. rosa- lia: vgl. it. pasqua rosata und siehe meine Ab- handlung: die Rusalien. Sitzungsb. 46. 385. ruši adj. asi. flavus, nsl. rus rubellus. habd.: rušo vince; rosa glava, bulg. rus, kroat. rus. luč., serb. klruss. rus, russ. ruši, pol. rusy Rothkopf, alb. rus. — lat. russus, gr. foua to?, it. rosso. Diez, \vdrterb. 1. 357. ruta f. nsl. ruta; rutica, jambr., russ. ruta, pol. rutwa, oserb. ruta, rutvica, nserb. ruta. — ahd. ruta, mhd. rute, lat. ruta, rum. ruti, gr. porr,. rydvan r i> m. russ. eine Art Wagen, pol. rydwan, rum. ridvan. — mhd. reitwagen. ryga f. pol. Reihe. — ahd. riga, mhd. rige, nhd. Reihe, it. riga. rym m. pol. Reim, nsl. prirajmati vb. adaptare. lex. — ahd. mhd. rim, nhd. Reim. rynek m. pol. forum, klruss. rynok, russ. rynoki>. — ahd. mhd. rine, nhd. Ring. rynva f. klruss. Dachrinne. — ahd. rinna, mhd. nhd. Rinne. ryter m. klruss. eques. akt. 1. 74. 75; rycar. 2; rvcer. 2, russ. rycarb, pol. rycerz, rum. rijtariu. — ahd. mhd. riter, nhd. Ritter, Reiter. rz f. nsl. secale, russ. rožb, oserb. rož, nserb. rež etc. — vgl. ahd. roggo, streng ahd. rocco, mhd. rogge, nhd. Rog’gen, and. rugr: zvveifelhaften Ursprungs. sablja f. asi. ensis, nsl. sablja, bulg. sabiji, sabb, serb. sablja; sabija, klruss. šabl’a, russ. sablja, pol. sza- bla, nserb. sabla, magy. szablya, lit. šoblis, rum. sabie, it. sciabla, sp. sable, fz. sabre. Diez, wbr- terb. 1. 370. — Ein dunkles Wort: Frisch 2. 139. vergleicht mit Unrecht gr. tafiog curvus; man konnte magy. szab scindere denken. sablun m. serb. arena. mik. — it. sabbione, ven. sa- bion. sabol m. nsl. sartor, klruss. sabiiv (in Nordungern), rum. Sibiu. — magg. szabd. sagi) m. asi. wohl cilicium: obleče se vt> sagi. cyr.- hier. op. 2. 2. 58; sažište cyr.-hier. op. 2. 2. 58, nsl. sag tapes. jambr., kroat. sag. luč. verant., serb. sag. — lat. sagum, saga, mlat. sagia, saia, it. saja, fz. saie vvollenes Kleid, altir. sai, mhd. sei, pol. saja, sajan, bulg. saji fiir ngr. -/.afidoi. tetragl., serb. saja panni genus. Diez, vrorterb. 1. 363. sakižati vb. kroat. plundern: Čepulo sakiža Bag. glag.-16. jahrh. — it. saccheggiare: vgl. it. sati- reggiare mit ven. satirizar. saki m. asi. saccus. op. 2. 3. 639; sakelija idem; sa- kuli crumena; sačbcb vestis, nsl. sak rete; cassis. habd.; sačec; Žakelj saccus, serb. sak feretrum, aserb. soklinb. danič., klruss. sak rete; sakvy sac¬ cus, russ. saki saccus, rete; sakva, čech. sak, pol. sak rete; sakwy saccus, oserb. sak rete, magy. szdk, alb. rum. sak, alb. šakul Kaseschlauch. — 16 124 Dr. Franz Miklosich lat. saccus, gr. adxx.ogmariu, magy. szamar asinus, klruss. so¬ mar ideni (in Nordungern). — lat. sagma, gr. adyy.cc. it. salma, soma, ven. somaro asinus, fz. somme, ahd. mhd. soum. weig. 2. 546. Diez, worterb. 1. 363. samsar m. serb. proxeneta. — tiirk. simskr. sarrmr m. bulg. serb. mustela zibellina, bulg. samur- lijnf.. milad. 219. 408, ngr. aayovpy rum. samur. — tiirk. arab. samur. sanit r i>, samt.tT>, santi, adj. asi. sanctus, nsl. šent: Šem¬ peter, Šentvid, Šenčur aus Šentjur s. Georgius; und š: š kocjan fiir šent kocjan s. Cantianus; šdanjel, šmerjeta, špjetar; šmaren (dan) festum assumtio- nis; šmarnica convallariamaialis; šmaren križ sea- biosa arvensis; šentati vb. blasphemare; šento- vati vb. trub.; hentano fiir šentano; so aueh hen- cej, hembrej. Krain, nhd. bair. Semerskirchen (Sanctmarienkirchen). Scbmeller 2. 608, alb. šmnt neben še: še Lena s. Helena. — Unmittel- bar wohl aus dem ahd. sanct (mhd. sant, sante), daher schon in Pannonien entJebnt, obgleicb, wohl zufallig, nur in solchen QuelJen erbalten, die aus Russland stammen. saopa f. serb. piscis quidam marinus. mik.; šopa salpa. vuk. — it. salpa. sapuni, m. aserb. serb. sapo, nsl. sopun. jambr., rum. smpon, magy. szappan, nserb. zeipa, alb. sapun, rum. su.pon, tiirk. sabun. •— lat. sapo, gr. adntnv, ngr. oocnoovi , ahd. seita, mhd. seife, and. sapa, Je. savon: nach weig. 2. 675. ein urspriinglieh deut- sches Wort. saraka m. klruss. pauper (bei den Huculen). — rum. strak, das aus asi. siru orbus entstanden ist. sarakusti f. asi. cpiadragesima. — ngr. accpocKoarr) fiir Teaaocpa-/.oarrj. saranclan. m. asi. inferiarum gen us, serb. sarandar, salandar, rum. strindariu. — ngr. aocpccvrdpi von accpdvra fiir rsaaapdxovra quadraginta. sarana, saranča f. klruss. locusta, russ. saranča, pol. szarancza. — Sicher fremd. sasini., sasu. m. aserb. Saxo, cech. pol. rum. sas, lit. sasas, tiirk. saz. — ahd. sahso. weig. 2. 528. savam> m. russ. savani, Leiclientuch. — gr. adfioivov, mlat. sabanum, goth. sabans, ahd. saban feine Leinwand, mhd. saben, sp. sabana, afz. savene. Diez, worterb. 1. 360. diefenb. goth. worterb. 1. 179. 770. sabota f. asi. sabbatum, nsl. pol. oserb. nserb. sobota, bulg. s’bbot' 1 ,, serb. klruss. russ. subota, magy. szombat, rum. s'i,nil) , f>t r b, lit. sabata, subata. — ahd. sambaz: sambaztac, goth. sabbatus. Uber die im ahd. geschebene Einschaltung des m wack. 13. und weig. 2. 537 : das Wort ist daher wohi im neunten Jahrh. in Pannonien entlehnt vrorden; t ist entweder aus einem dialektischen sambat oder aus der Eimvirkung des griechiscli-lateini- schen Wortes zu deuten. sebrt m. serb. sebar rusticus, plebeius. mik.; divji čo- vjek, to jest sebar. mik., nsl. sreber rusticus cras- sus. habd. jambr., kroat. sebar rusticus. verant. luč. — Von dem Vblkernamen Sabiri odfiupac abzuleiten. šaf.-starož. 15. 6.: vgl. serb. cipor. seguren adj. nsl. muthig, kroat. seguran sicurus. hung.; segurati vb. audere. hung., serb. sigurati vb.: si- guraj gospocku večeril, volksl., alb. sighuro. — lat. securus, ngr. oigovpog , ahd. sihhur, asch. sicur, mhd. nhd. sicher, womit nsl. žiher zu- sammenhangt. segyh m. klruss. pauper (in Nordungern). — »n a g v/. szegeny. seka f. serb. syrtis. mik. — it. secea. selbdb f. russ. clupea harengus, klruss. seledeč, ose- iedec, pol. šledž. — and. sild, dan. siki, schwed. sili. semidali, m. asi. russ. similago. — gr. oepidahg: vgl. tiirk. arab. semid. serdar m. serb. praefectus, rum. serdariu. — tiirk. pers. serdar: pers. ser caput und dar tenens. serenča f. klruss. Gliick; nesereriča Ungliick (bei den Lemken): neserehča jich rozlučyla; tra by se- rehči začerety fortuna tentanda est. — ma gy. sze- renese aus asi. si>rešta, nsl. sreča, eig. oecursus : daher stammt auch rum. strimšte. sfungato n. asi. cibi genus. — ngr. ofooggdrov fz. omelette. shara f. asi. focus, craticula, bulg. skara focus. — gr. ioydpa.. sidlo n. serb. situlus. — lat. situla, sitla, sicla, it. sec- chia, afz. seille. Diez, worterb. 1. 374, ngr. oUioc, ai xAog. sidro n. kroat. minima ancora. istr. ancora. luč., nsl. sidro, meg., serb. sidro, vuk.; osidrati vb. vuk.; sidro, sjedro. mik. — ngr. oi depov bei Somavera. 125 Die Fremdioorter in den slavischen Sjpracken. siligm, m. asi. siligo. — gr. aiAr/vtg, lat. siligo. sinapi, m. asi. sinapi, oserb. žonop. — gr. alvam, nhd. Senf. sinkriti, m. asi. qui est a seci’etis. — gr. dor,xprwg. sinon> m. asi. confinium, bulg. sinor. siebenb., serb. sinor; sinoriti vb., alb. synor. — gr. abvopog. sipija f. aserb. sepia, serb. sipa. — gr. cmnia.. sirek m. nsl. sorgum vulgare; aegilops. lex.; drobni serik za metle brya. — nhd. bair. Siirch, Sorg, Schmeller 3. 282, lat. sorgum. sjabri, m. aruss. socius. — rum. simbn, m agy. szim- bora, ezimbora, zimbora consortium: vgl. gr. obp.fi okov. skala f. asi. scala, hroat. skala, bung., serb. skala, russ. skala, alb. skali,. — mlat. scala, gradus: bielier gehort auch nsl. skela ephippium. lex. ein holzer- nes Geriist am Sattel. rib., bulg. skeliji, portus; skeli, Uberfuhr, serb. skala portus. danič.; skela, scela; skelarina naulum, it. scala, fz. eehelle, ngr. mara. tiirlc. iskele. skaly f. pl. asi. statera; skalva idem, nsl. škalba, russ. skalva. — ah d. scala, mhd. schal m., nhd. Schale, it. scaglia, fz. ecaille, mlat. scala patera, trutina. Diez, Avorterb. 1. 366: hieher gehort auch asi. skolka integumentum (skolka ostreva), ostreum, bulg. skojki, concha, serb. školjka testa, danič.; školjka concha vuk.; školjka mik., rum. skojki,; ebenso pol. szala Wagschale. skamija f., skonn.m, m. asi. scamnum, nsl. škan bei Janežič, bulg. skomen Sessel, serb. skamija, klruss. skamja; skamnyča. pis. 2.61, russ. skamsja, tur k. iskemle, ngr. axapvi. — mlat. scamnum, sca- mellum, rum. skaun, ah d. scamal, scamil, mhd. schamel, nhd. SchSmel. Diez, Avorterb. 1. 164. Aveig. 2. 558. skapulati vb. pf. serb. evadere, ngr. oxanouAiČ(j> vito. — it. scapolare, ven. scapolar. skara f. kroat. foj'fex. verant.; škare. hung., seri. ska- rice. mik., nsl. škarje f. pl. — ahd. scara, nhd. Scheere. skaram m. serb. scalmus. mik. — it. scarmo, schelmo, scalmo, gr. ox.aAp.6g. Diez, Avorterb. 1. 366. skarb m. klruss. pol. Schatz, russ. skarbi, supellex, nserb. šarabac obolus. — ahd. scerf obolus, mhd. scherf, nhd. Scherf, Schiirflein. skari> m. asi. scarus. — gr. oxdpog. skadčli, m. asi. testa, tegula, nsl. skodela lanx; sko¬ dela. Krain; skudela. trub.; škudela; skedela; skodela; škandela.jarn.; skudelo patera. lex.; zde¬ la; skleda, hung., kroat. zdila. verant., serb. zdjela scutella. mik., oserb. nserb. škla. — lat. scutula, scutila, alt scuta, ngr. otoutsA«, ahd. scuzzila, scuzzil Schussel, irdene Schiissel, alles Irdene, mhd. sciizzel. skedenj, skedenj m. nsl. horreum. habd. jambr. Dreschboden; škeden. prip.; škegjen; škegen gen. skegnja. hung., kroat. škadanj. hung., kasub. sku- nia. — ahd. scuginna, mhd. schiune, nhd. Scheune. Aveig. 2. 578. skedija f. aruss. ratis. — gr. oyjdia. skepar m. bulg. securis. tetragl. — ngr. axinapvov, OKsnapvi : nicht etAva von russ. skepatt abzuleiten, Avoher raskepi. stammt. izv. 2. 160. skiba, skipa f. russ. dial. frustum, pol. skiba, oserb. nserb. skiba Schnitte Brod, drev. stijeiba. gilf. 33, nsl. šipa Scheibe. marc. — ahd. scipa, sciba, mhd. schibe, nhd. Scheibe. skima f., shimat m. asi. forma, rum. shiurn. — gr. ox.hp.a. skinij f. asi. tentorium. — gr. mir,vri. skit b m. asi. habitatio anachoretarum. — gr. oxf,rtg. sklezi.. klezi>. stblezb, štnlcgn, šelegi> m. asi. numus, nsl. šileng, šiln bei Janežič, klruss. šel’ah, šel’uh; šel uha. pryp. 103, cech. šilink, pol. szelag, lit. šilingas, it. scellino, fz. escalin. — ahd. scilinc, mhd. schilline, ags. scilling. Diez, Avorterb. 1. 368. Aveig. 2. 583. sknipa f. aruss. eulex. — gr. azvt^. skodla, skodla f. nsl. Schindel, kroat. šinila, verant., serb. skudla; šindra. mik.; šindrika. vuk., nsl. šindol. jambr., pol. szkudla, klruss. šyngla (in Nordungern), magg. sindel, sindely, zsendely, zsindely, rum. šindih,. — ahd. skintala, nhd. Schindel, lat. scandula, scindula, it. scimola: da- her rum. šk mul uri, tabula. skodžati vb. pf., skodžavati vb. impf. serb. einbringen (einc Schuld). Ragusa. — it. ven. scodere, scuo- dere, it. riscuotere. skomrahi, m. asi. mimus, praestigiator, klruss. sko- moroch Barenfuhrer, aruss. skomorochr,, skomo- rok-b, pol. skomoroch, lit. Skamarakas. — Nach šaf.-starož. 15. 3. von dem Volkernamen oxapd- psig; praedones, quos vulgus scamares appellabat. Vita s. Severini; Scamaris et latronibus undique collectis. Iornand. skoti, m. asi. pecus, bulg. skot idem, aruss. peeunia, klruss. skot pecus; skotar pastor; skotaryty vb. pascere, russ. skoti, pecus, cech. pol. oserb. nserb. skot pecus. — vgl. afries. sket pecus, peeunia; dagegen goth. skatts, ahd. scaz, mhd. schaz Geld, Reichtum, Schatz. skrapij m., skorpija f. asi. scorpio, rum. skorpie. _ 126 Dr. Franz Miklosich gr. anopniog, lat. scorpius, scorpio, goth. skaur- pjo, ahd. skorpjo, skorpo, mhd. skorpion, schorpe. skrinija, skrinja, skrina f. asi. arca, tisi. skrinja, Jcroat. serb. skrinja, Mruss. skryria, russ. skrynja, skrynka, skrinka, skrin, pol. skrzynia, cedi. skr£- ne, magij. szekreny, rum. sikriu. — ahd. serini, and. skrin, mhd. schrin, nhd. Schrein, lat. scri- nium: vgl. krina. skrlato n. aserb. scarlatum, nsl. škrlat. jambr., serb. skerlet, aserb. skrulato. danič., russ. skorlati.; šar- lati>. izv. 1. 563, pol. szarlat. — it. scarlatto, ngr. azapAdrov, tur h. saqarlat, iskerlet. Diez, “wor- terb. 1. 368. skula f. serb. schola. mik., nsl. škoia, šola, Mruss. škoia, čkola, russ. škoia, oserb. nserb. šula. — lat. schola, ahd. scuola, mhd. schuele. skumi.ni>, skimtni. m. asi. catulus. — gr. ax.0p.vog. skurija f. aserb. scoria. — ngr. azovpia, gr. or.inpia, lat. scoria. skuta f. nsl. Topfen. — it. scotta aus lat. excocta. wack. 36, ahd. scotto, nhd. Sckotte, Schotten, Molke, osterr. Schotten, Topfen. Hofer. 3. 112: nach weig. 2. 633. vom ahd. scuttan schiitteln. skuti. m. asi. fimbria, bulg. serb. skut. — vgl. goth. skauts, ahd. scoza, mhd. schoss, it. scosso. Diez, vvorterb. 2. 62; nach weig. 2. 632. von schiessen. skuvija, skovija f. serb. cuculus, russ. skufsja, pol. škofija, tiirlc. uskuf, magy. szkofia. — ngr. anov^ia, it. scuffia, cuffla, fz. coiffe, rum. koif, mlat. cofea, cuphia: alles auf ahd. kuppa, kuppha zuriickzu- fiihren. Diez, -vorterb. 1. 149. slavulja f. serb. salvia. mik.; žalj, žalfija. mik.; Mruss. šavlyja, šalvija, pol. szalwija, szalba, russ. šalfej, nsl. žajbel. marc.; žavbelj, nserb. žalbija, rum. sal- bie, salvie, šalie, Žale, magy. sdlya, zsalya, alb. sabi, tiirlc. salbie.— lat. salvia, ahd. salbeia, mhd. salbeie, nhd. Salbei. šlazk m. pol. Silesia, čech. slezsko; slez f., das asi. slezu lauten vviirde. — Von dem Volkernamen der Silingae, bei Ptolemaeus 2tAt-yyat, eines Stam- mes der wandalischen Suewen. Zeuss , die Deut- schen 455. smak m- Mruss. pol. gustus, sapor, nserb. šmek. — ahd. mhd. srna c. soba f. serb. cubile. — niagy. szoba aus stuba wie szo- bor aus stobor, daher auch rum. sobi. und tiirlc. sobafornax: vgl. iskuba. sokotyty vb. Mruss. pascere, bulg. sokoti. siebenb. — rum. sokotesk vb. attendo. soku m. aserb. tributum frumentarium. danič.; sokalt- niku (mlat. socamanus) colonus, qui tributum hoc pendebat. danič. — vgl. mlat. soca modus agri. soldat'f> m. russ. etc. miles. — it. soldato, von soldo Lohn. Diez, vvorterb. 1. 386: vgl. žold. soldin m. nsl. solidus. habd. — it. soldino, lat. soli- dus. Diez, worterb. 1. 385. soltar m. nsl. Waldkiiter. vip. — it. ven. saltaro, mlat. saltuarius, nhd. bair. Saltner. Schmeller 3. 239. som m. nsl. salmo. meg., serb. som silurus glanis, russ. somi, Mruss. sum, pol. som. — lat. salmo, ahd. salmo, mhd. salme, nhd. Salm: rum. žem- lug r i> aus Salbling. soroki. m. russ. quadraginta, \voher auch soročiny, Mruss. sorok. — Aus ngr. aapdxovra entstellt durch Ab\verfung der zwei letzten Sylben: Mruss. sorokousty, russ. sorokoust r F>, rum. siiv kustu. preces, quae in ecclesia pro defuncto fiunt per xl dies, stiitzen sich auf aapcc/.ooTog. sosa vb. bulg. venire. milad. 334; dososa: ali ti se azno dososalo? milad. 133; da nasosaši zlo, što si dobro tvorili., misc.; sosuva. siebenb., alb. sos venire, rum. sosesk venio^ prisos abundantia. — ngr. ffwvw aor. goioui. sotona m. asi. satana, nsl. sotona. meti., serb. sotona, Mruss. sotona, russ. satana, pol. szatan. — gr. a ar mag. spam. adj. asi. barbam raram habens, rum. spinatek impubes.— gr. anavbg. spata f. aruss. gladius, pol. szpada, it. spada, fz. čpče, rum. spati, alb. spat!.. — lat. spata, ngr. cndzta. Diez, vrorterb. 1. 389. diefenb. or.-eur. 422. sp a di. m. asi. modius, hroat. spud: spud žita. glag.- 16. jahrh. — vgl. lat. pondus, goth. pund, ahd. phund, wobei eine Veranderung der Bedeutung und der Vorschlag eines s anzunehmen ware, vi e etwa deutsch Sportich aus porticus. wack. 14. spekulaton. m. asi. speculator. — gr. oirezovlarup. speiitza f. aserb. sumtus, expensa. danič., serb. spenza pecuniae, hroat. spensa pecuniae. luč. — it. spesa: liieher gehort auch nsl. špendati vb. expendere. trub.; špendija victus. marc., hroat. špendati vb. glag.-16. jahrh.; špenbdija. šaf.-glag. 96, mhd. spenden, ahd. spenton; ebenso nsl. spiža cibus. marc., Mruss. spyža Proviant. akt. 3. 109, ahd. spisa, mhd. spise, mlat. spensa aus expensa (vgl. Kost). Diez, -vrorterb. 2. 66. špica, žbica f. serb. radius, russ. špica Spitze; špica kolesnaja. tichonr. 2. 156, Mruss. špyča radius; špic Spitze, nsl. špica cuspis. jambr., pol. szpica, rum. špici, radius rotae. — ahd. spizza, mhd. nhd. Spitze, Spitz. 127 Di.e Fremdworter in den slavischen Sprachen. spila, spilja f. seri. caverna, nsl. spila, trub.; špilovje, špelovje; špilja specus, antrum. habd. jambr. prip. 73. — gr. cjtrihd, alb. spella. blancb.; spilja spe- cus; speli saxum, spelunca. spilka f. seri. acus genus. mik.; išpilja cunei genus, pol. szpila Spille, klruss. špyl’ka, russ. špiltka.— nhd. Spille, it. spillo Stecknadel. Diez, worterb. 1. 392. spira f. asi. cobors. — gr. andpa. splina f. asi. spl en, itd g. sp lini, alb. rum. splini. — ngr. ankova.. spolim, ispolini m. asi. gigas. — Von dem Volker- namen dernacb Šafartk’s AnsichtskythischenSpa- lei, Spali bei Plinius und Iornandes. šaf.-starož. 1. 6; 15. 2. sprtva f. serb. corbis, lcroat. sperta. hung., alb. športi. — lat. športa. spuga f. lcroat. spongia, serb. spugav spongiosus. mik., nsl. špongija. bung., klruss. špondja (in Nord- ungern), rum. spongie, špongie, magy. spongya. — lat. spongia, it. ven. sponga, gr. anoyyia, ahd. spunga. spurjanin m. serb. filius spurius. — 'it. spurio, lat. spurius. sracinini, sracini, sarakini m. asi. saracenus, magy. szereesen. — gr. o m. asi. stater. — gr. ozari, p. stapa: stupa f. aserb. mortarium, pol. stepa, serb. klruss. russ. stupa, ngr. Gzoup.KiOn vb. — nhd. Stampfe. stegi m. aserb. vexillum, serb. stijeg. vuk. mik., kroat. stig. luč., russ. dial. stjagi pro koli, rum. stcg. — ahd. stanga, and. stong f., it. stanga, fz. etangues. Diez, worterb. 1. 396. stihija f., stihio n. asi. elementum, rum. stibie, alb. stihi Gespenst. — ngr. arzc/iov. stihi m. asi. russ. versus, klruss. stych. kul. 1. 49, rum. stih. — gr. arijog. stodolja f. aruss. granarium, klruss. stodola, cech. stodola, pol. stodola. — ahd. stadal, mhd. nhd. Stadel: bieber gehort aucb nsl. štagelj gen. šta- glja. ev.-tirn. und serb. štagalj. stomahi m. asi. stomacbus, serb. stomah, alb. sto- mah. — gr. aTogajog. stomanja m. kroat. indusium. Veglia. glasn. 1861. 12. 5, nsl. stomanja. meg. — it. ven. stamegna, it. stamigna, tela ruda fatta di pelo di capra per uso di collare. stomna f. bulg. urceus. verk. 371.; stovna, asi. stamtna, stameni, alb. stamni, štami. — gr. aragva.. stopanini, stopam m. asi. dominus, bulg. stopanin. milad. 73.147; stopan Herr, Gemal, Eigenthiimer. cank.; stopanki, stopanici, serb. stopanin, rum. s tip in herus; stipini bera. — alb. stopan prae- fectus pastoribus. strata f. aruss. via. — ngr. trrpd-a, lat. strata (via), it. strada. Diez, worterb. 1. 399. stroka f. asi. centrum, russ. pol. stroka, pol. strzoka linea, rum. soroaki. — vgl. goth. striks Strich. strusi m. asi. strutbio. op. 1. 98, nsl. štruc, meg., serb. štruc, mik., cech. Štros, pštros, pol. struš, lit. strusas. — ahd. struz, it. struzzo, rnlat. stru- cio, lat. strutbio, rum. strution. Diez, worterb. 1. 401. 128 Dr. Franz Miklosich stryga f. slovak. striga, čech. striha, pol. sd:rzyga, nsl. štrigon Vampir (bei Linde), rum. strigoe, alb. strigi., ngr. ctrpijla. — lat. striga, it. strega. stucija f. seri. poculi genus. danič., nsl. štuca fidelia. habd. jambr. — nhd. bair. Stutzen m. Schmeller 3. 674. stukani., is tu kam. m. asi. statua, idolum. — šaf.- sta- rož. 18. 7. fiihrt ein altdeutsches toukaninc an, das ich in den betreffenden Quellen nicht finde: es ist slav. und eig. das part. praet. pass. von istu- kati sculpere. stuli. m. russ. sedes. — nhd. Stuhl. stura f. seri. teges. vuk., kroat. storea. verant., nsl. štorija Binsendecke. marc., russ. štora.— lat. sto¬ rea, it. stoja. Diez, vvorterb. 1. 398, nhd. iair. Štor. Storcb m. f. Schmeller 3. 654. stbklo n. asi. vitrum, nsl. steklo, habd. prip. 79; sklenka Flasche. Flitsch, hulg. steklo, kroat. ca- klo. luč., seri. staklo, stklo, sklo; caklo, cklo. mik., klruss. šklo, russ. stklo, steklo, sklo, pol. sklo, rum. stikl r b, lit. stiklas. — vgl. goth. stikls, ahd. stichil, and. stikill Spitze des Trinkhorns. wack. 5: nach šaf.-starož. 6. 9. und ztschr. 11. 174. stammt das Goth. aus dem Slav. sučediti se vb. pf., sučedavati se vb. impf. seri. eon- tingere. — it. succedere: reflexiv wegen des seri. dogoditi se. sudari. m. asi. sudarium. — gr. aoudaptov. sudi> m. aruss. fretum. — schiced. sund: asi. \viirde das Wort sadii lauten. sulinari, m. asi. canalis. — ngr. aoiknv&pi , ffcoAfjv. sumati vb. seri. decernere. — it. ven. sumar, it. som- mare. sumpor m. kroat. seri. sulfur, 'russ. sumpor, sambur. — lat. sulfur, it. solfo, zolfo. Diez, worterb. 1. 386. suma f. russ. fistula, kroat. surla. verant.. pol. surma, rum. surli>. — tiirk. surna, zurna. svekl' 1 ., sevih. m., sevkla f. asi. beta, nsl. seri. cve- kla, nsl. cikla, jambr., bulg. cvčklb. poki. 1. 68; cveklo, ceklo, russ. svekla, pol. čwikla, klruss. cejkla (inNordungern); čvikla (in Galizien), rum. sveklb, magy. czekla. — ngr. aeozAov, gr. aeOzhov. šafa f. klruss. Kleiderkasten; škap, russ. škafb, škap'b, pol. szafa. — nhd. Schafft, SchafF, nd. Schapp, and. skap armarium. šafar m. nsl. Haushalter; šafariti vb. trub., klruss. šafar, pol. szafarz, magy. šafar, rum. šifariu. — mhd. schatfaere, nhd. iair. Schaffer, žafran m. seri. crocus. mik., pol. szafran, russ. šafrant, nserb. zapran, nsl. žefran, rum. šofran (vgl. seri. šavranjika earthamus tinctorius, das von seinem Thema ebenso gebildet ist wie pa¬ prika von papar). — mhd. safran, nhd. Safran, ngr. aoappdivi, it. zafferano, fz. safran, arai. pers. za'far&n. šajka f. seri. scapha, russ. šajka, klruss. čajka, magij. sajka, rum. šejki.. — tiirk. šajcja. saldo adv. nsl. valde: saldo ga je udaril, vip. — it. saldo. šalkov adj. nsl. lepidus. lex. — nhd. schalkhaft von ahd. scalc, mhd. schalc Kneeht. Diez, worterb. 2. 59. šamdali., šamdamt, šandamb m. aserb. candelabrum. danič., russ. sandali., sandali.. — tiirk. pers. šamfdan. šanovaty vb. klruss. achten, russ. dial. šanovatb, pol. szanovvač. — vgl. mhd. schonen, nhd. schonen. šantati vb. nsl. claudicare. habd. jambr.; šantav clau- dus. lex., seri. šantav. — magij, santa. šapel m. gen. šapelna nsl. corolla. lex. Stirnband der Krainerinen; šap. marc. — mhd. schapel Haarband, nhd. bair. Schapel. Schmeller 3. 375. afz. chapel. šapka f. klruss. Miitze, russ. šapka, pol. czapka, bulg. šapkt. milad. 513, kroat. šapka. verant., klruss. šapineč, tiirk. sabqa, rum. šapki.. — vgl. kapa. žar m. nsl. Spartogras; šarje n. collect. — nhd. bair. Sahr aus Saher die scharfen und spitzen Blatter gewisser Sumpfgraser (carices). Schmeller 3. 216, ahd. sahar, mhd. saher Sumpfgras, womit seri. ševar arundo arenaria, klruss. šuvar, pol. szu\var zu vergleichen ist. šar: bulg. šar-planim,. milad. 464, seri. šar-planina. — gr. mdoooz, lat. scardus. šara f. nsl. genus. marc. Vodnik. — nhd. Schaar, ahd. scara, it. sehiera. Diez, vvorterb. 1. 370. šaravary m. pl. klruss. russ. Pumphosen, pol. szara- wary, seri. šalvare, rum. šolovariu. — tiirk. pers. šelvar, nhd. bair. Scharivvari. Schmeller 3. 386. šarkan m. nsl. draco. hung., klruss. šarkan. — magy. sarkanv. šarža f. russ. Sarscbe, pol. szarsza, oseri. čorš. — nhd. Sarsche, it. sargia, fz. sarge. vreig. 2. 541. šaš m. nsl. carex, carectum. habd. jambr., klruss. šaš neben osokaRietgras (inNordungern). — magys&s. šat m. nsl. Tellertuch. marc., klruss. šatavestis, russ. dial. šata, pol. szata, nserb. šant Halstuch. — vgl. mhd. schanz vestis vilior. šatbm m. asi. tabernaculum; čator. izv. 635, nsl. šator tentorium. habd. hung.; šotor. trub. meg. lex., bulg. šator; šjatrec Regenschirm.; čadi.r. Die Fremthoorter in den slctvischen Sprachen. 129 milad. 125. 145, kroat. šator. verant., serb. šator; šatra tentorium mercatoris, klruss. šater. pis. 2. 35. kul. 1. 112, russ. saten., pol. szatra, lit. še- tra, četra, magy. sator, rum. šatm, alb. čad r r>rre. — turk. pers. čadir. šef m. nsl. Heber. — Scheint ein nhd. Schopf vor- auszusetzen. šega f. nsl. das Schrage. — nhd. schef, scliief: vgl. it. rogo aus rovo lat. rubus. Diez, vvorterb. 2.57. šelem m. nsl. nequam. lex., klruss. Šel’ma, russ. šeli>- ma, dedi. še Im a, pol. szel’ma. — ah. d. scalmo, scelmo, rnhd. schelme Pest, Aas (Schimpfvvort), nhd. Schelm. še!k r r., solin, m. russ. sericum, klruss. šolk, lit. šilkai, magy. selyem. — ahd. silecho, and. silki, engl. silk: vgl. arm. šerarn bombyx, mongol. sirgek se¬ ricum. beitr. 2. 280. Diez, vvorterb. 1. 380. Schott, das altaische Sprachengeschlecht 4. šema f. nsl. larva. meg. Maske, dummer Mensch. marc. — ahd. scema Maske, mhd. sclieme, scliem, nhd. lair. Schem f. Schmeller 3. 362. vveig. 2. 574: vgl. skima. šereg m. nsl. kroat. caterva. bung. habd., kroat. še- reg. liung., serb. šereg; šerežanin, klruss. šereg, russ. šerenga, pol. szereg, rum. šireg. — ma gy. sereg: vgl. nhd. Schaar. šestar, šestak m. serb. circinus. vuk. mik., klruss. še- sternyk (bei den Huculen). — vgl. it. sesto. šešla f. nsl. eine Art Schopfgefass. — it. sessola, nhd. listerr. Sesse, Soss. Hofer 3. 141. šetraj m. nsl. satureia. vip.; šetraja f. marc. — nhd. Saturej, lat. satureia. šibre f. pl. nsl. eautes. lex. — ahd. scivero, mhd. schi- vere, nhd. Schiefer. šilok m. serb. euroauster. mik. — it. scirocco. Diez, vvorterb. 1. 372. šišak m. nsl. galea. jambr., kroat. šišak. bung., russ. šišaki., pol. szyszak. — magy. sisak. škaf m. nsl. serb. Schaff, serb. šavolj aus dem clsterr. Schaffcl. — ahd. scaph, mhd. schaf, nhd. Scliaff, mlat. scaphum, gr. maftov. weig. 2. 553, aserb. škaba scapha. danič., rum. šaf labrum; škafi. sca- pbium. škatula f. serb. scatula. danič., pol. szkatuia, nsl. škatla, klruss. škatuFa, katuFa (in Nordun- gern), magy. katulya, rum. škiitulr,. — it. scatola, nhd. Schacbtel, Scbattel, lat. scatula. vveig. 2. 551. škileč m. nsl. der Scbielende. marc.; škilast. lex.; ški- ljast luscus. habd. jambr.; šiljast, kroat. škilj stra- bo. verant., serb. škiljav connivens. vuk., cech. šilhati vb.; šilhavy adj , oserb. šelhač vb. scbielen, nserb. šylavy scbief. — ahd. scelli, mhd. sckelch quer, scbielend; schilchen vb.: liieher gehort aucb nsl. na bilje gledati, meg., serb. biljav laesus oculo. vuk.; hiljok strabo. mik.; biljati vb. mik. škip m. serb. alveus lavando inserviens. vuk., skif na- vis. mik. — ahd. scif, nhd. Scbiff. weig. 2. 581. škoda f. nsl. damnum; poškoda noxia. lex., serb. ško¬ da, klruss. škoda, ebedem aucb ščkoda. akt., aruss. Škota. izv. 2. 32, russ. škoda, pol. szkoda, oserb. nserb. škoda. — ahd. scado, mhd. schade, nhd. Scbaden. školj m. serb. insula. — it. scoglio. škrat, škratec; škratelj m. gen. škrateljna nsl. lamia. lex.; škrat Bergmiinncben. marc., pol. skrzot. — ahd. scrat, scrato, mhd. sebrat, nhd. Schratt. Schmeller 3. 519. \veig. 2. 638. škrc, škric m. nsl. Rockzipfel. — ahd. scurz brevis, nhd. Schurz. škril m. nsl. schrage. dain. 93. — vgl. škril mit ahd. scelh, scelah obliquus und nsl. škrljetka mit klet¬ ka: aucb kroat. krljak pileus. bung. neben škrljak mag hieher gehoren. škuda f. serb. numus scutatus. — it. scudo. škupa f. nsl. Scbaub, Strohbund. marc. —■ ahd. scoup, nhd. Scbaub. Schmeller 3. 305. škur adj. nsl. opacus, fulvus. habd. jambr., kroat. škur. bung. — it. oscuro. škuti. m. russ. navigii genus, pol. szkuta. — nhd. Schiite, and. skuta, schwed. skuta, mlat. scuta, escauda. weig. 2. 649. šlaknja f. serb. scoria, russ. šlakr,. — nhd. Schlacke: vgl. rošnja. šlechta f. iech. Geschlecht, Adel, klruss. šFachta, russ. šljacbta aus dem pol., pol. šlachta, szlacbta, nserb. šlachta Geschlecht, nsl. žlahta Vervvandte, Vervvandtscbaft; žlalit Art: ozdravi vse žlalit bolnike, trub.; žlahten edel; škljat: vi ste prav trdnega škljata. In der Pivka. — ahd. slahta; gi- slaht congener, decorus; mhd. slabte, it. schiatta, afz. esclate, ngr. mhrdfia familia. Diez, vvorterb. 1. 370. Die Zusammenstellung mit lech ist zu- riickzuweisen, nacb welcher dem lech vorne s und hinten t hinzugefiigt worden ware. šaf.-sta- rož. 38.3 .: vgl. ahd. adal prosapia, nobilitas; nsl. pleme und plemenit; serb. odžak ete. šlčnn, m. asi. aserb. galea neben hh>nn>, hilemi,, russ. šeloma,. izv. 1. 377, pol. helm, it. elmo. — goth. hilms, ahd. helm, lit. šalmas. weig. 1. 497. Diez, vvorterb. 1. 163. šljapa f. russ. Hut. — nhd. Schlapphut. Čampe. Denksehrifton der philos.-histor. Cl. XV. Bd. 17 130 Dr. Franz Miki osic h šljar m. nsl. Art feine Leinwand. Krain; šljarov adj.: srajca šljarova; žlar. —■ nhd. Schleier, mhd. slei- ger, sleir. šmant m. nsl. Purpurmantel. marc. — vgl. nhd. Sammt; aksamiti. šneka f. aruss. navis genus. izv. 2. 167. — schioed. sniika, mlat. isnechia. solen m. gen. solna nsl. Schuh; šulin. lex.; šolenj gen. šolnja; šulinee calceolus. lex.; šulinci pl. hung.; šoliuci, kroat. šoljin. hung., alb. šolli sandalium. — vgl. ah d. sola f., mhd. sol f., nhd. Sohle f., goth. sulja, lat. solea. weig. 2. 721. šolta m. oserb. nserb. Schultze, klruss. šoltys. akt., | pol. szoltys.— ahd. scultheizeo, nhd. Schultheiss, mniederl. scultliete. weig. 2. 645. šopa f. klruss. Sclioppen, pol. szopa. — nhd. Schop- pe, Scliupfe. šor m. klruss. (in Nordungern) Ileihe. — niagy. sor. špaga f. nsl. Spagat, pol. szpagat. — it. spago, alb. spangho, ngr. and-joe. magy. sparga. Diez, wor- terb. 2. 66. Špan m. nsl. socius (in Liedern). — nhd. Gespan, eig. Milchbruder, von Špan Milch. šparglin m. nsl. asparagus. jambr., pol. szparag, klruss. šparga, russ. sparža, niagg. sparga, ngr. orcctpdpM, rum. sparga. — lat. sparagus, gr. aa~.d- pocyog, nhd. Spargel. špegati vb. nsl. speculari, explorare. lex.; špejati vb. trub.; špijati vb. habd.; špijavec. jambr., pol. szpieg, it. spione, alb. spiun, gr. amovvog. rum. špion. — ahd. spehon, nhd. spahen. šperovec in. nsl. Sparrebaum. Krain; špiravec. vip.— nhd. Sparren. špilt, špili.man r i> m. asi. bistrio, drev. spellman. gilf. 62. — ahd. spiliman, spilaman, nhd. Spielmann, osterr. Spilmann. Hofer 3. 160. špogati vb. nsl. uti. lex. res. 21. marc. ljude ne živi¬ mo, de bi šege špogali, ampak šege ljudje špoga- mo, de bi prav in lepo živeli, ravn. 2. 180. ne morem jih nič špogati takih pregrešnih prazni¬ kov. 1. 244. — mhd. spulgen consuescere, frui. Graff 6. 335. Sitzungsber. 42. 118. Nocli jetzt im Hennebergischen: sich spulgen, sich pflegen. Schmeller 3. 563. šprinclja f. nsl. eine Art Raubvogel. Krain.— nhd. osterr. Sprinz m. falco nisus. Hofer. 3. 167. štaka f. serb. fulerum; štake grallae. mik. — it. stac- ca, ags. staca. Diez, w6rterb. 1. 394. štampa f. serb. impressio; štampati vb. pf. impf. — it. stampa. štampet, špampet m. nsl. lectus. hung. — ahd. mhd. spannbette, nhd. Spanbett. weig. 2. 739. štant m. nsl. : v štant dati collocare. — nhd. Bestand: vgl. fit. štavt m. nsl. Gestalt. marc.; štavten adj. stattlich,po7. ksztalt. — nhd. Gestalt. štebala f. nsl. Stiefel. marc. — it. stivale: vgl. serb. štopela crepida. mik. štentati vb. kroat. morari. hung.,. nsl. štenta labor. lex.; zaštentanje remora. habd. — it. stentare. štepih m. tisi. Brunnen, Cisterne. — nhd. bair. Stu- bich, Stiibich Packfass. Schmeller 3. 605: vgl. osterr. Stauf eine Art holzernes Gefass. Hofer 3. 174. štera f. nsl. : v štero priti sagt man von Handwerkern, die in’s Haus arbeiten kommen. — nhd. bair. auf die Štor gehen. Schmeller 3. 655; in die Store gehen. Hofer 3. 188. šterc, štercar m. nsl. erro. meg. mendicus; štercati vb. lurcari. lex. vagari. marc. — nhd. storzen: nicht et\va von iskati abzuleiten. šterig m. nsl. cin PHock hinter langen Wagen um sie zu lenken. steierm., nserb. štyr Steuerruder. — nhd. steuern. Šterna f. nsl. puteus. lex. cisterna; Štirna cisterna; puteus. marc.; šusterna. trub.; četernja. habd., serb. čatrnja; gustirna. mik.; gustjerna. pjesm.-kač. 130, magy. esatorna, rum. četerm>, ngr. aršpva. — lat. cisterna, mhd. zisternc, mgr. ztvoršpva. štibra f. nsl. Steuer. trub. — ahd. stiura, nhd. Steuer, it. dial. steora. štiglec m. nsl. carduelis. jambr.; Štrglinec. jambr., serb. steglič carduelis. mik., čech. stehlik, slovak. stehlfk, rum. Štiglic, Štiglici; steglici; tengelici. — Unbekannten Ursprungs: nhd. Stiegelitz fiir Distelfink wird von Frisch und anderen fiir sla- visch gehalten. štiniati vb. nsl. putare; štimati se superbire. steierm.; štimanje amor., kroat. štimati vb. hung., serb. obnestimati vb. ignominia afficere, ngr. oripx. — it. stimare. štirkinja f. serb. sterilis. — vgl. gr. OTstpa. und nhd. in Niedersachsen Sterkc, Kalbe, junge Kuh. Hofer 3. 187. štor m. nsl. truncus. — nhd. Storre. Frisch., bair. StorrenStumpfvoneinemBaum. Schmeller 3. 654. štrk m. gen. štrika nsl. Strick. vip., nserb. štryk. — nhd. Strick. štruca f. nsl. eine Art weisses Brod. — nhd. dial. Strutzenm. Schopf, Tirol. Idiotikon722. Hciligcn- striitzel. Hofer 3. 199. 131 Die Fremdivorter in den slavischen Sprachen. študera f. nsl. libra. lex.; štidera. marc.; štedor Wagebalken. Oberkrain. — lat. statera, ngr. araripa. studim., čudim., čudi, m. asi. gigas. — šaf. bringt starož. 14. 8. čud gigas und čudo monstrum mit čud Finnus in Zusammenhang, deni das aus tj ent- standene št entgegensteht: uns scheint aus diesem Grunde studim, von štuždr. niclit getrennt vver- den zu kdnnen, und es vvare die Benennung fiir B Riese a ' niclit von Finnen, sondern, vvas aucli sachlich begriindeter ist, von Deutsclien her- genommen vvorden: vgl. štuždi.. štuka f. klruss. russ. oserb. nserb. Stiick, pol. sztuka, rum. štjuk. — nhd. Stiick. štuždi., tuždb; čuždb (meist in russ. Guellen) adj. asi. alienus, nsl. tuj, ptuj, bulg. čužd. milad. 10. 56; euž. 24; čužd. verk. 69. 111. 247; tugin. milad. 456; tuginče. 450, leroat. tuj. verant., serb. tudj, cedi. cizi, pol. cudzy. — Vom goth. thiuda oder einem andern entspreehenden Worte dureb das possessive Adjectiva bildende Suffivji.abgeleitet: vgl. šaf.-starož. 18. 10. gramm. 3. 65: daraus und aus dem, \vas oben unter studim, bemerkt vvorden ist, vviirde allerdings folgen, dass die An- wendung von thiuda zur Bezeiehung der Deut- schen alter ist als gemeiniglicb angenommen wird. Zeuss, die Deutsclien 63. šuba f. serb. vestis pellicea. danič.; šubara galerus pel- liceus. vuk., nsl. šuba, šavba palla.; meg. šuba, Šu¬ bica pelliceum. babd., kroat. Šubica, glasn. 1860. 2. 44, /clruss. šuba, russ. šuba, pol. szuba. — mhd. sebube, nhd. Scbaube. Schmeller 3. 306, mlat. iopa, it. giubba, fz. jupe. weig. 2. 566. Diez, vvdrterb. 1. 216. šukae : szukač vb. pol. quaerere, /clruss. šukaty, russ. dial. šukatb. — nd. sdken, nhd. suchen. šuntati vb. nsl. instigare; podšuntati vb. lex. — nhd. sebunten, sebunden. Frisch, ahd. scuntan, scun- dan. švogor m. nsl. Schvvager, jambr. neben svak, klruss. švager; šovgor (in Nordungern), pol. szvvagier, nserb. švai - , magy. sogor, rum. sogor. — nhd. Schvvager. tabarim. f. bulg. wohl Mantel: furli moma pod taba- rim.. milad. 77. — ngr. zapnapiov, it. tabarro, fz. tabard, mlat. tabardum, mhd. dapbart. tabla f. asi. tabula; tavla, nsl. tabla, bulg. tablica. 7riva£, l'clruss. tabla (in Nordungern); tablyča, t’ablyča, pol. tablica, asi. tavlija Schacbbrett, russ. tavlei, tavleja Schacbbrett. op. 2. 3. 543. bus. 553, magy. tdbla, rum. tabli., tur/c. tavla. — lat. tabula, ngr. raf/.i, rdf.a, ahd. zabal, tavala, mhd. zabel, tavele. tabor m. nsl. castra. babd. jambr.; bellum. prip. 84, serb. tabor, tambor, russ. tabori., pol. tabor Feld- hutte, alb. tobor Bataillon, rum. tabi>n> castra, coliors, bellum, magij, tabor. — tiirk. tbabur castra:Tabor,Taberist indsterreichischenStadten der Name versebiedener, mebr oder weniger befestigten Gebaude, die gemeiniglicb am Ende des Hauptortes oder in geringer Entfernung da- von liegen. Hofer 3. 205. Schmeller 1. 423. tadanek m. nsl. praeceptum. bung. — ahd. tagading, mhd. tagedinc, teidinc, nhd. bair. Taiding Ver- handlung, Vertrag. Schmeller 1. 428. tagar m. bulg. Korb: pidn tagar jajca, milad. 531, russ. tagari.. — mong. tagar. izv. 1. 90, alb. tag- har Kohlenbecken, ngr. ra.ja.pi : vgl. mlat. tagara vasis species apud Lusitanos. duc. taha adv. asi. forte. — gr. ra:j_a.. taksa vb. bulg. polliceri. milad. 24. 208. 535. 536. verk. 38. 54. 179; taksuva vb. 264, alb. taks pol- liceor. — ngr. rdocci, rdjopou aor. rafat. talam. m. aruss. fortuna. izv. 1. 375, serb. talenat. mik., asi. talanto. — gr. rdhavrov. talas m. serb. fiuctus. vuk.; talasati vb. Huctuare, alb. talaz. — tiirk. talas: vgl. gr. /jd/aara. taler m. nsl. Teller, nserb. talar, kroat. tanjir, serb. tanur. mik.; tanur patina, danič., klruss. talir, taril; tanir (in Nordungern), russ. tarelka, pol. talerz, magy. tanyer. — mhd. nhd. Teller, it. ta- gliere, fz. tailloire, ngr. rahdpi. tamburi. f. bulg. cithara. milad. 364, serb. tambura, rum. tamburi. Leier. — ngr. rap.noupdg , mhd. tambui’, tabur, fz. tambour, mlat. tabur, tambor, pers. tambur. Diez, vvdrterb. 1. 406, ngr. rau,- novplov. tanae m. nsl. kroat. consilium. hung.; tolnač. jambr., kroat. tolnač. hung. —• magy. tandes. taneč m. nsl. Tanz; tanc. jambr., bulg. kroat. tanac. hung., serb. tancati vb. mik., klruss. taneč, tanok, russ. taneči., pol. taniec, rum. dane. — nhd. Tanz, it. danza , fz. danse. Diez, vvdrterb. 1. 151. tarča f. nsl. sc ut um. meg. cetra. lex., aruss. tarči, scutum, pol. tareza, oserb. tarč. — mhd. tarsclie, tarze, nhd. Tartsche,/s. targe, ahd. zarga Rand, mlat. targia, targa, gr. rdpja. tarkastyj adj. klruss. (in Nordungern) tarkatyj; ter- katyj (in Galizien) scheckig, rum. ti>rkat versi- color. — magy. tarka, das vvolil mit cedi. straka pica zusammenhangt, von dem cedi. strakaty (klruss. sorokatyj) scheckig stammt. 13*2 Dr. Franz Miki o si ch taška f. nsl. Tasche. meg. hab(1., Jdruss. taška (in Nordungern), russ. taška, rum. taški., taškuli., magy. taska. — ahd. tasca, mhd. nhd. Tasche, it. tasca. tatarin m. serb. tatarus, tabellarius, cech. tatarka Heidekorn, klruss. tatarka, pol. tatarka, magy. tatarka, rum. ti>tarki>.— Yon dem Volkernamen Tatar. tatula f. serb. datura stramonium. — vgl. lat. datura. tapam. m. asi. tympanum, bulg. ti.pan. milad. 371. 531. 536, rum. ti.mpi.ni., timpi.ni.. — gr. rbg- Tzctvov , ngr. roup.rr«vov, ahd. timpana, zimbala, klruss. cymbaly, pol. cymbai. tef m. abulg. sulfur, bulg. tjafe. — ngr. Seidfi, ndfi. tek adv. serb. solummodo. — tiirk. tek: nicht ct\va mit asi. ti>k in ti.ki.mo zusammenzustellen. telek m. klruss. (in Nordungern) Grund. — m agy. telek. telega f. asi. currus, nsl. tolige f. pl., bulg. talegi. cank.; taligi. milad. 169. 252; telengi. verk. 10. 371, kroat. taliga. hung., serb. teljiga, taljiga, klruss. teliha, aruss. telega, pol. telega, rum. telegi. — vgl. magy. talyiga, taliga, Mrk. taligha. temelj m. nsl. fundamentum, bulg. temel, kroat. temelj, hung., serb. temelj, rum. temej. — gr. 3č[J.Š).UjV. tempelj m. gen. tempeljna nsl. templum; tempel gen. templa. trub., serb. templo iconostasis, rum. ti,m- pli. frons altaris, alb. tembh.. — lat. templum, ngr. Ti/iTciov. tenderyea f. klruss. Mais (in Nordungern). — magy. tengeri, eig. was vom Meere kommt: vgl. klruss. čendetiiv Glockchen (in Nordungern) mit magy. csengetyU; klruss. kyndjerta Ziindhdlzchen (in Nordungern) mit magy. kengyertya. tenta f. abulg. tentorium, alb. ti.ndi. Reisigdach. — ngr. rlvra, it. tenda: rum. tindi. Vorhaus vgl. man mit asi. senb Zelt und nsl. Vorhaus ( klruss. šiny pl.). tentati vb. nsl. tentare, serb. natentati vb. — lat. it. tentare. tepsija f. serb. patina, danit., bulg. tcpsiji.. milad. 518; tepci]!, f. bulg.-lab. dih. tepsi, ngr. repi, rum. tipsie sartago. — tiirk. tepsi. tetradi. f. asi. russ. quaternio, aserb. tetradj. danič. — gr. rsrpdg. telovo n. nsl. festum corporis Christi. — Gebildet nach mhd. fronlicham, nhd. Frohnleichnam. tigani. m. asi. sartago; tiganisati vb., bulg. tigan, serb. tigan, tiganj, rum. tigae, alb. tighan, russ. tagani.. — gr. rrtyavov, ngr. rv^dvi. timon m. nsl. gubernaculum. lex., majhini timon, veslo, trub., serb. timun, alb. temon. — it. timone: vgl. dumen. tiijanin m. serb. tyrannus. — lat. tyrannus. tirmen m. tisi. fines, vip., kroat. trmen Frist. glag,- 16. jahrh.; termen. glag., pol. termin, rum. ter¬ min. — lat. terminus, it. termine, mhd. termen begrenzen. titla f. asi. titulus: s g. gen. auch titula von titli. oder titlo, rum. titlu. accentus circumfiexus. — gr. tjtIo?, lat. titulus. tiuni., tivun!. m. aruss. oeeonomus, klruss. tyvun. akt. 1. 103. — and. thiona vb. servire. tižika f. serb. phthisis pulmonalis. — gr. 'fknaur,. tojaga, toljaga f. asi. baculum, bulg. tojag!., serb. to- jaga, rum. tojag. — vgl. tiirk. tojaqa. tokma f. klruss. pactum (in Nordungern); tokmyty ša vb., rum. tokmesk vb. aequo, ordino; tokmcb. pactum. — magy. tokma, tukma; tukmalni vb., das urspr. slavisch ist: asi. ti.ki.miti, ti,ki.meži. etc. toki. m. asi. usura. — gr. rd/.or. tolih m. nsl. pugio. habd.; kurjica ali toloh schwarze Niesevrurz, eech. tulich. — nhd. Dolch. tolovaj m. nsl. praedo. prip. 142; tolvaj. jambr., magy. tolvaj. — vgl. tiirk. tulvaj. topol m. nsl. populus. habd., bulg. topoli., milad. 342, klruss. topola, russ. topoli., pol. topola, nserb. topol m., alb. duplin platani genus. — vgl. lat. populus. Diez, \vorterb. 1. 323. vreig. 3. 334: durcli Dissimilation. topori. m. aruss. ascia. nest., nsl. topor: toporišče manubrium. jambr., bulg. toporiški., manubrium, klruss. topor; toporyšče manubrium, pol. topor, oserb. toporo, nserb. toporiščo, rum. topor, mrum. topean.. tetragl. — vgl. tiirk. teber, arm. tapar, pers. tabar, tavar. Miiller, Sitzungsber. 42. 250. toraki. m. aruss. lorica. — gr. k-ppac. toranj m. serb. turris aedis (sacrae), nsl. turen, kroat. turan. verant., klruss. toron, turna (in Nordun¬ gern), nserb. torm, magy. torony, rum. turn. — mhd. turn, ahd. turri, nhd. Thurm, lat. turris. torba f. nsl. serb. klruss. pol. pera, alb. torbi.. — tiirk. torba, magy. turba. torkula f. nsl. Olpresse. vip., serb. trkulj vinacea. — it. torcolo, mhd. torkul, torkel, nhd. bair. Torkel Weinpresse. Schmeller 1, 456: vgl. alb. tork Bal¬ kon der Presse. tornati vb. aserb. turnieren. — fz. tournoi, mhd. tur- nei, ngr. ropvioiov vom lat. tornus, gr. ropvo?. Diez, worterb. 1. 415. 133 Die Fremdworter in den slaviscken Sprachen. tovariše:. m. russ. socius, nsl. tovaruš. meg. hab d. jambr.; tovariš, trub. dain.; tivariš. hung.; tovarih. res. 38, lcroat. tovariš, verant.; tovaruš. hung., hlruss. tovaryš, magij, tars, pol. towarzysz, oserb. tovarš, nserb. tovariš, rum. tovaroš. — Das Wort scheint mit tovari in der Bedeutung castra zu- sammenzuhiingen, es \viirde dah er ctwa Lager- genosse bedeuten. izv. 1. 135. 267: vgl. gri- dimb. tovari m. asi. onus, mera; tovarini asinus, nsl. tovor onus. trub. clitella. habd. jambr., bulg. tovar onus. milad. 55. 349. verk. 41. 131. 174, kroat. tovarac asellus. luč., serb. tovar onus; asinus. mik., klruss. tovar pecus, merx, russ. tovarn facultates; tovari pl. castra. izv. 1. 571; 2. 117, ■pol. towar merx, magy. tarnok tavernicus, rum. tarnici clitellae, nsl. tarna thesaurarium. habd. — vgl. tur k. tavar pecus, daraus Waare iiberhaupt: vgl. skoti, tovirna f. nsl. taberna. marc., serb. tovirna. volksl. — lat. taberna, ngr. rafiipva, mhd. taverne, nhd. bair. Tafern. Schmeller 1. 430. trajati vb. serb. durare, bulg. tra vivere. siebenb. — — rum. trijesk vivo. tram m. nsl. cantherius. jambr., pol. tram, oserb. trama, nserb. tram trabs. — nhd. bair. Tram. Schmeller 1. 489. trapeza f. asi. mensa, bulg. trapezi, tirpezi, serb. trapeza, klruss. trapeza (bei den Huculen). — gr. rpdne^a. trata f. nsl. Grasplatz, Viehtrieb; caespes. jambr.; tra- tina. habd., serb. tratina. — nhd. Tratte. Frisch, bair. Trat f. Viehtrieb, Brache. Schmeller 1. 502. travli adj. asi. balbus. — gr. rpafikog. traba f. asi. tuba, nsl. trobiti vb. tuba canere, serb. truba, klruss. truba, pol. traba, oserb. truba, lit. truba. — ahd. trumba, mhd. trumbe, it. tromba, nhd. Trompete, nsl. trombeta. lex.; trobenta; trom- benta. hung.; trumbeta. habd. jambr., kroat. trum- bita. hung., klruss. trombeta; trembita (bei den Huculen); trumpeta (inNordungern), oserb. trom- pejta, drometa, nserb. trumpejta, serb. trumbeta, magy. trombita, rum. trimbiti. trcjalka f. nsl. Betschwester. — mlat. tertiaria. duc. tremi m. asi. turris, nsl. trem: trem odkriven sub- diale. habd., bulg. trem. milad. 453. 459. verk. 113. 227. 372, serb. trijem, trem; trim. mik.; pod- trijemak. živ. 52, klruss. terem. pis. im lex., russ. teremi, teremect, pol. tržem atrium. psalt.- malg.: strzem einmal. ibidem. — gr. ripsgvov. trglja f. serb. piscis marini genus. vuk.; triglja. mik. — it. triglia. trh m. nsl. onus. habd., klruss. tyrch (in Nordun- gern); tyrchaty vb. onerare, rum. tirhat sar- cina. — magy. terh, terhelni. triafil m. bulg. rosa. milad. 514, alb. trendafilj. — ngr. TpiayrdyuXkov, rpavrdyuXXov. trieida f. serb. ein dreiarmiger Leuchter, russ. triki- rij. — aus gr. rpur^piov entstellt. trivlja f. asi. patina: v trivli. nicol. — gr. rpvfthov. trnac m. nsl. porticus. hung., klruss. tornac atrium (in Nordungern). — m agy • torndcz. trojba f. aserb. treuga. danič. — it. tregua, fz. treve, ahd. triuvva, nhd. Treue. Diez, vrorterb. 1. 422. tromiriti vb. serb. am dritten Tage essen. — vgl. gr. Tpir)[xept£eiv. tronosati vb. pf. impf. serb. consecrare ecclesiam, rum. tirnosčli inauguratio. — gr. Spovog. tropariti vb. serb. multum loqui. — gr. Tpondpiov. trulo n. asi. trullus, serb. trulo tholus. — gr. TpoO/j.og. ngr. t ovpka. trunok m. klruss. potus, pol. trunek. — nhd. Trunk, trušar m. nsl. dapifer lex. meg. — vgl. nhd. Truch- sess. tudešak m. tudeškinja f. serb. germanus. — it. todesco, tedesco. tuman m. pol. aufsteigender Staub, klruss. tuman auf- steigender Staub, Nebel. — t.urk. tuman Nebel, tundjela f. serb. cervical. vuk.; tudjela. mik. — Fremd, doch vvoher entlehnt, kann ich nicht finden. turma f. klruss. grex: turma ovec, nsl. turma caterva, serb. turma Karavane. — rum. turmi grex., it. turma. tutun m. bulg. Tabak: tutun ne pijam. milad. 513, pol. tutun, klruss. tutun. — t/iirk. tutun. tuvli f. bulg. Ziegel. — ngr. roO^/ov. tyni m. russ. murus: tynom otyniti gorodi. izv. 2. 118, nsl. tinj sepes; tinje Tainach (Ortsname). Kozler, serb. tin, tinj paries, klruss. tyn sepes: želiznyj tyn. pis. 2. 151, d,rev. tyn (ttaun). gilf. 28, lit. tuinas Pfahl. — and. ags. tun, ahd. mhd. ziin: vgl. lat.-celt. dunum. beitr. 2. 175. diefenb. or.-eur. 325. Schmeller 4. 266. šaf.-starož. 17. 12: das Wort kam vielleicht von den Gothen zu den Slaven, sicher nicht von den Angelsachsen, noch vveniger von dem hochdeutschen Volks- stamme: mit jenen hatten die slavischen Volker wohl keinen Verkehr und das hochdeutsche hat einen abweichenden Anlaut. ti.mijani, timijami m. asi. suffitus; timijasati vb., nsl. temjan, bulg. temjan; timjan,tamjan. verant. hung., serb. tamjan; tamljanika, rum. timie, magy. tomjen, ahd. timiam. — gr. ^vgiagcc. 134 Dr. Franz Miklosich ugorek m. nsl. cucumis. Iiabd., angurka. marc., kroat. ugrki. bung., serb. ugorka, klruss. ohurok, russ. ogurec, pol. ogurek, nserb. gurka, lit. agurkas. izv. 2. 170, magg. ugorka. — mlat. angurius. duc., ngr. či>skyh r E>. 33. urove gmČBstii. 37. 40. velmažie i urove. 40. — magg. ur: vvenn nachgevviesen werden konnte, dass das Wort bulgarisch ist, so wurde der Satz von der Vervandtschaft der Bulgaren mit den Magyaren eine Stlitze erbalten. useregn, uscrezi, m. asi. inauris, russ. sertga. — Ein gotli. aulisa-riggs voraussetzend. šaf.-starož. 6. 6; 18. 7. ztschr. 11. 173. vadaska f. klruss. venatio (in Nordungern); vadasyty vb. venari. — magg. vadaszat; vadaszni vb. vadija f. nsl. Wette; vadljati vb. — goth. vadi: vgl. mlat. vadium, ngr. ftodhov, ahd. wetti, mhd. nhd. Wette. Diez, vvorterb. 1. 196. vaga f. nsl. russ. nserb. Wagc, klruss. oserb. vaha, pol. waga. — nhd. Wage. vagan m. nsl. modius. babd. jambr., bulg. vas quod- dam; v strebren vagan jc svarila, milad. 474, serb. vagan, scutra lignea; mensura. vuk., klruss. vahany Trog. izv. 3. 23, russ. dial. vaganki idem. Dalfc, vvorterb. — vgl. ngr. ficcy£vi. vagaš m. serb. orbita, vuk., klruss. vagaš (in Nord¬ ungern), rum. agaš. — magg. vagds, kerčkvagas. vagov m. serb. scalpri genus. —■ magg. vagd, von vdgni vb. vachta f. russ. pol. Wache. — ahd. vvahten, it. guatare. Diez, worterb. 1. 233. vajet f. nsl. Leitseil. — vgl. nhd. bair. Wailer m. (aus- gesprochen unter anderem Waje) Leitseil, womit man Pferde oder Ochsen lenkt, die vor eiti Fubr- werk gespannt sind. Schmeller 4. 54: binsicbt- lich des auslautenden t vgl. man france, franceta; murko, murkota etc. valjati vb. nsl. valjati, veljati valere, serb. valjati vb.; valjatan adj. — it. vaglia. valov m. serb. alveus, linter. vuk. mik., klruss. valiiv, valov (in Nordungern) Kirme, Trog. — magg. valu. valovati, valuvati vb. nsl. confiteri. jambr., kroat. valovati, bung. — magg. vallani. valovšno adv. klruss. (in Nordungern) es geziemt sicb. — magg. valo. valpot m. nsl. villicus. trub.; vapot lietor. meg.; val¬ pet Amtmann. marc. ; vapška ves Waltendorf. jarn.; bavta ves idem; valpotič Familienname, kroat. valput. glag.-16. jabrb. — ahd. vvaltpoto, mhd. valtpode, vralpode stellvertretender Abge- sandter des Herrscliers. vvack.-leseb. vali, m. asi. vallum, klruss. val, russ. vabi., pol. wal. — mhd. nhd. Wall, lat. vallum, kgmr. gwall. vam m. serb. vectigal. mik., nsl. vama. bung., klruss. vam (in Nordungern), rum. vami.. — magg. vam, ngr. [idtj.ij.iz. vamp, lamp m. nsl. venter. — mhd. vvambe, nhd. bair. Wampe f. Scbmeller 4. 77. vampir m. serb. Wampir, klruss. vampyr, vepyr Wer- wolf, russ. pol. vampir, klruss. opyr, vopyr neben uper, russ. upym, pol. upior. — Ein dunkles W ort. van m. nsl. : na božji van bomo jutro kosili, etwa: mit dem Gedanken an Gott, oder: im Vertrauon auf Gott. steierm. — vgl. nhd. bair. Wabn: in gutem Wabn. Schmeller 4. 80. van: navan adj. nsl. nicbt bis oben voli. Murko: vgl. nagluli etwas taub. — mhd. wan nicbt voli, leer. vancivati vb. kroat. abundare: ako bi jim ča mesa zvančivalo. glag.-16. jabrb. — it. ven. vanzare, it. avanzare. vanger m. nsl. steinerner Thurstock. vip., pol. vvegar Tburpfoste. — Ohne Zvveifel fremd. vanjkuš m. nsl. pulvinar; vankuš. meg. jambr.; vaj- kušna. meg.; vajkušnica. lex., serb. vanjkuš; vaj- kušna. mik., magg. vaiikos. — mhd. vvangekussen. vanoc f. vanoee f. pl. cech. Weihnackten. — mhd. \vi- ben nabten, wibennacbt, nhd. Weihnachten, des- sen zvveiter Tbeil ubersetzt ist. vapsa, vapsuva vb. bulg. tingere. milad. 528. verk. 201. — gr. fitzmcn aor. j3 dopca. varaš m. nsl. urbs. jambr. bung., serb. varoš; vdr- medja, bulg. varoš. milad. 371, klruss. varoš (in Die Fremdwo7'ter in den slavischen Sjprachen. 135 Nordungern), rum. ormegie, alb. varroš subur- bium, Mirk. varoš urbs. — tnagy. varos. varcab: varcab m. pol. Damenstein, klruss. varcaba fenestra, cech. vrhcab. — Ein mir dunkles Wort: vg]. asi. v n,g, cedi. vrh jacere und das ahd. zabal, mhd. zabel Brettspiel, Wurfel. vardeti, vardevati vb. nsl. curam gerere. meg. lex. probare. hung., bulg. vardi servare, curare. milad. 21. 128. 231. 522. 526; vardaet. tetragl.; vardi) f. custodia. izv. 371, nserb. vardovas curare, rum. vardi,. — goth. vards: dauravards, ahd. varten curare, mhd. \varte gebe Acht, beobacbte, nkd. vvardeien. Schmeller 4. 144: serb. vardati atten- dere. vuk. vgl. man mit it. guardare. vardega: vardpga f. pol. iumentum. psal. 77.55; 106. 38,-malg. — vgl. nkd. Waare, bair. War das Vieh, das Beste der Habe. Sclimeller 4. 125. vari f. pl. asi. turris. — gr. /3 apig: nach šaf.-starož. 18. 7. denkt an goth. vari habitantes. variti vb. asi. praecedere. — šaf.-starož. 6. 6; 18. 17. vergleicht goth. faran. varjagi> m. aruss. Varingus; russ. dial. mereator peregrinus; varjaža regio transmarina; homo transmarinus. Dala. — and. varing varangus: asi. wiirde das Wort varegi. lauten. šaf.-starož. 27. 5. varovati se vb. asi. cavere; uvarovati servare; nsl. varovati custodire; varovati se cavere; varati obser- vare. hung.; prevariti decipere. rib. jambr. prip. 230; prevara insidiae. habd. jambr.; varen secu- rus; nevaren periculosus; varovčin pastor; varež Schveinstelle. Krain, bulg. vara attendere. milad. 537. verk. 3. 366; prevara fraus. milad. 147.158, kroat. var imati custodire. luč., serb. varovati, obarovati, obarati vb. danič.; varati vb. decipere; varancija fraus; varka dolus. mik.; varkom dolose. mik., klruss. varovaty vb .,pol. vara! vorgesehen! — goth. vars visan vr,fs.iv ; varei cautio, ahd. var intentus; bivaron servare, mhd. var attentio. vatah, vatažko m. klruss. praefeetus pastoribus. — rum. vi>tav dux. vatra f. serb. ignis, klruss. vatra, russ. vatruclia eine Art Kuclien. — alb. rum. vatri, focus, fundus do- mus: vgl. it. fuoco mit lat. focus. Diez, vorterb. 1. 193. važa f. nsl. cespes. meg. lex.; važevina neben rušina. — nkd. Wasen, ahd. waso, mhd. vase, fz. gazon. veherja, vegerja f. klruss. Art Tanz. band. — vgl. pol. v^gierka, bei Linde nur in den Bedeutungen: Ungarin, ungarischer Pelz, Siibel, ungarische Pflaume naehgeviesen. velenca f. serb. lodicula. mik.; velcnac stragulum, nsl. velencia culcitra. jambr., pol. welens Waffenrock, alb. vebhnzi) stragulum. — vgl. magy. velencze Venedig, daher vohl ein nach der Stadt Venedig benanntes Kleid. veleti), voloti) m. aruss. gigas. aleks., klruss. velet, band.; veleten. izv. 3. 24.; velyt, velyteh; vely- tyča. — Von dem Volkernamen der Veleten oder Lutizen. šaf.-starož. 44. 2. 3. velut m. serb. holosericum. danič. mik. — it. velluto, ven. velludo, ngr. fieloOdov. veli.badnm. asi. camelus; veli.bladi. schon im 13. jahrh., pol. vielblad, aruss. velsbludn, velbljudi>, vel- budi>, russ. verbljudi), klruss. verbljud, lit. ver- bludas. — goth. ulbandus aus elephantus durch roman. Vermittlung, ahd. olpenta, asch. olvunt, ags. olfend, and. ulfalldi, mhd. olbende, afz. oli- fant. Aus der Form der altesten Denkmaler veh.badi, entvickelte sich, allerdings schon sehr triih, unter Einvvirkung von bladi, error, vagatio die Form veltbladi>; noch vveiter entfernt ist das in russ. Quellen vorkommende veli>bljudi>, wor- aus durch Dissimilation verbljudi> entstand. Der Ansicht, veltbladi> sei die vahre Form, die als ein hus vele multum und bladi) error, vagatio be- stehendes possessives Compositum anzusehen sei, vviderspricht das Zeugniss der altesten Denk¬ maler und setzt an die Stelle der wissenschaft- lichen die Volksetymologie: vgl. ztschr. 4. 207. Man vgl. das umdeutsehende ahd. helfant, das unter dem Einflusse von helfan sich gebildet hat. veo m. gen. vela serb. vel um; veleta, pol. velon, alb. vb1i> Vorhang. — lat. velum, mhd. vele Mantel. nhd. bair. vela n., veil m. Schmeller 1. 626; 4. 55. vermaš m. serb. summus dux exercitus. — nhd. Feld- marschall. vertep m. serb. praesepe Christi. — Aus dem russ. vertepi): serbisch viirde das Wort vrtap lauten. vice f. pl. nsl. purgatorium, serb. vice. mik. — ahd. vizi n., mhd. vize poena, purgatorium, infernus, nhd. bair. Weize, Weiz f. purgatorium. Schmel¬ ler 4. 205: dagegenpoZ. czyšciec vic n/id. Fege- feuer nach dem lat. purgatorium, ngr. novpga- TlhplOV. vidati vb. serb. mederi. — vgl. rum. vindek medeor. videni m. nsl. Ortsname: Udine und sonst. — ahd. videmo, vidimo, mhd. vedemo Grundstiick, das einer Kirche gehort; Pfarrhof, nhd. Witthum, nhd. bair. Widem. Schmeller 4. 32, gottsch. Widem Dienstacker des Pfarrers. Elze 65, tir o L Wid’n Pfarrhaus. Schopf 814, osterr. Wimme. Hofer 3. 296. Dr. Franz Miklosich 136 vigenj m. gen. vignja nsl. Hiitte zur Verfertigung von Nageln; vižec, serb. viganj gen. vignja in- cus; officina fabri. vuk. — Ein Wort unbekann- ten Ursprungs. vika f. serb. vicia sativa. mik., rus s. vika, pol. wyka. — ahd. wikka, mhd. nhd. Wicke, bair. Ficke. Schmeller 1. 510, lat. vicia. vikija f. asi. vas vinarium, bulg. vikija. milad. 415; vičija poculum. milad. 537, kr o at. vica ampulla. verant. — vgl. ngr. fivxtov, fi0xoq. duc. vile f. pl. nsl. exequiae. m ar c., kroat. vilija: na viliju svetoga Matije. glag.-16. jabrh. — lat. vigiliae. vinar m. nsl. Wienerpfennig. — nhd. Wiener (Geld). vino n. asi. nsl. bulg. serb. etc. vinum, uva, vitis, vi- nea. — lat. vinum, goth. vein, ahd. mhd. win, and. vin. vira f. aruss. Wergeld. nest., pol. wargielt, vergielt. — mhd. vergelt: es befremdet, dass im aruss. der zvrnite Theil, der ja wesentlich ist, abgefallen ist. virostuvati vb. nsl. vigilare. jambr., kroat. virost vi¬ giliae. — tnagg. virrasztani. visikosti. m. aruss. annus intercalaris; visokosti,m> adj., russ. visokost, visektosi,, bulg. visokošna godini,. izv. 3. 391, rum. visekt, alb. višek. — gr. fil. c7sy.ro?, fičastroe, lat. bissextus. vistijarr, m. asi. praefectus aerarii, aserb. protovisti- jart, protobistari., pol. westyjarnia Kleiderkam- mer der Kldster, rum. vistieriu; vistierie thesau- rus. — mgr. firi3Tt.dpi.os vom lat. vestis: vgl. asi. riztnica. višnja f. asi. cerasum apronianum, nur im adj. viš¬ nja vi, fuscus nachvveisbar, nsl. višnja, bulg. višnu, serb. višnja; višanj cerasi austerae genus, oserb. višen, nserb. višna etc., lit. višna, leti. vešna, rum. višini,, višm,, alb. višje, ngr. fitarjvčv, fitavvid. — Dunklen Ursprungs, vielleicht deutsch: mhd. vvihsel, nhd. Weichsel. vitezb m. asi. nsl. vitez miles. trub. habd. bung. eques. meg., serb. vitez beros; eques. danič., magy. vi¬ tez, rum. vitez fortis: hielier gebdrt auch pol. zvveiežvč vb. vincere: wy fiir wi steht in Folge ein er Verwecbslung mit der praepos. wy. — Der Name fiihrt auf Witing, das sicli durcb die Silbe ing als deutscli ervveist, und mit dem das slav. Wort von šaf.-starož. 18. 8. zusammengestellt vvird: Safarfk fiihrt vitezu auf den dem Trebellius Pollio (vita Claudiani c. 6.) als Vittingui und dem Sidonius Apollinaris vi. so wie dem Aurelius Victor caes. c. 35. als Vithungi bekannten, nacb seiner Ansicbt gotbiscben, Stannn zuriick, wel- cber von der Iviiste des baltiscben Meeres in Ver- bindung mit anderen deutscben Starnm.cn im J. 269. einen Zug ins romische Reich unternahm. Man kann auch an die Witinge denken, die vom 13. Jabrh. an — sie vrerden zuerst in einer Ur- kunde von 1299 erwahnt — als vornebmste ein- geborne Edle des Samlandes (Jeroseh. 69), als Freie und als Dienstleute des deutscben Ordens in Preussen vorkommen (Scriptores rerum prus- sicarum 1. 104). Das spate Auftroten des Wortes vitezu in den slav. Sprachen scbeint fiir die letz- tere, die allgemeine Verbreitung desselben fiir die erstere Zusammenstellung zu sprecben. viza f. nsl. huso. jambr., pol. viz, cech. vyz, vyza, klruss. vyzyna caro busonis. — ruagg. viza. viža f. nsl. Weise. trub.; vižati vb. weisen. — ahd. wis£i, it. guisa. Diez, worterb. 1. 235. vižla f., vižel m. nsl. Spiirhund. meg., serb. vižao. vuk., russ. vyžlec r b, vyžliki> m. vyžlica, vyžlovka f. vyžlja n., klruss. vyžla (in Nordungern), pol. wyžel, rum. višli,. — vgl. magy. vizsla: zwei- felbaft. vlabu m. aserb. Romanus; Vlabus; pastor; auch bei denMahrern und Slovaken bedeutet vlach pastor; sonst ist es mit dem nhd. \valsch in der Bedeu- tung identisch. — ahd. walah, mhd. walcb: das slav. Wort ist sicber aus dem Deutscben entlebnt : vgl. meine Abbandlung iiber die slaviscben Ele¬ mente im Rumuniscben 1. vlasfimija, vlasvimija f. asi. blaspheinia; vlaspimijati, vlaslimljati, vlasvimljati, vlasiimisati, vlasvimisati, vlasvimisovati, vlasimisati vb., rum. blesti,m. — gr. filao^rigsiv. vojt: wojt m. pol. Vogt, russ. dial. vojti,; ključ voj ti, (staršina ključa, volosti), klruss. vijt. — mhd. vo- sret aus vocatus fiir advocatus. vordovaš vb. nserb. werden. — nhd. verden: vgl. gratati. vorga m. serb. sutor. mik. — magy. varga. voščiti vb. nsl. cupere; všeč fiir vošeč particip. praes. gratus, klruss. vinšovaty vb., pol. winszowač. — ahd. vunskjan optare, mhd. nhd. viinscben. vrator, prator m. serb. monachus. — lat. frater, vrbovati vb. serb. milites comparare, klruss. verbo- vaty vb., russ. verbovati, vb. — nhd. \verben. vrdača f. nsl. griine Pflaume. — it. verdacchia. vrčdi, m. asi. : nevrčdu si>tvoriti reprobare; unrich- tig nevrjadi, fiir nevrpdi,. ostrog., nsl. za vrčd imeti. res. 6; vreden, bulg. vreden, milad. 27. 319. 519, serb. vrijedan, rum. vrednik. — ahd. werd, mhd. vrert, werdes, nhd. wert, daber klruss. vart ,pol. vart, apreuss. \verts, lit. vertas, lett. verts. 137 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. vri.čb m. asi. urceus; vri.čbva dolium, nsl. vrč fide- lia. lex., kroat. serb. vrč poculum. vuk. urceus. mik., rum. určeor. -— lat. urceus, goth. aurkeis, ahd. urzeol, urzol aus urceolus. vrati. m. asi. hortus, nsl. vrt, kroat. vrt, vrtal. — goth. aurts Kraut; vaurts Wurzel, ahd. mhd. vvurz; asi. vratogradb, goth. aurtigards Garten. šaf.-starož. 6. 6; 18. 7. vtragati se vb. nsl. taedere: meni se vtraga. trub.; vtragljiv adj.; vtraga me je, vtraga me je bilo. — mhd. betragen: mich betraget. vbpiti vb. asi. clamare, nsl. vpiti vb., serb. vapiti, upiti vb.; vapaj, rus s. dial. vopitb, vopetb vb.; vopb, vapi. m., vopa, vapa f. — vgl. goth.\ opjan, vvuofan, mhd. vvuofen. vtdova f. asi. vidua, nsl. vdova etc., rum. vbduvb, vi.duv. — vgl. lat. vidua, goth. viduvo, ahd. vvituvva. žagar m. serb. canis venatici genus: hrti i žagar i bulg. i.rti i zbgbri. milad. 52. 67. 248. — vgl. alb. zaghar Windhund, ngr. 'Ca.-jb.pi Spiirkund. zamčriti se vb. nsl. offendere; zamera offensio. habd. — Gebildet nach dem nhd. sicli vermessen, mhd. sich vermezzen. zegar m. pol. liorologium, Jclruss. dzvgar, dzygary. izv. 3. 88, nserb. zeger, nsl. cegar. habd. jambr., magy. czegcr. — nhd. Seiger vom mhd. sigen sinken, urspriinglich die Sand- oder Wasseruhr. vveig. 2. 675. zevgart m. aserb. iugum, bulg. zegvar. verk. 224; zevgaričbn adj. milad. 386. — gr. l^svydpiov. zmirna, smirna f. asi. mvrrlia; izmjurtni. adj.; osmrt- nent. nicol., ahd. smyrn. — gr. ap.vpva. žaga f. nsl. Sage; žaganica asser. lex. — ahd. saga, mhd. sage, nhd. Sage: serb. šega Jima. vuk. stammt aus dem it. sega. žagiel m. pol. Segel. — ahd. segal, mhd. segel, nhd. Segel (daher auch fz. cingler. Diez, vrorterb. 1. 382), lat. sagulum. Žalik žena f. nsl. ein iiberirdisches Wesen bei den Slo- venen in Ivarnten: Žalik žene v pečinah stanujejo, pa v vigred se prikažejo iz pečine in kličejo „paur (kmet), sej bob“, in če kmet seje, kdar mu Žalik žena ukaže, tedaj ima dobro leto. — nhd. Salige Fraulein oder die Saligen: vgl. Zeitschrift fiir die Mythologie 1. 291. Schopf 578. žarnogel m. gen. žarnogla, nsl. clavus. meg. trub. — nhd. bair. Scharnagel," Nagel zu Schindeln. Schmeller 3. 383. žart m. pol. Scherz, russ. dial. žar b, o serb. nserb. žort, klruss. žart, žert; žartovaty vb., magy. zsertelodik. — nhd. Scherz, it. scherzo. Diez, vrorterb. 2. 60. žbir m. serb. explorator, pol. zbier. — it. sbirro, ven. sbiro. žegnati vb. nsl. benedicere; žegen benedictio, klruss. žehnaty ša Abschied nehmen, pol. žegnač, žegnač sie. — ahd. segan, mhd. segen vom lat. signum (crucis). želita f. nsl. Laugenvvasche; žehtati vb.; mlečna ža- litarka muletra. jambr. — nhd. bair. sechteln. Schmeller 3. 194. željar m. nsl. incjuilinus. habd. jambr.; želar advena. hung., serb. žiljer, rum. želeriii, magy. zseller. — Ein mhd. sideltere in der Bedeutung von Ansied- ler voraussetzend. žemčugb, ženčugb, žbnčugb m. russ. gemma, eig. margarita, klruss. žemčuh. kul. 2.11, lit. žemču- gas. — Dunkel: man vergleicht tatar. turk. indžii. izv. 1. 86; afgh. džuman margarita und gr. Čdu-jf, lapidis pretiosi species. Pott 2. 1. 811. ženso m. gen. žensota; žensev gen. žensva nsl. Namensvetter. — it. ven. zenso; nach Boerio vom lat. gens. Žida f. nsl. sericum; zidan adj., aruss. šida, oserb. zida, nserb. Zyže n., let. zide. — ahd. sida, mhd. side, nhd. Seide, ir. sioda, aus ml at. seta, it. seta. Diez, vrorterb. 1. 379. beitr. 2. 279. 280. weig. 2. 674: vgl. godovablt. židin r b, Židovim., ijudej m. asi. iudaeus, nsl. Židov, serb. Žid, Židov, aserb. žudij. danič., russ. Židi., klruss. pol. nserb. žyd, oserb. žid, lit. židas, lett. žids, rum. Židov, magy. zsidd. — gr. touoafoc, lat. iudaeus. žlasti, žlada; žlesti, žleda vb. asi. rcddere. sup.; žladva damnum. sup. — goth. gildan: usgildan, fragil- dan retribuere; gild tributum, ahd. geltan, nhd. gelten: die media d zeugt fiir Entlehnung aus dem goth. žmaganje n. nsl. contumelia. lex. — ahd. s mahi, it. smacco. Diez, vrorterb. 2. 65. žmalj, žmuo, žmul m. serb. poculum. vuk. calyx. mik., aserb. žmulbkb. danič. — vgl. lat. cucumula von cucuma, daher vielleicht fiir čmul. žold, žovd m. nsl. salarium, stipendium. meg. merces. trub. denarius. hung. militia, bellum. lex.; žoldo- vanje bellum. rčs.; žolner miles; zolnir, klruss. Žolnir, žomnir miles, pol. žold; žolnierz. — mhd. solt, soldenasre, nhd. Sold, lat. solidus, soldus: milites habuit ad soldos. duc.: vgl. soldat. žrebel, žebel, ži.bi.lj m. nsl. clavus; žrebelj. res.; žebel impages. lex.; žbbidjnik Bohrer; žbica Denkschriften der philos.-histor. Cl. XV. Bd. 18 Dr. Franz MiklosicTi 138 Schuhnagel; žbičar; žbičarija, bech. hfeb. — ahd. grebel, grebli paxillus, mhd. grebel, žrg, žrh m. nsl. Sarg. — ahd. sarh, mhd. sarc, nhd. Sarg, m lat. sarcha. žuli m. nsl. fenus. trub. bung.: denarje na žuli dati. trub.; žoj, žoja. bung. — Nicht slavisch. žuka, žukva f. seri. spartium iunceum; žuka scirpus. mik., kroat. žuka genista. verant. — it. giunco. župani), župuni) m. russ. vestis genus; zipum,, Jclruss. župan, pol. župan, seri. zubun, Jcroat. župa, glag., nsl. zobun. habd.; zobunec. meti., lit. župonas, rum. zi>bun, žube, magy. zubbony, tiirk. zubun. — mlat. jupa, it. giuppa, giubba, ven. zupon, zipon, fz. jupe, jupon. Diez, vrorterb. 1. 216, mhd. jope, juppe, gippe. župli>, župeli) m. asi. sulfur, aseri. župelfc. danič., Jclruss. župel. band., russ. župeli), nsl. žveplo. — goth. svibls, ahd. suebal, sueful, nhd. Sch\ve- fel: vgl. asi. sera und kamy gorp. žvegla f. nsl. fistula; žveglja. habd. — ahd. suegala, suegila, mhd. swegele, swegel, nhd. Schwegel f. Schmeller 3. 533; goth. sviglja dcr Pfeifer. Abkiirzungen, Afz. altfranzosiseb. Ags. angelsachsisch. Ahd. altbochdeutseh. Akt. Akty otnosjaščije sja ki) istorii zapadnoj Ros¬ si i. Petersburg. 1846—48. 3 voli. Ali. albanesiscb. And. altnordisck. Aruss. altrussiseh. Aseri. altserbiscb. Asi. altslovenisch. Asp. altspaniscb. Bair. bairiscb. Band. Starosvetskij bandurista. Moskva. 1861. vol. III. Bel. I. Belostenec, Gazophylacium seu latino-illyri- corum onomatum aerarium. Zagrabiae. 1740. Blanch. Fr. Blancbus, Dictionarium latino-epiroti- cum. Romae. 1635. Bulg. bulgariscb. Cank. A. und D. Kyriak Cankof, Grammatik der bulgarisehen Spraebe. Wien. 1852. Celt. celtiscb. Gech. čechisch. Due. Ducange, Glossarium ad scriptores mediae et infimae graccitatis. Lugduni. 1688. 2 voli. Bzagat. džagataiscb. Frisch, J. L., Teutseb-lateiniscbes Worterbucb. Ber¬ lin. 1741. 2 voli. Fz. franzdsiscb. Gael. gaeliscb. Geg. gegiseb (albanesiscb). Glag. glagolitiscb. Gr. griechisch. Gutsmann, O., Deutsch-windisches Worterbuch. Kla- genfurt. 1789. Habd. J. Habdelič, Dictionar ili reči slovenske etc. U Nemškom Gradcu. 1670. Ilofer, M., Etymologisches Worterbueh der in Ober- deutscbland, vorziiglicb aber der in Osterreich iiblicben Mundart. Linz. 1815. 3 voli. Hung. Bezeicbnung derSprache der in Ungern woh- nenden Slovenen und Kroaten. Istr. Bezeicbnung der Sprache der in Istrien vohnen- den Kroaten, lt. italieniscb. Izv. Izvestija imperatorskoj Akademii nauki,. Sankt- peterburg. vol. I—X. 4. Jamir. A. Jambrešič, Lexicon latinum interpret. illyr. german. et bung. locuples. Zagrabiae. 1742. Klruss. Kleinrussiscb. Kozler, P., Kratek slovenski zemljopis. Na Dunaju. 1854. Krain. Das neuslovenische in der Mundart Krains. Kresznerics , F., Magyar Szotar. Budan. 1831—1832. 2 voli. Kroat. kroatisch. Kulisz, P., Zapiski o južnoj Rusi. Petersburg. 1856—7. 2 voli. Kymr. kymrisch. Lat. lateinisch. Let. lettisch. Lex. ein handschriftliches Worterbuch des Neuslove- nischen aus dem 18. Jahrhunderte. 139 Die Fremdworter in den slavischen Sprachen. Linde, S. B., Slownik jezyka polskiego. Warszawa. 1807 — 1814. 7 voli. ' Lit. litauiscli. Lomi. lombardiscli. Luč. H. Lučič, Skladanja. U Zagrebu. 1847. Magij. magyariscli. Marc. P. Marcus, Glossarium slavicum. Wien. 1792. Mdrton, J., Ungar.-deutsches und deutscli-ungar. Wdrterbuck. Wien. 1810—1811. 2 voli. Meg. H. Megiser, Dictionarium quatuor linguarum. Graecii. 1592. Meti. Bezeicbnung von in Mottling (Metlika) ge- brauchlichen nsl. Wortern. Mhd. mittelhocbdeutsch. Mik. J. Mikalja, Thesaurus linguae illyricae. Laureti. 1649. Milad. D. und K. Miladinovci, Bolgarski narodni pdsni. Zagreb. 1861. M lat. mittellateinisch. Mong. mongolisch. Mrum. macedorumunisch. Murko, A. J., Deutsch-slowenisches und slovrenisch- deutsches Worterbucb. Gratz. 1833. 2 voli. Ngr. neugriechisch. Nhd. neuhochdeutsch. Nserb. niederserbisch. Nsl. neusloveniscb. Oserb. oberserbisch. Pjes.-Iderc. Srpske narodne pjesme iz Hercegovine. U Beču. 1866. Pjesme. Serbisehe Volkslieder (handscliriftlich). Pol. polniscli. Polab. polabiscb. Popovič, J. S. V., UntersucbungenvomMeere. Frank¬ furt und Leipzig. 1750. Pr. provenzalisch. Poger, J., Piešni ludu polskiego w gornym Szlasku. Wroclaw. 1863. j Rum. rumuniscb. Russ. russisch. Schmeller, J. A., Bayerisches Worterbuch. Stuttgart und Tiibingen. 1827—1837. 4 voli. Schdpf, J. B., Tirolisches Idiotikon. Innsbruck. 1866. Serb. serbisch. Siebenb. Die Bulgaren in Siebenbiirgen. Denkscliriften. Sp. spanisch. Steierm. Das Neuslovenische in der Mundart der Steiermark. Stulli, J., Bječosložje. U Dubrovniku. 1806. Tetragl. Lexikon tetraglosson, abgedruckt in M/. Martin Leake’s Researchcs in Greece. London. 1814. 383—402. Tosk. toskisch (albanesisch). Trub. Primus Truber, Ubersetzung des Neuen Te- stamentes. Tiirk. tiirkiscb. Večerngči (Journal). Lemberg. 1863. Ven. venetianiscb. Verk. S. I. Verkovid, Narodne pesme makedonski Bugara. U Beogradu. 1860. I. Vuk Stef. Karadžid, Srpski rjecnik. U Beču. 1852. Wac/c. W. Wackernagel, Die Umdeutschung frem- der Worter. II. Ausg. Basel. 1863. Weig., F. L. K. Weigand, Deutsches Worterbuch. Giessen. 1857—66. 2 voli. Wruss. \veissrussisck. Ztschr. ZeitschriftfiirvergleichendeSpraclifoi’schung Berlin. 1852. Verbesserungen. Zusatze. Seite 73. a. Zeile 2. aba fiir aab. „ 73. b. „ 8. binzuzufiigen jajer. pjes-hero. 324. „ 73. b. „ 19. Sammt fiir sammt. „ 74. a. „ 43. 44. analogij, natogij, naloj fur analogij eto. „ 74. b. „ 30. Engel fiir engel. „ 75. a. „ 28. alb. anankas fiir anankas. „ 75. b. „7. Aser fiir aser. •• Seite 77. a. Zeile 31. Barbe fiir barbe. „ 77. b. „ 30. Batzen, Betz fiir batzen, betz. „ 77. b. „ 33. Dunaj fiir dunaj. „ 118. b. „ 45. podir ist po und dirb vestigium. „ 124. a. „ 14. samovart m. russ. — tatar. sanabar. Rad- loff. Die Sprachen der tiirkischen Stiimme Siidsibiriens. Petersburg. 1866. I. XV. 140 N a c h w o r t. Die Scheidung jener Bestandtheile einer Sprache, welche deren urspriingliches Eigen- thum bilden, von denjenigen, welche sie spater durch Entlehnung von anderen erworben hat, ist eine den Sprach- und den Alterthumsforscher in gleichem Grade interessirende Aufgabe. Es ist in diesem kurzen Nachvvorte nicbt meine Absicbt den Gewinn darzulegen, den der eine und der andere aus einer solcben Untersuchung schopfen kann; ich will nur im Allgemeinen die Art der Behandlung des Gegenstandes andeuten. Die Abhandlung enthalt nur jene Fremdworter, die fiir den Sprach- oder Alterthums¬ forscher eine grossere Wichtigkeit haben; ferners diejenigen, deren Ursprung schwieriger zu erkennen ist, entweder weil bedeutende Veranderungen des Lautes oder der Bedeutung ein- getreten sind, oder weil die Sprache, aus der das Wort entlehnt ist, zu den weniger bekann- ten gehort. Von Eigennamen habe ich nur jene aufgenommen, die man irrig fiir slavisch gehalten hat: eavtat, dunaj, so wie einige Appellative, welche man mit Unrecht fiir entlehnt anzusehen pflegt: stukanx. Der Leser wird in der Abhandlung auch die aus anderen Spra- chen, namentlich der magyarischen, riickentlehnten Worte finden: akov, astal, balaton, ren- deluvati, serenča, saraka. Die Entlehnungen einer slavischen Sprache aus einer anderen sind nicht sehr zahlreich: serb. vertep, das aus den russisirten Kirchenbuchern stammt; das klruss. pljontro (pl’ontro), das, neben dem einheimischen pjatro vorkommend, aus dem poln. piatro entlehnt ist: hieher gehort auch klruss. tengyj robustus (pol. tegi: vže sa zrobyl ten- gyi panyč. kaz. 27), wofiir die einheimische Form tuhyj (asi. tagx) lauten wiirde. Die aus fremden Sprachen stammenden Suffixe haben gleichfalls eine Stelle gefunden: anca, egx. Auch die fremden Sprachen nachgebildeten Ausdriicke sind nicht vernachlassigt worden: nsl. stariši die Altern, tčlovo Frohnleichnam; zamera die Beleidigung; hieher gehort nsl. serb. dopasti se bulg. dopada se, placere, dem das deutsche gefallen als Vorbild zu Grunde liegt; das sveta noč der ungrischen Slovenen beruht auf dem deutschen Weihnachten, aus dem die Bohmen wdnoc gemacht haben, dessen erster Theil vi fiir weih mit einer Modification des Lautes beibehalten, der zweite Theil noc fiir Nacht iibersetzt ist. Das slav. tbmtnica carcer hat am md. vinsternisse (Ztschr. 14. 44.) ein Pendant. Manche Ausdriicke verdanken ihre Form der Volksetymologie, so drenopolje fiir adrianopolis, dessen erster Theil als dren cornus aufgefasst erscheint, wahrend man im zweiten polje campus erblickt, welches letztere auch sonst haufig vorkommt: tripolje, tripolis. Wo ich an der Bichtigkeit einer Zusammenstellung zwei- felte, habe ich meinen Zvveifel durch ein dem fremden Worte vorgesetztes vgl. angedeutet. In vielen Fallen unterliegt zwar die Zusammengehorigkeit der Worte keinem gegriindeten Be- denken, doch kann daruber gestritten werden, aus welcher von mchreren Sprachen, die alle das Wort haben, dasselbe entlehnt sei; manche Fremdworter des Polnischen scheinen nieder- deutschen Ursprungs zu sein: rada, szukač. Herrn Prof. Dr. Fr. Miiller in Wien und meinem ehemaligen Zuhorer, Herrn A. Seme- novič in Petersburg, sage ich fiir ihre werthvollen Mittheilungen meinen warmsten Dank.