Narodna ir> uni^r-.ietna ijižnics v Ljubljani . v' FONTES HISTORICI A XIII AD XIX SAECULUM COLLEGIT, DIGESSIT ET INDICE ANALITICO INSTRUXIT Dr. LUCAS JELIČ Professor Historiae Ecclesiasticae et Juriš Ecclesiastici in Serninario Theologico Centrali Jadrensi. VEGLAE MCMVI. SUMPTIBUS EPHEMERIDIS „SLAVORUM LITTERAE THEOLOGIGAE* PRAGAE FONTES HISTORICI A XIII AD XIX SAECULUM COLLEGIT, DIGESSIT ET INDICE ANALITICO INSTBUXIT Dr. LUCAS JELIČ Professor Historiae Ecclesiasticae et Juriš Ecclesiastici in Seminario Theologico Centrali Jadrensi. SUMPTIBUS EPHEMERIDIS „SLAVORUM LITTERAE THEOLOGICAE" PRAGAE. e>5 Typis expresserunt „Kurykta“ Veglensis, E. Vitaliani Jadrensis et Officina Typographica Catholica Labacensis. EXCELLENTISSIMO ET REVERENDISSIMO DOMINO DOMINO GEORGIO POSILOVIČ ZAGRABIENSI ARCHIEPISCOPO PROVINCIAE CROATICO-SLAVONICAE METROPOLITAE etc. etc. SYLLOGE HAEC HISTORICA PROBANS ET GONFIRMANS PRIVILEGIUM LINGUAE PALAEOSLAVICAE BENEF1GIUMQUE SLAVIGAE VULGARIS IN SACRA ROMANA LITURGIA IVS PARTIGULARE COMMUNE GAETERIS AEQUIPARATUM ILLYRICI OCCIDENTALIS AD JURISDICTIONEM ORIENTALIUM EGGLESIARUM SPECTANS A SS. LATERANENSI IY° ET TRIDENTINO CONGILIIS PLUR1BUSQUE S. ROMANAE SEDIS PONTIFIGIBUS ITERATIS L1BRORUM SAGRORUM EDITIONIBUS OVATVOR SEMINARIIS 1LLYRIGIS EREGTIS AB ADVERSARIIS INTERNIS EXTERNISQUE DEFENSIONE A XIII AD XIX SAEG. PAGIFIGAE FRUITIONIS GONSERVATIONE REGOGNITUM TIBI HAEREDI PROVINCIAE METROPOLITICAE S. METHODII VENERATIONIS ET GRATI ANIMI PIGNUS D. D. * / I Summa rerum omriium quae lioe volumine eontinentur. Proemium Index Analiticus ad Fontes Liturgiae Glagolito-Romanae a XIII ad XIX saeculum . I—XLVII. \ \ v proemium. Quum iam cura et studio clarissimorum virorurn J. A. Ginzel, J. Prodan et Fr. Pastrnek, documenta historiam Liturgiae Slavicae antiquioris periodi illustrantia plurima prodiissent, illa vero historiae Liturgiae Glagolito-Romanae sequentibus saeculis illustrandae, adhuc in unum non col- lecta sint, hac Sylloge liaec complectenda aggressi sum us. Fontes historicos inde a XIII. saeculo, quando iam Liturgia Glagolito-Romana in Slavoniae provinciis, apud Croatas nempe Slovenos Serbosque, iure communi parti- culari caeteris tune vigentibus aequiparato, invaluerat, colligentes, documenta prospera et adversa fata, naturam juridicam vel topographiam eiusdem illustrantia, civilibus vel mere litterariis demptis, saeculorum serie digessimus; quo facilius deinde detegenda, quin series chronologica innovetur, addi possint. Ne ambitus huius Sylloges nimis augeretur, quae maioris momenti sunt documenta in extenso, adiaphoris binc inde demptis, epigraphica iam edita necnon ad libros liturgicos et ad alia minoris momenti spectantia, in regesti formam redacta, ut brevitati consuleremus dedimus. Quum vero dum haec praelo tradebantur, nonnulla documenta accessissent, in Addendis ad finem cuiusque saeculi, retenta tamen numeratione et paginatione sui cujusque saeculi, adiecimus. Indice Analitico huic volumini adjeeto praecipuarum materiarum conspectus, speciali cura ad rem topographi- cam habita, exibetur. Errores typographicos minoris momenti Lectori bene- volo corrigendos relinquimus; menda vero, quae sensum minuunt vel obscurum reddunt, in fine cujusque saeculi corrigenda curavimus. Syllogen liane praelo tradentes illis viris, qui manum adiutricem nobis porrexerunt, gratias agimus: Excellen- tissimo Domino Zagrabiensi Metropolitan Doctori Georgio Posilovič, cujus munificentia faetum est, ut exploratio fontium nostrorum brevissimo tempore absoluta sit; illu- strissimis Dominis Matthaeo Domnio Dvornik Metropolitae Jadrensi et Doctori Vincentio Pulišič Sibenicensi Episcopo; necnon Magnifico Viro Doctori Francisco Vio Praefecto Fluminensis municipii, quorum peculiari favore pluria do- cumenta accessibilia nobis fuerunt. Illustrissimus Dominus Doctor Franciscus Volarič Protonotarius Apostolicus ad in s tar et Decanus capitularis Veglensis; professor Aloysius Špinčič Castavensis; professor Franciscus Bulič Camera- rius ad honorem S.S. Spalatensis; Petrus Škarica sacerdos Podgradjensis et Vincentius Premuda sacerdos Bescanus generose nobis suas collectiones excerpendas obtulerunt. Doctor Joseph Gruden professor Labacensis fragmenta eodieum glagoliticorum in terris Slovenicis recenter de- tecta communicavit; Joseph Vajs sacerdos Pragensis et Academiae Palaeoslavicae Veglensis Scriptor, Roclius Počina professor linguae palaeoslavicae in Seminario Theologico Centrali Jadrensi, Doctor Matthias Murko professor Universitatis Graecensis in fontibus aperiendis benevole nos coadjuvarunt; Vincentius Zamlič decanus Voloscensis, Joseph Polič senior Fluminensis canonicus, Matthaeus Marušič professor in Sušak, Nicolaus Gjivanovič sacerdos Ragusinus, Matthaeus Dudan professor Venetiis degens, Fr. Stephanus Ivančič et Joannes Maria Žgalič Tertii Ordinis S. Francisci Jadrensis conventus vel consilio in fontibus detegendis vel in ipsis deseribendis nobis prae- sto fuere. Reverendo Patri Ludovico Brrfsič Tertii Ordinis S. Francisci Veglensis conventus et Nicolao Batistič pro- fessori Jadrensi in plagulis corrigendis sociis, speciali gratitudine devicti sumus. Jaderae in Festo SS. Cvrilli et Methodii 5 Julii 1905. / Dr. L. Jelic. / j \ v. • f 5 !; ( FONTES LITURG1AE GLAGOLITO-ROMANAE XIII SAECULI j, 121 j, n—jo Novevnbris , Latentni. Concilium Lateranense IV, Generale XII ab Innocentio III. Ponte- fice celebratum varias linguas liturgicas aequiparat. IX. Canon de diversis ritibus in eadem fide. Quoniam in plerisque partibus infra eandem civitatem atque dioecesim permixti sunt populi diversarum linguarum, habentes sub una fide varios ritus et moreš, di- stincte praecipimus, ut pontifices huiusmodi civitatum sive dioecesum provideant viros idoneos, qui secundum diversitatem rituum et lingua rum divina illis officia celebrent et ecclesiastica Sacramenta ministient, instruendo eos verbo pariter et exemplo. Decretales Gregorii IX, Lib. I. Tit. 31. cap. 14 sub summario. »Gum in ci- vitate vel dioeCesi sunt populi diversarum linguarum, Episcopus debet providere eis per viros idoneos, qui secundum varietatem linguarum officia eis celebrent, e sacramenta ministrent. Et si urgens est necessitas, eonstituet šibi vicarium rontm- ccm illis linguae, non tamen propter hoc eadem dioecesis debet nabere duos pi copos«. Cfr. Potthast, Regesta Rom. Pontificum ad a 1215, I, p. 437. Auctor gravissimus in rebus liturgicis, de Canone hoc Lateranensi, haec adnotat. »ts is beachtensweith dass — das vierte allgemeine Concil in Lateran (1215) nicnt daran dachte, fflr das ganze Abendland die Feier des Gottesdienstes m latemischer Sprache vorzuschreiben, vielmehr- die Bischofe (can. p) ausdrucklich verp ic e , dafur zusorgen dass auch fur jene Christen innerhalb ihrer Diocese, welcne emen anderen als den romischen Ritus haben, nach ihrem Ritus und in der bei i nem herkommlichen liturgischen Sprache regelmassiger Gottesdienst gehalten werde« . . lhalhoffer, Handbuch der kath. Liturgik I. (1887), 408. 2 . 1222 , Spalati vel Albi. Nicolaus clericus Arbensis describit Psalterium Glagoliticum ex codice Psalterii Glagolitici, quem Theodosius archiepiscopus Salomta- nus (Spalatensis) impensis suis a. 885.-892 confici mandaverat, prout ex sequenti adnotatione glagolitica in eodem, nune vero deperdito, co¬ dice, patet: Anno Incarnationis Dominicae 1222. Honorio Summo Pontifice, Friderico et Roberto Imperatoribus, Rege Hungarorum Andrea, Gonzello Spalatensi Archiepiscopo. Clericus Arbensis Nicolaus ex alio similiter Psalterii, impensis et mandato Theodori (sic) ultimi Salonitani Pontificis, Slavonica lingua manuseripto codice, fideliter deseripsit. Assemani, Kalendaria Ecclesiae Universae, Tom. IV. Caput IV. §. XVIII. »In- quiritur in Psalterium Slavicum tempore Theodori ultimi Salonitani Archiepiscopi exaratum: simulque obstenditur illud nonnissi sub Jo, VIII. Papa conscriptum, et JELIČ, FONTES Pars I. , , x * 6 Fontes liturgiae ex versione Sacrarum scripturarum a SS. Cyrillo ac Methodio elaborata de- sumptum. Hactenus de Ecclesiasticis Slavo-Latinorum libris. Unus mihi superest scru- pulus eximendus. Qui Slavicam sacrarum Scripturarum versionem aut, sancto ITie- nymo tribuunt, aut certe eam ante SS. Cyrilli ac Mcthodii iempora etaboratam con- tendunt (qua tamen de re fusius suo loco sermo erit) pro sua sententia clarissimos viros linguaeque Slavicae peritos Levacovichum ct Caramanum proferre possint. Sic enim Caramanus in saepelaudata Dissertatione scribit. »Uso della lingua Slava Letterale due secoli innanzi a S. Cirillo. Nella stessa >lingua con caratteri Girolimiani fu fatto scrivere da Teodoro ultimo Vescovo di »Salona il Salterio della versione di S. Girolamo due qento e piu anni prima che «predicar cominciasse S. Cirillo, come s’ ha da M. SS. Originali del P. Rafaele Le- »vacovich Arcivescovo d’ Acrida. Di tale Salterio il Chierico Nicold Atbesano nell’ »anno 1222 ne fece un esemplare, di cui approfittossi il medesimo Levacovich, »avendoglielo fidato per alcuni mesi Giovanni Tonco Marnavizio Vescovo di Bosna, »per ammirare 1’ antichita e prenderne copia. Servasi scritto di pugno deli’ jstesso »Levacovich un Frammento diviso in due colonne continenti due Versioni, questa di »S. Girolamo, e quella delli Seltanta. Onde comprende^i 1’ uniformita della lingua »Slavolatina del settimo secolo con la Slavogreca de’ posteriori secoli. Verba Raphaelis Levacovich super literam mp. »Rectum illius tum sensum tum usum, ex Psalterio , quinto ab hinc seculo, »hoc est anno Inc. Dom. 1222. Ilonorio Summo Potitifice, Friderico et Roberto Immp. •»Rege hungarorum Andrea, Gunzello Spalatensi Atchiepiscopo, a Clerico quodam »Arbensi, Nicolao nuncupato, characteribus Glagoliticis in charta membrana tran- »scripto, atque, ut ibidem dictus Clericus Nicolaus praefatus est, ex alio similiter »Psalterii, impensis et mandato Tkeodori ultimi Salonitani Pontificis Slav. lingua ma- »nuscripto codice, fideliter descripto, assidua ejusdem lectione didici. Quod quidem »Psalterium tribus circiter post annis, quam (a) Missale edideram, fel. rec. D. Jo: » Tomcus Marnavicius Bosnensis Episcopus, de bonis literis deque Illyrica natione »optime meritus, antiquitatis agnoscendae gratia, ad menses aliquot mihi lustrau- »dum, et, si vellem, transcribendum commodaverat, ut dixi etiam in supradicto Dia- »logo , disserens de literis antiquorum Illyriorum. Quis fuerit laudati Psalterii auctor, »quisve illud in linguam Slavonicam transtulerit, et illo volumine fassus sum, et »hoc fateor, me certi aliquid non posse asserere. At vero lubens admiserim, fuisse »Hieronymum nostrum, tum propter communem vulgo, et Ecclesiae Illyricae opi- »nionem; tum etiam propter omnimodam ejusdem cum fonte Hebraico, et Latina »Hieronymi ex Hebraeo versione concordiam. Qua vel hoc unum manifesta convin- »cit ratione, quisquis fuerit illius aliquando Interpres, illum vel Hebraeam, vel La- »tinam, vel utramque linguam perfecte calluisse, necessario dicendum est. Ejusmo »di autem facultatis et literaturae virum, non modo apud Illyrios, et Slavos, sed »ne apud Latinos quidem, neque ante, neque post aetatem praefati Salonitani Ar- »chiepiscopi, nullum invenio, praeter Hieronymum , cuius dormitioncm obitus Theo- »dori ducentis circiter annis secutus est. Eo itaque libro haec bona praecipue con- »secutuS' sum. Primum, antiquam Slavonicae linguae orthographiam: deinde legiti- »mum quarumdam literarum usum; tum secutam certorum ejusdem linguae voca- »bulorum depravationem: postremo plurimorum Psalterii, quod Romano insertum »est Breviario, locorum quae discordabant ad Vulgatae editionis exemplar accom- »modationem. Sed et ex Kalendario illi libro annexo, caeterorum, et meum erro- »rem agnovi, quo captus, scripsi tum alia multa, tum paulo ante recensita nomina » Georgii , Evangelistae , Vigilii, Jovitae, per literam, de qua loquimui ih 7 Nam se- »cundum illius orthographiam scribcnda essent hoc est, per y, g, et per 17: me impellunt. * » » 49: huius Theodori / ' • i X • v .j \ . r \ . i FONTES LITURGIAE GLAGOLI TO-ROMANAE XIV SAECULI I . / \ p\V-,* . -i i \ . s , ,v '• * 'ir.. i • • s l' ' i i I /. IJ23, in Bosnia. Clericus Ivaniš Ivanovič instrumentum introductionis in posšessio- nem comitis Beroji Dobroslavič, characteribus cyrillianis Croato-bosnen- sibus conficit. Šurmin, Acta Croatica I, Zagrabiae 1998, 79 s. 2. 1324, Sišatovac Serbiae. Apostolus Serbicus Monasterii Sišatovac die 6. Aprilis comme- niorationen S. Methodi episcopi Moraviensis agit. Pamet prepodob^nago ot^ca Jevtiha i blaženoga otc^ca našego Methoda jepiskupa Moravfekaja. F. Miklošič, Apostolus e codice monasterii Sišatovac palaeoslovenice, Vin- dobonae 1853, XVIII. Codex hic anno 1324 descriptus est. 3. 1330, Segnae. Aedificatio ecclesiae S. Martini Segnae sacerdotis Eliae Rilač ex- pensis, inscriptionibus glagoliticis tam muro perimetrali quam basi sta- tuae S. Martini immissis, memoriae consignatur. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 80. . 4. 1330, apud Slavos Orieniales. Prologus vel Sinaxarium Bulgaricum, ex antiquiori codice Glagoli- tico descriptus, die 27. Augusti et 6. Aprilis memoriam Ss. Cyrilli et Methodii agit. »Mb ti zb den b (27. Avgusta) vb svetlih po istinč prepodobnoju oGcu našeju i arhijepiskopu Maravfekoju Kostan^dina naricajemago Kirila Filosofa, i Methoda brata jego, učitelja sašta slovenskomu jaz/uku, i tvoriti že se pamet jego. 6. Aprile mčseca, i vel^mi crbkvi praznu¬ jeta \b den b pameti jego, (Kiril) usne o Gospodi s b miromd'.... duša vb ruce Bogu pri- dav^še carfetvo prijemi nebeskoje«. Prologus Bulgaricus cyriltianus iuxta Ritum Graecum, ex antiquiori gla- golitico anno 1330 descriptus in Bibliotheca Sociutatis Belgradensis Li1 ^ 53; ed. Safarik, Glasnik društva srbske slov. XVI (1863) Belgradi, 34 ss. JELIČ, FONTES Fars I. Fontes liturgiae 5. 1346, p Maii Auenione ( Pragen .) Clemens papa VI, Arnesto archiepiscopo Pragensi ad petitionem Karoli Moraviae marchionis concedit monachos, de partibus Slavoniae, ex antiqua consuetudine indultoque S. Sediš liturgia Glagolito-Romana utentes, in Bohemiam immigrantes, in uno dumtaxat dieti regni loco posse divinum officium slavice celebrate. Clemens Episcopus servus servorum Dei. Venerabili Fratri, Archie¬ piscopo Pragensi salutem et apostolicam benedictionem. Significavit nobis dilectus filius nobilis vir Karolus Marchio Moraviae, quod in Sla- vonia et nonnullis partibus de Slavonica lingua existentibus misse et alie hore canonice ad laudem Christi in eorum vulgari de licentia et ex indulto Sediš Apostolice leguntur, et etiam decantantur, et quod multa monasteria et loca Monachorum nigrorum sancti Benedicti et aliorum ordinum in illis partibus, huiusmodi ritum ex antiqua consue¬ tudine usque in hodietnum diem tenentium, propter brigaš et guerras illarum partium destructa et ad nihilum sunt redaetad) Monachi quoque et fratres Monasteriorum et locorum predietorum 2 ) occasione huiusmodi nec Deo, nec Christianis proficere, nec etiam Monasteria et loca ipsorum commode optinere valentes remanent vagabundi propter quod cultus divinus et fides Christiana in illis partibus minuitur. Cum autem, sicut huiusmodi insinuatio subiungebat in confinibus et circa partes Regni Boemie que de eadem lingua et vulgari existunt, sunt multi scismatici et infedeles, qui cum eis sacra seriptura latine dicitur, exponitur, vel predicatur, nec intelligere volunt nec commode ad fidem christianam possunt converti, dictique Monachi et fratres vulgares predicatores ritum predictum habentes in dieto regno, et ipsius confinibus summe neces- sarii et utiles pro Dei laude et augmentatione Christiane fidei esse nos- cantur. Idem Marchio nobis humiliter supplicavit, ut eisdem fratribus et Religiosis, quod in regno Boemie et confinibus supra dictis loca eligere, in quibus et circa que possint stare et missas celebrare, secundum ritum et consuetudinen partium ipsarum licentiam concedere de sppciali grada dignaremur. Nos igitur de predictis notitiam non habentes fraternitati tue, de qua plenam in Domino fiduciam gerimus, eisdem Monachis seu fratribus dieti sancti Benedicti vel alterius ordinis per sedem eandem approbatis, recipiendi unum locum duntaxat in dieto regno vel ejus confinibus, in quo servare valeant dictum ritum, alias tamen per (Apo¬ stolicam) Sedem approbatum, eandem auetoritate nostra concedas ple¬ nam et liberam facultatem, jure tamen Parochialis Ecclesie ipsius loči, quem ut premittitur dieti Monachi seu fratres receperunt, et cuiuslibet alterius alieni in omnibus semper salvo. Datum Animone VIJ. idus Maii, Pontificatus Nostri anno quarto. Ex Registro Slavorum apud Pelzel, Kaiser Karl der Vierte I. Thl. Prag 1780. pag. 90. s. >) Bellum nempe Ludovici I. Hungariao Croatiaeque regis cum Vcnetis in Dalmatia gesthm. Cfr. Vjesnik hrv. arheol. družtva N. S. III. Kogovška Opatija. *) Monachos hac occasione in Bohemiam ex coenobio Ordinis S. Benedicti SS. Gosmae et Damiani in insula Tkon dioeceseos Jandrensis migratos esse constat. Glagolito-Romanae XIV s. 5 č. 1347, 21 Novembris, Nurenbcrgi (Pragen.) Karolus IV. Bohemiae rex, monasterium O. S. Benedicti cum li- turgia Glagolito-Romana a Clemente papa VI concessa (v. N 5), Em- maus dictum, in civitate Neo-Pragensi fundatum dotat. Karolus Dei gratia Romanorum Rex semper Augustus, et Boemie rex. Ad perpetuam rei memoriam. Rex magniflcus etc. Dudum siquidem sanctissimus Pater Dominus noster Papa Clemens VI. Venerabili Arnesto Archiepiscopo Pragensi Principi et Consiliario nostro karissimo, ad nostri instantiam et requestam committere vo- luit, ut ipse in nostra civitate Pragensi monasterium conuentuale et claustrale ordinis sancti Benedicti instituere et auctoritate posset apo- stolica ordinare, institutis ibidem Abbate et fratribus, qui Domino fa- mulantes divina officia in lingua Slavonica duntaxat ob reverentiam et memoriam gloriosissimi Confessoris Beati Jeronymi Strydoniensis Doctoris egregii, et translatoris, interpretisque eximii sacre scripture de Ebraica in latinam et Slavonicam linguas, de qua siquidem Slavonica nostri regni Boemie idioma sumpsit exordium primordialiter et processit, de- beant futuris temporibus celebrare, ad quod siquidem Monasterium construendum et edificandum Parochialem Ecclesiam sanctorum Cosme et Damiani im suburbiis nostre civitatis Pragensis predicte in Podschal inter Wyssegradum et Sderaz situatam, cuius jus patronatus ad Eccle¬ siam Wyssegradensem tune temporis pertinebat, faeta per nos diete Ecclesie Wyssegradensi pro iure patronatus diete parochialis Ecclesie restitutione et satisfaetione condigna duximus ordinandum, quam pre- fatam parochialem Ecclesiam in dictum Monasterium claustrale et conventuale ad honorem Dei, beatissimeque Marie Virginis Matris ejus, ac gloriosorum Jeronymi prefati, Cirullique, Metthudii, Adalberti et Pro- copii Patronorum dieti Regni Boemie Martyrum et Confessorum titulum et honorem prefatum Archiepiscopum requirimus et hortamur attente, iuxta commissionem a sede apostolica šibi faetam erigi, et etiam exal- tari inibi Abbate et fratribus auctoritate predicta institutis, qui sub re- gula et regulari habitu ordinis sancti Benedicti, cui dietorum sanctorum conversatio gloriosa suis tribuit temporibus quos adhuc per Dei gratiam tetinet, speciem et decorem in lingua Slavonica duntaxat futuris et per- petuis temporibus ob memoriam et reverentiam prefati beatissimi Jero- nymi, ut ipse in dieto regno velut inter gentem suam et patriam red- datur perpetuo gloriosus, ipsiusque dignissima rpemoria celebris habeatur perpetuo Domino famulantes, divinum officium noeturnum videlicet et diurnum valeant celebrare. Et caetera. Datum Naremberg anno Domini Millesimo Trecentesimo quadragesimo septimo — XI. Kalendas De- cembris- Pelzel, Kaiser Karl der Vierte, I Th. Prag ,1780, 91 ss. 7, 1347 , 17 Junu , Verbenici , Veglen. Aedificatio capellae SS. Petri et Pauli in cacumine collis ad ori- 6 Pohtes liturgije entem castelli Verbenicensis Veglensis dioeceseos, inscriptione glago- litica, fronti eiusdem capellae incisa, memoriae commendatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 81. 8. 1330 c. Venetiis. Joannes Dandulus chronista ac dux Venetiarum originem liturgiae Glagolito-Romanae apud Croatas et Dalmatas vigentis, a S. Cyrillo, — Presbyterum Diocleatem sequens, — repetit. »Ursus Participatius Dux factus est anno 874. Eodem tempore Constantinus natione Thessalonicensis, cui Papa, Cyrillus, nomen im- posuerat, vir catholicus, Divinisque Scripturis eruditus, et in variis idio- matibus peritus. — Moderni autem maritimam totam vocant Dalmatiam, Montana autem Croatiam. Hic Beatus Cyrillus pene omnium Slavorum dictus est apostolus, quia hos ad fidem reduxit, et divinum officium in Lingua Sclavonica iis transtulit.« Joannis Danduii Chronicon. Muratori Scriptores rcrum italicarum XII. 1728, 12—416. Cfr. Joannis Lucii Do rcgno Dalmatiae et Croatiac Amsteldami, 1666, 67; ubi animadvertitur, Dandulum hacc mutuatum ab historia Presbyteri Diocloatis Regnutn Slavorum. p. 1356 ,, 26 Aiumsti, Pragae. Carolus IV. rex Bohemiae ac Imperator Romanus, Joanni monacho Emmautensi Pragensis dioeceseos, eo quod libros legendarum et cantus nobilis linguae Slavonicae ad usum monachorum describeret, pensionem annuam assignat. Karolus quartus diuina fauente clementia Romanorum Imperator semper Augustus, Boemie Rex. Johanni scriptori librorum Monasterii Slauorum O.rdinis sancti Benedicti in noua civitate Prag. noue funda- tionis nostre deuoto et fideli nostro dilecto gratiam nostram et omnem bonum. Consideratis multiplicibus obsequiis tuis, quibus pro decore Monasterii nostri Slauorum in scribendis libris legendarum et cantus, nobilis, lingue Slauonice hucusque prouide mentis studio tam sollicite quam fideliter laborasti, et laborabis, sicut non ambigimus, prestantius in futurum, de singulari nostre Maiestatis gratia, damus, deputamus et assignamus tibi decem marcas reddituum annui census in et super maccel- lis Ciuitatis Pragensis, in quorum possessione nune esse dignosceris, per te nec non legitimos heredes tuos habendas, et tenendas, ac vtifruendas pacifice et quiete quamdiu in laborando et seribendo libros legendarum et cantus dieti vulgaris slauonici aetu et operatione continuaueris ac perseueraueris fideliter et attente. Nulli ergo hominum liceat hanc nostre deuotionis, deputationis et assignationis paginam infringere, seu ei quouis ausu temerario contraire, sub pena gravissime indignationis nostre, quam qui secus attemptare presumpserit, se cognoscat graviter incidisse. Pre- sentium sub nostre imperialis Maiestatis sigillo testimonio litterarum. Glagolito-Romanae XIV. s. 7 Datum Prage anno Domini millesimo trecentesimo, quinquagesimo sexto, nona Indictione, VII. Kal. Septembris, regnoruin nostrorum anno Romanorum vndecimo, Bohemie decimo, Imperii vero secundo. (Ex Registro Slauorum.) , Franz Martin Pelzel, Kaiser Karl der Vierte in BShmen, II. Theil, Prag 1781. Urkundenbuch p. 385. N. CCCXLIII. Cfr. Dobrovsky, Geschichte der bohmischen Sprache, Prag 1818, 53 ss. to. 1338 c. Cenadien. in Hangar la. Tempore Ludovici I. Hungariae ac Crotiae regis, Slaviš districtus Lipnae comitatus Aradiensis, Cenadiensis dioeceseos, ad Christum con- versis, sacerdotes Glagolite-Romani sacra persolvunt. Pars III, Caput XLVIII. De baptizatione quorundam Sclavorum. Item Sclaui, districtus de Lipna (Chr. Budense IJppna), durae cervicis populus, ad fidem erat conuersus et baptizatus; cui sacerdotes Catholici, se- cundum translationem beati Hieronymi, doctoris sanctae matris ecclesiae, sacramenta ecclesiastica ministrabant; sed nune, ut narratur, in aposta- siam, et pristinum errorem sunt relapsi, et multo pejores effecti. M. Ioannis deThwiocz, Chronica Hungarorum. Pars Tertia; De Ludovico rege. Schrvandtner, Scriptores rerum Hungaricarum. Vindobonae 1746, p. 196. Opus hoc anno 1358 incoeptum est, ut M. Belli Praefatio 1. c. XII. s. ti. ij5p , Segnae. Psalterium Glagoliticum Segnense, quod in Bibliotheca Pragensi Lobkoviciana asservatur, a clerico Kirino (Quirino) conscribitur. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XII et 48. 12. 1368, Corbaviae. Missale Glagoliticum Nuglense, quod anno 1405 a comite Petro Novači filio pro ecclesia Ss. Helenae et Petri Nuglae apud Roč (Pin- guentum) Tergestinae dioeceseos acquisitum est, nune vero in Caes. Aulica Bibliotheca Vindobonensi N. 8 asservatur, a comite Corbaviensi Novako filio Petri, equite regis Hungarocroatici Lodovici I., conscribitur. I. Berčič, Čitanka starosl. jezika Prag 1864, p. XII. et 49., Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 84. 13. 13’ji, Mariio , Flumine Rolen. Instrumenum notarile, quod notarius Fluminensis Ioannes Franchini »ex quodam vetere magno libro illyrico manuseripto« Capituli Flurni- 8 Fontes' liturgiae nensis anno 1570 latine versum transumpsit, characteribus Glagoliticis coniicitur. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, I, 194. 14. 1380 , Olomucu. Ioannes Neumarkensis episcopus Olomucensis Statuto peculiari diem festom in universa dioecesi Olomucensi 9 Martii solemniter cele- brandum statuit. Statutum Ioannis episcopi Olomucensis, de die festo quo solem¬ niter colendi sunt »beatissimi et gloriosissimi confessores Christi et episcopi Cyrillus et Methodius, Patres, Apostoli et Patroni nostri praecipui. Statuimus, ut totus clerus et populus nostrae dioecesis ipsorum festum et diem debeant solemniter VII. Idus Martii una nobiscum digna veneratione, per divinorum officiorum celebrationem solemnem devotis mentibus obsequi laetabundi.« Ginzel, Geschichte der Slavenapostel 1861, 13. 15. XIV s. medio, in Bohemia. Legenda Bohemica S. Ludmilae, medio XIV. s. in Bohemia exarata, nonnulla acta Ss. Cyrilli et Methodii recolit. Legenda S. Ludmilae, Ginzel, Codex, 19 s. 16. 1380. c. in Moravia. Legenda Moravica, tempore Statuti Ioannis episcopi Olomucensis a. 1380 dati (Cfr. N, 14.) exarata, vitam et acta Ss. Cyrilli et Methodii recolit. Legenda Ss. Cyrilli ct Methodii Patronorum Moraviae; Cfr. Ginzel, Codex 12 ss. 77. 1380, Romae. Testimonium Nicolai Signorile de S. Cyrilli reliquiis in basilica romana S. Clementis. »De ecclesiaS. Clementis. In ecclesia S. Clementis sunt infrascriptae Sanctorum Reliquiae videlicet . . . Sanctorum Prothi et Jacinti, Sancti Cyrilli, Sanctorum Nerei et Archillei . . .« Nicolac Signorile, De reliquiis Romae veneratis, Ms. Archivii Colonna. Codex II, A 50, f. 45; Cfr. Bartolini, Memorie storico-archeologiche dei Santi Cyrillo e Metho- dio, Roma 1886, 187, Glagol ito-Romanac XIV. s. 9 18, 1380, 12 Aprilis , Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis Segnensis, in congregatione sua plenaria ad hoc specialiter convocata, statutum capitulare, quo officia et iura canonicorum singulatim perpetuis temporibus determinantur, characteribus glagoliticis confici iubet. Kukuljevič, Arkiv za Jugosl. povj. knji. II, 77—85. Ljubic, Ogledalo knji¬ ževne povjesti Jugosl. Rieka 1864, 317. , ip. 1312 — 1382. Jadren. Breviarium Glagoliticum Pasmanense pro abbatia ss. Cosmae et Damiani Rogovo-Tkonensis O. S. Benedicti, ab Archiepiscopo Jadrensis Matthaeo Karaman eiusdem monasterii abbate Commendatario (f 1771) asservatum, a monacis benedictinis Rogovo-Tkonensibus, illuminatur ac conscribitur. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, XII et 51 s, Codex hic usque ad annum 1880 c. apud Antonium Sandrič Pasmencnsem asservatum, in Collectionem Acaderniae Jugoslavicae Zagabriensis transiit. 20. 1387, Veglen. Missale Glagoliticum Omišaljense in dioecesi Veglensi, pro mona- sterio Regularium conscribitur, ut ex adnotationibus mensis decembris 1387 in ipso illatis eruitur; nuncque vero in bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fjde asservatur. Assemani, Kal. Un. Eccl, IV, cap. IV, §6: Breviaria et Missalia manuscripta Slavico Sermone, ritu Latino. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XII et 56 s., Šurrain, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 29. 21. 137p — 1387, Segnen. Breviarium Glagoliticum Vol. I. Proprium de tempore continens, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, pro ecclesia S. Joannis parochiae Okruglje et Tribikoviči in dioecesi Segnensi conscribitur. Assemani, Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV. § 6. Breviaria et Missalia manuscripta, Sla¬ vico sermone. ritu Latino. Breviarium ante annum 1387 exaratum pro Ecclesia S. Jo¬ annis de Tribihovichi et Krughla (dioeceseos Seniensis), subjoanne Vegliae, Gazkae et Segniae principe, et Joanne Batrich Krughlae, atque Ulchano Racih Tribihovichi Procuratoribus, Ibi legitur haec nota: »Anno Domini 1387 Fabianus, cui mater tena, Peccata divitiae, et sepulchrum patria, scripsi hanc Rubricam, non autem hunc librum. Altera adnotatio legitur de Carolo 111. Rege ab Hungaris (anno 13.) inter- fecto. Tertia demum de hoc Breviario a Turcis anno 1487 capto, et a Krughlianis ®t Tribihevicianis redempto«. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864. p. XII. et 51 Codicem anno 1379. descriptum asserit. Kukuljevič, Arkiv za povjestnicu 10 Fontes liturgiae jugoslav. IV, Zagabriae 1857 p. 370 refert integram Adnotationenn in lingua originali Codjcem vero XIII saeculo exeunti vel XIV ineunti tribuens. Gfr. Acta Croatica eiusdem • 318 ; Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 94. 22'. ijpo, Clepardiae (Varsavien.) VVladislaus II. Jagiello rex cum Hedvigi regina monasterium Slavo- rum ordinis Sancti Benedicti Clepardiae sub titulo Sanctae Crucis fun- dat, et fratres Emmautenses Praga accersit, Slavonico idiomate, ritu quidem Romano, divina officia celebraturos. Sempiternum memoriale, quo clementia Redemptoris genus Slavo- nicum extulit et mirifice honoravit, donando illi gratiam specialem, ut omnia sacra officia et res divinae tam nocturnae quam diurnae, ipsa quoque sacrarum missarum arcana idiomate illo possent celebrari (quod nemini alteri linguagio, praeterquam Graeco, Latino et Hebraeo videmus contigisse, quorum excellentiae etiam bonitas divina Slavonicum aequavit), Wladislaus secundus Poloniae Rex cum consorte sua Hedvigi, femina devota et nobilissima, volentes etiam in Regnum Poloniae diffundere, et de multiplicibus beneficiis et victoriis, divinitus eo anno eis prae- stitis, ostendere erga Deum gratitudinem et munfficentiam regalem (Cod. Ant. regularem), incitati exemplari simili, quod in civitate Pragensi habetur monasterium Slavorum ordinis Sancti Benedicti, et sub ejus regulari ob- servantia duraturum, sub honore et titulo Sanctae Crucis, extra muros Cracovienses in oppidoKIeparz,non longe a Fluvio Rudawa, sub pontificatu Petri Wisch episcopi Cracoviensis, feria quinta post festum sancti Jacobi Apostoli, fundant, čondunt et dotant, et pulcherrimo muro lateritio circuitum ecclesiae tam chori quam corporis, opere sumptuoso et magnffico designant, chorumque eiusdem ecclesiae cum sacristia per- ficiunt et cosummant, corporis vero fundamenta solum iaciunt; quemad- modum usque in praesentem diem id coram cernere licet. Et domum pro monasterio ligneam cum horto construunt, fratresque ex monasterio Pragensi sumptos in illam introducunt, dantes eis pro dote quamvts tenui, viginti marcas singulis annis de censibus et proventibus thelonei Cracoviensis: a quibus usque ad mea tempora et sub meiš oculis ecclesia illa Sanctae Crucis, et in re divina et in matutinis horisque canonicis, caeterisque caerimoniis ecclesiasticis, sonoro cantu et lectione in idiomate Slavonico et per monachos fratresque Sancti Benedicti et officiabatur et administrabatur. Deliberaverat autem illustrissimus Wladislaus Poloniae Rex cum sua nobilissima consorte Hedvigi, monasterio et loco ili dare amplam dotem, quae triginta monachos, 'praeter alios familiares et ser- vitores, sustentare potuisset; deliberaverat etiam et monasterium cum omnibus cellis et officinis suis lateritio muro fabricare: sed interim Regina clarissima Pledvigis sorte fatali abstracta est. Qua obeunte, omnis ardor, ad quem illum stimulo suo Regina Pledvigis concitabat, exstinctus est, et omne opus usque ad diem liane, omnisque fabrica ecclesiae et monasterii intermissa. Glagolito-Romanae XIV s. 11 Ioannis Djugossii scu L.ongini canonici Cracoviensis Historiae Polonicae libri XII, ad veterinorum librorum manuscriptorum fidem recensuit, variis lectionibus annotationibusque instruxit Ignatius Žegota Pauli, cura et impensis Alexandii Przez- dziecki, Cracoviae 1876, Tom. III, Lib. IX et X Ad annum 1390. (Libro X) p. 487. 23. 1391^ Veglen Proprium Sanctorum Glagoliticum Verbenicense, Verbenici Ve- glensis dioeceseos uti videtur, conscribitur. I. Berčič Čitanka staroslov. jezika Prag. 1864, p. XII. et 57 s. 24. 1391 — Ragusien. Decreta Ragusiensis Reipublicae, ex quibus liturgiam Glagolito- Romanam in parochiis foraneis per districtum veterem et peninsulatn Pelješac vigere patet. I. 1391, die ultimo julii. Dopminus Radovan de Žara, presbiter schlavichus, in minori consilio, more solito congregato, praecibus et in- stantia omniutn Rustichorum Breni, receptus fuit in sacerdotem capel- lanum Breni, doneč vixerit, cum salario Comunis et aliis obventionibus capallanie Breni, consuetis, et quod salarium suum incipiat a die cra- stino, primo mensis augusti, et debeat šibi dari de quatuor mensibus in quatuor menses pro rata. Qui dopminus Radovanus sic acceptavit et se obligavit officiare in Breno. II. 1392, die quinto martii. Dopminus Radovanus de Jadra, presbiter sclavichus, capellanus Breni, promotus fuit de dieta capellania et faq- tus capellanus Gravosii cum salario, provisionibus, modis et conditio- nibus, quibus fuit positus et stetit pro comune ejus predecessor pres¬ biter schlavichus capellanus diete capellanie dopminus Radovanus dietam capellaniam acceptavit, et illam se optulit et obligavit officiare, prou tenebantur alii capellani. III. Dopminus Petrus, presbiter sclavichus, in eodem minori consilio receptus fuit in capellaniam Breni loco dieti dopmini Radovani. IV. In majori consilio die 27. juli 1392. Prima pars est, de dando arbitrium et liberam auetoritatem domino Rectori et ejus minori eon- silio presentibus et futuris inveniendi presbiteros sclavichos et ipsos ponendi per districtum Ragusii et punctam Stagni, ubi eis videbitur. Archivum Ragusinum, Decreta Consilli Maioris et Minoris, anni 1391 e 1392, quae edidit professor A. Vučetič in ephemeride »Slovinae« 1882 N. 2. p. 30. s. et in ephemeride »La Dalmazia Cattolica« 1882 (XIII), 5° p. 3. — Breno idest parochia sub Brgato comprehendebat varias fraetiones: Mandaiijena, Grbavac, Martinoviči 12 Fontes liturgiae ect. Ecclesia parochialis erat S. Magdalenae — Gravosium vulgo Gruž, subilrbium urbis Ragusii. — Districtus Ragusii est tcrritorium vetus antc aquis.itionem Stagni a 1333, continens Astarcam et insulas fCfr. Bogišič et Jireček, Liber Statutorum civ. Ragusii, Zagabriae 1904. praef.) — Puncta Stagni, quae est Pelješac, districtum novum Ragusinum post a. 1333. comprehendebat. 23. ijp f, 8 Sepiembris, Novi Corbavien. Presbyter Nicolaus leges poenales Communis Vinodolensis glagoli- ticis characteribus conscribit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 99 s. 26. 1395- Pragen. Lectiones Glagoliticae in Evangeliario cyril]iano Rhemensi vulgo »Text du Sacre«, in Bibliotheca Nationali Parisiensi asservato, super quo rex Galliarum ab anno 1547 in coronatione sua iurabat, a mona- chis Emmautensibus O. Si Benedicti, monasterii Pragensis dioeceseos, ex Dalmatia et Istria (Cfr. N. 4 , 5 , 6, 9 ) provenientibus, describuntur. Evangelia slavica quibus olim in Regum Francorum oleo sacro inungedorum solemnibus uti solebat ecclesia Rhemcnsis vulgo Texte du Sacre, Parisiis 1843; I. Berčič, Čitanka starosl. jezika Prag 1864. p. XII et 59 ss. 27. 13P5. Veglen (?). Collectanea Ivančičiana, opus morale ac asceticum, lingua vetero- slovenica ac croatica, characteribus vero glagoliticis ab auctore ano- mymo, conscribitur. I. Milčetič, Ivančičev Sbornik, Starine Jugosl. Akad. XXV, 40 ss. 28. i3pč , Tere sim. Breviarium Glagoliticum, quod in usu fuit ecclesiae capitularis ruralis Rocii (Roč apud Pinguentum) dioeceseos Tergestinae, a Vito Omišaljensi (Castelmuschio in insula Veglensi) conscribitur; et in quo Visitatio Canonica ab episcopo Tergestensi Petro de Bonhom 10 . Januarii 1503 hdnotatur; nuncque vero in C. Aulica Bibliotheca Vindobonensi asservatur, conscribitur. I. Črnčič in ephemeride Katolički List 1859, N. 43. Cf. Vajs Glagolitica II. 1. (1905). 2p. 1330—14.00 , in Dalmatia. Cronographus bohemicus Pulkava, narrata breviter introductione linguae slavicae in liturgiam a s. Cyrillo permittente Apostolica Sede Glagolito-romanae XIV s. 13 Peracta, eiusdem comunem usum in Jadrensi, Spalatensi ac Ragusina provinciis sua aetate vigentem testatur. »Tune papa hoc audito miraculo in perpetuum statuit quod in lingua SIowanica possint misse et alia divina officia celebrari. Et sic per archiepiscopatus et provincias Spalatensem, Ragusiensem et Jadrien- sem et apud omnes suffraganeos eorum et multos alios episcopatus tam per presules quam per sacerdotes misse et alia divina usque hodie 'n slavonico celebrantur . . .« Fontes Rerum Bohemicarum V, 16. jo. ijčp — 1400, Rogovi Jadren. Rogovi in dioecesi Jadrensi, Regula Ordinis S. Benedicti pro ab~ batia Benedictinoruin S. Joannis Belgradensis alio notnine SS. Cosmae et Damiani Tkonensi Jadrensis dioeceseos, characteribus glagoliticis in Hnguam croaticam convertitur; cuius codex originalis apud Academiarn Jugoslavicam Zagrabiensem asservatur. I. Kukuljevič Jugoslavenska knjižnica I Kukuljeviča Sakcinskoga, Zagrabiae 1867, 16, Ljubič Ogledalo književne poviesti Jugoslavenskc, Rieka 1864, I, 318. ji. XIV s. ineunte , vel medio, Jadren. Missale Glagoliticum, cuius, fragmenta partem Communis Sanclo- tuin et Missae pro Defunctis nec non partem Ritus Baptismatis conti- nentia, profesor R. Počina Jaderae a. 1890 circiter adinvenit, characteribus croaticis antiquioribus, conscribitur. Jagič, Archiv fur slav. Philologie XXII. (1900), 525 ss. • J2. XIV s. Jadren. Dacumenta latine deseripta archivi abbatiae SS. Cosmae et Da¬ nkam in inonte Tkonensi Or. S Benedicti Jadrensis dioeceseos, sum- niariis glagoliticis explicantur. Cfr. Jelič, Archiv Rogovske opatije in eplemeride Viestnik hrv. arheol. dr. N S. III (1898), 72 ss. jj. XIV s. Aquilejen. Missale Glagoliticum, cuius fragmenta ex theca »Libri Copula- torum« anni 1677 parochiae S. Petri in urbe Labaci extracta sunt, conscribitur. In Arčhivo parochiali S. Petri Labaci sub. N. III. 14 F o n t e s 1 i t u r gi a c 34 . XIV s., apud Slav os Mendionales. Breviarium Glagoliticum Parisiense una cum Missali retractato et Rituali, quod in Bibliotheca Nationali Parisiensi inter Mss. Slavica sub N. 11 asservatur, in terris Slavicis Meridionalibus conscribitur Martinof, Les manuscrits slaves de la Bibliotheque imperiale de Pariš, Pariš 18S8, p. 70 s.; I. Berčič, Čitanka starosl. jezika Prag 1864 p. XI et 47. 33 . s. Pragen. Missale Glagoliticum Pragense in Monasterio Emaus vel in Mona- sterio SS. Cosmae et Damiani Rogoviensi-Tkonensi Jadrensis dioeceseos conscribitur. I. Berčič Čitanka Starostov, jezika Prag 1864, p. XII et 50. 36 . XIV s. Veglen. »Proprium de tempore« Glagoliticum Verbenicensis ecclesiae in Veglensi dioecesi conscribitur. I. Berčič, Čitanka starosl. jezika Prag 1864, p. XIV. et. 61 ss. j 7 - XIV s. Veglen. Proprium et Commune Sanctorum Glagoliticum, quod asservatur in archivo parochiali ecclesiae Verbenicensis verosimillime a Vito de Omišalj (Castromusculi) insulae Veglensis conscribitur. Cfr. Vajs, Glagolitica a. II. 38 . XIV s. Pragen. Breviarium Glagoliticum Pragense, cuius fragmentum in Musaeo Pragensi asservatur, conscribitur. I. Berčič Čitanka starostov, jezika Prag. 1864, p. XIV. et 64. 3 p. XIV Jadren. Missale Glagoliticum Ugljanense, cuius fragmenta anno 1859. in parochia Ugljan Jadrensis dioeceseos I. Berčič detegens suae Collec- tioni sub N, 19 inseruit, in dioecesi Jadrensi, uti videtur, conscribitur. I. Berčič Čitanka starostov, jezika. Prag 1864, p. XIV. et 64 s. 4.0 XIV s. Tergestin. Missale Glagoliticum cum Calendario figuris illuminato, quod an¬ no 1475 in usu ecclesiae parochiaiis S- Martini Berami (Vermi) iif dioe- 15 Glagolito-romanae XIV s. c esi Tergestina fuit; nune vero in Musaeo Labacensi N. 162 asservatum est, conscribitur. I. Berčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagreb 1870, 23; Jagič, Ein funfter bibliographischer Beitrag Slavica der Laibacher Lycealbibliothek (Aus dem Anzeiger der philos. — hist. Cl. 1898, N. XX), 12. 41. XIV s. Radoljice , Aquilejen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum Proprii Sanctorum in Festo S. Joannis Bapt. continens, parochus Laurentius Pintar in archivio parochiali Radoljice pri Tržiču Labacensis dioeceseos adinvenit, conscri¬ bitur. Bibliotheca Lycealis Labacensis, N. 8. 42 XIV s. apud Slav o s Meridionales. Missale Glagoliticum Kukuljevičianum, cuius fragmenta in omo- niyma Bibliotheca Zagrabiensi asservantur, conscribitur. V. Jagič, Primjeri starohervat. jezika Zagreb 1864 p. 49. 4J. XIV s. Jadren. Breviarum Glagoliticum Salense, quod in Bibliotheca Collegii Ur¬ bani de Propaganda Fide asservatur, in dioecesi Jadrensi conscriptum est. M. Karaman, Ms. Identita deila lingua slava etc. Num. XXXIV De Missalibu- ct Breviariis Slavico Sermone et charactere Hieronymiano conscriptis, de visu re- fert; Assemani Kal. Eccl. Un. IV. Cap. IV. §. 6. »Vetustissimum est Breviarium Ec- clesiae Šale, quae et Pisuch dicitur, in dioecesi Jadertina in Insula, cui nomen Gros¬ sa, e regione Firmanae urbis.« 44. XIV. s. Jadren. Breviarium Glagoliticum Zaglaviense, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, iri dioecesi Jadrensi conscrip¬ tum est. M. Karaman, Ms. Identita deila lingua Slava etc. Num. XXXIV. De Missali- bus et Breviariis Slavico Sermone et charactere Hieronymiano conscriptis, de visu refert; Assemani Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV. §. 6. »Non minus antiquum, [quam Bre¬ viarium vetustissimum Ecclesiae Šale in insula Grossa] est tragmentum alterius Bre- viarii in Ecclesia S. Michaelis de Zaglava, conventus Tertii Ordinis S. Francisci [in eadem insula Grossa], in quo ad diem 14. Februarii recolitur officium SS. Cvrilli et Methodi«. 45. XIV. s. exeunte, Aquilejen. Homiliarum Glagoliticum, cuius fragmenta ex theca »Libri Bapti- 16 Fontes liturgiae zatorum anni 1659« parochiae S. Petri in urbe Labaci extracta sunt, conscribitur. In Archivio parochiali S. Petri Labaci sub N. I; ex forma extcrna pars eius- dem codicis, de quo infra sub N. 46. esse vidctur. 46. XIV s. exeunte, Aquilejen. Breviariutn Glagoliticum, cuius fragmenta (homilia S. Augustini episcopi in Octava Epiphaniae) ex theca »Libri Baptizatorum anni 1683« parochiae S. Petri in urbe Labaci, extracta sunt. In Archivio- parochiali 'S. Petri Labaci sub N. II; cfr. N. 45. ’ 47. XIV s. exeunte, S. Križ pri Tržiču Aguilejen. Missale Glagoliticum, cuius fragmenta missas Dominicae X, XI. XIX, et XX post Pent. continentia, in archivio parochiali Križe pri Tr¬ žiču Labacensis dioeceseos parochus Laurentius Pintar (f 1874.) adin- venit, conscribitur. Bibliotheca Lycealis Labacensis N. 4, 5 et 8. 48. XIV s exeunte, Jadren. Missale Glagoliticum, cuius fragmentum Proprii Sanctorum missas a 15 julii ad 14 Septembris continens, a clerico Antonio Parač anno 1904. Pasmani adinventum, conscribitur. Bibliotheca Seminarii Theologici Centralis Jadreae, Glagolitica. 4p. XIV. s. Aquilejen. Missale Glagoliticum in magno folio, cuius duo fragmenta, Pro- phetias Sabbati Sancti et Missam in Dominica Paschae, iuxta Ritum Romanutn, nec non Benedictiones varias (casei, ovorum, agni et carnium) quae in parte formah illis Euchologii iuxta Ritum Graecum similiores videntur, continentia in Musaeo Rudolpbino Labacensi asservantur, con¬ scribitur. Museum Rudolphinum Labacense, NI. II; ambo fragmenta eiusdem codicis par- tes esse videntur. po. XIV s. Preddvor Aquilejen. Breviarium Glagoliticum in folio, cuius fragmenta, Laudes et Pri¬ matu per annum et Lectiones de Epistola 11 ad Corinthios (hebd. IV. post lipi p h.) et initium ep. ad Galatas (Dom. V. post Epiph.), conti- Glagolito-Romanae XIV s. 17 nentia, parochus Laurentius Pintar (f 1874) in archivo parochiali Pred¬ dvor Labacensis dioeceseos adinvenit, conscribitur. Bibliotheca Lyccalis Labacensis N. 1. 5 /. XIV s. {Selca) Aquilejen. Rituale Glagoliticum, cuius fragmenta ex »Libro Mortuorum« 1669—1715 parochiae Selca in dioecesi Labacensi extracta sunt, bene- dictiones vitium, vini in festo S. Blasii et alia continentia, conscri¬ bitur. In Archivo parochiali Selca Labacensis dioeceseos sub N. III. / 52 . XIV s. Aquilejen, Missale Glagoliticum in folio maximo, cuius fragmentum partem Communis SS., id est Missam de SS. Apostolis et Missam Votivam B. V. Mariae continens, in Musaeo Rudolphino Labacensi asservatum, con¬ scribitur. Musaeum Rudolphinum Labaci, sub titulo antiquo: Steuerbuch 1678. Ex quo patet fragmentum illud a 1679. pro theca Libri Rationis Labacensis municipii adhibitum fuisse. 5 J. XIV s. exeunte, loco incerto. Breviarium Glagoliticum, cuius pars inter alia vitas Sanctorum Legendam SS. Cyrilli et , Methodii continens, in C. Bibliotheca Aulica Vindobonensi asservatur, conscribitur. Einige altslavische Handscriften in der Kais. Hofbibliothek zu Wien, lahrbii- cher filr slavische Literatur, Kunst und Wissenschaft, herausgegeben von I. E. Scha- ler, II (1852), 67, 2. 54 .. XIV s. in Istria, Croatia, Dalmatia et Bohemia. Festum SS. Cyrilli et Methodii in Calendariis Missalium Glagoliti- ocrum, ac in Breviariis Glagoliticis sub die 14. Februarii; in Calenda- rio Breviarii Glagolitici Parisiensis, sub die 6 . Aprilis celebratur ('Cfr. N. 34). Officium Proprium SS. Cyrilli, Methodii (et Valentini) sub die XIV Februarii, quod ab illo officio iam a discipulis SS. Cyrilli et Met¬ hodii, exeunte IX s. confecto, dependet, in Breviariis: Zaglaviensi (Cfr. Fontes XIV s. N. 44), Tribikovičensi (N. 21), et Salensi (N. 43) oc- currit. 18 Fontes liturgiae Glagolito-Romanae XIV s. Missa Propria SS. Cyrilli et Metliodii, quae cum eodem Officio Proprio IX. s. confecto concordat, in parte glagolitica a. 1395 descripta Codicis Rhemensis (N. 34) superest. In Litaniis Breviarii Ročensis (N. 28), »Sveti Kurile moli za nas* invocatur. I. Berčič, Dvie službe rimskoga Obreda za svetkovinu Sv. Cirila i Metuda, Za- grabiac 1870, 12 s., 15. 55 . XIV s. in Ualmatia, Groatia, Bohemia et Polonia. Monasteria Ordinis S. Benedicti tam in Dalmatia et Croatia, quam in Bohemia et Polonia, liturgia Glagolito-Romana sacr.a persolvunt.. Cfr. documenta huius saeculi superius relata. N. 5, 6, 9, 19, 22, 26 30 32, 35. p 6. XIV s. apud Slav os Orientales. Cultus SS. Cyrilli et Methodii apud Russos inde a medio XIV s., receptione Regulae Hierosolymitanae vice originariae Roiiiano-Studiticae, decrescit, rta ut in officio liturgico nec m en ti o de ipsis fiat. Apud alios vero Slavos Orientales cultus antiquior perdurat. A. N. Petrov, Čestovanie sv. slavjanskih apostoloo Kirilla i Methodija (Hri- stianskoe Čtenie, Petroburgi 1893. N. 3, 526 ss.). I. Berčič, Dvic službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Urila i Metuda. Zagrabiae 1870, 5 ss. A D D E N D A. 1 a. 1307 , Segnae. Aedificatio ecclesiae S. Martini a presby,tero Elia absoluta, inserip- tione glagolitica, septo eiusdtem ecclesiae itnmissa, memoriae consi- gnatur. Kukuljevič, Nadpisi sredovječni j novovjeki u Hrvatskoj i 'Slavoniji, Zagreb 1891, N 783, p. 235. / FONTES LITURGIAE GLAGOLITO-ROMANAE XV SAECULI i. 1402, Ravanjska, Nonen. Missale Glagoliticum Koprivense de mandato sacerdotis Lupi ne- potis abbatis S. Georgii de Kopriva in Ravanjska parochiae Jesenice prope ostium Zrmanjae fluminis Nonensis dioeceseos, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, conscribitur. Assemani, Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV. §. 6: »Breviaria et Missalia manuscripta, Slavico sermone, ritu Latino: Missale — scriptum fuit anno 1402 jussu Sacer¬ dotis Lupi nepotis abbatis de Koprive. Anno vero 1440. transiit in jus Fr. Petri, Tertii Ordinis S. Francisci apud S. Crucem degentis. Demum anno 1627 pertinebat ad Ecclesiam S. Joannis de jadra ejusdem Tertii Ordinis: quemadmodum haec ad- notatio docet.« Cfr. infra N. 15, — Monasterium S. Georgii de Ravna, vel de Ko¬ priva vel de Obrovac, Ordinis S. Benedicti erat, hodiedum extat eiusdem ecclesia littore maris in parochia Jesenice prope castrum Obrovac. Memoratur iam in di¬ plomate 1070 regis Petri Cresimiri (Rački, Documenta hist. Croat. ill. Zagrabiae 1877, p. 87) et sequioribus saeculis (Cfr. Črnčič, Najstarija povjest krčkoj biskupiji, Roma 1887, 18 s.). 2. 140J, 4. Februarii, Hreljin Corbavien. Presbyter Blasius plebanus in Hreljin Corbaviensis dioeceseos do- nationales Andreae Ševatič monasterio Hreljinensi datas, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 404. j. 1405. Nuglae Tergestin. Aquisitio Missalis Glagolitici Nuglensis pro ecclesia SS. Plelenae et Petri Nuglae parochiae Roč apud Pinguentum in dioecesi Tergestina, memoriae characteribus glagoliticis in eodem codice [Cfr. s. XVI.] com- mendatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 107. ' 4. 1405. mense Odobriš. Omišalj Veglen. Opus fenestrae orbicularis in fronte ecclesiae B. V. Mariae Assum- Ptae Omišalji (Castelmuschio Veglensis dioeceseos) absolutum a ma¬ gistro Martino Glušec duplici inscriptione glagolitica memoriae com- mendatur. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 108. 4 Fontes liturgiae p. 1410 , p Maii, Lauranae Polen. Radenus plebanus Lauranae Polensis dioeceseos testamentum 0I0- graphum characteribus glagoliticis conficit. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 108. 6. Ante 1412, Jadrne. Breviarium Glagoliticum Jadrense S. Michaelis, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, conscriptum est. M. Karaman, Ms. Identita della lingua slava etc. Num. XXXIV; »De Missa- libus et Breviariis Slavico Sermone et charactere Hieronymiano conscriptis«, de vi- su refert; Assemani, Kal. Eccl. Un. IV. cap. IV. §/ 6. »In ecclesia Collegiata S. Mi¬ chaelis, quae una est ex sex Collegiatis, ex quibus nna cum Cathedrali conflatur Capitulum Jadertinum, duo extant Manuscripti Codices. Missale scilicet, et Brevia¬ rium Romanum lingua Slavica litteris Hyeronymianis: et in Breviario quidem ad- notatum legitur charactere recentiori: »Knaciza Clericus anno 1412 die 18 Decem- bris Acolytatum, quartum Ordinem susccpit«. Cfr. Berčič, Chrestomathia p. 107 s.; Čitanka starosl. jezika. Prag. 1864, p. XIV et 66 s. 7. 1414, Buccari Corbavien. Breviarium Glagoliticum Bukarense pro ecclesia S. Andreae Apo¬ stoli Buccari in dioecesi Corbaviensi a Bartholomaeo Scriba conscri- bitur. Sladovič, Povjestij 190 s. Crnčid, Najstarija povjest krčkoj biskupiji, 96 s.; Šu rmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 113. 8. 1426 , 77. Odobriš , Bescae Veglen. Frater Lucas prior monasterii S. Salvatoris Heremitarum S. Pauli Bescae Veglensis dioeceseos permutationem quandam, instrumento gla¬ goliticis characteribus conscripto consignat. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 125. p. 1403 — 1415. Spataten. Missale Glagoliticum Hervoiae ducis Spalatensis pro capella pala- tina eiusdem ducis in Starigrad apud Omiš in dioecesi Spalatensi a Butkone scriba ex codice redacto pro usu Or. Š. Francisci Min. Obs., ut videtur, conscribitur ac miniaturis exornatur. Ms. originale in Eski Serai Costantinopolitano. Jagid, Thalldezu et Wickhoff, impensis Regiminis publici Bosniae et Hercegovinae Vindobonae 1891 sumptuose edifum est. G la golit o-R om an ae XV s. 5 io. 1420,1. Junii, Bescae Veglen. Joannes Kuševič plebanus Bescae Veglensis dioeceseos, praesente 'nter alios Domino officiale episcopi, monasterio S. Salvatoris ibidem sito terram donat, litterasque donationales characteribus glagoliticis con- scribi iubet. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 118. ii. 14.22, Novembri, Novi Corbavien. Presbyter Joannes instrumentum permutationis inter Joannem fi- iium Bucifali et monasterium s. Mariae in Crkvenica ad petitionem par- tium glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 121 s. 12. 1431, Berami Tergestin. Aedificatio ecclesiae S. Martini Berami (Vermo apud Pazinum) Tergestinae dioeceseos, tempore plebani Poštedioc absoluta, inscriptione glagolitica muro eiusdem ecclesiae immissa, memoriae commendatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 131. 13. 1437, 15. Julii, Jaderae. Presbyter Georgius Zubina filius Pauli de Blato (Bokanjac) Jadrensis dioeceseos, testamentum olographum characteribus glagoliticis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 144. 14. 143P, 4 Decembris , Jadrae. Quum per Iiberam resignationem presbyteri Pauli Glagolitae ec- desia S. Joannis Baptistae in Suburbio Jadrensi vacasset, ab archiepi- scopo Jadrensi Laurentio Venerio Fratribus glagolitis Tertii Ordinis s. 1'rancisci perpetuo confertur. Nos Laurentius Venerio, miseratione divina et sacrosanctae Sediš a postolicae gratia Archiepiscopus Jadrensis, venerabili ac religioso viro Fratri Martino quondam Novači, Heremitae de penitentia Tertii Ordinis Sancti Francisci, salutem in Domino sempiternam. Opus pietatis esse ^ignoscitur Deo servire volentibus de loco aliquo convenienti providere, u bi grata Deo obsequia impendere, et juxta Regulae suae ordinem vi- ta ni ducere valeant. Hac igitur consideratione dueti, Dei intuitu et con- sideratione providi viri Ser Gregorii Merganich civis Jadrae, pro dieto 6 Fon fes liturgiae Ordine postulantis locum et ecclesiam Sancti Joannis Baptistae prope et extra muros Jadrae, ad praesens vacantem per liberam resignationem venerabilis viri presbyteri Pauli de littera sclava, ultimi rectoris dictae ecclesiae, tibi et Fratribus tuis Heremitis de poenitentia Tertii Or- dinis Sancti Francisci, omnibusque aliis Heremitis de poenitentia dieti Tertii Ordinis Sancti Francisci, cum plenitudine juriš canonici perpe- tuis temporibus damus et conferimus, teque nomine totius dieti Tertii Ordinis Sancti Francisci de dieto loco et ecclesia per anulum nostrum aureum, quem in manibus tenemus, coram nobis flexis genibus consti- tutum, investimus, cum omnibus et singulis possessionibus et pertinentiis ipsi ecclesiae spectantibus e pertinentibus, salvis semper et reservatis juribus archiepiscopalibus in detis (sic) mortuorum et oblationibus tantum; et per hanc collationem et investituram dictae ecclesiae juribus archiepiscopalibus non derogetur, sed in sua integritate consistant, aliqua ipsius Ordinis liber- tate vel immunitate non obstante. Et quare praefatus Ser Gregorius Merganich dietam ecclesiam, quae ruinam minatur, gratiose et liberaliter se reparaturum obtulerit, locumque aedificaturum ubi convenienter dieti Heremitae vitam ducere poterint, pro recompensatione suae liberalitatis, tenore praesentium concedimus et donamus ipši Ser Gregorio tantum jus patronatus in dieta ecclesia, praeficientes eum patronum dictae ecclesiae. In quorum omnium praemissorum fidem et testimonium, praesentes fieri fecimus et nostri pontificalis sigilli apprensione muniri. Actum Jadrae in nostro archiepiscopali palatio, praesente universo Capitulo Jadrense, sub anno a Nativitate Domini millesimo quadrigen- tesimo trigesimo nono, Indictione III, die quarta mensis decembris, Pon- tificatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri Eugenii divina providentia Papae IV anno nono. Et ego presbyter Nicolaus quondam Benedicti Primicerius Jadren- sis, publicus imperiali auetoritate Notarius ac praefati reverendissimi do¬ mini Archiepiscopi Cancellarius, praedictis omnibus dum sic agerentur et fierent praesens fui, eaque de mandato ipsius domini Archiepiscopi seripsi, et in hanc puhlicam formam redegi, signumque meum cum nomine apposui consuetum, in fidem et testimonium omnium prae¬ missorum. G. Ferrari-Cupilli, Scritti storici e letterarii. Žara 1889, I, 279 s. adnotando pag. 260: »Notabile nell’ avanti accenato documento 6 1’ appellazione de littera sclava con cui viene distinto il sacerdote, che occupava dapprima la chiesa subur- bana di San Giovanni. Colla medesima varii altri se ne trovano indicati nelle serit- ture di quel secolo; puossi quindi credere che.vallesse allora per contrassegnare que’ sacerdoti i quali nella sacra uffiziatura 1’ idioma illirico esclusivamente adopra- vano, E tale idioma usavano appunto anche i Padri, che nella chiesa ridetta si sta- bilirono, ed in tale uso continuai ono dipoi sempre, a comodo e vantaggio della popolazione dei borghi, cui quell’ idioma era particolaimente famigliare«. /y. 1435 — 1441, Lukovo Nonen. Missale Glagoliticum, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Pro¬ paganda Fide asservatur, a presbytero Marco apud S. Lučam in valle Glagolito-Romanae XV s. 7 Lukovo Nonensis dioeceseos degente 1435 conscribi incoeptum, pro presbytero Blasio capellano S. Georgii in Obrovo (apud Jesenice tune Nonensis dioeceseos, hodie Jadrensis) visitatore Natalis episcopi Nonen¬ sis, anno 1441 absolvitur. Assemani, Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV. §. 6; I. Berčič, Čitanka staroslov. jezi¬ ka, Pragae 1864. XV et 68; Crnčič, Književnik, Zagabriae 1865, 21 s.; Kukuljevič Arkiv za povj. jugosl. IV, Zagrabiae 1857, 372; Šurmiri, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 154. Cfr. infra N. 1443. 16. 14.4.2, 23. Julii, Absori. Consilium Absorense de mandato comitis Dasii Justo mittit suos ambasciatores curn seripturis credentialibus seriptis in lingua slava ma- nu presbyteri Blasij eorum capellani ad Lossinienses. Ljubič, Borba za glagolicu na Lošinju in Rad jugoslavenske Akademije vol. LVII, 1881, p. 152. 77. 1442, in Croatia. Missale Glagoliticum Zagrabiense, quod in archiepiscopali Biblio- theca Zagrabiensi asservatur, conscribitur. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XV. et 67. 18. 1442, Omišalj Veglen. Aedificatio sacristiae ecclesiae B. V. Mariae Assumptae Omišalji Veglensis dioeceseos inseriptione glagolitica fronti eiusdem sacristiae immissa, memoriae commendatur. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 155. ip. 1443 , (Lukovo) Noneti. et Aguilejen. Missale Glagolicum, cuius fragmentum ex theca »Kirchen-Leitung Tom. I.« archivi parochialis Rakitna Labacensis dioeceseos extractum, partem officii Hebdomadae Maioris continens, a presbytero Marco ad usum Ioannis capellani S. Ioannis in Monte in Lica Nonensis dioeceseos, conscribitur, ut ex secjuenti adnotatiope patet: »To piša popA Marko dobru mužu (Gos)podinu Ivanu kapelanu svetago Ivana na Gori na letč g(ospod)nih 1443. A tada zla zima b(e)še.« In Archivo parochiae Rakitna Labacensis dioeceseos. Locus conscriptionis ex praecedenti N. 15. patet. 8 Fontes liturgiae 20. 1443, Jadrae. Breviarium Glagolitum Jadrense a Michaele scriba, quod in Biblio- theca Colegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, conscribitur. M. Karaman, Ms. Identita della lingua slava etc. Num XXXIV. »De Missalibus et Breviariis Slavico Sermone et charactere Hieronymiano conscriptis« de visu refert; Assemani, Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV § 6 . »Apud Patres Tcrtii Ordinis S. Francisci. Jaderae degentes, servantur fragmenta Missalium et Brevia/iiorum, quor,um unum hanc exhibet adnotationem: Scripsit Michael, cui terra mater, sepulcrum domus, opulentiae peccata, anno 1443.« 21. 1443, in Istria vel Dalmatia. Breviarium Glagoliticum, quod in Bibliotheca Moscoviensi Čei titov¬ ski asservatur, a presbytero Paulo conscribitur. Ephemeris Književnik, Zagrabiae 1865. I, 147; Cfr. I. Berčič, Rad Jugosl. Akačl. LIX (1881), 159. 22. 1444 , die 28. mensis Decembris, in Terra Fluminis s Viti, Polen. »In habitatione Notharii. Pars capta pro liturgia latina per specta- bilem ac generosum virum Dominicum Jacobum Raunacher honorabilis Capitanei, venerabilem virum Dominum presbyterum Matteum Archidia- conum et plebanum capta fuit pars hujus tenoris: videlicet, quod omnes unanimiter toto posse laborare debeant quod littera latina debeat esse in Ecclesia sancte Marie diete terre Fluminis et in Capitulo.« Liber Civilium et Notificationum civltatis Fluminis; cfr. Pesante, La liturgia slava 147. Nota quod ex sequentibus actis an. 1593 s., liturgia Glagolito-Romana, non obstante hac resolutionc, in usu in eadem ecclesia et Capitulo mansit. 23. 1443, /7. Maii, Verbenici Veglen. »Speculum« Glagoliticum (»Zrcalo«), varia ex S. Scriptura con- tinens, quod in Bibliotheca Collegii Urbani Prop. Fidei asservatur, a diacono Luca pro Gregorio presbytero Verbenicensi Veglensis Dioece- seos conscribi inchoatur; a 20 Augusti 1772 Absori latino indice mu- nitur. Kukuljevič, Arkiv za povjcstnicu jugoslav. IV, Zagrabiae 1857 p. 373, ubi adnotationes Codicis origlnales relatae sunt. 24. 1443 , 13 Decembris, Novi Corbavien. Vitus Korčulan episcopus Corbaviensis litteras fundationales gla- goliticas Luciani Desič ecclesiae ss. Jacobi et Philippi in Novi approbat, 9 Gl agol it o - R o m an a e XV s. suoque sigillo una cum sigillo plebani et capituli Noviensis, glagolitice authenticat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1894, 161 ss. 25. 14.45 > Verbenici Veglen. Aedificatio capellae S. Dominicae in agro Verbenicensi Veglensis dioeceseos inscriptione glagolitica, muro eiusdem ecclesiae, cuius rudera adhuc conspiciuntur, memoriae commendatur. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 157, 26, 1456, 2. Anglisti, Princ apud Pisinum Tergestin. Presbyter Levac Križanič, canonicus Zminski et Tignanensis, aucto- ritate publica notarius, coram testibus et collationatoribus, presbytero Vincentio Brnkovič plebano Tignanensi notario publico, Michaele Markučič plebano Beramensi, et Perojo Glavanič capellano Beramensi, instrumentum confinationis inter terras patriarchatus Aquileiensis, Comitis Pisinensis Communis Pisinensis, possessiones Dominii Venetici ei aliorum nobilium Istrianorum, anno 1275 glagoliticis characteribus confectum, ac anno 1502 exemplatum, authenticando transsummit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 73 s. 27. 1447, 7. Mariii, Crkvenica Corbavien. Philippus prior monasterii S. Mariae Heremitarum S. Pauli Crkve- nicae, accipit in cdnfraternitatem sui Ordinis Stephanum filium DokŠini erga donationen terrae in Zagorje, et super hoc instrumentum glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 168 s. 28. 1447 , Štridovo in insula Muro-Dravana Zagabrien. Fridericus comes Celeiae regni Croatiae vel Sclavoniae banus, ecclesiam Štridovi in Zagabriensi dioecesi prope domum paternam S. Hieronymi aedificatam, Heremitis S. Pauli Ord. S. Augustini Glagolitis confert. Fridericus comes Celeiae »ob singularem, quam ipse et alii Christi fideles partium illarum ad b. Hieronimum-gerunt devotionis affectum, aedificari (ecclesiam in Štridovo) in forma trifolii curaverat, ac quibusdam religiosis Glagolitis-*contulerat.« 10 Fontes liturgiae Bedekovič, Natale solum s. Hieronymi. Neostadii 1752, p. 303. Ex rescripto Nicolai P. V 10 Novembris 1447 ad eundem Fridericum dato (Theiner, Mon. Slavo- rum Merid. I, 400) annus supra scriptus eruitur. 2p. i4-4Pi Kasezi in Lica Nonen. Blasius de genere Bobinac presbyter apud S. Ioannem in Kasezi, Vicarius Licae Nonensis episcopi Natalis, Missale Glagoliticum, iam a presbytero Marco anno 1435—41 (Cfr. N. 15.) descriptum, ecclesiae B. V. Mariae in Drenovci in Lika Nonensis dioeceseos, pro 27 ducatis vendit; hocque characteribus glagoliticis in eodem codice adnotat. Cfr. Ll. cc. N. 15 Cfr. Kukuljevič, Acta croatica I, 320. jo. 14.50 , 16. Aprilis, in villa S. Mariae Jadren. Petrus Poletčič filius Jurislavi in Stomorino selo Jadrensis dioece¬ seos, peregrinationem ad Limina Apostolorum Romam suscipiens, testa- mentum olographum characteribus glagoliticis conficit. Šurmin. Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 184. y/. 1450, 16. Februarii, Beškae Veglen. Praesbyter Mathaeas filius Viti, cancellarius Beškae et notarius publicus instrumentum, quo Mirša Majšičevič vineam monasterio S. Sal- vatoris vendit, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 182 s. j2. 1450, jo. Decembris, Novi Corbavien. Presbyter Jacobus filius Petri Lovrič cancellarius Novigradi, sen- tentiam judicialem inter Grižanos et Kotoranos latam, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 188 s. jj. 1450 , Obrovac Nonen. Rituale Glagoliticum, cuius fragmenta a Francisco Selak Jadrensi Ioanni Brčic donata sunt, pro usu ecclesiae parochialis Obrovac, Nonensis dioeceseos, a sacerdote Georgio Sirinarič conscribitur. I, Brčic, Rad Jugosl. Akad. 4 IX. (1881), 159 s. J4. 1450, Policii, Spdlaten. Rituale Glagoliticum, cuius fragmenta P. Čikeš Politii in dioecesi Glagolito-romanae XIV s. 11 Spalatensi detecta cutn Ioanne Berčič communicavit, a Cosimo Policiensi clerico ac diacono suisque expensis conscribitur. I. Brčic, Rad Jugosl. Akad. 41 X. (1881), 160. jp. 1440 c., Jadrae. Lectionarium Jadrense, vulgo »Evangeharium croaticum«, Evan- gelia, Epistolas et Ritualia ex Missali excerpta (vulgo Schiavetto) con- tinens, lingua vulgari croatica litteris vero gothicis pro Conventu S. Francisci Jaderae conscribitur. M. Rešetar, Zadarski i Ranjinin Lekcionar, Zagreb 1894, V. ss. Lectionarium vel Comes. jč>. 1451, 2. Septcmbris, Bescae Veglen. Vicarius S. Mariae Zagabriensis, et Visitator Slovenicus ac Croa- ticus Ordinis S. Pauli Heremitarum regulae S. Augustini una cum capi- tulo eiusdem Provinciae in monasterio S. Salvatoris Bescae Veglensis dioeceseos coadunato, litteras patentes characteribus glagoliticis conscriptas de permutatione terrarum conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 191. jj. 14.p1, Boljuni Tergestin. Chronica parochialis Boljuni Polensis dioeceseos, cuius codex originalis in Musaeo Zagabriensi asservatur, characteribus glagoliticis conscribi incoatur, et usque ad 1622 annum perducitur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in'opero Die Oestcr- reichische Monarchie in Wort und Bild, Bd. Kiistenland, 242. jS 1448 — 1451, Tkon Jadren. Marcus Barbo Venetus patria prothonotharius Apostolicus et ab- bas comendatarius SS. Cosmae et Damjani O. S. Benedicti in monte Tkonensi Jadrensis dioeceseos, moenia eiusdem abbatiae suis expensis absoluta inscriptione glagolitica una cum stemmate suo portae immissa, memoriae comendare iussit. Cfr. Jelič, Tkonski samostan in ephcmeride Vicstnik hrv. arheol. dr. N. S III. (1898), 105. jp. 1452, Poljanae Corbavien. Presbyter Michael Antonii Burič filius, Poljanae Corbaviensis / 12 Fontes liturgiae degens, instructionem pro confessoribus quoad peccata magicae artis, necromantiae, astrologiae et sortilegii, capitulo characteribus glagoliticis conscripto, operi suo »Nauk za izpovijednike«, quod in manuscripto originali in Accadeinia Jugoslavica Zagabriensi asservatur, inserit. Šurmin Acta croatica I, Zagabriae 1898, 196. I. Tkalčič, Starine Tugosl. Akad, XXV (1892), 2 s. 40. 14.53, 16. Aprilis, Castuae Polen. Aedificatio ecclesiae S. Antonii in oppido Castua Polensis dioe- ceseos, inscriptione glagolitica muro eiusdem ecclesiae immissa, memo- riae commendatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 197. 41. 1454 , ii. Aprilis, Veglae. Praesbyter Joannes Hodanič donationem comitis Joannis Frankapan ecclesiae S. Andreae in Dubašnica glagolitico instrumento authenticat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 201. 42. 1435, 15. Maji, Buccari, Corbavien. Presbyter Ambrosius tabellio electus Communis Buccari in servitio comitis Martini Veglensis et Modruscensis instrumentum confinationis inter Buccarenses, Grobničanos et Tersačanos compositae glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 202 ss. 43. 1455, 28. Odobriš , Novi Corbavien. Presbyter Martinus capellanus comitis Martini Veglensis etc., ple- banus Novigradensis et Vicarius Vinodolensis litteras confirmatorias super donationes factas iam monasterio S. Mariae Heremitarum S. Pauli Crikvenicae, iussu comitis Martini supradicti glagolitice conficit. Šu rmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 204 s. 44. 1456 ., 6. Februari, Flumine Polen. Consilium Communitatis Castri S. Viti Terrae Fluminis Polensis dioeceseos Capitulo S. Mariae eiusdem Castri, ne in futurum Canonici linguam latinam non callentes eligerentur inculcat. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, iriumel898, I, 193, Glagolito-Romanae XV. s. ' 13 45. 14.56. 16. Segnae. Missale Glagoliticum Segnense, quod inde a XVI. saeculo in ccclesia parochiali Verbenicensi Veglensis dioeceseos adinvenitur, a Thoma archidiacomo ac vicario episcopi Segnensis Andreae concsribitur. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag. 1864, p. XV et 68 s. 46. 1456. Trg Zagrabien. Sacerdos Joannes plebanus OO. Sanctorum in Trg Zagrabiensis dioeceseos; et Lucas elerieus, glagolitae. Collectio Lopašičiana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj; Za- grabiae, 1904, 75. 47. 1457, 25. Augusti, Omišalj Veglen. Decreta statuta in visitatione canonica C a pittd° ecclesiae B. V. Mariae Assumptae Omišalji (Castelmuschio Veglensis dioeceseos) ab episcopo Veglensi Nicolao, charaete^ibus glagoliticis in Missali Glago- litico Omišaljensi (Cfr. a. 1349) deseribuntur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 209 ss. 48. 1459 , 21. Junii, Novi Corbavien. Presbyter Georgius curante Jacobo Potočnjak castaldo ecclesiae S. S. Cosmae et Damiani, cathedralis ecclesae S. S. Philippi et Jacobi Corbaviensis dioeceseos, Breviarum Glagoliticum conseribit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 217 ss. 49. 1459. Ozalj Zagrabien. Comes Nicolaus Frankapan presbytero Joanni et clerico Lucae, glagolitis, molendina erigendi facultatem concedit. Šurmin, Acta croatica, Zagrabiae 1898, I, 220. 50. 1460, 12. Januarii, Luka Jadren. Petrus Kršavič filius Nicolai, parochus in Portu S. Stephani Insu- lae Maioris (v Sustipanji Luci Velom Otoci, Luka prope Šale) testa- mentum olographum characteribus glagoliticis conficit, ac sigillo Vicarii Jadrensis presbyteri Nicolai Benedikovič munit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 221 s. 14 F o n t e s liturgiae gi, 1460, 27. Augusti, Tinini. Litterae patentes characteribus glagoliticis conscriptae, quibus Franciscus Spirančic O. S. Fr. Min. episcopus Tiniensis, omnibus Chri- sti fidelibus suae dioeceseos elemosynam monasterio Clarissarum S. Nicolai de Jadra elargientibus, indulgentiam centum dierum concedit. Mi gospodin Iratar Frančiško Spirančic Božjom i Apostolskoga stola milostju biskup crikve Tninske damo viditi vsim kim se dostoji ove naše liste videštim i stišestim, navlastito vam počtovanim mu- žem: pripuštu, lekturu, kanturu, kuštušu, jašprištu i bratji našoi i vsim kanonikom crikve naše zgora rečene i takve vsim pribanušem i vice- pribanušem kapelanom i oltare ulžestim brinuštim i nebrinuštim u bi- škupii i pod biškupiju našu buduštim i služeštim, kako da mi učinismo i dasmo milost i dopustismo počtovanoi u Isukrsti gospoi Eleni reda svete Klare opatici u svetoga Mikule v Zadri za vrimena, vsih strana Tiskna (Tnina) ka esu, prositi žita i vina i ino amuštvo po ludeh kr- stianah ot sada i naprida, koga koli bi ona rečena počtovana gospoja Elena prosila u ime prošne po biskupiji našoj, kikoli bi krstianin i kolikrat koli bi učinio i ruke prostro na pomošt onoi počtovanoi gospoi Eleni opatici u ime amuštva i pravoga s*ca za ono amuštvo i pomošt, moš- tju i oblastju našom daemo sto dan proštenja. Zač Mi vam otviše poč¬ tovanim mužem zapovidamo posluhom svetim i molimo vas, kako da posle, ke bi posla(la) rečena počtovana gospoja Elena opatica, imate jih braniti obarovati, pomagati i sprovoditi; i to naše proštene nastoiteli vašijmj navistiti. I na to dasmo ta naš list, pečatom našim pontifikal- skim zapečašten za veste starovičtvo, pisan u palači biskupie naše u utori prvi po svetom Bartoli Apoštoli lit gospodnjih tisušte i četiri- sta šesdeset i pročaja. Authenticum in Actis Monasterii S. Nicolai 19, C. R. Archivi Gubernialis Dalmatici Jadrae, pergamena cutn filo serico pendenti pro sigillo. g2 1460, 12 Npvembris, Karlobagi Segnen. Presbyter Mathias Bohončič ex Karlobago, Vicarius Karlobagensis et notarius publicus, instrumentum adjudicationis haereditatis pro sacer- dote Michaele Sutlič ex Gvozdnica, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 235 s. gg. 1460, Jadrae. Synodus dioecesana Jadrensis tempore Maphaei Vallaressi archie- piscopi celebrata coarctat celebrationem missae »solemnis« Glagoliticae in civitate tantum Jadrae ad duas ecclesias urbanas tempore indulgen- Glagolito - Romonae XV s. 15 tiae, et in die depositionis defuncti ad ecclesiam eiusdem sepulturae; eximens ab hoc decreto Canonicos Jadrenses. »Statuimus et ordinamus, quod de caetero aliquis Sacerdos de Littera Sclava non audeat, vel praesumat in aliqua ecclesia civitatis Jadrensis celebrare Missarum solemnia sine Nostra vel Vicarii nostri li- centia speciali petita et obtenta, praeterquam in ecclesia S. Trinitatis (alias s. Donati) et in ecclesia S. Mariae Presbyterorum (alias S. Si- meonis) tempore indulgentiae tamen, ac etiam quoniam vocati fuerunt ad celebrandum pro anima alicujus defuncti eo videlicet die, quo ipse defunctus sepultus fuerit, et in ecclesia apud quam sepelietur: intelli- gendo tamen quod si aliquis presbyter de Littera Sclava assumptus fuerit in gremio Capituli Nostri, idem presbyter non intelligatur subja- cere huic ordinationi quousque fuerit de dieto Capitulo.« B. G. Zanotti Tanzlingcr, Ms. a. 1692 Compendium materiarum ex constitu- tionibus synodalibus Eccl. Metropol. Jadrensis, in Archivo Guberniali Jadrensi; Bian- chi, Žara cristiana I, 132. 44. 14.61, Gojmjerje prope Bosiljevo Zagrabien. Presbyter Mathaeus filius Valentis Grbčič plebanus in Goimerie Zagrabiensis dioeceseos, glagolita, villam monasterio S. Nicolai in Gvozd donat. Šurmin, Acta croatica, Zagrabiae 1898, 228 s. 33. 40. 14.63, 4. Augusti, Modrusciae. Litterae patentes capituli ecclesiae cathedralis Modrusciensis de concordio cum Apajo Likovič inito, characteribus glagoliticis conscri- buntur. Šurmin, Acta croatica 1 , Zagrabiae 1898, 24 ss. 56. 1463, Vcglen. Missale Glagoliticum, quod in ecclesia parochiali Verbenicensi Veglensis dioeceseos asservatur, conscribitur. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XV. et 69 s. 37. 1463, Lindari P e tenen. Presbyter Petrus Fraščič Lindarii Petenensis dioeceseos degens, Psalterium Glagoliticum (»saltir hrvacki«) pro presbytero Mathia plebano de Kubod coascribit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 236. s. JELIČ, FONTSS Pars I, 3 16 Fontes liturgiad 38. 1436, Pazini, Tergestin. Aedificatio capellae S. Antonii na Vrhu apud Pisinum Tergensti- nae dioeceseos inscriptione glagolitica muro atrii eiusdem ecclesiae immissa, memoriae commendatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 237. 3p. 1436—1464. Hrotkovci prope Stenicnjak Zagrabien. »Quae decimae (castri Steničnjak), anno 1456 per Martinum co- mitem de Frangepanibus et per Paulum glagolitam plebanum in Chrot- koviczi occupatae sunt.« Marcellevich Georgii, Synopsis diplomatum aliorumque monumcntorum regnum Croatiae respicientium ab a. 1232 usque ad. a. 1693 chronologice disposita; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 75. 60. 1463 , 10. Novembris, Omišalj Veglen. Presbyter Nicolaus Mikulica scriba et notarius Omišaljensis confi- nationem a coraite Ioanne Frankapan Veglensi etc. Murlachis datam, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 244 s. 61. 1463, Lipnik Zagrabien. Ioannes plebanus sub Lipnik glagolita ad petitionem partium docu- mentum glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 243, 62. 1466, 14 Aprilis, Veglae. Frater Nicolaus de Vegla, episcopus Veglensis, inonasterio S. Sal- vatoris Bescae eiusdem dioeceseos chartam libertatis characteribus glago- liticis conscriptam dat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 249 ss. 63. 1466\ 22 Aprilis , Ugljani Jadrcn. Presbyter Toman Mavrovič, capellanus Ugljani Jadrensis dioecesos peregrinationern ad Limina Apostolorum Romam suscipiens, testamentum olographum characteribus glagoliticis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 252 g. Gl ag ol i t o-R o m an ae XV s. 17 64. 1367 — 1468, Emausi Pragen. Elucidarium Glagoliticum, cuius exemplar antiquius, exeunte XIV saeculo vel XV ineunte conscriptum, profesor Ioannes Milčetič anno 1882 in bibliotheca conventus S. Mariae Magdalenae Dubašnicae in insula ac dioecesi Veglensi detexit ac suae Collectioni inseruit; et alterum recentius anno- 1468 conscriptum in bibliotheca olim Canonici Petri Petris Verbenici in Veglensi insula ac dioecesi asservatur; ad exemplat* Elucidarii bohemica lingua descripti probabilius a monacho Ordinis S. Henedicti Emautensis monastefii Pragensis dioeceseos croaticae tamen originis, conficitur. I. Milčetič, Priloži za literaturu hrvatskih Glagoljskih spomenika Starine XXX, 257 ss. 63. 1468 , Augusti, Veglae. Presbyter Nicolaus seriba Omišaljensis et notarius publicus, manda- tum comitis Ioannis Frankapan Veglensis etc., ne Murlachi fines suos transgrediantur, glagolitice conficit. Šu rmin, Acta eroatica I, Zagrabiae 1898, 254 s. 66. 1470, in Is tria vel Dalmatia. Breviarium Glagoliticum Kukiiljevičianum in terris croaticis conscri- bitur. Kukuljevič, Jugoslav. knjižnica Ivana Kukuljeviča Sakcinskoga, Zagreb 1867, P- 15. 67. 1461 — 1470, {SpoletiV) Segnen. Nicolaus Modrusciensis ac Korbaviensis episcopus, Spoleti Toldae et Ameriae Gubernator, graviter quod quidam vir, gratuita assertione Pnguam Slavicam in S. Liturgia ab Ecclesia Catholica approbatam non esse, scandala in dioecesi Modrusciensi suscitaverat conturbatus, Capi- tulo et Clero Modrusciensi illam assertionem refutans epistola hac glago¬ lice conscripta explicat: S. Matrem Ecclesiam Romanam multis ecclesiis Croatiae et Dalmatiae usum ac consuetudinem liturgiae Glagolito- Eieronymianae honorifice excepisse nec propter hoc unquam a nemine ■'eprehensam fuisse. »Mikula božjej volji i Stola Apostolskoga milostju biskup Modruški 1 Krbavski, Spurlita i Toldae i Amerije i pročaja Guvernatur, pišem Kapitulu i Kleru Crkve Modruške spasenje va vsih spasitelno. Smete se v a mni srce moje, i tisnu se va mni utroba moja svrhu brige ljudi 3f 18 Fontes liturgiae mojih. Najdoh gorka i žestoka suprotivnika, ki od tolika vrimena nepresla briže i mantraje sriče i telesa vaša; tolikoje govorim, da je žestoka i divja ruka turačka po tolikih smrteh i brigah i raspeh i toliki prolitji krvi nevoljnih ljudi ku ste poznali, da ča je veča žalost, da se najde veče žestok i krudel obiteljanin, neprijatelj znanac i domači moj, s nami kupno jede kruh, ki, ne vim ke oholosti ali smenosti duha nemilosti- voga nadahnut, smel jest smesti misli i srca vaša, mir crkveni razlučuje, običaj crkveni nepravediiu smenostju ispravljaje, a ne ču reči, smučuje, govoreči, da oblast svetih služab našega jazika otačaskoga od crkve katoličaske ni potvrjena, kad bi on vsih naukov i naredab vere hrist- janske ali svetih otac plni nauk držal .... a da bi je čtal i ljubeznivo procinil, zaisto bi našal, da ono ča je od svetih otac pohvaljeno, od toliko vikov, nastoječim ljudem narejeno, nijednih listov i nijednih bul i nijednoga novoga potvrjenja ne potribuje. A navadna je sveta rimska crikav vse nauke i naredbe vsih svetih navlastito presvetlih četirih doktorov svojih časno prijati i prijamši stanovito braniti. A po tom oci, buduči skupljeni v koncili, razlike običaje crikvene, ke su naredili sveti biskupi, i njih prominiti ne smiše, pače pod veliku penu prekletstva narediše, da vsaki svoje crikve navadne običaje ima svršeno obdržavati i da ih nima prež dopuščenja papina nikako prestupiti, kakono je crikva od istoka svoje običaje i svoje služenje udržala, ča je mnogo različno od crikve zapadne, i kakono v Galiciji mnogo osobujna jesu dopuščena, takoje v Jermaniji, ča se govore Nimci, i Panoniji, Iberiji i Angliji, toli¬ koje u mnogih inih vladanjih nike crikve vlašte službe i običaje crikvene vele različno držu preža vsakih bul i pisarn i potvrjenja stola apostol- skoga; i kakono rimska crikav raduje se o narejenji svetoga Grgura i inih otac svetih, takoje se raduje istočna crikav o narejenji Grkov svojih, i tako se raduje mediolanska crikav o narejenji svetoga Ambrozija u služenji mis i v službi korizmenoj, ča mnogo jest različno od crikve rimske; i takoje mnogim crikvam po Hrvatih i Dalmaciji običaje i uredbe od svetoga Jeronima narejene sveta mati rimska crikav jest vele časno prijela i po nijedno vrime od nikogare ni v tom smetenja prijela, ča | je on, od svetih dokturi poglavitiji, nadahnut duhom svetim na utišenje nenaučenih ljudi razumno naredil, nasliduje svetoga Pavla apostola, koga knjige biše čtal pokle.« Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1863, p. 107 N. 39 dat textum glagolitice, quem nos latinis litteris transcripsimus, Cfr. Surmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 261 s. 68. 1471, 10. Junii, Modrusciae. Capitulum ecclesiae cathedralis Modrusciensis, officio loči credi- bilis fungens, donationales Mathiae regis Dalmatiae et Croatiae, feria quarta ante Dominicam Palmarum anni 1466 monasterio S. Michaelis de Gvozd Modrusciensis dioeceseos datas instrumenta glagoliticis litteris confccto registrat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 266, Glagolito-Romanae XV s. 19 6p. 1471, 2. Julii, Omišalji Veglen. Consecratio altaris SS. Corporis Christi in ecclesia B. V. Mariae Assumptae Omišalji (Castelmuschio Veglensis dioeceseos), ab episcopo Veglensi peracta, characteribus glagoliticis in Missali Omišaljensi (cfr. XIV s. N. 20 ) memoriae consignatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 263. 70. 1441, Verbemci, Veglen. Decretum, quo omnes clerici Verbenicenses Veglensis dioeceseos a d praesentiam ad Missam in aurora voluntarie obligantur, characteribus glagoliticis in Breviario Verbenicensi adnotatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 264. 7/. 1471, Hutin (Pribič) Zagrabien. Nicolaus plebanus in Hutin glagolita. Lopašid, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 16. 72, 1472, 18. Maii, Novi Modruscien. Litterae quietationis a Juran plebano Noviensi archipresbytero Vinodolensi Modrusciensis dioeceseos, de domo quam conventus S. Mariae de Ospa sub Novi pretio aquisivit, characteribus glagoliticis confi- ciuntur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898. 269 s,; cfr. 271. 77. 1472, 12. Junii, (Jadrae). Presbyter Brajko Jadrensis dioeceseos, peregrinationem ad S. Ma¬ riam de Rakanat (Recanati?) suscipiens, testamentum olographum cha¬ racteribus glagoliticis conficit. ŠUrmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 268 s. Rus Varikaše, quod in testa- ®ento nominatur, non longe a Bokanjac prope Jadram erat. Monasterium S. Ioannis, de quo etiam verbum Jadrae erat. Ex his patet testamentum Jadrae confectum Misse; nam et authenticum apud I. Berčič Jadrensem ex monasterio Jadrensi S. Mariae, asservatum est. 74. 1473, /7. Februarii, Jadrae. Brajko Hranšič presbyter Bokanjci Jadrensis dioeceseos peregrina- F o ntes liturgiae 20 tionem ad Limina Apostolorum Romam suscipiens, testamentum olo- graphum characteribus glagolidcis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 272. 73. .1473, Castuae Folen. Statutum Capituli ruralis Castuae Polensis dioeceseos, cuius apo- graphum anno 1678 confectum, in archivo ecclesiae parochialis Castua- nensis asservatur, characteribus glagoliticis conscribitur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Oesterei- hische Monarchie in Wort und Bild, Bd. Kiistenland, 242. 76. 143P—1473 in Istria et Dalmatia. Origo et constitutio Provinciae Dalmaticae Terni Ordinis S. Fran- cisci de Poenitentia, exclusive liturgiam Glagolito-Romanam in suis eccle- siis adhibentis. 1439 Erectio conventus S. loannis Baptistae in suburbio Jadrae; 1448 Idem Conventus S. Pauli in Scopulo Galevac prope Jadram; 1454, 4. Januarii Romae. Papa Nicolaus V. archiepiscopum Jadrensem Maphaem Vallaresso iubet possessiones eiusdem Provinciae verificare ac Auctoritate Apostolica confirmare (»Ut ex«); 1460 Erectio conventus primum in Sutomiščica in Insula Ugljan, ejusque translatio Zaglavam in Insuiam Dugi Otok; 1465 Fr. Matthaeus de Jadera de littera slava fundat conventum S. Mariae de Viaro in insula Absori; 1473, 18. Aprilis Romae Sixtus IV. Ministro et fratribus tertii Ordinis S. Francisci in provincia Dalmata mandat, ut in provinciam regularem uniantur sub obedientia canonica unius Ministri Provincialis capitulariter electi (»Soliciti de vestra.«); »Fratres Franciscani ex Ordine Tertio his temporibus (c. 1470.) primum in Dalmatia accepti, alia atque alia deniceps variis in locis domicilia obtinuerunt, et fere ubique Slavonico sermone ad psalmodiam, remque divinam peragendam utuntur. Farlati, niyricum Sacrum V, 119, Cfr. G. Ferrari—Cupilli, Scritti storici e letterarii Žara 1889, p. 258 ss. 77. 1474 , 8. Decembris, Griže Corbavien. Clericus Stephanus Grižanensis instrumentum, quo Minak Malinarič Thomae Matašid tetram vendit, ad petitionem partium glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica 1, Zagrabiae 1898, 273 s. Glagolito-Romanae XV s. 21 78. 1475, 17. junii, Omišalji Veglen. Supelectilis ecclesiae B. V. Mariae Assumptae Omišalji (Castelmu- schio Veglensis dioeceseos) in Missali Glagolitico Omišaljensi (Cfr. XIV s. N. 20 characteribus glagoliticis numerata adnotatur. Šurrain, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 277 s. 7 p. 1480, mense Januarii, Omišalji Veglen. Thesaurus ecclesiae B. V. Mariae Assumptae Omišalji (Castel- tnuschio Veglensis dioeceseos) in Missali Glagolitico Omišaljensi (Cfr. XIV s., N. 20), characteribus glagoliticis recenseture. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 288. 80. 1481, 24 Aprilis , Venetiis. Gubernium Veneticum primum provisorem in insulam Veglae de- putans, inter alia Fratres cuiusdam monasterii in eadem insula siti more slavo celebrantes eiiciendos latinisque religiosis substituendos iubet. »Reperiuntur in illa insula |VeglaeJ in certo monasterio, quidam Fratres Sclavi, qui sacrificant er celebrant divina officia more sclavo, qui variis causis sunt ex insula predicta removendi. Igitur tibi mandamus, ut cum primum in insulam illam perveneris, reiicere et licentiare de- beas fratres predictos sclavos, nec permittes aliquem eorum ullo un- quam tempore venire in insulam predictam, et cura habere alios reli- giosos, qui in monasterio predicto stent et celebrent more nostro latino.« Commissio Francisci Barbo provisoris Veglae, Ljubic, Commissiones et Rela- tioncs Venetae, Zagabriae 1876, I, 107. 81. 138P — 1481 , Verbenici, Veglen. Breviarium Glagoliticum Verbenicense, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, in diocesi Veglensi conscri- bitur. Assemani Kal. Un. Eccl. IV, cap. IV. §. 6. »Breviaria et Missalia manu- scripta Slavico sermone ritu Latino. — Breviarium — post annum 1389 conscriptum: nam Kalendario subjungitur Officium Visitationis Deiparae cum Octava —: Octava autem incipit — epistola Bonifacii papae IX, qui Urbano VI successit; colligitur Breviarum hoc scriptum fuisse post annum 1389, quo eadem data est. — Post Octa- vam Visitationis in Calendario legitur: 1381 mensis Februarii die 15 quando venit Verbenicum Dominus Ludovicus Rhodo cum tribus militibus. Et ad diem 7 Ja¬ nuarii 1633: quando cocpit aedificari turris campanaria in Verbenico. Ex quo col- Hgitur, id Breviarium olim pertinuisse ad Ecclesiam Verbenici, pagi in insula Ve¬ glensi siti*. 22 Fontes liturgiae 82. 1482, 26 Junii, Insulae Justinopolitan. Presbyter Georgius clericus Ročii. apud Piquentum Tergestinae dioeceseos in Missali Nuglensi (Cfr. XIV s. N. 20) in civitate Insulae degens, characteribus glagoliticis quaedam adnotat. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1893, 289. 83. 1482, p Anglisti, Beškae Veglen. Presbyter Juran filius judicis Grško, cancellarius nobilium et no- arius publicus Beškanus, donationales quibus Joannes Jacobus cancellarius Veglensiš hortum monasterio s. Michaelis in Gvozd donat, glagolitice conficit. Šu vmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 289 s. 84. 1483, 42 Januarii, Venetiis. Typis de Thoresanis de Asula impressio Missalis Glagolitici per- ficitur, parvo f.o, initialibus deficientibus; cuius exemplar in ecClesia parrochiali Ricmanje dioceseos Tergestinae asservatur. Exemplaria duo, alterum in Bibliotheca Vaticana; alterum apud haeredes prof. Fr. Carrara Spalati, deinde in Musaeo Nationali Zagabriensi. Ljubic, Ogledalo književne povjesti, jugoslavenske, Rieka, 1864 I, 47. I. Berčič Čitanka staroslov. je¬ zika Prag 1864 p. XV et 40 s.; Pesante La liturgia slava 1893 p. 91; Cfr. I. Brčic Rad Jugosl. Akad. LIX (1881), 166. 83. A483, Verbenici, Veglen. Adnotatio de thesauro ecclesiae parochialis VerbenicensL, qua re- censentur inter alia codices Glagolitici sequentes: »Breviaria maiora 4; Breviarium parvum 6; Missalia 6 Manualia pro Missis 2; Liber.; Commune Sanctorum 1 cum Psalterio; Psalteria 4; Liber Ivančiča 1; Liber Črnica 1; Missale antiquumt«. I. Berčič Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XI in nota. 86. 1484, 22 Odobriš, Segnen. Episcopus Segnensis Paulus una cum suo capitulo in causa cum Joanne abbate de Draga per comissarios suos absentiam iudicis arbitri, instrumento characteribus glagoliticis a presbytero Joanne Zoičič con- fecto, protestatur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 300, Glagolito-Romanac JtV s, 23 87. 1484., 13 Novembris Moščenice Polen. Presbyter Michael plebanus in Moščenice Polensis dioeceseos tes¬ tamentom Martini Malkovič glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 298 s. 88. 1483, 7 Januarii, Kraj prope Moščenice Polen. Presbyter Gregorius Gomilac notarius publicus capellanus domini Martini Mojsjevič in Kožlaci, notarius publicus, testamentum Martini Malkovič a Michaele plebano Moščenicensi confectum (N. 87) glagoli¬ tice authenticat. Šaurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 299. 8p, 1483, 10 Februarii, Crikvenicae Corbavien. ■ Presbyter Michael instrumentom concordii inter monastcrium S. Mariae Hcremitarum S. Pauli Crikvenicae et Jurkum Banič glagolitice conhcit. Šurmin, Acta croatica 1, Zagrabiae 1898, 302 s. po. 1483, p Junii, Marinino apud Buče Segnen. Paulus Segnensis episcopus una cum capitulo coram fratre Anto¬ nio Modrusciensi episcopo, qua iudice arbitro, apellationem ad Se¬ dem Apostolicam, instrumento characteribus glagoliticis conscripto in- terponit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 305 s. pi 1485, 18 Odobriš, Buccari Corbavien. »Explicit« in Breviario Glagolitico ecclesiae S. Andreae Buccari Modrusciensis dioeceseos (Cfr. N. 7), characteribus glagoliticis con- Scribitur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 30 h. p2. 1485, Vinodoli Corbavien. Missale Glagoliticum Vinodolense Vinodoli Modrusciensis dioece- s cos conscribitur. Kukuljevič, Jugoslav. knjižnica I. Kukuljevica Sakcinskoga. Zagreb 1867 P. 16. 24 Fontes liturgiae pj, 1485, Bribirii Vinodolensis Corbavien. Breviarium Glagoliticum, quod in Bibliotheca Collegii Urbani de Propaganda Fide asservatur, a presbytero Michaele conscribi termi- natur. I. Berčič. Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XV et 74 s. Jagič, Primjeri starohrvat jezika Zapreb 1866, p. 29. Kukuljevič, Arkiv za povještnicu jugoslav. V. Zagabriae 1857 p. 374. P4. 1485, In lstria vel Dalmaha. Breviarium Glagoliticum Kukuljevicianum Maximum, quod in omonima Bibliotheca Zagabriensi asservatur folio maximo conscri- bitur. V. Jagič, Primjeri starohrvat. jezika Zagreb 1866, p. 29. p$. 1485, Vlašiči Jadren. Presbyter Joannes Vučič epitaphium šibi et suis, characteribus glagoliticis conscriptum, apud ecclesiam parochialem S. Hieronymi in VlaŠiči in insula Pago Jadrensis digeceseos, ponit. Šu rmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 308. p6. 1486. In lstria vel Dalmatin. Breviarium Glagoliticum Kukuljevicianum in terris Croaticis con- scribitur. Kukuljevič, Jugosl. knjižnica Ivana Kukuljeviča Sakcinskoga Zagreb 1867, p. 15. Videtur esse idem Codex ac praecedens N. 94 pj. 1486, Gackae Sesjnen. Quadragesimale S. Bernardini una cum Tractatu de septem Peccatis in linguam croaticam conversum, a Broz Kolunič pro Leonardo de ge" nere Doljanin Vicarib de Gacka Segnensis dioeceseos, characteribus gla¬ goliticis transcribitur. M. Valjavec, Koluničev Zbornik, hrvatski glagolski rukopis od g. 1486, Za¬ greb 1892. 1 p8. 148'j , i Martii, Bribirii Corbavien. Clericus filius Antonii Zvanovič, de consilio presbyteri Andreae Glagolito-Romanae XV s. 25 Vicarii Noviensis totiusque capituli, statutum fraternitatis S. Stephani de conservando peculio ecclesiae, glagolitice conficit. Šurmin, Aeta croatica I, Zagrabiae 1898, 320 s. pp. 14-87, 11 Martii, Verbenici Veglen. Presbyter Mathia Verbenicensis auctoritate ecclesiastica iudex, in- strumentum, quo confraternitas S. Mariae Verbenicensis, Veglensis dioe- ceseos terras a presbytero Mathaeo Grguric emit, characteribus glago- liticis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 321 s. 100. 1487, mense Aprilis, Verbenici Veglen. Presbyter Franciscus, filius Thomae Sedmak peregrinationem ad Limina Apostolorum suscipiens, testamentum characteribus glagoliticis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 325. 101. 1487 Augusti, Glagolište Segnen. Presbyter Balaš primicerius capituli ecclesiae cathedralis Segnensis una cum Juriča Grubišič regio homine, instrumentum iudiciarium cha- racteribus glagoliticis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 327. 102. 1487 , 28 Augusti, Bužane Segnen. Presbyter Balaš pritnicerius capituli ecclesiae cathedralis Segnen¬ sis una cum Jurano Gubčič regio homine instrumentum iudiciarium cha¬ racteribus glagoliticis conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabriae 1892. 328 s. ioj. 1487 , i Septembris, Verbenici Veglen. Statutum capituli ruralis Verbenicensis, Veglensis dioeceseos, sponte a capitularibus conditum, manu presbyteri Martini Vitezič characteribus glagoliticis conscribitur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1868, 350 s. 104. 1487, 17 Septembris, Dubašnicae Veglen. Presbyter Petrus notarius publicus instrumentum donationis Joan- 26 F o n t e s liturgiae tliš Vidovič et Križmani Oral, ad petitionem partium glagolitice con- ficit. Šu rmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 331 s. iok. 14.87, Tribikoviči Segnen. Presbyter Radoš plebanus de Tribihoviči Segnensis dioeceseos in Breviario Glagolitico eiusdem ecclesiae (Cfr. XIV s. N. 21 characteribus glagoliticis animadvertit, codicem ipsum a Turcis captum, praetio, press bytero Luca de Otišje mediante, redemptum fuisse. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 318, 106. 1488, 12 Junii, Omišalji Veglen. Decretum episcopi Veglensis Donati de Tnrre, quo capitula statuta tempore episcopi Ioannis confirmantur, a presbytero et notario puhlico Jacobo, ipso episcopo Donato iubente, characteribus glagoliticis thecae posteriori Missalis Omišaljensis (Cfr. XIV N. 20.) inscribitur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 333. 107. 1488, 4 Augusti, Segnae. Litterae quietationis capituli ecclesiae cathedralis Segnensis, presby- tero Simeoni Mečaric et presbytero Lucae pro administratione posses- sionis de Jablanac datae characteribus glagoliticis conficiuntur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 334 s. 108. 1488, j Februarii, Brinje Segnen. Instrumentum permutationis inter Regulares S. Mariae in Brinje Segnensis dioeceseos et Martinac fillium Fabiani a notario puhlico Petro Jakovčič canonico ecclesiae cathedralis Segnensis characteribus glagoliticis conficitur. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 334 s. iop. 148P, Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis Segnensis, offtcio loči credibilis fungnes, litteras patentes Anž comitis Frankopan comiti Georgio Ko- inaki de mutuatione castri Kosinj ad septem annos datas characteribus- glagoliticis registrat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabrae 1898, 335 s. Glagolito-romanae XV s. 27 no. 14.90, 8 Septembrih, Veglae. Presbyter Georgius Pišeničič notarius publicus et iudex, iura men- sae episcopalis Veglensis in vineas monasterii S. Nicolai in Gvozd Mo- drusciensis dioeceseos, Dunato de Turre episcopo Vegiensi iubente, characteribus glagoliticis describit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 342 s iii, 1491, Bribhii Modruscien. Duo cruces, quae in ecclesia Bribirensi Modrusciensis dioeceseos asservantur, hoc anno confectae inscriptione glagolitica muniuntur. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 354. 112. 1401, apud S. Pelrum in Slalska gora Zagrabien. Frater Michael Vicarius monasterii S. Mariae apud Zagabriam, Provincialis et Visitator Slavonicus, Istriae et Litoralis Croatici Ordinis S. Pauli Heremitarum regulae S. Augustini, ad petitionem fratris Thomae prioris S. Petri in Slatska gora Zagrabiensis dioeceseos, accipit in con- fraternitatem S. Pauli Thomam Vojnovič cum familia; et litteras cha¬ racteribus glagoliticis super hoc conficit. Šurmin. Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 353 s. 11 j. 1492, 11 Martii, Buccari Corbavien. Presbyter Quirinus Vrančič Gačanin tabellio Buccarensis iubente Ambrosio Rodolfič plebano S. Luciae in Kostrena, instrumentum quo ecclesia S. Luciae Morlacho Smoljan terram in emphytheusin perpetuam dat, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 359 s. ii4. 1492 , Venetiis vel Segnae. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmenta C. Palčič Romae detexit, imprimitur. Ephemeris litteraria Vienac, Zagrabiae 1876. 827. up.' 1492 , Galevac J.adren , Capitulum Provindale Tertii Or. S. Francisci Regulas pro Provincia 28 Fontes liturgiae Dalmatica eiusdem Ordinis, lingua croatica characteribus glagoliticis co- dificat. Cfr. G. Ferrari-Cupilli, I Francescani del Terz’ Ordine ed il convento di Žara, Žara 1864, 19; I. Brčic, Rad Jugosl. Akad. 41 X (1881), 162. n6. 14P2, Roč, Ter g e slin. Aedificatio ecclesiae parochialis S. Barholomaei Roč Tergestinae dioeceseos, numeris glagoliticis muro septentrionali eiusdem ecclesiae insculptis, memoriae consignatur. č. u. p. b. = 1492. Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. /77. 1402, Roč, Tergestin. Aedificatio ecclesiae sucursalis porochiae Roč Tergestinae dioece¬ seos, numeris glagoliticis architravo eiusdem ecclesiae insculptis, memo¬ riae consignatur. č. u. p. b. 1492. Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. 118. 1403, Grobnik Modruscien. Presbyter Martinac de genere Lapčanin, ecclesiae parochiali de Grobnik Modrusciensis dioeceseos adseriptus, in domo sua Novi degens, Breviarium Glagoliticum Novianum II, quod in ecclesia Noviensi asser- vatur, pro monasterio S. Mariae sub Novi ordinis Heremitarum S. Pauli conscribitjet notitias de proelio cum Turcis inito ac de Modrusciae deso- latione characteribus glagoliticis deseribit. I. Berčič. Čitanka starosl. jezika, Prag 1864, XV, 75 s. Šurmin, Acta croatica I. Zagrabiae 1898, 376—379; Cfr. Vajs, Glagolitica fasc. 2 — 4, Veglae 1903, 75. Foliis 811 — 814. »Officium XIV Februarii Cyrilli et Methodii* habetur, quod ab illo cxe- unte IX vel ineunte X saeculo a discipulis SS. Cyrilli et Methodii confecto, ct pluri- bus in aliis codicibus (Cfr. XIV saec. N. 51; XV saec. N. 161, 163) asservato, pen- dct. Cfr. I. Berčič, Dvie službe rimskog obreda za svetkovinu sv. Cirila i Mc- tuda, Zagrabiae 1870, 13 ss. 217, 74 ss. ii9. 1490, (Jadrae). Minister Generalis Tertii Ordinis S. Francisci fratri Jacobo Belič ejusdem Ordinis in provincia Dalmatia, Magistro Sacrae Paginae, Decreta- libus Doctori et linguae Glagoliticae, munus docendi ubicumque concedit. »Attendentes igitur Te et moribus et lingua sclavonica, in qua quotidie celebras, taljter dignum evasisse . . . concedimus, ut in quocum- Glagolito-Romanae XV s. 29 que Castro, Burgo et Civitate, ubi opportunum fuerit et non Tuae profes- sionis dissonum libere gramaticam audiri et tradere, atque alias facul- tates, quae ad Sacram Theologiam pertinent ..... valeas e^ercere.« Fr. Stephanus Ivančič, Poraba Glagolice kod Redovnika III reda sv. Frane Po Dalmaciji, Istri i Kvarnem, Zadar 1887, 25. 120. 1405, 5- Martii, Karlobagi Segnen. Presbyter Juran de Karlobago notarius publicus instrumentum ven- ditionis Catharinae uxoris Thomae fabri, glagolitice conficit. Šu rmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 382 s. 121. 1495, 6 Aprilis, Dubašnicae Veglen. Presbyter Petrus litteras, quibus Moiša Klaričič a quodam priore pecuniam šibi debitam requirit, glagolitice conficit. Šu rmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 384. 122. 1495, 10 Julii Dubašnicae Veglen. Clericus Martinus cancellarius Dubašnicae reainbulationem judicia- lern, qua confinia terrae monasterii s. Augustini castri Fluminis coranp loanne priore eiusdem ecclesiae, determinante, glagolitice conficit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 387. i2j. 1495, Venetiis. Typographus Damianus Mediolanensis Lectionarium fratris Bernar¬ dini Spalatensis, lingua croatica vulgari characteribus vero gothicis itnprimit: Incipit » Vulgarizatio Dalmatica Epistolarum et Evangeliorum atque Prephacionum et Benedictionum continentium in Missali.« Explicit:« Evan- gelia et Epistole cum Prephationibus et Benedictionibus per anni circu- lum in lingua lllyrica feliciter expliciunt; emendata et diligenter correcta Per Fratrem Bernardinum Spalatensem. Impressum Venetiis per Dami- anum Mediolanensem. Anno D. MCCCCXCV. die XII. Martii.« T. Maretič, Lekcionarij Bernardina Splečanina, Zagreb 1885. Opus boe 1543, Venetiis per I. A. et P. fratres de Nicolinis de Sabio, sumptu Melchioris Sessc; ct 1586 reimpressum est. 124, 1495 c ., Novi Modruscten. Breviariuin Noviense I, a clerico Jacobo Novi in diocesi Modrus- 30 Fontcs liturgiae ciensi, quod in archivo capitulari Noviensis ecciesiae asservatur, conscri- bitur. I. Vajs, Glagolitica fasc 2—4, Veglae 1903, p. 5*. 12§. 1496, 16 Augusti, Segnae. Litterae patentes characteribus glagoliticis conscriptae, quibus An¬ dreas episcopus Segnensis clericum Andream ad colligendas elemosynas pro aquirendo organo pro ecclesia cathedrali Segnensi mittit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 395 s. 126. 1496, Novi Modruscien. Petrus Vidakovič plebanus de Novi Segnensis dioeceseos characte¬ ribus glagoliticis memoriae consignat, quod post pestem et visitationem episcopi Segnensis Christophori Altare SS. Philippi et Jacobi, B. V. Mariae et SS. Fabiani et Sebastiani nec non S. Rochi Confessoris in ecclesia parochiali erectum est. Šurmin, Acta croatica I, Zagabriae 1898, 396 s. Idem alia manu inscrtum cst cuidam Breviario Glagolitico Noviensi cfr. 1. c. 397. /27. 1496, (Venetiis ?) Confessio generalis fratris Michaelis theologi de Milano Or. S. Fran- cisci, a Jacobo Blaživlič in linguam croaticam versa, a presbytero Blasio filio Barami characteribus glagoliticis typis imprimitur. I. Milčetič, Nepoznata Glagolska knjižica, tiskana godinc 1496, Starine Jugosl. Akad. XXIII (1890), 89 ss., Cfr. starine XXV (1892), 145. 128. 1499, jo Januarii, Novi Modruscien. Presbyter Philippus praebendarius ecciesiae parochialis Noviensis dioeceseos Modrusciae et Corbaviae, adnotatione characteribus glagoli¬ ticis Missali Glagolitico Noviensi (Cfr. N. 124,) inserta, obitum 29 Januarii eiusdem anni ac funus episcopi Modrusciensis et Corbaviensis Christop¬ hori de Ragusio, commemorat. Šurfnin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 426 ss. 129. ijoo , 6 Aprilis, Piquenti Tergestin. Aedificatio ecciesiae S. Spiritus prope Sterpeda, filialis parochiae 31 Glagolito-Romanae XV s. Pinquenti (Buzet) Tergestinae dioeceseos, inscriptione glagolitica parieti externae absidis eiusdem ecclesiae affixa, memoriae consignatur. Č. f. m(i)s(e)c(a) Aprila d(a)n — 6 Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. igo. i^oo, Tinini. Capitulum ecclesiae cathedralis Tininensis, officio loči credibilis lungens, litteras testimoniales Sediš Judiciarie Croatorum in Luka, ex crnia in villa Rastevič (prope Nadin in hodierna Jadrensi dioecesi) ha- bita et Vukšiči, in Nonensi dioecesi, 15 Novembris 1498 fratribus S. Francisci de Jadra characteribus glagoliticis datas, ad petitionem nobilis Francisci Bojničič de Plavno, in litteram et linguam latinam transcribens registrat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 411 s. iji. XV s., ineunte, Polen vel Tergestin. Breviarium Glagoliticum, Proprium Sanctorum continens, in Bibli- otheca Lyceali Labacensi, Collectionis Zoiss fl, C, N 161a asservatum, pro Dominico Zandržel de Boljuno conscribitur; et, ut ex adnotationibus historicis ab anno 1444 ad 1564 characteribus glagoliticis a clericis ecclesiae Berami (Vermo prope Pisinum) Tergestinae dioeceseos patet, in usu ecclesiae S. Martini Berami fuit. I. Berčič, Dvie službe svetih Cirila i Mctuda, Zagreb 1870. p. 21—22; Jagič, Sin fiinfter bibliografischer Beitrag. Slavica der Laibacher Lycealbibliothek, (Aus dem Anzeiger der philos. — hist. Cl. 1899, XX\ 11. Continet Codex iste »Officium XIV Februarii Cyrilli et Methodii et Valentini* iam a Berčič 1. c. p. 27 ss.,editum, a discipulis SS. Cyrilli et Methodii exeunte IX vel ineunte X s. confectum Cfr. 1. c ' 74. ss. ij2. XV. s., ineunte , Istria vel Dalmatia. Rituale Glagoliticum, cuius septendecim folia in Bibliotheca Mosco- Vensi Čertkovski asservantur, a fratre Georgio (probabiliter Tertii Or. S. Francisci) conscribitur. Ephemeris, Književnik, Zagabriae 1865, I, 147; Cfr. I. Berčič Rad Jugosl. A- kad. 41 X (1881), 159. ijj. XV s., ineunte, Otok Nigrocorcyren. Lectionarium Badiense lingua croatica vulgari littferisque latinis JELIČ, FONTES Pars I 5 32 Fontes liturgiae gothicis in Monasterio s. Mariae de Otok apud Korčulam in omonima insula Ordinis Minorum S. Francisci, a fratribus e Bosniensi Vicariatu anno 1394 profugis erecto, tanquam additamentum ad Missale Latinurn eodem tempore ac litteris descripturn, conscribitur. F. Radič. Bruchstuck eines altslavischen handschriftlichen Evangeliars mit Vorreden und Weiheformeln in gothischer Schrift aus der Bibliothek des Franzis- kanerklosters in Badia bei der Stadt Curzola. In Ephemeride Wissenschaftlichcn Mittheiiungen aus Bosnien und der Hercegovina II Bd. (1894) p. 179 ss. IJ 4 -. XV s. ineunte, in lstria vel Dalmatin. Missale Glagoliticum Kukuljevičianum initialibus miniatis illumina- tutn conscribitur. Kukuljevič, Jugosl. knjižnica I. Kukuljeviča Sakcinskoga Zagreb 1867, p. 16. 133 . XV s. ineunte, in lstria vel Dalmatin. Breviarium Glagoliticum Kukuljevičianum, quod in omonima Za- gabriensi Bibliotheca asservatur folio mediae magnitudinis conscri¬ bitur. V. Jagič, Primjeri starohrvat. jezika Zagreb 1866 p. 39. ij6. XV s. ineunte, in insula Veglae. Missale Glagoliticum Veglense, adnotationibus ab anno 1471 ad 1488 illustratum, quod in Bibliotheca Collegii Urbani Prop. Fidei asser¬ vatur, conscribitur. Kukuljevič, Arkiv za povjcstnicu jugoslov. IV, Zagabriae 1857 p. 373 adno- tationes glagoliticas referens. /j 7 . XV s., Bescae Veglen. Statutum Confraternitatis S. Spiritus Bescae Veglensis dioeceseos, cuius codicem originalem V. Premuda adinvenit, lingua croatica cha- racteribus vero glagotiticis confectum est. I. Milčetič, Priloži za literatura glagolskih spomenika, Starine Jugosl. Akad. XXV (1892), 138 ss. 138 . A V s ., Curiae Insularum Justinopolitan. Inscriptio glagolitica in receptaculo lapideo pro asservandis SS. Oleis post altare maius in ecclesia parochiali Curiae Insularum (Corte d’ Isola) prope Pyrrhanum in dioecesi Justinopolitana, Iuxta apographum A. Kalac decani Pinquentini. Glagolito-Romanae XV s. 33 ijp. XV s., (Prvič) Sibenicen. Missale Glagoliticum Prvičianum, cuius fragmentum anno 1849 Prvicii in dioecesi Sibenicensi a I. Berčič adinventum ac suae Collectio- ni sub N. 1 insertum est, conscribitur. I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864, p. XIV et 65 s. 14.0. XV s., Nonen. Missale Glagoliticum Nonense, cuius fragmenta a Nonensi paroclio P. Zanki professor Jadrensis R. Počina accepit; conscribitur. Apud professorem linguae palaeoslavicae in Seminario Centrali Jadrnsi D. Rochum Počina. In altero fragmento, quod thecae vice cuiusdam libri Capituli No- nensis functum est adnotatur: »Adi ultimo Decembri 1606. Fu prcsentato il pre¬ selite libro in Sacristia in loco solito, alla presentia dclli Reverendi Signori Dignita et Canonici del Vcnerabile Capitolo di Nona«. 141. XV. s., (Selca) Aquilejen. Missale Glagoliticum, cuius fragmentum ex theca »Urbario eccle- siae Sanctae Gertrudi, filialis parochiae Selca Labacensis dioeceseos ex- ttactum est, conscribitur. In Archivo parochiali Selca Labacensis dioeceseos sub N. I. 142. XV s., (Olib) Jadren. Missale Glagoliticum, cuius duo folia ex theca »Libri baptiza- toruin 1653« paroeciae Olib Jadrensis dioeceseos extracta sunt, conscri¬ bitur. In Archivo parochiali Olib Jadrensis dioeceseos sub N. III. 144. XV s., (Selca) Aquilejen. Missale Glagoliticum, cuius fragmentum (missam SS. Timothei, Hvppoliti et Symphoriani 22 Augusti continens), in parochia Selca La¬ bacensis dioeceseos adinventum est, conscribitur. In Archivo parochiali Selca Labacensis dioeceseos sub N. IV. 144. XV. s, (Selca) Aquilejen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum (lectionem in festo S. 5* 34 fontes liturgiae Batnabae) ex theca »Libri Baptizatorum parochiae Selca Labacensis dioeceseos extractum est, conscribitur. In Archivo parochiali Selca Labacensis dioeceseos sub N. II. 145. XV s., (Banj) JacLren. Breviarium Glagoliticum Banjense, cuius duo folia thecae forma »Libros Confinnatorum annorum 1607—1612« parochiae Banj-Ždrelac Jadrensis dioeceseos tegunt, conscribitur. In Archivo parochiali Banj-Ždrelac in insula Pasmanensi Jadrensis dioeceseos sub N. 77. 146. XV s., ( Olib ) Jadren. Breviarium Glagoliticum, cuius duo fragmenta (Officium S. Jacobi Ap. et Vesperas in Nativitate B. Mariae continentia) ex theca »Libri Baptizatorum 1652« parochiae Olib Jadrensis dioeceseos extracta sunt. conscribitur. In Archivo parochiali Olib Jadrensis dioeceseos sub N. II. 147. XV s., (Olib) Jadren. Missale Glagoliticum, cuius fragmentum (Missa Feria V Ilebdomi- dae Maioris in Coena Domini) e theca » Libri Matrimoniorum« XVII. s parochiae Olib Jadrensis dioeceseos extractum est, conscribitur. In Archivo parochiali Olib Jadrensis dioeceseos sub N, I. 148. XV s., loco incerto. Martyrologium Glagoliticum cuius fragmentum a Joanne Petro Ma¬ ria Cerroni (j 1828) detectum a Dobrovsky primum editum est, vide- tur conscriptum fuisse. I. Berčič Čitanka staroslov. jezika Prag 1864,. p. XV et 70. 149. XV s., Segnen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum Proprium Sanctorum continens, in Bibliotheca Lyceali Labacensi, Collectione Zoiss N. 163, II asservatur, anno 1498, glagolitica adnotatione hoc testante, Segnae in usu erat, in terris croaticis conscribitur. I. Berčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagreb 1870, 23. Jagič, Ein fUnftcr Glagolito-Romanae XV s. 35 bibliografischer Bcitrag. Slavica der Laibacher Lyceal — Bibliotek (Aus dem An- Zei ger der philos. — hist. Cl. 1899. N. XX), 11. igo. XV s., ( Bernu ) Petenen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentom Proprium de tempore continens, in Bibliotheca Lyceali Labacensi Collectione Zoiss N. 163, I, asservatur, anno 1504, adnotatione glagolitica hoc testante, Bermi (Vermo Ptope Pazinum) Petenensis dioeceseos, 'in usu erat, conscribitur. I. Berčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagreb 1870, 22—23; Jagič Ein funfter bibliographischer Betirag. Slavica der Laibacher Lycealbibliothek (Aus dem Aiizeiger der pbilosoph. — hist. Cl. 1899, N. XX), 12. igi. XV s., Modruscien. vel Segnen. Missale Glagoliticum, in Bibliotheca Lyceali Labacensi Collec- tione Zoiss N. 164 asservatum, in terris Croaticis Litoralibus conscri- bitur I, Berčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda Zagreb, 1870.24; Jagič, Ein funfter bibliographicher Beitrag. Slavica der Laibacher Lycealbibliothek (Aus dem Anzeiger 4er philos. — hist. Cl. 1898, N. XX), 12. ig 2 . XV s., (Višnja Gora ) Aquilejen. Breviarium Glagoliticum in folio parvo, cuius quattuor fragmenta Partem officii Hebdomadae Maioris continentia, in archivo Višnja Gora ■n districtu Rudolfovo, Labacensis dioeceseos adinventa sunt, conscribitur. Bibliotheca Lycealis Labacensis N. 2, 3, a, /7, In singulis fragmentis nomen ‘Konrad Črnologar« recentiori forma adnotatum est. / 5 -j, XV s., Tergestin(?). Breviarium Glagoliticum, cuius duo folia in IV.o, praeter Rubricas 'hitia Lectionum de Libro Tobiae et Job continentia, in Bibliotheca Lyceali Labacensi asservatur, in Istria occidentali probabilius, conscri¬ bitur. Bibliotheca Lycealis Labacensis, sine numero. Ex inscriptione »Prediche di Purgatorio« fragmentum hoc pro theca collectionis manuscriptae inde a XVII. s. a< lhibitam fuisse; et hoc in aliqua parochia, ubi tune temporis curator animarum Ealicam linguam callebat. ig 4 . XV s., (Radoljica) Aquilejen. Breviarium, cuius fragmentum homillam S. Hieronymi' et Com- Kiune Apostolorum continens, patochus Laurentius Pintar (f 1874) in 36 Fontes liturgiae archivo parochiali Radoljicae Labacensis dioeceseos adinvenit, conscri- bitur. Bibliothcca Lycealis Labacensis, N. 3 et 5. 155. XV s., Labacen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum psalmum 88 »Miseri- cordias Domini« continens, in archivo episcopali Labacensi asservatur, conscribitur. Arcliivium episcopale Labacense N. II, 156. XV s., Labacen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum partem Lectionis III Nocturni Dominicae lil in Quadragesima continens, in archivo episco¬ pali Labacensi asservatur, conscribitur. Archivium episcopale Labacense N. III. /57. XV s., Aquilejen. Psalterium Glagoliticum cum quibusdam Ritualibus, quod in Bi- bliotheca Lyceali Labacensi. Coli. Kopitar N. 22 asservatur, ut videtur ex characterum forma, hac aetate conscribitur. I. Befčic, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagreb 1870, 24; Jagic Ein fiinfter hibliographischer Beitrag. Slavica der Laibacher Lyceal Bibliothek (Aus dem An- zeiger der philos. — hist. Cl. 1899, N. XX), 10. 158. XV s., Aquilejen. Missale Glagoliticum, cuius fragmentum Missas Dominicae VIII et XIII post Pentecostes continens in Mugaeo Rudolphino Labacensi asser¬ vatur, conscribitur. Musaeum Rudolphinum Labacense N. III. i$p. XV. s., Aquilejen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum partem Psalterii (psal- mos 57—61 Matutini Feriae IV) continens in Musaeo Rudolphino La¬ bacensi asservatum, conscribitur. Musaeum Rudolphinum Labacense, N. IV. Peculiare huius frapmenti est quod vice jat adhibeat e; et sequentem minutam epistolarem ab aliquo religioso cuidam Glagolito-Romanae XV s. 37 episcopo directam: »Ja fra Ja Franic pisah Vašoj Milosti da biste ih ordinali ovi žakni, Franica Ivana i Juriča; molim Vašu Milost da su dobra« .. . 160. XV s., apud Slav os Orientales. Commeratio s. Cyrilli Philosophi in Legenda Slavica Constantini die 14 Februarii celebratur. Meseca Fervara vt . 14 . drni žitie i žizm blaženago učitelja na- šego Konstantina Filosofa privago nastavnika slovemsku jeziku. Vita Constantini Slavica ex recensione XV saec. Ed. Safarik, Pamatky drev- niho pisemaictoi Jihoslovanuv, Pragae 1851. iči. XV s., apud Slav o s Orientales. Memoria consecrationis archiepiscopalis ac obitus S. Methodii in Legenda Slavica Constantini celebratur. Po tom že ostveštše prečestnago i bogonosnago Methodija na ar- hiepiskopstvo — — počn (Method) o Gospodi-i priloži sč ko oticemt svojimi, ko Avramu, Iisaaku, Ijakovu. Appendix ad Vitam Constantini Slavicam in codice Leopolitano XV s. Ed. Safarik, Pamatky drcvniho piscmnictvi Jihoslovanuv, Pragae 1851. 162. XV. s., in Istria , Croatia et Dalmatia. P'estum SS. Cyrilli et Methodii in Calendariis Missalium Gla- goliticorum et in Breviariis Glagoliticis sub die 14 Pebruarii, cele¬ bratur. I. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Čirila i Metuda. Za- grabiac 1870, 13 s. 163. XV s., Olomucen. Breviaria Latina Mss. pro dioecesi Olomucensi Oificium Proprium SS. Cyrilli et Methodi, una ctim lectionibus »Beatus Cyrillus, natione Graecus«, continent. I. Berčič, Dvie službe Rimskoga Obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda Zagrabiac 1870, 19. 164. XV s. in Bohemia et Moravia. Officium Proprium SS. Cyrilli et Methodii in Breviariis Latinis pro Bohemia et Moravia, lectiones continet »Quemadmodum — hvinni- 38 Fontes fiturgiae žari«, ex legenda, quae in Ms. Passionali 1436 anni et in aliis Mss. C Bibliothecae Aulicae habetur dependentes. I. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 19. 165. XV s., exeunle, Jadren. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum (particula Officii Ad- ventus) professor R. Počina Jadrae adinvenit, conscribitur. Apud professorcm linguae palaeoslavicac in Seminario Centrali Jadrensi D. Rochum Počina. 166. XV s, exeunte, in Istria et Dalmatia. Fratres Tertii Ordinis S. Francisci in Dalmatia, liturgiam Glago- lito-Romanam ex privilegio observantes, quum a quibusdam Ecclesia- rum Rectoribus in provincia Dalmatia ob linguae slavicae usum in ce- lebranda missa ab ecclesiis arcerentur, petitione porrecta a S. Sedem, obtinent Litteras Breves a S. Sede, quibus ecclesiarum Rectoribus tališ mos se gerendi inhibetur. A. Jadrense. Beatissime Pater! Ut devoti Sanctitatis Vestrae oratores Fratres tertij ordinis Sancti Francisci de Poenitentia in civitate Jadrensi et aliis provinciae Dalmatiae civitatibus oppidis et terris commorantes quietiori animo pro fidei catholicae et S. Sediš Apostolicae ad Deum preces iugiter et continuo fundere, et Privilegiis ipsis per Romanos Pontifices praedecessores vestros sacraque concilia et etiam Sanctis Hieronymo et Cyrillo concessis gaudere valeant, supplicant propterea humiliter Sancti- tatem |Vestram] oratores praefati qua.ipsos specialibus favoribus et gratiis prosequen(do) et juxta predicta privilegia et concessiones in omnibus et [singulis ? | Ecclesiis dictarum Civitatum Terrarum et Oppi- dorum, in quibus de consensu illorum Rectorum.ex devotione iverint . . . [pro| celebrandis missis, easdem missas lingua illirica ut so¬ lit [i sunt] . . . et Vestrae Sanctitatis .... Romanae Ecclesiae cele- brare possint et valeant licentiam et facultatem concedere. Et quibus .Archiepiscopis Episcopis et quorumcumque locorum dictae pro¬ vinciae Ordinariis sub suspenfsionis interdicco?] ne eos.fratres [quo]minusve Rectores et Superiores Ecclesiarum praedictarum . . . , praemissorum occasione directe, vel indirecte.(mole)stare au- deant vel praesumant inhibere .... B. Gratia facta per Litteras Breves S. Sediš. A. Jnstrumentum tempore erosum sine anni indicatione, edidit Fr. Stephanus Ivančič Poraba Glagolice kod redovnika III reda sv. Frane pro Dalmaciji Istri i Kva- neru, Zadar 1887, 16. G la g o 1 i to-R o m a n a e XV s. 39 B. Litterae Breves in pergamena in Archivo Conventus Tertii Ordinis S. Fr. ln Glavotok, quarum tenor adhuc ineditus est; (Cfr. Ivančič 1. c. 17), eo quod re- centiori aevo interierint. 167. XV s., in Dalmatin et Croatia. Monasteria Ordinis S. Benedicti, consuetudinem iam receptam li- turgiae Glagolito-Romanafi observant; per Abbates tamen et Commen- datarios extraneos liturgiam latinam sporadice recipiunt. Cfr. documenta huius saeculi N. 1 , 38, 64, 80 (?). relata. Quum classicismo tenato cultus latinae linguae in Dalmatia et Croatia restitneretur, quum Dalmatia Venetis inde ab anno 1420 definitive subjiceretur, abbatesque et Commendatarii jnonasteriis Ord. S. Benedicti non nationales instituerentur, usus liturgiae Latinae ■nvalescere coepit; codicesque liturgici latini describi cpeperunt. Inter quos Missale Rothicis characteribus sumptuose illuminatum monasteri Jadrensis S. Chrysogoni a. 1480 confectum, eminet. Cfr; Bianchi, Žara cristiana, 1877, I, 209. 168. XV s., in lstria et Dalmatia. Heremitae Tertii Ordinis S. Francisci, hoc saeculo in provinciam Istro-Dalmaticam constituti, liturgiam Glagolito - Romanam exclusive a doptant. Cfr. documenta huius saeculi N. 14, 35, 76, 80 (?), 115j 119, 140, 166 relata. i6p. XV s., in Slovenia Croatia et Dalmatia. Heremitae S. Pauli iuxta Regulam S. Augustini episcopi, qui medio a nno 1240 c. in Sloveniam et Croatiam S^viam ex Ilungaria immigrantes, deinde in Istriam et Dalmatiam trauseuntes in Provinciam propriam Slovenico-Croaticam sub Provinciali et Visitatore pro lstria et Croatia Zagrabiae residente constituti, liturgia Glagolito-Romana utuntur. Cfr. documenta huius saeculi N. 8 , 10 , 27, 28, 36, 45, 72, 89, 108, 110 , il 2 , 118, 122 relata. De originc huius Ordinis ac Provinciae Slovenico-Croaticae agunt !• Thwovcz, Chronica Hungarorum, Pars III. C. XLII, apud Schrvandtner, Scriptores Rerum Hungaricarum, 194; Tkalčič, Pavlinski samostan u Dubici, Vjestnik hrv. arheol. društva NS. I, (1895), I 89 ss. 170. XV s., Croatia, Bosnia, Dalmatia et lstria. Conventus Ordinis S. Francisci Min. Obs., quum Regula Ordinis s ui lingua latina in liturgia sacra uti tenerentur exceptionaliter tantum Glagolitica-Romana liturgia utuntur (Cfr. sup. N. 8), ut se tamen con- suetudini communi terrae adaptarent, linguam veterosletrenicam ac cha- r acteres glagoliticos non omnes callentes, linguam croaticam vulgarem in sacris pro populo adoptant, latinae linguae usu ad Secretas Partes Missae 40 Fontes liturgiae tantum coartato. Lectionarium vel Comitem CyriIlo-Methodianum Gla- goliticum litteris latinis transcribunt. Cfr. huius saec. N.51, 123, 133; VII s. N. 163. iji. XV s., in Dalmatia et Croatia. Classicismo renascente cultus linguae latinae etiam in Dalmatia et Croatia restitutus est, una cum despectu in linguam Slavicam, quia bar¬ bara; Dalmatia a Venetis 1420 anno definitive occupata praelati non nationales, quinimmo saepius linguam populi non callentes dioecesibus praefecti; castro s. Viti Flumine sub Austriaco influxu, despectus et ostracismus contra liturgiam Glagolito-Romanam vel špiritu nationali vel politico movente, manifestari incipit. Cfr. documenta huius saeculi N. 22, 44, 53, 67 , 80, 166 relata VJ2. XV s., apud Siavos Orientales. Cultus SS. Cyrilli et Methodii apud Russos exolevit (Cfr. XIV s. N. 55); apud alios Siavos Orientales juxta Regulam Hierosolymitano-Ser- bicam, et in eiusdem Officio Proprio sub die 14 Februarii S. Cyrillus, »ejfiscopus Cataoniae, magister Slovenorum et Bulgarorum« celebratur. A. N. Petrov, Čestovanie sv. slavjanskih apostolov Kirilla i Methodija (Hristian skvc Čenie, Petroburgi 1893, N. 3, 326' ss) I. Berčič, Dvic službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 6 s. ijj. XV s., Labacen. Evangeliarium Glagoliticum, cuius fragmenta Evangelia et Acta Apostolorum continentia ex Protocollo Čevljarske Zadruge Labacensis 1670 anni extracta sunt, conscribitur. Musaeum Rudolfinum Labacense N. II et III. Peculiare est huius fragmenti quod jer abbraviatum exhibeat. / 7 . 7 . XV s., Labacen. Breviarium Glagoliticum, cuius fragmentum ex protocollo Čevljarske Zadruge Labacensis 1670 anni extractum est, conscribitur. Musaeum Rudolfinnm Labacense, N. I. 175. XV s., (Bled) Aquiiejen. Missale Glagoliticum, cuius fragmentum officium Dominicae XX G f a g o lit o-R o m a n a e XV s. 41 . post Pentecosten continens in archivo parochiali Bled Lacensis dioe¬ ceseos detectum est, elegantiori forma conscribitur. Musaeum Rudolfinum Labacense, Bled N. I et II. 176. XV s., {Slap pri Vipavi) Aquilejen. Psalterium Glagoliticum, cuius fragrnentum Officium B. Mariae Virginis continens, ex libro Archivi parochialis 1654 anni Slap pri Vipavi ,r > Labacensi dioecesi extractum est, conscribitur. Musaeum Rudolfinum Labacense, Slap. 177. XV s., Naklo Aquilejen. Breviarium Glagoliticum, cuius duo folia ex theca » Libri Copulato- 'um 1673—1684« Archivi parochialis Naklo Labacensis dioeceseos anno 1905 extracta, ac Collectioni Glagoliticae dioecesanae Labacensi inserta s unt, conscribitur. In Colleetione glagolitica dioecesana Labacensi, Naklo. 17S. XV s., Šmartin pri Litiji Aquilejen. Breviarium Glagoliticum, cuius due folia officium in Annunciatione V. Mariae continentia, ex theca »Libri Baptizatorum XVII s.« Archivi Parochialis Šmartin pri Litiji Labacensis dioeceseos anno 1905 extracta a c Colleetione Glagoliticae dioecesanae Labacensiinserta sunt, conscri¬ bitur. In Colleetione Glagolitica dioecesana Labacensi, Šmartin pri Litiji. 179. XV s., Aquilejen ( Labacen ?). Missale Glagoliticum, cuius quattuor folia rnissas Dominicae infra octavam Ascensionis et Dominicae VI post Pentecosten continentia, in Musaeo Rudolphino Labacensi asservantar, conscribitur. Musaeum Rudolphinum Labaci, Stattschreibers B. C. 180. XV s., Aquilejen (Labacen}). Breviarium Glagoliticum, cuius duo fragmenta partern Communis SS. continentia in Musaeo Rudolphino Labacensi asservantur, conscri¬ bitur. Musaeum Rudolphinum Labaci, D. H. 42 Fontes liturgiae 181. XV s., Tragurien. Evangeliarum lingua croatica vulgari, a presbytero Traguriensi Andrulič versum, anno et loco incertis vulgatur. Cfr. Milinovič, Črtice o slovenskoj liturgiji, Jadrae 1880, 146 ss. 182. XV s., exeunte , ( Rudnik ) Aquilejen. Psalterium (?) Glagoliticum, cuius fragmentum ex libro archivi Parochialis Rudnik Labacensis dioeceseos extractum est, conscribitur. Musaeum Rudolfinum Labacense, Rudnik. Quum textus non facilis ad legen- dum sit, incertum est an reapse ad Psalterium spectet. 183. XV (?) s., Dubašnicae Veglen. Presbyter Petrus Bogovič, litteras fundationales ecclesiae S. Georgii apud Dobrinje in insula Veglae 30 Decembris 1230, glagolitice trans- cribit. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 5. 184. XV (?) s., Omišalj Veglen. Presbyter Antonius Martinovič notarius publicus confinationem Murlachorum 10 Novenbris anni 1465 glagolitice confectam (N. 60) exemplat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 244 s. 183. XV (?) s., Resnik Zagrabien. Missale Glagoliticum, cuius fragmenta in archivo parochiali in Resnik Zagrabiensis dioeceseos asservantur, describitur. Tkalčič, in ephemeride Katolički List, 1902, N. 36. A D D E N D A. 14. a. 143P, Klanae pr op e a Castua Polen, Epigrapbe glagolitica sacristiae castri diruti Klanae prope a Cas¬ tua affixa: 1439 to piša ... Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 43 Glagolito-Romanae XV s. /5 a. 144.2, 13 Julii, Jadrae. Presbyter Radmil altare portatile ligneutn a se sculptum, reliquiis ss. Stephani, Martini et Joannis Chrysostomi in eodem reconditis, con secrandum curat; quae insctiptione glagolitica margini anteriori et poste- riori eiusdem altaris incisa, memoriae consignat. © Va ime B(og)a let’ G(ospodnj)ih č. u. k. h. to delo stvori Rad¬ mil Jpop toku poči’še mošti Stipana, Mart(i)na, Ivana zlatoustaj Ukršten • di. dan juleja. Altare portatile ex ligno elicis 80X20X°-305 cm.; rotae marmoreae, Agnum crucem gestantem praeseferentis, diametron 117 mm., circa quam concentrica de- coratio a presbytcro Radmil incisa; quod apud Jadrensem familiam C. Bianchi asscrvatum in Bibliothecam Civicam Jadrensem anno 1904 transiit; et dono eiusdem lr > Musaeum Civicum S. Donati, ubi sub N. 5. servatur. §4 a. 1461 , Lokae Tergestin. Aedificatio ecclesiae parochialis Lokae prope ab Hospo Tergesti- bae dioeceseos, inscriptione glagolitica muro ad laevam eiusdem eccle¬ siae affixa, memoriae consignatur. č. u. m. d Va vrime počtovanoga oca i gospodlna gospodina Antona Lopa biskupa i kneza Tržačkoga i gospodina pre Milila plovana te cerkve i pre Pavla nega vikarina i konestabla Lukeža Spotpeča i Tonca Bridna i Pročeh Deželan stoj fare moistar Jakše i Benko is Sčerge. Jezus Cspomagaj. Amin, Štefan. Ex apographo Josephi Sancin anni 1887, in Collectionc Špinčičiana. 63 a. 1466 , Lauranae Polen. Registrum Capituli ruralis Lauranensis inde ab anno 1466 charac- teribus glagoliticis conficitur. Incipit: Na sedan Aprila 1466 kade buduce skupno častni kapitul bd Lovrana va sakreste: pop Nikula Franko, pop Ivan Valento, pop Anton Stanič, pop Luka Mohor, i na pomanjkanje od pok. popa Ste- Pana Antončiča smo zibrali popa Ivana Kerula. Apographum in Collectione clarissimi A. Špinčič, continens adnotationes gla- goliticas annorum 1526, 1530, 1538, 1548, 1564, 1576, 1577. 1578, 1633, I639. 63 b. 1466, Lokae Tergestin. Erectio altaris maioris ecclesiae parochialis Lokae prope ab Hospo Tergestinae dioeceseos, inscriptione glagolitica lateri laevo eiusdem al- ta ri affixa, memoriae consignatur. 44 Fontes liturgiae Let gospodnjih 1466. v to vrime, ko biše gospodin pri Mihel plo- van i gospodin Vid is Merge farinan. Ex apographo Josephi Sancin anni 1887, in Collectione Špinčičiana, Ad 73. 1473, 10 Maji, Castuae Polen. Statutu m Capituli ruralis Castuanensis a notario Paulo Kapitanic canonico S. Helenae in Castua characteribus glagoliticis conscri- bitur. Zakon kapitula Kastva, pisao let Gospodnjih 1473 maja me¬ seca 10. dan Paval Kapitanic nodar buduči kanonik svete Jeleni u Kastve. Authenticum in Archivo parochiali Castuae, ex apographo Špinčičiano. 7P a. 1480, Lauranae Polen. Statuta capituli Lauranensis Polensis dioeceseos, quibus iura et officia Capituli ruralis eiusdem ecclesiae determinantut, characteribus glagoliticis conficiuntur. Incipit: 1480. 1. To je kvaderna kapitula Lovranskoga. To je zdola popisano ča sliši popom rečenega kapitola. Apographum in Collectione Clarissimi A. Špinčič, continens adnotationes an- norum 1480, 15. 4, 1601. Ad N. 82. 1482 , 26 Junii , Insulae Justinopolitan. Georgius elerieus de Roč, in postremo folio Missalis Glagolitici anni 1368, in Caes. Aulica Bibliotheca Vindobonensi N. 8. asservati [Fontes XIV s., N. 12J, ad editionem typographica arte Missalis Glago¬ litici excusam alludens, haec characteribus glagoliticis adnotat: Vita vita štampa naša gori gre, tako ja oču da naša gori gre. 1482 m(ese)ca ijuna 20 i 6 dni te be pisano v grade lzule, to piša Juraj Ža- kan iz Roča. Ex apographo Crnčičiano anni 1880, in Collectione Špinčičiana. 117 a. 14P2 , Justinopoli. Fr. Petrus Vrankovič Jadrensis Tertii Ord. S. Francisci erectionem conventus S. Gregorii eiusdem ordinis, liturgia Glagolito-Romana utentis, in urbe justinopoli, adnotatione glagolitica memoriae consignat. Glagolito-Romanae XV s. 45 č . u . z . b. Kada umri kralj Matijaš ugarski dobri gospodin i vitez i tada Cokolanti pridoše u Kopar. Adnotatio characteribus glagoliticis in Actis N. 855 Archivi C. R. Inspecto- fatus SupCrioris Finantiarum Justinopoli; ex apographo Spinčidiano, ubi animadvcr- titur: Iz rukopisa oca fra Petra Vrankovida Zadranina 3.ega reda svetoga Oca Fran¬ čiška pisana lita č. f. z. b (1592) miseca Juleja. ny b. J 4 -p 2 , Čepič prope a Keršano Polen. Epigraphe sepulcralis glagolitica muro ecclesiae dirutae monasterii ad lacum Čepič immissa, anno 1492 confecta. Ex adnotationc Spinčidiana. up a. 1493 , 13 Martii, Venetiis. Altera editio Breviarii Glagolitici (cfr. N. 114) imprimitur. Explicit: Svršenie Brevieli hrvackih, statnpani v Bnecih, po meštre Andrče To rižane iz Ašule. Koreženi pb pre Blaži Baromiči kanonigi crikve Sel¬ ške, na dni 13 miseca marca 1493. Jagid, Ein vveiter Beitrag zur siidslav. Bibliographie, — idem, Ein dritter Bei- bag ctc. in Anzeiger Accademiae Vindobonensis N. VII et X (1895). up b. 14 P 4 , 7 Augusti , Segnae. Altera editio (Cfr. N. 84) Missalis Glagolitici imprimitur. 1494. Miseca avgusta dan 7 ovi misali biše početi i svršeni v Seni, kraljujuči tada svitlomu kralju ugrskomu Ladislavu, i sideči tada na Prestolč apustolskom svetemu otcu Aleksandru papi šestem. A biše s tampani s dopuštencm i volju gospodina Boga od domina Blaža Baro- °čia i domina Salvestra Bedričiča i žakna Gašpara Turčiča. Bog nas s Pasi amen. Asboth, Das zu Zengg im Jahre 1594 gedrukte glagolitische Missalc, in Archiv Lr slavische Philologie XIX (1897), 214. /27 a. i 4 pp{?) mense Maii, Segnae. Aedificatio domus presbyteri Jacobi, inscriptione glagolitica tabu- k*« calcareae ad viam, quae a Segna ad Novi ducit, sculpta, memoriae c °nsignatur. Kukuljevic, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, 796, p. 239. 46 Fontes liturgiae Glagolit o-R o m a n a e XV s. 186. XV s., Janigrad Tergestin. Aedificatio operiš puhlici (ecclesiastici ?) a communitate Zažic-Zvo- nigrad, inscriptione latina et glagolitica, memoriae consignatur. Hoc opiis fecit comunitas Zvonigradi et Laridi. Delo to dovršila je soseska Zažička Zvonigradška. Ex apographo Josephi Sancin anni 1887, in Collectione Špinčiciana; ubi ad- notatur: »u Janigradu na vratmi vrtnega stolpa«. i8y. XV s., Belgradi Serbiae. Missa Glagolito-Romana Belgradi Serbiensis in usu est; teste Ber- trandone de la Broquiere, qui tempore Paschali Belgradi degens, narrat: »la messe en langaige esclavonien et etait de 1’ obeissance de Rome, et leurs ceremonies de 1’ eglise sont telles que les noatres«. Cfr. Markovič in Rad Jugosl. Akademije XLII. 188. XV s., Višnjam Parenlin. In cappella coemeteriali Višnjani, usque ad annum 1882 plures inscriptiones glagoliticae legebantur; inter quas: Pop Pilip č. u. n. e. (= 1476). To piša žakan Andre. Juxta adnotationem Špinčičianam. Pag. 13, N. » 15, » » 16, » » 22 , » » 22 , » » 28, » » 39, » * 42, » CORRIGENDA. ig, 1. 4.a: con seri bitur. gg, 14.63 , 4 Augusti , Modrusciae. g8. 14 63, Pazini Tergestin. 82,1. 3.a: (Cfr. XIV s. N. 12.) 84, 1483 , 12 Januarii, Venetiis. irp. 14 p 4, (jadrne). i 6 p, 1. 4.a: Dalmatiam transeuntes 184 , 1 . 3. a et 4.a: 10 Nov e m b ris anni 1465 gla- golitice confectam (cfr. N. 60) exemplat. )y FONTES LITURGIAE GLAGOLITO-ROMANAE » XVI SAECULI .\ i. 1499 — I 5 °°’ Odra Zagrabien. Mathia parochus Odrae, glagolita, Confraternitati Praebendariorum Zagrabiensium qaatuor solidos donat. Tkalčič in ephemeride Katolički List, 1883, N 30. I 2. /gor, Sečenica (Bulgariae ?) Chronicon Secenicense ad annum 852: vb leto, dzt (|), napisaše sp naša slovesa svetlim# Kurillom£ Filo- sbfomZi i učiteljem^ BDgarskago jez^ika. Safarik, Pamatky drev. pis. Jihoslovanuv, Pragae 1851. j. 1501, Bosiljevo Zagrabien. Parochus Laurentius in Bosiljevo glagolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 70. 4. 1501, Kravarsko Zagrabien. »Andreas plebanus sancte Katerine glagolita.« Acta antiqua Capituli Zagrabiensis, Fasc. 67, N. 6; Cfr. Starine IV, 206. g. 1501, Dragalin Zagrabien. Jacobus glagolita capellanus de Dragalin in archidiaconatu Prae- P°siti Chasmensis. , Registrum plebanorum ann. 1501. Acta antiqua Capituli Zagrabiensis, Fasc. ' ' N. 6; Cfr. Starine Jugosl. Akad. IV, 206. 6, 1501, Novi Modruscien- Corbavien. Aedificatio incoepta ecclesiae SS. Fabiani et Sebastiani in Novi l °drusciensis dioeceseos inscriptione glagolitica, muro eiusdem eccle- Slae immissa, testatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1863, p. 321. FONTES Fars I. *6 4 Fontes 1 i t u r g i a e 7 . 1502, 20. Junii, Novi Modruscen.-Corbavien. Philippus Milutinovič, capellanus ss. Philippi et Jacobi in Novi, presbyter Modrusciensis dioeceseos, notarius publicus, litteras glagolitice 15 Septembris 1475 in Otočac confectas, quibus comes Martinus Fran- kapan Heremitis S. Pauli monasterii S. Mariae in Crikvenica villam Črmanj donavit, exemplat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 278 s. 8. 1502. Prinč apud Fazinum Parentin. Presbyter Jacobus Križanič de Barbara auctoritate publica notarius, instrumentum confinationis inter terras patriarchatus Aquileiensis, Comitis Pisinensis, Communis Pisinensis, possessiones Dominii Venetici et alio- rum nobilium Istrianorum, anno 1275 a notario presbytero Nicolao ple- bano in Gola Gorica glagoliticis characteribus confectum, exemplat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 73. g. 150J. 10. J-anuari, Rocii Tergestin. Elias Pečarič sacerdos capituli ruralis Rocii apud Pinguentum dioe¬ ceseos Tergestinae primam visitationem ecclesiae parochialis S. Bartho- lomaei ab episcopo Tergestensi Petro de Bonhom peractam characteribus glagoliticis in Breviario Viti Omišaljensis (Cfr. XIV s. N 28) memoriae con- signat. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1863, p. 181. 10. 1504, Petrovina (Velika Gorica) Zagrabien. Joannes ex Steničnjak parochus S. Petri in Petrovina, glagolita; Petrus eius capellanus glagolita. Collectio Tkalčiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za¬ grabiae 1904, 76. it. 1505, 18 Martii, Venetih. Antonius Suriano patriarcha Venetiarum ad petitionem Prioris S. joannis de Templo Confraternitati SS. Georgii et Tryphonis Slavono- rum usum linguae slavicae in sacris in domo Prioratus Venetici de Templo interdicit. Antonius Suriano miseratione divina patriarcha Venetiarum Dal- matiaeque primas. Per el tenor della presente segnificamo a Vui ga- staldo, et compagni della schuola di Schiavoni appresso san Zuane Glagolito-Romanae XVl s. S del Tempio, come habbiamo inteso a querimonia del Reverendo missie- Prior de ditta Giesia, che da certo tempo in qua senza sua licentia be altra legitima auttorita, fatte cantar messa et offitii alla lingua Schia- v ona in quella scuola, dove etiam se administra sacramenti, coine e confessar et comunicar, et altri etiam riti, al tutto prohibiti sel non ffitervien el conssentimento di superiori in spiritual, et non senza grande desplicentia et offension del ditto Reverendo missier lo Prior. Pertanto v e comandemo in virtute sanctae obedientiae, che al tutto debiate di- s >ster da tal innovation in cantar dette messe et offitii, et delle admini- stration de sacrarnento alcuno ecclesiastico; et se di questo vi sentisti agravadi debbiate comparer davanti de mi, che vi faremo justitia. Datum 'n Nostro Patriarcali Pallatio die dccimooctavo Martii, Millesimo quin- gentesimo quinto. Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina, Mss. s aec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 25 v. Cfr. infra N. 25. 12. 1505, 2 Novembris, S. Maria sub Okič Zagrabien. Paulus plebanus S. Mariae sub Okič instrumentum emptionis gla- golitice rogat. Kukuljevič, Acta croatica I, Zagrabiae 1863, 189. /j. 1505, Verbenici Veglen. Erectio ecclesiae parochialis B. V. Mariae Verbenici in dioecesi Veglensi inscriptione glagolitica, capellae eiusdem ecclesiae immissa, s 'gnificatur. Kukuljevič, Acta croatica. Zagrabiae 1863, p. 189. 14. 1507, 27 Augusii, Segnae. Typ°g ra phus Gregorius Segnensis Rituale Glagoliticum (Naručnik Plebanušev), ex latino opere de Monte Rotherii »Manipulus Curatorum« a b Urbano de Otočac et Thoma canonico diacono Segnensi versum Cur a, auctoritate et typis glagoliticis Vicarii ac Archidiaconi Segnensis Sylvestri Bedričič, imprimit; cuius exemplar I. Berčič in ecclesia Birbi- 'Vensi Jadrensis dioeceseos anno 1849 adinvenit; alterum exemplar in ^'bliotheca Aulica Vindobonensi asservatur. v., Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske Rieka 1864, I, 37 s. I. Ber- S Čitanka starostov, jezika, Prag 1864 p. XV et 76 s. Cfr. Rad Jugosl. Akad. U X (1881), 167. ig. 1507, Sušnjevicae Tergenstin. Ecclesia S. Quirini in Jesenovik prope Sušnjevicam in dioecesi 6 Fontes liturgiae Tergestina absoluta est, inscriptione glagolitica fragmentaria, eidem ec- clesiae immissa, hoc testante. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1863, p. 190. 16. J soj. Segnae. Miracula B. V. Mariae croatica lingua, tipys ac auctoritate Segnen sis Vicarii archidiaconi Silvestri Bedričič, characteribus glagoliticis, im primuntur. I. Berčič, Rad Jugosl. Akad. L1X (1881), 169 Cfr. Jagič, Archiv fiir slavische Philol. VI, 428; Starine Jugosl. Akad. XXIII (1890), 36. 1J. 1508, Ragusii. Nicolaus Ranjina Lectionarium, excerpta varia ex Missali continens, (vulgo »Schiavetto«), lingua croatica vulgari conscribit. M. Rešetar, Zadarski i Ranjinin Lekcionar Zagreb 1894, IX ss. 18. igo8, Segnae. Quadragesimale a presbytero Petro Jankovič et a Silvestro Bedričič ex latino conversum, Urbani de Otočac et Thomae Diaconi Segnensium Canonicorum cura, typis Segnensis Vicarii ac Archidiaconi Silvestri Bedričič, characteribus glagoliticis imprimitur. Iv. Brčič, Rad Jugosl. Akad. LIX (1881) 167 s. 19. 1508 , Segnae. Rituale Glagoliticum typis et auctoritate Segnensis Vicarii ac Ar¬ chidiaconi Silvestri Bedričič imprimitur. I, Berčič, Rad Jngosl. Akad. LIX (1881), 168 s. 20. 1508, Segnae. Transitus S. Hieronymi Urbani de Otočac et Thomae Diaconi Segnensium Canonicorum cura, typis et auctoritate Vicarii Segnensis ac Archidiaconi Silvestri Bedričič imprimitur. Iv. Berčič, Rad Jugosl. Akad. LIX (1881), 167 s. 21. igop, 12 Decembris , Veglen. Rituale Glagoliticum pro usu Tertii Ordinis S. Francisci in insula Veglensi a fratre Simeon Klemeneovič alias Klimantovič, conscribitur. 7 Glagolito-Romanae XVI s. I. Berčič, Rad Jugosl. Akad. LIX (1881), 164. Exemplar eiusdem operiš apud Sac. V. Premuda Bescae in insula Veglensi asservatur. 22. 1509, mense Martii , Segnae. Missale Glagoliticum tvpis et auctoritate Segnensis Vicarii, ac Archidiaconi Silvestri Bedričič imprimitur. I. Berčič, Čitanka starosl. Jezika, Prag 1864, XV et 77; Rad Jugosl. Akad. LlX (1881), 169 s., 175. 2j. igop, Arckidiaconaius Gora Zagrabien. In registro decimarum archidiaconatus Gora Zagrabiensis dioeceseos Presbyter Georgius glagolitice subcribitur. Tkalčič in ephemeride Katolički List. 1883, N. 33. 24. 1510, 20 Januarii, Lukorani Jadren. Inscriptione glagolitica basi turris campanariae insculpta, reaedifi- catio ecclesiae olim parochialis SS. Trinitatis Lukorani, nune vero coe- meterialil, Jadrensis dioeceseos, memoriae commendatur. Ex nostro apographo anni 1904. 25. 1510, j Decembris, Venetiis. Antonius Contareno patriarcha Venetiarum ad appellationem contra decretum praedecessoris (Cfr. N. 11) Confraternitati SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae longae et antiquae consuetudini inhaerens, Gcultatem perpetuam missam Glagolito-Romanam in domo Prioratus Venetici de Templo celebrandi approbat. Antonius Contareno miseratione Divina Patriarcha Venetiarum, Dal- r Batiaeque Primas Reverendo Patri Domino Priori Sancti Joannis a Templo Venetiarum nec non vobis venerabili viro Domino Plebano Ecclesiae sancti Antonini praesentium scire notificamus, qualiter ad supplicationem, et instantiam Guardiani, et confraternitatis scollae et confraternitatis sanetorum Georgii, et Triphonis Nationis Dalmatiae, inhaerentes Nos longae et antiquae consuetudini dictae confraternitatis, licentiam conce- djmus et per presentes concedimus, et in perpetuum dictae confrater- P‘tati possendi cellebrari facere in loco scollae dictae confraternitatis, ln parochia vestri Domini Plebani existentis, singulis diebus Dominicis et festivis unam missam parvam aut Latino sermone aut Dalmato prout an tea a multo tempore facere consueverunt. Si ex hoc reverenda Pater- 'Ptas vestri Domini Prioris sive vestri Domini plebani senseritis vos § r avatos, coram Nobis comparere debeatis, citato dieto Gastaldione 8 ]?ontes liturgiae debitum justitiae recepturis. Datum in Nostro Patriarchali Pallatio die tertio Decembris, millesimo quingentesimo decimo. Catastico dclla Scuola dei SS. Giorgio.e Triffonc della Nation Dalmatina, Ms. saec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 24 v. 26. 1510, Dobrinii Veglen. Ecclesia parochialis Dobrinii in dioecesi Veglensi absoluta est, inscriptione glagolitica eidem immissa, hoc testante. Kukuljevič, Acta croatica, Zagabriae 1863, p. 197. 27. 1511 , Spalati. Decretum Archiepiscopi Spalatensis Bernardi Žane, quo errores non tantum typographici et versionis, sed etiam doctrinarii in Breviario Glagolitico perstringuntur. Memoratur in epistola P. Raphaelis Levakovič 24 Decembris 1631 ad S. Conma Prop. Fidei datam; Cfr. Fermedžin, Starine Jugosl. Akad. XXIV, 24. 28. /5//, Novi Modruscien.-Corbavien. Aedificatio absoluta ecclesiae SS. Fabiani et Sebastiani in Novi Modrusciensis dioeceseos inscriptione glagolitica eidem immissa, me- moriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagabriae 1869, p. 198. 2p. 15n, Venetiis. Breviarium latinum Geznensis dioeceseos, cum Officio Proprio SS. Cyrilli et Methodii sub die 14 Februarii, Lectiones »Quemadmodum — hymnizari« continente, imprimitur. I. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 19, jo. 1511 c., Venetiis. Confraternitas SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae S. Sedem supplicat, ut šibi consuetudinem missae Glagolito-Romanae, secundum divi PIieronymi Ritum, iam ab Antonio Contareno Venetiarum patriarcha approbatam (Cfr. N. 25 ) confirmare velit. Beatissime Pater. Humiliter supplicatur Beatitudini vestrae nomine Scollae et Confraternitatis sanctorum Georgii et Triphonis Nationis Dalma¬ ticae de Parochia sancti Ioannis a Templo Venetiarum, et sancti Anto- Glagolito-Romanae XVI s. 9 nini; Cum longa et antiqua dictae confraternitatis consuetudo fuerit, possendi celebrari facere in loco Scollae dictae Confraternitatis singulis diebus Dominicis et festivis, unam missam parvam Latino sermone aut Dalmato, secundum Divi Hieronymi Ritutn atque institutionem: maximo utique devotionis ardore, ac venerationis affectu, quem ipsi Dalm atae ibi abstantes habent in audiendo missam in idiomate et lingua sua lUirica: quae quidem consuetudo laudabilis per literas, et mandata R m ' in Christo Patris Domini Antonii Contareno Patriachae Venetiarum dignissimi approbata comendataque extitit. Et cupiens Confraternitas ipsa quod consuetudo praedicta perfectius decoretur et laudabilius muniatur, et in ea quoque augumentatur divinius(?): Idcirco Beatitudini Vestrae humiliter, ac pie nomine dictae Scollae supplicatur ut sanctam, longam, inveteratam, laudabilemque consuetudinem approbare confirmareque velit. Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina. Mss. s aec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 3 c. Annus eruitur e x diplomate Antonii Contareni patriarchae Venetiarum N. 25. ji. 1512 , j Februarii, in Dalmatia. Fr. Simeon Klemenovic alias Klimantovič, Lukorani Jadrensis dioe- ceseos natus, Minister Provincialis, Provinciae lllyricae S. Francisci, Doc- trinam Christianam, Regulas Tertii Ord. S. Francisci, caeteraque liturgica a c moralia pro usu eiusdem Ordinis lingua croatjca; necnon Rituale Romanum lingua veteroslovenica; omnia vero characteribus glagoliticis; duae anno 1501 in conventu S. Mariae in Čampo Martii Arbii incoepe- r at, in conventu S. Michaelis Zaglavae Jadrensis dioeceseos conscribere absolvit. r I. Berčič, Čitanka starost, jezika, Prag 1864; XV s. et 79; Rad Jugosl. Akad. (1881), 161 s. J2. 1514., 10 Januarii, Rhodi. Fabritius de Caretto magister Militiae de Templo Confraternitati SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae ad instantiam ipsius et re lationem, ius sacra persolvendi iuxta liturgiam Glagolito-Romanam •am antea contestatum (Cfr. N 11, 25), in domo Prioratus Venetici, reco- gnoscit. Dilecti Nobis in Christo salutem. Noi havemo recepute vostre le- b- r e, et visto quanto scrivette sopra il celebrare della messa in lingua J^almata in la scola sive compagnia Vostra, situata in le čase del Nostro borato del Templo de Venetia, quale dicete essere stata instituta ad ®P>rituale consolatione della Nation Dalmata inexperta della lingua La- >na, circa la qualle dal Venerando Priore del ditto nostro Priorato e ac ta alcuna difficultate. Noi stimando, che sia il Dalmato et Latino Utl ° medesmo rito, et approbato dalla santta Madre Ecclesia Romana, 10 Fontes liturgiae et che solumodo distet in Idiomate, scrivemo al ditto venerendo Priore la alligata, per la quale ordinamo, che lasse a voi fare le vostre devo- tione, in lo gremio et unione della ditta Santta Madre Ecclesia, accio di quella ne resultino le bone opere, quali a Noi scrivete. Valete. Da¬ tum Rhodi Die X.mo Januarii 1514. Frater Fabritius De Carretto Ma¬ gister Rhodi. Catastico della scuaia dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina, Mss. saec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 26. 33. 1514, 6 Junii Omišalji Veglen. Presbyter Petrus Petrič litteras comitis Joannis Frankapan Veglen- sis et quibus Marino Gujašič factori suo ecclesiam S. Joannis in Su¬ zane apud Omišalja donat, 15 Augusti anni 1464 glagolitice confectas, exemplat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 240 ss. 34. 1414, 12 Septembris, in Conventu S. Mariae Glavotok, Veglensis dioeceseos. Frater Simeon Klemenovih alias Klimantovič Rituale Glagoliticum pro ecclesia parochiali S. Mariae Šale, Jadrensis dioeceseos conscribit. I. Brčic Rad Jugosl. Akad. LIX (1881), 164. 34. 1414, Bogoviči Veglen. Aedificatio ecclesiae B. V. Mariae de Carmelo Bogoviči in insula Veglae, inscriptione glagolitica eidem ecclesiae immissa, memoriae con- signatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, p. 205. 36. 1414, Dubašnicae Veglen. Aedificatio ecclesiae B. V. Mariae de Carmelo Dubašnicae in in¬ sula Veglae inscriptione glagolitica altari maiori eiusdem ecclesiae im¬ missa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta Croatica, Zagrabiae 1869, p. 206. 37. 1414, Bucari Modruscien. Aedificatio domus parochialis Bucari in Dioecesi Modrusciensi ins¬ criptione glagolitica fenestrae immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, p. 321, Glagolito-Romanae XVI s. 11 j8. 1416, 24 Martii , Pod Novi Modruscien. Frater Gregorius, Vicarius monasterii S. Michaelis in Gvozd Mo- drusciensis dioeceseos, Provincialis et Visitator Apostolicus Heremita- rum Croatorum ordinis S. Augustini in Litorali et Istria, litteris glago- liticis characteribus conscriptis, magistro Valenti unam domum in em- pbitheusin haereditariam concedit. Kukuljevic, Acta croatica. Zagrabiae 1869, 206. jp. 1401—is 16, Trg- (Ozalj) Zagrabien. Plebanus OO. Sanctorum apud Ozalj, Benedictus Jakovčič glago- lita, supra sepulchram epigraphen glagoliticam ponit. Collectio Lopasičiana: Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za¬ grabiae 1904, 76. 40. 1417, 28 Aprilis, Tkon Jadren. Restauratio refectorii abbatiae SS. Cosmae et Damiani Or. S. Be- nedicti in monte Tkonensi Jadrensis dioeceseos, expensis prioris Anto T nii Bogdanič et aliorum monachorum peracta, inscriptione glagoli- tica architravo portae eiusdem refectorii insculpta memoriae comendatur. Jelič, Tkonski samostan in ephemeride Viestnik hrv. archeol. dr. N. 111. (1898). 105. 41. 1417, Resnik Zagrabien. Canonicus Petrus Ripač, parochiam Resnik Zagrabiensis dioece¬ seos, hucusque a glagolitis rectam et ob renunciationem plebani Mar¬ iini vacantem, a Capitulo Zagrabiensi accipit cum conditione: »cape- Hanu mydoneum de littera Jatina in eadem plebania tenere promitto«. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabile 1904, 76. 42. Tg 18, 21 Junii, Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis Segnensis lit.teras testimoniales gla- goliticis characteribus conscriptas, in materia judiciaria. officio loči cre- dibilis fungens, emittit. Kukuljevič, Acta croatica, Zagabriae 1869, 206 s. 4j. 1518, 5 Maji, Venetiis. Coram Petro Floriano plebano SS. Apostolorum et Francisco de Donatis plebano S. Trinitatis, specialibus delegatis S. Sediš litteris Leo- Fontes liturgiae 12 nis pape X 11 Februarii 1518 datis ad diffiniendam controvversiarr. in- ter Priorem conventus S. Joannis de Templo ex una et Gastaldum, confratres sodalitatis SS. Georgii et Tryphonis Slavonorum, concordium inter partes de usu linguae slavicae in sacris in domo eiusdem conven¬ tus Templi statuitur: »Item suprascriptus Reverendus Dominus Prior concessit facultatem et libertatem dictis Confratribus cellebrari faciendi in dieta schola unam missam in lingua seu sermone Sclavo ad satisffaetionam dietorum ho jninum Scholae praedictae, omni prima Dominica cuiuslibet mensis, et intelligatur missa parva, et ultra hoc non possint fieri in dieta Schola alia officia vel aliae Cirimoniae nisi tantum celebrantes missarum eisdem concessarum«. Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone dclla Nation Dalmatina. Mss. saec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 33. 44. 1518, Staniščani Segnen. Liber Glagoliticus »Antonin« id est »doctrina pro Confessario et pro poenitente« a Broz Cjatlic in Staniščani (Stanišče) Segnensis dioe- ceseos pro Broz Kazitič deseribi inchoatur, ut patet ex pluribus adno- tationibus latinis et glagoliticis. Kukuljevič, Arkiv za povjestnicu jugoslav. IV, Zagrabiae 1857, p. 374, et alias adnotationes referens. — 45. 1520, Novi Modruscien. Aedificatio absoluta sanctuarii ecclesiae maioris in Novi Vinodo- lensi Modrusciensis dioeceseos latinis ac glagoliticis numeris, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica. Zagrabiae 1869, 321. 4.6. 1521, 13 Martii, Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis Segnensis litteras testimoniales gla¬ goliticis characteribus conscriptas, in materia judiciaria officio loči cre- dibilis fungens, emittit. Kukuljevič, Acta croatica. Zagrabiae 1869, 207. 47. 1521, 18 Aprilis, in Monasterio S. Salvatoris Modruscien. Frater Thomas Vicarius monasterii S. Nicolai in Gvozd Modru¬ sciensis dioeceseos, Provincialis et Visitator Apostolicus Heremitarum Croatorum, in Litorali et Istria, litteris glagoliticis characteribus cons- Glagol it o-Romanae XVI s. 13 criptis terram iu emphitheusin haereditariam Paolo Gržič et Mauro Zo- ričič concedit. Eodem anrio idem Bartholomaeo Pavizič. Kukuljevič, Acta croatica 1969, 209 et 211. J 48. 1521, j Julii, Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis litteras testimoniales glagoiiticis charactaribus conscriptas, in materia judiciaria officio loči credibilis fun- gens concedit. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 209. 4p. ig21 , Moščenice Polen. Documenta, quae in arcbivo Kraj, parochiae Moščenice Polensis dioeceseos asservantur, characteribus glagoiiticis conficiuntur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Die oester- reichische Monarchie in Wort und Bild, Bd. Kustenland, 242. go. ig2g , 20 Julii, Rodi Tergestin. Fratres Ordinis S. Benedicti expensas pro ecclesia S. Bartholo- maei Ročii in dioecesi Tergestina characteribus glagoiiticis 'conscri- bunt. z Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 321. gi. ig24, 16 Maii, Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis Segnensis concordium inter Gre- gorium Orlovčič et Petrum Kružič initum, officio loči credibilis fungens, cha¬ racteribus glagoiiticis transcribendo registrat. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 212. 52. ig24, 14 Junii , Omišalji Veglen. Presbyter Juranič plebanus in Omišalj Veglensis Dioeceseos, litte¬ ras donationales comitis Joannis P'rankapan 15 Augusti anni 1464 . gla- golitice confectas et 1514 exemplatas (Cfr. N. 33 ) iterum exemplat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 242. gg. ig24, Bribirii Modnisden. Restauratio ecclesiae parochialis Bribirensis in Modrusciensi dioe- 14 Fontes liturgiac cesi inscrlptione glagolitica supra portam eiusdem ecclesiae immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta, croatica, Zagrabiae 1869, 213. 54.. 1524, Flanonae Polen. Aedificatio ecclesiae S. Georgii Flanonae (Plomin) in Polensi dioe- cesi numeris glagoliticis eidem ecclesiae ac statuae ex petra immisis memoriae consignatur. Kukuljevič. Acta croatica, Zagrabiae 1869, 322. Cfr. Šurrain Acta croatica, I. Zagraciae 1898, 390. 54. 1525, 25 Novembris, Chersi Absoren. In consecratione ecclesiae S. Hieronymi conventus Ordinis S. Fran- cisci in Vier, adest Spalatinus patria, »minister Reverendus frater Mattha- eus de Littera Slava», provincialis Tertii Ordinis et eiusdem conventus rector. Petris, Spoglio dei libri consigli della citta di Cherso, nota 2. 56. 1525, Omišalji Veglen. Aedificatio capellae ecclesiae B. V. Mariae Assumptae Omišalji (Castelmuschio in insula Veglensi) inscriptione glagolitica muro post altare laterale eiusdem ecclesiae immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae, 1869. 215. 57. /527, mense. Mati, Verbeneci Veglen. Aedificatio turris campanariae apud ecclesiam parochialem Ver- benicensem in insula Veglae, inscriptione glagolitica muro eiusdem turris immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagreb 1869, 223. 58. 1527, jo Novembris, Veglen. Iuxta relationem officialem Gubernii Venetici, in insula Veglensi plusquam 300 presbyteri glagolitae adsunt. Mss. in Archivo Dominii Venetici, 'Codici Brera Registro I, N. 197, 87. Cfr. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, 1, 190. 59. 1527, 28 Decembris, Stngonii. Ferdinandus rex Ungariae, Boemiae etc. diplomate glagoliticis cha- Glagolito-Romanae XVI s. 15 tacteribus conscripto, Capitulo Segnensi ius eligendi canonicos concedit. Authenticum in Archivo Capitulari Segnensi; Cfr. Kukuljevič, Acta Croatica, Zagrabiae 1869, 232. 6o. 1528, apiui Bindoni et Pasini Venetiis. Opera Fr. Pauli de Modrussa Ordinis Minorum Conventualium Missale Glagoliticum typis imprimitur. . Assemani, Kal. Un. Eccl. IV c. IV. §. 6; Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 38; I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika Prag 1864 p. XVI et 78. 61. 1528, Visinadae Parentin. Liber Jndulgentiarum a Gregorio papa IX usque ad Sixtum V. Regularibus concessarum, lingua croatica characteribus glagoliticis a fratre Petro Milutinič Tertii Ord. S. Francisci, in conventu S. Mariae de Čampo Parentinae dioeceseos, conscribitur. I. Brčič, Rad Jugosl. Akad. LIX (1881). 165. 62. 1529, Justinopoli in Conventu S. Mariae Magdalenae. Regplae Tertii Ord. S. Francisci a fratre Andraea Cukovič Tertii Ord. S. Francisci, quas I. Brčič Žmani Jadrensis dioeceseos adinvenit, conscribuntur. I. Brčič, Rad Jugosl. Akad. LIX (1881). 165. 63. 1529, Mahično Zagrabien. Jacobus Šarac plebanus s. Mariae in Mahicno Zagrabiensis dioece- c eos, glagolita. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za- grabiae 1904, 76. 64. 1530, Verbenici Veglen. Absolutio operiš sanctuarii ecclesiae maioris Verbenicensis in dioe- c esi Veglensi inscriptione glagolitica ex parte septentrionali muro im- ni 'ssa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 322. 63. 1330 vel /331, Flumine Polen. Officium B. V. Mariae secundum Ritum Romanum nec non alia ir, F ontes liturgiae Liturgica ac devotionalia cura Simeonis Kozičic Begna Modruscensis episcopi in linguam veteroslovenicam conversa, in suis aedibus suisque sumptibus characteribus glagoliticis imprimitur. I. Brčic, Rad Jugosl. Akad. LIX (1881), 171 ss. 66. 1531, Castro S. Viti Flumine Polen. Simeon Kozičic Begna episcopus Modrusciensis, Jadertinus patria, Missale Glagolito-Romanum fr. Pauli de Modrussa Venetiis anno 1528 editum in suis aedibus suisque sumptibus iterum typis imprimit. Assemani, Kal. Un. Eccl. IV, cap. IV. §. 7. Ljubič, Ogledalo književne po- vjesti jugoslavenske Riekal864, I, 38; 1. Berčič, Čitanka staroslov, jezika Prag 1864. p. XVI et 79 s. čj. 1331, Tkon Jadren. Epitaphium Antonii Bogdanič prioris abbatiae SS. Cosmae et Da- miani in monte Tkonensi Jadrensis dioecespos, mensae altaris lateralis meridionališ eiusdem ecclesiae immissum, characteribus glagoliticis con- scribitur. Jelič, Thonski samostan in ephemeride Viestnik brv. arheol. dr. N. S. III. (1898), 105. 68. 1333, mense Martii, Omišalj Veglen. Aedificatio incoepta turris campanariae ecclesiae B. V. Mariae Assumptae Omišalji (Castelmuschio in Veglensi dioecesi) inscriptione glagolitica muro eiusdem ecclesiae immissa, memoriae consignatur, Kukuljevrč, Acta croatica, Zagrabiae 1869. 322. 6g. 1333, Šipak Zagrabien. Paulus Biličic plebanus in Sipak Zagrabiensis dioeceseos glagolita. Collectio Lopašičiana; Cfr. Tkalkič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj Za¬ grabiae 1904, 76. 7 °. I 535 > Omišalji Veglen. Presbyter Bernadus Pancijuš ex Gervad notarius publicus, confi- nationem Murlacorum 10 Novembris 1465 glagolitice confectam (XV g. N 60), exempiat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabile 1898, 244 s, Glagol it o-Romanae XVI s. 17 7/. 1536, mense Maii, Omišalj Vegten. Absolutio aedificationis turris campanariae ecclesiae B. M. Virginis Assumptae Omišalji (Castelmuschio in dioecesi Veglensi), inscriptione §lagolitica muro eiusdem turris immissa, memoriae consignatur. Kukuljevic. Acta croatica, Zagrabiae 1869, 338. 72. 1338, Jastrekarsko Zagrabien. Presbyter Marcus, capellanus S. Georgii in Jastrebarsko Zagrabien- Sls dioeceseos glagolita, testis. Kukuljevic, Acta croatica I, Zagrabiae 1863, 238. 7?. 1540, in castro S. Viti Flumine Polen. Curante episcopo Segnensi Joanne IV de Dominis Missale et Bre- V| arium Glagolito-Romanum imprimitur. Ljubic, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske Rieka, 1864, I, 38. 14. 1341, Pinquenti Tergestin. Opus campanae pro parochia Pinquenti (Buzet) Tergestinae dioe- Ce seos, inscriptione glagolitica eidem campanae insculpta, memoriae c onsignatur: »Č. f. k. a« Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. 75. 1342, 22 Maii, Nerbcnici Veglcn. Aedificatio capellae B. V. Mariae (S. Francisci) in agro Verbeni- Ce nsi Veglensis dioeceseos, inscriptione glagolitica, qude in ruderibus Ca pellae S. Francisci videtur, memoriae consignatur. Kukuljevic, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 241. / 1 76. 1342 , Zlat Zagrabien. Presbyter Thomas plebanus in Slat, glagolita. , IP , . Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za- k r abiae 1904, 77. 77. 1342 , Vukmanič Zagrabien. Presbyter Jurko plebanus in Fuč Zagrabiensis dioeceseos, glagolita, JkLie, FONTES Pars I 7 18 F ontes liturgiae Collcctio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Za- grabiae 1904, 77, 78. 1532 — 1542, Krašiči Zagrabien. Lucas Novakovič plebanus SS. Trinitatis in Krašiči glagolita; plurima calligraphice descripta documenta glagolitica ab ipso confecta sunt. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za- grabiae 1904, 76. 7p. 1343, Venetiis. Lectionarium fratris Bernardini Spalatensis Minoritae lingua croa- tiča vulgari (»Schiavetto«), iam anno 1495 irnpressutn (Cfr. Fontes XV s. N 223), sumptu Melchioris Sesse apud I. A. et P. fratres de Nicolinis, iterum imprimitur. Cfr. T. Maretič, Lekcionarij Bernardina Splječanina, Zagrabiae 1885, in Prae- fatione. 80. 1544, Segmae. Inscriptione glagolitica in fronte ecclesiae cathedralis Segnensis, restauratio eiusdem ecclesiae memoriae consignata videtur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 244. 81. 1544 , Zagrabiae. Capitulum ecclesiae cathedralis Zagrabiensis, officio loči credibilb iungens, litteras donationales comitis Bernardini Frankopan, ob merita, Valentino Hotkovič 1497, 5 Januarii Modruscae characteribus glagoliticis conscriptas, transcribendo registrat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 369 s. 82. 1343 , 28 Maii, Roč Tergeslin. Elias Pečarič sacerdos capituli ruralis Rocii decanatus Pinquentini in dioecesi Tergestina, gesta episcopi Petri de Bonboni, characteri¬ bus glagoliticis in Breviario Viti Omišaljensis (XIV s. N.28) memoriae con- signat. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 245. Glagolito-Romanac XVI s. 19 3 ’ i n ^rris Carantanis Labacen. el Aqmle]en. Propagator Pseudoreformationis Lutherianae in terris Slovenicis, Primus Trubar vulgarem linguam slovenicam cum characteribus latinis ' n libros Sacros, glagoliticos characteres hucusque communiter adhibi- tQ s expellendo, introducit. »Lubi Slovenci! Vom inu nom je vejedoč, de le ta naša sloven- s ^a beseda do seh mal se nej z latinskimi temuč le ta krovaška s kro¬ tkimi puhštabi (i. e. characteribus glagoliticis) pisala«. ^ Primus Trubar in Praefatiane ad versionem slovenam Evangclii S. Mat- »Man hat sich in diesen Landern vor dem allein der Glagoliti- Sc hen Schrift gebraucht, bis der gelehrte Lutheriche Predicant (oder Prediger) Primus Truber die erste Invention gemacht, mit Lateinischen Puchstaben Crainerisch oder Sclavonisch zu schreiben. Zum ersten mal kat er damit einen Versuch an der Bibel gethan, und das neue Testa¬ ment mit Latheinischen Buchstaben geschrieben. Hernach ward von Georgio Dalmatino, auch einen evangelischen (oder Lutheranischen) Prediger das alte Testament gleichfalls mit Latheiriischer Schrifft dazu v erfertigt und in Druck gegeben. — Anjetzo setzen die Crabaten und Pkdmatiner ihre Schrifft meistentheils mit Lathenischen Littern.« I. W. von Valvasor, Die Ehre des Herzogthums Krain, VI, Buch Von der Gainerisch — Sclavonischen Sprache. Cap. I, Laibach — Niirnberg 1689; Rudolf- s Werth 1877, II. 274. VII, Buch. Von der Religion; ea. cit. 434. p6. 1555, Pinquenti Tergestin. Aedificatio ecclesiae S. Joannis Baptistae in Mali Mlun, filialis Parochiae Pinquentinae (Bfizet) Tergestinae dioeceseos, itiscriptione ^' a golitica eidem ecclesiae immissa, memoriae consignatur. 22 Bontes liturgiae č. f. 1. d. Starešina Jakov Vrne tic va to vr eme. Ex apographo A. Kalac decani Piquentini. 97 - I 555 > Hum Tergestin. Aedificatio ecclesiae S. Matthaei in parochia Hum (Colmo) deca- natus Pinquentini Tergestinae dioeceseos, numeris glagoliticis basi fornicis gothicae presbyterii insculptis, memoriae consignatur. č. f. 1. d. Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. p8. 1520—1555, Iirnetič Zagrabien. Petrus Škrlac plebanus in Hrnetici Zagrabiensis dioeceseos, glagolita, Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagra- biae 1904, 76. 1 ; 99 - I 55 < 5 ’ Boljuni Tergestin. Inscriptione glagolitica Boljuni Tergestinae dioeceseos plebanus Georgius Mihesic glagolita memoratur. Va to vreme bi Plovan Jure Mihesic Boljunski 1556. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, I, 192. 100. i 559 , in Dalmatia. Frater Paulus Milutinič Arbensis, Tertii Ord. S. Francisci, Moralia quaedam ac Rituala characteribus glagoliticis conscribit. I. Brčic, Rad Jugosl. Akad LIX (1881), 165 s. 101. 15561 Vrh Tergestin. Perfectio pilae pro aqua benedicta in ecclesia Vrh decanatus Pinquentini Tergestinae dioeceseos, numeris glagoliticis basi eiusdem pilae insculptis, memoriae consignatur. č. f. 1. e. Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. G1 a g o 1 i to - r omanae XVt s. 23 102. 1557, Sovinjak Tergestin. Aedificatio turris campanariae ecclesiae parochialis Sovinjak, deca- °atus Pinquentini Tergestinae dioeceseos, inscriptione glagolitica eidem turri immissa, memoriae consignatur. č. f. d. ž. Va vrime žu pana Kirina Sirotiča ki je i starešin a crkveni in i vede sused. Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. 103. 1558, c., Belgradi Modruscien. Liber Discipuli (Knjige Discipula), a presbytero Michaele plebano Helgradi Modrusciensis Dioeceseos, lingua vulgari croatica characteribus Ve to glagoliticis, conscribitur. Milčetid in Archiv fiir slavische Philologie, VIII, 2 et Glagolaši, osobito krčki 11 prošlosti hvvatskoj in ephemeride Grlovid. Smotra Zagrabiac 1887, 351. Exem- P‘ a r Omišaljense a. 1558; alterum Kukuljevidianum a. 1600. 104. i55p, Ozalj Zagrabien. Stephanus Stipanic parochus in Ozalj Zagrabiensis dioeceseos, Ogolita. Lopašid, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895. 193, 246. 105. 1359, S. Križ Završje Zagrabien. Joannes Kolonic capellanus S. Crucis in Završje Zagrabiensis dioe- Ce seos, glagolita. Lopašid, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 246. 106. 1327 — 1360, Gaza ( Karlovac ) Zagrabien. Georgius Mikanovič plebanus S. Jacobi in Gaza Zagrabiensis dioe- Ce seos »nobilis presbyter Glagolita«. l. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagra- ’ ae 1904, 76. 107. 1360, 30. Aprilis, Borut Petenen. Erectio ac dotatio altaris B. V. Mariae in ecclesia parochiali S. Mi- c h<9elis Borut Petenensis dioeceseos, Antonio Kurelic plebano Borutensi a 24 Fontes litu rgiae Vito Vitulovič peracta, inscriptione glagolitica eidem altari affixa, me- moriae consignatur. 1560. Avrila dan 30. U ime Božje i Dive Marije. Amen. Ja Vid Vitulovič ordinavam mojim sinom i po njih svemu mojemu rodu, da governaju oltar sv. Marije u crkvi sv. Mihovila Arhangjela, ki ote dr¬ žat moje blago. Biše meštar Griščic Tomo, Župan Jakov Zgoršič. U to vreme biše Pr. Anton Kurelič plovan. G. Kobler, Motnorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, I, 192. 108. i 553 —Gaza Zagrabien. Paulus Kapusovih, primum capellanus deinde plebanus s. Jacobi in Gaza apud Karlovac, glagolita. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagra- biae 1904, 77. ioq. 1361, mense Martii, Venetiis. Breviarium Glagoliticum una cum Missae Canone, nec non Missa pro defunctis, atque Rituali Glagolitico, a Nicolao Brožič plebano Eccle- siae Omišalji Veglensis dioeceseos apud filios Joannis Francisci Turre- sani, imprimitur. Lc Long, Bibliotheca Sacra I, artic. 6. p. 486. Assemani, Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV. § 7. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 37, 40; I. Berčič, Čitanka staroslav. jezika Prag 1864. p. XVI. et 81 s.; Rad Jugosl- Akad. L1X (1881), 166. no. 1362, Tridenti. Stanislaus Hosius Polonus, episcopus Ermlaudensis et Cardinalis S. R. E. theologus celeberriinus, Legatus S. Sediš ad concilium Triden- tinum, et praeses Sessionibus XXI—XXII, in quibus actum est de Sa- crificio Missae anno 1562—3, proponit, quod si lingua polonica libri liturgici vertendi essent, potius huius vice usus liturgiae Glagolito-Ro- manae in Dalmatia vigentis, etiam apud Polonos adoptaretur, quum lingua glagolito-dalmatica caeteris Slavicis elegantior ac mater sit. »Quamlibet autem nos ipsos amemus, tamen fateamur illud necesse est, Sclavorum, aut Dalmatarum linguam elegantiorem esse, quam sit nostra (Polona); et si praecationes et sacras lectiones in vernaculam transferri linguam oporteret, in eam potissimum transferendae sint, a qua nostra (Polona) duxit originem, quae praestat etiam ceteris, elegantia; cum praesertim Dalmatica lingua sacros libros IIieronymum vertisse constet.« Glagolito-Romanae XVI s. 25 Cardinalis Hosius Polonus, Dialogus de communione Eucharistiae sub utra- naxime congruit; siquidem ea pluribus nationibus communis est, neque videtur esse dubitandum, quin si Missae vulgari cujusque gentis idio- biate peragerentur, divina mysteria minori reverentia colerentur. Esset etiam magnopere periculosutii, rte varii in multis translationibus errores enascerentur, qui facerent, ut fidei nostrae mysteria, quae simplicia sunt, viderentur esse diversa. Cum autem in missaquaedam sint, quae ab omnibus debeant intelligi, veluti lectiones et evangelia, ea per illos, qui curam animarum exercent, saltem domicis aliisque festis diebus populo decla- r entur, ut in illis omnibus ecclesiis fieri consuevit, in quibus earum pa- stores officio suo non desunt. Canones de Sacrificio Missae propositi examinandi eadem die 6 Augusti. X. Si quis dixerit, Missam non nisi in lingua vulgari celebrari debere: anathema sit. C) Congregationes Generales IX. Incipit examinari doctrina cum c anonibus de Sacrificio Missae. Die 11. ejusdem mensis augusti, hora 11. habetur eongregatio generalis, in qua patres coeperunt dicere sententias supra doctrina et canonibus et Sacrificio missae. —-Jadrensi (archiepiscopo Mutio Calino) canones placent. ^lissa enim verum est sacrificium--et Canon retinendus, et n °n alta voce recitandus neque lingua vulgari celebranda missa. Congregatio Generalis 18 Augusti, hora 12 —15. -Vegliensis (episcopus Fr. Albertus Duymius de Glyricis O. S- Domenici Catharensis) — — In capite IV ratio, quare missae sacri- ficium latina lingua celebranda sit, non videtur bona; neque damnandi fiui vulgari lingua celebrant: et in ecclesia Hierosolymitana S. Sepulchri Ce Iebrant missam qualibet lingua, quae est sub coelo. Canones reior- nientur quomodo dixit (patriarcha) Venetus. 26 Fontes liturgiae Congregatio Generalis 19 Augusti hora 12—15.-Calamo- nensis (episcopus) — — Canones placent cum notatis Hierosolymitani et Veneti circa ordinem; neque damnandi sunt qui alta voce canonem proferent, vel missam lingua vulgari celebrarent. Congregatio Generalis 21 Augusti, hora 12—15.-Asaphensis (episcopus) — — Neque ratio de lingua vulgari damnanda videtur bona: et ibi, non debent omnia intelligi, videtur falsum quia evangelia et multa alia debent a populo intelligi. Congregatio Generalis 24 Augusti, hora 20—23.-Nemausensis (episcopus) —- — Canon X. non est anathemate damnadus: et expri- matur, quod missa sola lingua latina celebranda sit, praesertim in Italia, Gallia, Hispania. Brixiensis (episcopus) — — in IV. cum fide dicatur, cum signo fidei; et rationes, quae adducuntur pro lingua latina etc. non videntur bonae, dicatur, justis de causis. Calaguritanus (episcopus) — —; et in IV capite de lingua latina et submissa voce, melius consideretur. D) Doctrina et Canones de Sacrificio Missae reformati juxta cen- suras patrum, et proposita iterum examinanda die 5 Septembris 1562, et coepta examinari die 7. Doctrina de Sacrificio Missae. Prooemium. — — Cap. VIII. Etsi Missa magnam contineat populiš fideli eruditionem, non tamen expedire visum est patribus, ut vulgari p a s s i m lingua celebraretur. Q u a m o b r e m, re- tentoubique cujusqueecclesiaeantiquo, eta S. Romana Eccle- sia probato ritu, ne oves Christi esuriant, ne parvulipanem petant et non sit qui frangat eis, mandat S. Synodus pastoribus — — — ut frequenter inter missarum celebrationem ex his, quae in missa leguntur, aliquid exponant, atque inter caetera sanctissimi Sacrificii mysterium aliquod declarent, diebus praesertim dominicis et festis. Canones de Sacrificio Missae. IX. Si quis dixerit, ecclesiae romanae ritum, quo submissa voce verba consecrationis proferuntur, damnandum esse; aut lingua tantum vulgari missas celebrari debere; aut aquam non miscendam esse vino in calice, eo quod sit contra Christi institutionem: anathena sit. F) Congregatio Generalis 7 Septembris 1562, hora 12—15 dictis sententiis super doctrina et canonibus reformatis de Sacrificio missae, praesentibus 139 Patribus, per placet 79 Patrum, eadem approbat. In Sessione XXII publica VI, die 17 Septembris 1562 Decreta et canones publicati sunt. Acta Genuina SS. Concilii Tridentini, edita ab A. Theiner, Zagrabiae 1874, II, 58—132. 112 . 1562 , 6 Augusti — 5 Septembris, Tridenti. Usus linguae croaticae vulgaris in missa latina a SS. Concilio Tri- dentino tacite approbatur. Gla g o li to - R o m a n a e XVI s, 27 Acta SS. Oecumenici Concilii Tridentini a Gabriele Cardinale Pa- leotto archiepiscopo Bononiensi conscripta. Acta Sessionis VI. Doctrina de Sacrificio Missae proposita exami- n anda die 6 Augusti 1562 etc. Canones etc. (Cfr. N. 111.) His ita peractis, cum die 11 Augusti sententiae Patrum in concione n egari coeptae essent, ea primum inter eos exorta fuit dubitatio, essetne doctrina plenior aliqua, aut praefatio tantum, aut nihil potius Canonibus Praeponendum. Secundam opinionem primus Jadrensis (archiepiscopus Mutius Ca- linus) visus est probare, videlicet ut Canonibus brevis narratio quaedam Ptaeponatur, quae nostra potius explicare, quam rationibus confirmare, a ut aliena refellere videatur. Post hanc disputationem, quae plurimam c oncionum partem occupavit, fuerunt et nonnulla alia in doctrina, sed brevius adnotata. Nam, quod ad Missam prohibendam, ne vulgari sermone babeatur, Jadrensis (archiepiscopus Mutius Calinus) dixit šibi m i n i m e 'fflprobandum viderimoremin Dalmatia, ut post latinum e Van gel i u m vulgare etiam subjiciatur, quonationesillae magisin- struantur. Omnes tamen patres, cum canonem quo missa lingua vulgari pro- bibetur, valde commendarent, Nimosiensis id se expertum in diocesi sua cum baereticis affirmavit; qui tjona ecclesiae occupata, quibusdam conditionibus r estituere cum pollicerentur, inter eas praecipua haec erat, ut liceret eis Missam vulgari lingua celebrare, quod tamen eis semper interdixit. Unde r ursus delectis negotium datum fuit illius emendandae et in breviorem formulam contrahendae, quod cum ab illis non multo post — — prae- s dtum esset, tum rursus omnibus patribus examinanda eduntur, quae ei 'ant hujusmodi. Doctrina et Canones sacramentorum propositi iterum examinandi d'e 5 Septembris 1562. (Cfr. N. 111.) A. Theiner, Acta Genuina SS. Concilii Tridentini, Zagrabiae 1874, II. 572-576. ijj. 1563, Tridenti. Usus linguae croaticae vulgaris in Evangelio missa latina durante, a SS. Concilio Tridentino tacite approbatur. In Congregatione Generali S. Concilii de S. Missae Sacrificio, re- ferente archiepiscopo Jadrensi Mutio Callino, quod in Dalmatia post iectionem latinam Epistolae et Evangelii eadem slavico vulgari sermone a d populi instructionem legantur, S. Consessui hoc non damnosum vi- s Um est; qui usus ergo »tacito consensu« S. Concilii confirmatus est. »Si tratto degli altri capi, e specialmente intorno alla celebrazione a elle messe in lingue popolari. V’ebbe chi disse, n o n parergli dan- bevole 1’ uso del la Dal maži a, ove appresso delVange- 0 Jatino leggesi lo stesso n e 11’ idioma schiavone per a mmaestramento dei popoli«. 28 Fontes liturgiae Cardinale Sforza Pallavicino, Storia del Concilio di Trento Tomo, III. cap. 18. (ed Roma 1846, Tomo III p. 63); ubi citatur epistola archiepiscopi Mutii Calini 24 Augusti 1562. n4. 1562, Dubovac Zagrabien. Michael plebanus in Dubovac Zagrabiensis dioeceseos, glagolita. Collectio Lopašiciana: Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Za- grabiae 1904, 77. 115. 1563, Tridenti. Mutius Callinus archiepiscopus Jadrensis Cardinalem Camerlengum S. Sediš certiorem reddit, de comuni et universali consuetudine anti- f quissima in tota provincia Dalmatiae, omnia officia sacra lingua Slavica celebrandi, cui ille derogandi nec cogitaverit quidem, cum hoc impos- sibile foret; animadvertens insimul, quod iuxta responsum Cardinalis Praefecti S. Inquisitionis usum Evangeliarii in lingua Slavica vulgari missa latina durante in urbe Jadrensi, iam a se prohibitum, ad petitio- nem confraternitatum restituerit. »Informazione di Mons. di Žara per Mons. Illmo. Alessandrino deli’ a. 1563. Ma non fu pero irapedito, che secondo 1’ antico uso, ed universale di quella Provincia (di Dalmazia) si potessero celebrare fuori della citta per la Diocesi le messe e gli uffizi divini nella lingua Schia- va antica; si perche giudicai, che 1’ Indice de’ Libri Proibiti non valesse alterare questa comune consuetudine, il che sarebbe impossibile, si an- cora perche detta lingua schiava antica non e la volgare, e materna di quei popoli, anzi e loro cosi oscura, come qua$i a nostri idioti Italiani la Latina. Quando mi venni a Roma diedi conto di tutto cio a Monsi- gnor Illustrissimo Cardinale Alessandrino, il quale comando questi or- dini. Ma perche il mio popolo desiderava infmitamente, che nelle chiese di certe confraternite (della citta di Žara) alla messa Latina fosse resti- tuito 1’ uso di quelle Epistoli ed Evangeli in lingua Schiava, supplicai Sua Signoria Illustrissima, che si degnasse come Supremo Inquisitore concedere loro questa grazia, e alla mia instanza si contentd di ordi- nare per sua lettera al mio Vicario nel modo, che alla sua prudenza parve a proposito, che fossero consolati«. Lettere CCXXXXV scritte da Trento dalli 3 Ottobre 1561. fino alli 6 di De¬ cembre 1563 a Roma, al Cardinale Luigi Cornaro Camerlengo, da Monsignor Muzio Calino Gentiluomo Bresciano Arcivescovo di Žara; Mss. XVI vol XVII saec. apud K. Hiersemann Bibliopolam Lipsiensem f. 172 ss. 116. 1563, Vrhovci Zagrabien. Martinus Simkovič plebanus in Vrhovci Zagrabiensis dioeceseos, glagolita. Kukuljevič, Acta croatica I, Zagrabiae 1863, 328. \ Glagolito-Roma'nae XVI s. 29 iij. 156 j, Gaza (Karlovac) Zagrabien. Petrus Žalkovič capellanus S. Jacobi in Gaza Zagrabiensis dioece- seos, glagolita. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko boguslužje u Hrvatskoj Zagra- biae 1904, 77. 118 . 1566 , Jadrae. Synodus dioecesana Jadrensis, tempore Mutii Callini archiepiscopi, decretum synodi dioecesanae anni 1460, quoad celebrationem missae sacerdotum Glagolitarum in civitate Jadrae (XV. s. N. 53), renovat: »I sacerdoti illirici, a tenore delle antiche consuetudini di questa chiesa, comandiamo che inviolabilmente osservino, che a nessuno di loro b lecito di celebrare senza il nostro permesso o quello del vica- do, in nessuna chiesa della citta di Žara; tuttavia sia loro permesso nella chiesa della S. Trinita e di S. Maria de’ Preti al tempo delle in- dulgenze, e nelle altre chiese in occasione di qualche esequie, quando fossero chiamati a celebrare in quel giorno, in cui il cadavere venisse sepolto; ma in nessun luogo e mai in altre occasioni«. B. G. Zanotti Tauzlinger Ms. a. 1682: Compendium materiarum ex con- stitutionibus synodalibus Eccl. Metropol. Jadrensis in Archivo Guberniali Ja- drcnsi, up. 1 ^ 68 , p Julii, Romae. Pius papa V., Bulla »Quod a nobis«, significat, ex decreto S. Con- cilii Tridentini, causam edendi Breviarii Romani reformati, nempe ad lollendam orandi varietatem; abolet omnia Breviaria Latina, quae ex institutione vel consuetudine legitima non superant ducentos annos, per- niittit tamen ut antiquiora ducentis annis possint mutari in Breviarium Romanum reformatum in toto Orbe, cum exceptione 200 annorum de supra. Quae exceptio favet Breviario Glagolitico, quum idem 200 a nnis antiquius fuerit, ac in nonnullis regionibus iuxta Ritum Ecclesiae Aquileiensis, id est iuxta Ritum Patriarchinum. »Ac etiam abolemus quaecumque alia Breviaria, vel antiquiora, vel quovis privilegio munita, vel ab Episcopis in suis dioecesibus pervul- gata, omnemque illorum usum de omnibus Orbis Ecclesiis, Monasteriis, Conventibus, Militiis, Ordinibus, et locis virorum et mulierum, etiam e xemptis, in quibus alias officium divinum Romanae Ecclesiae ritu con- suevit, aut debet: Illis tamen exceptis, quae abipsa prima •nstitutione, a Sede Apostolica approbata, vel consue- Ldine, quae vel ipsainstitutio, ducentos annos antecedat, a 11 iis certis Breviariis usa fuisse constiterit: quibus ut 'Bveteratumilludjusdicendiet psallendisuum officium non 30 Fontes liturgiae adimimus, sic eisdem, si forte hoc nostrum, quod modo pervulgatum est, magis placeat dummodo Episcopus, et universum Capitulum in eo consentiant, ut id in Choro dicere et psallere possint, permittimus. —- Omni itaque alio usu quibuslibet, ut dictum est, interdicto, hoc nostrum Breviarium ac precandi psallendique formulam in omnibus universis Or¬ bis Ecclesiis, Monasteriis, Ordinibus, et locis etiam exemptis, in quibus officium ex more et ritu dictae Romanae Ecclesiae dici debet, aut con- suevit, salvapraedicta i n s t i t u t i o n e, vel consuetudine prae- dictos ducentos annos superante, praecipimus observari ——- Datum Romae apud S. Petrum, anno Inc. Dom. MDLXV11I, septimo Idus Julii, Pontificatus anno tertio«. In fronte editiones typicae Breviarii Romani reformati. 120. 1568, Casiuae Polen. Aedificatio domus parochialis Castuae in dioecesi Polensi, nume- ris glagoliticis inscriptione eidem domui immissa, memoriae consi- gnatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 263. i2i. 1569, Lipnik Zagrabien. Nicolaus Vasčič parochus in Lipnik, glagolita. Lopašid, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 232. 122. igčp, Venetiis. Psalterium Graeco-Slavicum a J. Zagurovič Venetiis typis impres- sum, sub die 14 Februarii de S..Cyrillo haec habet; ».di . (Fevruarii) prepodob’nago ot’ca našego Aksentia i svetago Kurila Filosofa učitelja sloven’skago«. I. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Za¬ grabiae 1870, 6. I2j. igjo, 14. Julii , Romae. Pius papaV, Bulla »Quo primum«, significat, ex decreto S. Con- cilii Tridentini, causam edendi Missalis Romani reformati, nempe ut Bre- viario Romano iam anno 1568 reformato, etiam Missale responderet, et unum Missae celebrandae ritum esse maxime deceat; abolet omnia alia Missalia Latina prout iam anno 1568 (Cfr. N. 119) et Breviaria La¬ tina, quaecumque »nisi ab ipsa prima institutione a Sede Apostolica Glagolito-Romanae XVI s. 31 a P p r o b a t a, v el consuetudine, quae vel i p s a in s t i i u t i o su- Per ducentos annos Missarum celebrandarum in eisdem Eccl e sii s as s id ue obs er va ta s i t; a qu i b u s, ut praefat am cele- brandi c on s t i t u t io n ern, v e 1 c o n su e t u d in em neq ua qua m a u- ferimus; sic si Missale hoc, quod nune in lucem edi curavimus, iisdem Ulagis placeret, de Episcopi, vel Praelati, Capitulique universi consensu, u t, quibusvis non obstantibus, juxta illud Missas celebrare possint, per- uiittimus. — Atque ut hoc ipsum in Missa decantanda, aut recitanda 'n quibusvis Ecclesiis — tenore praesentium — statuimus et declaramus. Non obstantibus praemissis, ac constitutionibus et ordinationibus Apo- stolicis, ac in Provincialibus, et Synodalibus Conciliis editis generalibus, v el specialibus constitutionibus, et ordinationibus, nec non Ecclesiarum Pvaedictarum usu, longissimaet immemorabili praeseriptione, n o n tam e n s upra ducentos annos, roborato, statutis et consuetudinibus contra- dis quibuscumque. — Datum Romae apud S. Petrum, anno Inc. Dom. MDLXX pridie Idus Julii, Pontificatus nostri anno quinto«. In fronte editionis typicae Missalis Romani reformati. — Exceptio haec fa- vet Missali Glagolitico, quum idem 200 annis antiquius fuerit, ac in nonnulis regio- uibus iuxta Ritum Aquileiensis Ecclesiae, id est iuxta Ritum Patriarchinum. 124. 1570, Zagrabiae in ecclesia cathedrali. In Synodo diocesana Zagrabiensi missa Glagolito - Romana canitur. Ordo servandus in synodo, quae dominica Reminiscere proxima tu hac alma ecclesia (cathedrali Zagrabiensi) habebitur: Primo die agenda. Die dominico Reminiscere in ipsa aurora ad utatutinam missam pulsabitur, qua finita croatica lingua ad summum a ltare de sanctissima Trinitate missa decantabitur . . . Secundo die. Summo mane, ut die praecedenti ad missam ma- tutinam pulsabitur, qua finita, missa de patrono huius ecclesiae croatica 'tugua cantabitur. Acta antiqua Capituli Zagrabiensis, Fasc. 95, N. 16. cfr. Tkalčič, Slavonsko )0 goslnžje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 77 s. 125. 1570, Petrovina (Velika gorica) Zagrabien. »Plebanus in Petrowyna vacat. Quidam Gregorius glagolitha ibi- dem«. Acta antiqua Capituli Zagrabiensis Fasc. 67, N. 6; Cf. Starine IV, 210. 126. 1572, Grobnik Modruscien. Initium aedificationis turris campanariae ecclesiae parochialis SS. Eltilippi et Jacobi in Grobnik Modrusciensis dioeceseos, inseriptione gla- 32 F o n t c s liturgiae golitica ac( portam meridionalem muro eiusdem ecclesiae immissa, me- moriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 271. 127. 1573, 21 Decembris, Moščenicae Polen. Erectio ecclesiae S. Petri, filialis parochiae Moščenicae Polensis dioeceseos, inscriptione glagolitica pilae aquae benedictae insculpta, me- moriae consignatur. 1573 Decembra 21 dan. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, I, 192. 128. 1773, Glaglitica Petenen. ' Fusio campanae ecclesiae parochialis S. Petri Golagoricae Petensis dioeceseos inscriptione glagolitica anno »1573« notatur. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, I, 192. i2p. 1374., 8 Martii, Zagrabiae. Glagolitae qui synodo dioecesanae interfuerant. Ordo et Series Cleri dioecesis Zagrabiensis die 8 Martii 1574. Sub episcopo Georgio Draskovith synodus celebrata, cui personae interessen- tes intus annotatae sunt: Plebanus ecclesiae in Zelyna, Vinczek glagolita. Plebanus in Granosina, Joannes glagolita. Capellae B. V. Mariae in Narth administrator, Joannes glagolita. Plebanus ecclesiae s. Petri in Petronyna, Mathias Dalmata. Plebanus in Goricza, Joannes glagolita. Plebanus in Veteri Chyche, Vincentius Dalmata. 1 Plebanus in Vukovina, Georgius Dalmata. Plebanus sub Okich, Joannes dalmata. Plebanus s. Clarae ad Zavum, Gregorius glagolita. Plebanus s. Marci in Spinis, Mathias Dalmata. Plebanus s. Georgii in Marusowez, glagolita. Archivium Archiepiscopale Zagrabiense, Ecclesiastica; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj. Zagrabiae 1904, 78. 130. 1774, Bosiljevo Zagrabien. Presbyter Radič parochus in Bosiljevo Zagrabiensis dioeceseos glagolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 70. Glagolito-Romanae XVI s. 33 131. 1574, Veprinac Polen. Numeris glagoliticis supra portam mediam ecclesiae parochialis in Veprinac Polensis dioeceseos, aedificationis opus iam incoeptum, memo- r 'ae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 274. 132. 1574, Lauranae Polen. Inventarium Capituli ruralis Lauranensis Polensis dioeceseos, quod ' n archivo parochiali Lauranensi asservatur, characteribus glagoliticis con- ficitur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in tstrien), in opere Die oester- 1: eichische Monarchie in Wort und Bild, Bd. Kiistenland, 242. 173. 1376, 10 Junii, Dobrinii Ve^len. Aedificatio ex fundamento ecclesiae B. V. Mariae Angeloruin Do- t* r inii in Veglensi dioecesi, nune dirutae, inseriptione glagolitica muro ei usdem ecclesiae immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 276. 134. 1376, Dolinae lergestin. Boljuncii Dolinensis parochiae in dioecesi Tergestina urbarium ec- c lesiae filialis S. Joannis Bapt. characteribus glagoliticis conficitur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Die oester- c 'chische Monarchie in Wort und Bild; Bd. Kiistenland, 243. 133. 1377, Bosiljevo Zagrabien. Stephanus Lukačič parochus in Bosiljevo Zagrabiensis dioeceseos Ogolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 70. 176. 1579, Jadrae. Statuta in Concilio provinciarum Jadrensis et Spalatensis, praesen- archiepiscopis Jadrensi et Spalatensi, episcopo Veglensi, Absorensi, benicensi, Phariensi, Nonensi et Catharensi, a Visitatore et Reforma- toie Apostolico Augustino Valerio episcopo Veronensi promulgata et a S- Sede confirraata, auoad usum linguae Slavicae in Sacris: JEL IČ, FONTES Pars X. 8 34 Fontes Iiturgiae »Cum praecipuum sit munus Episcopi docere, in tanta penuria magistrorum, qua laborat Dalmatia — — inter Missarum solemnia ser- monem ad populum habeant, linguam Illirycam, nisi eam norint, stu- deant ediscere pro salute animarum pretioso Christi sanguine redemp- tarum. De iis quae ad Parochos pertinent. Ad Parochorum usum, qui non satis Latinis litteris instructi videbuntur, S. Antonini Summa italice pro imperitis Sacerdotibus edita, aut aliqua alia Summa in Illyricam linguam vertatur. De iis quae ad Moniales pertinent. Moniales saepe visitent Epis¬ copi, suaque praesentia, sermonibus etiam, si modo Illyricam linguam sciant, consolentur. — In choro sacras horas canonicas persolvant, si- lentium servent, libros SS. Patrum, et S. Bernardi ad Sororem aut S. Ambrosii de Virginitate in Illyricam linguam conversos legant. — Cu- rent Episcopi ut Illyrica lingua verbum Dei moniales audiant. Curent etiam Episcopi ut Regula S. Benedicti et S. Francisci, quam professae sunt, in Illyricam linguam vertatur«. Farlati, Illyricum Sacmm, V, 132, 136, 138. 137. 157P, Grižanc Modruscien. Aediiicatio ecclesiae parochialis in Grižani Modrusciensis dioece- seos, inscriptione glagolitica Fonti Baptisimali insculpta, memoriae con- signatur. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 281. 138. 1380, 2p. Octobns, Romae. Quum Gregorius papa XIII certior factus esset, quod Clerus Gla- golita in Dalmatia correctionem Breviarii Romani, a Pio papa V ex Con- cilii Tridentini decreto curatam (Cfr N. 119) in Breviarium Glagoliticum, generaliter in eadem provincia adhibitum, adhuc non receperit, medi- ante Cardinale Ptolomaeo Gallo ab archiepiscopo Jadrensi Natale Ve- nerio, quid expediens ipsi videatur hac in re, sequenti epistola expo- stulat. Molto Reverendo Monsignore come fratello. Nostro Signore e informato che in Dalmatia si recita da li Preti generalmente il Breviario antico et non quello che e stato riformato dopo il Concilio Tridentino, et ptiblicato da la Sede Apostolica; et che la causa di cib e, perche essendo quel Breviario antico tradoto in lingua Schiavona, quei preti che non intendono latino, seguitano di dirlo come prima; et pero e stato ricordato di far similmente tradurre questo nuovo in lingua Schia¬ vona, sperandosi che a questo modo si ridurrebbe quel Clero a 1’ ubidienza, et si cavarebbe de le censure, dove tuttavia per tal causa 35 Gl ago li t o- R o mana e XVI s. stanno. Pertanto Sua Santita ha voluto, che io scriva a Vostra Signoria ^uarato e detto, accioche avvisi qua tutto quello, che potra intendere et sapere di questo fatto, et insieme dica quel che a Lei parrebbe es pediente. II che šara contenta di far quanto prima. Et non ešsendo 'luesta per altro, resto offerendomi a Lei di buon core, et desiderandole °gni piena prosperita. — Di Roma a XXIX. di Ottobre MDLXXX. Di Vostra Signoria Rqverendissima Come Fratello Tholomeo Cardinal di Como. Farlati, Illyricum. Sacrum, V. 614, ijp. 1580, 12 Novembns, Pragae ( Olumucen .). Rudolfus Imperator Romanus, Hungariae, Boemiae et Croatiae re x, Gregorio P. XIII. petitionem Stanislavi Paulovii Olomucensis archi- e Piscopi pro reliquiis de ossibus SS. Cyrilli et Methodii, quae Romae ^elitescere dicuntur, commendat. Beatissimo in Christo Patri, Domino Gregorio decimotertio, divina Piovidentia, Sanctae Romanae ac Universalis Ecclesiae Summo Pontifici, domino reverendissimo. Beatissime in Christo Pater et Domine reverendissime. Post hu- ?!ilem commendationem filialis observantiae continuum incrementum Sanctitati Vestrae inprimis optamus. Ossa divorum Cyrilli et Methodii e piscoporum sacra, qui fidem catholicam in marchionatu nostro Mora¬ ne docuerunt, Romae delitescere accepimus. Ea ossa reverendus, de- v °tus, fidelis nobis dilectus Stanislaus Paulovius, episcopus Olomucien- Sls > cuius in dioecesi colitur et celebratur quotannis horum Sanctorum ^ernoria, ad ornamentum et thesaurum ecclesiae suae valde expetit, e aque de re litteras ad Sanctitatem Vestrarn dare constituit. Cum itaque e , lu s episcopi in Deum et in veram religionem catholicam, quam afflic- tls his temporibus pro virili (viribus?) tueri et propagare contendit, ar dens studium et in Sanctitatem Vestrarn pietatem singularem esplora- tur n habeamus, volumus ut is Sanctitati Vestrae hoc nomine tanto ^gis commendaretur. Ac propterea rogamus Sanctitatem Vestrarn pe- Iar nanter, u,t eius petitioni pro sua praestanti bonitate annuat et ossa ^ominata ad aedeficationem populi Moravici et maiorem eius in Deum Cu ltum illi concedat. Erit haec Sanctitatis Vestrae benignitas et propen- Sl ° ipsi Deo in primis grato, nobis vero, qui Sanctitati Vestrae omnia P r ospera eVenire et animo cupimus, perquam accepta. . Praga nostra regia XII. Novembris, anno domini Servatoris nostri ^illesimo) octuagesimo regnorurri nostrorum Romani et Imperii sexto, mngariae nono, Bohemiae vero sexto. Obsequens filius Rudolfus m. p. Wratislaus a Pernestan Supremus Regni Boemiae Cancellarius. 2 „ ^ Archivum Secretum Vaticanum, Sectio Litterae Principum, vol. XXXV, N. ’ Cfr, 'j'h. Wiezzlovski in periodico polonico Atheneum IX (1881) t. III. *8 36 Fontes liturgiae 14.0. 1580, Posedarje Jadren. In pixide argentea ecclesiae parochialis B. V. Mariae de Rosario Posedarje olim Nonensis, nune Jadrensis dioeceseos, inseriptio glago- litica una cum stemmate nobilis cuiusdam, probabiliter ex familia comitum Posedariensium, in memoriam perfecti vel restaurati operiš legitur. Ex ectypo nostro anni 1896. 141. 1580, Dolinae Tergestin. Prebenskii Dolinensis parochiae in dioecesi Tergestina urbarium S. Antonii Abbatis characteribus glagoliticis conficitur. Mss. originale in archivo parochiali Dolinensi asservatur. 142. 1581, 22 Januari, Bačve Parentin. In ecclesia S. Mariae de Carmelo in rure Bačve, inter Poriečje et Višnjan Parentinae dioeceseos, characteribus glagoliticis dies mortis pa- rochi Stephani Dekovič inseribitur, ut patet in lapide sepulehrali, serius muro ecclesiae immisso. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 282. 143. 1381, Šale Jadren. Aedificatio navis transversalis ecclesiae parochialis B. V. Mariae Šale Jadrensis dioeceseos, inseriptione glagolitica, architravo portae la- teralis septemtrionalis insculpta, memoriae commendatur. Juxta apographum sac. A. Banič. 144. 1482, 2 Junii , Ždrenj Tergestin. Inseriptione glagolitica Joannes Stobrovič memoriae tradit, quod ecclesiam Sdregnae (Ždrenj) Tergestinae dioecesis edificaverit. Kukuljevič, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 285. \ 144, 1583 , Dolinae Tergestin. Urbarium ecclesiae San Servuli Dolinensis parochiae Tergestinae dioeceseos, characteribus glagoliticis conficitur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien), in opere Die oester- reichische Monarchie in Wort und Bild; Bd. Kiistenland, 243, Glagolito-Romanae XVI s. 3? 14.6. 1583, Hrnetiči Zagrabien. Gregorius Jankovič plebanus in Hrnetiči Zagrabiensis Dioeceseos, glagolita. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za¬ grabiae 1904, 78. " 147. 1580, Griže Modruscien. Luka Mavrič capellanus s. Martini in Griže Modrusciensis dioeceseos 'Bstrumentum compositionis iudicialis inter Grižanos, Biogradinos et ^riveničanos, glagolitice 1 Decembris 1449 confectum, exemplat. Šurrnin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 181 ss. 148. 1584 , Lipnik Zagrabien. Stephanus Matašič paroclius in Lipnik Zagrabiensis dioeceseos, Ogolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 232 14P. 1585, /5. Aprilis, Verbenici Veglen. Opus incoeptum aedificationis ecclesiae parochialis Verbenicensis ^ e glensis dioeceseos, inscriptione glagolitica muro eiusdem ecclesiae ltTl missa, memoriae consignatur. Kukuljevid, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 286. igo. ig8p. Romae. Martyrologii Romani restituti ac Caesaris Baronii testimonium de ^' e natali, sepulchro ac reliquiis SS. Cyrilli et Methodii in basilica Ro- rriana S. Clementis. Septimo Idus Martii — ln Moravia sanctorum Episcoporum Cyrilli Methodii, qui multas illarum regionum gentes cum eorum regibus g fidem Christi perduxerunt. Porro iidem (SS. Cyriilus et Methodius) °niae morientes miraculis clari sepulti sunt, quorum sacras reliquias |* u Per sub altari ejusdem ecclesiae (S. Clementis) sacello pervetusto re- Pertas esse accepi. p Martyrologium Romanum restitutum Gregorii P. XIII iussu editura, auctore es;iro Baronio Sorano, Romae, 1585, 145 s. 38 Fontes liturgiae 131. 1585, Olib Jadren. Reaedificatio ecclesiae parochialis Olibensis Jadrensis dioeceseos, in- scriptione glagolitica fronti eiusdem ecclesiae immissa, memoriae con- signatur. Inscriptio lapidea in domo parochiali Olibensi Jadrensis dioeceseos asservata. 152. 1586 , Venetiis. Lectionarium fratris Bernardini Spalatensis Minoritae lingua croa- tica vulgari (»Schiavetto«), iam anno 1495 impressum (Cfr. Fontes XV s- N. 123 ), tertio imprimitur. T. Maretid, Lekcionarij Bernardina Spljecanina, Zagrabiae 1885, in Praefatione. 153. *588, Cerovlje Petenen. Aedificatio ecclesiae parochialis (nune filialis) SS. Trinitatis in Cerovlje Petenensis dioeceseos, a plebano Joanne Babič perfecta, in- scriptione glagolitica eidem ecclesiae affixa, memoriae consignatur. 1588 . Pop Ivan Babič plovan. P. h. b. p. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Fiume 1898, I, 192. 154. 1388, Romae. Testimonium Pomponii Ugonii de corpore S. Cyrilli in basilica ro¬ mana S. Clementis. »II corpo del Beato Cirillo Apostolo di Moravi, Schiavoni, Boemi) e sotto 1 ’ altare della Cappella appresso la Sacristia.« Pomponio Ugonio, Chiese stazionali di Roma, 1588; cfr. Bartolini, Memorie storico-archeologiche dei Santi Cirillo e Metodio, Roma 1881, 188. 153. /ypo, mense Junii, Boljuni Polen. Opus incoeptum aedificationis S. Georgii Boljuni Polensis dioe¬ ceseos, inseriptione glagolitica memoriae consignatur; opus vero abso- lutum 1641 . glagoliticis et latinis characteribus indicatur; ut lapis in facie externa Sanctuarii eiusdem ecclesiae habet. Kukuljevid, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 292. I 136. i$8p—po, Romae. Testimonium Fr. Angeli Rocca Sacrarii Apostolici Praefecti de se- S Glagolito-Romanae XVI s. 39 Pulchro ac reliquiis SS. Cyrilli et Methodii in basilica Romana S. Clemen- tisjac de frustrata traslatione corporis S. Cyrilli in ecclesiam S. Hieronymi Slavonorum de Urbe. »De iis, qui varios idiomatum characteres variaque disciplinarum genera invenerunt. — Eadem in ecclesia S. Clementis Cyrillus et Met- hodius Slavorum episcopi miraculis clari sepulti sunt: quorum sacras Reliquias sub altari in ejusdem ecclesiae sacello pervetusto repertas fuis- Se constat; nune vero Sixtus V Pontifex Maximus ejusdem Sancti Cyrilli corpus in ecclesiam Sancti Hieronymi lllyricorum ab eodem Pon- tefice constructam transferendum mandavit«. Fr. Angeli Rocca, Apostolici Sacrarii Praefecti, Opera omnia, Romae 1719, P II. Tempus eruitur ex bulla fundationali Capituli S. Hieronymi lllyricorum anno t589 data, et anno obitus Sixti V., qui fuit 1590. 157. i^pi, Contovelli Justinolitan. Inscriptio glagolitica Andreae clerici Rubinensis in muro ecclesiae V. Mariae in Moncolano, vulgo della Salvia, parochiae Contovelli in dioecesi Justinopolitana, characteribus glagoliticis conscribitur. Haec, ut e dam aliae eisdem characteribus conscriptae inseriptiones, nune calce °bductae sunt. Ex apographo A. Kalac decani Pinquentini. 158. I5p2, 75. Maii, Phariae. Petrus Cedulinus Pharensis episcopus patria Jadertinus, pontifici Klementi VIII. de illius in pontificatum assumptione gratulatur, eidemque tationem Slavicam, cujus amplitudinem depraedicat, commendat. Phariae 15 Maii 1592 . Beatissime Pater! — — Prarcipuam tamen atque propriam gau- dendi causam gens mea et lingua habet Illyrica, quod Tu praecipue P°ntifex maximus sis declaratus, qui nuper-provinciarum linguae BIyricae amplitudinem et calamitatem simul satis edoetus, eius resti- u endae et sublevandae Te studiosissimum ostendisti. Unde magna s Pe erecti sumus, quandoquidem-hanc Illyrici maximam Euro- Pae plagam Italiae adiacentem, partim a Turca occupatam, partim a S. ^atris Ecclesiae sinu divulsam, Te pontifice sartam iri, cuius, Tu, rei Sl jperioribus annis legatus, compositis inter Polonos et Austriae principes 'ssidiis, fundamenta iecisti; et ipso initio pontificatus Tui signa dedisti, Jfgatione scilicet ad eosdem populos atque principes cognatione atque foe- er e iungendos expedisti atque Illyrici Collegii ab Aede Lauretana in Urbem r anslatione designata. Nequesit dubitandum.Te, qui optime agnoscis totius ecc lesiae statum inde pendere, ut ab idoneis episcopis et cardinalibus admini- 40 Fontes liturgiae stretur atque regatur, Illyricis ecclesiis non alienos sed eiusdem generis et linguae viros praefuturum; atque eorum in promovendis ex omni natione Christiani orbis cardinalibus, iuxta Patrum Tridentini Concilii monita et Sixti V, celeberrimi pontificis, progenitoris Tui, rationem ha- biturum. — — Tresdecim enim regna vel provincias latissimas lingua Illyrica possidet. Thraciam, Mysiam, Macedoniam, Bosnam, olim proprie Illyricum, Daciam, immensam illam camporum plagam, quae inter Istrum et Boristhenem fluvios iacet, Pannonias, Croatiam, Istriam, Car- niam, Bohemiam, Poloniam, Rusciam et vasturn Ruthenorum imperium, Noricum omne, quod nune Austria dicitur, et quicquid inter Alpes et Danubium usque ad' ipsius fontem et ad mare Adriaticum porrigitur ad cuius oram Dalmatia est, duorum Romanorum imperatorum ac to- tidem Summorum Pontificum procreatione, sed ante omnia divi Hiero- nymi natali solo clara cuius provinciae insignior metropolis Jadera, et patria mea, pastore orbata; Pharia autem insula ad eandem provinciam pertinet, cuius ego ecclesia curam gero; — — Ergo vero, dum com- muni omnium gentium laetitia mihi liceat praesenti frui, pedesque deosculari, gentem Illyricam, meque ipsum Tuae Sanctitati commendo. Vale, Idibus Maii MDXCII, Phariae. Beatitudinis Tuae servus humillimus ac deditissimus Petrus Cedulinus, Phariae episcopus. Theiner, Mon. Slavorum Merid. II, 83 ss. 159. 1592, 22 Maii , Romae , Clemens papa VIII. Congregationi linguae Illyricae in Ragusina et Catharensi ditione, a piis viris ex utroque Clero ad Religionem Catholi- cam tuendam ac propagandam apud gentes Infideles (Turcas) institutae, commendatitias et indulgentias impertitur. Clemens Papa VIII. Universis etc. Cum nonnulli Christi fideles Presbyteri et Člerici »tam Saeculares quam Regulares, Ragusini, Ascri- vienses, et aliorum locorum linguae illyricae, Christianae fidei 'et pie- tatis juvandae, et conservandae studio promoti et animarum salutis zelo accensi, ad partes Infidelium voluntarie accedere intendant; Nos-« eos Ordinariis locorum ad curam animarum et Sacramentorum admini- strationem commendat, eisque eam peccatorum indulgentiam, quae pro- ficiscentibus in Terram Sanctam concedi consuevit, impertitur. Farlati, Illyricum Sacrum VI, 257. 160. 1592 , 8 Odobriš, Parentin. Caesar de Nores episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: »Porro in Diocesi, quae persatis ampla est, et in qua multae Glag o lito - R o m a n ae XVI s. 41 su nt Collegiatae ecclesiae, plures Parochiales, nullus ex Canonicis neque Parochis deest, omnes suo fungimtur munere; atque scio neminem, 'Rh scandalum aliquod praebeat, quinimo et verbo et exemplo omnibus Ptosunt, atque praelucent.i Unum tantum est, quod maiores profectus 'mpedit atque retardat. Nam cum omnes Illyrica utantur lingua, vix Pteviarium aut Missale vetus cum quodam parvo Manipulo apud illos re peritur, ob quod incomodum in maxima optimorum librorum inopia v ersantur. Pluries de hac re ad Summos Pontiflces scripsit Episcopus, Pluries etiam fuit illi, spes data, quod quam primum imprimerentur; n 'hil, tamen hactenus majoribus negotiis impeditis, morteque praeventi-s e ffectum est. Vestrum erit lllustrissimi Domini in re admodum Cultui ^ei necessaria, nedum huic Dioecesi, sed et toti Istriae et Dalmatiae, re liquisque Provinciis, quae idiomate Illyrico utuntur providere. Nihil e nim Deo gratius, nihil acceptius ac populo toti necessarium praestare Poterunt. —• Dum vero in pristinum restauratur Seminarium, supliciter Petit (Episcopus), cum omnes fere in hac Dioecesi Iliyrica lingua utantur, ut quatuor ex clericis ad Collegium Lauretanum, qui huic miserae provin¬ ce auxilium aliquod affere possint, mittere permittantur. — Verurn Cu m multi in eo Collegio educati in Dalmatia reperiantur, qui cum be- n eficiis careant, paupertate aducti variis in provinciis vagantur, si ne- Ce ssitas tulerit, cum in maxima ministrorum penuria constituti simus, e piscopo facultas concedatur, ut aliquos ex illis in suae Dioecesis sub- s >dium accersire possit, ac eo praecipue, quod ad gentem hanc, quae Hlii-ica lingua utitur, instruendam, institutum sit Collegium, quae fre- ^uentissima est in his partibus; atque hoc praesertim tempore, cum non Paucae a Serenissimo DD. Venetorum dominio ex Turcarum confinibus 1,1 Istria deductae sint familiae.« Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerp- tum Crncicianum anni 1892. 161. 15P3, 21 Aprilis, Flumine Polen. Quum Polensis episcopus Claudius Sozomeno Capitulum Collegia- tu m parochialis ecclesiae S. Mariae Fluminis liturgiae Glagolito-Roma- na e vice Latinam substituere iussisset, Comune Fluminense tam apud eu ndem episcopum, quam apud idem Capitulum Collegiatum raepristi- ^ationem liturgiae Glagolito-Romanae urget. Die Mercurii 21 Aprilis 1593, in Sala Palatij Communis Fluminis. b-ongregato Consilio minore et maiore more solito ad sonum campa- ® ae > ubi interfuerunt consiliarii n.° 34, computata persona magnifici D. oer. ni Barbi locumtenentis huius Terrae. Illirice officietur in ecclesia maiori. Item cum uocati fuissent in consi- .'° RR. DD. Archidiaconus, Plebanus, et ceteri sacerdotes capituli hu- ! Us Terae, et requisiti nominei Communitatis, ut iuxta alias requisita et lns tita apud Reverendissimum D. m D. Episcopum, et eius R. vicarium 42 Fontes liturgiae Generalem restitueretur in pristinum officiatura in nostra Parochiali Ec- clesia illirice nostra materna lingua, et cutn omnes R. D. Sacerdotes, se libenter facturos obtulissent, solus D. Archidiaconus se excusasset super hoc negotio non posse resolutionem facere, absque scitu, et ličentia eius superioris, dicens šibi dari terminum ad faciendam resolutionem, nam et ipse uoti Communitatis compartem esse se obtulit,.et velle scribere R. Vicario Generali, ut detur satisfactio praedicta huic Communitati, fuit rogatus, quod in termino octo vel decem dierum dietam resolutio¬ nem dare vellet, prout dictus R. Archidiaconus promisit se faeturum- Archivum Historicum Communitatis Fluminis in Palatio Municipali. Mss. Pro- tocpllum Capitanale B. 1593—1607, f. 5 v. 6: Commune Fluminis iam antea a pro- cedendi modo episcopi Claudii Sozomeni gravatum, sequens decretum condiderat: »Die Martis 16 Martij 1593, in Sala Palatij Communis Fluminis Congregato Consilio minore et maiore more solito ad sonum campanae — — Sp. D. Franciscus Vesla- rich Judex proposuit, quod cum Episcopus Polensis sub cujus Diocesi sumus, querat in dies praeiudicare, et praeiuditium afert immunitatibus Communitatis, et Ecclesiae nostrae, quia benecfiia ad libitum dispensare vult — — — propterea proposuit an sit supplicandum apud S. S. Archiducem, ut nos (s)ubijciat alicui Episcopo, eius status, nec permittat dominari a d. Polensi, cum sit subditus Venetiarum; super qua proposita datis suffragijs fuit obtentum per ballotas 33 fauorabiles, quod suppli- cetur prout D. Judex proposuit, contrafuit una« L. c. f. 3. 162. i$p3, 10 Maji , Petenen. Georgius Reitgartler episcopus Petenensis in relatione Visitationis ad Limina S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: »In ipsa dioecesi, ut plurimum sunt sacerdotes Ulyrici, sacra eadem quoque lingua et officium celebrantes, linguae Latinae prorsus ignari, nullosque libros fere praeter Bfeviarium et Missale habentes. Ea de causa indigent libris, maximo eorum periculo cura animarum exercetur. Admittuntur autem ad animarum curam maxima necessitate ipsi praelati quam saepissime compulsi.« Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excer- ptum Crncicianum anni 1892. 163. ipp3, 13 Maji, Flumine Polen. Commune Fluminense Capitulo Collegiato ecclesiae parochialis S. Mariae Fluminis, eo quod iussu Polensis episcopi Claudii Sozomeni ab usu antiquissimo Liturgiae Glagolito-Romanae cessasset (Cfr. N. 161), subtraetionem emolumentorum urbanorum, nisi liturgiam Glagolito-Ro- manam raepristinasset, minatur. Textus decreti ob cassationem 9 Aprilis 1694 deletus est; Cfr. infra N. 167 164.. 13P3, 26 Augusti, Flumine Polen. Quum Polensis episcopus Claudius Sozomeno decretum Communis Glagolito-Romanae XVI s. 43 Fluminis 13 Maji 1593 (Cfr. N. 163) de raepristinatione liturgiae Glagolito- Romanae in ecclesia parochiali Fluminensi contra libertatem Ecclesiae a ctum haberet, et ut cassetur sub excommunicationis poena iuberet, Commune Fluminense respondet, se contra libertatem Ecclesiae non e gisse, finemque controversiae raepristinatione liturgiae Glagolito-Ro- Jtianae episcopo ponere placeat. Die jouis, 26 Augusti 1593 in Sala Palatij Communis Fluminis, Officietur Illyrice in Ecclesia Maiori. Congregato Consilio minore. et maiore more solito ad sonum campanae, ubi interfuerunt Consiliarij n umero 26, computata persona Excellentissimi Domini Vicarij subsi- stuti a Clarissimo D. Locumtenente. Ibique lectae fuerunt litterae Reve- rendissimi D. Episcopi Polensis, datae Albonae nudius quartus praesentibus ndssis Consilio directis, quibus Dominatio Sua Reverendissima magna c um ira arguit hanc Communitatem, quod contra libertatem Ecclesiae Se opposuerit, cogeritqub R. D. Canonicos officiare in Ecclesia maiore 1'ngua illyrica; illisque mature consideratis fuit conclusum, respondeatur dieto Reverendissimo D. Episcopo, nos contra libertatem Ecclesiae ne- c (Uaquam se opposuisse nec quicquam in illius spretum fecisse, sed quic- fiuid, in hoc faeto actum fuit, bona cum voluntate fuit officio (?) dicantur ln dieta responsione. Et postremo rogetur Dominatio Sua Reverendissima, 'plod huic controversiae finem ponere dignetur, nec quicquam innovetur c °ntra antiquas laudabiles et ab ecclesia permissas consuetudines, ac °rdinationes. Archivum Historicum Communitatis Fluminis in Palatio Municipali, Mss. Pro- tocollum Capitanale B. 15, 93—1607; f. 10. ičp. ippj, 6 Septembris, filumine Polen. Commune Fluminis duos legatos ad Polensem episcopum Claudium Sozomeno, pro raepristinatione liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesia Parochiali S. Mariae (Cfr. N. 161 — 164), mittit. Die Lunae, 6 Septembris 1593, in Sala Palatij Comunis Fluminis. Officiando Illyrice. Congregato Consilio minore et maiore more solito, ubi interfuerunt c °nsiliarii numero 31, cpmputata persona Excellentissimi D. Vicarij l°co Clarissimi D. Locumtenentis modo in Arce existentis. Ibique in e xecutionem consilii 26 Augusti proximi praeteriti, submissae seriptae Fierunt litterae ad Reverendissimum Episcopum Polae, in illisque multae r ationes aductae, quibus ostenditur Communitatem in aliquo non iuisse c °ntra libertatem ecclesiasticam officiare faciendi in hac nostra Ecclesia n °stra Materna Lingua, sed ad illius praeces R. Capitulum totum sua aponte, et uoluntate ita officiare cepisse, humiliterque in dictis nostris ptteris rogatur dictus Reverendissimus Episcopus, ut acquiesci dignetur ln hoc negotio permittendo sic illyrice officiare in dieta Ecclesia prout antiquo, et semper officiatum fuit; et si tandem uideatur Reueren- 44 F o n t e s liturgiae dissimae Dominationi Suae Communitatem in aliquo errasse, sicut ipsa non intendit, ipsi Communitati parcere dignetur; quia dieti erroris, tališ, qualis sit, venia dt remissio humiliter postulatur. In superdictis litteris declaratum est, quod consilium et pars capta diei 13 Maij, qua dictus Reuerendissimus Episcopus intendit contrauentum fuisse libertati Eccle- siasticae, pro nullo nulliusque valoris haberi, et multae aliae satisfaetiones christianae datae sunt, ut ex ipsis uidetur, quae toto consilio ibidem lectae fuerunt, illisque non obstantibus dictus Reuerendissimus Episco¬ pus stando in eodem eius proposito, seripsit litteras Reverendo Capi- tulo, ut statim illis acceptis sub excommunicationis paena, et aliis cen- suris grauibus incipiatur officiare in dieta Ecclesia latina lingua doneč, et quousque haec Communitas publico consilio retraetet dietam partem captam in consilio 13 Maij, illiusque Reuerendissimae Dominationi Suae transmittatur- autentica copia; et iam hoc mane R. D. Sacerdotes prae timore dictarum cominationum latine officiare coeperunt, ut eis manda- tur. Quibus consultis, et diligenter consideratis fuit per balotas 29 fa- uorabiles, contrafuerunt 2, conclusum, quod transmitatur Polam D. Mat- theus Segotta, cum R. Presbytero Michaele Condich cum litteris Com- munitatis, qui Segotta praesentatis litteris Communitatis nomine, et totius huius populi, oretenus exponat, quo dolore, et perturbatione effec- tus est populus pro hac novitate oficiandi latine, ex quo potius scandalum, quam optima religio in populo efficitur rogetque summisse ipsum Reue- rendissimum D. Episcopum, ut iam tandem, post tot tantisque nostris humilibus intercessionibus dignetur huius Ciuitatis uoto et desiderio annuere, restituendo ei officiaturam in lingua illyrica materna, eo magis quod mandato Reuerendissimae Dominationis Suae hoc mane ceptum est officiare latine, nec a Communitate quicquam innovatum in offensam Ecclesiae, ut fortasse suspicatur fieret in executionem consilii 13 Maij, quod ut iam significatum fuit Reuerendissimae Dominationi Suae pro nullo.habetur, sed si ipse Reuerendissimus Dominus Episcopus populo in hoc gratific^re dignabitur ex ipsius mera gratia, et Ecclesiae libertate consequetur. Sirnih modo dictus Presbyter Michael nomine Reuerendi Capituli faciat, prout uocati in praesenti consilio RR. D. Archidiaconus et caeteri sacerdotes dieto Presbytero Michaeli mandaturos spopon- derunt, ut tanto magis Civitas tale desiderium consequatur, et postremo nisi ipse Reverendissimus Dominus Episcopus contentari uoluerit, detur dieto Segotte in seriptis protestatio praestanda Reverendissimae Domi¬ nationi Suae de omni scandalo, et errore, quod hac de causa oriri posset, nam sic populus uim patitur, et non licet his nouitatibus contra antiquum et ab Ecclesia laudabilem, et concessum morem ire, et religionem a populo amoueri. Archivum Historicum Communitatis Fluminis in Palatio Municipali, Mss. Pro- tocollum Capitanale B. 1593—1607, f. 11 s. i66. isp3, ip Septembris, Flumine Polen. Ordinariatus Polensis, ad instantias Communis Fluminis pro raepri- Glagolito-Romanae XVI s. 45 stinatione liturgiae Glagolito-Romanae, ut cassetur ante omnia decretum Communis 13 Maji 1593 (N. 163) exigit, quo facto tantum petitum con- cedetur; quare Commune Fluminense oratorem suum ad. Sedem mit- te re decernit. Die Dominico 19 Septembris 1593, in Sala Palatij Communis Flu- ttiinis. Mittatur orator in Urbem pro officiando illyrice in ecclesia maiori huius dvitatis. Congregato consilio minore et maiore more solito, ubi interfuerunt c onsiliarii numero 30, computata persona Clarissimi Domini Locumtenentis. lt>ique D. Mattheus Segotta consiliarius noster, nouissime missus in execu- 1'onem consilii 6. instantis, cum litteris huius Magnificae Communitatis eiusdem diei ad Reverendissimum Episcopum occasione officiaturae 'Hyrica nostra Materna Lingua in hac nostra Eccleria maiore, retulit: se e xequendo mandata dieti consilii praesentasse et oretenus exposuisse ^esiderium, ac preces huius Ciuitatis, cui post tot, tantiscjue triplicatis ■ntercessionibus, ac praecibus, dominus Reverendus Vicarius respondit, bisi retraetetur consilium 13 Maij publice per eundem consilium sibique a fferatur publica, et authentica copia, preces Communitatis non audien- Dr, nec officiatura in illyrica lingua concedetur; cumque pluries prae- d 'cto Reverendissimo Episcopo seriptum fuisset, consilium praedictum ^3 Maij amotum fuisse et nullius apud hanc Magnificam Communitatem ^boris, et considerationis esse, quod ad omnimodam Reverendissimae pominationis Suae satisfaetionem esse deberet, uideaturque sic agendo, ■Husam fuisse Communitatem, fuit conclusum per omnes balotas praeter a bam, quod ego Ludovicus Ceccolinus Vice Cancellarius et consiliarius bansmittar ad aliquem iurisperitum consulendi causam hanc, quod si °Pus erit Romam Apostolicam Curiam adire, non praetermittatur, ut n °bis restituatur mos antiquus officiandi illyrice. , Archivum Historicum Communitatis Fluminis in Palatio Municipali, Mss. Pro- ° c ollum Capitanale B. 1593—1607, f. 11 v , 12. 167. 1594, P Apr Ms, Flumine Folen. Commune Fluminis, ad vitandas ulteriores colluctationes cum epi- ® c opo Polensi Claudio Sozomeno ob raepristinationem liturgiae Glagolito- 0r nanae in ecclesia parochiali S. Mariae, et ut hac conditione ab eodem e Piscopo proposita, usus liturgiae Glagolito-Romanae in eadem ecclesia j^stitueretur, cassat ac irritat decretum suum 13 Maji 1593 (N. 163.) ^ ac satisfaetione peraeta, usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesia • Mariae raepristinatus est. Die Sabbati 9 Aprilis 1594, in sala Palatij Communis Fluminis. Consilium 13 Maij 1593, comburatur, et deleatur. Congregato consilio minore et maiore, more solito, nullo tamen Fontes liturgiae 46 praemisso sonu campanae cum hoc sacro tempore non pulsentur, ubi interfuerunt consiliarii numero 36, computata persona Excellentissimi Domini Aureli Barbarae Vice N. Domini Archiducis Vicarii et substituti a Clarissimo D. Ldcumtenentis. Ibique, cum sub die 13 Maij anni supe- rioris initum fuisset consilium, et capta pars, quod R. D. Sacerdotibus Capituli huiuš Terrae prohibeantur Decimae, et alij prouentus auousque huic populo restituantur officia in nostra Materna lingua illyrica, ut antiquitus fuit in hac nostra Ecclesia Parocliiali, Reverendissimusque D. Episcopus noster Polensis intendat parte praedicta libertatem eccle- siasticam offensam fuisse, et propterea non vult restituere dieta officia, doneč ipsa pars retraetetur, et quum absit liane Communitatem contra Ecclesiasticam libertatem ire, ac pro danda satisfaetione Ecclesiae nec non conscientijs nostris quatenus dieta parte illos offendissemus, Spec- tabiles DD. Judices proposuerunt, quod dictum consilium die 13 Maij cassetur, deleatur, et ad nihilum reducatur, igneque comburatur maxime, quod adhuc in libro consiliorum non fuit registratum, magis quia iure merito, et forma hac nullum redatur, quia plenum non fuit non excedente nu- merum 32, et quia haec pars sit citra praeiudicium querendi debitis et permissis medijs, ut officietur dieta nostra Materna lingua in predicta nostra Ecclesia Maiore. Vnde datis suffragijs per omnes fauorabiles, nullo penitus diserepante, fuit cassum, irritum, nullumque effectum dictum consilium diei 13 Maij ac mandatum igne comburi. Et sic fuit dimis- sum consilium. Archivum Historicum Communitatis Fluminis in Palatio Municipali, Mss. Pro- tocollum Capitanale B. 1593—1607, f. 22. 168. 1594, jo Odobriš, Romae. Cardinalis Mattei Praefectus S. Congregationis Concilii, ad relatio- nem episcopi Justinopolitani joannis Ingenerji, quoad parochos Glagolitas eiusdem dioeceseos respondit: »Parochos illos lingua lllvrica celebrantes, quos (Amplitudo Tua) asserit correctione indigere, pro suo munere corrigat.« Archivum episcopale Justinopolitanum, Acta episcopi Ingenerii Ms. vol. II, p. 181; Cfr. Pesante, La liturgia slava, 113. 169. 1594, 30 Odobriš , Petencn. Synodus dioecesana Petenensis in Istria capite 38 decernit: Sacerdotes Illyrici sive Croatae symbolum Apostolicum more anti- quo juxta Romanum ritum »Deum de Deo, lumen de lumine etc.« cantabunt. Constitutiones synodi diocccsanae Petenensis in Istria 30 Octobris anni 1594 pie et foeliciter ab episcopo Georgio Reitgartler celebratae (in Relatione Visitationis ad Limina Apostolorum eiusdem episcopi), Authenticum in Archivo ,S. Congi"' Concilii; juxta excerptum Crnfcicianum anni 1892. Glagolito-Romanae XVI s. 47 170. 1594, Bosiljevo Zagrabien. Nicolaus Kargačin plebanus in Bosiljevo, glagolita. Lopašic, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895. 232. 171. 1594, Moravče Zagrabien. Valens Vokšinič plebanus s. Joannis in Moravca Zagrabiensis dioe¬ ceseos, glagolita. Kukuljevid, Acta croatica I. Zagrabiae 1863, 79. 172. 1595, Lauranae Polen. Epitapbium glagoliticum plebani Lauranensis Gaspar Bekarič in ec clesia Lauranensi Polensis dioeceseos. 1595. Gaspar Bekarič Plovan Lovranski tu ležL . G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citta di Fiume, Kiumc 1898. k 192. 173. 1393 c., Justinopoli. Synodus dioecesana Justinopolitana tempore episcopi Joannis Inge- ner ii, statuit: »Non vi sia per le nostre chiese altri Breviarii e Messali che novi ^ebbino tutti i parochiani (parochi) ii giorno delle feste comandate ^°Ppo disnar insegnar nella chiesa la dottrina Christiana et amaestrar i kglioli a portar reverentia a Dio N. S. et obedir al padre et alla madre, faranno 1’ istesso i curati delle ville, havuta che abbiano, secondo ordine nostro dato, la dottrina Christiana stampata in schiavo (Slavo.)« „ Archivum episcopale Justinopolitanum, Mss. Cat. Ingenerii II, in Ephemeride '■'Cria episc. Tergest.-justinop. a 1866; Pesante, La liturgia slava, 130 s. 174. 1396 , 6 Maji, Parentii. Cesar de Nores episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad črnina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos Cer tiorem reddens, refert: »Unum solum adjiciam, quod etiam superioribus annis S. D. N. s, §nificatum est per episcopum, nedum Istriam, et omnes fere provincias, 'Ibae IUyrico sermone utuntur, in maxima Illyricorum librorum penuria Vfir sari. Quibus si provisurn fuerir, nihil utilius, nihil Deo magis gratum acceptum a Sanctitate Sua effici poterit; sed cum de hac re alias sit Amplitudini Tuae molestus non ero.« Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excer- llIn Crncicianum anni 1892. 48 Fontes liturgiae I 75- i 59 < 5> Aquileiae. Decreta Concilii Provincialis sub patriarcha Francisco Barbaro cele- brati, quoad liturgiam Glagoliticam et linguam Slavicam vulgarem in eadem provincia. »Sanctam Romanam Ecclesiam magistram et matrem agnoscimus.' hanc ut in reliquis, etiam ritu et ministerio ecclesiastico modo sequimur. — Decernimus igitur, ut in tota Aquileiensi Provincia, in Ecclesiis Cathe- dralibus Collegiatis Parochialibus et aliis quibuscumque seu publice quam privatim in posterum Horae canonicae ex Breviario romano sub Pio V edito recitentur. — Quod item decernimus in Missali, Rituali Sacramentorum et in aliis observandum. — Sacramenta omnia ex Ro¬ mano Rituali ministrentur. Qui Illvricam oram colunt, Episcopi, in qua Breviarium et Missale lingua illyrica in usu habentur, ut illa diligenter adhibitis doctis, et piis viris, qui linguam illain callent, revideantur et emendentur. Optandum tamen esset, ut Episcoporum Illyricorum diligentia sensim Romani Bre- viarii usus cum Missali item Romano et Rituali Sacramentorum intro- ducatur; quod efficere pro eorum pietate ac prudentia non erit summo- pere difficile, si juniores Clericos. et ex Seminarii scholis selectos, qui studio et ingenio magis proficiunt exercere sensim coeperint, et ad opus hoc pium studiose promoverint, haec in optatis; executio praescribi non potest, praescribet autem prudentia illorum ac singularis in Deum pietas. Satis erit, si šibi persuaserint, quod passim experimur, in librorum Lati- norum et Italicorum lectione, illos libros mendis scatere, multo vero plures probabili conjectura errores esse in illis, quam in nostris, quos quamplurimi legunt, et iidem emendant; illos autem pauci et illitterati, qui corrigenda dijudicare non norunt. Quod autem de Breviario, Missali et Rituali Sacramentorum sta- tuimus, 1 in eam volumus partem accipi, ut non comprebendant Cathe- cbismum Romanum in illyricam linguam Gregorij XIII jussu (quod est ad nos per certos homines allatum) conversum: quem cupimus a Clero lllyrico frequenter tractari et legi, ut sit hic materna lingua Sacerdo- tibus Illyriae in promptu, ad populos docendos quae ad salutem neces- saria sunt. Curent tamen Episcopi, ut exemplar aliquod ejusdem Cate- chismi emendatissimum in Archivio Episcopali reponatur, ac cuius prae- scriptum emendatio recognosci, et approbari in futurum tempus possit cum illa, quae Catechismo comprehenduntur, ubi de articulis fidei ac de Sacramentis tractatur periculose alterius linguae ignoratione, seu impres- sorum vitio pateant; periculosius vero nequitia haereticorum, quorum corruptio nisi ab Episcopis, qui Provinciae illius linguam non norunt, parato remedio convinci possit, largius dimanabit. Ut autem Illyricis populiš prospiciendum est, ut verbi Dei pabu- lum quod ex praedicto Catechismo Curati haurient, habere possint, ita etiam curandum, ut caput primum »De Reformatione Matrimonii« ex Concilio Tridentino cum impedimentis Matrimonii, declaratione tempo- rurn, quibus nuptiae prohibentur, habeant in linguam Illyricam conver- Gl a goli to - Ro m an ae XVI s. 49 su, n; idemque semel in mense promulgare, et declarare populo Domi- 'licis diebus post praedicationem verbi Dei Parochi curent. Item de “Octrina Christiana illis gentibus tradenda omnino statuimus: quod Lpiscoporum vigilantiae et religioni serio committimus et commendamus. Concilium Provinciale Aquileiense Primum celebratum anno Domini 1596, Uti 'ni Natolini 1598. Cap. De Divinis Officiis cap. 13, 21 ss. 1 76 - i5pč>, Januario et Februario, Archidiaconalus Gorica Zagrabien. Litterae circulares 22 Januarii 1596 publicatae Zagrabiae, quibus ^aldasar Naplwy seu Dvorničič canonicus Zagrabiensis ac Archidiaconus ^'strictus Goricae, de Visitatione Canonica clerum šibi subjectum cer- horem reddit, subscribuntur: latine et glagolitice a Paulo Vranšič parocho de Petrowyna; latine a Michaele Hranilovič plebano de Mahichno; latine a Johanne' Nedilich plebano de Sypech; latine a Petro Gostyeh plebano de Harnetye; glagolitice a Lukša Fabič plebano de Novigrad; » - a Nicolao Kargačič plebano s. Mauri de Bosilevo; » a Vincentio Chiolich plebano s. Eliae de Ribnik; » a Gasparo Grahovacz plebano s. Vidi sub Ozalj; latine a Mathia presbitero de Werhowach; glagolitice a Paulo Mawrowych parocho de Krasciche; » a Laurentio Dyakowych plebano S. Syxti de Prybyche; latine a Johanne Vritio plebano s. Annae in Prygorye; glagolitice a Vito parocho S. Georgii in Prylypye. Acta non registrata Capituli Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 79 s. /77. 1596, Trg Zagrabien. Mathias Maričič plebanus 00. Sanctorum in Trg Zagrabiensis dioe- Cese °s, glagolita. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagra- lae 1904, 79. 178. 1572 — ippč, Novigrad ( Karlovac ) Zagrabien. Lucas Fabič plebanus in Novigrad prope Karlovac Zagrabiensis Ui°eceseos, glagolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 183. Jelič, 17P. I5P7, 21 Odobriš , Parentin. Caesar de Nores episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad FONTES Fars I. 50 Fontes liturgiae Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: »A quo tempore aedictum (sic) felicis recordationis Sixti V, de his quae ab episcopo in illos qui ad sacros Ordines initiantur obser- vanda sunt, emanavit, nulli fere ex Illyricis ad sacros Ordines admissi' , sunt; nam cum ut plurimum et patrimonio et beneficijs careant, sed utcumque elemosynis sustententur, nullum ad sacros Ordines accessutn habent; inde accidit, quod in maxima sacerdotum laboramus penuria, ac in dies magis laborabimus, pluraque loca hactenus vacant. Ne, quod šibi praescriptum est, episcopus transgrediatur ac simul tantae neces- sitatis provideat, Sanctitatis Suae praeceptum ardenti animo expotat. Rogat tamen interea Sanctitatem Suam, ut šibi ex Regularibus liceat aliquos assumere, qui curam animarum gerant, doneč aliqua ratione provisum fuerit. Humillime etiam, atque ex toto corde Sanctitatem Suam orans, ut unum aut alterum adolescentem ex hac Dioecesi assu¬ mere dignetur, qui in Seminario Illyricorum enutritus lucern aliquam huic Dioecesi afifere possit.« Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta ex- cerpturn Crncicianum anni 1892. 180. I5P7, Bloke Labacen. In parochia Blohe prope Cirknicam in dioecesi Labacensi curam animarum gerit sacerdos glagolita Andreas Vulkovič, nullam aliam prae- ter croaticam linguam callens. Diarium episcopi Labacensis Thomae Chroen; Cfr. Izvestja. Muzejskoga druš¬ tva II, 33. i8i. 1598, Jadrne. Statuta Synodus dioecesanae Jadrensis quoad linguam liturgicam Slavicam et Clerum Glagolitam. »De Confessione. -Cum in forma absolutionis magnas in dioecesi nostra prae" cipue inter Ulyricos Sacerdotes diversitates, et abusus etiam esse intel- ligamus, mandamus communem formam, quae inferius habetur, ab om¬ nibus servari, eamque in Illyricam linguam converti, omnibusque dioece- sis nostrae Confessariis mandari. — De Decimis. -cum tamen deciina iis solis danda sit, quibus est attributa —-— et de hoc semel etiam in mense (Parochi et Capellani) set' tnonem habeant, et Sacrosancti Tridentini Concilii decretum in capite XII Sessione XXV. super hoc editum nuntient, et explicent, habeantqtf e Ulyrica lingua conversum«. Farlati, lllyricum Sacrum V, 148, 150, Glagolito-Romanae RVl s. 51 182. 1598, Labacen. Litterae patentes loannis Tautscher Labacensis episcopi, de S. Or- 'Jine Andreae Ling servitio Capitali Zagrabiensis addicto, sufficienter 5 de tnissa Croatico idiomate legenda« instructo, collato. Barle in ephemeride Katolički List 1894, 385. i8j. 1598, Olib Jadren. Presliytcr Georgius Cetinjanin, qui profugos ex Cetina Olibum Perduxit, ibique munere parochi fungens, epitaphium cum inscriptione Stagolitica in coemeterio Olibliensi ad B. V. Mariam Assumptam Jadren- Sls dioeceseos, šibi condidit. Ex ectypo nostro anni 1904. 184.. [$p8 vel 1599, Petenen. Georgius Reitgartler episcopus Petenensis in relatione Visitationis a d Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioece- Se os certiorem reddens, refert: »Fuor di Pedena et Gallignana, in tutta diocese sono sacerdoti Vilinci, quali dicono 1’ Officio et Messa lingua Hilirica, onde siando P°poli semplici si contentano di lor officiare, non trovandosi sacerdoti latinj. L’ anime in tutta questa diocese sono in circha 10 milla, di quali p 0r >o di piu popoli antiqui di contado, aleuni altri sono venuti di con- , ln '> essendo profligati da Turchi, popoli Croati dico antiquissimi, da etl e et obedienti alla santa Madre Chiesa. Cosi ancho sono alquante v >Ue d’ altre nation detti Morlachi, venuti parimenti loro da confini, es- Se ndo discaciati a Turchi.« Autfienticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano, juxta ex- er ptum Crncicianum anni 1892. 1814. 1598 c., Nonae. Relatio de statu Nonensis dioeceseos ad S. Sedem porrecta, quoad SUrn liturgiae Glagolito-Romanae habet: »In turalibus ecclesiis omnibus Illyrico celebratur idiomate«. p, Mss. Monumenta ecclesiastica c. Nonensis, ah episcopo Nonensi. Francisco de ho SSS ' s anno 1675 in authentica forma collecta, p. 281. s. inseribitur: »1598. Rela- >L .^atus Ecclesiae Nonensis Sedi Apostolicae«. In Archivo Archiepiscopali Jadrensi Ibe r Rubeus Nonensis«. 52 Fontes 1 i turgia e 186. 159P, a Aprilis, Verbenici Veglen. Opus decorativum iconis altaris principalis ecclesiae parochialis Verbenicensis Veglensis dioeceseos, inscriptione characteribus deauratis glagoliticis in basi eiusdem iconis sculpta, perfectum traditur. Kukuljevic, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 310. 187. 1600 , 23 Novembris, Lctbaci. Thomas Chroen episcopus Labacensis ad S. Ordinem presbyteratus glagolitam Antonium Zupanič promovet; cum animadversione quod »in suo idiomate Glagolitico« sufficienter instructus fuerit. Diarium episcopi Labacensis Thomae ChroČn; Cfr. Izvestja muzejskoga druš¬ tva, III, 40. 188. XVI s., Segnae. Capitulum ecclesiae cathedralis Segnensis, officio loči credibilis fungens, litteras permutationis inter comitem Anž Frankopan et Geor- gium Kosinski characteribus glagoliticis Brinje 13 Februarii 1499 datas, ad petitionem comitis Joannis Lackovič, transcribendo registrat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 414 ss. i8p. XVI s., Dolinae Tergestin. Inventarium ecclesiae' parochialis Dolinensis Tergestinae dioece- seos, quod in archivo eiusdem parochiae asservatur, characteribus gla¬ goliticis conficitur. A. Klodič, Slavische Sprache nnd Litteratur (in Istrien), in opere Die oester- reichische Monarchie in Wort und Bild; Bd. Kustenland, 242. ipo. XVI s ., in Istria, Croatia et Dalmatia. Festum SS. Cyrilli et Methodii in Calendariis Missalium Glagolih- cotum ac in Breviariis Glagoliticis sub die 14 Februarii recolitur. I. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Za- gvabiae 1870, 13 s. 191. XVI 3., apud Slav o s Orientales. Cultus SS. Cyrilli et Methodii apud omnes Slavos Orientales, Rus- sis tantum exceptis, more antiquo (Cfr. XV s. N. 172 ) viget. A. N. Petrov, ČestvoVanie sv. slavjanskih Apostolov Kirilla i Methodija (Kri- stianskoe Čtenie, Petroburgi 1893 N. 3, 526 ss,); I. Berčič, Dvie službe rimskoga o- breda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 6 s. Glagolito-Romanae XVI s. 53 iQ2. XVI s., Zagrabien. Status liturgiae Glagolito-Romanae in Dioecesi Zagrabiensis. >Saeculi XVI. initio in Dioecesi quoque Zagrabiensi sacerdotes ^lagolitae non deerant. lili defecerunt postea quum Societasjesu Zaga- briae, alibique ludos litterarios aperuit«. I. Mikoczi, olim Societatis Jesu, postea dioeceseos Zagrabiensis presbyteri Otioruro Croatiae liber unus, Budae 1806, p. 223. A D D E N D A. 22 a. igop, 28 Augusti, Castuae Polen. Aedificatio domus presbyteri Thotnae Drnevič, inscriptione glago¬ lica foco domi N. 24 Castuae immisa, memoriae consignatur: 1509 augusta 28 pop Toma Drvenič. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 54 a. 1524, Grobnik Modmscien. — Corbavien. Aedificatio ecclesiae SS. Philippi et Jacobi in Grobnik, numeris §iagoliticis architravo portae meridionalis eiusdem ecclesiae insculptis, Memoriae consignatur. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 167 p. 49. 54 b. 1524 , Grobnik Modmscien — Corbavien. Aedificatio sacristiae ecclesiae S. Joannis in Grobnik, numeris gla- §°liticis muro eiusdem aedificii insculptis, memoriae consignatur. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N, 168 p. 49. 6j a. ig2p, /5 Scptembris , Draguč Justinopolitan. Decoratio ecclesiae S. Rochi in Draguč prope a Piquento, ab An- to nio pictore Paduano absoluta, inscriptione glagolitica eidem ecclesiae a ^ lx a, memoriae consignatur. . V Hristovo ime amen. Rojenja togoje 1529 miseca sektebra na j ari 15 . bi popisana ta crikav po meštru Antonu s Padove, v to vrime llu v Draguču muži poštovani ki to storiše popisati blagom svojim t 54 Fontes liturgiae vsega komuna: Juri Štrpin i biše nega podžup Fabijan, župan Križman Krivic, župan Kurelič biše guvernadur te ctikve, i ostali dobri muži v Draguču; ja pop Andrij Prašič va to vrime stah v Draguču za farmana ki to zapisah. Ex apographo lacobi Volčič in Collectione Špinčičiana; cfr. cphem. Naša Sloga, 1881, N. 3. 64 a. 1530, 23 Maji , Castuae Polen. Aedificatio ecclesiae S. Sebastiani Castuae, inscriptione glagolitica architravo eiusdem ecclesiae insculpta, cuius textus anno 1865 in renova- tione portae interiit, memoriae consignatur. Pars superstes: 1530 maja 23. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 66 a. 1531, Tersati Modruscien.—Corbavien. Aedificatio cappellae in capite Magnae Scalae ad Sanctuarium Ter- saetense ducentis, numeris glagoliticis eidem cappellae insculptis, memo¬ riae consignatur. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvrltskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 947, p. 280. 6y a. 1331 , 12 Januarii, Maleradae prope ab Humago Parentin. Epitaphium glagoliticum fragmentarium plebani Ioannis Stuačici 1531, prvar(a) 12, pop Ivan Stuačič . .. plovan. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 67 I 533 > I 4 - Martii, Draguč Justinopolitan. ' Inscriptione glagolitica, ecclesiae S. Rochi in Draguč prope a Pin- quente affixa, incendium castri inetnoratur. 1533 meseca Marča dan 14 kada pogori burg pred Dragučom. Ex apographo Tacobi Volčič in Collectione Špinčičiana; cfr. ephem. Nasa Sloga, 1891, N. 3. 6p a. 1533, Bačve ( Mondelbotte ) Parentin. Aedificatio ecclesiae S. Joannis in Bačve, ineriptione glagolitica* quae fronti eiusdem ecclesiae affixa post dirutionem tamen ecclesia 6 anno 1871 a paroclio Škrjanec puteali prope a domo parochiali immissa est, memoriae consignatur. Ex apographo Josephi Kastelac anni 1881; in Collectione Špinčičiana. I Glagolito-Romanae XVI s. 55 6p b. 1533, Sv. lvanac Petenen. Epigraphe glagolitica in Sv. lvanac prope a Žminj, cuius fragmen¬ tom superest: 1533 župan Bartul Cvitič. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 70 a. 1535. Materadae prope ab Humago Parentin. Inscriptione italica, numeris vero glagoliticis adjectis, restauratio /cclesiae Materadensis memoriae consignatur: »Vido Radiči a fato concar la ciesia de Materada . č. f. dj. d.« Ex apographo Špinčičiano. 72 a. 1338, Cernik prope Grobnik Modrusden. — Corbavien. Aedificatio vel restauratio ecclesiae in Cernik prope Grobnik abso- tota, numeris glagoliticis muro eiusdem ecclesiae immissis, memoriae c °nsignatur. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 90, p. 25. 7j a. 134.0 , Šumberg Polen. Renovatio tecti ecclesiae S. Quirini in Šumberg prope a Labin, 'hscriptione glagolitica eidem ecclesiae affbca, commemoratur. 1540. Tu crikav prekri župan Kirin Truležič. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 73 b. 1540 c., Segnae. Aedificatio cappellae S. Georgii, inscriptione glagolitica eidem ec- c lesiae immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 806, p. 241. 7j? a. 1343 , Segnae. Excommunicatio lata in sex viros inscriptione glagolitica, fronti ec desiae Cathedralis Segnensis immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 809, p. 242. Ad. 83. 1348 , Dolinae Tergeslin. »Urbario di S. Antonio« cum titulo glagolitico: 1548 miseca jenvara dan 11. To je kvadirna ali legištar svetoga 56 Fontes Liturgiae Antona, v koteri sam prepisal ja gospod Mihel Sudčih farman Dolinski starišini Ivanu Petorasu, Mihelu Godini, tada buduči starišini svetoga Antona prepisali pravo vse duge i ratingi, ke su bile v starom legištri vse pored kako se udrži naprid. Ex apographo Joannis Sancin, cappellani Dolinerisis anni 1880, in Collectione Špinčičiana; cfr. ephem. Danica XX (Labaci 1867) p. 23, 26. po a. 1330 c., Blaca Pharen. Gregorius Martinovic et Matthaeus presbyteri glagolitae ex pro- vincia Politiensi Spalatensis dioeceseos, obtento ab archipresbytero Ne- rezišcensi beneficio simplici Blacae in insula Bracchia Pharensis dioe¬ ceseos nec non a comite Nereziščensi valle Blaca, indulto Ordinarii Pharensis Eremum Glagoliticum erigunt; in quo, iure perpetuo presby- teros glagolitas tantuin cooptandi Rectoribus gaudentibus, liturgia Gla- golito-Romana semper viguit (cfr. Fontes XVIII s. N. 115a; XIX s. N. 59a). Cfr. Status personalis et localis dioeccsis Pharensis ineunte MCMV, p. 45. P3 a. 1553, Trviš prope a Pazino Pareniin. Epitaphium glagoliticum: »1553. Rade Milibul. ..« fragnientarie asservatum. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. p8 a. 1336, 20 Maji , Vinicae apud Metlikam Aquilejen. In cappella S. Nicolai ad Culpani flumen (quae nune usui privato inservit) Vinicae, hodiedum Labacensis dioeceseos, nunieris glagoliticis, restauratio eiusdern cappellae, anno 1458 erectae, commemorata videtuc č. f. L e. m(aja ?) 20. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 1054, p. 308. .. 101 a. 1536, Curiae Insularum JustinOpolitan. Epigraphe glagolitica in margine posterulae pro SS. Oleis asser- vandis in ecclesia parochiali in Corte d’ Isola prope a Pyrhano: Š(a)rko pop, to uči(ni) m(e)š(tar) Paskval Molbazam 5 n(as) I(suse) u(čuvaj) z(la) i c(arica) č(ista) M(arija) (č. f.) 1. e. Ex apographo Špinčičiano. Glagolito-Romanae XVI s, 57 ioj a. 1559, Lindar Petenen. Aedificatio ecclesiae S. Sebastiani in Lindar prope a Pazino ex v °to Joannis Jedrejčič, inscriptione glagolitica eidem ecclesiae affixa, 'nemoriae consignatur: Ivan Jed(rejčic.. .) va ime božje i svetoga Sebastijana, i ovo zavedanje .... lit 1559. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. Ad N. ioj. Teztus correctior: 1560. Avrila dan 30. U ime Božje i Dive Marije Amen. Ja Vid Vitulovič ordinavam mojim sinom i po nih svimu mojemu rodu, da governaju tu crikav i oltar svete Marije u crekvi sv. Miho vila Arhanjela, ki bude držal moje blago. Bi meštar Griščic Toma, župan Jakov Zgošic. ^ to vreme beše pre Anton Kurelic plovan. Apographum Špinčičianum in Collectione omonima. 112 a. 103 , Castuae Polen. Presbyter Joannes Sinčic notarius publicus testamentum Joannis ^lavrovič characteribus glagoliticis conficit. Authenticum in Archivo parochiali Castuae; ex adnotatione Špinčičiana. n j a. 1564., 12 Maji, Draguč Justinopolitan. Absolutio narthicis ecclesiae S. Rochi in Draguc prope a Pi- ŠUento, inscriptione glagolitica, eidem ecclesiae affixa, memoratur. 1564 v to vrime be storen ta krov pred tu crikvu maja na dan Sie pisali ja Ivan Juriševic Škrivičic. Raztoči i da ubogim starešina °ene Grozic. < 5 , Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana; cfr. ephem. Naša ^ °ga, 1881, N. 3. 11S a. 1567, 20 Junii, Sv. Anion Justinopolitan. Aedificatio ecclesiae S. Antonii prope a Manzano inscriptione gla- S°litica, nune scalae domus parochiatis S. Antonii immissae, memoriae Co nsignatur. . [.č. f.] m .z. miseefaj [ju]na 20. dan bi 58 Fontes Liturgiae . vršen si hram po meŠ [tru] Pavlu Konci i pod starešin u Antonom Caguričem Ex apographo Špinčičiano, ubi aniraadvertitur nomina: Gonac, Gonjač, Gnajac in Manzano audiri. 118 b. 1567, Lossini Minons Absaren. Liber Primus Baptizatorum parocliiae Lossini Minoris characteribus gla¬ goliticis inde ab anno 1567 conficitur et usque ad annum 1617 perducitur. Authenticum in archivo parochiali Lassini Minoris sub N. I; ex adnotatione Špinčičiana. 120 a. 1768, belinae Parentin. Erectio vel restauratio ecclesiae S. Luciae Selinae filialis S. Lau- rentii de Pasenatico, numeris glagoliticis eidem ecclesiae insculptis, absoluta commemoratur. Ex adnotatione Špinčičiana. 126 a. 1572, 24 Januarii, Kršiklae Parentin. Epitaphium characteribus glagoliticis Martini Kisič, župani eccle¬ siae parochialis in Kršikda prope a Pazino: Va ime božje, amen. Let gospodnih 1572 miseca prvara dan, 24 to je grob župana Martina Kisiča, čini pisati Toma Kisič sin nega. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana, 1 126 b. 1572, 25 Januarii, Kršiklae Parentin. Epitaphium glagoliticum Gregorii Petrovič Kršiklae prope a Pazino, quandam expeditionem bellicam commemorans. Va ime božje, amen. Let gospodnih 1572 miseca pryara dan 25 to je Skrila Grgura Petroviča; va to vrime biše vojska . . . Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. Ad 141. 1580 , Dolinae Tcrgestin. Incipit: To je ligištar Svetoga Antona v Prebenigu. Ex apographo Joannis Sancin capellani Dolincnsis anni 1880, in Cpllectione Špinčičiana, dr. ephem. Danica XX (Labaci 1867) p. 23, 26. G 1 agolito-Romanae XVI s. 59 147 a. 1583,13 Junii , Kamnane (Kamnoj Utinen.-Aquilejen. Presbyter Franciscus Valentič parochus ad S. Michaelem in Kam¬ nane prope a Črniče, hodiernae Goritiensis dioeceseos, coram Ordinario s uo loanne Grimani Veneto, Patriarcha Aquileiensi Utini residente, Dioe- nesim visitante, missam Glagolito-Romanam canit; memoriamque huius facti in Missali Glagolitico, eidem ecclesiae a se venumdato, cbaracteribus Slagoliticis adnotat. 1583. Miseca Jjuna na 15. Pride k nam v Kamnane gospodin škof ^idamski i nas vizita ta isti dan na svetoga Vida; tako hoti, da mu Mašu hrvacki poem pred vsimi doktori i pred vsim pukom u crikvi S. Mihela v Kamenah. Ja pre Franceško V(a)lentič Dalmatin od Raba. Ephemeris Slovenski Prijate! et Slovenski Glasnik, 1864, 67: »Čast gosp. Cer- n 'ški dekan so mi te dni (17 decembra 1863) sledeči glagolitiški napis, izrezan iz starega Misala svoje cerkve, poslali kterega ad litteram tako berem. •— — Pri¬ stavljene so še nektere besede, v kterih pravi, da je ta Misal cerkvi prodal«. 132 a. 1386, mense Odobri , Blažiči Farentin. Inscriptio glagolitica fraginentaria in rure Blažiči: 1586 meseca oktobra da učini Matej Blečič tu ... . Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 132 b. 1583, Selinae Aemonien. Epigraphe glagolitica, de cuius textu integro non constat. »U Selini (Villanova) je takodjer glagolska godišnjica 1568«. Ex adnotationc Špinčičiana. 154 a. 15S8, Cerovlje Petenen. Erectio ecclesiae SS. Trinitatis in Cerovlje prope a Pazinu, inserip- ll °ne glagolitica et latina inuro eiusdem ecclesiae immissa, memoriae c °nsignatur. 1588 MDLXXXVIII Pop Ivan Bubič plovan P. H. B. P(osuit) Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 60 Fontes Liturgiae 134 b. 1588 c., Previs Parentin. Inscriptio glagolitica in calice ecclesiae in Previs: Pop Ivan Bubič. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. 133 a. ijpo, mense Septembri , Grobnik Modruscien. Joannes Vučič plebanus in Grobnik epitaphium, Glagoliticis cha- racteribus confectum, in ecclesia parochiali in Grobnik šibi ponit. Kukuljevič, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji. Zagreb 1891. N. 172 p, 50. /57 a. 1491, Dolinae et GroČanae ( Vrhpolje ) Tergesiin. Testamentum Ambrosii Škerl in Vrhpolje characteribus glagoliticis a Francisco Mavrovič parocho Gročanensi 1591, 30 Junii confectum, iisdem characteribus a Georgio Jurinčič, parocho Dolinensi ac notario publico, authenticatur. Ja Juraj Jurinčič farrnan Dolinski i publik nodar apostolski i ce¬ sarski prepisah ... ta tištament pravo i vemo kako ga prijeh od pre Frana Mavroviča Tarmana Gročanskoga, i pristavili moj sinal pravedni i podpisali ruku vlašču. Authenticum apud saccrdotem Marsich Tergestensem; ex apographo Špin- čičiano. / 7 / a. ipp4, Cerovlje Petencn. Erectio domus parochialis cura parochi Joannis Bubič, inscriptione glagolitica eidem domui affixa, commemoratur. Ovu kuču učini pop Ivan Bubič redovnikom va ime božje 1594. Ex apographo Jacobi Volčič in Collectione Špinčičiana. iji b. ipp4, Veprinac Polen. Quatuor documenta puhlica, characteribus glagoliticis in Veprinac prope a Castua rogantur a »pop Martin Grizilič nodar očit v kastele v Veprinac v kuče župana Šimuna Griziliča«. Authentica in archivo parochiali in Veprinac; ex adnotatione Špinčičiana- 186 a. ippp, 13 Junii, Tar Parentin. Registrum confraternitatis S. Antonii in Tar Parentinae dioeceseos, characteribus glagoliticis ab anno 1599 ad 1611 conficitur: Incipit: Glagolito-Romanae XVI s. 61 č. f. p. z. miseca ijuna dan 13 buduči bračenici ukup svetoga Antona idoše po baloti. Za župana izabraše Mihu Poropatiča a on sebi za podžupa ... 1599. Buduči refuda županiju Miho Poropatič i prije Marko Mirkovič i pišem ja Moro ča primlem i tratim. Ms. originale in archivo parochiali in Tar; ex apographo Špinčičiano. ipj. XVI s., Ždrenjae prope a Portole Parenlin. Inscriptio glagolitica fragmentaria: .... to načinen e va vrime župana Tonina Ripa, sie pisah ja Ivan Vtokoič. Kx apographo Jacobi Volčič in Collectionc Špinčičiana. ip/j. XVI., Soline Jadrcn. Aedificatio ecclesiae parochialis in Soline inscriptione glagolitica, ut fertur anni 1547, architravo portae eiusdem ecclesiae insculpta, quae lct u fulminis anno 1879 laesa est, commemoratur. Ex relatione admin. parochialis Josephi Mirkovič. 62 Fontes liturgiae Glagolito-Romanae XVI s. CORRIGENDA. Pag. 6 . N. 16, I. 2 .a: typis ac auctoritate „ 10 . „ j?, „ 2 .a et 3 .a: Veglensis, quibus „ „ „ 37, 13 J 4-, io J anuarii, Bu c čari Modruscicn n ,i ii E 3-3- p. 321; et Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Za¬ greb 1891, N. 1 , p. 1 . „ „ „ 41, ,1 5 a et 6 .a.: cappellanum y d o neum „ 18 , „ 7 p, i, 3 .a et 4 .a: (Cfr. Fontes XV s. N. 12 3 ), „ 17 , „ 83, 15481 11 Januarii, Dolinae Tergestin. „ 20 , „ Sp, 1550, Boljuni Tergestin. „ „ „ po, 1 5 50 1 c., Olomucii. „ 26 , „ m, 1 . 22 .a: Missa magnam contineat populi ri¬ ti e 1 i s „ 32 , 128, 1573, Golagorica Petenen. „ 33 , 142, 1 . 2 a: dioeceseos, una cum continuatione Statuti Capitularis (cfr. Fontes XV s. N. 7 9 a), quod „ 37 , 147, 15 83, Griže Modruscien. 1 FONTES LITURGIAE GLAGOLITO-ROMANAE XVII SAECULI / I 1. 1601, 23 Aprilis, Labaci. Thomas Chroen episcopus Labacensis ad ordinem presbyteratus glagolitam Joannen Vitezič ex Veglensi dioecesi oriundum promovet. Diarium episcopi Labacensis Thomae Croen; cfr. Izvestja muzejskoga drugtva, Labaci III, 40. 2. 1601, 27 Decembris, Romae (Parentin). Joannes Lippomanus episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Goncilii de statu dioeceseos cerliorem reddens, refert: „In visitatione dioecesis comperi etiam, quod plures sacerdotes meae dioecesis sunt lllirici et praeter Missale et Breviarium vetus in lingua Illirica impressa, et quoddam parvuium Manipulum manu con- scriptum, nullos alias libros latinos italicosve habent in usu, nec alij in lingua Illirica ibi reperiuntur, quibus studentes oves šibi commissas verbo pascere adiscant. Unde ad boe quod aliquis minoribus ac sacris Ordinibus initietur sat est, ut sciat legere Missale ac Breviarium Illiri- cum. Ut igitur Missalis, Breviarij ac Bitualis Romani usus in tota mea dioecesi inducatur, et clerici educantur, qui in lectione et studio libro- r um latinorum, ac italicorum, de doctrinis ad personas ecclesiasticas spectantibus, tractantium versantes, ad erudiendum populum de iis quae ad salutetn sunt necessaria, fiant idonei, constitutionem bane promul- gari, videlicet quod in posterum nullus accedat ad susceptionem etiam clericalis tonsurae, qui loqui ac legere non sciat libros italica lingua nnpressos; et quisque ita proficiat in addiscendo linguam Italicam ac batinam, quemadinodum cupit progredi gradatim de merioribus ad niaioreno ordinem. “ Authenticum in Archiv. S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta ®Xcerptum Crncicianum anni 1892. 3. 1601. Testimonium Mauri Orbini de usu liturgiae Glagolito-Romanae biasime in Liburnia archiducatus Garinthiae. JELIČ, FONTES, Pars Ii. *1 4 Fontes Liturgiae »Narrano Giovanni Dubrauio, et Enea Silvio, che gli Slavi, i quali da Cirillo furono convertiti nella fede di Ghristo, et a i quali egli haveva tradotto nella lingua loro Slava il vecchio, et il nuovo testa¬ menta, vollono che la messa, e i divini uffitij fossero detti e celebrati nella lor propria lingua.-Ali’ hora fu subitamente concesso quanto era stato ricerco il Pontefice da gli Slavi; i cui Sacerdoti, massime de gli Slavi della Liburnia, che sono sottoposti all’Arciduca de’ Norici, ancor hoggi celebrano la Messa, e altri divini ufficij nella lor lingua nativa, non havendo alcuna cognitione della latina. Anzi gl’ istessi Principi de’Norici vsurparono (come scrive 1’Auentino al 4. lib.) le lettere Slave nelle publiche scritture; come si puo vedere nella Ghiesa di S. Stefano in Vienna.“ Il regno degli Slavi hoggi corrottamente detti Scliiavoni. Historia di Don Mauro Orbini Rauseo abbate Melitense, In Pesaro MDCI. p. 46. A. 1602, 2 Februarii, Lepoglavae, Zagrabien. Simeon Bratulid episcopus Zagrabiensis in epistola ad canonicum Napulium vel Dvornidid data sacerdotum glagolitarum Zagrabiensis dioe- ceseos meminit. Authenticum in Collectione Lopašioiana, cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 5. 1602, Z Martii, Sibenici. In Guria episcopali Sibenicensi presbyter Petrus Meštrovic Paro- chus Villae Magnae ac Betinae Murtarij dioceseos Sibenicensis, deposi- tionem indicialem glagoliticis characteribus subscribit: „rogatus fui Ego notarius et Cancellarius Curiae episcopalis ut hanc presentem notam nomine ipsius praedicti Petri conficiam, quam etiam ipse presbyter Petrus manu propria illirico idiomate subscripsit, cum ipsi quoque declarata fuit eadem nota praefato ilirico sermone. Ja don Petar Meštrovid potvrdujem da je zgora pisano. Archivum Curiae episcopalis Sibenicensis, Vol. 51, Acta episcopi Vincentii Arigonis 1601—1605, f. 6. 6. 1603, 3 Maji, Sibenici. In Curia episcopali „presbyter Martinus Strikelid de villa Betina dioceseos Sibenicensis testis ex offitio assumptus, cum ad praesens re- periatur Parochus villae Azuriorum (Žirje) loco presbyteri Antonii Florij, delato ad prius iuramento de veritate dicenda, et interrogatus. — Super generalibus recte relectum confirmavit et subscripsit glagoliticis characteribus. Ja don Martin Strikelid potvrdjujem. 11 Archivum Curiae episcopalis Sibenicensis, Vol. 51, Acta episcopi Vincentii Arigonis 1601—1605, f. 78. Glagoli to - Roman ae XVII. s. 5 7. 1603, 4. Junii, Tergestln. Ursinus de Berthis episcopus Tergestinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Gongr. Concilii de statu dioeceseos certio- rem reddens, refert: „Visitationes totius diocoesis episcopus ipse perfecit, sed interupte, cum šibi a Rectoribus Serenissimi Dominii Veneti ob rumores pestis, quae in fmibus Sclavoniae, Oroaciae et Carniolae praeteritis annis grassabatur, huiusmodi visitatio annua interdicta fuerit. — In quibus visitationibus duo praecipua maxima incommoda suae ecclesiae epi¬ scopus reperijt: alterum, quod ob penuriam sacerdotum complures ex ritu Illirico, et Sclabonico, illique omnino rudes et ignari in dioe- cesim Terestinam, praesentim ditionis Venetae, introducti sint; alterum, quod populus ex prava quadam eorum consuetudine solitus sit sin- gulis annis ecclesiarum curatarum rectores votis inter se collatis seu ballotationibus, uti vocant, sive de novo elligere, sive a beneficiis expellere, non obstantibus etiam decretis Illustrissimi Gardinalis Vero- nensis, qui in illis partibus fuit visitator." Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta ©xcerptum Crncicianum anni 1892. 8. 1603, 8 Septembris, Sibenici. Joannes Zorič, Vicarius Generalis Sibenicensis citationem perem- ptoriam, characteribus glagoliticis manu Cancellarii episcopalis decriptam suaque subscriptione latina ac sigillo episcopali munitam, mediante Georgio Despotovič parocho Villae Murtarij et Betinae, Simeoni Matešič parocho villae Strictus, intimat. Mi arhižakanb i vikarijb Šibenski zapovidamo tebi donfc Jurju Despotoviču da u kripost svetoga poslula imaš& pripovidati domfc Ši- niunu Matešiču da u terminfe devetb danb ima doiti prid sud& našft i onde pokazati zašto ne darži su da je upal& u neposluh& našega mandata koi mu bi pripovidan& na dvadesetfc i sedanfe avgusta u ki terminfc ako ne pride i ne skaže kako je rečeno sudom& našim& odsuditi demo su- protiva njemu kako nas pravda i razborft bude svislia prem& ako on& i ne doide na deset miseca šetembra. Joannes Baptista Archidiaconus Vicarius (L. S.) kančelir piša. Arcliivum Curiae episcopalis Sibenicensis Vol. 51, Acta episcopi Vicentii Arigonis, 1601 — 1605 f. 206, ubi inseritur authenticum; ac f. 128 ubi sunt acta proeessus. e Fontes Liturgiae 9. 1603, 24 Odobriš, Sibenici. In Curia episcopali „presbyter Simeon Mattesich parochus villae Strictus dioeesis Sibenicensis interrogatus —. — quibus habitis iussus fuit subscribi 11 characteribus glagoliticis. Ja don Šime Matesič potvrdjujem zgor riči rečen. Archivum Ouriae episcopalis Sibenicensis, Vol. 51, Acta episcopi Vincentii Arigonis 1601—1605, f. 124v. 10. 1603, Sibenici. In actis processus, in Curia episcopali Sibenicensi instructo, sacerdos Bartholomaeus cappellanus de Vodice, characteribus glagoli¬ ticis subscribitur. I ja dom Bare.kapelan od Vodic kada.pije ... a pisane zabuduči na tin. k.a.pisati i pis . . v. Arcbivum Curiae episcopalis Sibenicensis, Vol. 51 Acta episcopi Vicentii Arigonis 1601—1605, fol. 209v. Subscriptio est fere illegibilis. 11. 1003, Dolinae Tergestin. Dolinae in dioecesi Tergestina urbarium ecclesiae filialis S. Rochi characteribus glagoliticis conficitur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Die oesterreicbiscbe Monarchie in Wort und Bild, Ed. Kustenland, 243. 12. 1604 (?), 10 Januarii, Petenae. Antonius Žaro episcopus Petenensis in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Sacerdotes omnes, Petinensibus exceptis, Illyrico idiomate sacrum celebrabant; jam fere omnes Latino. Nam Illyrici in pluribus a Latinis discrepant; et ideo, ubi potui, Latinum idioma et hujus sacerdotes introduxi.-Sacerdotes omnes quasi, Petinensibus exceptis, Illyrico idiomate sacrum in meo primo adventu celebrabant; jam fere omnes Latino. Nam Illyrici in pluribus a Latinis discrepant, carentque libris, et ideo ubi potui, Latinum idioma et hujus sacerdotes introduxi. Constitui, ut in posterum nullus daret operam, nisi literis Latinis, et me nullum ad Sacros Ordines promoturum nisi grammaticam calleret. Et hinc aliquot Labacum, aliquot Graecium missi sunt, ut scholas Patrum Societatis (Jesu) frequentarent. Et hic etiam Petinae scholas alias institui." Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Crnciciarum anni 1892. 7 Glagolito-Komanae XVII. s. 13. 1604, 27 Martii, Sibenici. In Curia episcopali presbyter Georgius Despotovič parochus villae Murtarii et Betinae dioceseos Sibenicensis — interrogatus — coflrmavit et subscripsit characteribus glagoliticis: Ja don Juraj Despotovič potvrdjujem te riči jesu zgora pisane. Archivum Curiae episoopalis Sibenicensis, Vol. 51, Acta episcopi Vincentu Arigonis 1601—1605, f. 241. 14. 1604, Boljuni, Tergestin. Urbarium ecclesiae parochialis Boljunec Tergestinae dioeceseos characteribus glagoliticis iterum [cf. an. 1576] conflcitur. S. Klodio, Slavische Spracbe und Litteratur (in Istrien); in opere Die oesterreiehische Monarcbie in Wort und Bild; Bd. Kiistenland, 248. 15. 1605, Parentii. Notificatio episcopi Parentini Lippomani de conferentiis pastora- libus dioecesanis: Conferentiae pastorales unoquoque raense habendae: „alle quali siano obbligati d' intervenire tutti i Oanonici ed altri chierici ch’ eccedono l’ eta d’anni 18, ancora che officciassero nella lingua schiava [Slava]. -se alcuno non sapesse dare il parer suo in italiano, lo potra anco dir in ischiavo, se cosi parera al Vicario; ma di poi quel voto di colui detto in ischiavo sia rifdrito da un altro, interpretato in ita¬ liano. — Non si scusino i Schiavi di non poter studiar i časi proposti per non haver libri, ma o studino quel suo Manipulus curatorum, o altra forma volgare, overo almeno procurino conferir il caso con qualch’altro sacerdote suo vicino intelligentc, et sopra di quello dis- correr et saper almeno con ragion naturale la decisione di ešso.“ Archivum episcopale Parentinum Ms. Diversorum episcopi Lippomani anni 1605. 16. 1605, Peče, Tergestin. Peče Dolinensis parochiae in dioecesi Tergestina urbarium eccle¬ siae B. Mariae Virginis in Siaris characteribus glagoliticis conflcitur. A. Klodid, Slavische Spraclie und Litteratur (in Istrien); in opere Die oesterreiehische Monarchie in Wort und Bild; Bd. Kiistenland, 243. 17. 1606, 5 Junii, Roč, Tergestis. Aedificatio ecclesiae S. Luciae in Brul filialis parochiae Roč, decanatus Piquentini Tergestinae dioeceseos, inseriptione glagolitica ironti eiusdem ecclesiae immissa, memoriae consignatur. Hoc V. Zamlič decanus Voloskensis cum nobis communicavit. 8 Fontes Liturgiae 18. 1598—1608, Parentin. Episcopus Parentinus Joannes Lippomanus in Visitatione Generali Canonica dioeceseos adinvenit. Gregorio Radumovich pievano di Torre: „Io celebro quando alla schiava [Slavice] et quando alla latina, et fuit monitus ut habeat Ka- lendarium latinum et per rubricas latinas se gubernet.“ Giovanni Pichinino, pievano di Visinada: „Tutti due cappellani sono di lingua latina e schiava [Slava], et io di lingua latina* 1 . Luca Dubrovich, parroco di Montreo : „Io non ho zaghi [djaci, clericos], perche non vogliono star con mi, per poter loro imparar altrove latino**. Thomas, parroco di Villa di Rovigno : „rispose che alle volte diceva alla latina; ma per 1’ ordinario alla schiava [Slavice] II Cappellano del Preposito di Pisino : „Siamo due Cappellani.... diciamo le epistole e gli evangeli et Profetie nella messa latina e gli fu detto che la dicesse in Schiavo dopo.“ — II Cappellano Salvator Galante: „i Chierici vanno poco a scuola e sono poco obbedienti e attendono a ogni altra cosa che alle lettere latine.** Excerpta ex Visitationibus General ibus Canonicis episoopi Joannis Lippomani, Pesante. La liturgia slava, 125 s. 19. 1606, 9 Junii, Brulo, Tergestin. Aedificatio ecclesiae S. Luciae in Brulo parochiae Roč Terge- stinae dioeceseos, inscriptione glagolitica in lapide supra architravum portae principalis muro immissa, memoriae consignatur. 1606. Jegda osnovan je si dom pod star(ešinom) Mikola Št(a)por mojstar Miklo Prodan. V to vrime be g(ospo)d(i)n plovanom pre Jero- lim Greblo, Ja Juri Gržinič na 5. ijuna Ex apograplio V. Zamlic decani Voloskensis. 20. 1609, mense Aprilis, Hum, Tergestin. Restauratio ecclesiae parochialis Hum prope Pinquentum Ter- gestinae dioeceseos inscriptione glagolitica muro prope portam princi- palem immissa, memoriae consignatur. Va ime (b)oži(je) Am(en) l(e)t(a) 1609 m(i)ste)ca Apr(ri)la . . . .vnasija crkvi v vrime b. .Marti(na) Grviniča.juri Grš(i)n(i)č. Ex apographo V. Zamlid decani Voloskensis. 21. 1612, 25 Maii, Parentii. Leonardus episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolarum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: G-lagolito-Eomanae XVII. s. 9' „Magna pars Curatorum Villarum celebrat Illyrico idiomate, re- liqui vero Latino“. Authenticum in Archivo S. Congr. Conoilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Cmcicianum anni 1892; ubi animadvertitur, eadem relata esse ab eodem episcopo 1615, 1619 et 1623. 22. 1614, 30 Augusti, Romae. Christophorus Suriano legatus Veneticus de adventu Joannis Tonko Marnavič Sibenicensis Oanonici: „vengo assicurato, che doven- dosi tradur et stampar li Missali et Breviarij dalla lingua latina nella schiavona per benefitio dei popoli della Bossina, della Dalmatia stessa nei luochi posti dentro il territorio del Sigr. Turco“, ad propositionem Verantii episcopi Cenadiensis rnediante Nuntio Apostolico Venetiensi a Cardinali Praefecto S. Congregationis Prop. Fidei Serra iubente Summo Pontifice Romam vocatum fuisse Marnavič, qui versionem Slavicam in omnibus perfectam librorum praedictorum iam perfecerit; ut assistat impressioni. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Eieka 1864, I, 44. 23. 1602 — 1618, Sibenici. Statuta synodorum dioecesanarum Sibenicensium quoad usum liturgiae Glagolito-Romanae in eadem dioecesi: 1602. „Synodus Prima, Constitutiones et Decreta, De Sacramento Poenitentiae — Omnes Oonfessarii non alia utantur absolutionis forma. quam communi, juxta ritum Sanctae Romanae Ecclesiae, quod prae- cipue animadvertant Illyrici Sacerdotes, qui curabunt illam habere in eorum lingua traslatam infra terminum quindecim dierum“. 1611. „Synodus Tertia. Constitutiones et Decreta: 11. Nullus Parochus, nec etiam clericus cujuscunque gradus et dignitatis sit, audeat ullo modo in ecclesiis publicis tam in Missis, quam in aliis occasionibus legere, vel decantare Epistolas, vel Evangelia in lingua Illyrica, nisi in missalibus in dieta lingua Illyrica inseriptis, vel impres- sis sub poena“ etc. 1618. „Synodus Quinta. Constitutiones et Decreta: Constitutionem a nobis — sub die 20 Martii 1617 latam — item de clericis Illvricae linguae, qui Glagolitae nuneupantur, ad ordines majores non promo- v endis, nisi per trieniurn in hac nostra urbe, vel alla studiis et bonis uioribus operam laudabilem navaverint, navatae operae teštimoniales idoneas litteras ab eo magistro, apud quem profecerint, exhibuerint, innovamus, et synodali auetoritate roboramus." Farlati, Illyrioum Sacrum, IV, 485, 486, 491. 10 Fontes Liturgiae 24. 1620, Spalati. Archiepiscopus Spalatensis Sforza decreta peculiaria pro Glero IlIyrico eiusdem dioeceseos publicat; quae in Synodo dioecesana Spa- latensi anni 1688 confirrnata sunt. Constitutiones 8ynodus dioecesanae Spalatensis anno 1688 habitae; II ed. Manger, Spalati 1878. p. 69 et 74. 25. *1621, Romae. Typographia S. Gongregationis Propagandae Fidei fit secunda editio Breviarii Glagolito-Romani caeterorunque librorum iam anno 1561 a Nicolao Brožič editorum. Le Long, Bibliotheca Sacra I, artic. 6 p. 436; Assemani Kal. On. Eccl. IV, Gap. IV, § 7. Ljubič,. Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 41 in dubium ponit notitiam Le Longii, cui Innooentius X epistola 22 Martii 1648 čontradicere videtur. 26. 1621, 1 Martii, Graecii. Nuntius Cardinalis Borghese „A1 P. Commissario Girolamo Strasser Vienna. II P. Provinciale [ de’ Minori Osservanti di S. Francesco di Bosna e Croazia] Francesco Glavinich mi ha conferito la necessita grande, che ci e in quelle parti di riformare gli Missali et Breviarii in lingua schiava; et insieme discorso del modo che si potria facilitare 1’ effettuamento di cio; pero ritrovandosi V. P. costi, cosi desidero, che ancora in mio notne sia da Lei proposto e promosso [apud Maestatem Caesaream]“. Bibliotheca Cbim Ms. Lettere al Card. Borghese 1620—22, N, I, 3 f. 53; Fermedžin, Starine XXIV, 2. , 27. 1621, 24 Mai , Graecii. Nuntihs Cardinalis Borghese P. Francesco Giavinič [cf. N. . . notificat, quod Imperator de editione librorum liturgicorum Slavicorum certior reddendus est. Bibl. Chigi Ms. oitato N. 26, f. 72; Fermedžin, Starine XXIV, 2 s. 28. 1621, 20 Junii, Graecii. Nuntius Gardinalis Borghese P. Francisco Giavinič notificat quod Imperator Ferdinandus II suis impensis libros liturgicos slavicos pro utilitate moram subditorum edendos decreverat; hac de causa cito Vindobonam acccdat. Bibl. Chigi Ms. citato N. 26, f. 80; Fermedžin Starine XXIV, 3. G-lagolito-Romanae XVII. s. 11 Jllustrissimus idemque amicissimus Antonellus in Dissertatione super nova editione Missalis Illyrici seu Slavonici: „Ferdinandus II. Imperator (ut narrat Ingolus, qui erat eo tempore S. Gongr. de Pro¬ paganda Fide Secretarius) diversarum provineiarurn Illyrici, in quibus divina officia ritu latino, sed lingua Illyrica celebrantur, supplicationibus motus flagitavit a Romano Pontifice ut missalia illyrica imprimi curaret; quoniam populi, quum a suis sacerdotibus, missalibus deficientibus, missam audire nequirent, ibant ad Schismaticorum ecclesias, qui graeco ritu, lingua autem illyrica, sacra faciebant. Unde grave animarum saluti detrimentum afferebatur: nam Catholici non solum cum haereticis in divinis communicabant, sed insuper plurimi eorum ad Schismaticorum errores transibant.“ Assemani, Kal. Un. Eccl. IV, 432, nota 6. 29. 1621, 10 Odobriš, Graecii. Nuntius Cardinalis Borgliese P. Francisco Glavinič typos slavicos a Graecio Flumen iam missos notificat. Bibl. Chigi Ms. citato N. 26, f. 117 ; Fermedžin, Starine XXIV, 3. 30. 1621, 29 Novembris, Graecii. Nuntius Cardinalis Borgliese P. Francisco Glavinič quomodo me- dia ad libros slavicos imprimendos comparanda scribit. Bibl. Chigi Ms. citato N. 26, f. 133; Fermedžin, Starine XXIV, 4. 31. 1621, 4 Decembris, Graecii. Nuntius Cardinalis Borgliese a P. Francisco Glavinič informa- tionem de expensis pro impressione librorum slavicorum exposcit. Bibl. Chigi Ms. citato N. 26, f. 148; Fermedžin, Starine XXIV, 4 s. 32. 1622, 3 Martii, Graecii. Nuntius Cardinalis Borgliese P. Francisco Glavinič, quod ille reformationi Missalis ac Breviarii Glagolitici incumbere passit gratulatur. Bibl. Chigi Ms. citato N. 26, f. 170; Fermedžin, Starine XXIV, B. 33. 1622, Bomae. Doctrina Christiana brevis Cardinalis Bellarmini slavica vulgari lingua „Nauk karstianski kratak od Bellarmina", in 16°; et denuo ibidem 1628 in 12° 'imprimitur. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 42. Hoc °pusculum in fontibus posterioris aevi suh nomine „Manipulus Croatorum" oc- currit. 12 Fontes Liturgiae 34. 1622, Peščenica , Zagrabim. Peščenicae Zagrebiensis dioeceseos „parochus Joannes Nadalin, glagolita-eundem esse vitae continentis, sobriae, in offioio quoque suo sacerdotali, in administratione velut divinorum etc. — fnisse di- ligentem.“ Visitatio oan. Archid. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slovensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 35. 1622, Kupinac, Zagrabien. In Kupinac Zagrabiensis dioeceseos „parochus Martinus Rajevič, glagolita, natione Dalmata“. Visitatio can. Arcbid. Catbedralis, Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 36. 1622, Stubica gornja, Zagrabien. Capella S. Matthaei in Stubica Gornja Zagrabiensis dioeceseos Missale Glagoliticum habet. Visitatio canonica Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hr¬ vatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 37. 1622 , Odra, Zagrabien. Odrae in dioecesi Zagrabiensi „parochus Joannes Mačinovič a partibus maritimis, glagolita;“ nullos alios libros quam Missale et Bre- viarium glagolitica habens. Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 38. 1622, Okič, Zagrabien. Ad S. Martinum de Okič dioeceseos Zagrabiensis „parochus Geor- gius Rajkovič, glagolita 11 . Visitatio can. Archid. Cathčdralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 81. 39. 1622, Velika Gorica, Zagrabien. In Velika Gorica Zagrabiensis dioeceseos „parochus Joannes Ivčič, glagolita, de cuius vita, officii administratione-examinati paro- chiani retulerunt: eundem in administratione divinorum esse diligentem, sobrium etiam“. Ibidem matripula Matromoniorum glagolitice descripta extat. Visitatio can. Zagrabiensis; Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 81. Glagolito-Romanae XVII. s. 13 40. 1622 , Jamnica, Zagrabien. Jamnicae in Zagrabiensi dioecesi „parochus Georgius Pietikosič, glagolita-confessiones turmatim accipiens“-et Missale ac Breviarium glagoliticum lacera habens.“ Visitatio Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogo¬ služje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 41. 1612—1622. Lipnik, Zagrabien. Petrus Mikuličič parochus in Lipnik Zagrabiensis dioeceseos glagolita erat. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 18, 232. 42. 1623, 20 Febraarii, Justinopolitan. Episcopus Justinopolitanus Rusca in relatione ad Nuntium Apo- stolicum Vindobonensem de statu eiusdem dioeceseos data: »Ne’ villaggi habitati da Schiavi [Slavi], vi sono alcuni sacerdoti di quella nazione e lingua, che recitano li divini ufficj et la S. Messa nell’ idioma schiavo secondo la traduzione di S. Girolamo_ et si tollera cosi per soddisfar alla barbarie di tali popoli, che non alimen- terebbero allrimenti essi sacerdoti, i quali solo d’ elemosine vivono, non havendo le Chiese un soldo proprio d’entrata. Invigillano pero essi sacerdoti sopra la dottrina Christiana et viver catholico, et se ne vede assai buon effetto." Curia episc. Tergest. Justinop. a. 1867, p. 136; Pesante, La liturgia slava, 111. 43. 1624, 10 Martii , Drvenik, Segnen. Prcsbyter Malhias Gerčič notarius publicus Hreljinensis instru- mentum iudicialis confinationis inter Buccarenses et Hreljinenses 7 Novembris 1437 glagolitice confectum, exemplat. Šurmin, Acta croatica I, Zagrabiae 1898, 146 s. 44. 1624. Segnen. Joannes Baptista Episcopus Seniensis et Modrusciensis novam edi- tionem librorum Liturgiae Glagolito-Romanae tam in synodo dioecesana Bribiriensi, quam mediante Franciscano Francisco Glavinič cooperante Bosnensi episcopo Toniko Marnavič apud Urbanum VRI papam curat. „Joannes Baptista Episcopus Seniensis XLVII et Modrussiensis XIV. — Anno 1624. Synodum dioecesanam in oppidum Briberii con- vocavit; in qua cum alia praeclare constituta sunt ad disciplinam 14 Fontes Liturgiae ecclesiasticam restituendam, et Christianae plebis moreš consigendos* cultumque divinum angendum, tum vero actum est de recudendis libris liturgicis Slavonicis, quorum mira paucitas erat; nam quos ante armos fere octoginta in oppido S. Viti cudendos curaverat Joannes VI de Dominis Episcopus Seniensis, eos magna ex parte vetustas con- sampserat, vel certe pauciores erant, quam necessitas postulabat. Id negotii datum fuit P. Francisco Glavinichio Franciscano rigidioris disciplinae — ut vetustos et quam emendatissimos codices conquireret ad quorum exemplar nova hijusmodi librorum editio conformaretur. Flic Graecii curn esset, duos codices reperit, alterum Cyrillianis, alte- rum Glagoliticis, quos Hieronymianos vocant, characteribus conscriptum — Dum vero Joannes Baptista Episcopus in eum, quam dixi, cogi- tationem curamque liturgiae Slavonicae typis consignandae incumberet, episcopi consilium conatumque Joannes Toncus Marnavitius, qui tune Romae versabatur, fuitque Episcopus Bosnensis, praeclare apud Urba- num VIII adjuvit. Pontifex siquidem tum Marnavitii hortatu, tum litteris Epsicopi Seniensis impulsus, Missale et Breviarium Slavonicum, quod F. Raphael Levacovichius e familia Franciscana, quam maxima potuit cura ac diligentia emendaverat, opera et impensa Sacrae Congregationis de Propaganda fide Romana typis committi jussit.. Farlati, Ulyricum Sacrum IV, 138 s. 45. 1625 , ante 27 Septembris, Jadrae. Octavius Garzadori archiepiscopus Jadrensis ac Visitator Aposto- licus provinciae Dalmatiae, S. Congregationem de Propaganda Fide relatione duobus magnis voluminibus in folio, quorum alter praeter millena cum quadringentis folia complecitur, de statu Ecclesiae Dal- maticae in genere, ac de usu communi Liturgiae Glagolito-Romanae in eadem provincia vigenti certiorem reddit. Arch.ivum S. Congr. de Propaganda Fide, Ms. Relatio authentica Octavii Garzadori Visitatoris Apostolici provmciae Dalmatiae, cuius 1. Crnoič, Ime Slo- vjenim i Ilir, Priloži (Starine XVIII, 163) meminit, scorsim publicanda erit, propter nimiam amplitudinem materiae. De Visitatione Apostolica Garzadoriana agunt Farlati, Illyricum Sacrum 111, 502; Tkeiner, Mon. Slavorum Merid. II, 122. 46. 1625, 27 Septembris , Romae. S. Congregatio de Propaganda Fide, quum ex relatione Visitatoris Apostolici in Dalmatia archiepiscopi Jadrbnsis Octavii Garzadori (Cfr. N. 45.) comperisset, fere omnes parochos rurales ex privilegio illius Nationis utentes liturgia Glagolito-Romana libris liturgicis carere, Fer- dinando imperatori suadere curat, ut vel ipse illos libros imprimere jubeat, vel S. Oongregationi typos glagoliticos donare velit. A mons, nuntio in Germania [Garaffa a ViennaJ. Gon occasione della visita, che d’ordine della Sac. Gong.e de P. F. ha fatta mons. Garzadoro in Dalmazia, si e ritrovato, che es- Glagolito-Romanae XVII. s. 15 sendo la maggior parte de’ curati e massime rurali di quella provincia idiotissimi, che non sapendo la lingua latina, conforme alli privilegi deli’ Illirico, celebrano la messa, e li cfeini offitij in lingua illirica, e che per non stamparsi piu in quella lingua messali, breviari, rituali, casisci e catechismi, li vecchi sono venuti meno, che presto non po- tranno li detti curati far le loro funtioni, la S. Gong.e per provedere a questo inconveniente, con un buono auuiso havuto, che a Fiume, luogo deli’ imperio, si trova una stampa illirica, fatta dalla gloriosiss.a mena. di Ferdinando pr.o imperatore, s’ e ritornato, che si scriva a V. S., che faccia ufficio coli’ imperatore, e lo preghi in nome suo a far vedere, se in detto luogo si trova piu detta stampa e ritrovandosi, a dar’ ordine che si stampino detti libri, deputando persone intendenti di detta lingua, accio venghino ben corretti conform’ a gli essemplari che si manderanno da Roma, credendosi per congietture molte evi- denti, che quelli, che stamperanno detti libri, non faranno poco gua- dagno; e se per avventura 1’imperatore non volesse abbracciar que- st’ opra, il che non si črede perche alla sua gran pieta e molto proportionata, et ha anche S. M.ta molti sudditi di tal lingua, che delli detti libri hanno bisogno, vedra di persuaderlo a mandare la suddetta stampa alla S. Cong.e, perche ella fara con essa stampar li libri, che riusciranno correttissimi, perche qui non mancheranno persone, che alla stampa soprastaranno e non lascieranno, che lo stampatore faccia degli errori. L’ importanza del negotio, V. S. la vede chiaramente; pero adopri la sua solita diligenza e prudenza per farlo riuscire nell’ uno 6 nel- 1’ altro modo. Che per fine etc. Roma, 27 Settembre 1625. II Segretario Monsignor Francesco Ingoli. Archivum S. Congr., de Propaganda Fide, Ms. Lettere volgari Vol. IV. 47. 1625 , 29 Novembris, Romae. S. Congregatio de Propaganda Fide Imperatori Ferdinando gratias agit, de donatione typotum Glagoliticorum. A mons. nuntio in Germania [Caraffa in Vienna]. E piacciuta grandemente k questa S. C. de P. F. la banigna offerta fatta dali’imperatore di donarle la stampa illirica. Qtiando si trovera la detta stampa, lo significhi alla S. C.e e se šara a Graz, prima d’ inviarle, s’ informi della opera del trasporto. Roma li 29 No¬ vembre 1625. Arcliivum 8. Congr. de Propaganda Fide, Lett. volg. vol. IV, fol. 166. 48. 1626, 29 Novembris , Tergesti. Rainaldus Skrlič episcopus Tergestensis in reiatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Goncilii dp statu dioeceseos certio- r ene reddens, refert quod Tergesti: 16 Fontes Liturgiae „In filialibus vero duabus a Patribus Societatis singulis Dominicis et Festis diebus, horis matutinis habetur Selavonica, et Ilaliea exhor- tatio, praeler doctrinam christianam, quam nuncjuam negligunt porrie- ridianis." Authenticum in Archiv. S. Congr. Conoilii in Tabulario Vatioano; juxta excerptum Crncicianum anni 1892. 49. 1625 , 2 Decembris, Sopronii. Nuntius Vindobonensis episcopus Garolus Garaffa Cardinalem Praefectum S. Gongregationis Propaganda Fidei certiorem reddit, quod typi slavici Flumen iam missi, quibus ob defectum pecuniarum P. Franciscus Glavinič uti non potuit, ac partes Graecii relictae, tradendi P. Guardiano Gapucinorum Flumine sint, ad dispositionem eiusdem S. Congregationis Propagandae Fidei. Arohivum S. Congreg. Prop. Fidei Ms. Vol. 66, f. 13; Fermedžin, Starine XXIV, 5. 50. 1625, 24 Decembris, Vindobonae. Nuntius episcopus Garolus Gardinali Praefecto S. Gongregationis Prop. Fidei typos slavicos Flumine Romam transferendos proponit. Arohivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. oitato N. 49, f. 38; Fermedžin, Starine XXIV, 5 s. 51. 1626, 11 Januarii, Tar sati prope Flumen. P. Franciscus Glavinič Cardinalem Praefectum S. Gongregationis Prop. Fidei certiorem reddit: „Nella Illirica ovvero Slava — lingua si celebra la Messa, dicono li divini offlcij, et si amministrano li santissimi Sacramenti per Dal- matia, Croatia, Slavonia, Liburnia, Isole e luochi marittimi delfAdriatico in parte pero et per tutto il Vinodol esclusivamente; perche sono scorsi gia anni 96 che quelli Messali et Breviarij non sono stati re- formati ne restainpati, il che fu avanti Goncilii molto tempo, siche contengono errori essentiali et mancamenti di rubriche, et altre agiunte necessarie. Stante questo gia tre anni sono in circa, che quelli Reli- giosi et fedeli deli’ Illirico mi pregarono, accio prendessi io questo assonto di reformarli — —“. Inter varias animadversiones de nova editione, ut Glagolica Hie- ronymiana non rejiciatur totaliter, quomodo aliquis optaret „poiche se bene egli e antico, e pero misterioso 11 ; et quia in terris catholicis in sacris adhibetur, dum Cirilica in liberculis tantum devotionalibus per Bosniam, Bulgariam et Ditionem Turcicam, perorat; tandem ut refor- matio fiat Flumine ubi adhuc typi slavici inveniuntur. Arohivum S. Congr. Prop. Fidei Ms. oitato N. 49; Fermedžin, Starine XXIV, 10 s. Grlagolito-Romanae XVII. s. 17 52. 1626, 28 Januarii, Vincioionae. Nuntius episcopus Garolus Caraffa Cardinalem Praefectum S. Gongregationis Prop. Fidei typos slavicos iam Guardiano Gapucinorum Flumime traditos ac P. Francisco Glavinič de ipsis typis relationem acclusam notificat. Archivum S. Cong. Prop. Fidei, Ms. citato N. 49: Fermedžin, Starine XXIV, 6. 53. 1626, 1 Februarii, Vindobonae. Nuntius episcopus Garolus Caraffa Cardinali, Praefecto S. Gon¬ gregationis Prop. Fidei de Canonico Zagabriensi Athanasio Georgiceo Dalmatino patria linguarunque slavicarura interprete admirabili ab episcopo Tergestensi certior factus, ipsum ad reformationem librorum slavicorurn proponit. Archivum S. Congr. Prop. Fidei Ms. citato N. 49: Fermedžin, Starine XXIV, 61. 54. 1626, 1 Aprilis, Vindobonae. Nuntius/episcopus Carolus Caraffa Cardinali Praesidi S. Gongre¬ gationis Prop. Fidei scribit, de transferendis typis slavicis Anconam Romamque; ac de certioratione facta P. Francisco Glavinič, quod iubente eadem S. Congregatione Romam una cum Missalibus ac Bre- viaris Slavicis emendatis, Romam se conferat. Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. citato N. 49, f. 98: Fermendžin, Starine XXIV, 7 s. „Eos (typos glagoliticos) obtirni gratiosissime a Gaesare dono dandos Sacrae Gongregationi, quos Ferdinandus Primus posuerat Gretzii, ex qua civitate ad castrum Fluminis in Dalmatia, inde per niare Adriaticum ad Anconam transmittendos curavi, qui integri Ro¬ mam pervenerunt. 11 Carolus Caraffa, Commentaria de Germania Sacra, Francofordii 1641, 147 s. 55. 1626, 10 Aprilis, Flumine. P. Franciscus Glavinič Cardinali Praefecto S. Gongregationis Prop. Fidei de reformationis librorum liturgicorum difficultatibus animadver- siones subjicit; non recusans laborem, si tres coadjutores, idest: Croatam, Liburnum et Istrianum vel Slovenum, Romam secum con- ducere fas erit. v r Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. citato N. 49; Fermedžin, Starine XXIV, 12 s. JELIČ, FONTES, Pars II. 2 18 Fontes Liturgiae 56. 1626, Spalati. Excerpta ex epistola archiepiscopi Spalatensis Sfortiae Ponzoni quoad impressionem Missalis ac Breviarii Illyrici; praecipue quod; 1) Adoptanda ultima editio Fluminensis anni sit; 2) Committatur cura Spalatensi Archiepiscopo „che lui deputasse il suo Vicario Latino insieme ali’ Illirico con appresso due o quattro Teologi-perche nella sua Diocesi si trovara piu preti Illirici di quello che si trovara in qualsivoglia altra, perche vi saranno incirca duecento tra sacerdoti, diaconi, suddiaconi et chierici, lasciando i Latini; 3) neccessarium etiam Rituale Romanum eddatur. Archivum S. Congr. Prop. Fidei Ms. citato N. 49; Fermedžin, Starine XXIV, 9 s. 57. 1626, Romae. Joannes Tomko Marnavič Sibenicensis patria S. Congregationi Prop. Fidei animadversiones de editione Breviarii et Missalis Slavici: 1) reformanda Officia Sanctortim antiquiora reformatione Pii V abolita; 2) reformatio committenda viro linguis slavicis pei-itissimo, quatuor consultoribus, Dalmatino,Bosnese, Macedone ac Serviano coadjuvantibus; 3) reformatio in terra Slavica facienda; 4) adhibitis libris antiquioribus; 5) expensae necessariae introitibus ex glagolitica Tkonensi Jadrensis dioeceseos Ordinis S. Benedicti et ex alia abbatia Sibenicensis dioeceseos, quae a Commendatariis possidentur, summa annuali 700 ducatorum Veneticorum; vel censu biennali ornnium abbatiarum Dalmatinarum; vel tanden tertia parte fructuum mensae episcopalis Sibenicensis vel Pharensis; nec non redditibus Societatis Jesu Reipublicae Veneticae; Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. citato N. 49; Fermedžin, Starine XXIV, 9. 58. 1626- 7, Romae. Joannes Tomko Marnavič S. Congregationi Prop. Fidei offert, se erga remunerationem 800 scutatorum suis expensis 1300 Missalia et Breviaria Illyrica a se etiam reformata typis eiusdein S. Congregationis edditurum. Archivum S. Congreg. Prop. Fidei, Ms. citato N. 49; Fermedžin, Starine XXIV, 14. 59. 1626, Romae. Testimonium de obitu, sepulchro ac reliquiis SS. Cyrilli et Me- thodii in basilica Romana S. Clementis, Glagolito-Romanae XVII. s. 19 „(S. Metodio ritornato anche egli in Roma, vi mori con) S. Cirillo fratello suo, e con miracoli furono ambedue illustrati da Dio, e de’ loro sacri corpi n’ e questa chiesa (di S. Clemente) partecipe, celebrando il giorno festivo a’9 di Maržo.“ — In Indice Reliquiarum: „Girillo e Metodio vescovi, i corpi in S. Clemente". Ottavio Panciroli, Tesori nascosti nella citta di Roma, 1626; Cfr. Bartolini, Momorie storico-araheologiclie dei Santi Cirillo e Metodio, Roma 1881, 193. 60. 1627, 27 Februarii et 6 Martii, Venetiis. Typographus Veneticus Marcus Ginami, S. Congregationi Prop. Fidei, collatis consiliis cum Defmitore Ordinis S. Francisci provinciae Bosnensis P. Vincentio, cum P. Raphaele Levakovič Croata Ordinis S. Francisci, ac cum Nuntio Apostolico Venetico, libros liturgicos Sla- vicos Venetiis eddendos ac seipsum ad hoc opus commendans proponit. — 8 Martii, Venetiis. Nuntius Apostolicus Veneticus S. Congre- gationen Prop. Fidei de eadem se certioren reddens, libros eosden Glagolica Hieronymiana, habito respectu ad Bosnensem dialectum, qua iam unum Missale editum fuerat, et subsidio 500 ducatorum typographo Marco Ginamo, proponit. Idem tipographus Ginami alias rationes pro sua propositione fulcienda subjicit. Arcliivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. Vol. 3 fol. 315, 385, 387, Vol. 387 f. 391; Fermedžin, Starine XXIV, 14 s. 19 s. 61. 1627, 16 Aprilis, Romae. S. Congregatio Propagandae Fidei ad petitionen Joannis Tomko Marnavič, quum libri liturgici Illyrici ab ipso reformati non eddendi sint, ob propositionem S. Congregationis de cautione praestanda pro expensis post annum restituendis, licentia se trasferendi ad Archidiaco- natum cum cura animarum Zagabriae ipsi collatum concedatur, censuit oratori iniungendum, ut discessum differat, doneč aliud decernatur. -9 Octobris, Marnavid accedit. Arcliivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. vol. 387 f. 134, 134, 345, 346, 391; * ermedžin, Starine XXIV, 14, 19, 20. 62. 1627, 1 Junii, Romae. Erectio Collogii lllyrici in urbe Lauretana a Gregorio XIII instituti e t ab Urbano VIII restituti et aucti; pro clericis Nationis Ulyricae liftguae ac litteraturae quoque pro posse peritis. „Urbanus episcopus etc.-Zelo dornus etc. Il!yricae linguae § e ntis, majoren Europae et maximam Asiae portionen incolentis- 20 Fontes Liturgiae nune vero maxima ex parte sub impia Turcarimi tirannide gementis schimaticorum orientalium, haeresumque septentrionalium venenis per partes infectae, pro debito Nostri pastoralis officij necessitatibus spiri- tualibus succurrere cogimur, et admonemur. § 1. Gregorius XIII fundavit collegium Illyricura Laureti pro- ventibus Sacrosanctae Domus. Cum itaque - Gregorius Papa XIII — miseratione tantae gentis Collegium Illyricanae iuventutis in civitate Lauretana-provincias Illyricas, presertim littoralem Dalmatiam -ad verae pietatis media excitaverit - § 2. Collegium Illyricum Laureti extinctum, Urbanus VIII de novo illud Laureti fundat et erigit. Numerus alumnorum eorumque sustentatio. Disciplinae ac studia alumnorum. Nos-ad - prae- cipuam Illyricae gentis salutem et commodum in civitate Lauretana praefata dictum Collegium, Illyricum appellandun, in quo in posterum prior adolescentium numerus, triginta sex videlicet — — in bonis ecelesiasticis moribus, nec nori in gramaticae, pliilosophiae, et theolo- giae, ac sacrorurn canonum, aliarumque facullatum, necessitates Illyricas concernentium, disciplinis ac studiis instrui-. §. 3. Distributio, et assignatio locorum ecclesijs Illyricis. Niinirum ut Spalatensis, Ragusiensis, Jadrensis, et Antibarensis, ecclesiae melro- politanae, singulae unum semper alumnum, seu unicus alumni locum habeant. Similiter Sibenicensis, Vegliensis, Pharensis sive Lesinensis, Ausserensis, Catharensisque ecclesijs singulis locus unius alumni com- petat. — Denique ecclesiae Curzolensi cum Stagnensi unum alterna- tim ; Traguriensis et Nonensis itidem, sicuti et Arbensis et Segnensis unum alternatim habere debeant. — — §. 4. Si praelati neglexerint mittere alumnos, quid servandum.- §. 5. Quid agendum cum praesentibus alumnis.- §. 6. Modus admittendi Alumnos ad Collegium. Ut autetn ad- missio et receptio direetorum alumnorum debito ordine procedat, ut nemo intra eorum numerum in praefato collegio acceptetur, qui — -- parentibus Illyricis Ulyricaeque linguae, et si fieri poterit, litteraturaeque quoque Illyricae peritus-ad effectum ut euadat utilis operarius in cultura Illyricanae ecclesiae.- Datum Romae apud S. Mariam Majorem anno — 1627, kalendis Junii, Pontificatus Nostri anno quarto“. Theiner, Mon. Slavorum Meridionalium, II, 124—128. 63. 1627, Svetice , Zagrabien. „Petrus Domitrovich episcopus Zagrabiensis, qua tutor Nicolai et Petri Zrinii, anno 1627 ecclesiastico illo beneficio (idest glagolitarum in Svetiee), ex tutellatorum substantia Paulinos in Sveticze fundavit Krčelid, Notitiae praeliminares, Ms. XVIII s. f. 825; Cfr. Tkalčid, Slavon¬ sko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 87. Glagolito-Romanae XVII. s. 21 64. 1627, 5 Junii, Romae. Quidam Anonymus (Ragusinus?) cum Gardinali Barberini Praefecto S. Congregatione Prop. Fidei communicat, resolutionem edendorum librorum liturgicorum slavicorum magnis laudibus a slavicis nationibus exceplam fuisse; disserens de linguae slavicae amplitudine; de utroque alphabeto Bucuizza [Glagolica] et Chiuriliza [Cyrilliana], ac de refor- matione ipsorum librorum, pro qua duos Franciscanos in conventu Araecoelitano degentes et Petrum Benessa proponit; alphabetum Cyril- lianum, a schismaticis adhibitam commendans subjingit: A questo [carattere chiurilizo] ebbe riguardo la santa memoria di Gregorio XIII che fece slampare qui in Roma il catechismo e Canisio, e la felice memoria del Cardinale di S. Severino si hebbe particolare cura e premura molto in questo negotio e fu causa della salute di molti. Arcliivum S. Congregationis Propagandae Fidei, Ms. vol. 387, Fermedžin, Starine XXIII, 17 s. 65. 13 Novembris , Venetiis. Archiepiscopus Jadrensis Octavianus Garzadori Cardinali Praefecto S. Congregationis Propag. Fidei se archiepiscopo Spalatensi scripsisse notificat, ut versionem slavicam Missalis et Breviarii quondam patris Doctoris Alberti Spalatensis mittat. Arcliivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. vol. 147, £. 107; Fermedžin, Starine XXIV, 20 s. 66. 1627, Zagrabien. „Petrus Domitrovich episcopus Zagabriensis, qua tutor Nicolai et Petri Zrinii anno 1627 ecclesiastico illo beneflcio [Glagolitanem in Svetice] suppresso, ex tutelatorem substantia Paulinos [latinos] in Svetice fundavit." Kroelio Not. Praeliminaros p. 325. 67. 1627, Rribir, Segnen. Georgius Germid Bribiriensis patria parochus Ledenicae Segnen.- Porbaviensis dioeceseos, characteribus glagoliticis semicursivis opus nPostilla" ad instructionem fidelium, conficit; cuius manuscriptus ori¬ ginale in Bibliotheca Lyceali Labacensi Collectione Zoiss N. 166 as- Se rvatur. Ribi Jagie, Ein fiinfter bibliographischer Beitrag. Slavica der Laibaclier Lyceal- iotliek (Aus dem Anzeiger der philos-.hist. CL 1898, N. XX), 12. 22 Eontes Liturgiae 68. 1628, 26 Novembris , Petenae. Pompeus Coronini episcopus Petenensis in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Goncilii de statu dioeceseos certio- rem reddens, refert: „Parochi omnes callent Latinam linguam, et more Romano sua munia obeunt, tribus exceptis, qui cum uno cooperatore lingua Latina destituti Illyrice cuncta persolvunt. Populus Illirica lingna utitur, quam Groatam vulgo appellant, aliqui pauci etiam Italicam callent." Autenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Crnoioianum anni 1892. 69. 1628, apud Slavos Orientalis. Tabulae Graeco-Slavicae Bollandianae sub die 14 Februarii ima- ginem una cum inscriptione S. Cyrilli Filosophi et Slovenorum Apostoli exhibent. Assemani, Kal. Eocl. Univ. T. 1, X 7. 70. 1629, Bomae. Typographia S. Gongregationis Propagandae Fidei fit tertia editio Breviarii Glagolito-Romani caeterorumque librorum iam anno 1621 ab ipsa typographia editorum [N. J, 80. Le Long, Bibliotbeca Sacra I, art. 6 p. 436; Assemani Kal. Un. Eccl. IV, cap. IV, § 7. Ljubic, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Kieka 1864, I, 41 in dubium ponit notitiam Le Longii, cui Innocentius X epistola 22 Martii 1648 contradicere videtur. 71. 1629. Vrhovac, Krašič, Kupinac Zagrabien. In Vrhovac, Krašič et Kupinac Zagrabiensis dioeceseos Martinus Juretič plebanus glagolita. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrablae 1904, 81. 72. 1630, 15 Aprilis, Bomae. S. Congregatio Prop. Fidei decernit P. Raphaelo Levakovič cor- rectori Missalis Glagolitici scuta 12 pro habitu, nam quarto abhinc anno impressioni eiusdem Missalis incumbit „rivede il messale illirico e lo corregge et insieme compone la stampa e la corregge", et Pro- vinciali Bosnae-Oroatiae scribit, ut mittat Romam fratrem Danielem Grozdem laicum eidem P. Rafaeli Croato prosocio „essendo stato ri- chiamato in Bulgaria dal vescovo di Soffia il padre [Pietro Bogdaro Bakič] compagno, che haveva e 1’ aiutava a scriver et a compore il messale". G-lagolito-Romanae XVII. s. 23 Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. vol. 390 f. 156, 223; Fermedžin, Sta¬ rine XXIV, 21 s. 73. 1630, Romae. P. Baphael Levakovič S. Congregationi suadet modum „acio non si perda il tempo nello spacciarli (il Messale Illirico che fra sette mesi šara compito), ma acio con medemo denaro si possi proseguire il Breviario; per tanto supplica, che SS. Loro Illu- strissime e Reverendissime dessero li ordini di far scrivere ali’ arcive- scovo di Žara et alli altri vescovi delle provincie, nelle quali questo Messale s’ adoperera, ed anco al Ministro Provinciale del Terzo ordine di S. Francesco Becanti in Dalmatia, acio ogni chiesia et ogni sacer- dote apparechi il danaro per comprarsi il detto Messale". Archivum S. Congr. Prop. Fidei; Ms. vol. 390, f. 3; Fermedžin, Starine XXIV, 22. 74. 1630, Romae. Natio slavica in aede S. Hieronymi Slavonorum de Urbe inonu- mentali epigraphe merita Urbani papae VIII de se et liturgia Glago- litico-Romana celebrat i Urbano VIII. P. 0. M. — Quod affectu complexus Nationem Illyricam — A GG annis ih hoc templo, postea a Sixto V a funda- mentis — Extructo congregatam — Eidem Congregationi tranquillitate reddita — Domo S. Caii PP. M. Illyrici a fundamento excitata — Baptisterio Gonstantini Imperatoris Illyrici illustrato — Sacrorum My- steriorum libris Ulyricis purgatis — Alumnis Illyricis Laoretano Collegio restitutis — Immortalibus beneficiis affecerit — AIexandro S. R. E. Gardinali Protectore — Eadem Natio grati animi hoc Monumentum PP. - Anno Domini MDCXXX. Farlati, Illyricum Sacrum, IV, 139. Epigraphes extat hodiedum in ecclesia S. Hieronymi Slavonorum de Urbe. 75. 1630, Malcarslcae. Bartolomaeus Kadčič episcopus Makarskensis et Dumnensis in relatione ad S. Sedem de statu dioeceseos inter alia refert: „Ecclesia Macariensis est sub dominio Tnrcanem in partibus Dal- matiae, et Arciducatu S. Sabbae, sita iuxta litus maris Adriatici. — Dioecesis haec quatuor monasteria Fratum S. Francisci Minorum de Observantia complectitur. — Ultra has parochias, quas tenent Fratres, sunt aliae tres, quas administrant Presbyteri in Ulyrico idiomate sacra facientes; quarum prima est Podgora, ubi sunt duae ecclesiae, prima Omnium Sanctorum, secunda S. Theclae. Secunda est Zagvpzd, in qua est ecclesia S. Mariae aedificata annis praeteritis. Tertia Brehli [Brela], in qua sunt ecclesiae duae, videlicet S. Nicolai et S. Stephani." Farlati, Illyricum Sacrum, IV, 195. 24 Fontes Liturgiae 76. 1630. Testimonium P. Theodori Mureti de ossi brachii S. Cyrilli e. de corpore S. Methodii in ecclesia Brunensi SS. Petri et Pauli asservatis „Nuper visitabam ecclesiam Gollegiatam Brunensem S. Petri, ubi in thesauro ejusdem ecclesiae S Cyrilli episcopi, et cum S. Methodio Apostolo Moraviae, os brachii integrum mihi ostensum est in antiguis- sima argentea tbeca inclusum". Th. Muretis apud Bolland. Aota SS. Martii vol I.; Cfr. Bartolini, Memorie storico-archeologiche dei Santi Cirillo e Metodio, Roma 1881, 198. 77. 1630, Brezovica Zagrabien. „Ecclesia s, Mariae in Brezovicza. Parochus Vincentius Jellichich, glagolita 11 . Visitatio can. Archid. Catliedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bo¬ goslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 78. 1630, Ohio s. Martinus Zagrabien. „Nicolaus Stipanich parochus s. Martini sub Okich, glagolita 11 . Visitatio can. Archid. Catliedralis Zagrabiensis, Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 79. 1630, Lipnik Zagrabien. In Lipnik Zagrabiensis dioeceseos parochus Gaspar Mikuličib glagolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 18 . . , 232. 79. 1630, Kupinac Zagrabien. „Ecclesia s. Mariae in Kupinacz. (Parochus) Martinus Juretich, glagolita. Zumich Petrus, glagolita, capellanus“. Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis, Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 82. 80. 1630, Okič s. Maria Zagrabien. „Ecclesia s. Mariae sub Okich. (Parochus) Nicolaus Boszanich, glagolita 11 . Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis, Cfr. Ttkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 81. 1630, Turnavae. Quum Concilium Provineiale Hungaricum Secundum, omnibus episcopi s suffraganeis, Ritum Romanum recipere iussisset, Benedictus Glagolito-Etomanae XVII. g. 25 Vinkovič, praepositus Zagrabiensis, in eodem Concilio delegati munere tam episcopi Zagrabiensis Francisci Ergelj quam Capituli Zagrabiensi fungeus, contra dictum decretum, nomine Zagrabiensis dioeceseos, quae proprio peculiari Ritu liturgico a quattuor et amplius saeculis observato utebatur testatus est. Farlati, Illyricum Saorum V, 265., Cfr. Tkalčič, Stari bogoslužni obred u stolnoj crkvi Zagrebačkoj, in ephemeride Katolički List 1895, N. 23—27. Ritus ecclesiae Zagrabiensis, antiquor XIV s., Farlati, o. c. 340, 268 deserobitur. 82. 1619 — 1631. Krašiči et Šipah Zagrabien. Gregorius Žižanič plebanus in Krašiči deinde in Sipak Zagra¬ biensis dioeceseos, Glagolita erat. Documenta in Collectione Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 81. 83. 1631, 29 Julii, Romae. P. Raphaeli Levakovič, quum iam fere impressionem Missalis Illyrici reformati absolvisset, et „ Vocabularium Ecclesiasticum Slavico- rum“ necnon „Grammaticam Slavicam" et alia similia juxta praeceptum S. Gongregationis Prop. Fidei praepararet, scuta duodecim decernantur ab eadem S. Gongregatione. Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. vol. 391, f. 330; Fermedžin, Starine XXIV, 23. 84. 1631, 5 Decembris Romae. Joannis Tomko Marnavič, qui ad propositionem S. Congregationis Prop. Fidei 28 Martii eiusdem anni episcopus Bosnensis creatus est, facultates anno 1630 episcopo Scardonensi datae conceduntur, et scu- tala 164 pro stipendio annorum 1628 et 1629 „particolarmente nel aiutar la riforma del Breviario Illyrico, che la Santita V. ha di gia commandata“ et ad alia negotia ecclesiastica in futuro gratis obeunda, elargiuntur. Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. vol. 391, f, 138., Fermedžin, Starine XXIV, 24. ° ” . 85. 1631, 24 Decembris, Romae. P. Raphael Levakovič S. Gongregationi Prop. Fidei, quum im¬ pressionem Missalis Illyrici ad finem penduxisset „espone — che per la necessitii della chiesa lllyrica vi restano da farsi il Breviario e Ri¬ tuale Romano et almeno qualche casista nel medesimo linguaggio, che 26 Fontes Liturgiae e stato fatto il Messale.-Del Rituale nulla o poco hanno. II Gasista non hanno altro, che quel poco „Manipulus Curatorum 11 , e quello pieno di errori. „Quae omnia ut perficere possit pro sua per- sona aliquas facilitationes petit." Archivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. vol. 891, f. 444; Fermedžin, Starine XXIV, 24 s. 86. 1631, 18 Novembris, Albonae. Synodus dioecesana Polensis ab episcopo Julio Soraceno habita, Capite 13. statuit: „Et essendo non solaraente ragionevole, ma anco necessario che tutti li Gonfessori convengano nella stessa forma di parole nel dare 1’ assolutione, il che si e osservato fin’ hora egualmente da quelli della lingua latina et dagl’ illirici, habbiamo per maggior sicurezza risoluto di registrare qui sotto, conforme al Rituale Romano, tutte le parole formali, le quali dovranno dirsi dalli Latini, con obbligo a quelli della lingua illirica di recitare le medesime nel suo idioma secondo la forma, che daremo loro in iscritto. Sinodo diocesano di Pola deli’anno 1631, Venezia 1632; Pesante, La litur- gia slava 147, 148. 87. 1631, 29 Aprilis, Romae. Urbanus papa VIII approbat reformationem typicam Missalis Glagolito- Romani a R. Levakovič peractam et a S. Gongregatione Propagandae Fidei editam, ad usum Ecclesiarum Slavorum Meridionalium. Ecclesia catholica, cui divina favente clementia, nullo meritorum nostrorum suffragio, praesidemus, sicuti una est, ita requirit nostrae pastoralis vigilantiae sollicitudo, ut Christifideles idipsum non solum sapiant sed etiam quantum possibile est, omnes etiam unanimes uno ore, in orationibus et sacrificiis honorificent Deum. Quum itaque, $icut accepimus, Missale idiomate Slavonico olim a fel. rec. Joanne VIII. praedecessore nostro concessum, a centum circiter annis typis editum non fuerit, atque inde acciderit, ut Slavonum Ecclesiae Missalium in- opia adeo laboraverint, ut plerisque in locis, nec Sacerdotes sacro- sanctae Missae sacrificium offerre, nec populi Ecclesiae praecepto de illo audiendo satisfacere comode potuerint: nos Missalium inopiae hujusmodi ad divini nominis laudem et gloriam, animarumque Ghri- stifidelium illarum partium salutem occurrere volentes, venerabilibus Fratribus nostris Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalibus negotio fidei in universum Orbem propagandae praepositis, injunximus, ut quam- plura Missalia, Slavonico conscripta idiomate, a Provincia Dalmatiae Roman jussu nostro afferri, iisque per nonnullos linguae Slavonicae peritos, juxta emendationes a fel. etiam rec. Pio V. et Clemente VIII G-lagolito-Romanae XVII. s. 27 Romanis Pontificibus, similiter praedecessoribus nostris, factas, et eorum literis Apostolicis approbatas, correctis, Missale, quod Romano prorsus conforme esset, componi, illudque praefato idiomate slavonico, ad usum et comrnodum eorumdem Christifidelium Ecclesiarum, locorum et pro- vinciarum, ubi hactenus praefato idiomate celebratum fuit, imprim, eurarent. Quae omnia quum praefati Cardinales diligenter praestiterinti eadem per praefatos Cardinales, et pie et accurate in praemissis or¬ dinata et gesta approbantes, ac praefatum Missale antiquum abrogantes, motu proprio, et ex certa scientia ac matura deliberatione nostris, deque Apostolicae potestatis plenitudine, antiquorum Missalium Sla- vonici idiomatis tam impressorum quam manuscriptorum usum, tenore praesentium, sub indignationis nostrae, ac aliis arbitrii nostri, imo iis etiam poenis, quae oerumdem Pii et Clementis praedecessorum nostro- rum literis continentur, tenore praesentium, penitus et omnino inter- dicimus. Praeterea sub eisdem poenis eo ipso absque aliqua declaratione incurrendis, Apostolica auctoritate earumdem tenore praesentium pro- hibemus omnibus el singulis Presbvteris et Clericis, tam Saecularibus, quam cujusvis Ordinis, Congregationis, Societatis et Instituti, etiam speciali nota dignis Regularibus, earundem Ecclesiarum, locorum et provinciarum, ubi hactenus, ut praefertur praefato idiomate Slavonico celebratum fuit, ne elapsis octo mensibus a die publicationis praesen¬ tium in Urbe, alio, quam hujsmodi novo Missali, nisi maluerint Latino, utantor. Romae apud Sanctam Mariam Majorem die 29. Aprilis 1631, Pontificatus nostri anno octavo. Missale Romanum slavonico idiomate jussu SS. D. N. Papae Urbani VIII editum, typis S. Congregationis Propagandae Fidei, Romae 1631; Cfr. Assemani. Kal, Rccl. Univ., I, Romae 1755, 116. 88. 1632, 22 Novembris, Romae. In congreqatione 169.a S. Congregationis Prop. Fidei perlegitur epistola cuiusdom Anonymi [Ragusini in Urbe commorantis], qua nova editio Epistolarii Slavici vulgaris suadetur, iam ob archiepiscopo Ra- gusiensi in Visitatione ad Limina proposita propter Slavos catholicos in Oriente et in Levante sub Dominio Turcarum inter schismaticos degentes. „Eminentissimi e Reverendissimi Signori! Essendo per antica traditione stato concesso alla natione Illyrica di dichiarare li Evangeli e le Epistole nel loro idioma, poiche pochis- simi intendono latino, et essendosi dali’ antichita del tempo adalterate le reali e sincere dichiarazioni, era introdotto, che li sacerdoti ancora che ignoranti ex tempore dichiaravano detti Evangeli et Epistole con corruptele vane, ridicole, e quasi heretiche interpretationi. L’ areive- scovo moderno di Ragusa per rimediare a questo abuso per dritto publico prohibi, che nessun sacerdote potesse dichiarare detta Scrit- tura se prima non fosse rivista et approvata e ne diede conto alla Sacra Congregatione de Propaganda Eide, la quale li ordino, che de- 28 Fontes Liturgiae putasse alcuni sacerdott qualificati in canoni et teologia e nella lingua di tutti quei paesi a tale effetto, e cosi fa fatto, poiche da sei persone teologi e canoniste e naturali di quei luoghi per spatio di tre anni si e continoamente travagliato in cio; e cosi finita detta opera si e mandata a Roma d’ ordine pure ai detta Sacra Gongregatione; ma perche alcuni, a quali fu commessa la revisione di detta opera, per vedere se ci era cosa contra fidem o bonos moreš, dissero, che era opera buttata, perche non era carattere di S. Girolamo o di S. Girillo, fu messa a parte. Pero con la venuta di detto arcivescovo ad limina, quale ha presentato, che detta lingua e universale per tutto 1’ Orienle e Levante, e particolarmente per quei paesi del Turco, dove si con- servano ancora molti fideli cattolici, intesa e parlata, si e fatta in- stanza a riassumerla, rivederla, e stamparla, perche altrimenti si dara campo ad infinite persone Christiane sotto detto Dominio Ottomano di udir le dichiarationi de scismatici, che ne sono pieni quei paesi, quali vanno sporgendo falsi dogmi et errori pieni d’eresia; et e stato ne- cessitato detto arcivescovo dar licenza ad alcuni paroehi ben fondati di far detta dichiaratione, ma ad tempus et in iscriptis, e tutto a fine di quietar 1’ universale sentimento. — Lectum die 22 Novembris 1632. Gongregatio 169“. Arcliivum S. Congr. Prop. Fidei Ms. vol. 392 £ 21: Fermedžin Starine XXIV, 25 s. 89. 1630 — 1632 , Kravarslco Zagrabien. „Ecclesia S. Grucis in Kravarska. Nicolaus Ninian, (parochus) glagolita“. Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič Slavensko bo¬ goslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 90. 1633, Decembris, Justinopoli. Petrus Moeavia episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu Dioece- seos certiorem reddens, refert: „Sex sunt in civitate (Justinopoli) conventus Regularium: — S. Francisci Conventualium de Observantia, Tertii Ordinis, qui linguae lllyricae sunt-In insula quoque est alia terra dioecesis Justino- politanae, quae olim. Alieto vocabatur, habet ad mille cives. — Ad- sunt quoque duae domus, seu conventus, scilicet Conventualium S. Francisci et Servorum B. Mariae, in quibus tamen unus, vel duo in- habitant. — Dioecesis tota ruralis dividitur in quindecim parochiis, quae per rectores, plebanos nuncupatas, partim titulares et perpetuos, partim amovibiles, omnes vero pauperes, gubernatur. Incolae omnes sunct linguae lllyricae, in eoque idiomate celebratur; ob id eoruin rectores linguam illam callere debent, quam non discant nisi villici. Ideo major par seorum ignari et parum sufficienles ad regimen animarum. Glagolito-Komanae XVII s. '29 Authenfcicam in Archivo S. Congr. Concilio in Tabnlario Vaticano; juxta apographum Crncicianum anni 1892. 91. 1630 — 1634, Peščenica Zagrabien. „S. Mariae in Peshchcnicza. (Paroclms) Thomas Viteszich glago- lita, senex-diligens in officio." Matricula Matrimoniorum et Baptizatorum anni 1630 glagolitice descripta. Visitatio can. Aroliid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 92. 1634, Zelina Zagrabim. „Ecclesiae S. Nicolai in Zelina (Parochus) Nicolaus Ninianin, glagolita 11 . / Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis, Cfr. Tkalčič, slavensko bo¬ goslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 93. 1634, Brezovica Zagrabien. „Ecclesia S. Mariae in Brezovicza. (Parochus) Mathias Saballia, glagolita". Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 94. 1634, Kubinae Zagrabien. „Ecclesia S. Mariae in Kupinacz, (Parochus) Joannes Leprencich, glagolita". Visitatio can. Archid Cathedralis Zagrabiensis, Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 82. 95. 1634, Okič s. Maria Zagrabien. „Ecclesia s. Mariae sub Okich. (Parochus) Joannes Juchicli, gla¬ golita". Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 96. 1634, Jamnica Zagrabien. „Ecclesia S. Martini in Jamnicza. (Parochus) Petrus Semichenich, glagolita". Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 97. 1635, 2 Maji , Cnlcvenicae Segnen. Presbyter Joannes Mužinič catasticum terrarum Communis Kotor, Grižane et Biograd in campo Sopaljensi anno 1323 glagoliticis charac- teribus confectum, exemplat. Šurmin, Acta Croatica I, Zagrabiae 1898, 79. 30 Fontes Liturgiae 98. 2635 , 28 Septembri, Romae. Urbanus Papa VIII, ad petitionem Primatis Hungariae Pazmany, ut decretum Synodi Zagrabiensis anni 1634 de conservando antiquis- sirao peculiari ritu Zagrabiensi non obstante statuto Gonsilii Provin- cialis Trnoviensis (cfr. N...) reprobaret: „Synodum dioecesanam Zagra- biensem — auctoritate et tenore praedictis, cassamus, irritamus et annullamus“. Die 19 Octobris eiusden anni hoc mandatum pontificium ab episcopo Francisco Ergheiio promulgatur. Farlati. Illyrioum Sacrum V, 569ss; cfr. (—) Tkalčič, Stari bogoslužni obred u stolnoj crkvi Zagrebačkoj. in ephemeride Ivatolički List, 189B, N. 23-27. 99. 1635, Romae. Typis S. Congregationis Prop. litteris glagoliticis cura P. Raphaelis Levakovič imprimitur versio „Brevis Directori Confessarii“ Joannis Po- lanchi, iam 1582 Romae apud Franciscum Zanetti in 80 litteris latinis a sacerdote Simeone Budinič Jadartino edita, sub titulo „Izpravnik za erei izpovidnici i za pokornici“. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I. 42. 100. 1636. Trg Zagrabien. In Trg Zagrabiensis dioeceseos Petrus Tovunac glagolita plebanus ecclesiae. Omnium Sanctorum. Collectio popašičiana, cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za- grabiae, 1904, 82. 101. 1637, 28 Aprilis, Labaci. P. Raphael Levakovič, Commissarius visitator Generalis Germaniae Superioris, S. Gongregationi Prop. Fidei de suo itinere refert. A bano Croatiae pro impressione librorum liturgicorum Slavorum se obtentu- rum aliquid saltem sperat. De novo Missali Glagolitico soddisfacien- tissime accepto in terni croaticis ac de honorificentiis šibi personaliter tributis glorietur; ac ornnes exoptare Rreviarium glagoliticum meminit. Arcbivum S. Congr. Prop. Fidei, Ms. col. 79 f. 361: Ferinedžin Starine XXIV, 263. 102. 1637, 2 Maji Vindobonae. P. Raphael Levakovič, Commissarius Visitator Generalis Germaniae Superioris S. Oongregationi Prop. Fidei se pro impressione Breviarii Gla- golitici erga 300 scrutorum annuam provisionem paratum esse declarat. Archivum S. Congr. Prop. Fidei Ms. col 79, f. 367; Fermedžin, Starine XXIV, 27s. Glagolito-Romanae XVII. s. BI 103. 1637, 11 Maji, Justinopoli. Petrus Morama episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorun S. Congregationem Ooncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert. ,,Seminarium puerorum omnino necessarium in tota provincia, et maxime in mea dioecesi existimo, et manibus maximo cordis dolore tango, quia cum villici totius provinciae sint linguae Illiricae, et paupe- rimi, immo et mendici, litteris callere non valent. Mea sententia esset, si licet eam proferre, ut alicui episcopo hujus provinciae sub ditione Dominorum Venetorum assignetur aliqua pensio, vel beneficia, quae tamen in tota provincia reperiri non čredo, cum obligatione educandi et docendi aliquos pueros ex omnibus dioecesibus comprovincialibus eligendos, et ipse episcopus tenetur caeteris coepiscopis reddere ratio- nen, vel cui Sacrae Gongregationi melius visum esset. Quod profecto sanctissimum esset opus, et apprime necessarium ob maximam igno- rantiam, ut dixi, hujusmodi clericorum, proquibus elaboravi in Volumen reducere omnes casus reservatos tum Jure Gommuni tum sacris Apo- stolicis Gonstitutionibus ac Gonciliis, et ad Sacram Congregationem de Propaganda Fide transmisi, ut approbato, si placet, opere, Illjrica typis in lingua mandaretur 11 . Authenticum in Arcbivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vatioano; juxta excerptum, Crncicianum anni 1892. 104. 1637, Aemonien. Jacobus Filippus Tomasini episcopus Aemoniensis (Cittanuova) de parocchia Materada in dioecesi refert: „consiste in alcune čase di contadini male tenute, queste ellegono il loro pievano di lingua slava 11 . Mons. Giacomo Filippo Tomasini vescovo di Cittanova, De’ Commentarii storico-geografici della provincia deli’ Istria, Libri otto, Trieste 1637. Lib. III, cap. 32, p. 294. 205. 1636—1638, Krašiči Zagrabien. Lucas Žalac plebanus in Krašiči Zagrabiensis dioeceseos glagolita. ^ Colectio Lppašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, 106 1638, Ozalj Zagrabien. Vicentius Plešič plebanus ecclesiae Omnium Sanctorum apud Ozalj Zagrabiensis dioeceseos glagolita. Collectio Lopašiciana, cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj Za grabiae 1904, 83. 32 Fontes Liturgiae 107. 1640, 3 Maji, Parentii. Rugierius Tritonius episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „In pluribus villis, vicis, et nonnullis etiarn parochialibus ecclesijs partim latino, partim Illirico idiomate divina celebrantur. Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Crncicianum anni 1892; ubi animadvertitur, eadom ab eodem episcopo anno 1670 et 1643 relata dlse. 108. 1640, 12 Jannaarii, Tkoni. Subcomissarius Petri Beruisii, neonominati abbatis comendatarii SS. Cosmae et Damiani O. S. B. in monte Tkonensi Jadrensis dioe¬ ceseos, possessionem comendae sumit postquam, ut ipse dicit: „intimavi litteras apostolicas supra comendam predictam, expe- ditas sub dato Romae pridie Idus Junij 1632 (sic!), et ad clariorem dictorum monachorum intelligentiam ac notitiam substantialiter Illyrico idiomate exposui utque interpretavi seriem dictarum litterarum. “ Cfr. Jelic, Rogorske opatije in ephemeride Viestnik hrv. aroheol. dr. N. S. III (1898), 85. 109. 1640, Eomae. Bartholomaeus Kašič S. J., Urbano Papae VID. Rituale Romanuln, praecipiente eodem Pontifice lingua croatica vulgari versum, S. Con- gregationi Propagandae Fidei anno 1646 typis editam, dedicat. Urbano VIII. Pont. Max. Bartholomaeus Cassius Dalmata Foelici- tem. Prudentia ac pijssimo consilio factum est, Beatissime Pater, ut Rituale Latinum fieret Illyrieum, Te praecipiente, et expetitum a tota Natione in lucern ederetur. Perdifficile enim erat lltyricis Sacerdotibus non paucis Sacros Ritus Latino eloquio scriptos intelligere, eosque in praxi exercere, apud quos non ea Latinae linguae viget eruditio, ut possint, exsequi praescripta rite, recteque, sicut oportet. Meum itaque fuit Sacra jubente Gongregatione (De Propaganda Fide), cum adhuc essem in Basilica Vaticana Poenitentiarus lllyricus, diuturno labore in paene infmita idiomatis Illyrici varietate prescribere communiori dia- lecto Illyricis, quod Latinis sermo latinus praescripsit.-Ditissimus profecto thesaurus Ecclesiae Illyricae erit Sacrorum Rituum Rituale effectum Illyricum, quo et gens universa ditabitur, et catholica fides in latissimis provinciis propagabitur. — Mel Gomedat Slavus, bona sunt dulcissima mella: Nil comedet Sacris dulcius eloquiis. Mel Sacrum praebe Slaviš — Leo Pater — vulucris: Dalmata mel poscit; ter sacra Verba dato. Mel Verbum Verbi, Patrisque; hoc Spiritus Almus Dat scriptum: Illyricis Trina redonet Apis. Glagolito-ftomanae XVII. s. 83 Rituale Romanum 1'rbani VIII. Pont. Max. iussu oditum Ulyrica lingua — Romae a Typogruphia Sac. Congregationis de Propaganda Fide, MDCXL. 110. 1640, Barbanae Polen. In archivo ecclesiae parochialis Barbanae Polensis dioceseos, „quattuor libri magni Illyrici in charta pergamena“, inventario tune confecto, eonservari testantur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Die Oesterreichische Monarchie in Wort und Bild, Bd. Kiistenland, 242. 111. 1640, Vrhovci Zagrabien. Martinus Juretič plebanus in Vrhovci Zagrabiensis dioeceseos, glagolita. i Colleotio Lopašiciana, Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoi, Za- grabiae, 1904, 83. 112. 1625 — 1641, Veprinac Polen. Documenta, quae in archivo parochiali Veprinac Polensis dioe¬ ceseos asservantur, characteribus glagoliticis conficiuntur. A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Die Oestereichische Monarchie in Wort und Bild; Bd. Kiistenland, 242. 113. 1641, Dubovec Zagrabien. „Ecclesia s. Mariae in Dubovecz. (Parochus) Simon Maressich, glagolita". Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 83, 114. Visolco Zagrabien. „Ecclesia S. Trinitatis in Viszoka. (Parochus) Nicolaus Mares¬ sich, glagolita, scientia necessaria alias commode inslructus". Visitatio can. Archid. Komlek; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogroslužie u Hrvat¬ skoj, 1904, 83. 115. 1641, Preseka, Lovrečina et Pribiče Zagrabien. ,,Ecclesia S. Petri et Pauli in Priszeka. Georgius Maraszovich, glagolita-qui simul etiam Lovrechinam tenet.-Erat quoque ‘n domo-juvenem quemdam glagolitani, quem ipse ordinari hoc anno curaverat, et iam in archidiaconatu Goriczensi in Pribiche pa- r ochum ageret“. & Visitatio can. Archidiaconi Kemlek; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Brvatskoj, Zagrabiae, 1904, 83. JELIČ, FONTES, Pars II. 3 34 Fontes Liturgiae 116. 1641, Verbovec Zagrabien. „Ecclesia S. Viti in Verbovecz. Mathaeus Szuchich, glagolita, qui dicitur a parochianis bonae et exemplaris vitae — — Missam quo- que coram me sua lingua legit more romano, satis bene“. Visitatio oan. Archidiaconi Kemlek; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 83. 117. 1642, Zaprudje Zagrabien. Ecclesia' S. Oiarae in Zaprudje. Parochus Franciscus Kučič, Dal- mata, glagolita. Visitatio can. Arcbicl. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 83. 118. 1642, Kraparsho Zagrabien. „Ecclesia S. Crucis in Kravarska. (Parochus) Petrus Perusich, Dalmata, (glagolita) 11 . Visitatio can. Archid. Cathedralis, Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 83. 119. 1642, Zagrabiae. Synodus dioecesana Zagrabiensis, non obstantibus statuto Con- cilii Provincialis Hungarici Tyrnavae anno 1630 celebrati ac decreto Urbani P. VIII anno 1635 lato (cfr. N. 98), ritum antiquissimum Za- grabiense conservare decrevit. Tkalčič, Stari bogoslužni obred u stolno; crkvi Zagrebaokoj, in ephemeride Katolički List, 189B, N. 23-27. 120. 1643, 23 Julii, Ragusii. Archiepiscopus Ragusinus .... Larizzi in relatione ad S. Sedem refert, quum Gollegium Ragusii ab episcopo Tribuniensi Thoma Budi- slavič fundatum visitaverat sex alumnos et sacerdotes lingua vetero- slavica celebrantes adinvenerit, et quod: „prohibui sacerdotibus celebrare lingua illirica missam absque licentia S. Gongregationis. “ Dr. K. Vojnovič, Crkva i država u dubrovačkoj republici, Rad Jugoslaven- ske Akademije, Zagrabiae 1904, vol. CXIX, 139. 121. 1643 , 16 Septembris, Romae. Methodii Terlecki, episcopi Ghelmensis et Belcensis, a S. Con- gregatione Propagandae Fidei expresse deputati, testimonium de Psalterio, in Breviario Glagolitico ab eadem S. Gongregatione impri- Glagolito-Romanae XVII. s. 35 mendo ad Vulgatam, quantum phrasis Illyricae purae linguae, paleretur, a p. Raphaelo Levakovič Ordinis S. Francisci Minorum do Observantia provinciae Bosnensis et Groatensis accomodato. Textus originali® apud Assemani Kal. Eccl. Un. IV, cap. §. 8 p. 116; Ginzel, Codex, 97 ; Prodan, Borba za glagolicu, Prilog B, 124 s. 122. 1644, 4 Odobriš, TJconi. Introducitur in possessionem abbatiae SS. Gosmae et Damiani O. S. Benedicti in monte Tkonensi Jadrensis dioeceseos abbas comen- datarius Stephanus Gradi, postquam in eadem ecclesia litterae aposto- licae sub dato Romae 22 Aprilis 1643 monachis „Illyrico idiomate" explicatae sunt. Cfr. Jelic, Arbiv Rogovske opatije in ephemeride Viestnik hrv. arheol. dr. NS. III (1898), 86. 123. 1644, Petenen. Antonius Marentinus episcopus Petenensis in relatione Visitationis ad Liraina Apostolorum S. Gongr. Goncillii de statu dioeceseos cer- tiorem reddens, refert: „Populus UIyrica lingua utitur, aliqui tamen etiam Italicam co- lunt. — Sacerdotes omnes, unico excepto, missas Latina lingua cele- brant, hactenus Illyrica, quod ut omnino excludatur, non admittuntur ad Sacros Ordines qui non callent bene latinam". Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Crncicianum anni 1892. 124. 1631 — 1645, Parentin. In dioeceseos Parentinae Visitatione Generali Oanonica: „Villa- nova sia comprato un messale latino et un altro slavo et un schiavetto.“ Excerpta ex Visitationibus Generalibus Canonicis episcopi Rogeri Tritonii Pesante, La liturgia slava, 126. 125. 1645, Parentin. In Visitatione Generali Ganonica dioeceseos Parentinae episcopo Joanni Baptistae de Giudice, interrogati respondent: Andrea Pert, Pievano in Pisinvechio: „ Ha vere il Scrutinium, Breviario e Messale 11 . Parroco di Sbandati e Zuane Sincich Pievano di S. Giovanni di Sterna: „Non haver allri libri per studiare se non un Messale, Bre¬ viario et Scrutinio sclavonico". 36 Fontes Liturgiae Capellano Sgombich di Sbandati: „Non haver altri libri, se non le Vite dei Santi, Breviario Illyrico et un Iibretto cirilliano“. Parroco di Caroiba Bubanovich: „Haver alcuni libri di mano illiricamente come anco alcuni stampati nel carattere di S. Cirillo continenti le prediche delle Domeniche deH’anno“. Archivum epis. Parentinum, Ms. Acta Visitationis Generalis I. B. de Giudice. 126. 1645, OJcič s. Maria Zagrabien. „Ecclesia s. Maria in Kliuka Okich, Missale glagoliticum" Visitatio Arehid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogo¬ služje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 83. 127. 1645, Krašiči Zagrabien. Georgius Tkalčič glagolita plebanus in Krašiči. Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Za¬ grabiae, 1904, 83. 128. 1647, 15 Junij, Parentii, Joannes Baplista de Judice episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Goncilii de statu dioe- ceseos certiorem reddens, refert: „In aliquibus ecclesiis parocliialibus lllyrico etiam idiomate di¬ vina celebrantur“. Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Crncicianum anni 1892; ubi animadvertitur eadem ab eodem episcopo 1659 et 1665 relata esse. 129. 1647, Ozalj Zagrabien. In Ozalj Zagrabiensis dioeceseos parochus Matlhaeus Rajkovič glagolita. Lopašič, Oko Kupe; Korane, Zagrabiae 1895, 198. 130. 1648, Februarii, Romae. Innocentius papa X approbat reformationem typicam Breviarii Glagolito-Romani a R. Levakovič et M. Trlecki peractam et a S. Con- gregatione Propagandae Fidei edilam, ad usum Illvricarum gentium longe lateque per Europam diffusarum. Romanum Pontificem, cui ex dispositione divina ornnium Orbis Ecclesiarum cura incumbit, sedalo dccct invigilare, ut cuncta ad Ga- Glagolito-Romanae XVII. s. 37 tholicam fidem, divinumque cultum pertinentia, rite recteque in Ec- elesiis praedictis peragantur; et praesertim ut sacrae Scripturae et alii Godices, qui fidei cultusque hujusmodi fundamenta, sacras preces, laudibus gratiisque Deo persolvendis, continent, quocumque tempore, vel idiomate, aut charactere conscripti sint, mendis atque erroribus plane careant, illisque omnino expertes ab omnibus habeantur. Quum igitur Illyricarum gentium, quae longe lateque per Europam diffusae sunt, atque ab ipsis gloriosis Apostolorum principus Petro et Paulo po- tissimum Christi fidem edoctae fuerunt, libros sacros jam inde a D. Hieronymi temporibus, ut pervetusta ad nos detulit traditio, vel certe a pontificatu fel. rec. Joannis Papae VIII. praedecessoris nostri, uti ex ejusdem data super ea re epistola constat, ritu quidem Romano, sed idiomate Slavonico, et charactere S. Hieronymi vulgo nuncupato con- scriptos, opportuna racognitione indigere compertum sit: nos rec. mem. Urbani Papae Vili. etiarn Praedecessoris nostri, qui Missale Illjtricum emendatum juxta nuperrimas illius reformationes charactere Hierony- miano, ac lingua Slavonica typis vulgari mandavit, vestigiis inhaerentes de venerabilium Fratrum nostrorum S. R. E. Cardinalium, negotio pro- pagationis fidei per universum Mundum praepositorum consilio, vene- rabili fratri Raphaeli Archiepiscopo Achridae seu Prima Justinianae, mandavirnus, ut Breviarum Ulyricum, ante annos centum impressum, recognosceret, et ad formam Breviarii Romani Latini nuper a praedicto Urbano Praedecessore reformati in praedictam linguam Slavonicam redigeret. Quod quum idem Raphael Archiepiscopus diligenter prae- stiterit, dictumque novum Breviarium Illyricum a peritis praedictae linguae, et in sacris litteris edoctis viris comprobatum fuerit: idciro nos motu proprio, ac ex certa scientia et matura deliberatione nostris, deque Apostolicae polestatis plenitudine, de simili praedictorum Fra¬ trum nostrorum consilio, Breviarium praedictum tenore praesentium confirmamus et approbamus, typisque mandari jubemus. Breviarium Romanum Slavonico idiomate jussu SS. D. N. Papae Innocentii X editum, typis S. Congregationis Propagandae Pidei Romae: Ofr. Assemani, Kal. Eccl. Uri. I, Romae 1755, 118. 131. 1648, Romae. Typis S. Congregationis Propagandae Fidei secunda editio Mis- salis Glagolito-Romani, iam a. 1631 editi [Cfr. N. 87]. Ljubic, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I. 42. 132. 1648, Tyrnavae. Concilium Hungaricum Provinciale iterum Tyrnavae 1648 cele- bratum, contra decretum Synodi Zagrabiensis diocesanae anno 1649 celebratae de conservando antiquissimo ritu Zagrabiensi, protestatur. Tkalčič, Stari bogoslužni obred u stolnoj crkvi Zagrebačkoj, in epliemeride Katolički List 1895, N. 23—27. 38 Eontes Liturgiae 133. 1649 , Aemonien. Episcqpus Aemoniensis Jacobus Philippus Tommasini in Visita- tione Generali canonica in Verteneglio: „Che sia comprato un Messale schiavo [Slavo] per il servitio della Ohiesa et un schiavetto per il detto servigio; e questo in termine di otto inesi aliter sia portato il Santissimo Sacramento da questa chiesa in un’ altra“. Pesante, La liturgia slava 129, 139. 134. 1623 — 1649 , Tragurii. Pax Jordanus in opere „Elucubrationes“, dum episcopi Tragu- riensis munere 1623—-1649 fungeretur, composito, tam de usu com- muni vigenti liturgiae Glagolito-Romanae in Dalmatia et aliis regionibus, quam de usu linguae vulgaris in Epistola et Evangelio missa Latina durante, ex Joannis P. VIII concessione derivatis, testatur. certe apud nos in Dalmatia concessio Joannis VIII, est in viridi observantia; et ubi more Romano divina celebrantur officia, Epistola et Evangelium Illyrico idiomate populo interpratantur omnibus Dominicis diebus et festivis; nec non in Quadragesima, Vigiliis et Qua- tuor Temporibus; alibi vero tota missa et officia praefato idiomate celebrantur, prout et in multis aliis regionibus. Et sane usus jam dictus interpretandi uberes producit fructus in populo, et praedicta omnia sub expresso S. Sediš Apostolicae beneplacito praestentur, quae etiam pro sua materna incomparabili benignitate miserijs istarum partium compatiens, praeter alia subsidia, Missalia, Breviaria, Ritualia, et hu- jusmodi propriis sumptibus impressa, liberaliter egentibus impertitur". Pacis Jordani Vincentini Episcopi Traguriensis, Elucubrationes diversae; I De Re Sacra, Venetiis typogr. Bellomana 1693, Lib. II, Tit. I De Sacrificio Mis- sae, n. 335. 135. 1647-1649, Absoren. Ex actis Visitationis Canonicae dioeceseos Absorensis ab archi- diacono Jadrensi Valerio de Ponte peractae omnes ecclesias foraneas eiusdem dioeceseos liturgia Glagolito-Romana usas fuisse patet. Decretum pro clero foraneo : „dovra mostrare le Bolle et possessi o altri documenti pubblici delle loro Pieve Parochie, Gure ed altri benefizi che possedessero; le lettere testimoniali degli Ordini e le licenze di poter confessare, se fossero confessori, il Rituale Romano illirico, la Dottrina Christiana. Ordine da tenersi coi foranei : si facciano leggere caratteri latini. Ordini per le ville di Lussin Grande e Piccolo. — Alli sacerdoti, che non- hanno imparato fin hora legger caratteri Latini, le si proroga il termine ancora tre mesi a doverli imparare; siche a suo tempo sa- Glagolito-Romanae XVII. s. 39 ranno di rmovo esamioati, altrimenti si sospenderanno a celebrazione Missae. Si provvedan di Breviario illirico riformato, del Rituale illiro.“ Idem decretum latum ešt, cappellano de Belej, sacerdotibus Los- sini Maioris et Minoris, Neresine, Beli, Susak. „Decreti particolari per Lubenize“, ex quibus patet ecclesiam hanc glagoliticam esse, parochum tamen ob imperitiam litterae slavicae, missam latinam legere; capellanum autem glagolitice. „Decreto per Unie: L'amministrazione dei Sacramenti ed altri ordini il culto della Ohiesa e delia disciplina ecclesiastica, dovra farsi in conformita degli Ordini comuni, dei quali il capelanno dovra pigliar copia del contenuto illirico, termine un mese“. Ex subscriptionibus actorum hos sacerdotes glagolitas esse patet: 1) plebanus Beli cum capellanis ‘et sacerdotibus loči; 2) omnes sacerdotes Lossini Maioris et Minoris; idem curatos: 3) Dragozetič, 4) Ostrine, 5) S. Martini, 6) Cunski, 7) Puncta Grucis, 8) Susak, 9) Unie, 10) Belej, 11) S. Jacobi cum quatuor sacerdotibus; 22) Capel¬ lanum Lubenice. Visitatio foranea dioeceseos Absorensis annis 1647 et 1649, a Valerio de Ponte Jadrensi Archidiacono peraota. Ms. authenticum in Archivo episcopali. Veglensi, p. p. 1, 2, 11, 195, 292, 298, 300, 302, 305 et passim; Cfr. Fariati, Illy- ricum Sacrum, V, 218. 136. 1649, Petrianac Zagrabien. „Ecclesia S. Petri in Petrianecz. Parochus Thomas Duimovič Dalmata“, (glagolita). Visitatio Can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 83. 137. 1648, Okič S. Maria et Gorica S. Maria Zagrabien. In ecclesia s. Mariae de Okič parochus Georgius Rajkovič, gla¬ golita ; Liber glagoliticus unus. Visitatio Can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 83. 138. 1649 , 00. Sandor. apud Ornlj Zagrabien. Plebanus ecclesiae Omnium Sanctorum apud Ozalj Joseph To- gunac glagolita. ^ Collectio Lopašiciana; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, 139. 1630—1649, Brckovljani Zagrabien. „Eeclesia s. Brictii in Bosiaco. Mathias Svaglich, glagolita. lau- datur a parochlanis. Glagoliticum suum missale habet“. Visitatio can. Archid. Cathedralis Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 40 Fontes Liturgiae 140. 1642 — 1649, Kupinac Zagrabim. „Ecclesia b. Virginis Mariae in Kupinacz. Petrus Ivichievich, gla- golita-qui a parochianis de vita honesta et officio divino laudem habet. — Habet librum Rituale lingua Illirica. 11 Fisitatio Archid. Cathedralis 1642, et Visitatio Canonica 1649; Cfr. Tkal¬ čič, Slavonsko begoslužje u Hrvatskoj, Zagreb, 1904, 83. 141. 1650, Tergestin. Episcopus Tergestinus Antonius Marentinus in relationo Visita- tionis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens refert: „Parochia Ternovae, patronus est S. Petrus Apostolus filiales numero 34, [nune in Labacensi dioecesi] — regitur a Reverendo Pietro Abramich non ea qua cuperem diligentia, licet duos coopera- tores vices utcumque adimpleat suas, praeler hos duos aliosposset, quorum primus in Prem Guratum agit sub titulo S. Jacobi Apostoli, alter vero in Poterai [Podgradje], qui aliam linguam praeter Illiricam sive Glagoliticam non callet, et tali celebrat et Sacrarnenta administrat. — Draguch parochia Sanclam Grucem colit, habet parocliiam R. An- drcain Matcovich, utcumque idoneum, aetatis 90 annorum [qui] Illi- rico sive Glagolitico idiomate Missas celebrat et Sacrarnenta ministrat. — Savignacho parochia S. Georgij martyris patrocinio gaudet, paro- chum Matheum Marconaz habet, virum sufficientem cum cooperatore linguam Glagoliticam callente". Authenticum in Archivo S. Congregationis Ooncilii, in Tabulario Vaticano juxta apographum Crncicianum anni 1892. 142. 1650, Parentii. In Synodo dioecesana Parentina tempore episcopi Joannis Bap- tislae del Giudice celebratae animadvertitur cap. I, quod „molli e quasi la maggior parte delli Curati, specialmente delle Ville non sarmo ne intendono non pur la latina, rna neanco la volgar lingua italiana"; hac de causa episcopus, ut versio illyrica professionis fidei peificiatur et interdum Sacerdotes Illyrici per interpretem professionem fidei faciant, statuit: „Cap. VI Delli Sacrarnenti in Generale. — Non si usi altra ma- teria ne cerimonie ne’ riti nell’ administratione dei Ss. Sacrarnenti che la consuela e deseritta nel Gerimoniale e Rituale Romano, considerar, et avvertir molto bene i Schiavi [Slavi] a conformar in tntto e per tutto le loro Cerimonie col Rito Romano”. Synodus Dioecesana Parentina anni 1050, Venetiis 1653; Cfr. Pesante, La liturgia slava, 120, 121. GTagolito-Bomanae XVII. s. 41 143. 1650-c ., Jadren. Valerius de Ponte Archidiaconus ac Viearius Archiepiscopalis ac Capitularis, liturgiam Glagolito-Romanam in Jadrensi Dioecesi sua ac- tate vigentem sic describit: „Dioecesis Jadrensis patet in circuitu una cum insulis ad Centura circiter millia passum. Triginta sex habet parochias, Tredecim in con- tinenti, reliquas in insulis adiacentibus positas, quae praesbyteris idio- matis Illyrici per concursum conferuntur, quorum regimine sacramenta populo administrantur ac religionis ratio edocetur. Privilegiran cele- brandi divina officia idiomate Illyrico, seu potius slavo, concessum fuit a PP. Joanne VIII. Svetopulcro, principi Moraviae, ut retert Baronius ad annum 880 Tom. X. Annalium.“ Farlati, Illyricum Sacrum, V, 12. 144. 1650-c ., in Istria. In Istriam novi habitatores ex terris croaticis imigrant vel cum suis saeerdotibus glagolitis vel Glagolitam expetentes; ita ut in villis Istriae liturgia slavica propagari denuo coepit. Bartoli, La liturgia slava nell’ Istria, Parenzo 1893, p. 63, ad dissertationem T. Caenazzo I Morlacchi nel territorio di Bovigno, in Atti II (1885) p. 136, 139 et 0. De Franceschi L’ Istria, note storiche p. 365, n. 3. 145. 1634—1650, Jakuševac Zagrabien. In Jakuševac Zagrabiensis dioeceseos parochus Vincentius Jeličič vel Jelačič glagolita. Barle, Archid. katedralni; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 82. 146. 1650, 27 Februarii, Mahično Zagrabim. Bartholomaeus Tonkovič glagolita in plebaniam ad B. Virginem Mariam in Mahično institutus, iuramentum croatice facit. Liber Juramentum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hr¬ vatskoj, Zagrabiae, 1904, 84. 147. 1650, Stubica Gornja Zagrabien. In capella s. Mathiae in Stubica Gornja Zagrabiensis dioeceseos Missale glagoliticum. Visitatio Can Zagrabiensis; Cfr Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat¬ skoj, Zagrabiae 1904, 84. 4 2 Fontes Liturgiae 148. 1651, 4 Aprili s, Kupčina Zagrabien. Bartholomaeus Tonkič glagolita in plebaniam s. Mariae Magda- dalenae in Kupčina Zagrabiensis dioeceseos institutus, iuramentum croatice faeit. Liber Juramentum Zagrabiensis ; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hr- vatskoj, Zagrabiac, 1904, 84. 149. 1652, 9 Novembris, S. Križ Zagrabien. Michael Pavon glagolita in plebaniam S. Crucis Zagrabiensis dioeceseos institus, juramentum croatice faeit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 84. 150. 1653, 5 Januarii, Karlovac Zagrabien. In Missali glagolitico, quod in Bibliotheca „Sbor duhovne mla- deži“ Zagrabiensi asservatur, sacerdos Simeon Stanič glagoliticam adnotationem de rigore hiemis conficit. Bibliotheca „Sbor duhovne mladeži" Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 84. 151. 1653, Januario, Vrbovce Zagrabien. Philipus Sikiri plebanus S. Viti de Varbova glagolita, coram Za¬ grabiensi episcopo' juramentum croatice faeit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 84. e J 152. 1653, 25 Maii, S. Križ de Ozalj Zagrabien. Nicolaus Šerbič glagolita in plebaniam S. Crucis de Ozalj insti¬ tutus, juramentum croatice faeit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 84. 153. 1653, Ozalj Zagrabien. Parochus iz Ozalj Zagrabiensis dioeceseos Georgius Katič glagolita. Lopašič, Oko Kupe i Korane, 1895, 193. 154. 1654, Segnen. Episcopus Segne et Modrusiae Petrus Mariani. „Botnae accusatus fuit apud Sacram Congregationem, quod usuin linguae Illjricae, sive Grlagolito-Romanae XVII s. 43 Slavonicae ab sacris arcere, proscribere, et omnino abrogare vellet; ob eamcjue causani [litteris S. Congregationis 14 Aprilis 1654] raepre- hensus est, ut a veteri consuetudine movenda, rebusque novandis ab- stineret. Hanc accusationen egregie diluit, et nihil aliud šibi propositum fuisse declararit, nisi ut clerici et presbyteri cum Illyrico sermone studium etiam, cognitionemque latinae linguae maxime necessariam ecclesiae et dioecesi Seniensi, conjungerent. Haec ille in suis litteris ad Cardinalern Praesidem Sacrae Congregationis”. [Flumine 5 Septembris 1654]. Eminentissime et Reverendissime Domine Domine et Patrone Colendissime. Litteras Eminentiae Vestrae datas ab Urbe die 14, Aprilis cur- rentis anni, nune primum die 30. Augusti mihi exhibitas cum summa reverentia et veneratione accepi; ita ille vir bonus, qui personam meam apud Eminentiam Vestram, et apud istam Sacram Congrega- tionem detulerat quasi ego usum Illyricae linguae tollere et abrogare de faeto intenderim, exhibere mandata Eminentae Vestrae aliquod mensibus hic apud se detenta vel timore male narratae rei, vel alia šibi consueta praerogatione ductus, retardavit. Profiteor igitur sincere et candide coram Eminentia Vestra et ista Sacra Gongregatione, me nunquam intentionem huiusmodi tollendorum nimirum Illyricorum exercitiorum aut habuisse, aut babere; illud vero non inficior me ho- rum meorumque Sacerdotum ruditate et suprema litterarum inscitia, qua laborant, inductum, ut scholas parvulorum latinas in singulis pa- rochiis erigerem, quatenus hoc adjumento deinceps possint tantisper ad majorem rerum spiritualium cognitionem hi rudes, et omni cogni- tione divinarum rerum privati Sacerdotes et populi, ad Dei et eccle¬ siae gloriam, propriamque salutem assurgere. Non incongrue autem, quantum mihi quidem videtur, existimavi et Latinam linguam et Do¬ ricam, earumque exercitia simul in iisdem hominibus et ecclesiis stare, et se mutuo compati posse; nam et in hae ipsa civitate Fluminensi, ex qua seribo, olim mea memoria, omnes Sacerdotes Illyricis solum, et vix aliis exercitiis utebantur; nune utriusque adeo laudate et glo- riose excellant, ut et Illyrici, et simul sint Latini; ipsaque Illyrica exercitia prorsus mušice, et a concentum numerose decantent, cum gloria gentis, et civitatis ornamento. Accedunt et hac summae sequen- tes causae, quae necessariam in ecclesiasticis reddunt latinae linguae cognitionem in partibus Plungariae subjectis; quod nimirum generalibus in diaetis ecclesiastici viri, et mea ipsa dioecesis locum et vocem habeat; quod ius, et religionis eatholicae ob votorum augmentum utilitas, sine latinae aliqua linguae notitia per meos retineri, et conservari nulla via aut modo potest. In comitiis enim illis publicis quotquot comparent ecclesiastici, tot viros doctissimos et sapientia claros est censere, non hos hujusmodi, quales haetenus fuerunt non solum re, sed et loqufela carentes, agricolis potius habitu corporis pares, non Sacerdotibus si- miles. Alterum est, quod mea quoque dioecesis sigi Hum, lidem digni- 44 Fontes Liturgiae tatis apud nos vocatum, recentibus comitiis a regia Maiestate et regno obtinuerit, quo per veterem totius Sacrae Ooronae, ab ipsis Sanctis- simis regibus derivatam consuetudinem, potissime juridicarum litte- rarum scripturae, et acta saecularium magnatura, et notabilitatum, nori alia, quam Latina lingua scripta firmentur, et per ecclesiasticos ipsos expediantur; quae latinitatis si absit cognitio, necesse est tara decoro, imo etiam suo tempore, et circumstantiis utili privilegio meam eccle- siam privari. Ulterius, si quod Deus avertat, pars haeretica Hungariae aliquando in tantum praevaleret, ut liberum exercitium eorum irreli- gionis etiam in Sclavonia et Oroatia, quod in publicis comitiis toties, et non adeo pridem tentarunt, concedi deberet; necessum naturali modo esset hanc meam omni ex parte rudem dioecesim, quasi uno quodam ictu, momento temporis in catholica flde concidere et interire ; ne nune doctrina aliqua sacrarum litterarum, vel ejus notitia resistente. Cuius contrarium prorsus est in universa Hungaria, et hinc mihi vicina sub alio praelato Sclavonia: quibus in locis non solum praelati et Capitula, sed etiam parochi et capellani optimarum litterarum Philo- sophiae et Theologiae sunt passim periti, et in sacris concionibus, aliique exerciliis, spiritualibus apprime experti, ut quasi \idere sit tot sapientes, quot Presbyteros, et quot Canonicos tot Doctores. Mea vero Dioecesis unica ex omnibus totius regni in obscuro litterarum, et te- nebris obruta, ac sopita propler ignorantiam errorum matrem, meo sunimo dolore et afflictione delibescet, in qua per huiusmodi Sacerdotes et parochos pure Illyricos sacrae conciones et exhortationes nec fieri possunt ob inscitiam, nec ad praesens fiunt; sed neque ex talibus ulli ad sacras confessiones audiendas reete, uti opportet, assumi, nisi propter summam necesitatem valent; exemplo claro, quod non rnultos ante hinc annus, certus in mea dioecesi a 60. annis parochus inventus fuerit absolutionis formulam nescisse, quanto minus cempetenti modo poe- nitentis substantiam, et confessionem discernere. Latinitas porro adeo communis, et in tantum diffusa toto Hungariae regno existit, ut eam non solum majores, et Doctores, viri ecclesiastici et saeculares, verum etiam ipsi passim mechanici callere visantur; quanto magis illas his quoque in nostris locis Presbyteris et ecclesiasticis convenientior, et necessaria est; Eminentiae Vestrae, et aliis Eminentissimis Patribus dijundicandum relinquo. In eo etiam atque etiam instanter supplicans Eminentiis Vestris, ut quando majus aliquod IIlyricum opus typo com- mittere intendant, reddamus prius nos residentes Episcopi de eo cer- tiores, qui nostrarum ecclesiarum necessitates et vulnera manu palpa- nus; sit enim alias, ut per aliquorum suggestiones (norit Deus ad quos illorum particulares fines, forte etiam promotiones) talia suggerantur, quae aerarium Sacrae Gongregationis non modice minuunt, paucum autem, vel nullum in rebus spiritualibus efficient fructum; supponen- dum enim certo est Sacerdotes Illyricos raros, vel vix aliquos šibi hujusmodi librorum lectionibus et exercitationibus daro, quia hi nun- quam assueuerunt discere, nec habitum discendi habui; utpote qui post assecutionem simplicis lecturae Breviarii, et Missalis, totos se agricul- turae, vineLis, et hujusmodi aliis rebus dederunt. Hace habin, quae ad Glagolito-Roman ae XVII. s. 45 gratiosum praeceptum Erninentiae Vestrae qaatn obseqaiose et humi- liter referrem, exoptans a Sumrao Deo Erninentiae Vestrae oranem felicitatem. Datum Flumine S. Viti die 5. Septembris 1654. Erninentiae Vestrae humillimus et devotissimus servus Petrus Mariani Episcopus Segniensis et Modrusiensis. Farlati, Illyricum Sacrum, IV, 144. 155. 15 Junii, Parenlii. Joannes Baptista de Judice episcopus Parentinus m relatione Visitationis ad Limina Apostolorum, S. Congregationem Goncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: . post Synodum, quam lingua Italica typis traditam Parochis meis tam Latini quam Illirici idiomatis pro eorum faciliori captu do- naveram, postque tertiam generalem Dioecesis visilationem ad praesens esse refeverans“. Authenticum in Archivo S. Congi'. Conoilii in Tabulario Vaticano; juxta axcerptum Crncicianum anni 1892. 156. 1655, 26 Decembris, Justinopoli. Baldasar Corniani episcopus Justinopolitanus in relatione Visita¬ tionis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Constat omnino parva haec dioecesis urbe hac Justinopoli; — duobus oppidis Pirano et Insuia; tredecimque pagis, neque amplis, neque populosis; ubi agrestes, sane rudes, lingua Illyrica utuntur, non pura, nec culta, sed notha spuriaque. Nomina pagorum barbarica scripluque ac pronuntiatu Italis ardua, lubens hic praetermitto.- Et qui curatn in iis agunt presbyteri, non eas in titulum accipiunt, sed veluti capellani sunt ad nutum amovibiles. Iiujusmodi sacerdotes Latine nesciunt, sed ne Italice quidem, nisi semibarbare atque intricate loqui norunt. Neque vero rerum ecclesiasticarum sunt admodum gnari. 1’amen ob tenuitatem beneficiorum sermonisque Illyrici necessitatem cogimur iis uti... “ Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticg.no ; juxta excertum Crncicianum anni 1892. 157. 1605 — 1655, Zumesco Parentin. Sacerdos Lubrovac in immissione in possessionem beneficii curati Zumesco dioecesos Perentinae emittit professionem fidei: „in lingua Illirica, cum Italice loqui perfecte nescierit de verbo ^d verburn interpretando Adm. R. P. Def. Antonio Ausserensi Guar- 46 Fontes Liturgiae diano Monachorum S. Andrea in Scopulo prope Rubinum Ordinis Minorum de Observantia. 11 Joannes Seorcovich in immissione in possessionem beneficii cu- rati S. Vitalis e Gerion dioeceseos Parentinae emittit professionern fidei: „in lingua Illirica, cum Italice loqui prefecte nescierit, de verbo ad verbum interpretando R.do Marco Zudiscovich, Plebano Collegiatae Ecclesiae S. Sophiae de Castro Duorum Castrorum". Arehivum episcopale Parentinum, Ms. Diversorum episcopi Lippomani 4 a. 1605 ad 1655; Cfr. Pesante, La liturgia slava, 118 s. 158. 1656, 16 Novembris Parentin. , Episcopus Justinopolitanus Baltassar Gorniani in Visitatione Ge¬ nerali Ganonica: f . Gostabona parrochus don Giorgio Gregorich: Adest Missale Ro- manum et more romano actenus celebratum est. Praesens Parochus primus attulit slavonicum et cum eo celebrat, qui novus abusus om- nino est tollendus. »Carcauzze, Michele Voch Plebanus: Interrogatus, ; ,Se Gelebri alla Romana in lingua latina; Rispose: Dico la Messa in schiavo [Slavo]. Gogitando quomodo per totam Dioecesim restituenda sit Missa latina prout antea erat ne contagio serpat per alias Villas.“ ArcMvum episcopale -Justinopolitam, Acta Mss. episcopi B.a Corniani vol. unicum 1653—1660; Pesante, La lingua liturgia slava, 131. 159. 1657, 19 Februarii, Pribiči Zagrabim. Andrea Dujmovid glagolita in plebaniam de Pribiči institutus iuramentum coram episcopo Zagrabiensi croatice facit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužbje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 85. 160. 1657, 30 Maji, Radoboj Zagrabien. Thomas Pribas glagolita plebanus in Radiboj Zagrabiensis dioe¬ ceseos coram testibus croatice jurat. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, SlavenSko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 85. 161. 1657, 11 Decembris, Plešivica Zagrabien. Petrus Ivičevič glagolita in plebaniam sv. Georgii sub monte Pleševica institutus, juramentum coram episcopo Zagrabiensi croatice fdcit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalč;6, Slavonsko bogoslužij u Hrvatskoj, 1904, 84. / Glagolito-Romanae XVII. s. 47 162. i658, 23 Aprilis, Justinopoli. Baltasar Corniani episcopus Justinopolitanus in relatione Visita- tionis ad Limina Apostolorum S. Sedem de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „.... in hac provincia, ubi sacerdotes admodum pauci iique idiote, male instituti, linguarnm omnium, praeterquam Illyricae, ignari — — Verbi Divini audiendi omnes universim cupidi, quod ego quo- tidie ubique praedicavi, tametsi, eum italice loquerer, et Latina Italice interpretarer, non usquequaque intellectus,;non enim Italice nisi im- perfecte sciunt." Authenticum in Arohivo S. Qongr r Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Crnoicianum anni 1892. 163. 1658, Fočae Bosnen. Qvoniam in Bosnia usus est, ut diebus festivis aliquae partes missae, videlicet: Gloria, Epistola, Evangelium, Passio et Pater Noster, cantentur primum latine dein et slavice, iuxta antiquam consuetudi- nern, et hac ratione sacer ritus nimium protractus saepe impediat, alias s. functiones necessarias, fr. Joarines a Foča sacerdos ordinis s. Francisci eiusdem provinciae Bosnae orat facultatem: ut deinceps dictis diebus festivis possit in missa solemni praedictae partes: Gloriae in excelsis etc. solum in lingua vulgari cantari, quemadmodum id et fra- tribus provinciae Dalmatiae concessum est. „Beatissimo Padre. Oorrendo uso antico nella provincia di Bosna Argentina, soggetta intierainente al dominio turchesco, di celebrarsi cola it sacrrificio della messa in tutti gli giorni festivi doppiamente da sacerdoti di quel paese, cioe nel latino consueto e nel volgare illirico, iradotto da S. Girolamo e da S. Cirillo, e gia determinato dalla Santa Sede Apostolica, in quello che appartiene alla „Gloria in excelsis Deo“, all’„Epistole, Vangeli, Passione, Čredo et Paternoster 1 ', in questa ma- niera: prirno si dice latine „Gloria in excelsis“, e poi subito si torna a dir volgare, e poi seguitano le orationi et epistola latina, e poi la tornino a dir volgare, et cosi 1’ evangelio etc., uno dopo 1’ altro, sia longo quanto si sia, etiamdio la passione delle Palme si legge due v olte, pritno latine e poi volgare; — rappresenta humilmente prostrato a santissimi piedi di V. B. fra Giovanni da Foccia sacerdote deli’ or- dine minore osservante del P. S. Francesco della detta provincia, le difficolta in esperienza s’incontrano in cosi lunghe funzioni, e sono: Che essendo tenuti quei sacerdoti religiosi per obbligo della ioro pro- fessione di recitare 1’ ufficio divino, e di celebrare la santa messa juxta ritutn S. Romanae ecclesiae, gli convien leggere latinamente, come sta prescritto nel messale romano ; poiche hanno cura d’anime, Jion essendo altri sacerdoti, che loro Minori Osservanti, celebrano per piu in aperta campagna, ove spesse volte sovraštano pericoli di 48 Fontes Liturgiae pioggie, innondationi, d’ incursioni nemiche di qae’ popoli Barbari, e necessita di araministratione sollecita di sagramenti a fedeli ne’ rigori del verno e ne’ bollori d’ estate, oltre 1’ obbligo d’ annunciare anche le feste, le indulgenze et i suffragi di santa ehiesa nell’ offertorio, ne siegue, che molte volte siano astretti que’ popoli semplici e divoti par- tire che si complino le funtioni, e che il sacerdote anch’ egli sia forzato mutilare il sacrifizio, o malamente ultimarlo. Per tanto supplica 1’ ora- tore la somma clemenza della S. V. degnarsi dispensare a sacerdoti della prenominata provincia di Bosna Argentina, che basti loro il ce- lebrare solaraente nel volgare illirico, — non si tratta di introito, Orationi o Sacri Canoni, ma solamente nell’ esposto di sopra, cioe di „Gloria in excelsis“ etc. gia usato ab antiquo, corae pure concesso a tutti gli sacerdoti della provincia di Dalmatia". (Ommissis). Archivum S. Congregationes de Propaganda Fide, vol. 305, f. 60; Cfr. Ferdmedžin, Aota Bosnae, p. 489 n.o 1429. 164. 1659, 17 Aprilis, Parentii. Joannes Baptista de Judice episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congregatiom Goncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, asserit: „Sarcedotes partim Latino partim Illirico idiomate celebrant di¬ vina". Authenticum in Arcliivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano ; juxta apographum Crnioianum 1892 anni. 165. 1644—1659, Lipnili Zagrabien. In Lipnik Zagrabiensis dioeceseos parochi glagolitae Martinus Gučič et Petar Semonovič. Lopašid, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 232. 166. Aprilii, Absoori. Statuta synodalia quoad Clerum Glagoliticum Absorensis dioe¬ ceseos. Decreta huius Synodi italica lingua pubblicanda „per intelligenza anco de semplici e perche quasi tutti gli Ecclesiastici Illirici 1’intendono„. „XVIII. Prohibiscono che si celebri senza la Tavola delle Secrete, dispensando non meno gli Illirici, che possino celebrare senza la Ta¬ vola, che in Venezia non si trova in lingua illirica, sino che si possi aver da Roma. Donniamo 1’ uso di alcuni Sacerdoti Illirici, che dovendo andar a celebrar la messa nelle Ghiese lontane dali’ habitato, ripongono l’ac- qua nel vino nelle loro abitationi, e di quello si servono poi all’Altare Glagolito-Romanae XVII. s. 49 senza aggiungervi altra acqaa, il che essendo contra il rito della Santa Ghiesa, li commandiamo“ etc. Acta. Synodi Absorensis a Joanne de ftubeis episoopo oelebratae ao tvpis edita Cardinali Dens patrono dedicata. Ofr. Farlati, Illyrioum Sacrum, V, ,220 ; Salata, L’ antica diocesi di Ossero e la liturgia slava, p. 101. 167. 1660, in Istria. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in dioecesi Justinopolitana, Pa- rentina, Aemoniensi ac Petenensi. Dioecesis Justinopolitana „exigua duobus tantum oppi^is conti- netur. Reliquae Parochiae tredecim sunt, et in his sacra Ulvrico idiomate celebrantur, quamuis incolae Italicam linguam non ignorent; tamen plerique ex Illyrico huc commigraverunt, ac proinde lingua Illyrica fere loquuntur.“ Dioecesis Parentina „ampla satis dioecesis est — — magna ex parte Illyrica utens lingua.“ Dioecesis Aernoniensis „perangusta est. Sunt in ea oppida tria et vici decem, in quibus omnibus sunt parochiales ecclesiae, quarum Parochi sunt Illyrici et Illyrica lingua dioecesanos instruunt.“ Dioecesis Petenensis. „Sacra plerisque in locis hujus dioecesis ob linguae Latinae imperitiam et sacerdotum inopiam HIyrico idiomate celebrantur. “ Ughelli, Italia Sacra, 1660, V. 102, 227, 380, 395, 470. 16S. 1661, mense Maji, Justinopolitan. In Visitatione Generali Ganonica dioeceseos Justinopolitanae epi- scopo Francisco Ženo praesentati sunt libri liturgici: „Corte d’Isola: Messali due: uno schiavo [Slavo] et un latino; Rituale in schiavo [Slavo]. Carchuzze: Messali Numero 4: un latino e tre schiavi [Slavi j un Rituale. S. Maria Villanova: Messali latini Numero tre e schiavi [Slavi] uno. Pedena: Messali quattro, due schiavi [Slavi] et due latini. Monte: Messali tre, uno de' quali in lingua schiava [Slava], un Rituale et un Scliiavetto. S. Pietro di Pason: Messali tre, uno schiavo [Slavo] et li altri due latini. Un Rituale et un Schiavetto“, Pesante, La liturgia slava, 132. 169. 1661, 1 Augusti, Justinopoli. Franciscus Ženo episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Goncilii de statu dioeceseos certiorem leddens, refert: „Sex alia monasteria seu Religiosorum conventus sunt in civi- tate — — Minorum Observantiae Tertii Ordinis S. Francisci, qui lingua JELIČ, FONTES, Pars. II. 4 50 Fontes Liturgiae Illirica sua exercent officia. — Reliqua dioecesis in quindecim parochias rurales dividitur quae a parochis partim titularibus et perpetuis, partim ad nutum amovibilibus gubernantur; universae tamen pauperimae. Cumque cultores Illiricae sunt linguae, Parochi, ut plurimum sunt rustici, et parum ad animarum Curam habiles, et saepe in errores in- cidunt. Quo fit, ut defectu et sacerdotum penuria, qui Illiricam linguam calleant, vel hujusmodi tollerentur, vel animadversio valde mitis evadat.“ Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta apojjraphum Crncicianum anni 1892. cfr. Curia episcopalis Tergest. Justinop. 170. 1662 , 28 Januar ii, Mahično Zagrabien. Nicolaus Laskovid glagolita in plebaniam B. Virginis Mariae in Mahidno institutus, juramenturn croatice facit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj. Zagrabiae, 1904, 85. 171. 1662, Mrežnica Zagrabien. Michael Sršid glagolita plebanus S. Petri in Mrežnica Zagrabiensis dioeceseos. Lopašič, Oko Kupe i Kovane, Zagrabiae 1895, 310. 172. 1662, Tergestin. Antonius Marentinus episcopus Tergestinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Concilii de slatu dioeceseos certio- reddens, refert. „In ecclesia PP. Societatis Jesu, quae est satis insignis et ampla, et singulis Dominici® et Festis diebus habetur Sclavonica concio horis matutinis." Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta apograpbum Crncicianum anni 1892. — Eodem modo et in relatione episcopi Jacobi II. anni 1684: „a Patribus Societatis (Jesu) in propria ecclesia smgulis diebus festiuis mane Sclavonica concio. 11 Ll. cc. 173. 1663, Flumine Polen. Episcopus Polensis capitulum S. Mariae castri S. Viti Flumine linguam slavicam in liturgia suprimere iubet. „11 vescovo di Pola rinnovo 1’ ordine di adoperare la liturgia latina, perrnettendo pero, che 1’ epistola ed il vangelo si cantassero in lingua illirica.“ S. Kobler, Memorie per la storia della liburnica citti di Fiume, Fiume 1898, I, 133. Glagol ito-Romanae XVII s. 51 174. 1664, 19 Januarii, MeJcušje Zagrabien. Nicolaus Laskovič glagolita in plebaniam s. Jakobi in Mekušje Zagrabiensis dioeceseos institutus, juramenlum croatice facit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 85. 175. 1664, Lubenicae Absoren. In Inventario ecclesiae parochialis Lubenicae anno 1644 confecto, libri liturgici glagolitici tantum recensentur: „Messali illirici 1, Rituali 2 Schiavetti 3 Breviario N. 2“ Inventarium in Arcbivo paroohiali Lubenioensi. 176. 1665, 2 Martii, Zagrabiae (Završje). Joannes Jakovač glagolita in parochiam s. Crucis in Zavrh, feudura comitis Petri Zrinski, coram episcopo Zagrabiensi, institutus, juramentum croatice facit. Liber Juramentorum Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 85. 177. 1665, 1 Julii, Parentii. Joannes Baptista de Judice episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de slatu dioeceseos certiorem reddens, asserit: „In universa Dioecesi partim Latino idiomate partim Illirico di¬ vina celebrantur 11 . Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta a pographum Crncicianum anni 1892. 178. 1665, Badoboj Zagrabien. „Ecclesia ss. Trinitatis in Radoboj. Parochus venerabilis Thomas ^lassich glagolita, vir bonde vitae.“ Visitatio can. Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 85. 179. 1666, Belec Zagrabien. „Ecclesia s. Georgii sub castro Belecz, Parochus Vincentius Jel¬ ačič, (idem ac in N. 145) glagolita. 1 ' r . Visitatio can. Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavenskobogosluži e u Hrvatskoj; Zagrabiae, 1904, 85. 52 Fontes Liturgiae 180. 1664 — 1666, Bednja Zagrabien. Gaspar Kremenič glagolita, capellanus in Bednja Zagrabiensis dioeceseos. Visitatio can. Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje a Hrvatskoi’ 1904, 85. 181. 1667 , Sophia in Bulgaria. Archiepiscopus Sophiensis Petrus II litteris ad S. Gongregationem Propagandae Fidei de statu dioeceseos referens, inter alia testatur: „duo millia fere Catholicorum milita ferventium pietate degunt Chiprovalii (in Bulgaria). Divinae liturgiae Ritus latinus est; in qua tamen Epistola et Evangeliurn lingua Slavonica leguntur. 11 Coleti, lllyricum Sacrum VIII, 73. 182. 1667-c., Ttomae. Joannes Paštrič canonicus S. PIieronymi Illyricorurn vel Slavono- rum de Urbe testatur, consuetudinem ab immemorabili in eadern ecclesia S. Hieronymi de Urbe vigere tam sacerdotes saeculares quam regulares missam Glagolito-Romanam celebrare; fidelesque ad missam Slavicam numerosiores sacrorum sua lingua audiendorum et maioris satisfactionis causa accedere. Ms. Memoriale Joannis Paštrič in Arcbivo Congregationis S. Hieronymi Illyricorum de Urbe; cfr. Jelič, L Istituto croato a Roma, Žara 1902, 30. 183. 1645 — 1667, Parentin. Episcopus Parentinus Josephus De Giudice in Visitatione canonica dioeceseos decrevit: „Abrega; sia comprato un Missale latino— sia provvisto d’un Breviario illirico nuovissirno. Foscolino: Sia comprato un Messale novo; sia provvisto di se- gnacoli il Messale illirico.“ Excerpta ex Visitationibus Generalilras Canonicis episcopi Joannis Baptistae del Giudice; Pesante, La liturgia slava, 12G. 184. 1668, 28 Odobriš , Mrežnica Zagrabien. Nicolaus Baškovič glagolita in parochiam s. Petri in Mrižnica institutus, coram episcopo Zagrabiensi iuramentum croatice facit,. Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, 1904, 85. Glagolito-Romanae XVII. s. 53 185. 1668, Mrežnica Zagrabim. Joannes Skavurin glagolita, parochus in Mrežnica Zagrabiensis dioeceseos. Lopašie, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 310. 186. 1668, Trg Zagrabien. „Ecclesiae 00. SS. in Trgh. Missalia tria glagolitica 1 '. Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 85. 187. 1668, Dubovac Zagrabien. „Ecclesia S. Michaelis in Dubovacz. Missale glagoliticunr“ Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr, Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvat¬ skoj, Zagrabiae 1904, 86. 188. Aemonien. Episcopus Aemoniensis Georgius Darminio in Visitatione generali canonica dioeceseos decrevit: „Berda: Siano comprati un Rituale, un Messale et un Schiavetto." Pesante, La liturgia Slava 139. 189. 1553 — 1669, Lovrečina Zagrabien. Nicolaus Ninjanin glagolita in plebaniam S. Laurentii in Lovre¬ čina die 5 Aprilis 1653 juramentum coram episcopo Zagrabiensi croatice facit. — Anno 1669 synodo dioecesanae adest: „homo senex glagolita.“ Liber Juramentorum Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 84. 190. 1669, Sv. Ivan Žabno Zagrabien. In ecclesia S. Joannis de Žabno Zagrabiensis dioeceseos „paro- chus Paulus Zorčič, Graeci ritus“ (id est Graeco-Slavici Ritus uniti). Ms. Eoclesiastica IV. 8, 170 in Archivo archiepiscopali Zagrabiensi; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 86. 191. 1670, Nonae. Franciscus de Grassis episcopus Nonensis in relatione de statu dioeceseos ad S. Sedem porrecta, de usu liturgiae Glagolito-Romanae haec habet: 54 Fontes Liturgiae „Sacerdotes quotquot [in dioecesi Nonensi] sunt Illirico Idiomate et celebrare et psallere assueti, plerique tamen ipsa Breviarii et Mis- salis inopia, utrumque negligunt.“ Mss. Monumenta ecclesiasBca c. Nonensis, ab episcopo Noneilsi Francisco de Grassis anno 1675 authentica forma collecta, p. 327— 330. In Archivo Arcliie- piscopali Jadrensi: „Liber .Rubens Ronensis“. 192. 1667 — 1670, Parentin. In Visitatione Generali Canonica dioeceseos Parentinae tempore episcopi Nicolai Galdanae decretum est: „Mompaderno: Sia comprato un missale latino et un schiavetto. S. Giovanni di Sterna: sian provvisti due messali novi, un latino et uno illirico con sui signali. Novaco: Sia provvisto un ritual nuovo latino et uno illirico. Zumesco: Sia provvisto di due messali, uno latino et uno illirico. Caroiba: Siano provvisti due messali novi, un illirico et un latino. Raccole: item. Villanova: item: Abrega: Sia provvisti due missali, un latino et un Schiavo. Fontane: Sia provveduto un schiavetto.“ Excerpta ex Visitationibus Generalibus Canonicis episcopi Caldanae; Pe- sante, La liturgia Slava, 126. 193. 1671, Bomae. Gardinalis Joannis Bonae de ongine liturgiae Glagolito-Romanae ac de usu eommuni vigenti sua aetate in Istria, Liburnia ac Dalma- tia littorali, sententia. „§. IV. Quae gentes lingua Illyrica Missas agant. Aliae nationes sunt, quae quamvis alterius linguae sint, Graecorum tamen ritibus adhaerent-. In Istria vero, in Liburnia, et in Dalmatia littorali, Missa et alia officia lingua quoque Sclavonica celebrantur, sed ritus Ro- manus est. Coepit autem haec lingua in Sacris Ecclesiae functionibus audiri seculo nono-. Eodem seculo nono S. Methodius Moraviae Apostolus vixit, qui litteris Sclavonicis a Gonstantino quodam Philo- sopho repertis eam gentem instruxit, Deique laudes decantare docuit; tum Joannes VIII Romanus Pontifex Epist. 247. „ad Sfentopulchrum Moraviae Comitem 11 scripta anno 880, Missas in ea provincia lingua Sclavonica cantari permisit, dummodo Evangelium prius Latine, deinde Sclavonice legeretur.-In provinciis tamen supra nominatis dudum recepta consuetodo praevaluit. “ Cardinalis Bona, Rerum Liturgicarum libri duo, Romae 1671, Lib. I, Cap. IX §. 4; Augustae Taunorinorum 1748, 1, 151. Glag olito-Romanae XVII. s. 65 194. 1671 c., in Serbia. Stephanus Gaspari Serbiae Visitator Apostolicus, S. Congrega- tionem de Propaganda Fide de statu dioecesum Scopiensis et Prizre- nensis certiorem reddens, iuxta relationen duorum parochorum usum Evangelistarii Illyrici in Missa Ritus Romani in universa Serbia vigere testatur. A. „Relazione di prete Giovanni Culinovich curato di Scopia et quondam alunno del collegio di Fermo. Scopia non vi e chiesa di Latini. — Tiene bisogno d’ un Evangelistario Illyrico cantandosi per tutta la Servia 1’ evangelio e 1’epistola in Illyrico nella messa di Rito Romano. Cratovo e distante da Scopia da 15 miglia — ha bisogno di nua pianeta, Messale, Rituale ed Evangelistario lllyrico. — “ B. „Relazione del P. fra Bernardino deli’ Osservanza curato di Monte Negro. — Monte Negro e discosto da Scopia da 25 miglie. — Tiene bisogno d’ una pianeta, Misale, et Evangelistario Illirico. — A Monte Novo (non longe a Janjevo)-Tiene bisogno que- sta chiesa — di un Evangelistario Illyrico. — Priština-Pia bisogno di un calice, Missale, Rituale et Evangelistario Iilyrico. — — Appartine di fin alla cura di Priština la terra di Vuciterna [VuCistrn] discosta miglia otto. — Ha bisogno di — Missale e d’ un Evangelistario Illyrico“. Fermedžin, Izprave tičuce se Crnegore i Stare Srbije, Starine Jugosl. Akad. XXV (1892), 197-199. 195. 1672, Kamenica Zagrabien. „Kamenicae Zagrabiensis dioeceseos parochus Bernardus Kurili, Dalmata, glagolita“. Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkaleid, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae 1904, 86. 196. 1672—1683, Maruševac Zagrabien. In Maruševac Zagrabiensis dioeceseos parochus Thomas Duimo- vich, Dalmata, glagolita. Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkaleid, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 86. 197. 1673, 29 Maji, Parentii. Alexander Adelasius episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Oongr. Ooncilii de statu dioeceseos eertio- cem reddens, refert: 56 Fontes Liturgiae „In universa dioeeesi, quae in statu Veneto et Austriaco dividitur, partim Latino idiomate partim Illirico divina celebrantur. “ Authenticum in Archivo S. Congr. Ooncilii in Tabulario Vaticano; juxta apographum Crncicianum anni 1892;-ubi animadvertitur eadein relata esse ab eodem episcopo anno 1679 et 1699. 198. 1673, Pleševica Zagrabien. In ecclesia S. Georgii sub monte Plešivica: „Parochus R. D. Petrus Ivichievich, glagolita, vir vitae bonae et diligens in suis, licet homo senex. Laudatur ab omnibus- 11 Visitatio can. Zagrabiensis 1673; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje uHr- vatskoj, Zagrabiae, 1904, 84. 199. 1673, Veliki Bukovac Zagrabien. In Veliki Bukovac Zagrabiensis dioeceseos „plebanus Gasparus Klernenich, glagolita 11 . Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae 1904, 86. 200. 1668—1673, Pribič Zagrabien. „Ecclesia S. Xisti in Pribich. Parochus R. D. Nicolaus Laczko- vich (non identificandus cum omonimo N. 201), glagolita, vir bonus et vitae bonae 11 . Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvat- skoj, 1904, 85. 201. 1674, Mrežnica Zagrabien. In Mrežnica parochus „Nicolaus Laczkovich, glagolita, contra queni nulla data est querela.“ (Cfr. N. 200). Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 85. 202. 1674. IIrnetič Zagrabien. „Ecclesia s. Martini in Hernetich. Missale glagoliticum antiquum.“ Visitatio can. Zagrabiensis; Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoi, Zagrabiae, 1904, 86. 203. 1675, 24 Junii, Parentii. Alexander Adelasius episcopus Parentinus in relatione Visitationis ad lamina Apostolorum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certio- rem reddens, refert: Glago lit o - Roman ae XVII. s. 57 „In universa Dioecesi partim Latino idiomate partim IUirico di¬ vina celebrantur 11 . Authenticum Arcliivo S. Congr. Conoilii in Tabulario' Vaticano ; juxta ex- cerptum Crnincianum anni 1892; ubi animadvertitur eadem ab eodem episcopo anno 1699 relata esse. 204. 1675, Parentii. In Synodo dioecesana Parentina tempore Adelasii episcopi duo examinatores promovendorum ad beneficia parochialia pro lingua il- lyca nominantur; ac observatio Rubricarum Missalis Romani ac Ri- tualis inculcatur: „ai riti contenuti nel Rituale Romano, al quale dovranno conformarsi anco quelli della lingua illirica“. Synodus Dioecesana Parentina anni 1675; pag. 13 et passiin ; Cfr. Pesante, La liturgia slava, p. 119, 121. 205. 1675, Tragurii. Relationes Joannis Pauli Garzoni episcopi Traguriensis ad S. Sedem de statu dioeceseos ac de usu linguae slavicae in liturgicis. „In tota dioecesi sunt paroeciae, sive curae animarum. In civitate, et cathedrali prima est Archipresbyteri. Secunda in villa ad dimidium milliaris, Seghetto [Seget] appellata. Tertia Rossiglinae [Marina], terrae et arcis episcopalis iurisdictionis. Quarta scopuli Zironae [Drvenik]. In insula duae, videlicet villarum Xedno [Zedno] et Ochruch [Okrug]. Quatuor tandem in ruribus castrorum jam descriptorum (idest; Vic- turium [Lukšic], Gastrum Vetus [Kaštel Stari], Novum [Kaštel Novi] et Staphileorum [Štafilič]).- In Adventu singulis diebus festivis, materno, hoc est Slavo ser- mone fit concio, praedicatorque ab episcopo eligitur, et merces pro labore satisfit ab eodem. In Quadragesima vero cunctis diebus ver- bum Dei annuntiatur, sed alternis vicibus, lingua italica pro Episcopo, et civitatis Rectoribus Venetis. — Inter Missarum autem majorum sol- lenmia in cathedrali et in paroeciis, lectiones epistolarum, et evangelia toto anno Illyrice interpretantur 11 . Farlati, Illyricum Sacrum, IV, 431 — 434. 206. 1669 — 1677, Plešivica Zagrabien. „Ecclesia s. Georgii supra Jaskam. Parochus Petrus Ivičevič, senex, glagolita". Ms. Ecclesiastica IV, 8, 170; Cfr. Tkalčid, Slavenako bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 86. 207. 1669—1677, Vrhovci Zagrabien. „Ecclesia S. Cosmae etDamiani inVerhovczi. MathiasRajkovich, gla- golita, vineas de novo implantavit.“ Adest Synodo dioecesanaeanni 1669. Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 86. 58 Fontes Liturgiae 208. 1672—1677 , Radoboj Zagrabien. „Ecclesia ss. Trinitatis in Radoboj. Parochus huius ecclesiae est venerabilis Thomas Vlasich, qui Illirico idiomate sacrum celebrat.- Parochus iam ab anno 21 (idest 1656), annorum 64, scientiae in sua lingua commodae, in administratione Sacramentorum diligens". Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 86. 209. 1674 — 1679 , Mrežnica Zagrabien. Mrežnicae Zagrabiensis dioeceseos parochus Joannes Vrbanič gla golita; 9 Junii 1679 defunctus. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae, 1895, 310. 210. 1680 , Rosiljevo Zagrabien. Joannes Herendič glagolita capellanus in Bosiljevo Zagrabiensis dioeceseos. Lopašič, Oko Kupe i Korane, 1895, 70. 211. 1680, Dolinae Tergestin. Urbarium ecclesia S. Servuli Dolinensis parochiae Tergestinae dioeceseos, characteribus glagoliticis, iam anno 1583 confectum, iterum conscribitur. » - A. Klodič, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere Die oesterreicbische Monarchie in Wort und Bild, Bd Kiistenland, 243. 212. 1683, 15 Maii, Parentin. In Visitatione generali Ganonica dioeceseos Parentinae episcopus Adelasius in parochia S. Joannis de Sterna: „Decreto S. S. Ill.rna e R.ma de caetero resti prohibito a questo presente Pre Zoanni Bertossa il celebrare la Messa Latina, dovendo celebrarla solo in illirico sotto pena arbitraria.“ Archivium episcopale Parentinum Ms. Acta Visitationis generalis Adelasio; Pesante, La liturgia slava, 108. 213. 1668 — 1683, Vrhovci Zagrabien. »Ecclesia ss. Cosmae et Damiani in Verhovczi. Missale glagoli- ticum. Itein libri Churilicza duo“. Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae 1904, 86. Orlagolito-Romanae XVII. s. B9 214. 1684, 27 Septembris, Spalati. Spalatensis archiepiscopus Stephanus Cosmi petit a Cardinali Cibo libros et missionarios illyricos. „Emo. et Rrao. Sig. Cardinale Cibo, padrone colendissimo ! -Io devo a questo passo supplicare urailraente Vostra Emi- nenza, che si degni procurare dalla clemenza di S. Santita cibo spi- rituaie ali’ anime di questi popoli, — voglio dire un gran numero di dottrine cristiane in lingua illirica, delle quali abbiamo estrema neces- sita. -- Ma se abbiamo carestia di dottrine cristiane, 1’ abbiamo altresi di sacri dottori, cioe 1’ operarii evangelici; ma si potrebbe provedere in qualche modo, quando ritornassero in provincia i sacerdoti nazio- nali, si regolari che secolari, e tra questi quei specialmente, che sono stati edueati nel colleggio Illirico di Loreto. Spalato 27 Settembre 1684. Di V. E.-Stefano Arcivescovo di Spalato. Theiner, Mon. Slavorum Meridionalium. II, 222. 215. 1677 — 1684, Biečica Zagrabien. „Ecclesia s. Joannis Baptistae in Rechicza. Administrat hanc pa- rochiam venerabilis Nicolaus Laczkovich, glagolita,-homo iam provectae aetatis, laudatur a populo de diligentia in Sacramentorum administratione, neque potui quid contra vitae honestatem de eodem audire“. Visitatio oan. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skej, Zagrabiae, 1904, 86. 216.1685, 1 Maji, Parentii. Alexander Adelasius episcopus Parentinus in relatione ad Limina Apostolorum S. Congregationem Ooncilli de statu dioeceseos certiorem reddens, asserit: „In aliquibus Ecclesiis Parochialibus Illirico idiomate divina ce- lebrantur.“ Authenticum in Arohivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano, juxta excerptum Črncioianum anni 1892; ubi animadvertitur eadem relata fuisse ab ab eodem Episcopo 1689, 1695, 1706. 217. 1683 — 1685, Okič s. Maria Zagrabien. „Ecclesiae b. Virginis Mariae sub castro Okich, Missale Glagoli- ticum.“ Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 87. 60 Fontes'Liturgiae 218. 1686, 2 Februarii,. Venetiis. Archiepiscopus Spalatensis Stephanus Gosmi a Cardinali Cibo impressionem Breviarii Glagolitici Romae accellerari rogat. Emo. e Rmo. Sig. Gard. Cybo! -Dali’ alimento de’ corpi passero con un breve riverente cenno a quello degli animi, ch’ e 1’ oratore: sono dal tempo consumati i breviarii di stampa Illirica a tal guisa, che gran parte di quei sa- cerdoti n’ e priva-ho fatte humili istanze alla S. Gongregazione de Propaganda; ma quella stampa camina appunto con piedi di piombo per colpa degli operarii, non ostante il fervore di chi comanda. L’ autorita di V. E. puo dare ali’ opera un vigoroso eceitamento, come La supplico con tutto il rispetto.- Venezia 2 Febrajo 1686. Di Vostra Eminenza- Stefano Arcivescovo di Spalato. Theinor, Mon. Slavorum Meridionalim II, 224 s. 219. 1686, 2 Odobriš, Mrežnica Zagrabien. Neomista Jacobus Stipanovič glagolita eelebrat primam Missam in ecclesia S. Petri Mrežnicae Zagrabiensis dioeceseos; et hoc in Ma- tricula Baptizatorum croatice adnotat. Lopašic, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 811. 220. 1686, Završje Zagrabien. „Ecclesia s. Crucis in Zaversie. Parochus non habet ministrum latinum, sed quidam rusticus ipsi respondet glagolitice, prout olim Glagoliticis.“ Visitatio can. Zagrabiensis; Cfr. Tkalčič, Slavensko bogoslužje u Hrvat- skoj, Zagrabiae, 1904, 87. 221. 1687, 15 Odobriš , Justinopoliian. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certio- rem reddens, refert: „Suo non desunt muneri parochi, quorum quisque pro viribus desudat; cum enim incolae locorum aliam non calleant ltnguam, quam Illiricam, non est tam facile adinvenire viros omnibus numerir abso- lutos, qui eodem idiomate sacrum celebrent, eisque sacramenta admi- nistrent." Autbenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano ; juxta apograpbom Crncicianum anni 1892. Glagolito-Romanae XVII. s. 61 222. 1673 — 1687, Zagrabiae. Synodus dioecesana sub episcopo Borkovič celebrata, quoad con- servationem Ritus Zagrabiensis antiquissimi decernit: „Synoaus Er- gheliana, Draškoviciana et Vinkoviciana (cfr. N. 98, 119) ac praecedens (1669) Borkoviciana conflrmantur, 11 Farlati, Illyrioum Sacrum, V, 686; Cfr. Tkalčič, Stari bogoslužni obred u stolnoj crkvi Zagrebačkoj, in epliemeride Katolički List 1895, N. 23—27. 223. 1688, Romae. Epistola Joannis Paštrič ad Praesules Dalmatiae, qui impressura olim anno 1648 Breviarium Glagolito-Romanum, iterum typis evolgari rogaverant: „Quum vero iterum ob defectum exemplarium, nova Vestra pie- tas exposceret a S. Congregatione de Propaganda Fide impressionem, novurn debebat Levacovich [qui scilicet editionem anni 1648 curaverat] revocare: ab illo enim tempore 1648: ad hoc 1688. XXI officia nova de Praecepto, XII ad Libitum creverunt. Praeterea quum essent olim ad Libitum, de Praecepto esse coeperunt et novas requirunt Rubricas. Quis enim Typographiae correctioni operam navaret? Quis versionem inedilaretur pristinae consentaneam P Placuit tandem Eminentissimis Dominis vestris petitionibus fieri satis, et opus aggredi qualecumque illud esset pro temporis conditione, panem si non nitidum, qualem cumque tam esurientibus frangere. Mihi hanc Spartam, post incep- tum ab alio quoque Spalatensi ingenioso ac docto viro laborem te- xendam dedere, repugnantibus meis curis. Supposui tamen rogatus homeros, ne penitus opus collaberetur/ Ulterius vero Karaman linguisticas difficultates, quas nactus est, exponit; ac de Levakovičianae versionis anni 1618. magno praetio. 11 M. Karaman, Identita etc. num. XIII. Aroliivum S. Congr. Prop. Pide; Cfr. Assermani, Kal. Ecol. Un. IV, cap. IV. §. 1. 224. 1688, Romae. Typis S. Congregationis Propagandae Fidei, opera Josephi Pa- štrič Spalatini Canonici S. Hieronymi Slavonorum de Urbe secunda editio Breviarii Glagolito-Romani iam anno 1648 editi [Cfr. N. 311 una cum novis Orationibus ac Lectionibus additis. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske Rieka 1864, I, 42; I. ■Berčič, Čitanka staroslav. j ezika Prag 1864 p. XVI et 87 s. 225. 1688, Spalati, Constitutiones synodi dioecesanae Spalatensis ab archiepiscopo Stephano Gosmi habitae, quibus tam decreta ab archiepiscopo Sforza 62 Fontes Liturgiae Ponzonio anno 1620 lata, quam opportuniora nova pro Clero Illyrico parochias foraneas dioeceseos curante, promulgantur; speciali respectu habito ad privilegium liturgiae Glagolito-Romanae. „De Clero Illyrico. Cap. XXIV. 1. Post communia Clericis, et Parochis monita, et decreta, locus hic videtur percommodum de Clero Illyrico disserendi, cujus instructio Nobis maximae curae est, cum inter triginta sex Parochias foraneas hujusce Dioecesis, octo tantum sint Latinorum, caeterae Illvricorum.') Aliqua ex dictis repetemus, plura adjungemus. 2. Sfortia Ponzonius b. m. Praedecessor noster anno 1620. Con- stitutiones eidem Clero praescripsit contentas, quas confirmamus, et renovamus in iis, quae hisce nostris contraria non sunt. Ex eisdem haec decerpsimus ex capite de vita Ecclesiastica, aliaque addimus quae ex- 1) Notandum, quod numerus parochiarum Glagoliticarum ac Latinarum, ab hac Synodo receptus, eodem modo ac glagoliticarum in Catalogo Paštriciano, quem Cfr. infra 1688—1700, e tabella statistica ab arehiepiscopo Oosmi confocta, pendent; nam in Capite XVIII De Sacrosanctis Ecclesiis, n. 2 adnotatur: „In- primis igitur totius Dioecesis Hierograpbiam, nempe omnium Ecclesiarum et Capellarum, quae sunt numero [deest numerus] accurate fieri jussimus, ut ex oculis continuo exposita, de iis, quae pro singulis locis in Visitatione praescrip- simus, Nos, caeterosque admoneat, atque ad executionem inflament. 11 (ea. Manger p. 5B). Tamen inter Catalogum Cosmianum et Paštricianum, ob dilatationem ter- ritorialem dioeceseos Spalatensis post bellum liberationis a Turcis (1683—1705), numerus parochiarum differt quinque ecclesiis, quomodo ex enumeratione ipsarum patebit. In Catalogo Paštriciano haec ecclesiae glagoliticae recensetur: 1) Veli Varoš, 2) Lučac, 3) Omiš, 4) Klis, 5) Sinj, 6) Dvare, 7) Grohote, 8) Stomorija in insulae Soltae, 9) Vranjic, 10) Kamen, 11) Žrnovica, 12) Podstrana, 13) Jesenice, 14) Duče, 15) Zakučac, 16) Kučiče, 17) Gornje Polje — Dolac Gornji, 18) Donje Polje = Dolac Donji, 19) Tugare, 20) Kostanje, 21) Zvečanje, 22) Ostr- vica, 23) Gata, 24) Dubrava, 25) Trnbusi, 26) Srijani, 27) Srinjine, 28) Sitno, 29) Bisko, 30) Dugopolje, 31) Gardun, 32) Radobolje = Radobolje, Katuni, Kraševo et Blato; 33) Sučurac, 34) Gomilica-Kambelovac; 35) Grohote in insula Soltae. In insula Brachia tres erant Spalatensis dioeceseos parochiae: 36) Sutivan, 37) Su- čurje, 38) Postire; Cfr. Farlati, Illyricum Sacrum, III, 14. Sub Franciscanis autem erant: 39) Srnina = Zagora cum Dicmo, Muč, Ogorje et Potronje uscme ad Bitelič; Cfr. Zlatovič, Franovci, Zagrabiae, 188, 143ss.; eodem modo ac 40) Rogoznica apud Almissam, et 41) Svlnlste cum Slime et Starigrad. Ex hoc conspectu latinae sex parochiae, quarum Synodus Cosmiana me- minit, illae, quae N N. 36—41 recensentur, fuisse videntur; caeterae vero a Cata¬ logo Paštriciano inter glagoliticas recensitae, glagoliticae fuere. Nec de singulis ecclesiis immorandum; tres tantum tetigisse iuvahit. In Suburbiis Spalatensibus, ecclesia S. Crucis Veli Varoš circa annum 1624 ab archipresbytero Spalatensi Rinaldo de Rinaldis una cum coemeterio, quod parochiam indigitat, errecta est Cfr. Farlati, o. c. III, 503; dum ecclesia S. Petri Lučac rnedia aetate iam exsti- terit, inscriptione in tegurio altaris ejusdem, quae in hodierna ecclesia S. Petri asservatur, hoc comprobante. Radobilia, quae in Catalogo Paštriciano N. 31 relata est, territorium liodiernum Radobolje, Katuni, Kraševo et Blato comprehendebat, teste Palladio Fusco Patavino, qui 1540 anno illam sic describit: „Crainae a sep- tentrione conjungitur regio tota in mediterraneo campis aquisque visenda, cui nonaen Radobilia 11 . (De situ orae Illyrici, L. I; apud Lucium, De regno Croatiae et Daimatiae, 1666, 454). Glagolito-Romanae XVII. s. 63 perentia Visitationum praeteritarum Nobis suggerit. Rogamusque in visceribus Christi Admodum Reverendnm Viearium foraneum Politii, eaeterosque Ecclesiasticos, ut quoniam singulari Divinae clementiae mu n ere, Othomanicae tyrannidis ju gum excusserunt, et in sinu Sere- nissimae Republicae optimi Principis quiescentes, liberum prorsus Religionis, omniumque Eeclesiae functionum usum habent; tanto be- neficio se dignos praestent, ut sancte fruantur, nempe toto pectore ad animarum curam incumbant, Ecclesiasticae vitae instituta diligentissime sequantur, et rerum Sacrarum decorem, et augmentum omni studio procurent.- 12. Quoniam peculiari et speciosissimo Sanctae Matris Eeclesiae privilegio, in idiomate Illyrico sacra habetur Eiturgia, maxima habenda est ratio ejusdem idiomatis probe ediscendi, et doeendi. Clerici no- verint Asbuquidarium, qui in eam praecipue curam incumbant, ut II- lyricum Litterale, quo Missale et Breviarium conscripta sunt, perfeete calleant, alioquin scient se ad Ordines non promovendos, cum apud IUyricos eadem sit ratio lllyrici idiomatis literalis, quae apud nostros Latini. 13. Nihil addant, aut detrahant in Missa, et quando Epistolam et Evangelium interpretabuntur, id non ex proprio sensu, et arbitratu, sed ex Missali, quod vocant, „Schiavetto“, efficiant. 14. Sex Sacerdotes peritiores in Provincia Politii deputentur, qui alios Sacerdotes in perfecta Missalis, et Breviarii, et in Sacrarum func¬ tionum administratione observent, examinent et corrigant. 15. Instructioni Clericorum, quae tanti momenti est, consuletur, quatuor Sacerdotes graves, et pii et Divini honoris studiosi seligantur, qui in vitam, et moreš Clericorum diligenter inquirant, nempe an statis temporibus Poenitentiae, et Eucharistiae Sacramenta suscipiant, an Eeclesiae inserviant, an studiis vacent, an modestiam, innocentiam, et devotionem sectentur. Id vero magis speciatim praestent Parochi, et singulis mensibus Nos certiores reddant. —- 20. Quoniam studiorum, et librorum defectus in Glero Illyrico 2 ) Nos valde sollicitoš reddit de Parochorum peritia, volumus, praeter examen, cui quilibet Parochus in prima sui nominatione a populo faeta subjicientur, etiam quoties ad confirmationem reddeunt, novum de suo profectu Nobis experimentum eos dare.- 26. Singulo bimestri Ecclesiastici omnes in locum Provinciae, qui Vicario foraueo aptior videbitur, conveniant, ibique-statim hoc caput ipis clara et intelligibili voce perlegetur.- 27. Vehementer optarnus, et in Domino obseeramus, ut idem A. L- Vicarius singulo bimestri Provinciam, vel saltem aliquam eius par- 2) De libris pro Clero Illyrico in eadem Synodo incidentaliter actum est. Capite III De Doctrina Christiana n. 3. „ex libello Cardinalis Bellarmini, jussu Clementis VIII edito, in illyricam linguam converso, ac nostra industria [archie- Pjscopi CosmiJ typis recuso“ (ed. Manger p. 10). Cap. IV De Verbi Dei predica- tione n. 3.. .“ Patris Agnelli Maceratae et Bononiae recenter typis editum in- seriptum: II parochiano Istruttore. In auxilium Parochorum Illyricorum valde Prodesset praedicti libri Patris Agnelli in Illyricam linguam versio“ (1. c. 14.) 64 Fontes Liturgiae tem ex improviso adeat, observetque moreš Ecclesiasticorum, Eccle- siarum cultum, animarum regimen, Sacramentorum administrationem et caetera, que hisce nostris, et Ponzonis Gonstitionibus praecipiuntur.-- 29. Hujusce capitis, et decretorum praedecessoris Ponzonii Sa- cerdotes omnes, et Clerici Illyrici exemplar a Nobis, vel Vicario Fo- raneo subscriptum, spatio trium mensium, efforment, atque apud se retineant, sub poena suspensionis per tres menses Sacerdotibus, aliis- que poenis Clericis inferioribus infligendis. I. 11 Constitutiones Synodi dioecesanae Spalatensis anno 1688 habitae; a Stepli. Cosmo Patavii 1690 primum; deinde curante P. Manger iterum Spalati 1873 edi- tae, p. 69—74. 226. 1689, in terris Carantanis Labacen et Aguilejm. De usu vigenti liturgiae Glagolito-Romanae in Labacensi et Aqui- lejensi dioecesi I. W. Valvasoris testimonium. „Mit eben diesen Glagolitischen Littern ist gleichfalls das Missale (oder Mess-Buch) gedruckt, daraus die Geistlichen Messe lesen, welche Missalia Glagolitischer Schrift anjetzo zu Rom gedruckt werden; und solche braucht man noch auf diese Stunde in Crain an vielen Orten, da man die Crainerische oder Sclavonische Messe (will sagen die Messe in Crainerisch-Sclavonischer Sprache) lieset. Wie solches durch eine Piipstliche Buli vormals (ums Jahr Ghri. 870) zugelassen worden, nach- dem dariiber einige Streittigheit zwischen Aldevino, Ertz-Bischoffen zu Saltzburg, wie auch den Windischer Bischoff Reichboldo eines, und dem H. Methodio und dem anderen Windischen Bischoff Cyrillo andren Theils sich erhaben, davon soli hernach bey der Religions-Beschreibung umstandlicher Bericht erfolgen." I. W. von Valvasor, Die Ehre des Herzogthums Krain, VI Buch Von der Crainerisdi-Sclavonisoher Sprache, Cap. I, Laibach-Nurnberg 1689; Eudolfswerth 1887, II, 274. 227. 1690, Zagrabie. Synodus dioecesana Zagrabiensis sub episcopo Mikulič celebrata: „ut et Sacramentalia ac alia omnia ceremonialia juxta Ritum Ecclesiae Romanae peragent.“ Tkalčid, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 89. 228. 1691, 5 Junii Justinopoli. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Gongregatione Goncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Cum enim incolae plebrium neralium fere omnes loquantur Illirica lingua, et parochialia beneficia non sens ac reliqua, sint Glagoli to - Roman ae XVII. s. 65 tenuissima, si contingat parochum vacare, nullas adinvenitur ejus partes suppleturus/ Hac de causa erectio Seminarii neeessaria videtur. Autlienticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vatioano; juxta apographum Crncicianum anni 1892. • 229. 1692, Bosiljevo Zagrabien. Ivan Muretič et Georgius Krizmanič glagolitae capellani in Bo¬ siljevo Zagrabiensis dioeceseos. Lopašic, Oko i Kupe i Korane, Zagrabien, 1895, 70. 230. 1693, 18 Junii, Justinopoli. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certio- rem reddens, refert: „Meam ego, inter caetera, impendi operam, pro clericorum Se- minario erigendo, experientia in dies magis magisque edoctus, quam necesse sit huic dioecesi suos Illirica lingua erudire. Cum enim omnes parochiae rurales tali dumtaxat idiomate utantur, quod hic in urbe, et in oppidis Pyrrhani et Insularum negligitur, imo nescitur, ubi aliqua plebs vacat, tam arduum est sacerdotem idoneum adinvenire, ut ne¬ cesse sit, repetitis precibus, aliquem ex Regularibus praedictam lin- guam callentem quamdoque assumere, doneč alius sacerdos saecularis, quive ignotus, et plerumque minus aptus fortuito occurat". Authenticum in Arcbivo S. Cangr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta a pographum Crncicianum anni 1892. 231. 1696 , 8 Junii, Justinopoli. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certio- rem redens, refert: „Duo supersunt huic ecclesiae aprime utilia, et summe neeessaria. Alterum est clericorum seminarium pro lingua Illyrica seu Sclauonica, propria totius populi in plebibus ruralibus degentis. Aliqua ex iis va¬ gante, ob defectum sacerdotum tale idioma callentium, nam hic in urbe, et in terris Pyrani ac Insularum, ubi frequentior est clerus, ita- lice dumtaxat loquuntur, quandoque plebes per plures menses remanent parocho destitutae; et non semel necesse fuit emendicare religiosum a Tertio Ordine S. Francisci in urbe Sclauonico idiomate sacrum et divina recitante 11 . Authenticum Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano ; juxta apo¬ graphum Crncicianum anni 1892. JELIČ, FONTES, Pars II. 5 66 Fontes Liturgiae 232. 1697, 12 Maji, Ogulin Segnen. Georgius de Lučka plebanus Ogulinensis exemplum Catastici Modruscensis glagolitice 12 Aprilis 1486 confecti, coram iudicio Ogu- linensi authenticat. Šurmin, Aota croatica I, Zagrabiae 1898, 311. 233. 1699, 23 Odobriš Justinopoli. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Cong, Goncilii de statu dioeceseos certio- rem reddens, refert: '„Plebium vero forensium incolae, utpote omnes genere Slavi, seu Sclauonici, non aliam linguam, quam Sclauonicam aut Illiricam callent ac loquuntur. — Altera hujusce ecclesiae indigentia, ni major, saltem non minor est: parochi ruralium plebium tenentur eallere linguam Sclauonicam, quam universo populo forensi familiarem et congenitam innui.- Et quidem non semel necessitas coegit aliquem Regularem Illi¬ ricam linguam callentem illi (parochiae vacanti) praeficere; et interim saecularem sacerdotem fortuito advenientem, vel litteris, vel moribus ut plurimum destitutum suspirare. Ingens hoc malum non posset me- lius reparari, quam erectione clericalis Seminarii pro lingua Illirica addiscenda.“ Authenticum in Archivo S. Congr. Coneilii in Tabulario Vaticano; juxta apograpbum Crncicianum anni 1892. 234. 1689, 15 Maii, Antibari. Andreas Zmajevid episcopus Antibarensis et Diocletanus ac Ser- viae primas in epistola ad abbatem Pastritium data de lingua Glagolitica: „Lingua Illyrica Missalis et Breviarii Romani, ut et caeterorum Ecclesiasticorum Librorum nationis Illyricae Graeci Ritus, sicut anti- quitus fuit, modo non est Vulgaris apud Dalmatas, Servios, Bosnenses, Bulgaros, qui omnes eam Literalem appellant.” Apud M. Karaman, JdentitA etc. Diss. LXXIV, Ms. in Arcbivo Congr. Propag. Fidei; Cfr. Assemani Kal. Un. Eccl. IV. cap. IV. §. 1. 235. 1689, 29 Maii, Justinopoli. Episcopus Justinopolitanus Fr. Paulus Naldini, Ordinis S. Au- gustini Paduanus patria, consilium suum de erigendo Seminario dio- cesano „ltalo-Sclavo“ Dominio Venetico aperit: „Serenissimo Principe. II Seminario de Ghierici di somma utilita alla Diocesi e oltremodo necessario a quella di Capo d’Istria non Glagolito-JEtomanae XVII. s. 67 tanto per le virtu fisiche e morali del Clero quanto per la Lingua Illirica, ch’ e linguaggio necessario di quelle ville e pero ali’ occorrenze che sono frequenti (non praticandosi nelle Citta e Terre della Diocesi tal Linguaggio) in mancanza di Preti idonei bisogna prevalersi di og- getti non solo d’ alieno Dominio, ma sconosciuti e ignoranti e poco meno che innetti." Archivum episeopale Justinopolitanum, Ms. Erezione del Seminario; Pe- sante, La liturgia slava, 132 s. 236. 1691, 28 Maii, Justinopoli. Episcopus Justinopolitanus Fr. Paulus Naldini Giorgio Baichin plebano Carcauzze libros parochiales, quos hucusque abusive slavica lingua duxerat, italice conscribere, iubet. Marcich, Archeografo Triestino, 1887, fasc. 2. 237. 1693, Bomae. Typis S. Congregationis Prop. Fidei Abecedarium Glagoliticum sub titulo „Psaltirič“ publicatur. I. Berčič, Čitanka staroslav. jezika Prag 1864, p. XVI et 88. 238. 1693, Aemonien. Episcopus Aemoniensis Nicolaus II Gabrieli in Visitatione generali Canonica invenit: „Tribano: un Schiavetto". Pesante, La liturgia slava, 140. 239. 1695, 25 Maji, Ter gesti. Joannes Trani episcopus Tergestinus in relatione Visitationis ad Limina Apostolorum S. Congr. Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert quod Canonici Tergestini curam animarum agentes „plurimum adjuvantur a Patribus Societatis (Jesu) in audiendis confessionibus Italico, Germanico et Illirico sermone (1698: tam Ita- lico, quam Sclauonico idiomate); in assistentia infirmorum, in concio- nibus Illiricis singulis dielus festivis. — — Non modice etiam Patres Gapuccini habentes conuentum extra moenia civitatis ad numerum ultra duodenarium, laborant tum in concionado Illirico idiomate sin¬ gulis diebus festis in ecclesia B. M. Virginis nuncupata „del mare....“ Authenticum in Arcliivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta a pograpbum Crncicianum anni 1892. Idem in relatione anni 1698. 68 Fontes Liturgiae 240. 1696 , Absoren Ex actis Synodi Dioecesanae Glagolifas sat. numerosos in dioecesi eadem esse patet; linguamque slavicara in professione fidei adhibere. „Notificando inoltre noi che gli deereti sinodali si publicaranno in lingua Italiana, la quale e intesa anco dagli Ecclesiastici cbe in molti luoghi deli’antedetta Nostra Diocese celebrano tutti li divini ufficij et amministrano li S. Sacramenti in lingua illirica. Gonvocatio Synodus 20 Februari 1696. Y. Della Professione. Episcopus genuflexus emisit et iuravit se observaturum sicut omnes de clero emiserunt, Latini scilicet sacerdo- tes Latino serrnone, Illyrici vero idiomate Illyrico.“ Documentum authenticum de aotis in Synodo; Mss. Archivi episcopalis Veglensis; Salata, L’antica diocesi di Ossero e la liturgia slava p. 101. 241. 1696-c ., Absoren. Systematica latinizzatio Cleri Glagolito-Romani ab episcopo Ab- sorensi Simeone Gaudentio adhibita. „Noi Simeone Gaudenzio, Vescovo di Ossero, concediamo lieenza al Reverendo Don Isidoro Patisich sacerdote da Miholsehizza [Miho* Ijašica in curatia S. Martini Vallis] per un anno venturo, principiando dalla prossima festa di Pasqua, possa celebrar la Santa Messa anco nell’ Idioma Latino, atteso che esso esaminato da Noi sopra le ceri- monie del Santo Sacrifitio della Messa, tal idioma sia stato trovato sufficientemente idoneo e versato nelle medesime sacre cerimonie e nella lettura delbistesso. In fede di che“ etc. Authenticum in archivo ouratiae S. Joannis; Cfr. Salata, L'antica diocesi di Ossero e la liturgia slava, p. 106. 242. 1698, Justinopolffian. Testimonium Iraenei della Croce O. S. Fr. Tergestensis de ori- gine ac usu liturgiae Glagolito-Romanae in Istria et Dalmatia. „La vicinanza, che i Sclavi hoggidi ancora tengono con la Nostra Citta, mentre come di sopra s’ accenno mezzo miglio distanti da essa, non usasi altro idioma, o lingua che la Sclava; m’ obbliga qui riferire quanto scrive il Cardinal Baronio (Annal. Eccl. Tom. 10, ann, 880 num. 19) deli’inventore delle lettere o caratteri Sclavi, e come il papa Giovanni VIII, concesse il privilegio a quella Natione, ad instanza di S. Metodio Apostolo deli’ Ungheria, e Moravia, di cantar la Santa Messa in quell’ Idioma, come si scorge dali’ Epistola 247 e non 195 assegnatagli dal Schonleben, diretla dalbistesso Pontefice a Sveto Pulchro Re della Moravia che incomincia: „Dilecto Filio Suento Pul- chro glorioso Comiti Industria tua“ etc. Da tal concessione, o privi- Glagolito-Romanae XVII. s. 69 legio, čredo originasse 1’ uso, e consuetudine, che a nostri tempi ancora in molte parti, e Provincie della Dalmazia et Istria si conserva, di celebrare la Santa Messa in lingua sclava, particolarmente nella Citta di Capodistria, ove li RR. PP. del Terzo Ordine di S. Francesco; ogni mattina a buon’ hora per comodita degli Operarii della Campagna nella Chiesa di S. Tomaso, celebrano la Santa Messa in queH’Idioma, come io stesso testimonio oculato posso attestare, e d’ haver anco visto de’ Breviarii stampati in tal idioma e carattere in tutto differente dagl’ altri. Onde al sentire del Biondo, da me riferito nel Cap. 2 del Libro IV, s’ ingannarono molti in attribuire a S. Girolamo 1’ inventione di queste lettere, e caratteri, mentre molti altri dopo la di lui morte, per testimonianza di Papa Giovanni Vlil. espresso nell’ addotta Epi- stola 247. Constantino filosofo fu il primo, che 1’ invento". Historia antioa, moderna, saora e profana della citta di Trieste, del Padre IR.ENEO DELLA. CROCE, Tergestino, In Venetia appresso per Albrizzi, 1698. Lib. VIII. Cap. II. p. 613 's. 243 1700, Justinopalitan. Fr. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus privilegium litur- giae Glagolito-Romanae inter Slavos eiusdem dioeceseos comuniter vi- gens, celebrat. „Si uniscono dunque le due nationi nella citta e nella Diocesi esistenti, ltaliana e Schiava, nel pio culto deli’ unica, santa e cattolica Religione; e come 1’una e 1’ altra d’esse vanta per ragione d’origine spiriti generosi e grandi, perche pieni di gloria, nel maggior ossequio e splendore di quella santamente ,gaieggiano. Se le chiese in Capo d’ Istria, in Pirano e in Isola, erette e ristaurate, ed i Consorzi ivi fopdati o accresciuti, sono parti della pieta ltaliana; anco nelle Ville Diocesane alla riedificazione degli Altari ed al moltiplico delle Con- fraternite s’ impiega la divotione Schiava. E ben dimostra il Signor Iddio gradire i gloriosi affetti d’ entrambe le nationi; poiche se prov- vede [Dio] agl’ Italiani de’ venerandi Sacerdoti, che loro porgono le divine preči, li salutiferi Sagramenti, e la S. Messa nell’ idioma Latino, e gli istruiscono co’morali discorsi nell’ Italiano; concede anche alli Schiavi (forse con piu amplo privilegio) sacri Operarii, che non solo Prediche, ma Ufficij, Messe, Sagramenti e quanto puo desiderarsi da un buon Fedele, li somministrano in linguaggio Schiavo, loro proprio e congenito. O quanto pili allacciano 1’ huomo le voci del materno idioma, e quanto piu feriscono il cuore gli accenti istillati col latte! Avventurata questa Chiesa Giustinopolitana, che di Nationi tanto di- verse coaduna nel culto divino ossequiosi i Fedeli. Che se non e questo privilegio del tutto suo proprio e singolare, ne meno si accomuna a molte Cattedrali anco piu insigni del Cristia- nesimo". Mons. Naldini vescovo di Capodistria, Corografia ecclesiastica di Giusti- nopoli, Venezia, Albizzi 1700, pag. 473. 70 Fontes Liturgiae 2M, 1688 — 1700, Romae. Catalogus ecclesiarum Glagolito-Romanarum in nonnullis regio- nibus Istriae, Groatiae et Dalmatiae a Joanne Paštrič Theologiae lectore in Collegio de Propaganda Pide ex testibus immediatis concinnatus. Miscellanea Joannis Pastritii. Cap. III, Quaenam loca usa fuerint utanturque Missali huiusmodi (Glago- litico-Romano) et Breviario Illyrico. Ex praecedenti capite vidimus in Moravia et superioribus parti- bus institutam celebrationem divinarum offlciorum circa 880 Christi annum in Slaviš populiš ex idolatria ad Ghristianam religionem con- versis. Sed cura Methodius persecutione regis urgente, coactus fuerit discedere 900 anno, sic et alii, unde in Croatiam, Istriam et Interam- niara (inter Savum et Drevum) confugium šibi quaerentes, extra oppida in villis, vicis et scopulis consedere; praecipue in Modruscensi et Se- gniensi episcopatu. Hac in re affirmare ausim nequaquam auctum sed minutum nu- merum, ita ut multa plura loca glagolitis patuerint, id numero cuique patebit, si singulorum episcopatuum et metropolium sedes huius na- tionis ponam, tam religiosas quam saeculares. In Istria. Sub Archiepiscopo Parentino glagolitarum sunt sequentes: 1. Fontana [Fontane]. 2. Villa Rovigni [Villa Rovigno]. 3. Fosculin [Foscolino]. 4. Mongeto [Monghebbo]. 5. Sbandaja vel Sbandati [Sbandati]. 6. Villa Nova Parochia (S. Rochi, S. Hieronymi) [Villanova]. 7. Freita [Fratta]. 8. Abriga [Abrega]. 9. Tur seu Torre [Torre]. 10. Sancta Dominica [S. Domenica]. 11. Visignan [Visignano]. 12. Bacqua seu Monasterium dictum „delle Botte“ [Bačva — Mondellebotte]. - 13. S. Joannes de Sterne territori Montoue [S. Giovanni di Sterna]. 14. Montrel seu Montreo (S. Rocchi) [Montreo]. 15. S. Vitalis (ubi Cirion et S.Matthaei,abb. s. Valentinus) [S.Vitale]. 16. Racobole [Raccotole]. 17. Caroiba-Bados lacus prope est vic. s. Maria [Garoiba Madonna di Badosch]. 18. Novaco [Novaco]. 19. Caldier [Caldier]. Hune Catalogum mihi dederunt duo presbyteri Glagolitae, exinde Romam advenientes, antequani inciperet Breviarii impressio. Coepii ego Glag o lito-E o man a e XVII. s. 71 1686 mense Aprilis, per duos annos, admonitus antea 1682 cepit [sic!]. Itaque circa 1680 vel 1681 presbyteri illi duo reliquerunt a me rogante. In Croatia villae Glagolitarum sub episcopatu Modruscensi et Segniensi. 1. Tersatum [Trsat] 300 domorum, quae dicuntur „kmeto“, si- cut familia dicitur „kuda“ Hiscbia. Eundem fere numerum habent sequentia loca. 2. Grobnich [Grobnik] ex 8 canonicis. 3. Bačar, Bučar ital. [Bakar] et habet 8 vel 12 canonicos. 4. Hriglien [Hreljin]. 5. Driuenich seu Dreuenicli [Drivenik]. 6. Grisane [Grižani], patria Gregorii Papich presbyteri [cano- nici S. Hieronymi Slavonorum de Urbe], ex quo hanc notulam confeci. 7. Bribir ex 8 canonicis, sedes autem est Vicarii Modrusciensis episcopi. Cum enim Modrussia ulterius in mediterraneas partes esset eversa per Turcas, episcopus Brebirium transtulit sedem. Licet autem idem episcopus pro Segniensi Vicarium tenet Segniae, pro Modru¬ scensi episcopatu Vicarium tenet Brebirii. 8. Noui [Novi], ubi 8 canonicis. 9. Ledenizze [Ledenice]. 10. Segnia [Senj] Cathedralis ubi 10 canonici, et Modrussia [Mo¬ drase] sedes episcopalis destructa, in monte inter sylvas, 600 domus. Ecclesia ibi B. V. Assumptae, ubi plebanus cum cappellano. 11. Togugin [Togunj, Tounj] castellum in piano (?) monte, ubi plebanus. 12. Hostariae [Oštarije] in planitie, 400 domorum destructa a Tur- cis, habet ecclesiam parvam, antea valde magnam B. V. Assumptae, habet parochiam. 13. Hugolino [OgulinJ in planitie, 200 domorum, destructa. Ec¬ clesia S. Bernardi, plebanum habet. 14. Leschie (Lešče) 150 domorum, in planite, ecclesiam habet cum plebano. 15. Lucoudol [Lukovdol] cum capellano. 16. Muravize (Moravice) in monte, ecclesia s. Nicolaii; parochus cum capellano. 17. Brod [Delnice] Parochus cum capellano, torrens Gupa; S. Georgii et s. Mariae Magdalenae. 18. Delnize (Delnice), ecclesia S. Joannis Baptistae Parochus et presbyter. 19. Lic-Fusina [Lič-Fužina], Cappellania S. Antonii de Padua. 20. Giabar [Gabar] villa, ecclesiae s. Antonii de Padua. 21. Gheruo [Gerovo] villa. Plebania S. PIermagorae et Fortunati. [In margine codicis: ad N. 7 — 8] [22.] Belgrad ad occidentem Dreuenich. [23] . Cotor [Kotor] plebanus in monte 1 mili. a mari. [24] . Cerqueniza [Grkvenica] ad inare. Est ecclesia B. V. Assump- 72 Fontes Liturgiae tae cum raonasterio, religiosi Paulini S. Pauli, primi eremitas et ali- quae domus sub plebano Gotor. [25]. Carompote [Krnipote]. Omnia ista loca vocabat dominus Papich civitas, quae habent vocabulum distincturn a villis, nam civitas dicitur, „grad“, et villa di- citur „sello“, forte oppidum, italice terra murata, habet idem nomine „grad“; et singulas habere suum governatorem, dictum „porkulab“ et magistratura ex 12 judicibus, qui singulis annis a civitate eliguntur. Episcopus Segniensis mortuus anno 1685 erat Dominicanus dal- mata, Fr. Hiacynthus Dimitrio, post euius obitum vacat sedem in hoc anno 1688 ob varias controversias. In Veglensi Insula. Sub Episcopo Veglensi. 1. Besca [Baška], 40 sacerdotes, praeter diaconos et inferiores clericos et ope. canen. [operatione canenda?] 2. Verbonico [Vrbenik] ex 60 sacerdotibus, praeter inferiores. Hic quoque cantus excellit. Ne ad triremes sumantur, Hunt sacerdotes. 3. Dobrigno [Dobrinj], ex 200 sacerdotibus, praeter inferiores. 4. Castel Muschio [Omišalj], ex 15 circiter sacerdotibus et ultra. 5. Dubrascniza [Dubašnica], ex 10 circiter sacerdotibus. 6. S. Maria de Gao [S. Maria de Capo, Glavotok] ex 6 sacer¬ dotibus, estque conventus canonicorum. 7. Pogliza [Poljica], alia est a provincia prope Spalatum, ex 5 vel 6 sacerdotibus. Haec ex Francisco Georgiceo Spalatensi ex Suciuracz [Sučurac] archipresbytero S. Hieronymi Illyricorum [de Urbe] et Abbatis SS. Cosmi et Damiani Jadrensis Dioecesis [Tkon] ingenioso ac doctrina rerumque scientia expedito et sane non ex scirpto, sed ex memoriae thesauro, cum ibi per multos annos una cum episcopo Vegliensi suo avunculo [Georgio] Georgiceo mansisset. In Absarensi dioecesi. 1. Loscin parvum [Lušinj Mali]. 2. Loscin magnum [Lušinj Veli]. Haec duo tantum loca anno 1688 episcopus Catharensis Marinus Drago eiusque Parochus Marcus Petrovich referre potuit. Alia sciebat esse, sed quiquam explicare non poterat. In Arbensi [nomina loeorum non recensentur] In Pagensi [nomina loeorum non recensentur] Glagolito-JEtomanae XVII. s. 73 In Jadrensi dioecesi Retulenent mihi Georgius Carestus Sibenicensis et Vincentius Parchich Sibenicensis archipresbyter, postea archidiaconus, nec non alii, 40 loca in insulis et villis esse Glagolitas sub Jadrensi episcopo, sed numerarunt tantum : 1. Zaravecchia [Biograd], quae antiqua farna clarebat et modo in villam transiit. 2. Mulat [Melada] insula. 3. Guplicza [Kukljica, Ugljan] insula. 4. Torrette [Turanj]. 5. S. Cassiano [Sukošan]. 6. Šale [Dugi Otok] insula abundans numero presbyterorum. 7. S. Filippi et Jacobi [Filipjakov] in mediterraneo, prater plu- rima alia. In hisce ergo cantus eximius est et processiones et quaevis aliae exequiae benedictiones fiunt illyrice. In Noniensi. I. Zaton, in mediteraneis, habet sacerdotem cum clerico. 2. Brevilaqua (Privlaka) similiter. 3. Pontadura (Vir). 4. Giuba [Ljuba]. 5. Oastel Venier [Vinjerac]. 6. Razance [Ražance]. 7. Possedaria [Posedarije]. 8. Nouegradi [ Novigrad]. 9. Pogliza [Poljica], alia a supradicta, et sane, „polje“, poglie, idem est ac Carnpus, inde Pogliza videtur esse Campania vel ager, ut olim ager latinus, ager Sabinus etc. audiebat. 10. Dracivaz [Dračevac], id est spina vel spinosa. II. Obroazo [Obrovac].. 12. Walcia[?] [Vlahija; id est Podgorje et Bukovica]. Habent praeterea tres provincias dioecesis Nonensis, in quibus facile sunt Glagolitae, sed episcopus non habet curam, cum traditione Turcarum cura Missionario sit demandata a Sancta Propagatione de Propaganda Fide. Et numero sunt: 1. Lica [Lika]. 2. Banatego [Kotar Nadinsko-Benkovački] provincia; 3. Gorbava [Krbava]. In Sibenicensi dioecesi. 1. Morter [Murter] scopulus, habet 4 villas: a) Stretto [Tiesno], 4 presbyteros praeter inferiores; b) Gezerach [Jezera], 3 presbyteros Praeter inferiores; c) Betirine [Betina], t presbyter cum clerico; d) Morter, 3 presbyteros cum inferioribus. 2. Sloseila [Zlosella], 1 presbyterum cum 3 clericis. 74 - Fontes Liturgiae 3. Sustipanaz, nempe Sveti Stipan, S. Stephani martyris mona- sterium fratrum S. Francisci Tertii Ordinis. 4. Parvicchio [Prvič], insula, habet item raonasterium seu con- ventum similem S. Francisci Tertii Ordinis et 4 presbyteros. 5. Grappano [Krapanj], villa 1 vel 2 presbyteros. 6. Cavocesto [Primošten], penisula, 1 presbyter. 7. Azuri [Žirje], scopulus, 1 presbyter. 8. Zlari [Zlarin], 1 presbyter. 9. Vodize [Vodice], villa mediterranea, 1 presbyter. Eetutit haec mihi diligenter superlaudatus Vincentius Parcich, dum Maio mense 1688 Romam venit ad ibi canonicatum theologalem expetendum; erat eo tempore etiam Marinus Drago episcopus Catarensis. In dioecesi archiepiscopatus Spalatensis. 1. Suburbiis [Veli Varoš; LuCac], 2 presbyteri. 2. Almissa [Omiš], 3 presbyteri. 3. Suburbio Clissae [Klis], 3 presbiteri, clericus 1. 4. Idem Sign, 1 presbyter. 5. Idem Duare, 3 presbyteri, clericus 1. 6. Groliote [Šolta], villa Solte, 1 presbyter. 7. Vragnizza [Vranjic], 2 presbyteri. 8. Sasso [Kamen], 1 presbyter 9. Stobrez [Stobreč], 1 presbyter. 10. Xarnounizza [Žrnovnica], 2 presbyteri. 11. Podstrana, 4 presbyteri, 1 clericus. 12. Jesenize [Jesenice], 4 presbyteri, 2 clerici. 13. Ducie [Duče], 2 presbyteri, 1 clericus. 14. Zacuzac [Zakučac], 1 presbyter. 15. Cuzichie [Kučiče], 2 presbyteri. 16. Gorne Poglie [Dolac Gornji], 2 presbyteri, clericus 1. 17. Dogne Poglie [Dolac Donji], 2 presbyteri. 18. Tugare, 2 presbyteri. 19. Costagne [Kostanje], 2 presbyteri. 20. Zvezagn [Zvečane], 2 presbyteri. 21. Osteruiza [Ostrnica], 1 presbyter. 22. Gata, 1 presbyter. 23. Dobrava, 3 presbyteri, 2 clerici. 24. Trimbusi [TrnbusiJ, 2 presbyteri 1 clericus. 25. Sricane [Srinjani], 2 presbyteri. 26. Srignia [Srinjine], 3 presbyteri, 2 clerici. 27. Sitno, 2 presbyteri. 28. Biscouo [Biško], 1 presbyter, 29. Dugo Poglie [Dugopolje], 1 presbyter. 30. Gardun, 1 presbyter. 31. Radobiglia [Radoblje, Katuni, Kreševo et Blato], 1 presbyter. 32. Gontado [kotar Spljetski: Sučurac, Gomilica, Kambelovac], 3 presbyteri. Glagolito-Romanae XVII s. 75 Summa omnium est 58 presbyterorura, 11 clericorum. Haecex Matthaeo Joanicio Ivanovich, Spalatrensi Poglizano, jussu Gosmi ar- chiepiscopi Spalatensis, qui ad limina et alia negotia venit Romam, hoc anno 1688 usque ad Junii mensis finem. ! ) Anno vero Jubilaei 1700, 16 Aprilis Thomas Bojich, Traguriensis presbyter, cum me inviseret, dixit [33] Grohote villam habere presby- terorum alium in villa dieta Stomoria (Stomorska), qui tune erat An- tonius Pagliatovich ex Wragniza [Vranjic] de Salona, dioecesi Spa- latensi, sicut in ea Wragniza erat Nicolaus Lalich ex eodem loco curatus, alium habens presbyterum Antonium Mattasovich in villa Stobrecz, Johannes Bubich curatus ex Wragniza. Podstrane 4 villas habere, quibus unus et idem presbyter. Musaeum Borgianum de Propaganda Fide,Ms. originale Joannis Paštrid: „De Missalis, Breviarii ITlyrici Romani et similium divinorum officiorum origine, cha- raetere, oontinuatione, seriptione, impressione, usu et locis ac modo intelligendi seripta et impressa, officiaque nova seribendi. Opus in gratiam et decus, utilita- tem tum Nationis Illyricae in Dalmatia, tum quoque oleri Glagolitarum con- cinnatum a Joanne Pastritio Dalmata Spalatensi, piiilosophiae ao saorae Tbeo- logiae doetore et in Collegio de Propaganda Pide Sacrae theologiae polemicae seu dogmaticae leetore, incoatum ab anno 1688 circa finem. Lettera N. Pilza VI. Nr. 3. Cfr. Jagic, Glagolitica II, Denkschriften der kais. Akademie der "tVissenscbaf- ten, pbilos.-bistonsohe olasse. Band XXXVIII (1890), 59 ss. 245. XVII s., Romae. Testimonium Francisci del Sodo de sacello restaurato et de corpore S. Cyrilli in basilica romana S. Glementis. „Franciscus del Sodo ms. God. Vaticano, qui sua aetate Sancti Cyrilli sacellum ex dextero latere Basilicae ad ingredientium erectum fuisse tradit, ibique corpus ejus requiescere.“ Ph. Rondinini, Basilica S. Clementis, 1707; cfr. Bartolini, Memorie storico- arcbeologicbe dei Santi Cirillo e Metodio, Roma 1881, 188. 246. XVII s., Slavi Meridionali. Joannis Palazzi Itali de alfabeto Cyrilliano ac sententia, Glagolitico et de usu vigenti liturgiae Glagolito-Romanae apud Slavos Occidentales testimonium. „E da sapere che qui Illirici popoli, o vero Schiavoni hanno due sorti d’ alfabeti, et quelle Provincie, le quali sono pili verso 1’ Oriente si servono di quello che e simile al Greco, del quale fu autore Cirillo, et di qui lo chiamano Ghiurilizza, 1’ altre Provincie, le quali sono piu h Catalogum ecclesiarum glagoliticarum Spalatensis dioeceseos Hierogra- phia totius dioeceseos ab arcbiepiscopo Stepbano Cosmi ante annum 1688 con- fecta dependere patet, quomodo iam in praecedenti N. 225, p. 62 n. 1 animadver- sum est; ubi de ipsis fusius actum est. 76 Fontes Liturgiae verso il mezzogiorno, o verso 1’ Occidente, si servono di quello, del quale fu autore S. Gerolamo, et lo chiamano Buchuiza, il quale alfa- beto e dissimile a tutti gli altri del mondo. Et havete a sapere, che il parlar del volgo e quello proprio col quale continuamente dicono i loro officii, et tutti popoli 1’ intendono, coine intendiam noi il volgar nostro. E amplissimo di vocaboli, ma difficilissimo a proferire a chi non e nodrito fra loro, et ne harmo, Messali, Breviarii, et Officii della Nostra Donna et anco la Biblia." Apud A. Banduri Imperium Orientale, vol. II, Parisiis 1771, Animadversiones in Const. Porphyrogeniti De Adm. imp. p. 116 s. 247. XVII s., in Dalmatia. Guilelmi Postelli Itali de usu generali vigenti liturgiae Glagolito- Romanae in Dalmatia testimonium. „Tzerviani seu Pozniani usi sunt Characteribus Hieronymi seu Dalmaticis, ut lingua fuit communis Pannoniis, Illyrib'us, Dalmatis, Mysis. — Quibus PIieronymus characteres reperit ut in re differrent etiam a caeteris nationibus, sicut et lingua: etiarn fortasse, ut in hac re nomen consecravet immortalitati. — Idem Hieronymus vetus et novurn instrumentum cum sacrificio et precationibus traducta, eo Idio- mate reliquit. Ita Sacerdotes omnes, et populus praedicat in tota Dalmatia. Excuduntur permulti admodum libri harum duarum lingua- rum Venetiis, ut illic distrahuntur. 11 Apud A. Banduri Imperium Orientale, vol. II, Parisiis 1771, Animadversiones in Const. Porphyrogeniti De Adm. imp., p. 117. 248. XVII. s., Krmčine Jadren. Restauratio ecclesiae parochialis B. V. Mariae in Krmčine Ja- drensis dioeeeseo.s inscriptione glagolitica, parochum Martinum com- memorante, architravo portae insculpta memoriae comendatur. Ex nostra photographia anni 1904. 249. XVII. s., Birbinj Jadren. Imagines Sanctorum Blasii Episcopi et Georgii Martyris in tabula altaris ecclesiae. S. Blasii, quam XVI. saeculo nobilis Soppe Jadrensis in castello Birbinii Insulae Maioris Jadrensis dioeceseos fieri iussit, inscriptionibus glagoliticis depictis illustrantur. In eodem altari tres tabulae Missae celebrandae glagoliticis characteribus XVII saecuii typis impressae prostant. Ex nostro apographo anni 1904. Grlagolito-Romanae XVII. s. 77 250. XVII. s., Korlat Noneti. Restauratio ecclesiae parochialis B. V, Mariae in Korlat olim Nonensis, nune vero Jadrensis dioeceseos, inseriptione glagolitica muro meridionali supra portam immissa, memoriae consignatur. Ex nostro apographo anni 1908. 251. XVII. s., apud Slavos meridionales. Breviarium Glagoliticum, quod in Bibliotheca Collegii Urbani Prop. Fidei asservatur, conscriptum fuit. Kukuljevič, Arkiv za povjestniou jugoslav. IV, Zagabriae 1857 p. 374 s. 252. XVII s., in Bosnia. Fralres Ordinis S. Francisci Min. Obs., quum Bosnenses linguam veteroslovenicam et characteres glagoliticos non callerent, linguam vulgarem et characteres Bosnenses Cyrillianos vel Latinos in libris doctrinalibus adhibent; praeeunte in hoc opere fr. Matthia Divkovič Jelaškensi (1563 -1631). M. Divkovič, Nauk krstjanski za narod slovinski, iz latinskoga u jezik siovinski i slovi srpskiemi, Venetiis 1611; Besjede svrhu evangjelja nedjeljnijeh priko svega godišta, Venetiis 1616; Nauk krstjanski s mnozimi stvarmi duhov- niemi, po Belarminu i Ledezrnonu, Venetiis 1616. Fr. Stef. Matijevič, Ispovjednik, ■Romae, Propaganda 1630. Pr. P. Posilovič, Nasledjenje duhovno, Venetiis, 1639; Cviet od kriposti, Venetiis, 1647. Er. J. Bandulovič, Pištole i evangjelja, Venetiis 1613. Er. J. Ančič, Vrata nebeška i život vični, 1678; Ogledalo misnioko, Ancona 1681. ’ B ’ 253. XVII. s., in Polonia. Breviarium Latinum pro clero Polono, Officium Proprium SS. Cyrilli et Methodii una cum lectionibus „Cyrillus et Methodius fratres' 1 , continet. I. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu Sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 19. 254. XVII. s., apud Slavos Orientales. Cultus SS. Cyrilli et Methodii, dum apud alios Slavos Orientales more antiquo viget, apud Russos, receptione Regulae Hierosolymitano- Serbicae, restituitur Officium SS. Cyrilli et Methodii, Cirillusque ali- ifuando „episcopus Cataoniae, magister Slovenorum et Bulgarorum“ celebratur. In Sinaxario russico propter revisionem secundum Graecas 78 Fontes Liturgiae Regulas (Typici), inde ab anno 1682 suprimitur Officium Proprium SS. Cyrilli et Methodii, ita ut commemoratio ipsorum ad Maenea Lec- tionis, Prologos et Legendaria coarctata sit. A. N. Petrov, Cestovanie sv. slavjanskih apostolov Kirilla i Methodija (Hristianskoe Ctenie, Petroburgi 1893, N. 3, B26 ss. 255. XVII. s., Bosnen. Evangeliarium lingua croatica vulgari Bosnensi vero dialecto a Joanne Bandulovič Skopiensi Or. S. Francisci M. Obs. versum, anno 1613 Venetiis primum editum, deinde 1626, 1640, 1665, 1682, 1689 reimprimitur. Milinovič, Črtice o slovenskoj liturgiji, Jadrae 1880, 146 ss. ADDENDA I. Ad 11. 1603, Dolinae Tergestin. „Urbario vechio di S. Rocho“ cum titulo glagolitico: Ya ime božje i blažene Deve Marije Amen. Leto rojstva Hristova 1603 miseca decembra dan 17. indicion prvi. Va to vrime buduči po- družnik poli sveti Vuriho u Dolini ja pre Martin Šuber rodom od Rodika fare Bregovske bih prošen od poštovanib starešin Bolunca svetoga Roka crikve, a to Matije Mavera od Bolunca ino nega lovarša Tomaža Jurjana od Doline, jim učinih ovi kvadiran za njihovu. plaču, u koj kvadiran imaju zapisavat blaga rečene crikve tolika ma i duge i ostale potrebe brajske i Bog nam vsiin pomozi i blažena deva Marija mati Hristova vsim dobrom nebeškim Boga za nas amen; pri lom se čuvajmo grieha i 'vsakoga zla. Začetak svake mudrosti strah od Gospoda. Ephem. Danica XX (Labaci 1867) p. 23, 26. Ad 16. 1605, Peče Tergestin. n Libro originale della chiesa et Confraternita di Sanda Maria de Siars“ cum boe titulo glagolitico: To je legištar svete Marije na Peči. 1 taj čas biše starišina Petar Pergarac iz Ricman in Ivan Žerjal iz Bolunca i ja pre Pjero Dragonič bih podružnik poli gospodina pre Jurja Juriričiča farmana DoJinskoga i to zapisali. .Ephem. Danica XX (Labaci 1857) p. 23, 26. 16 a. 1605, in Castro S. Viti Flumine Polen. Registrum Missarum fundationalium Capituli S. Mariae Terrae Fluniinis Polensis dioeceseos characteribus glagoliticis conficitur.. G. Kobler, Memorie per la storia della liburnica cittk di Fiume, Fiume 1898, I, 193. Grlagolito-Romanae XVII. s. 79 17 a. 1606, Novi Segnen. et Modruscien. Presbyter Rernardinus Petrinovih plebanus Novi epitaphium gla- goliticum in coetneterio conventus Or. S. Pauli šibi ponit. Kukuljevic, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 507, p. 149. 20 a. 1611, 1 Decembris, Absori. Hieronymus Žane syndicus ordinarius insulae Absori iubet omnes confraternitates praecipue illas Lussini Majoris et Minoris non amplius lingua slavica sed italica rationes reddere. Rad Jugosl. Akademije, LV1I, 186. 20 b. 1611, Belgrad Vinodolski Segnen. et Modruscien. Aedificatio cappellae ac sacristiae ecclesiae B. M. Virginis Bel- gradensis a presbytero Nicolao Muževič absoluta, tribus inscriptionibus glagoliticis, architravo portae et muro eiusdem cappellae insculptis, me- moriae consignatur. Kukuljevid, Nadpisi N. 24, 25, 26 p. 7 s. 20 c. 1599 — 1611, Tar Parentin. Registrum Confraternitatis S. Antonii lingua slavica vulgari eha- racteribus glagoliticis conscribitur. In arclnvo parochiali Tar; ex apograplio Špinoieiano. 22 a. 1614, 15 Septembris, Dubašnicae Veglen. Inscriptio glagolitica in altari cappellae S. Andreae Dubašnicae: Leto 1614. na 15 Sektembra. Svetoga Andrije bi postavljen oltar. Pisah ja pre Martin Krajnovic kurato. Ex apograplio plebani Žgombid 12 Novembris 1790, in Colleotione Špin- ciciana. 42 a. 1623, Venetiis. Apud Marcum Ginarni »Ogledalo duhovno" a Fr. Mauro Orbini ex Italica in slavicam vulgarem linguam versum, characteribus slavicis bosnensibus imprimitur, his cum approbationibus: Imprimatur, si videbitur Reverendissimo Patri Magistro Sacr. Palatii Apostol. Gaesar Fidelis Vicegerens. Ex commissione Reverendissimi Patris Magistri Sacri Palatii Fr. Pudovici Ystella, Ego Bartholomaeus Gassius Sacerdos Theologus e Societate Jesu legi libram inscriplum Zar^alo Duhovno hoc est Spe- c *ilum Spirituale, etc. ox Italica in meam Illiricam Linguam translatum s at,is lideliter a R. D. Mauro Grbino, nihilque animadverti in eo — — °Pportunum, atque adeo typis dignurn censeo. Datum (Romae) die 8 Novembris 1613. Bartholomaeus Gassius. 'inprjrinitur. Fr. Thomas Pallavicinus Bonon. Magister, et Reuerendissimi Fr. '■odovici Ystella Sacr. Pal. Apost. Magistri, Socius, Ord. Praed. Denuo praesens liber lectus, et aprobatus fuit .Venetiis pro im- Pi'essione. Die 6. 1621. Fr. Ludovicus Secch. Gommiss. Inquis. Venet. Opusculum 10X7 cm. apud sacerdotem Petrum Škarica Podgragjensem. 90 a. 1633, Drenovae Polen. Ganonicus Dardič S. Mariae Terrae Fluminis Polensis dioeceseos testarnentum olographum caracteribus glagoliticis conficil. G. Kobler, Memorie di Fiume, Fiume 1898, 1, 193. 80 Fontes Liturgiae 111 a. 1640, Belgrad Vinodolski Segnen. et Modruscien. Restauratio presbyterii ecclesiae B. M. Virginis Belgradensis a sex sacerdotibus absoluta, inscriptione glagolitica muro eiusdem presbyterii immissa, memoriae consignatur. Kukuljevič, Nadpisi N. 26, p. 8. 112 a. 1641, Veprinac Polen. Testamentom Georgii Fabič in Veprinac prope Castuam characte- ribus glagoliticis conficitur a „pop Petar Martinačič nodar oblastju ces. očit.“ Authenticum in archivo parochiali. in Veprinac; ex adnotatione Špinčičiana. 116 a. 1641, Boljuni Polen. Absolutio aedificationis ecclesiae S. Georgii Boljuni anno 1590 inpoeptae (fr. Fontes XVI s. N. 155), parocho p. Bernardino Velioni curante, inscriptione glagolitica et latina memoriae consignatur. Kukuljevio, Acta croatica, Zagrabiae 1869, 292. 116 b. 1641, B,omae. Evangeliarium lingua croatica vulgari, a Bartholomaeo Kašič S. J. versum, imprimitur. Milinovič, Črtice o slovenskoj liturgiji, Jadrae 1880, 144 ss. 138 a. 1649, Grobnih Segnen. et Modruscien. Aedificatio cappellae SS. Trinitatis in Grobnik a comite Francisco Frankulin porculabio comitis Petri Zrinski, inscriptione glagolitica eidem cappellae immissa, nune vero in Musaeo Nationali Zagrabiensi asser- vata, memoriae consignatur. Kukuljevio, Nadpisi N. 177, p. 51. 154 a. 1654, Absoren. Protocollum Visitationis Canonicae dioeceseos Absorensis ab epi- scopo Joanne de Rubeis peraetae, characteribus glagoliticis subseribitur a presbyteris Ropčič et Karlič, a presbytero S. Jacobi, a parocho Gunski, a duobus prosbyteris Lossini Minoris, a duobus Lossini Ma- joris, ab illo Beli, Dragozetič, Orlec et Belej. Ex adnotatione Špinčičiana in omonima Collectione. 195 a. 1674, 20 Aprilis, Absori. Simeon Gaudentius Absorensis episcopus curatoribus animarum suae dioeceseos mandat, ut Protocolla Natorum et Gopulatorum, hucus- que characteribus glagoliticis conscripta, in posterum primum glago¬ li tiče, deinde latine vel italice conscribantur. Apographum in Protocollo Natorum et Capulatorum ad annum 1674 in Archivo parochiali Absori; ex adnotatione Špinčičiana. Mandatum hoc usque ad annum 1709 observatum est. 208 a. 1678, 22 Junii, Castuae Polen. Statutum capituli ruralis Castuae anno 1473 glagoliticis characte¬ ribus confectum (Fontes XV s. N. 75) a Malthaeo Tonkovič canonico s. Plelenae Castuae puhlico imperiali notario, iisdem characteribus exem- platur; ac a Glaudio Marbuch Castuae, Veprinac et Moščenicae Capi- tanio authenticatur. Authenticum in archivo parochiali Castuae; ex adnotatione Špinčičiana. Glagolito-Romanae XVII s. 81 ADDENDA II. 21 a. 1613 , Venetiis ( Bosnen ). Evangeliarum lingua croatica vulgari (Schiavetto), iam anno 1543 a presbytero Benedicto Zboroveo vulgatum atque iterum 1586 anno Ve¬ netiis editum, a Franciscano Bosnensi fr. Ioanne Bandulavič Skoplja- nensi revisum et auctum, tertio vulgatur. Pisctole i Evangelya priko svega godiscta novo istomacena po razlogu Missala Dvora Rimskoga: dosadascgnya od mnoziih pomagnka- nyih ocistena: i sa svijmi, koya dosad u Slovinskhi yezik magnkahu s’ vellikom pomgnvom istomacena, i virno prinessena po fra Iuannu Bandulaiuchiu Skopglianinu R(edodrzave) M(alobracanske) B(osanske), 1613. In fronte: Stemmata Bosnae et Dalmatiae, et effigies S. Čaji Papae- Dalmatae et S. Ioannis episcopi Traguriensis; et episcoporum SS. Cy- rilli et Methodii, necnon Beati Angeli a Clavasio. In Praefatione causae hujus editionis Evangeliarii croatici enu- merantur: »počeh s pomoču Božjom u Bolonji pisati prid rečene Pištole i Evangjelja, ispravljajuči ona, koja se u Staromu Sctavu od zgora re¬ čenih štampalac zgodila bihu pomanjkanja i ona, koja na vele mista k novomu Misalu neprilikovahu na put pri vadeči, nadodajuči više Pištola i Evangjelji, koja slovinsk ; m jezikom dosad izgovorena nebihu, mnoge stvari druge za Parokiane potribne. I znam, premda su sva ova (reči ču) najprvo na poštenje Božje učinjena: na službu jezika Slovinskoga na pomoč onim, koji vele dobro latinsku knjigu nerazumiu i svrhu toga osobite moje vlastite koristi radi, koju svaki od nas umrlih pomnjivo ište, i nanju se poteže, nemoguči, koji razum ima čovik (po naravi go¬ voru) nikako, učiniti inako, veli Ciceron. Prem, ako, i piše drugi protiva tomu govoreči. Najposlidnja: aliti največa pogrda i sramota jest čoviku, koji štogodi čini, radi samoga sebe čini, čineči se meni vele čudnovato (malo inako več svaki dan) Mišu govoriti, a od nje daj Pištole i Evan¬ gjelja nerazumiti, jere onomu, koji govoreči ali hvali, ali kudi a ne zna što govori neima se virovati, reče Plutarko . . . takojer, da svekolike Pi¬ štole i Evangjelja: koja dosad (premda mnoga) iz Latinskoga u Slo- vinski naš jezik domači manjkahu istomačena, s onizimi koja su dosad bila: i koja su inako po načinu novoga misala odredjena, i vpravljena, virno prinesem i vpravim: jere vazda S. M. R(imska) C(rkva) Duhom Svetim obladana jest, za to ono, što je za poštenje Božje: i korist oso- bitu našega spasenja prikladnije, ne iznova, da čini, ali slaže Pištole i Evangjelja, nego ona, koja su od Patriarkih i Prorokov u staromu: od Isukarsta i Apoštolih u novomu zakonu dilovana, vpravlja: odlučuje i naredjuje: za to sva ona, koja u Opčini: i osobitih svetkovinah, istoma¬ čena manjkahu, ali su drugojako po Blagdanih odredjena, iznova li od S. M. R. C. naredjena po prilici novoga Misala od S. Sabora Trentskoga: * pod vladanjem S. O. Pape Clementa VIII vpravgliena; s velikom pom- njom (opčene koristi radi) stavljam i pripišujem . ..« 5u JELIČ, FONTES Fars II. 82 Fon te s Liturgiae Decretum Consilii X mm 1 Aprilis, 1613: I reformatori dello Stu¬ dio di Padova »che nel libro delle Epistole, & Euangeli. .. contenuti nel Messale Romano translatato gia molt’ anni da Latino nella lingua Schiava dal M. R. D. Benedetto Zboroveo stampati nel 1543. & nel 1586. in Venetia, et al presente revisti con addition di molte altre E- pistole & Evangeli, & altro correnti nel Messale Romano dal R. P F. Giovanni Bandulavich Bossenese deli’ Ordine di S. Francesco de Mi- nori Osservanti non vi e cosa contra le leggi, & e degno di stampa... Exemplar in bibliotheca Conventus Ordinis S. Francisci M. O. Košljuni Ve- glensis dioeceseos; juxta notam presbyteri Vincentii Premuda Veglensis dioeceseos. a. 1626 , Venetiis. Evangeliarium croaticum vulgare (Schiavetto) iam 1613 anno a Franciscano Bosnensi fr. Ioanne Bandulavič editum (cfr. N. 21 a), ite- rum imprimitur. Exemplar in bibliotheca Conventus Ordinis S. Francisci M, O. Košljuni Vc- glcnsis dioeceseos; juxta notam presbyteri Vincentii Premuda Veglensis dioeceseos. 67 a. 1627 , Grižane Scgnen. Dialogus S. Gregorii a presbytero Martino Martešič cappellano s. Mariae Belgradensis in Grižani degente glagolitice conscribitur. Dialog Svetoga Gargura. Izspisah ga Ja po Imenu Pop Martin pri- divkom Martešič, kapelan Crikve svete Marie u Belgradu, stanuči u Gri- žanih u letih Božjih 1627, Ja Pop Marko Bonifacio Kanonik senjski Crikve Katedrale pripisah ga (latinicom) i svrših iz pisma glagoljskoga S. Jerolima N. S. C. na 2 luja miseca, leto gospodinovo 1719. Exemplar manuscriptum in bibliotheca Conventus Ordinis S. Francisci M- O. Košljuni M. O. Veglensis dioeceseos asservatum; juxta notam presbyteri Vin¬ centii Premuda Veglensis dioeceseos. Ad N. 109 . 164 . 0 , Romae. Rituale Romanum — Urbani VIII Pont. Max. — Jussu editum — Lingua Oljnica — Romae — Ex Typograpbia Sac. Congreg. de Propag, Fide — MDCXL — Superiorum Perinissu.=Ritual Rimski — Istomaccen Slovinski — po Bartolomeu Kassichiu Popu Bogoslovcu od Druxbae Jesusovae Penitenciru Apostolskomu — V RIIMV, Iz Vtiestenicae Sfet: Skuppa od Razplodyenya S, Vierrae, 1640. Mutius Vitellescus — Societatis Jesu Praepositus Generalis. Cum Rituale Romanum Pauli. V. Pont. Max. iussu editum, a P. Bartho- lomeo Cassio nostrae Societatis Illyrice redditum, nostro mandato re- cognitum in lucern edi posse, probatum sit; facultatem concedimus, ut typis ipandetur, si ita Illustrjssimo et Reverendiss. D, Vicegerenti, i ej Glagolito-Roman&e XVll s. 83 Reverendiss. P. M. Sac. Pal. videbitur. — In quorurn Fidem has Lit- teras manu nostra subscriptas, et sigillo nostro munitas dedimus. Romae 13. Martii 1637. Mutius Vitellescus. Imprimatur si videbitur Rev. P. M. Sac. P. Apost. Jo. Bapt. Episc. Camer. Vicesg. Ex commissione Reverendissimi Patris Fr. Nicolai Riccardi Mag. Sac. Pal. Apostol, vidi, diligenterque perlegi hoc Rituale Romanum ex Latino Illyricum factum communiori modo loquendi ab Admodum R. P. Bartholomaeo Cassio Societatis Jesu in Basilica S. Petri Poeniten- tiario; nihilque in eo in veni contra fidem Catholicam, neque contra bo- nos moreš, immo opus illyricis Sacerdotibus perutile, ac pernecessarium typis dignissimum censeo. In quorum fidem, etc. Romae die 25 Martii 1637. — Francisuns Manolla Spalatens. I. V. D. et Canonicus S. Hiero- nymi lllyricorum de Vrbe manu pp. Imprimatur. F. Hyacinthus Lup us Mag. etc. Soc. Reverendiss. Pa¬ tris Mag. Sac. Pal. Apost. 154. b. 1655, 1 Aprilis —- 8 Odobriš, Absori. Joannes Lenne, Matthias Radošič, Nicolaus Zentelica seu Zentiličič, Craric, Hieronymus Vitkovič, Matthias Lagaja, Nicolaus Neretvic, Joan¬ nes Tabašelič, Antonius Zattin, Antonius Zagurič, Taddaeus Vitkovič, Franciscus Marketič, Antonius Ragožinič, Andreas Kumandič, Antonius Ragužin, Joannes Almešič, Franciscus Jurkovič Perkovič sacerdotes sae- culares; Antonius Makina, Franciscus et Joannes sacerdotes regulares tnissam Glagolito-Romanam in cathedrali et in cappellis Absori cele- brant, pluries Capitulares substituentes; seque in Libro Missarum cha- racteribus glagoliticis subscribunt. In festo patroni S. Gaudentii sic adnotatur: A di primo Zugno 1655. Io D. Putraih celebrai la messa prima Per il Signor Canonico Zacevih. Io D. Zacevich celebrai S. Sacramento per obbligo del Capitulo. Ja Matija Lagaja velij Crikvi. Ja Radošič u Sv. Gaudenta za limozinu. Ja Don Vitkovič sprit sv. Tela za limozinu. Ja Don Tadij Vitkovič u sv. Marije za Premancira. Ja Don Franic Marketič za limozinu u Crkvi okolo daig sv. Marij. Ja Don Ivan Tanbacelič. Ja Domaton Ragušič u sv. Gaudenta za divocion .... na sv. Sa* brament za divocion. Ja Andrij Kumandič miših za divocion. Ja Don Jerolim Vitkovič miših u sv. Gaudenta za limosinu. 1655. Libro nel quale tutti Reverendi Sacerdotti doveranno nottare le Messe c he celebreranno, si in la Cattedrale come in altre cappelle in questa citta d’Ossero. Authenticum in archivo parochiali Absorensi; ex relatione administratork Parochialis Antonii Lužina. 84 Fontes liturgiae 164 a. 1611 — Spalati. In unica parochia civitatis et suburbiorum Spalati, matrimonia lin- gua slavica per cooperatores glagolitas celebrantur, qui in Libro Copu- latorum talia matrimonia characteribus glagoliticis conscribunt, vel latine ab alio conscripta, iisdem characteribus authenticando subscribunt. 1611, 13 Novembris in ecclesia S. Rochi et 1613, 20 Januarii in ecclesia S. Crucis matrimonium copulat cooperator Spalatensis Stepha- nus Jurjevič »hervačanin« (glagolita); characteribus Politiensibus in Libro Copulatorum conscribens. Idem cooperator Spalatensis Jacobus Saturičič »harvačanin« pluria matrimonia copulans a mense Novembri 1619 ad 11 Novembris 1828. Ab anno 1634 ad 1659 sacerdotes glagolitae: Jacobus Stuaričič, Georgius Bilovčič in ecclesia urbana S. Spiritus, Laurentius Duperovič, Michael Dagelič »harvačanin«, Stephanus Carevič »remeta ad Poišana«, (cappellanus B. Mariae in Poišano), Nicolaus Bašič, Bartolomeus Karca- tovič, Petrus Kružičevič, matrimonia slavice copulantes, in Libro Copu¬ latorum ipsis characteribus Politiensibus eadem conscribunt, vel ab alia manu latine conscripta, sua subscriptione iisdem characteribus authen- ticant. Ex. gratia: 1639, 29 Augusta. Ja Don Lovre Duperovič potvrdjujem kako je zgora. 1641, 21 Jenuara. Ja Don Jure Bilovčič složih. Liber Copulatorum parochiae Capitularis S. Domnii Spalati 1610—1660 in ar- chivo Capitulari Spalatensi; cfr. Appendicem ephcm. Spalatensis Jedinstvo XII- 1905), N. 28. 176 a. 1665, tj Junii, Veglen. Bulla Alexandri papae VII, qua ad petitionem Ducis Venetiaruni clero saeculari et regulari recitationem officii Immaculatae Conceptionis B. Mariae Virginis cum octava permittit, glagolitice publicatur. Exemplar in bihliotheca Conventus Ordinis S. Francisci M. O. Košljuni Veglensis dioeceseos; juxta notam presbyteri Vincentii Premuda Veglensis dioe- ccseos. 201 a. 1674, Mrežnica Zagrabien. Matricula Defunctorum glagolitice descripta incipit: To su knjige kadi se mrtvi zapisuju leta 1674. Lopašič, Oko Kupe i Korane, Zagrabiae 1895, 311. 211 a. 1672 — 1681 , Vrhovci Zagrabien. Matriculae Baptizatorum Glagolitice descriptae. Tkalčič, Kat. List. 1903, N. 16; Slavensko bogoslužje u Hrvalskoj 1904, 86. 85 Glagolito-Romanae XVII s. 216 a. 1685, Arbi. Conventus S. Francisci prope S. Catharinam in Campomartio Arbi liturgia Glagolito-Romana utitur. P. Coronelli, istoriografo della Serenissima Republica, Descrizione topografica deli’ Isola d’ Arbe con gli scogli adiacenti e sua Giurisdi- zione: »II terzo (convento) presso Santa Cattarina in Campomarzo (Komr- čar) fuori della citta di PP. del Terzo Ordine parimente di san Fran- cesco, che ufficiano in Glagolito col titolo di S. Francesco, fabricato 1’ anno 1480.« Cfr, Maschek, Manuale del regno di Dalmazia 1873, p. 74. 2jp a. 1685 — ič>P5> Primošten Sibenicen. Pars superstes ex incendio Libri Parochialis Primoštenensis ab a. 1685 ad 1695 characteribus glagoliticis confecta est. Ex relatione administratoris parochialis Nicolai Tabulov Truta. 23Č. XVII s., Lossini Majoris Absoren. Parochus Lossini Majoris Joannes Božičevič glagolita, qui etiam postremus notarius publicus fuit, et characteribus glagoliticis exclusive pubblica instrumenta rogavit: Libro II. Testamenti e Scritture di Don Zuane Bosichievich pa- rochiano ultimo di Lossin Grande fu Illirico Nodaro, principiato 16 . . In archivo parochiali Lossini Maioris, juxta adnotationem Špinčicianam. < 23:7. XVII s., Košljun Ve plen. Quadragesimale Glagoliticum ab ignoto auctore conficitur, vel ex lilo anno 1508 a Jankovič et Bedričič Segnae edito (cfr, XVI s. N. 18), transcribitur. Exemplar manu scriptum in bibliotheca conventus Ordinis S. Francisci M. O. Košljuni Vegiensis dioeceseos asservatum; juxta notam presbyteri Vincentii Pre- muda Vegiensis dioeceseos. 238. XVII s., Maleradae Aemonien. Inscriptio glagolitica in lapide semiobiculari in fronte atrii eccle- siae Materadae prope ab Humaco (nune Tergestinae dioeceseos), ma¬ lima ex parte haud legibilis; ex parte dextra: »Ivan Vela Čvet .. .« Ibidem in lapide pavimenti »166. Ivan . .«. Juxta adnotationem Špinčicianam. 23p XVII s ., Vis ovac Scardonen. Fr. Paulus Papič in bibliotheca conventus Visovac Ord. S. Fr. M. O. missale Glagolito-Romanum (»un messale antiquo in nostra lingua«), adinvenit. 86 Fontes LitUrgiae A. Hoffer S, J„ Dva odlomka o kršcanskoj crkvi u Bosni, in Spomenknjiga iz Bosne, Zagreb 1901, p. 77. 260. XVII s., Raccoiolae Parentin. Liber Baptizatorum ecclesiae parochialis Raccotolae characteribus glagoliticis conficitur. Liber Baptizatorum a. 1688 in archivo Roccatolensi iuxta relationcm parochi. 261 (XVII Varaždinske Toplice Zagrabien. Inscriptione glagolitica filius patri crucem ferream ex gratitudine in cappella S. Spiritus in Varaždinske Toplice positam commemorat. Kukuljevic, Nadpisi u Hrvatskoj i Slavoniji, Zagreb 1891, N. 932, p. 275. Glagolito-Romanae XVII s. 87 CORRIGENDA 1531 [cfr. Fon te s XVI N. 2 51 80. Rap h aeli Croato pro ičoj, Dolinae Tergestin. 1. 2.a: Glavinič [cfr. N. 2 č\. '1. 9.a: obtinui gratiosissime » 4.a: editio Fluminensis anm s. N. 6 5 et 661 sit. » 25.a: seu unicum alumni locum. 162 J, ij Novembris, Venetiis. » 3.a: [Glagolit a rum in Svetice] 1. 4.a: typographia editorum [cfr. » 7.a: Grož^tek laicurn eidem P. s oc i o » 8.a: [Pietro Bogdano Bakic] » 4.a: Zagrabiae 18 9 5, 232. » 2.a: Petrus M o rani a » ičjp, Kupinac Zagrabien. 16 j 5, 2 S Septembr i s, Romae. 1. 5.a: Trnoviensis (cfr. N. 81). 1. 6.a et 7.a: De novo Missali Glagolitico sat isfacentissime accepto in t e r r i s croaticis. 16 p. i, Visoko Zagrabien. 1. 2.a: Archiepiscopus Ragusinus Bernardin us Larizzi ičpp, O kič 1 Č 55 , 15 Junii, Parentii. 1660 , Aprili, Absori. I. lO.a: Danniamo 1’uso 1668 , Aemonien. 4.a: (cfr. N. 131). » 5.a et 6.a: »Cum enim incolae plebium ruralium fere omnes loquuntur Illirica lingua, et parochialia be- neficia non se c us ac reliqua. / ( \ FONTES LITURGIAE GLAGOLITO-ROMANAE XVIII SAECULI 1. 1700 c., Zagrabiae. Missale Glagolito-Romanorum, quod in Bibliotheca dioecesana Zagrabiensi asservatur, pro usu ecclesiae cathedralis Zagrabiensis cha- racteribus Glagoliticis transcribitur. I. K. Tkalčič Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae 1904, 89. 2. 1701, Segnen. Martinus Brajkovic episcopus Segnae et Modrusiae Elementi papae XI de statu dioeceseos refert inter alia: „PIabeo Episcopatum valde amplum, et dilatatum, cujus magna pars in regionibus recenter Turcis ereptis; sed Sacerdotibus doctis et Latini idiomatis peritis plane distitutam, qui eundem populum in rebus bdei instruunt, et schismaticorum, qui copiosi sunt, reductionem pro- curent. Suppleri hic defectus posset, si aliunde docti ac linguae Illy- ricae periti Missionarii, advocarentur.-Totus clerus in dicendo divino officio, et Missarum celebratione, Illyrici idiomatis libris uti- bir, quibus pene caret; et nisi ex typographiae de Propaganda Fide Provisum fuerit, brevi a divinis cessare cogetur, cum Latini idiomatis Peritiam non habeat.“ Pro revisione et correctione librorum eorundem Proponit: »posset ex mea dioecesi evocari Nicolaus Marieich sacerdos latinae et Glagoliticae linguae satis peritus." Farlati, Illyricum Sacrum IV, 153. 3. 1701, Polen. Joseph Maria Bottari Polensis episcopus in Visitatione ad Limina S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: »Idioma usuale est ltalicum fere in omnibus locis; aliquae tamen ' illae utuntur lingua illirica etiam in recitatione Chorali divini officii ^ missis solemnibus tantum“. * Folium Dioecesanum Parent. Polen. 1882 p, 43; Pesante, La liturgia slava, *5 Jelič, fontes, Pars iii. 4 Fontes Liturgiae 4. 1702, 20 Odobriš, Justinopolitan. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in Visitatione ad Li- mina Apostolorum S. Congregationem Concilii de stalu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Anno primo hujus labentis triennii generalem meae dioecesis visitationem reassumpsi, a forensibus parochiis exorsus, quas, Deo dante, in melius redacias reperi, tum quoad spiritualia, cum plebani breviarii quodam Doctrinae Christianae Cotnpendio, typis impresso, provisi, facilius potuerint, in Illyricum idioma illo converso, cornmissos šibi populos instruere....“ Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano juxta excerptum Crncicianum anni 1892. 5. 1701—1702, Aemonien. Episcopus Aemoniensis Nicolaus Ii Gabrieli in Visitalione gene¬ rali Ganonica adinvenit: „Verteneglio: Un Messale latino et un schiavetto, un Rituale et un Messale da morto.“ Pesante, La liturgia slava, 140. 6. 1703, 12 Julii, Parentin. Alexander Adelasius episcopus Parentinus in Visitatione ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: . „In universa Dioecesi partim Latino parlim Illirico Divina cele- brantur“. Authenticum in Archivo S. Congregationis Concilii in Tabulario Vaticano ; juxta apographum Crncicianum anni 1892. 7. 1705, 3 Decembris, Justinopolitan. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in Visitatione ad Li¬ mina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Hujus (urbis) exigua dioecesis, in qua non alia personat lingua, quamlllirica, adeoque cum arduum (sit) ut alicui plebivacantide condigno parocho providere, ab exordio injuncti regiminis, necessarium agnovi intentare erectionem clericalis Seminarii pro eadem lingua addiscenda. 7 * * * 11 Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano ; juxta excerptum Crncicianum anni 1892. Criagolito-Romanae XVIII. s. S 8. 1705 , Segnae. Formula iuramenti, quam canonicus cathedralis Segnensis in actu installationis recitare solebat. „Ego N. N. spondeo, voveoacjuro-eundemque in persona administrabo canonicatum, glagolisrnum intra semestre ad summum adiscam, cum frequentatione chori, etiam quoad officium sive Brevia- rium Illyrico sermone horis matutini et pomeridianis, ejus jura et libertates pro viribus defendam-Sic me Deus adjuvet et haec sancta Dei evangelia. 11 Authenticum in Arcklvo Capitulari Segnensi. 0. 1706, 3 Novembris, Parentin. Alexander Adelasius episcopus Parentinus in Visitatione ad Limina Apostolorum S. Congregationem Goncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „In aliquibus Ecclesiis Parochialibus Illirico idiomate Divina cele- brantur. 11 Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano, juxta excerptum Crncicianum anni 1892. 10. 1706, Eomae. Typis S. Congregationis Propagandae Fidei Missale Glagolito- Romanum opera Joannis Paštrič Spalatrini Oanonici S. Hieronymi Slavonorum de Urbe, iam annis 1631 et 1648 editum, una cum novis Missis additis imprimitur. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 42; I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika, Prag 1864 p. XVI et 88 s. 11. 1704—6 , Jasha Zagrabien. Nicolaus Lackovič, annum 78 agens, glagolita, praebendarius S. Spiritus Jaskae Zagrabiensis dioeceseos; anno 1707 defunctus. Visitatio can. Zagrabiensis; cfr. Tkalčič, Slavonsko bogoslužje u Hrvatskoj, Zagrabiae, 1904, 87. 12. 1707, Romae. Typis S. Congregationis Prop. Fidei curante Joanne Paštrič Spa- latrino canonico S. Hieronymi Slavonorum de Urbe Missale Glagolito- Romanum Defunctorum ex editione anni praecedentis [cfr. N. 10] reimprimitur. Ljubič, Ogledalo književne povjesti jugoslavenske. Rieka 1864, I, 48; I. Berčič, Čitanka staroslov. jezika, Prag 1864 p. XVI et 890. Fontes Liturgiae 6 13. 1707, Filipjakov Jadren. Renovatio ecclesiae parochialis SS. Philippi et Jacobi in Filip¬ jakov Jadrensis dioeceseos tenipore Michaelis Kužinovič parochi, in- scriptione glagolitica parti posticae frontis ipsius ecclesiae immissa, memoriae commendatur. Jelic, Bošana i Sv. Filip i Jakov in ephemeride Viestnik hrv. arheol. dr. N. S. III (1898), 100. 14. 1707, Bomae. Philipus Rondini, verba Francisci del Sodo [Cfr. XVII s. N. 245] de erectione Oratorii S. Cyrilli referens, animadvertit idem oratorium S. Domenico dicatnm fuisse. Ph. Hondinim, Basilica S. Olementii, 1707; cfr. Bartolini, Memorie storico- archeologiche dei Santi Cirillo e Metodio, JRoma 1881, 189. 15. 1709, 1 Junii, Justinopolitcm. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in Visitatione ad La¬ mina Apostolorum S. Oongregationem Ooncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Quoad primum ab EE. V V. sciendum exopto, quod itidem SSmo. Domino Nostro Sunimo Pontifici Clementi, pro praedicto indulto ob- tinendo humiliter exposui: quod-etsi arduum clericalis Seminarii opus pro Illyrica lingua addiscenda, nedum a me, sed a praecessoribus meis semper quesitum et optatum, et merilo, quia supra modum nec- cessarium, eo tandem deductum est, ut quamprimum mihi sperandum illud non solum fundatum, et erectum, sed et apertum videre. — Re- liqui vero, si ex aliis Istriae dioecesibus huc se conferrent, integrum victus stipendium erogare tenentur. Et omnes simul momm probitate, religiosa litterarum peritia, et Illyrica lingua imbuentur. Quo discreto moderamine prosperum hujus Seminarii exitum futurum censeo. Et quidem non leve meae dioecesi (ne de coeteris Istriae loquar, pari calamitate laborantibus) ne dicam immensam proveniet beneficium. Ubi hactenus aliqua plebs ruralis vacavit, ad plebanatus rriunus non meliores eligere licuit. Hi etiam vel in urbe, vel in oppidis Pyrrhani et Insulae praedictis commorantes, cum non calleant Illyricum idioma, quo unico ruralis plebium populus utitur, sed aliquem presbyterum in Illyrica linqua versatum, hinc inde requisitum, quicumque ille sit, et quondoque Regularen! aliquem, praesentim Tertii Ordinis Jllyrica lin¬ gua hic per Istriam Divina Officii tum Missarum celebrantem, non semel necesse fuit eisdem praeficere“. Authenticum in Archivo S Concilii in Tabulario; juxta excerptum Crnci- cianum anni 1892. Glagolito-Romanae XVIII. s. 16. 1710, 4 Novembris, Justinopoli. Instrumentum fundationale Seminarii Dioecesaui, quod a suo fun- datore episcopo Fr. Paulo Naldini [Cfr. N. 15J „Italo-Sclavum Naldi- nianum“ appellatum est, determinat quattuor aluranata pro curatoribus animarum inter Slavos; eorumque provenientiam, curriculum studio¬ ma ab ipsis persolvendum: „Unde geminatam sortientur scholatn; unam in coilegio, alteram in seminario, ubi addiscent etiam linguarn sclavam, ut suo tempore animabus plebium forensium succurrere valeant“. Arcliivum episcopale Justinopolitanum; Curia episcopalis Terg. Justinopo- litana, a. 1867, 157 ss. 17. 1710, Aemonien. Nicolaus II Gabrieli Aemoniensis episcopus in Visitatione Generali Canonica adinvenit: „Tribano: un messale da rnorto, un Rituale Romano et gover- nato il Schiavetto 1 '. Pesante, La liturgia slava, 140. - . 18. 1711, 1 Septembris, Gathari. Archiepisceous Antibarensis Vincentius Zmajevič rogat Clemen- tem papam XI., ut patrui sui Andreae olim Archiepiscopi Antibarensis ecclesiasticos annales Illyrica lingua exaratos puhlici iuris faciat. Beatissime Pater! — — Illyrica natio, inter plantas apostolicas in gremio Catholicae Ecclesiae primogenita, sanctissimi pontificis Urbani Vlil oraculo cele- bratur. Plures habet filias, majorem Europae, maximam Asiae partem incolentes. Poene onmes, exceptis diffidentiae flliis, Oathedrae Petri communione socianlur.-Sacram castrorum aciem omni armatura fortium ordinatam Andreas Zmaievich, Archiepiscopus Antibarensis, patruus et praedecessor meus, annalium ecclesiasticorum Illyrico-La- tinam synopsim gestorum serie plana facilique methodo compilando in schismatis perniciem instruxit. Opus luce dignum lllyricae linguae populiš, imperitis ac latinarum litterarum prorsus ignaris, Moschis potissimum — salutare, nec typis editum, tenebris adhuc involvilur. --Prodeat in campum, Tua auspice clemenlia, extructa acies. — Cathari prima Septembris 1711. Sanctitatis Tuae -- Vincentius Archiepiscopus Antibarensis. Theiner, Mon. Slavorum Meridionalim II, 241 s. Hoc Ms. Andreae Zmajevid servatur in Bibliotheca Saorae Cong. Propa- gandae Pidei cum liac adnotatione: „Anno 1694, 28 Septembris Joannes Pastri- tius. Imprimatur Pr. Thomas Maria Ferrari Magister Saori Palatii Apostolici 11 . Cfr. Assemani Kal. Ecol. Un. IV, cap. IV. §. 1. Adnot. d Fontes Liturgiae 19. 1711 , 1 Decembris, Justinopolitan. Paulus Naldini episcopus Justinopolitanus in relatione Visitatio- nis ad Limina Apostolorum S. Congregationem Concilii de statu dioe- ceseos certiorem reddens, refert: „Cum enim universus populus ornnium dioecesum Istriae non alia ulatur lingua, quam Iliirica: nisi sacerdotes in parochos vel cappel- lanos forensibus dioecesibus (sic!) designati, eamdem calleant iinguam, inhabiles ad animarum curam in illis exercendam. Qao primum ad bane urbem appuli, huic necessitali occurrere in votis habui, et ali- quale clericorum Seminarium potissimum pro lingua Iliirica adiscenda fundare ac erigere sategi.“ Authenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta exc6rptum Crncicianum anni 1892. 20. 1670-1711, Parentin. In Visitationibus generalibus Canonicis dioeceseos Parentinae tempore Alexandrii Adelasii episcopi adiventum est: „Raccottole: sia aggiustato il messale illirico. Mondelbotte: sia provvisto un schiavetto. Sbandati: Siano accomodati il rituale ed il schiavetto. Caroiba: Sia aggiustato il inessal latino e posti li cartoni al ri¬ tual illirico. Novaco: sia aggiustato il Schiavetto. Villa di Rovigno: sia provveduto un missale latino, far rilegar il ritual schiavo. Montreo: sia provvisto un messale latino et aggiustato il schia¬ vetto. S. Lorenzo: sia provvisto un Schiavetto e sia fatto ne’ giorni festivi di precet.to la ripetizione in schiavo deli’ Epistola et Evangelio. S. Domenica: sia fatto un rituale romano, sia provvisto uno schiavetto. S. Pietro in Selve: sia accomodato il messale schiavo, sia prov¬ visto un Rituale latino. Foscolino: sia provvisto un messale romano, uno schiavetto, un rituale romano. Antignana: siano provvisti due Missali romani, due messaletti da morto, un schiavetto, un rituale. S. Michele sotto terra: sia provvisto un schiavetto nuovo e un missale romano novo. Mompaderno: sia provvisto un ritual latino et un schiavetto. Monghebbo : sia provvisto due rituali, uno latino et 1’ altro schia¬ vetto “. Excevpta ex Visitationibus generalibus Canonicis episcopi Alexandri Ade- asii; Pesante, La liturgia slava, 1283. J G-iagolito-Romanae XVIII. s. 9 21. 1712, Omišalji Veglen. Versio croatica Actorum et Decretorum SS. Concilii Tridentini a Sacerdote Ornišaljensi Antonio Franchi characteribus glagoliticis tran- scribitur. Sveto Sveti Konciliet Tridentski znet iz diačkoga na hervalski, kopije rukom popa Antona Franki, č. u. b. i (1712). Exemplar XVIII s. apud Parochum Lossiniauensem Bonifačic. 22. 1713, Spalaten. Archiepiscopus Spatensis Stephanus II Cupilli S. Congregationem Concilii de statu dioeceseos, praesertim de usu linguae slavicae in sacris certiorem reddens, refert: „Clerus urbanus Sacerdotes 60 numerat, Clericos 15. — Clerus foraneus, Politiensis 125. circiter. Hi soluis linguae Illyricae gnari probis quidem sunt inoribus (neque enim ullam scandali suspicionem populus in Sacerdotibus tolerat), sed propter librorum et magistrorum defectum, inscitia laborant. Hoc tamen remediam inventum, ut Illyrici, Ordines, vel euram animarum suscepturi, Spalatum advenientes, peri- torum Sacerdotum consuetudine et industria sacros ritus, Sacramento- rum adminislrationem, et caetera ejusmodi mediocriter ediscant. Atque experientia constat, non modici fructus liane esse institutionem. -Doctrina Christiana in civitate Italico et Illyrico idiomate in Ecclesia Metropolitana pueris per Archiepiscopum traditur; puellis vero per Archiepresbyterum in Ecclesia proxima S. Rocchi. In subur- biis in Illyrico tanturn, quemadmodum et in tota diocesi.- Parochiae omnes 52. A Latinis 20 reliquae ab Illyricis Illyrico idiomate sacram Liturgiam peragentibus administratae. Nonnullas, quae in divisione confinium hac pace postrema sub ditione Turcica, reman- serunt, atque alias in Dominio Serenissimae Republicae existentes, Pa- tres Minores de Observantia provinciae Bošnensis moderantur ac regunt. Synodum, ex quo Ecclesiam hanc Dei et Apostolicae Sediš gratia regendam suscepit Archiepiscopus, quotannis babuit. — Hic adnotare libet Epistolam Encyclicam piisimi, ac Sapientissimi Potificis (Clemen- tis XI) ad Praesules, mirabiliter profuisse. Eam tamquam a coelo missam veneratus Archiepiscopus, in Illyricam linguarn translatam quo- tannis in Synodo perlegi jubet, ut saluberrima ejus monita in audien- tiam animis penitus insideant. Farlati, lllyricum Sacrum, III, 547—548. 23. 1713, 13 Aprilis, Parentii. Episcopus Parentinus Antonius Vairatres examinatores prosyno- dales „pro examine idiomate illirico faciendo" nomimat; idest pleba- 10 F ontes Liturgiae nos: Joannem Declich de Mondelbotte, Michaelem Ferenaz de Villanova et Georgium Grisman de Novaco. Pesante, La liturgia Slava, 119. 24. 1714. 27 Februarii, Parentii. Antonius Vaira episcopus de consensu Gapituli sui examinato- rem prosynodalem „pro examine idiomate illirico faciendo“ nominat „Joannem Declich Montisbottarum Plebanum pro Illiricis“. Pesante, La liturgia slava, 119. 25. 1714 c., Spalati. Poeta croatus, civis Spalatensis ac Traguriensis, PIieronymus Kavanjin magno amore linguam Slavicam in S. liturgia celebrans, eam a Suprema Auctoritate Ecclesiastica confirmatatn esse recolet. i Cirilo, Koi slovnice dvie začeše, Da u rieč našu rieči dilo Neizrečeno izreče se, I u tielo se kruh obratja Nek su utiešna slavska bratja. .... koja, smiešnim prem uzrokom Bieše niegda sustavljena: Al za mudre bistrim okom Ostaše uviek potvrdjena Vlastju pameti poglavne Na isto dielo svetbe slavne. Sto je jednom glas nebeški Našem rodu htio darovat, / Nije mogo rimski težki Glasnik, nego njoj varovat, I slavinske neka s mise Naš liep jezik uzvisi se. Jeronim Kavanjin, Bogastvo i Ubožtvo, cantus VI., Zagrabiae 1861. 26. 1715 c., in Dalmatia. Commendatur, ut resignatio episcopi Sibenicensis I. D. Galigarii, Veneti, ignari linguae slavicae, acceptetur. „Signor canonico Panicara! E pregata (per puro zelo di Chri¬ stiana pieta) la Sua bonta, rappresentare alla benignita di Noslro Signore, come 1’attual vescovo di Sebenico in Dalmazia, Venetiano, conoscendo doppo 39 anni in circa di vescovato esser scmpre stato inutile et infruttuoso a quella chiesa per mancargli il linguaggio na- 11 G-lagolito-Romanae XVIII. s. tionale (e percio cresciuto smisuratamente in quella diocesi il numero de’ scimastiei) per sgravio della sua coscienza, aggravato dali’ eta, de- siderarebbe ritirarsi. — II motivo con 1’altri, che si omettono, e ur- gentissimo; mclto piu crescendo presentemente una indispensabile necessita del pastore nationale, non solamente per farsi intender dalle proprie pecorelle, ma anco per animar quei fedeli angustiati contro il commun nemico. Di gratia non rnanchi acquistarsi qnesto merilo appresso il Signore Iddio“. Theiner, Mon. Slavorum Meridionatium II, 247. 27. 1668 — 1716, Kerkavce-Padena Tergestin. In libris parochialibus ecclesiae Kerkavce-Padena in diocesi Ter- gestina plures adnotationes characteribus glagoliticis confeclae sunt. Archivum Parochiale Kerkavce; ex adnotatis clarissimi Decaui Veglensis D. ris Pr. Volarič. 28. 1717, 15 Martii, liesno (Stretto) Sibenjcen. Instrumentum divisionis haereditatis defunctae Antoniae Soline, a Gonfraternite Animarum Purgantium Tiesni peractae, rnanu parochi Simeonis Ovratov characteribus glagoliticis conficitur. na 15 marca 1777. Mi brada i prokaraturi od duš o purgatoria od tisnoga razdili- siuo kudu vrtle i intradu pokojne Antiče Soline a žene antona katina a biše na lom dilu i pogodbi bare karlov i milcula otac istoga antona i pogodismo se da bude za duše od purgatori (sic!) kako je ostavila zgor rečena antica kuda i vrtli takoer zemlja pod plat s ložami i 1 ttiaslina u zaselu zemlju s maslinama u glavičini dva kusa i 6 rnaslin a mikula i ante njegov sin pod čela dia posaden s maslinama, drugo podvornica u jivinu s maslinama u hrastovcu dvi masline i kuntenta se jedna i druga strana kako je pisano prid istin baron i manom popon šimunom ovratovim koratom od istoga sela koi pisah fukon mojom. Authenticum in Arcliivo parocbiali Tiesniensi Sibenicensis dioecesess iuxta a pographum Professoris N. Tabulov-Tmta Jadrensis. 29. 1717, 30 Septembris, Tiesno Sibenicen. Instrumentum divisionis haereditatis defuncti Bartholomaei Solin, a bonis viris peractae, manu parochi Simeonis Obratov characteribus glagoliticis conficitur. Fontes Liturgiae 12 30 novembra 1717. buduči kale hči pok.a bare Solina i mikula kalin na ime svoga unuka sina po.ne antice i prokuraturi od skule duš o purgatori mate fučin (vel fustin) i šimun štokin našli dobre ljude baru karlova s jezer i petra burnia za razdilit intradu istoga po.a bare : dadoše zgor re- čenoj kali tri kusa zemlje jedan u teretihu s petimi masliniami drugi meu čeli s jedam maslin u kom je 2 gonjanja zemlje; treti pod ogradu i jedna maslina: ostalo pušč svornu sestriču i skuli duš od purgatoria da razdile na po: i da jedan od drugoga ne iste ništa prid svidoci jivanom grguričinim i nikolom ovratovim e da ovo pismo bude razdiano ja pop šimun ovratov kurat pisah rukon mojon. Autlienticum in Archivo parocbiali Tiesni Sibenioensis dioeceseos, juxta apograplmm Professoris N. Tabulov-Truta Jadrensis. 30. 1717, 15 Odobriš, Arben. Tincentius Lešič episcopus Arbensis de statu dioeceseos ad S. Sedem in Visitatione ad Limina de Glero Glagolitico in Gapitulo Ar- bensi ac in parochia Novaljae et Popari haec refert: „Tres sunt Dignitates compatibiles curn Ganonicatibus, Archidia- conus, qui major est post Episcopum, Archibresbyter, et Primicerius, cum duodecim Praebendis Ganonicalibus, sex inansionariis, tribus diaconis, totidem subdiaconis, et sex acolytis; Sacerdotes, et Glerici complures. Omnes celebrant ritu latino, exceptis cjuatuor Sacerdotibus cum Parocho Novaliae, et uno Presbytero Neopari, qui Illyrice, pera- gunt divina. — Arbi 15. Octobris 1717-- Vincentius Lessius Epi¬ scopus Arbensis. “ Farlati, Illyricum Sacrum, Y, 284. 31. 1717, Martinščicae in insula Chersi. Oongregatio Provincialis Fratrum Tertii Ordinis S. Francisei provinciae Istro-Dalmaticae praesidente Supremo Gommissario p. Ga¬ briele Bolmarčič Crexano, decernit de non promovendo ad subdiaco- natum fratre Antonio Kavranič provinciae Assissiensis doneč non addiscerit decenter officiare slavica lingua: „Premda naša Provincija nije dužna držati fra Antona Kavraniča, toliko radi da je sin provincije Asižanske, koliko radi da nežna ofici- jati harvaski, zato se dekretuje, da ako bude stati u ovoj provinciji, oci m. p. nimaju dati licenciju za rediti se od pištule, dokle kodar ne počne štiti pristojno harvaski; a od Vangjelja dokle ne bude ofici- jati harvaski." Autlienticum glagoliticum; cfr. Fr. S. Ivančič, Poraba Glagolice kod re¬ dovnika III reda 8. Frane po Dalmaciji, Kvarnem i Istri, Jadrae 1884, 48. Glagolito-Romanae XVIII. s. 13 32. 1717, in Istria. Status liturgiae Glagolito-Romanae in dioecesi Parentina, Aemo- niensi, Justinopolitana et Petinensi. Dioecesis Parentina, „arnpla satis Dioecesis est, quae partim Austriacam ditionem attingit, magna ex parte Illyrica utens lingna, quae natio eo est in hae dioecesi populosior, quod multi ex Turcarum tyranide huc se recipiunt.“ Dioecesis Aemonensis. „Dioecesis perangusta est. Sunt in ea op- pida tria et vici decem, in quibus omnibus sunt parochiales ecclesiae, quarum parochi sunt U)yrici et Illyrica lingua Dioecesanos instruunt.* „Dioecesis Justinopolitana exigua tantum oppidis continetur, Peliquae Parochiae huius dioecesis sedečim sunt, et in his sacra Illy- fico idiomate celebrantur." „Petinensis Dioecesis — — sacra autem plerisque in locis huius dioecesis ob linguae latinae imperitiam et sacerdotum inopiam Illjrico idiomate celebrantur. 11 Italia Sacra auctore Ferdinando Ughello; editio secunda aucta et emendata cura et studio Nicolai Coleti; Venetii 1717; vol V, 395, 227, 379, 470. 33. 1717, Parentin. In Visitatione Generali Ganonica Parentinae dioeceseos adinven- ventum est: „Villa di Rovigno : Ha alquanti messali parte in Illyrico e parte alla Romana. Torre: sono due rituali, uno illirico, 1’altro latino.“ Excerpta ex Visitationibus generalibus Canonicis episcopi Antonii II Vairae; ■Pesante, la liturgia slava, 127. 34. 1718 , Justinopolitan. Episcopus Justinopolitanus Antonius Marcus de’ Borromei in Vi¬ sitatione generali canonica in Castelvenere: „Ordino Messali, Rituali, Schiavetto.“ Pesante, La liturgia slava, 138. 35. 1718, Bosnen. Evangeliarium lingua croatica Bosnensis dialecti vulgari,- a Joanne Bandulovič Skopljensi Or. 8. Francisci M. Obs. versum, prima vice Venetiis 1G13, deinde quinquies editum [Gfr. Fontes XVII s. N. 252], reimprimitur. Milino vic, Črtice o slovenskoj liturgiji, Jadrae 1880, 146 ss, 14 F o n t e s Liturgiae 36. 1723, Venetiis. Ordinarium Veglensis dioeceseos lingua croatica conscriptum, ubi Hymni iuxta Breviarium Glagoliiieum citantur, iussu episcopi. Veglensis Vincencii Sessii apud Stephanum Orlandini ty p is imprimitur. V. Premuda in ephemeride Vienac 1895, N. 8. 37. 1725, Odobri, Jadrae. Archiepiscopus Jadrensis Vincentius Zmajevič Nieolao Erizzo Prov- visori Generali Dalmatiae el Albaniae preces porrigit, ut apud Domi- nium Veneticum intercedat, pro permissione a S. Sede aliquod bene- ficium ecclesiasticum ad sustentaudum neoerigendum Seminarium Illyricum Dioecesanum impetrandi; eo quod omnes parochiae rurales, numero plusquam septuaginta, tantum a Glero Illyrico foraneo, nullam aliam linguam callente, administrantur. Illustrissimo et, Eceelentissimo Signor Proveditor Generale. Era le Chiese di Dalmazia Žara, che n’ e la Metropoli, nuraera fuori delle sne mura sopra settanta Parochie governate dal Clero Foraneo, che non possede altro linguaggio anco sulli Sacri Altari che 1’ Illirico solamente.-Non manca possibilmente alli proprij doveri il moderno Arcivescovo colle scuole aperte in Citta; manca pero alla poverta il modo di consistere per studiare fuori della propria Časa. Non vede egli altra speranza di migliorare la condizione del Clero per assicurare la salute del Popolo che quella gli puo promettere uni- camente 1’ erezione di un Seminario Illirico, in cui la carita sola sia tutta la sussistenza de Chierici per farsi poi auttrice del loro letterario profitto a beneficio della Diocesi. Supera lungamente le sue forze 1’ idea sacra, ne puo egli promoverla senza il soccorso di qualche Beneficio Ecclesiastico, che nella sua Diocesi dispensa la Dataria Romana. Vostra Eccellenza che vede la gravita del caso, e dona gl’ usi della Sua pro- videnza alla felicita de sudditi, si degni per Sua pieta accogliere le lacrime, e perigli per umiliarle al Trono Sovrano, accio previo il Pubblico clementissimo assenso possa il Prelato avvanzare li suoi ricorsi a Roma per riportare colla protezione deli’ Ecčellentissimo Signor Ambasciatore da Sua Beatitudine 1’ assegnazione di qualche Benefizio, che conferendo alla letteraria educazione del solo Clero Illirico, con- ferira pure alla salute del Popolo fortunato per la provida carita del Principe sempre pio e generoso. Autiienticum in Arciuvo Zmajeviciano Jadrae, Faso. Carfce risguardanti 1’ impianto deli’ Istituto Zmajevich. 38. 1725, 8 Novembris , Venetiis. Dominium Veneticum, ad relationem Provisoris generalis Dalmatiae et Albaniae Nicolai Erizzo, Jaderae 15 Octobris 1725 N. 63 datam, Crlagolito-JRomanae XV III. s. 15 qua preces Archiepiscopi Jadrensis Vincentii Zmajevich [cfr. N. 37] commendantur, respondet: Decreto deli’ Eccellentissimo Senato d S. E. Proveditor Generale Erizzo de di 8 Novembre 1725. Distinta e F informazione, che venite di rileuarci sopra il Memo¬ riale di Monsignor Arcivescovo Zmajevich per F istituzione d’ un Se- minario Illirico, sua fabbrica, qualita, e numero delti Alumni, maestri e Capitoli, con il metodo pure, ch’ esponete tenersi nel Seminario Latino. Venendo pero di secondarsi dal Senato opera cosi degna, che tende al maggior culto del Sig.r Dio nell’ oggetto importante d’ instruirsi persone Religiose, che devono poi seruire per Curati deli’ Anime, con- corre a permettere, con F erezione del Seminario stesso la facolta a quel zelante Pastore di ricorrere a Roma, per impetrare qualche Be- nefizio, per applicarne la rendita al mantenimento del medemo. Apograplmm saec. XVIII in Archivo Zmaje-viciano Jadrae, Vase. Carte risguardanti Fimpianto delFIstituto Zmajevich. 39. 1726, 30 Aprilis , Aemoniae. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesia Cathedrali Aemo- niensi ac in ecclesia B. Mariae Virginis ante portam Aemoniae. „Noi Francesco Vittorio Mazzocca deli’ Ordine dei Predicatori per la Dio gratia e della S. Sede Apostolica Vescovo di Cittanova e Conte di S. Lorenzo in Daila ecc. Essendo comparso avanti di Noi il giorno infrascritto il Reverendo Padre Andrea Mechis del Terzo Ordine di S. Francesco 1 '. — qui acceperat die 8 Aprilis 1725 a Gonsiglio Municipali Aemoniensi investituram temporalem ecclesiae B. Virginis „del Popolo detta delle Gratie, fuori delle porte di questa citta" — concedit inve¬ nturam spiritualem eiusdem ecclesiae, cum conditione inter alias: „5.° Nella festa del Protettore San Pelagio dovranno | i Prati del III Ordine venire a cantar la Messa in Illirico al signor Pievano di Villanova. Addi 30 Aprile 1726 datta in Cittanova dal Palazzo episcopale." Acta hpiscopatus Aemoniensis in Archivo episcopali Tergestensi. 40. 1727. Jadrae. Fundatio Seminarii Illyrici Dioecesani ex mente fundatoris Ar- 'diiepiscopi Vincentii Zmajevič inscriptione monumentali in fronte ipsius Seminarii memoriae commendanda: Copia della seguente inscrizione, che dev’ essere scolpita nella japide esistente nella facciata del Seminario Illirico in Žara, quale inscrizione attrovasi nella Cancellaria Arcivescovile di detta Citta: 16 Fontes Liturgiae SEMINARIUM ARGHIEPISGOPALE ILLVRIGUM CLERO ILLYRIGO DIOEGESANO VINGENTIUS ARGHIEPISGOPUS ZMAJEVIGH AERE PROPP.IO EXSTRUXIT AG SUGGESSORUM AUGTORITATI E l’ CHAR1TATI GOMMENDAVIT MDGGXXVR Apograplram XVIII s. in Arcliivo Zmajeviciano Jadrae, Fasc. Carte ri- sguardanti l’impianto deli istituto Zmajevich. 41. 1729 , 30 Decembris, Romae. Benedictus papa XIH ad petitionem Vincentii Zmajevič archie- piscopi Jadrensis, cjuum in dioecesi Jadrensi omnes parochiales eccle- sia, septuaginta numero et ultra, a presbyteris et clericis Cleri lllyrici, nullum aliud idioma quam Maternum callentibus, officiarentur; Colle- gium seu Seminarium Illyricum pro educatione puerorum lllyricorum lllyrico dumtaxat idiomate in S Liturgiae utentium et non aliorum, ab ipso archiepiscopo Vincentio iarn aedificatum esset, Andreae Balbo Nonensi episcopo, tamquam proximiori Ordinario, mandat, ut Golle- gium Illyricum Jadrense pro educandis tantum pueris, quorum indoles et voluntas spem obtulerit eos in S. Liturgia lllyrico idiomate perpe- tuo inservituros, auctoritate apostolica perpetuo erigat et instituat; Gollegium Illvricum Jadrense sub immediata protectione S. Sediš a quacumque alia Superitate eximens, suscipit, archiepiscopis Jadrensibus tamquam Delegatis S. Sediš administrationem Statutoque codificando munus tribuens; ipsique Gollegio abbatias S. Chrisogoni Jadrensis et S. Petris Auxarensis, Or. S. Benedicti, perpetuo et integraliter incor- porat. Erectio Collegii seu Seminarii puerorum ecclesiae Givitatis Ja¬ drensis Natione Illiricae. Benedictus episcopus servus servorum Dei, Venerabili fratri epi¬ scopo Nonensi salu tem et apostolicam benedictionem. Inter saerosanctae Tridentinae Synodus coelitus emissas sanctiones-Cum itaque sicut venerabilis fratrer Vincentius Zmajevich archiepiscopus Jadrensis Nobis nuper exposuit Provincia, olim Regnurn Dalmatine, quae etsi transactis temporibus florere.... saerosanctae Matris Ecclesiae ager — nune vero Provincia ejusmodi magna ex parte sub infidelium tyran- nyde existens — — propterea ejusdem Provinciae Clerus Illyricus ignorantiae tenebris obuolutus scientiarum ejusmodi cultus ope desti- tutus — et plerique ex populo hujusrnodi Schismaticis Haereticisque praedictis immissi eorum venena šibi dulciter apposita incaute biben- tes et praevalidis ortodoxae - Religionis Dogmatum pharmacis sanari Glagolito-Roman a e XVIII. s. 17 non valentes, aeternae vitae lumen deserere misere cogantur. Et licet Vincentius archiepiscopus praedictus — comperto quod extra civita- tem Jadrensem et in universa illius dioecesi huiusmodi septuaginta et ultra Parochiales ecclesiae, quae nonnisi clericis seu presbyteris ex Clero praedicto existentibus, qni-et non aliud nisi Illyricum idioma callentes-nonnulla publika gymnasia in civitate Jadrensi praedicta pro ejusmodi Cleri clericis inibi edocendis erudiendisque op- portuno litterarum ejusmodi clipeo propriis sumptibus manutenenda aperuerit et aperta existant; nihilominus dictus Vincentius archiepi- scopus provide attendens, quod gymnasia ipsa futuris temporibus a clericis exlra Civitatem praedictam et in illius dioecesi huiusmodi exi- stentibus, attenta genitorum puerorum paupertate. clericos ipsos extra eorum dumos alme non valentium, non frequentatura; el pro tempore exislentibu-: archiepiscopalis praediclae Ecclesiae Jadrensis fruduum tenuitate dimi(nuti) sint,-quamis Ecclesiae Jadrensis illknque Men- sae archiepiscopalis praedictarum paupertas defeclusque mediorum ad inlrascripti Collegii seu Semingrii aedificitionem manutentionemque procurandas opportunorum pluries G*>ll«*wii seu Seminarii ut infra eri- gendi et instituendi ejusmodi in-tutinnis praecdictae curani a vigili eius mente averterint; ati amen dictus Vincentius archiepiscopus firma spe fiduciaque — in civitate Jadrensi praedicta et in loco ad id ab eodem Vincentio archiepiscopo electo, aedificia in usum Collegii seu Seminarii ut infra erisrendi seu instituendi bujusmodi cum ejus scholis, mansionibus ac officinis pro Magistrorum ac Rectorum in eo pro tem¬ pore introducendorum. et Ministrorum eidem pro tempore inservien- tium commodo proprijs eius sumptibus conslruere incepit et prope- diem, adjuvarite Deo, aedificiorum hujusmodi conslructionem ad debilam eorum perfectionem perducturus sit; et si. quemadmodum idem Vin- tius archiepiscopus Nobis subjunx.il, aedificia praedicta — perfecta fuerint in Collegium et Seminar.ium Puerorum ecclesiaslicorum Jadren- sium pro certo Puerorum lllyricorum lllyrico idiomate dumtaxat in ecclesiasticis Ritibus utentium in eo, ut infra, educandorum et insti- tuendorum numero a Nobis, ut infra, erigerentur et instituerentur, eidem Collegio et Seminario-unum Sancti Crisogoni Jadrensis-ac ul te rum monasterium abbatiae nuncupatae Sancti Petri Auxerensis fespectivae civitatis Sancti Renedicti seu alterius respective Ordinis — — perpetuo, ut infra, unirentur annecterentur et incorporarentur.- Quare-Fraternitati Tuae, attento quod Tu, ut dictus Vincentius urcliiepiscopus asserit, Ordinarius vicinior illarum partium existis, per upostolica scripta mandamus, quatenus. vocatis qui fuerint vocandi, Uedificia praedicta ex nune et cum praesertim illa, ul praefertur, per¬ fecta fuerint-in Collegium seu Seminarium puerorum ecclesiasti- corum pro certo puerorum Illyricorum lllyrico idiomate in ecclesiasticis Ritibus et Functionibus utentium et non aliorum a Vincentio archie- Piseopo praedicto (numero) praeseribendo, et in eo juxta providarum Reguiarum seu Statutorum ab eodem Vincentio archiepiscopo desuper e dendorum — alendorum ac religiose educandorum et ecclesiastica disciplina instituendorum ac quorum indoles et voluntas spem obtulerit JELIČ, FONTES, Pars. III, 7 18 Fontes Liturgiae eos ecclesiasticis ministeriis in Idiomate praedicto perpetuo inservituros — — apostolica auctoritate tenore praesentium sine ullo alicujus praejudicio perpetuo Collegium seu Seminarium, ut praefertur, erectum seu institutum sub Beati Petri Apostoli et Sediš Apostolicae atque Nostra Protectione suscipientes^ Nobis immediate ac a quacumque alia superioritate liberum, immune et exemptum deelaramus. — Datum Ro- mae apud Sanctum Petrum anno Incarnationis Dominicae MDCCXXIX, tertio Kalendas Januarii Pontificatus Nostri Anno Sexto. Apographum authenticatum a Vioario Capitulari Jadrensi I. A. Giurovich 21 Martii 1821, in Archivo Zmajeviciano Jadrae, Fasc. Carte risguardanti 1' im- pianto deli’ Istituto Zmajevich. „Vincentius Zmajevich de Perasto ab Archiepiscopatu Antibarensi seu Dioclensi —• ad regimen Ecclesiae Jadertinae translatus X. Kalendas Junii anno 1713., Clemente XI Christi vices in terris gerente. Statim in lustranda ecolesia, multis eam spiritualis auxiliis indigentem offendit, praesertim propt.er inscitiam eleri, nationale tantum idioma callentis, eoque solo omnia sacra peragentis; prop- tereaguod ex ea tantum natione in omnibus paroeciis eiusdem dioecesis anima- rum Pastores eligi soleant. Ignorantiam autem hanc a cLeflcientia in his regioni- bus collegiorum, magistrorum, librorumque Illyricorum profectam, minime evelli posse animadvertens, quo ad usque necessariis hisce oommodis idem clerus ca- reret; statim adjecit animum quomodo pastorali sua sollioitudine rei tani gravi, et animarum utilitati consulere posset. Quare apprime opportunum fore prospe- xit locum aliquem, veluti Seminarium juxta Saori Conoilii Tridentini statuta in ipsa Jadrensi urbe construere, ut ibi comparatis, quae ad opus requirebantur, Illyrici pueri edocentur, ex eis utiles ecclesiae operarii, et idonei paroeciarum Rectores deligerentur. Quemadmodum vero Illyricorum tenuis res familiaris ad alendam juventutem minime suppetere poterat, neque ecclesiae dioecesis huic ferendo oneri pares erant; ita providus Pastor rem totam Apostolicae Sedi defer- rens, anno 1729 a Benedicto XIII Summo Pontifice obtinuit, ut duae Abbatiae, nempe S. Chrysogoni Jadrensis, et S. Petri Auxerensis, post decessum commen- dariorum, ad praedicti Seminarii commodum perpetuo cederent. 11 Epitome Ja¬ drensis in Vincentium Archiepiscopum XLIX Jadrensem apud Farlati, Illyricum Sacrum V, 167. 42. 1730, 17 Novembris, Farentin. Petrus Grassi episcopus Parentinus in Visitatione ad Limina Apostolorum S. Congregationem Ooncilii de statu dioeceseos certiorem reddens, refert: „Inter illas prius eeclesia Monghebbi praedieo S, Archangelo Mi¬ chaeli devota, deinde quam duorurn Parochorum Plebiumque, Illiri- corum scilicet et Albanensium sub invocatione S. Rochi Gonfessoris promiseuam habent in Fosculino-. Parochi, sive Officiales etc. ab Episcopo praeviis debitis exami- nibus, et servatis de jure servandis instituuntur; cum hoc diserimine tamen, quob Parochis, qui in Gastris et Terris gerunt sollicitudinem animarum, Latino idiomate examina proponuntur; illi vero qui Cam- pestribus dantur Ecclesiis, mos est quod sermone Illirico lnterrogentur, et quamvis Gramaticae ignari, nihilomlnus admittuntur.“ Autenticum in Archivo S. Congr. Concilii in Tabulario Vaticano; juxta excerptum Orncicianum anni 1892. Grlagolito-Romanae XVIII. s. 19 43. 1717—1731, Parentin. Petrus Degrassis episcopus Parcntinus in Visitatione Generali Ca- nonica mandat: „Abbrega: che sia accomodato il messale latino; cbe sia prov- veduto un rituale romano. Giroldia: sia aggiustato lo schiavetto e poste le cordelle al mes¬ sale latino Excerpta ex Visitationibus generalibus Canonicis episoopi Petri Degrassi; Pesante, La liturgia slava, 127. 44. 1732, Lussini Minoris, Absoren. Liber Baptizatorum ab anno 1680 inde ebaracteribus glagoliticis conscriptus, iubente episcopo Absorensi Nicolao Drasič, italice in po- sterum conscripitur: „1732. Gon occasione, che fece sacra visita monsignore illustris- simo Nicolo Drasich, vescovo d’ Ossero, ordino, che nell’ avvenire non si scrivano gli battesimi con lettere illiriche, ma con lettere italiane e anche in lingua italiana. 11 Liber Baptizatorum in Archivo paroohiali Lussini Minoris anno 1680 in- coeptus; Cfr. Rad. Jugoslav. Akademije, LVII, 186. 45. 1733, Parentin. Synodus Dioecesuna Parentina tempore Mazzoleni episcopi septem examinatores „periti per la lingua illirica“ ad examina promovendorum ftd beneficia parochialia deputat. Assemani, Kal. Un. Eccl., IV, 409 s.; Pesante, La liturgia slava, 122. 46. 1713—1733, Pirani Justinopolitan. Episcopus Justinopolitanus Antonius Maria Borromeo a Gapitulo Piranensi exigit, ut eligatur capellanus Salvorensis: „un sacerdote di lingua schiava [Slava], perche quei popoli alla riserva degli adulti non intendono la lingua italiana: per istruire i hgliuoli e le donne nella santa Fede e cibarli con i Sacramenti della Gonfessione e Communione e confortarli in morte, al qual bisogno non sarebbero sufficienti i Canonici [di Pirano], ancorche risolvessero di supplire, perche non intendono la lingua schiava [Slava].“ Ouria episcopalis Torg. Justinop. au. 1866, 173; Pesante, La liturgia slava 134. 47. 1734, Vcnetiis. Preces ante et post missam a sacerdote Joanne Kraljič Dubasni- c ensi Veglensis dioeceseos lingua croatica conscriptae typis imprimuntur c um titulo: 20 Fontes Liturgiae Pribogoljubne molitve zgovarajube prvo i po dospitku Miše s’ dvor- nostyami jiste Miše na svrhi iz Diačkoga u Slovinski stomačene. U Bnecih MDCCXXXIV. Exemplar apud V, Premuda sacerdotem Bescae Veglensis dioeoeseos asser- vatum. In synodo dioecesana Justinopolitana tempore episcopi Barnabae Brutti celebrata Gapite I statuitur: „In Ruralibus Parochialibus illis tantummodo libellis utantur materno idiomate pro Rusticorurn capacitate jussu Nostro ex Bellar- mino desumptis et typjs nuperrime impressisN Capite vero 33: „Pro- movendi ad Ruralem Paroebiam, vel ad aliam Ecclesiam cui cura animarum immineat, cujus Incolae Illyrico idiomate loquentur, exarni- nantur idiomate etim illyrico.“ Svnodus dioecesana Justinopolitana anni 1784; Pesante, La liturgia slava 136, 137. Gravamen Michaelis Pelišič prioris ac aliorum monachorum ab- batiae SS. Cosmae et Damiani O. S. Benedicti in monte Tkonensi Jadrcnsis dioeceseos, contra usurpationes colonorum suorum, Provisori Generali Dalmatine et Albaniae porrectum, characteribus glagolitieis conscribitur. C£r. Jelič, Arhiv Bogovske opatije in ephemeride Viestnik hrv. arheoi. dr. N. S. III (1898), 88. Brutti Seminarium Dioecesanum organizat: „in quo sedulo vacent alumni illyrico quoque idiomate; ut apti et idonei reddantur ad animarum curam per Nos eisdem suo tempore committendam, christianam potissimum doctrinam et fldei rudimenta memoriter addiscant, ut et ipsi pueros erudiant,“ Pesante, La liturgia slava, 134. Testimoniales Jadrensis arehiepiscopi Vincentu Zmajevih ob Mat- thaei Karaman de lingua et Clero Illyrico merita. Vincentius etc. Universis etc. attestamur Reverendissimum Mattha- eum Oaraman e gremio Metropolitanae Ecclesiae Spalatensis annorum 39 circiter — — Deinde se Illyrici idiomatis studio tradidit-— tot- 48. 1784, Justinopolitan. 49. 1737, 27 Julii, Tlconi Jadren. 50. 1737, Justinopoli. Dioecesana Justinopolitana tempore episcopi Barnabae 51. 1738, 12 Odobriš, Jadrae. Glagolito -Eomanae XVIII. s. 21 que curis gravibus distentus clericos Illyricos provinciae in Sacra Theologia Morali, ac ]llyricae linguae disciplina instruendos elaboravit. Quem propterea virum omni virtutum genere praeclarum de nobis, ac de universo clero Illyrico optime meritum nostris hisce litteris mu- niendum. — — Datum Jadrae ex nostro Arcliiepiscopali palatio die 12 Octobris 1738. Rarlati, Illyricum Sacrum V, 624. 52. 1738, in Istria, Liburnia Dalmatia et Bomae. Sententia liturgistae Merati de vigenti usu liturgiae Glagolito- Romae in Istria, Liburnia, Dalmatia, et Romae. „In Istria vero, in Liburnia, et in Dalmatia Litorali, Missa et alia officia lingua pariter Illyrica seu Sclavonica celebrantur, sed servatur ibidem Ritus Romanus. — Eandern Slavonica lingua missam, et offi- cium divinum celebrandi licentiam confirmavit etiam Innocentius IV anno MC0XLV1I1, — et vigore eiusdem Privilegij in Ecclesia S. Hieronymi Illyricorum huius Almae Urbis in die Festo S. Hieronymi, dum cele- bratur missa solemnis, canitur idiomate IlRrico Epistola in choro ab uno ex Beneficiatis eiusdem ecclesiae, Evangelium vero ab' uno ex Ganonicis. In provinciis tamen supranominatis, ut notat cardinalis Bona, dudum recepta consuetudo praevaluit. “ Ad Bartholomei Gavanti, Thesaurus Sacrorum Rituum, Merati, Novae obser- servationes et additiones, Romae 1738, Tom. I, 25. 53. 1739, Bosnen. Evangeliarium lingua croatica vulgari Bosnensis dialecti vulgari it Joanne Bandulovič Skopljensi Or. S. Francisci M. Obs. versum [cfr. Pontes XVII s. N. 252; XVIII s. N. 35] octava vice reimprimitur. Milinovio, Črtice o slovenskoj liturgiji, Jadrae 1880, 146 ss. 54. 1740, Jadrae, (Dalmatia et Albania). Arcbiepiscopus Jadrensis Vincentius Zmajevič Gubernium Vene- ticum de rebus religiosis Dalmatiae, ac praesertim de conditionibus Geri Glagolito-Romani certius reddens, modum clero Glagolito-Romano itiediante Graeco-Slavos dissidentes ad unionem perducendi proponit. Des 1740 1’ archeveque de Žara, Zmajevich, en proposait un qui 'Rerite encore aujourd’ hui d’ etre examine, car des decisions rbCent.es mi ont rendu quelque actualite. II convient de dire qu’ avant d’ etre a PpeIe a Žara, Mgr Zmajevich avait ete treize ans archeveque d’ An- j-ivari et qu’ en qualite de visiteur apostolique il avait parcouru FA1- “ttnie, la Macedoine, la Bulgarie et la Serbie; c’etait un homme aussi lr| struit que vertueux, et son experience lui ddnnait, sur la situation, hes lumieres peu communes. 22 Fontes Liturglae’ Dans un memoire presente au provediteur de Dalmatie, Mgr Zma- jevich fa.il d’ abord un expose tres clair de la situation religieuse des Slaves au sud. On est surpris en le lisant d’ y trouver des notions absolument precises sur 1’ ethnographie et. la linguistique de populations qui elaient aussi peu connues a Venise a cette epoque qu’ elles 1’ eta- ient en France il y a peu d’ annees. Les limites du pays yougo-slave sont tracees de la main d’ un homme qui 1’ a traverse en tous sens: puis 1’ auteur distingue, parmi les idiomes, les d iv er s dialectes parles et la langue litterale, le slavon ou paleoslave langue universellement emplojee dans les offices liturgiques des Orientaux de farnille slave. Quant aux pretres latins, beaucoup se servent du missel et du bre- viaire latins traduits en slavon ; on les distingue sous le nora de clerge illyrien ou glagolitiguc. Les schisrnatiqu.es sont connus sous le nom generique de Serbes (Serviani); leurs erreurs sont celles des Grecs, aggravees par 1’ignorance; „ils meconnaissent la saintete de nos temples, »reprouvent 1’usage de 1’eau benite, condamnent nos sacrements, nient »le purgatoire et 1’ etemite des peines ... les ceremonies accessoires du »bapteme sont pour eux assentielles, le tribunal de la penitence est „pour eux un marche de simonie; en pays catholiques ils dissimulent, „mais en pays ture ils sont ennemis declares des catholi.ques et sont »plus preš de pactiser avec les mecreants. Leurs eveques sont des »moines grees, ignorants des usages et meme de la langue du pays, „ou ils ne viennent que pour s’ enrichir; aussi sont-ils tenus en me- »mediocre estime; ce sont des moines russes qui exercent la verilable »influence 11 Le clerge schismatique indigene est d’une ignorance incroyable; un nomme Prodanovich, nomme cure d' Islam Servo, fut examine par le provediteur Dolfin, qui dans un rapport du 20 juillet 1738 declare „ignarum fuisse suos legendi libros, inscium numerandi „divina praecepta, distinguendigue capitalia peceata 11 : on le renvoya au couveut de Krupa pour se faire instruire. De tout cela on peut conclure que les Grecs sont sans aucun credit chez les Slaves de rite oriental: et, pour mettre un terme au schisme, il serait peut-etre suffisant d’ encourager le developpement du rite illyrien catholique. Dšja ce rite a une grande extension. Dans le dioc^se de Spalato, sur trente-six paroisses de carnpagne, il n’ y en a que huit de rite latin; le clerge illyrien se compose de trois cents ecclesiastiques. Dans le diocese de Nona t.outes les paroisses sont illy- riennes, a i’ except,ion de celles qui sont confiies aux Franciscains. Le dio¬ cese d’ Arbe est compose de trois paroisses, dont deux sont illyriennes. Dans le diocese d’ Ossero, le rite latin n’ est suivi qu' a la cathedrale, a la collegiale de Cherso et dans un ou deux villages; les deux autres collegiales et toutes les paroisses sont illyrienes. Dans 1’ ile de Veglia il y a quatre ceniš pretres de rite illjrien. A Segna 1’ illyrien est emplove jusque dans la cathedrale. Les religieux memes suivent le rite slave: toute une province franciscaine en Istrie, le monastere benedictin des Saints Come et Damien a Žara font usage de la langue slavonne. Il sufflrait done de favoriser le rite illyrien pour faire disparalire 1’ an- tipathie entre catholiques et schismatiques; puisque I’ usage du slavon Glagolito-Etomanae XVIII. s. 28 comrae langue liturgique est considere comme un privilege national, on n’ aurait qu’ a reconnaitre ufficiellement se privilege, pour detacher les indigenes de la sujetion etrangere, ou les tiennent le Grecs et les Turcs; si au contraire on ne les encourage pas, on les jettera dans le parti des Russes, qui ont deja commence a s’ implanter au Monte negro. Mais pour que le clerge illyrien catholique puisse exercfer une influence utile, il faut veiller a sa formation: et ici Mgr Zmajevich fait un tableau tres curieux de 1’ education donnee de son temps aux eleves ecclesiastiques; bien que ce passage soit assez long, je me permettrai de le traduire integralement: „Malgre la pauvrete, je dirai meme la „profonde misere, qui regne en Illyrie, il n’ est pas un pere de famille ),qui n’ait 1’ambition de voir un de ses fils se destiner au sacerdoce; „P enfant a commence a s’instruire en gardant ses troupeaux; et il a »appris a lire et a ecrire sans livres, sans plumes et sans papier; un „caillou lui sert pour graver des caracteres sur un rocher, et dans le „pays, en particulier dans les montagnes de la Poglizza, on trouve en »abondance des plumes et du papier de ce genre; dans la plaine on »les remplace par un couteau qui trače des caracteres sur 1’ ecorce »des arbres. Le pere trouve sur les arbres voisins et sur les meubles „domestiques la preuve des progres de son fils; quand il le juge assez »avance, il le conduit a quelque pretre respectable et le lui confie, »comme Samuel le fut par sa mere au prophete Elie (sic). Du jour »ou il a re-tque illi obtrectarent, quod novum et inusitatura utriusque linguae Percipiendae onus clericis imponebat. Obtrectatoribus silentiura indic- turn; valuit auctoritas Episcopi, et praeclarum institutum tenuit." Farlati, Illyricum Sacrum, V, 315. 104. 1742—1748, Parentin. Caspar Negri episcopus Parentinus in Visitatione Generali Gano- f dca mandat: „Mompaderno: Che sia aggiustato il Messale Latino. Garoiba: Che nel Messale Latino sieno posti li Santi Novi. Bercaz: sia governato il Schiavetto. Villa di Rovigno: che sia provveduto un Rituale Latino." ^ Lxcerpta ex Visitationibus Generalibus Oanonicis episcopi Casperi Negri; desante, La liturgia slava 127. 105. 1779, Justinopoli. In synodo dioecesana Justinopolitana tempore episcopi Bonifacii Ponte celebrata capite 2. statuitur: 52 * Fontes Liturgiae „Rurales quoque Parochi hoc utantur libello [Doctrina Pauli Francisci Justiniani episcopi Tarvisirii] jam Ulyricae Linguae reddito, quem extemplo aptabunt sermoni, unicuique Parochiae proprio; quo- niam tot variat termiriis Illjrica lingua apud rusticos, ut unumquod- que Rus proprium quasi šibi vindicet Idioma. Dum Orationes praeci- puas ab Ecclesia approbatas in Illyricum convertunt sermonem, nec detrahant, nec immutent quidquam, quod absolute vetamus.“ Gapite vero 24: „Ad ruralem Parochiam proinovendus, in qua Illyrico idio- mate utuntur incolae, examinari debet an Illyricum calleat sermonem. Hac de causa ex viginti examinatoribus Synodalibus tres ex parochiis foraneis pro examine IIlyricae linguae deputantur. Synodus dioecesana Justinopolitana anni 1779 Venetiis, Occli, 1780 p, 153; Pesante, La liturgia slava 120, 136, 137. 106. 1779, Presburgi. Hungarus quidam de usu vigenti liturgiae Glagolito-Romanae in dioecessi Scardonensi. „Scardona (Scodra), urbs vetere aevo, ac hodie, celebrior, est aperta, redire incipit in florem pristinum, mercatoribus ex Bosnia et Servia huc sedem transferentibus. Est praeterea Episcopi Sedeš, Bel- grado huc translata, incluta, in cujus dioecesi sunt 15. parochiae Ro- mano-Catholicorum, in quarum plurimis sacra a D. P. Franciscanis idiomate peraguntur Slavonico. Hodiernus episcopus est Ladislaus Ko- vats, cathedralis Ecclesiae Jaurinensis praepositus major et canonicus.“ Compendiolum Regnorum Slavoniae, Croatiae, Dalmatiae, Galiciae, Lodo- miriae Magnique Prinoipatus Transilvaniae geographioum, (ex Introductione 01. Joannis Severini in orbis antiqui et hodierni geograpbiam Szaszkianam) stipple' mentis et notis illustratum, Presburg 1779, p. 52. 107. 1780 , 27—29 Augusti, Aemoniae. Statuta Synodus dioecesanae ab episcopo I. D. Stratico, Jader- tino patria, habitae de lingua slavica in Sacris ac .Clero Illyrico : „Sessio II, Caput V: In Gonventualibus Missis, popularis cantus aedificationem inspiret; praesertim pueri, ad hoc instruentur. Setven- tur, quod fieri poterit, Rubricae pro Missis solemnibus, praescriptae. Confirmamus, et omnino servari volumus usum canendi lllyrica lingua Epistolam et Evangelium, et caetera eo idiomate Populo annunciari consueta. Oramus Parochos et Cappellanos ne id unquam Pesto die praetermittant, ne scilicet paulatim utilis hic ad fidelium intelligen- tiam usus, sanctissima. vetustate confirmatus, decrescat. Sessio II. caput VIII: Illyrica lingua in Nostra Dioecesi Glericis utilis- Vehementer optamus Clericos et Sacerdotes majores praesertim in H' lyrica populari lingua peritia edoctos esse, ut Dei verbo ministrando idonei fiant; ne unquam pauci ac tenues . Nostratum Ecclesiaruin pro- ventus Extraneis dtstribucre opus sit, necessaria hac cognitione in No' Glagol ito-Romanae XVIII. s. 53 stris deficiente. Nostro quidem iudicio Sermones Domenicales P. Philippi Occhievich, Quadragesimales P. Pavatich, Institutio Christi 111.mi et Rev,mi D. D. Archiepiscopi Tharsensis olim Justinopolitani Antistitis, Catechismus Romanus nuper in hanc linguam vernaculo stylo conver- sum, Lexicon Ardelli satis erunt, ut ejusmodi lingna ad Sacros usus familiaris fiat. Nos fortasse, Deo juvante, gravioris Doctrinae libros Wyrieos quandoque ad Sacerdotum Illyricorum utilitatem edemus.“ Synodus dioecesana Aemoniensis habita diebus 27, 28, 29 Augusti 1780 sub episcopo Stratico, Patavii, Typis Seminarii 1781, 58 s. 108. 1780 c., Nigrocorcyren. Nicolaus Belglava patria Jadrensis: „Dum in Ulyricam liturgiam corrigendam incumbebat, jussu Praesidum Congregationis pro Fide propaganda institutae, Pius VI Pontifex — Corcyrensi Episcopatu ab eodem Pontifice insignitus fuit ob praeclare ejus merita anno 1781.“ Parlati, Illyrici.mi Sacrum VI, 408. 109. 1781, 10 Novembris Jadrae. Testimoniales tribuni militiae territorialis Jadrensis Simonis Zapič fratribus conventus S. Michaelis Jadrae Tertii' Ordinis S. Fr., liturgia Glagolito-Romana utentibus, datae. Adi 10 Novembre 1781 Žara. Faccio fede, ed attesto io sottoscritto collonello del contado di Žara, dacclie sono istato destinato a quest’ impiego, che li R.R. P.P. del Terzo Ordine di S. Francesco in Dalmazia sono Nazionali, e sudditi del Serenissimo Veneto Dominio. A,ttendono questi alla quotidiana officiatura in Lingua Ulirica Litterale unicamente praticala da essi, sormnamente preggiata e gradita a questa Ulirica Nazione, redendosi assai gradevoli e proficui alla stessa. In oltre si mostrano uttili e be- Hefici a questa Cragina, corne da vive ed universali voci rilevasi, tanto piu, quanto che soccorrono, accettano, e riccoverano i morlachi som- jninistrando a cadauno luoco, e fuoco, ed allimento, che sarebbero infelici se li mancasse tale suffraggio, particolarmente nella cruda stag- gione deli’ inverno. Accettano in educazione i loro figlioli, sommini- strandogli tutte le possibili assistenze di pieta e carita verso i mede- simi, nonche al soccorso d’ ogni persona, ed in particolare al povero biorlacco mendico. Attendono finalmente con assiduita alle opere spi- Rtuali, e poi sono zelanti per il calto divino, e fedeli al suo Principe. Per lo che degni essendo d’ogni merito a mio cognizioni, ed evidenza della pura verita gli rilascio la presente per valersene ovumque gl’ oc- corresse flrmandola di mio proprio pugno. In fede Simon Zappich Collonello del Gontado di Žara. Adi 10 Novembre 1781 Žara. Apographum in Archivo S. Micbaelis Jadrae. 54 Fontes Liturgiae 110. 1743—1781, Jadrne. Gapitulum Jadrense ad petilionem antistium: Ecclesiastici, No- bilium et. Civium ordinum, de numero Sacerdotum Glagolitorum ac de singulis ecclesiis Glagolitis in dioecesi Jadrensi puhlicam fidem facit. Si ta fede per 1’ Offitio delta Gancelleria Arcivescovile di questa Oitta esservi fuori delta stessa in tulta la diocesi le infrascritte Paroc- chie, e Gappellanie Ourate al numero di sessantacinque coperte da Sacerdoti Illyrici nativi del Territorio, e Distretto della'Citta medesima (eccettuati li quattro sottoespressi), [che esercitano il proprio pastorale offitio verso quei popoli nell’ Idioma Illirico, offitiando nello stesso pa- rimenti li giorni Festivi il numero di quaranta Chiese Parrochiali, e Curate con gli altri Sacerdoti, e Ghierici; celebrando egualmente tutti questi (eccettuati li due Parrochi di Rito Serviano) la Messa nel Rito Latino, e Idioma Illirico, a riserva del Parroco del Borgo Erizzo, che la celebra in lingua latina], e di quelli, che attesa la loro capacita sono abilitati a celebrarla egualmente in Jatino;) essendovi nel numero delti suddetti Parrochi cinque col titolo di Vicarij Foranei disposti nella Diocese per sopraintender a quel Glero, non compreso il Vicario della Colleggiata di Pago, che presiede alla stessa, ed alle Parochie di quel- 1’ Isola, le funzioni della qual Colleggiata procedono in lingua latina. [E la presente si rilascia a ricerca dei Capi deli' Ordine Ecclesiastico, e Givico di questa Citta]. Parrochie, e Gappellanie della Diocesi di Žara sopra P Isole, e Scogli. Ulbo — Parroco con due Cappel- lani. Selue — Parroco con un Cappel- lano. Premuda — Parroco Gisto — Parroco. Zapuntello — Cappellano. Berguglie — Cappellano. Melada = Cappellano. Bosaua = Parroco, e Vicario. Verona = Cappellano. Soline = Cappellano. Dragoue — Parroco. Berbigno — Parroco. Sauro — Parroco. Rauua — Cappellano. Valle — Parroco. Sman — Parroco. Šale — Parroco, e Vicario con un cappellano. Eso Sirocal — Parroco. Eso Ponental - Parroco. Sest.rugn — Parroco. Uglian — Parroco con un Gappel- lano. Lucoran — Parroco S. Eufemia — Parroco, e Vica¬ rio con un cappellano. Gale — Parroco. Cuclizza — Parroco. Bagno — Parroco. Dobropogliana — Parroco. Neuiane — Parroco. Pasman — Parroco. Tcon v — Parroco. Vergada — Parroco. Glagolito-Eomanae XVIII. s. 55 Parrocchie e Gappellanie del Littorale, e Terraferma nella suddetta Diocesi. Borgo Erizzo — Parroco nato nella Diocesi di Sappa in Albania. Bibigne — Parroco nato nella Diocesi di Segna. S. Gassan — Parroco, e Vicario. Torrette — Parroco. Ss.ti Filippo, e Giacoino — Par¬ roco. Paskostiane — Parroco, e Vicario. Vrana — Parroco. Radosinouzi — Parroco. Pristegh — Parroco. Miragne — Parroco di Rito Ser- viano nato nella Diocesi di Cattaro. Polazza — Parroco. Tign — Parroco. Zaravecchia - Parroco. Percos — Parroco. Gallovaz — Cappellano. Zemonico — Parroco. Smocovich — Parroco di Rito Serviano nato nella Dio¬ cesi di Nona. Murvizza — Parroco. Grahe — Parroco. parrocluepro f Gorizza, e Krencina nune unite | _ un Parroco. paiToohiepro \ Malpaga, e Gerno — nuno unite \ un Parroco solo. Boccagnazzo — Parroco. Diclo — Parroco. Gosino — Parroco. Peterzane — Parroco. parrochie pro \ Gliuba, e Radovi n nuno unite j — un Parroco solo. Parrochie sopra 1’ Isola di Pago della Diocesi anteseritta. Gollane — Parroco. Vlassich — Parroco. Gorizza — Parroco. Pougliana — Parroco. Dignisca — Parroco. Minuta in Archivo Capitulari Jadrensi sub Numero 80; litteris saecundae medietatis XVIII saeculi. Hoc conoordat cum parocho villae Borgo Erizzo vel Albanesi Michaele Tonsi Sapae nato, qui illi parocliiae ab anno 1747 ad 1781 praefuit (BianeM Žara Cristiana II. 169). Quae uncis quadratis, cum cruoe prae- cedente signantur in originali, expunotioni in transoriptione solemni destmata tuiase videntur. 111. 1743—1781, Jadrae. Gapitulurn Jadrense ad petitionem antistium: Ecclesiastici, Nobilium et Givium Ordinum, de numero Parochiarum et Gapellaniarum litur- giae Glagolito-Romanae in dioecesi Jadrensi puhlicam fidem facit. Laus Deo. Si fa fede per 1’ Offizio della Gancelleria Arcivescovile di questa citta, esservi fuori della stessa nel Territorio, e Distretto di tutta la Biocese le infraseritte Parochie e Gapellanie Gurate, occupate da’ Sa- cerdoti Illirici, nativi delle Ville della Diocese stessa (eccettuati tre di sotto espressi), che esercitano il proprio Pastoral Offizio verso quei Bopoli nel ioro lllirico Idioma, oftiziando nello stesso parirnente con 56 Fontes Liturgiae li altri Sacerdoti e Chierici delle Ville dove ne sono, cadauna delle chiese Parochiali, le quali sono respettivamente servite dagl’ Ecclesia- stici stessi, e promossi Sacerdoti neli’ Idioma Illirico, essendovi nel numero de’Parochi, cinque col titolo di Vicarij Foranei Ulirici, disposti per le Ville della Diocese per la buona disciplina e direzione del Glero Foraneo. Ume de’ Scogli. Ulbo = Paroco con due Capellani. Selue = Paroco con un Gapellano. Premuda == Paroco. Zapuntello = Gapellano. Berguglie = Capellano. Melada — Paroco. Bosaua = Paroco e Vicario. Pontebianche — Gapellano. Soline = Gapellano. Dragove = Paroco. Birbigno = Paroco. Sauro — Paroco. Rauua = Gapellano. Ualle — Paroco. Neuiane = Paroco. Pasman == Paroco. Tcon == Paroco. Uergada = Paroco. Sman = Paroco. Šale = Paroco, e yicario con un Cappellano. Eso Sirocal = Paroco. Eso Ponental — Paroco. Sestrugn = Paroco. Uglian = Paroco con un Gapel¬ lano. Lucoran = Paroco. S. Eufemia == Paroco, e Vicario con un Capellano. Gale = Paroco. Guclizza = Paroco. Bagno = Paroco. Dobropogliana = Paroco. Uille Littorali e di Terraferma. Pacoschiane = Paroco e Vicario. Zaravecchia = Paroco. S. Filippo e Giacomo — Paroco. S. Gassan — Paroco e Vicario. Bibigne = Paroco. Albanesi = Paroco Albanese. Diclo = Paroco. Gosino = Paroco. Peterzane = Paroco. Gliuba — Paroco. Radouin '= Paroco. Gruhe — Paroco. Bocagnazzo — Paroco. Gerno = Paroco. Malpaga — Paroco. Muruiza — Paroco. Smocouich = Paroco Greco Il¬ lirico. Zemonico = Paroco. Percos = Paroco. Gorizza = Paroco. Gallouaz = Capellano. Tign — Paroco. Polazza — Paroco. Pristeg = Paroco. Vurana — Paroco. Radossinuzi = Paroco. Giagodgne == Paroco. Uille nell’ isola di Pago Diocese di Žara. Gorizza = Paroco. Pougliana = Paroco. Dignisca = Paroco Collane = Paroco. Vulassich — Paroco. Glagolito-Romanae XVIII. s. 57 Hoc documentam Aroliivi Capitularis Jadrensis, nitidiori forma descriptum, vel est solemnis redaetio praecedentis N. 110, vel paulo posteriori tempore inde- pendenter rogatum. Collatum vero cum aotis antlquis in Archivo archiepiscopali, eandem manum oharacteres revelant, quae acta anni 1769 descripsit in libro Bene- fioiorum. Parochus villae Albanesi et ipse Nationis Albanensis est Michael Tonsi Sapatensis patria, qui ab anno 1747 ad 1781 illo munere functus est (Bianchi Žara cristiana II, 169). 112. 1782, 10 Decembris, Venetiis. Dux Venetorum Paulus Renier Fratribus Tertii Ordinis S. Fran- cisci provinciae Istro-Dalmaticae, ut perseverent in sua activitate erga populum croaticum, praesertim liturgia Glagolito-Romana sacra cele- brando, commendat: „facendo uso specialmente deli’ idioma illirico loro naturale, uni- formente anche al loro islituto medesimo, cosicche ne provenga sempre maggiore il compiacimento nostro, il bene del popolo.“ Pr. S. Ivančič, Poraba glagolice kod redovnika III. reda sv. Frane, Jadrae 1884, 48. 113. 1783, 29 Aprilis, Venetiis. Dux Venetorum Paulus Renier Fratres Tertii Ordinis S. Francisei provinciae Istro-Dalmaticae, de cura animarum ac de usu liturgiae Glagolito-Romanae benemeritos, laudat: „certi Noi che essi Religiosi, continuando nell’ antico loro istituto deli’ assistenza a’ Parrochi, deli’ ospitalita verso i poveri e della parti- colare eoltura della lingua illirica, vorranno pur maggiormente meri- tarsi la nostra predilezione." Fr. S. Ivančič, Poraba glagolice kod redovnika III. reda sv. Frane, Jadrae 1884, 43. 114. 1783, Venetiis. Commissio rebus ecclesiasticis raeformandis de statu provinciae bstro-Dalmaticae Tertii ordinis S. Francisei, ab Antonio Juranič provin- ciali ministro edoeta, declarat, quod nih.il reformandi invenit in statu e xistenti illa praecipua de causa, quia iidem Fratres populo utiles sunt propter usum liturgiae Glagolito-Romanae: „che si riconosce utile a quella popolazione, anche per 1’ uso della lingua illirica, ossia slava nella ecclesiastica Liturgia, e nelle altre assistenze spirituali 11 . Fr. S. Ivančič, Poraba glagolice kod redovnika III reda sv. Frane, Jadrae 1884, 24, 43. 58 •* Fontes Liturgiae 115. 1783, Aemoniae. In Congregatione Provinciali Tertii Ordinis S. Francisci, episco- scopus Aemoniensis Joannes Dominicus Statico, de usu linguae vetero- slavicae in eadem Provincia hanc orationem habuit: „Voi, Religiosi Padri, due speciali Caratteri custodite nella Pro¬ vincia della Dalmazia e deli’ Istria, ove essa si estende. II primo assi- stere specialmente colle Confessioni il popolo Ulirico, ed essere cosi un’ utilissimo ajuto a noi Pastori di anime nel pascolo del gregge, che ci e affidato. II secondo conservare nella nazione il nobilissimo Privi- legio della Sagra Officiatura in lingua nostrale, privilegio antichissimo, e d’ immemorabile origine, che lin dal nono Secolo autorizzato da Giovanni VIII ai Dalmatini suoi nazionali e stato gelosamente custodito, ne mai interrotto, anzi preservatoci dalla S. Chiesa, in mezzo a tutte le mutazioni di disciplina, che si sono dovute fare ne’ tempi posteriori, e che poche altre Gattoliche Nazioni possono vantare. Questa distinzione invidiataci da tanti Popoli Occidentali, ai quali la Chiesa per giustissime ragioni non permette la Liturgia Sagra, che nella lingua latina, e cosa di molto maggior momento, che altri non giudica, onde io mi deterrnini, sebbene afiatto ignorante di quella, a trattenervene alquanto piu di proposito. La nostra lingua, oltre ogni altra, estesissima in tutta 1’ Eu- ropa ha dovuto anch’ essa sostenere le moltiplici vicende degli umani cangiamenti, onde le varie Nazioni, che da rimotissimi tempi 1’ usavano, 1’ hanno in mille guise alterata, per il clima vario, per i mescugli de’ popoli, per le guerre, e per tutte le altre cagioni, che i Filosofi sanno, onde e, che sebbene essa si parli in tutti i vastissimi Regni della Russia, in moltissime Provincie deli’ Ottomanno Dominio, nella maggior parte de’ felicissimi Stati soggetti alla Časa d’Austria in tutta la Polonia, Lituania &c. e nel lungo Gontinente dali’ Istria sino ali’ Albania del fortunatissimo nostro Veneto Imperio; nulladimeno tanto si sono al- lontanati i dialetti, che appena, e non anche spesso s’ intendono i varii parlatori di quella. Il che vediamo ancor noi ne’ nostri Paesi, ove quasi ogni Terra, non che Gitta, ha moltissimi proprii Idiotismi, che pajono strani, e barbari nel rimanente. Questo e il destino delle lingue viventi, e questo e il motivo, per cui la Chiesa esige 1’Officiatura latina, perche chi sa in quante strane guise sarebbe mutato, alterato, reso ridicolo il senso, ed il suono delle venerahili parole che nella Liturgia si adoprano dalle Divine Scritture. Nulladimeno, avuto riguardo alla dignita, e de- cenza della lingua Illirica, non ha mai impedito al nostro popolo questo conforto d’ intendere le sublimi preghiere, che nel S. Sagrifizio, e negli altri Riti si adoprano, fidandosi siccome io čredo della diligenza de’ Vescovi e dello zelo de’ Sacerdoti, perche conservisi intatta la tradi- zione de’ Maggiori, ne i sensi mai si alterino, servendo al parlicolare Idiotismo de’ Paesi. Per questo negli ultimi Secoli la Sagra Congrega- zione di Propaganda si e essa medesima incarieata della stampa de’ Messali, e Breviarii, chiamando Uomini dotissimi a ridurli alla vera lezione, ed originale perfezione. E sebbene la lingua Illirica Serviana, o Rutena sia essenzialmente la stessa; nondimeno ha voluto conservare Glagolito-Boman ae XVIII. s. 59 i Garatteri del nostro gran Dottore S. Girolamo statuiti, ripudiando i Serviani, affinche tutto nostro, e di noi privativo fosse quesfo modo di Culto Divino. Laonde il glorioso Pontefice Benedetto XIV di im- mortale memoria in una sua Bolla proibi d’ altre Traduzioni idiotiche, e popolari servirsi volendo, che alla sola norma de’ Libri dalla Sagra Gongreguzione approvati, le preghiere si recitassero. Laonde quantunque si tolleri 1’ Esposizione deli’ Epistola, e del Vangelo in Volgare Illirico, acciocche il popolo meglio lo intenda, non e pero lecito ai Sacerdoti Ulirici tale recitarlo; ne e lecito con qqel volgare Idioma salmeggiare, benedire, e amministrare Sagramenti. E vero, che sono nella Dalmazia in massimo numero i Parrochi, e Preti Ulirici, ai quali tutti incombono siffatte avvertenze: ma distratti questi in altri doveri, sembra, che al vostro Ordine solo abbiamo consegnato il deposito della lingua Sagra, i quali nel Claustrale ritiro possono, e debbono illustrarla. La qual cosa con molta lode e stata da molti Vostri Confratelli eseguita, tra’ quali piacemi nominare il Rever. Padre Maestro Juranich, cosi di queste dottissimo corne nelia Provincia in ogni senso benemerito. Ma in questo giorno, per la stessa giulivo, permettetemi, che io una novella gloria vi accenni, la quale sarebbe, se vi piacesse, nello Capitolari Sanzioni ordinare, che i Giovani, oltre una solida Glagolitica lettura secondo 1’ Ortografia del moderno Messale compilato dali’ Illustr. e Rever. Garaman di sempre felice ricordanza, anche i Grammaticali elementi apprendessero, onde poter poi ridurre in una vera lezione Glagolitica il Rituale, e gli altri Libri liturgici, somministrando alla Sagra Gon- gregazione idonei soggetti per siffatte correzioni. E vero che non ab¬ biamo una Grammatica compilata in Illirico; ma la Grammatica Servianu di Melezio Smotrinski, le Istituzioni Illiriche del Gassio, i Rudimenti deli’ Ardelio, quanto ne facilitarebbero la Gompilazione, per le assidue osservazioni de’ Religiosi študenti! Quanto aiuto non recherebbe il confronlo coi Libri Serviani! e di presente coi Ruteni, che vanno tanto la comune nostra lingua nobilitando! Di quanta edificazione non sarebbe al Clero avere dalle vostre mani non solo il bisogno de’ Libri Sagri; ma anche in Glagolitico i Libri necessarii a studiarsi per la Teologia, e la Morale, ed altre cognizioni tanto adattate al Sacerdozio! Io vi chiedo scusa, se con Voi Maestri parlo io di tal materia, nem- ineno discepolo. Gosi piaccia alla Divina Misericordia concedermi la salute, che veggo in me vacillante. Non 1’ eta, non le Pastorali cure, non qualunque genere di distrazione mi toglieranno, che io non voglia in questa iniziarmi, sormontata ogni dura 'fatica, e difficolta. Frattanto beti auspicii io formo a questcf desiderio, di vedere per la fatica de’ PP. del terzo Ordine aiutata di tali eccellenti presidii 1’ Illirica Chiesa, perche avendo la sorte di avere in questa Citta un vostro vasto Gon- vento; oh quanto ho avuto luogo di rallegrarmi nel Signore, vedendo ton quanta assiduita, e buon’ esempio si prostino i Soggetti di questa Pamiglia ad assistere il mio popolo nel continuo esercizio del Sagra- ttiento della Penitenza. Ma non so dirvi la tenerezza, che io provo nel sentire cantate le Divine Laudi, ed offerirsi 1' incruento Sagrificio in quella lingua, che col latte della Nutrice ho succhiato, e che una serie 60 Fontes Liturgiae di circostanze facendomi abbandonare da fanciulletto la Patria, e la Dalmazia, m’ ha fatto perdere e dimenticare. “ J. D. Stratico, Opuscoli, Venezia 1790, f. 84; Cfr. fr. Stepli. Ivančič, Poraba g-lagolice, 53 s. De liac oratione: ,,Nel 1776 Pio VI lo [Joannem Domenicum Stra- ticoj innalzo alla sede vescovile di Cittanuova nell’ Istria, cui tenne per otto arini, adempiendo con apostolica sollecitudine ad ogni ufficio di buon pastore, e for- mando la delizia di quelli abitanti. Quivi celebro un sinodo riputatissimo, e so- stenne la coltura e ’1 peculiare invidiato privilegio della sacra Liturgia nella lingua glagolita, cui presentemente altri si adoperano ad iscbiantare." M. Ivčevič, Lettere di alcuni illustri italiani a Gianluca G-aragnin, Vincenzo Drago e Giandomonioo Stratico, Žara 1857. 116. 1744-1785, Jadrne. Gapitulum, ecclesiae Gathedralis Jadrensis ac Parochus Jadrensis; Nobiles et Gives Jadrenses, iudices parochiarum Jadrensium: Galovac, Banj et Zdrelac, Tinj, Polača, Radovin, Slivnica, Grahe, Ražance, Ljuba, Škabrnje, Gorica, Turanj, Filipjakov, et Krajina Jadrensis; episcopus Arbensis, Parochi Aemoniae ac Dailae in Istria; iudices Prvič Sibeni- censis dioeceseos ac Korlat Nonensis dioeceseos, puhlicam fidem faciunt de benemerentiis Fratrum Tertii Ordinis S. Francisci provinciae Dalma- ticae erga Ecelesiam et suam Nationem Slavicam, praesertim ob usum liturgiae Glagolito-Romanae in iisdem locis. A) . 1774 6 Ag.o, altro di Monsig.e 111’ mo Gio. M.a Ant.o dal- 1’ Ostia ves.o d’ Arhe quo dicit essere li PP. del 3.o ord.e sud.to stati int.ro dotti in d.tta citta per commissione di S. E. Dom.co Malipiero G.o d’ Arhe e con sua pubb.ca terminaz.e 1480 30 9bre assegnata a PP- sudetti certa quanlita di terra dove fabricarono il Gonvento denominato S. Franc.« in remerito delle ultime benemerenze incontrate ne tempi, che quell’ Isola crassava con 1’ infez.e contaggiosa, avendo agl’ appe- stati prestati ajuti, e soccorsi spirituali, e corporali, che in tutto il corso della sua deggenza di quella chiesa ha conosciuti quei Padri esemplari come si conviene aPloro stato religioso ed utili agl’ abbi- tanti, perche spesso si esercitano lodevolm.e nelle sante confessioni della penitenza, sostengono nella loro chiesa il giornaliero uso della officia- tura slava che coerentem. al loro instituto 1’ hanno dal principio della loro fondaz.e esercitata, e continuano esercitarla litteralm.e con proffitto, specialni.e delle genti della campagna, che altre lingue non posse.de, che la slava nativa, dalla quale necessita ne risultano mirabili effetti, e per la Christiana disciplina’, e per la fedelta verso il loro etc. B) . 1774 10 Sett.e altro, de Sig.ri Procuratori presidenti della spettabile universita de cittadini, e popolo della citta di Žara, quo assicuranno detli Padri del Convento di S. Gio. Bat.sta di detta citta, che rendonsi degni di eomendazione per il benefico, e vantaggio, che dalla loro semplice, e zelante direzione sempre derivo specialrn.e nel secolo decorso 1691 quando il morbo contaggioso affligeva quella citta Glagolito-Romanae XVIII. s. 61 essendosi impiegati istancabilm.e senza riguardo della propria vita particolarm.e nelli pubblici Lazzaretti al spiritaale vantaggio degl’ in- fermi colpiti dal morbo peslifero, e ne tempi presenti facendo spiccare la loro carita nell’ assiduita a confessionali nell’ assistenza agl’ infermi nell’ esercicio della dovuta officiatura Ecclesiastiea in Idioma Illirico litterale da essi unicam.e praticato, nell’ospitalita verso i poveri Mor- lacchi, che da tutla la Provincia giornalm.e corrono alla Gitta, etc. G). 1781 16 Ottobre allro, quo il Capilanio, Giudici Vechiardi, con li rimanenti villici di Corlat con 1’ Anima, e giuram.to aftermano, che li PP. del 3.o Ord.e sud.to usano fra gl’altri Regolari 1’officiatura Ecclesiastiea nel iddioma Slavonico molto necessario, molto utile, e lodato dalla loro Graina, e dalla Provincia, accogliendo con buon affetto li d.ti villici nelle loro necessita spiriluali, e corporali: confessando, instruendo, correggendo, ed amaestrando in ogni bene con indefesse anrmoniz.i servendo li loro Parrochi in tutti gl’ incontri, quando sono chiamati, etc. D) . 1785 18 8bre. altro, quo il Gapitan Illia Maltes, li giudici, li villici tutti della villa di Gallovaz con giurarnento attestano che li Padri del d.o 3.o Ord.e fra g’ altri Regolari usano la quotidiana Ecclesiastiea officiatura in lingua Illirica Gerolimiana, molto ulile, e molto proficua e necessaria a tutta Crajna, ideti sono ben veduti e ben affetti; mani- festando delti Padri in ogni luoco, e tempo effetti della loro bonla, e merilo; concorendo prontam.e a qualunque loro occorenza splrituale, e temporale, confessando assiduam.e, istruendo, e corregendo li loro errori, et invitandoli caritatevolm.e ad ogni bene: servendo per coadjn- tori alli loro Parrochi, in ogni tempo, ed occasione, quando sono ricercati: conducendo vita buona, e divota con buon esempio e senza verun scandallo dando nei loro Gonventi per carita ricovero, fuoco, comodo, e letto, e parte degl’allimenti; facendo scuola alle loro crea- turc di lingua, e lettere Illiriche senza verun interesse, etc. E) . 1781 21 8bre altro, quo il Capitan Nicolo Magas, giud.ci, vechiardi, e gl’ altri villici di Slivniza affermano in loro coscienza, che li PP. del d.o 3.o Ord.e sono a tutta la Crajna sommam.e utili, pro- ficui, e necessarj: servendo sin dalla loro origine la chiesa con la quo- tidiana officiatura in lingua Slava che a d.ti Nazionali, e di molta utilita, e commodo, essendo il vero motivo che piu fervidam.e gl’in- duce a tale officiatura, che a qualunq.e allra latina, quale niente capi- scono movendoli pure a benevolenza verso detti Padri etc. F) . 1781 24 8bre altro quo il Capitan Simon Pegnala giudici, vechiardi, e li villici tutti di Bagno, e Sdrelaz affermano in coscienza, che li d.ti PP. del 3.o Ord.e sono eertam.e molto profleui, utili e neces- surj per rnolti oggetti, e sjngolarm.e per essere molto esemplari di vita, e senza aver maj datto scandallo immaginabile essendo conti- nuam.e impiegati nelli confessionarj massime per la lingua Illirica de 62 Fontes Liturgias Nazionali officiando fra tutti li Regolari li divini officj della Chiesa nolla lingua Siavonica litterale, che risulta di grande avantaggio, e eompiacenza alle genti deila Dalmazia; etc. G) . 1781 24 Ottobre altro cjuo il Gapitanio, giudici, vechiardi, e li villici della villa Gliubaz affermano in coscienza, che li PP. del d.o 3.o Ord.e per universale acclamaz.e; e per prova giornalm.e sperimentata sono degni d’ ogni preži o, ed onore per le carita che pratticano con lutti e particolann.e con li poveri Morlachi quali non avendo verun sussidio, ne sperauza di essere accolti nelle loro occorenze vengono ricoverali nelli loro Conventi specialm.e in quello cli S. Gio. Balt.a in Žara nel quale in qualunq.e ora, giorno, tempo, e bisogno con pienis- siina accoglienza. e benignita sono riecoverati e somministratogli fuoco, let to, e li possibili allimenti non essendovi giorno, in cui non inter- vengono a truppe tali genti, ne sera in cui nella loro cucina non vi sia copia de Morlacchi e nelle loro camare con universale stupore della loro tolleranza, e perche sono tutti lilirici di nazione cosi per la loro officiatura a differenza degl’ altri Regolari si rendono proficui, et utili nelle spiritnali, e temporali occorenze specialm.e quando sono chiamati ad assister inoribondi anco di notte. Singolari nella Lingua Siavonica in dare salutari correzioni, ottimi nelle istruzioni e proficui nell’ eser- cicio delle confessioni, e predicazioni mai avendo dato scaudalo irna- ginabile H) . 1781 25 8bre altro, quo il Gapitanio, Harambassa, Giud.ci, capi, vccchiardi, per loro parte, e del popolo di Visovzani affermano in coscienza, che li PP. del 3 0 Ord.e sud.to per voce universale et esperienza sono degni di preggio, e di onore, per la benignita, colla quale tutti riguardano specialm.e li poveri Morlachi quali vengono al- bergati nelli loro Conventi specialm.e in quello di S. Gio. Batt.a di Žara, nel quale in ogni ora, in ogni tempo, ed in ogni occorrenza t.rovano piena comiseraz.e; dando con somrria bonta, e buon cuore ri- covero, fuoco, comrnodo, e delle panatiche, non essendovi giorno in cui molti non intervengono, ne sera in cui non vi siano, e in cucina, e nelle camere, e qualche volta in tal numero, che uno non si puo muovere col altro con stupore de Morlachi come tanto possano fare li PP. sud.ti, e quali essendo lllirici di nazione, di lingua, e di officia¬ tura giovano non solo in stato di salule ma anco nelle corporali oc- correnze, etc. I) . 1781 26 8bre altro, quo il capitanio, giudici, e vechiardi, a nome di tutto il popolo di Tign affermano con impegno delle loro Anime, che li PP. del 3.° Ord.e sud.to sono alli Morlachi ben affetti, e fra gl’ altri Regolari piu necessai - j, essendo tutti di nazion Slava, e fa- cendo in d.ta lingua la loro officiatura, alla quale intervengono li Na- zionali, che ne loro Conventi li allogiano, etc. G-lagolito-Romanae XVIII. s. 63 J) . 1781 26 8bre altro, quo il Gapitanio, ii giudice li vechiardi e li rimanenti villici di Polazza affermano con loro giuram.to che li PP. del 3.° Ord. sud.to fra gl’ altri Regolari fanno 1’ officiatura eccle- siastica nella lingua Illirica, accogliendo tutti nelle loro špirituali, e temporali necesita: intruendo, corregendo, et illuminando il popolo Christiane confessando, predicando, e servendo per coadiutori a Par- rochi, et attendendo tanto alli sani Morlachi, come agi’ ammalati che istruiscono le loro creature nella Dottrina Christiana Slava, senza alcun interesse ideo con distinto modo beri veduti, ed amati e degni di amore, e di stima. K) . 1781 27 8bre altro quo il Gapitanio, li Giudici, li vechiardi, e tutti li altri villici di Radovin affermano con loro giuram.to che li PP. del 3.° Ord.e sud.o per voce universale, ed esperienza sono degni di pregio, e di compatimento per la bonta, che mostrano a tutti e specialna.e a poveri Morlachi, quali non possono aver altro riccovero che nelli soli loro Gonventi e specialni.e in quello di S. Gio. Batt.a di Žara, nel quale in ogn’ ora, e tempo, et in qualunq.e occorenza incontrano pienissima carita, particolarm.e riccovero, fuoco, e buona parte di panatiche, non essendovi giorno in cui non intervengano a gran copia, ne sera nella quale la eucina non sii piena de Morlachi, e talvolta in tanto numero che non possono nepur capire per essere d.ti Padri tutti Nazionali parlando, et offlciando nell' Illirica lingua, soccorono con mirabile prontezza li Nazionali non solo in stato di salute, ma in ogni loro bisogno, massime nelle malatie dirigendoli alla vera 1 strada deli’ eterna salute. L) . 1781 27 8bre altro, quo il Gapitanio, 1’Arambassa, e li ri- rnanenti vechiardi per parte loro, e del popolo di Rasanze affermano in coscienza, che li Padri del 3.° Ord.e sud.o per voce universale, e per esperienza sono degni d’ ogni stima, e riverenza per la bonta, che dimostrano a tutti, e spccialrn.e agl’ indigeni Morlachi, che non sanno n chi ricorrere per essere soccorsi che a soli detti Padri particolarm.e nel Gonvento di S. Gio. Batt.a in Žara nel quale ad ogn’ ora et in ogni tempo trovano alloggio, fuoco, letto, et il possibile vitto non es¬ sendovi giorno, che non capitano, ne sera che la cucina, e le camere non siano piene e qualche volta neppurc possono muoversi; per essere d.ti Padri tutti Illirici parlano, et officiano nella lingua Nazionale e sono soleciti e pronti in ogni tempo, e di salute, e d’ infermita, a som- ministrare le medicine spirituali essendo ottimi per correggere capazi Per ammaestrare et utili per dirrigere e fra 1’ altre Religioni li migliori Per la nazione dalmatina. M) . 1781 27 ottobre altro quo il Gapitanio li giudici ii vechiardi, ( ‘°n li rimanenti villici di Scabergne affermano con la loro anima e 8*uramento che li PP. del 3.° Ord.e sud.to soli fra li Regolari officiano Pel linguaggio Slavo molto necessario, ed utile a tutta la Graina e Piovincia etc. 64 F ontes Liturgiae N). 1781 23 ottobre altro, quo il Capitanio li giudici li vechiardi- e rimanenti villici di Gorrizza affermano con la loro anima, e giura- mento che li PP. del 3. 0 Ordine sud.to sono affecionati al popolo per esser soli fra gl’ altri Regolari che officiano nella lingua Slava, e molto utili, e necessarj alli servizi deda Crajna, e della Provincia, essendo di grande merilo per le assistenze che prestano confessando, corregendo, et ammonendo, servendo di ajuto a Parochi et alle Chiese etc. OJ. 1781 27 ottobre altro, quo il Capitan Simon Morovich li giudici, li vechiardi, et altri villici delle Torrette affermano in coscienza che li PP. del 3.° Ord.e sud.o officiando per antico costume nella lingua Glagolitica o sia Litterale Slavonica sommam.e necessaria, sono ben veduti, e considerati da tutta la Graina, etc. P). 1781 28 ottobre altro, quo il Capitan Mattio Simicich li giud.ci, li vecchiardi, e li villici tutti di SS. Filippo Giacomo affermano con giuramento che li Padri del 3.° Ord.e sud.to sono certam.e molto proficui utili, e necessarj per moltissjmi oggetti particolarm.e per es- sere esemplari di vita, e senza aver dato alcun scandalo che sono coutinuam.e impiegati nelli confessionarj per essere professori della lingua lllirica; officiando nelle loro Chiese in lingua Slavonica liiterale con somma compiacenza et avantaggio delle genti Nazionali per li beni spirituali e ternporali, che ricavano che accolgono li Morlachi nelli Conventi etc. Q). 1781 30 8bre altro. del Rev.mo Sig.e d. Gio. Vulasto Cano- nico, e Par.co della Metropolitana di Žara, quo afferma che li PP. del 3.° Ord.e sud.e sud.o esistenti in d.la citta sono utili, e proficui non solam.e alla citta ma ancora al territorio ed a tutta la Slavonica nazione, essendo ospitali co poveri passegieri, e particolarm.e Morla¬ chi sudditi che concorrono alla citta dalle provincie, dando ad essi alloggio, e vitto che detti Padri ne tempi addietro si sono manifestati con zelo, e carita vantaggiosi per li sudditi impiegandosi con impegno in servizio de fedeli particolarm.e nel secolo passato quando era tra- vagliata la citta del contaggio avendo posposti li riguardi della pro- pria vita soccorsero le anime pennanti con li santiss.i Sacram ti datisi con tutto il fervore al solievo de poveri appestati che pronti in ogni tempo esibiscono la loro assistenza agl’ infenni assidui ad udire le confessioni dando a lutti salutevoli avvertim.ti per vivere christiana- mente, prontissimi quando vengono chiamati ad assistere alle anime de rnoribondi massime nel vicinato di notte essendo Religiosi che giovano alla sua cura deli’ anime che fra gl’ altri Regolari soli sono officiatori per uso antico, e eonservatori senza interuzione in lingua Gierolitniana o sia lllirica litterale molto proficua alle popolazioni ed alla santa Chiesa mentre da questa spiccano li vantaggi della Chri¬ stiana Religione etc. Grlagolito-R o mana e XVIII. s. 65 B). 1781 31 ottobre altro, quo il Capitan Viddo Milo vaz, li giu- dici, li vecchiardi, ed altri villici piccoli, e grandi della villa di Gruhe affermano in coscienza che li PP. del 3.° Ord.e di S. Fran.co sono al sommo proficui ulili, e necessarj alli Contadini, et alla Craina che sino dalla loro origine officiano giornalm.e nelle loro Ghiese nell’ idio¬ ma Illirico molto commodo, ed aggradevole, perche maggiorra. li ob- bliga e li conduce ad ascoltare piu che nell’ idioma Latino, etc. S) . 1785 8 9bre, altro de Nob. Gonsiglieri della Citta di Žara quo per render giustizia e raggione alla verila attestano, che li Padri del 3.° Ord.e sud.to del Convento di S. Gio. Batt.a traslatati d’ ord.e Pubblico sin dali’ anno 1541 dal suburbio nella Citta, hanno il merilo singolare di aver li primi accolto 1’ insigne reliquia del Glorioso corpo di S. Simon Profeta, che incorrotto si conferma e per aver prestati utili, e benemeriti servizi spirituali alli attaccati dal morbo contaggioso che fino dalla loro origine soli fra claustrali esercitano anco al giorno d’ oggi la celebrazione della Messa, e 1’ officiatura del coro in Lingua Illirica Litterale con edificazione del Popolo e della Nazione, la quale con lodevole assiduita assistono non solo nelli Gonfessionari ma di giorno, e di notte alli Moribondi massime della loro contrada per lo piu lllirici etc. » T) . 1781 17 novembre, altro delli Procuratori, Presidenti della universita de ciltadini, e Popolo della citta di Žara quo per render giusti.a e ragione alla verita affermano, che li d.ti PP. del 3.° ord.e sono stali traslatati dal suburbio nella Citta di Žara sin dali’anno 1541 per Pub.co ord.e che sono assidui a confessionali, esalti nella di- votta officiatura nell’Idioma Illirico Litterale; Ospitalieri verso li po¬ veri Morlacchi avendo prestati' utili, e benemeriti servigi spirituali ne tempi del contaggio, e soli essendo de claustrali, che fin dalla loro origine hanno esercitata, e conservata fin ora la celebrazion della Messa e 1' officiatura del coro in Lingua Illirica Litterale con edificaz.e del Popolo e della Nazione etc. V). 1785 8 Xbre, altro, delle R.me dignita, e Sig.ri Canonici della Metropolilana di Žara, quo attestano, che li sud.ti PP. del 3.° ord,e sempre sono stati solleciti a prestar il culto al Sig.r Iddio, et a procurar la salute delFAnime, specialni e nel tempo, che il contaggio affligeva d.la Citta, avendo con somma Carita giovatto a poveri appe- stali, e presentem.e sotto la disciplina del M. R. Pad.e F. Ant.o Giu- r anich ex Def.re Genrle, Provinciale, e Primario Ispettore del Convento di S. Gio: Batt.a in Žara essere li Pad.ri Sud.ti di buona vita, d’ in- legrita de costumi, di timorata coscienza; dando continui testimonj del buon serviggio verso Iddio, e verso la santa chiesa: et essere li Uničili fra Regolari, che nella Lingua Litterale Slava fanno 1’officia¬ tura giusta il Ritto Romano; ospitalieri con somma Carita verso li poveri Morlacchi etc. JELIČ, FONTES, Pars. III. 10 66 Fontes Liturgiae F). 1782 7 Gennaro, altro, delli R.mi Signori Fran.co Allessan- dri, Giaeomo Menshini, Ant.o Dr. Scherbich, e Gio : Paulo Pauletich Canonici Parochi della Cattedrale di Gittanuova, quo affirmano che fuori della citta vi e il convento del 3.° ord.e di S. Fran.co unieo nella Diocesi in cui li Padri professano la Lingua illirica et in quella salmeggiano, in ora per la scarsezza de sacerdoti mancati di vita in namero di tre, quali vivono in pace, ed esemplarita officiando gior- nalm.e la loro Chiesa dedicata alla Madonna del Popolo etc. W). 1781 M. V. 20 Gen.o, altro, di Don Daniel Cossetto Gurato di S. Lorenzo di Daila, quo per se, e per li Capi Popolo affermano, che li PP. del 3.° ord.e sud.to sono uniči Professori, e Gonservatori deli’ Idioma Illirico Litterale fra gl’ Ecclesiastici ed assistono con inde- fessa fatica, zelo, e paterna solecitudine la numerosa Popolaz.e tanto nelli concorsi de Fedeli alle confessioni Pasquali e ne tempi delle In- dulgenze Plenarie etc. Y). 1782 15 Maržo, altro, delli Stefano Grubeglich Arambassa, Fran.co Livich Sergente, Domenico Gliuzev d’anni 80, Simon Scroza e Mattio Bumbach Giud.ci tutti Capi, e vecbiardi della villa di Provi- chio, quo affermano d.ti PP. del 3.° ord.e esistenti nel Convento in d.ta villa essere fra gl’allri Regolari soli Officiatori, e Gonservatori della officiatura Ecclesiastica nella Lingua Slava Litterale Glagolitica e soli Maestri della medesima etc. 1782 18 Maržo, altro, del Sig.r Ant.o Episcopulo Collonello del contado di Sibenico, quo attesta la soprad.ta Fede, fatta dalli capi, e vechiardi della villa di Proviebio alli Padri sud.ti contenere piena verita essendogli noto il loro contegno, ed essere d’ una esemplare religiosa condotta. Don Ivan Prodan, Borba za Glagolicu, Zadar 1900, Prilog H. 5 —21. 117. 1787, 8 Martii, Veglae. Provisor Veglensis Rudolfus Balbi duci Venetorum significat, quod Fratrum Tertii Ordinis S. Francisci: „il Convento di Veglia forma il piacer di questa popolazione, stante li vantaggi spirituali che essa ne risente dali’ esercizio di dette opere pie, che essi di continuo vi sornministrano e coli’ insegnamento della dottrina cristiana ed illirico dialetto“. Fr. S. Ivančič, Poraba Glagolice kod redovnika III reda Sv. Frane po Dalmaciji, Kvarnem i Istri, 45. 118. 1787, Venetiis. Radoš Antonius Michieli Vitturi Spalatrinus opusculum Matthaei Sovič Chersini [Cfr. N. 63] „Riflessioni sull’ ignorunza della lingua Grlagoiito-itomanae XVIII. s. 67 slava letterale in Dalmazia" una cum suis animadversionibus, episcopo Pharensi Joanni Dorninico Stratico, patria Jadartino, dedicatum, apud Joannem Marcum Bassaglia, vulgat. Ljubic, Ogledalo književne poviesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 45. 119. 1791 , 11 Martii , JRomae. Pius papa VI approbat tertiam editionem Breviarii Glagolito-Ro- mani, iam a Joanne Paštrič Spalatrino revisam, episcopo Arbensi Joanne Petro Galzigna curante, ut consulendo Nationi Illyricae late diffusae inter Turchas et Schismaticos, ipsam ob fidei constanliam remuneret. Pius PP. VI. Ad perpetuam rei memoriam. Suprema potestas praescribendi Ritus, et ordinem ab Universo Glero servandum in publicis precibus Deo offerendis, et laudibus, atque gratiarum actionibus slatutis horis quotidie persolvendis, ex vetustis- sima Universalis Ecclesiae consuetudine, Sacrorum Canonurn, ac Sacri Goncilii Tridentini auctoritate confirmata, Romano sempep Pontifici, atque liuic Apostolicae Sedi delata est: nimirum ea ratione, ut uno Pontefice rem totam moderante, Universae Christiani Orbis Ecclesiae, quae in fidei unitate cum Romana coniunctae essent, eadem externi cultus Divini lege devinctae, etiam in hoc congruerent, unique redde- rentur formae, atque concordi concentu, et una quasi voce unoque špiritu laudarent Dominum. Gum itaque sicut accepimus Breviarium, Ritu quidem Romano, sed Idiomate Slavonico, et charactere S. Hieronymi vulgo nuncupato conscriptum, olim a fel. rec. Joanne P. P. VIII praedecessore Nostro concessum, et ab anno MDGXLVIII. Innocenti P. P. X. item Praede- cessoris Nostri iussu reformatum, et tvpis editum, ac postea anno sci- licet MDCLXXXVIII iterum recusum, iamdiu desideretur utpote a centum et ultra annis nunquam amplius typis mandatum fuerit; atque inde acciderit ut nonnulli ex Natione Illyrica, qui ad Horarum Ganonicarum recitationem tenentur, Breviarii inopia laborantes, muneri debito, non sine gravi animi moerore et sollicitudine satisfacere minime possint; Nos Praedecessorum nostrorum Sancti Pii V. Glementis VIII. et Urbani etiam VIII,, qui Breviario Romano reformando, recognoscendo, et ap- probando sedulam navarunt operam, vestigiis insistentes, commodo, et conscientiae securitati ejusdem Nationis Ulyricae, quae late diffusa est, et Turcas inter, et Schismaticos posita Catholicam semper fidem servavit, ac strenue propugnavit, quantum cum Domino possumus benigne consulere volentes, de Venerabilium Fratrum nostrorum S. R. E. Gardinalium negotiis Propagandae Fidei Praepositorum consilio, accitis ad hoc ex illa gente Vft-is eam linguam apprime calentibus, ac sacris litteris non minus, quam pietate instructis, postquam Breviarium Slavonicum praedictum mandavimus diligenter ab ipsis recenseri, nec non recentiora Officia Sanctorum, quos hucusque haec Sancta Sedeš publico donavit cultu, in idem Slavonicum Idioma sedulo converti, 68 Fontes Liturgiae illique inferi, et superaddi, et servato Idiomate Slavo litterali in omnibus iuxta praescripta per fel. rec. Benedicti P. P. XIV. Praedecessoris Nostri incipientes ±= Ex pastorali — XVIII. Kal. Sept. anno XIV. expeditas litteras, quod revera benedicente Domino, perfectum omnino est; Motu proprio et certa scientia et matura deliberatione Nostra, deque Apostolicae Sediš potestate, dictuni Breviarium Slavonicum sic recensitum, emendatum et auctum cum adiunctis Ofliciis Sanctorum recitandis pro aliquibus locis ex Indulto Nostro Apostolico separatim impressis, tenore praesentium confirmamus, et approbamus, et typis Gong. Prop. Fidei praedictae committi iubemus. Caeterurn ejusdem Inno- centii Praedecessoris Nostri exempla secuti, ut Breviarium novum hujus- modi ubique inviolatum, et incorruptum habeatur sub Excommunicatio- nis latae sententiae a qua nemo, nisi a Nobis, et pro tempore existente Romano Pontefice, praeterquam in mortis articulo constitutus absolvi valeat, poena prohibemus, ne dictum Breviarium cum adiunctis supra- dictis Offfciis Sanctorum pro aliquibus locis separatim impressis, alibi in toto orbe sine nostra vel speciali Sediš Apostolicae licentia in Scriptis obtinenda imprimatur, vel impressurn proponatur, non obstantibus quibusvis licentiis, et facultatibus Breviaria hujusmodi imprimendi, etiam titulo oneroso, forsan etiam auctoritate Apostolica concessis, necnon Apostolicis, ac in Universalibus, Provincialibusque, et Synodalibus Gon- ciliis editis Generalibus, vel specialibus Gonstitutionibus, et Ordinatio- nibus, et quibusvis etiam iuramento confirmatione Apostolica, vel quavis firmitate alia roboratis statutis, et Consuetudinibus, privilegiis quoque, indultis et litteris Apostolicis incontrarium praemis ;orum, quomodolibet concessis, confirmatis, et innovatis; quibus omnibus et singulis, illorum tenores praesentibus pro plene et sufficienter expressis ac de verbo ad verbum insertis habentes, illis alias in suo robore, per- mansuris, ad praemissorum effectum hac vice tantum specialiter et expresse derogamus, caeterisque contrariis quibuscumque. Volumus autem ut ipsarum praesentium exemplis etiam impressis, et manu alcuius Notarii Puhlici subscriptis, et sigillo personae in Ecclesiastica dignitate constitutae munitis, eadem prorsus fides in judicio, et extra adhibeatur, quae praesentibus ipsis adhiberetur, si forent exbibitae vel ostensae. Datum llomae apud S. Petrum sub Annulo Piscatoris die XI Martii MDGGXGL Pontiflcatus Nostri Anno Decimoseptimo. R. Gard. Braschius de Honestis. Breviarum Romanum Slavonioo idiomate iussu SS. D. N. Papae Pii VI editum, fiomae MDCCXCI typis et impensis Sac. Congregationis de Propaganda Fide ; J. Berčič, Čitanka staroslav. jezika, Prag 1864 p. XVII et 910. 120. 1791, Bomae. Typis S. Gongregationis Propagandae Fidei »Officia Propria Sanc¬ torum pro aliquibus locis“, versa ex latina in linguam veteroslavicam ab episcopo Traguriensi ac dein Arbensi Joanne Petro Galzigna, coa- djuvante P. Antonio Juranič Tertii Ordinis S. Francisci, characteribus glagoliticis publicantur. Glagolito-Romanae XVIII. s. 69 I. Berčič, Čitanka starostov, jezika, Prag 1864 p. XVII et 95; Ljubič, Ogle¬ dalo književne povjesti jugoslavenske, Rieka 1864, I, 44. 121. 1792 , Jadrae. P. Antonius Juranič Tertii Ordinis S. Francisci provinciae Dal- maticae ministru Generali eiusdem Ordinis p. Paulu Gaki admirationem suam exprimit, quomodo et a quo permissum fuerit fratri Hieronymo Kirinčič eiusdem Provinciae quotidianam Missam latine et non glago- litice legere: „Nescio quali anima et conscientia = Neznam, kakvom dušom i kušencijom." Pr. S. Ivančič, Poraba Glagolice kod redovnika III reda sv. Frane po Dal¬ maciji, Kvarnem i Istri, 49. 122. 1794, 22 Septembris, Zagrabiae. Episcopus Zagrabiensis Vrhovac in universa dioecesi ac ecclesia culliedrali Ritum Romanum una cuni Missali Romano defmitive, anti- quissimo Ritu Zagrabiensi suppresso, introducit. Peterffy, Sacra Concilia Ecc. Hung. T. II, Pars II. Constitutiones Synodales eccl. Zagrabiensis. Cfr. ephemerid. Katolički List, 1864, N. 15. 123. 1798, 18 Augusti, Romae. Translatio reliquiarum SS, Cyrilli et Methodii ex altari S. Dorne- nici in basilica S. Clementis, in ecclesiam S. Mariae in Vallicella. Per gli atti del Notaro Parchetti del 1798, del quale, oggi, anno 1882, e il successore Notaro Regio Gassio. „Santi Cirillo e Metodio a di 18 agosto 1798. „Essendomi io inf.o Notaro portato ad istanza della V. Congrc- gazione deli' Oratorio di Roma, e per essa il cittadino P. Lorenzo Agostini Sagrestano maggiore della Ghiesa di S. Maria in Vallicella, nella Chiesa di S. Clemante, unitamente al cittadino Luigi Especo Segretario della municipalita. del 3 Gircondario, ed il cittadino Gio: Battisla Rasi, et entrati in detta Chiesa, e pervenuti ali’altare che sta subito che si entra alla destra della porta dedicato a S. Domenico, per mezzo del cittadino Gio: Battista Altanesi e suo compagno Barto- lomeo, si e aperla la ferrata di metallo dorato sigillata con due sigilli di piombo con arina, fu eslratto un vašo di marmo con coperchio, ed apertolo, si vidde esservi entro delle ossa mischiate con terra coperte da un pezzo di marmo serpentino, e secondo le memorie e testimo- nianze del Cardinal Baronio, il detto Cittadino Agostini dice di certo che vi sono rinchiuse le Reliquie dei SS. Cirillo e Metodio, il vašo fu subito rinchiuso, e non si tocco cosa veruna, essendovi stato anche presente un P. Domenicano Irlandese. Qual vašo il med.o Gitt.o P. Agostini lo fece porre in una car- 70 Pontes Llturgiae rozza ed entratovi esso e li Cittadini Luigi Especo e Giov: Battista Rasi con me Notaro, e stato trasportato alla suddetta V. Chiesa di S. Maria in Vallicella, e fu rinchiuso entro 1’ altare vicino alla cassa del Gorpo di S. Filippo Neri. Ora ecc. non solo ecc. presenti suddetti testimoni. Bartolini-Danilo, Sveti Cirilo i Metod, Jadrae 1885, 126. 124. 1798, 17 Augusti, Romae. Restitutio relifiiarum SS. Gyrilli et Methodii ex ecclesia S. Mariae in Vallicella (Gfr. N. 123) in pristinum conditorium in ecclesia S. ele¬ menti s. A di 27 Agosto 1798. Alla presenza del Cittadino Saverio Passeri Vicegerente di Roma, e del Gitt.o Gioachino Giacinti suo Segretario e testimoni infraseritti e delli Citt.i Saverio Agostini Sagrestano maggiore della V. Gkiesa di S. M.a in Vallicella e Gio: Batt.a Rasi, fu aperto il vašo ritrovato nella chiesa di S. Glemente, e trasportato in d.a Chiesa di S. M.a in Valli¬ cella, conforme apparisce dal Rogito di tal consegna rogato il 18 Ago¬ sto, al quale ecc. ed apertosi il detto vašo e riconosciuto, vi fu tnessa sopra ima lastra di piombo e furorjvi posti i sigilli di piornbo. Di poi queste SS. Reliquie furono restituite alla detta Chiesa di S. Clemente, e riposte nello stesso altare, ecc. ecc. Bartolini-Danilo, Sveti Cirilo i Metod, Jadrae 1885, 126 s. 125. 1800 , Venetiis. Usus linguae slavicae in dioecesi Ragusina. „Quo ad Liturgiam attinet, qua utitur Ecclesia Ragusiensis in sacris mysteriis, ea quidem Romana est fere omnino, et in iis cele- brandis lingua Latina servatur ab antiquissimis, ut ferunt, inde usque temporibus: Ragusii vero in quibusdam Ecclesiis, praesertirn sacrarurn Virginum, psalmodia solemnis pomeridiana Majoris Hebdomadae lllyrico sermone concinitur, eoque etiam deseriptae leguntur iis diebus Evange- licae Historiae Dominicae Passionis; quam consuetudinem retinent aliae extra urbein principes Ecclesiae, et Paroeciae Ragusino Archiepiscopatui subjectae. Parochi autem singulis diebus festis Epistolas et Evangelia in sacrorum celebratione Latino primum, deinde Illyrico idiomate reci- tare publice consuescunt; et Slavonica lingua utuntur, cum Baptismatis, Extremae Unctionis, et Eucharistiae sacramenta conferunt, quo populi fides et pietas ipsa verborum intelligentia magis augeatur“. Earlati-Coleti, Illyricum Saorum, VI, Venetiis 1800, 29. 126. XVIII s., Brunae. Capitulum Brunense monasterio Ordinis S. Benedicti Rayhrade- G-lagolito-Romanae XVIII. s. 71 nesi prope Brunam particulam „de bracliio S. Cyrilli Episcopi Mora- vorurn Apostoli" donat. Epistola Caroli Noettiug Brunensis episcopi ad Cardinalem Domenicum Bartolini 20 Aprilis 1881 data; in Eontibus X1LX saeculi relata. 127. XVIII s ., Romae. Evangeliarium lingua croatica vulgari a Petro Kneževič Kniniensi Or. S. Francisci M. Obs. iam primum a 1773 edilura [Cfr. N. 94], iterum typis S. Congregationis Propagandae Fidei vulgatur. Milinovic, Črtice o slovertskoj liturgiji, Jadrae 1880, 146 ss. 128. XVIII s., in Bosni a et Dalmatia. Fratres Ordinis S. Francisci Min Obs. in operibus doctrinalibus vel devotionalibus, linguam vulgarem characteres vero Cyrilliano-Bo- snenses vel Latinos adhibent. Fr. S. Margitie, Ispovid kršdanska, Venetiis 1701; Fala od Svetih, Venetiis 1708; Propovjedi, Venetiis 1705 vel 1708. Homilije in Mss. Probabiliter eidem iure inerito tmuitur liber dovotionalis Stepanuša. Fr. L. Sitovič, Nauk krstjanski; Fr. T. Babic, Cvit razlika mirisa duhovnoga, Venetiis 1726. 129. XVIII s., apud Slavos Orientales. Gultus SS. Cyrilli et Melhodii apud Slavos Orientales, iam prae- cedenti saeculo inductus viget; exceptis Menaeis et Calendariis Russicis, in quibus commemoratio eorumdem deest. A. N. Petrov, Cestovanie sv. slavjanskih apostolov Kirilla i Metboda; Hristianskoe Ctenie, Petroburgi 1893, N. 3, 526 ss. A D D E N D A 66 a. 1749, 6 Odobriš , Jadrae. Gapitulum Jadrense puhlicam fidem facit, quod omnes ecclesiae foraneae eiusdem dioeceseos liturgia Glagolito-Romana officiantur. Adi G. Ottobre 1749. Žara. A qualunque Illust., et Eccell. Magist., Collegio, Tribunale Eccel- lentis. a quali peruerniranno le preseliti, si fii ampla, ed indubiatata fede, qualmente fuori della Gitta nel Territorio, e Distretto di tutta la Oiocese di Žara vi sono Vicarii Foranei cinque, Parochi cinquanla otto, e Gapellani clodeci, li cjuali Officiano in Lingua illirica con li altri Preti, e Ghierici, nativi delle Ville della medesima Uiocese, ascritti tutti alle loro rispettive Chiese Parochiali, esercitando nel medesimo 72 Idioma il loro Pastoral Officio, verso di quei Popoli, essendo questi scrnpre esaminati di tutti li Ordini e delle Gonfessioni nello stesso loro Linguaggio dalli Esaminatori Sinodali della Metropolitana. Inoltre si attesta, che le suddette Vicarie, Parochie e Capellanie sono stale sempre occupate, e sono al presente da Sacerdoti lllirici, del Glero Foraneo, e non da quelli della Gitla, doue solamente come nelle altre si offlcia in latino, — — delle quali veri ta ricercata la nostra Cancellaria, si rilascia la presente etc. Dalla Gancell. Capitolare di Žara il giorno ut supra, et anno. D. Gio: Maria Ferrari Dott. Gan. del Vener. Gapitolo. ArcMvUm conventus S. Michaelis Jadrae, Stampa oausae aetae apud „Con- seglio dei 40 N. C.“ inter Jadrense Capitulum et Clerum Ruraie Jadrensis dioe- ceseos a. 1750, p. 54, B 04. 70 a. 1750, 16 Sepiembris, Jadrae. Ordinariatus Jadrensis puhlicam fidem facit, de usu linguae sla- vicae liturgicae tam in Catliedrali Jadrensi quam in caeteris ecelesiis urbanis. Si fa fede per 1’ Officio della Cancellaria Arcivescovile di questa Citta, qualmente nelle Chiese della Citta stessa ne’ giorni Festivi alle Messe Gonuentali in alcune, ed alle prime messe in altre si canta 1’ E- pistola, e 1’ Euangelio in Lingua lllirica, nella quale parimenti dal Capitolo, e Glero si cantano nella Metropolitana nel giorno solenne di Sant’ Anastasia Titolare della Ghiesa stessa le Lezioni con li Responsi, il Tedeum, ed il Benedictus al Matutino, e 1’ Epist.ola, / e 1’ Evangelio alla prima Messa Gantata, come cosi in detta Metropolitana dalli Sa¬ cerdoti Gonservatori della Scuola del Sacramento viene cantato in Lingua lllirica 1’ inno Pangelingua in tutti li giorni deli’ Ottava del Gorpus Domini ali’Esposizione del Venerabile; nel Giovedi Santo alla Lava- zione de’ Piedi si cantano parimenti nella Lingua lllirica 1’ Evangelio, ed altri Irmi, come pure le Congregazioni de’ Sacerdoti della Gitta, cioe delli Buon Gaudio nella Metropolitana, della Garita in San Donato, e della Misericordia nella Golleggiata, come anco nelle Ghiese di Mo- nache di Santa Cattarina, e San Nicolo, e nell’ altra di San Siluestro, di Sant’ Andrea, di Sant’Antonio Abbate, ne’giorni delle loro Festi- vita cantansi come sopra il Matutino, e Lezioni, e Responsi, il Te Deum, il Benedictus, ed alle prime Me->se Gantate 1’ Epistola, ed Euan¬ gelio in Lingua lllirica. In fede di che etc. Žara dalla Cancellaria sudetta li 16. Settembre 1750. Tommaso Franceschi Cancel. Arch. Arcliivum conventus S. Michaelis Jadrae, Stampa causae aetae apud „Con- seglio di 40 O. N.“ inter Jadrense Capitulum et Clerum Eurale Jadrensis dioe- ceseos a. 1750, p. 69 s. G 1 a g o 1 i t o - R o m a n a e XVIII. s. 73 ADDENDA II. 11 a. 1707, 7 Maji, Venetiis (Spalaten.). Jura Congregationis Sacerdotum Glagolitaruin pro dioecesi Spa- latensi, a presbyteris provinciae Politiensis etiam pro illis aliarum partium Spalatensis dioeceseos fundatae, Decreto Ducali confirmantur. Stampa in oausa anno 1787 coram Supremo Tribunali Venetiis agitata, cujus exemplar apud sao. Petrum Škarioa Podgragjensem asservatur, p. 21, ubi animadvertitur, jura eadem Decreto ducali 21 Julii 1748 reconfirmata fuisse. 17 a. 1710, Dumnen. Sacerdos Friderieus Maroli, cancellarius Makarsken. et Dumnen. episcopi Nieolai Biankovič in visitatione Dumnensis dioeceseos ab eodem episcopo peracta comes, refert: „ — Evangeli, che in ogni luogo li veni- vano interpretati cantati nell’idioma iliirico". Dl Nicolo Biankovič vescovo di Macarsca. Notizie e Diarii, Spalato 1885 (Appendix ad Bollettino di aroheologia e storia dalmata), Diario II p. 18. 17 b. 1711, 17 Augusti, Spalati. Quum ex consuetudine antiquissima, in Spalatensi Cathedrali ecclesia observata, usus linguae slavicae etiam in solemni officio lalina lingua persoluto, praesertim in Epistolae et Evangelii lectione, nec non in lectionibus Matutini Nalivitalis Domini, Epiphaniae et diei festi S. Uomnii, adhiberetur, archiepiscopus Stephanus Gupilli propositionem, nt usus idem linguae slavicae, eoquod officio sacro Generalis Provisor Balmatiae et Albaniae Carolus Pisani adsistat, intermittatur, rejicit. „Accade la terza Domenica del mese nel Duomo, nella quale si interpreta nella messa maggiore 1’ Epistola ed evangelio in lingua illirica, sempre intraveniva Mons. in tal Domenica ad assistervi alla •nessa e processione, e si trovava ali’ ora Sua Eccellenza Carlo Pisani P resen te; e si incomincio 1’epistola, quando accostatosi il Rev. Gereta 'mxich al Trono del Prelato, ph’ il Sig.r Zuanne Capogrosso Zupano nella confraternita del Ss.mo suggeriva, che sarebbe stato bene omet- jere 1’ epistola e 1’ evangelio, che suole dirsi in Illirico ogni terza Domenica del mese: il che non fu pcrmesso dal Prelato, poiche nel 'nro intitolato „Relazione della mensa e della chiesa Ai'chiepiscopale j’ 1 Spalato" si trova registrato il seguente Paragrafo a carte 76 tergo: nvenit Dominatio Sua 111.ma usum canendi in missa majori epistolam e i evangelium in lingua lllyrica tertia quaque Dominica mensis, in fina ejusdem corporis habetur processio. Plerique putarunt ea debere °niitti, quia praesentibus Ecc.mi Generales, aliisque Ulyricam linguam ' lQ n callentibus id dissonum videri possit. Sed Dominatio Sua III.ma Ce nsuit omnino retinendum usum, ad Populi solatium, et Illyrici Idio- 74 Fontes Liturgiae matis dignitatem, quemadmodum etiam noctibus Nativitatis, et Epi- phaniae, lectiones eadem lingua canentur cum rnagna populi frecjuentia; et cepit etiam matutinum Sancti Domnii in ejus solema i tale recte recitari.“ Aota Arcliiepiscopi Cupilli, Lib. I, p. 159; cfr. ephemeridenl Narod XI (1895), N. 5. Ad N. 22. 1713, Spalaten. Adde L. 12 post „institutionem“: In dioecesi unus est Vica- rius Foraneus in Provintia Politii, qui etiam providet proximae Rado- bigliae. Glerus totius dioecesis 200 circiter. 24 a. 1714, 8 Julii, Spalati. Archiepiscopus Spalatensis Stephanus Cupilli Seminarium Glago- liticum in Suburbio Lučac apud ecclesiam S. Petri erigit. „Seminario Illirico di San Pietro. — 8 Luglio 1714; — — fonda Monsignor Arcivescovo Seminario Illirico per eccle- siastici della Provincia di Poglizza presso San Pietro di Lucaz vidno alle mure della citta (Spalato) al lido del mare.“ — — „Pro ecclesiasticis lllyricis aliud quoque Illyricum Seminarium prope ripam Sancti Petri in Suburbio Lucaz a fundamentis erexit; sed morte ejus superveniente eum non perficit. 11 — — „Mai abbastanza si pottrebbero descrivere le eroiche e virtuose azioni di Monsignor Arcivescovo esercitate a benessere del suo pros- simo; basti solo il dire, che aveva fondato un’assai capace abitazione presso la chiesa di S. Pietro alla riva del mare in Borgi Luzaz vicino alle mure della Citta con intenzione d’ eriggere e stabilire un Seminario Illirico per gl’ ecclesiastici della vasta Provincia di Poglizza; ed avrebbe condotto a disegno finale la sua beli’ idea, se non avesse pagato il comune tributo alla natura; per mezzo del quale resto imperfetta quella erezione; e poi venduta dalla signora Gattina di lui nezza Cupilli Ferrari al Signor Conte Giuseppe Milesi, ora serve per uso delle publiche Decime: e cio per pagare i debiti, contratti dal defonto Prelato, per soccorrere i poveri di Gristo.“ Sacerdos Joannes Cetinicb Orat. S. Philippi, Biograpliia arcliiepiscopi Spa¬ latensis Stephani Cupilli, f. 115, 137, 176; Cfr. epnomeriden Narod Xi (1894), N. 6 24 b. 1714, 5 Odobriš , Spalati. Stephanus Cupilli archiepiscopus Spalatensis, duo stipendia ah archiepiscopo Gosmi pro clericis glagolitis Politiensis provinciae, quae unice et exclusive lingua slavica in Sacris utitur, candidatis iisde® applicat. Mi Stipe Kupili po milosti Bozjoj i Svetoga Pristolja Apostol' skoga Aribiskup Spliski, parvi Dalmacie i sve Hrvacke zemlje. Prisvith Gosp. Kusmi časne uspomene, buduči zastavia u ovome gradu Šemi' Glagolito-JIomanae XVIII. s. 75 tiari Arhibiskupi, ostavia ie u svome testamentu iednu zavezu od sto dukat srebreni, neka bi ova pomoč služila svako godince za uzderžati dva diaka, koi nastoieči na nauk i na druga dila bogoliubna, mogli bi zato izaci vruci i vridni sluxbenici Slave Bozie za korist i diku ovc i)erxave, navlastito u dilovanju pastirskornc. Pomnivi Aribiskup varxe svoie oko liubeznivo na xupu Poliisku kako na nai potribniu od svaku druge; iere sluxeci se ona samo siezikom slovinskim, nemore lasno brez knige dostignuti, kako on žudiase, izverstan nauk; i steci znanie od naredbi prigovori, i druxi stvari toliko potribiti celiadinu crikve- norne. Odluci zato u svoioi naizadnioi naredbi da korist te zaveze ■svako godisce imase uživati od dvaiu Poliski diakov ; neka bi oni mogli u!oxiti svrimenom pamet naucenu ne samo u pripovionici i izpovidi, i u raxloxeniu svete vire u mista od kraine turske, dali iosce uceci druge diake iste xupe. Nismo dosada kratili se ponukovati sriciu iste diake dabi dosti uxivati milosti takoga dobrostiva i časna Dobrocinca. Dali niše vidilo nikada daie ko htia prikazatise za priati to dobro koie množi imalibi xeliti i smolbami prietiga. Bilo nam ie dakle od potribe usilovati one, koi su bili od sveti redi, da ulixu na prominu u ovi crikveni skup, u ono vrime u koie iskahu za priati svete vece rede ; ali u isto vrieme zgodilesuse cesto mnoge zaprieke, buduci se niki izmaklise od onoga pribivalisca u pocetak nauka govoreči, da Imeim nastojati svoim roditeliom, ali neiaciim, ali nemočnim, ali samim sebi u kuču. Sada Mi hoteči za derxanie i našega pastirskoga nastoiania i nase harnosti prema takome Aribiskupu, da ostane izpuniena naredba milostiva slavnoga Prelata, koja hocese imati navistiti od svi Pos.ni Kurata Poliški, u drugu nediliu ovoga miseca; sve roditelie, i ostale rocake diakov Poliski. da u vrime osam dan po recenome navisceniu imaiu privesti nam svoie sinove, koi su se obukli za nase vlasti u Diake, ili koi misle obucise, ako mislu imati milost tako zamiritu, kakova ie uxivat brez iednoga harca dva mista imenovana od semina- risti n ovome našemu seminariu, neka oni koi budu od vas izabrani, razgledavsi i nihovu cud i pamet, mogu ulisti na pocetak novoga nauka, to iest na post koi se priblixa od svi Sveti, za biti onde uvixbani u gramatiku, u blagoriciu naravskome nauku, i u bogosloviu, neka po ti način ostane u svemu izpuniena naredba pristoina zastavitelia. Split na V. Otobra 1714. L. S. Stef.o Arcivescovo di Spalato Don Petar Božic Namisto Kancilira. Authenticum characteribus glagoliticis Politiensis alphabeti confectum apud sacerdotem Petrum Škarica Podgradjensem asservatur; cfr. ephemeriden Narod XI (1894), N. 5. 36 a. 1725, 30 Junii , Romae. Innocentius papa XIII Congregationern sacerdotum Glagolitarum Spalatensis dioeceseos, ab archiepiscopo Joanne B. Laghi iam appro- batam, rescripto „Gum sicut accepimus in parrochiali“ confirmat. Cfr. Ephemeriden Spalatensem Narod 9 Januarii, XI (1894), N. 6. 76 Fontes Liturgiae 38 a. 1725, Dubašnicac Veglen. Inscriptione glagolitica et croatica fenestrae cappellae S. Antonii Dubašnicae immissa, eandem cappellam a Georgio Kraljič erectam esse, testatur. Adnotatio in Collectione Spinčieana. 42 a. 1698-1730, Makarsken. — Dumnen. Episcopo Makarskensi et Dumnensi Nicolao Biankovič dioeceses visitante, sex parochi saecukres glagolitae in dioečeši Makarskensi (rinila hodiernae Spalatensi), itidem tres Brotnjae, Davni et Vinicae in Dumnensi dioecesi (unita hodiernae Mostarensi), curam animarum per- solvunt. Stampa — Vescovato Macarska in causa acta Venetiis, cuius opusculi exemplar in Arohivo episeopali Spalatensi a. 1879 sac. Petrus Škarioa vidit et ex ipso in ephem. Narod I (1894) N. 6. retulit. 53 a. 1739, 12 Maji, Justinopoli. Divisio legati fr. Matthaei Vodarič inter conventum S. Gregorii Justinopoli et conventum S. Hieronymi Chersi, characteribus glagoli- ticis conficitur. In archivo C. E. Inspectoratus Superioris Finantiarum Justinopoli; ox apographo Spinčioiano. 53 b. 1739, Spalaten. Antonius Kadčič archiepiscopus Spalatensis, libros parochiales in Visitatione Canonica, slavice characteribus Politiensis alphabeti, sub- scribit. Libar Karštenja 1622—1821 in Arcbivo paroohiali Kučiči prope ab Almissa. 53 c. 1739, Venetiis. Lectionarium vuigare croaticum („Ščavet“) typis vulgatur. Pisctole i Evanghielya priko svega godiscta novo istomacena po raslogu missala duora Rimskoga. Bneczih, po Nikoli Pezzan 1739. Exemplar in parochia Berseč Polensis dioeceseos. Cfr. N. 53. 53 d. 1713 — 1739, Justinopoli. Inventaria octo aliaeque adnotationes de juribus et possessionibus convenlus S. Gregorii Tertii Ora. S. Francisci Justinopoli, liturgia Gla- golito-Romana utentis, characteribus et numeris glagoliticis conflciuntur. Acta N. 2126 Archivi C. E. Inspectoratus Superioris Finantiarum Justino- poli; ex apographo Spinčičiano. G-lagolito-Eomanae XVIII. s. 77 65 a. 1747, Venetiis. Gommendatio animae lingua choatica vulgari, cura presbjteri Lucae Terzič, auctoritate ecclesiastiea approbante, typis vulgatur. Pokripglenje Umiruchi za dobro i sveto u milosti Bozjoj s ovoga Svita — istomaeeno i skupgleno pria po Don Luezi Tersichiu. Mletczi MDGCXLVII. Po Barlulu Occhj s dopuslvgniem starescina — Gon li- cenza dei Superiori. Exemplar in parochia Tar Parentinae dioeceseos. 73 a. [1754], Justinopoli. Gonventus S. GregOrii Justinopoli Tertii Ord. S. Francisci, liturgia Glagolito-Romana utens, dominium Veneticum pro subsidio supplicat: „Ne altro possede il piu miserabile e povero convento di S. Gre- gorio di Gapodistria nel processo d’ anni 263 detla Religione del Terzo Ordine di S. Francesco d i mo fante nella Gitta stessa, che officiano nella lingua illirica, stabil.il a dalla sovrana Magriificenza della Serenissima sempre pietosa Repo Mica, ed acetta alla Gitta sudetta per le urgenze de.... e de suoi abitanli illirici e le publiche milizie nazionali.-“ lil Actis N. 860 Archivi C. E. lnspectoratus Superioris Justinopoli; ex apographo Spinčičiano. 75 a. 1749 — 1756, Almissae Spalaten. Seminarium Ulyricum pro educando clero Glagolitico Spalatensis dioeceseos, curante archiepiscopo Spalatensi Pacifico Bizza, fundatur. „Gum lustraret Ecclesias Vallis Politiensis, quae ad divinam Psal- rnodiam, ac Liturgiam peragendam Illyrico sive Slavonico sermone utuntur — Gonsilium coepit dignissimum sui Episcopalis officii, ut ad Clericos IUyricos doctrina et pietate imbuendos alterum Seminarium institueret Almissae in oppido maritimo.-Principio [1748?] ado- lescentes omnino duodecim selegit. — ■— Crevit igitur numerus fere usque ad quinquaginta.“ Parlati, Illvricum Saorum III. Paoificus Bizze arcliiepiscopua Spalatensis LXXVI, p. 563. 84 a. 1762, Spalaten. i Nicolaus Dinarid archiepiscopus Spalatensis libros parochiales in Visitatione Ganoniea, slavice characteribus Politiensis alphabeti, subseribit. • Libar kargtenja 1622 — 1821 in Arehivo parochiali Kučiče prope ab Almissa. 84 b. 1762, Kostanje Spalaten. Nicolaus Dinarič archiepiscopus Spalatensis ad ordines sacros, uno 78 Fontes Liturgiae tantum die in ecclesia parochiali Kostanje provinciae Poiitiensis, quin- quaginta duos ordinandos glagolitas promovet. Adnotatio characteribus slavicis Poiitiensis alpliabeti in Libro parochiali Kostanje; cfr. M-c (sacerdos Petrus Škarica) „Njekoji priloži o glagolici 11 in eplie- meride' Narod XI (1894), N. 8. 84 c. 1757—1764, Spalaten. Nicolaus Dinarič archiepiscopus Spalatensis in trina Visitatione Canonica dioeceseos consecrationes ecclesiarum inscriptionibus croa- ticis consignat; circulares litteras et decreta nec non adnotationes in Libris parochialibus, slaviee characteribus Poiitiensis alphabeti, conficit. M-c (sacerdos Petrus Škarica) „Njekoji priloži o glagoljici 11 in ephemcride Narod XI (1894), N. 8 89 a. 1767 , 20 Odobriš , Spalati. Archiepiscopus Spalatensis Joannes Lucas Garanjin Breve Ole- mentis papae XIII, eodern anno 1 Septembris datum, cum consensu Gubernii Venetici pro universa dioecesi lingua slavica versum, promulgat, instrumento desuper eadem lingua characteribus slavicis Poiitiensis alphabeti confecto, et ab ipso archiepiscopo slaviee subseripto. Klement Papa trinaesti. Pripostovani brate, posdrav i apostolski blagoslov. Spasitelja i Gospodinu našega Isukaršta — mogu dopriti. Za to mi parokjanske i skupštinke earkve tvoga grada i daržave Split¬ ske, koje i poradi svoga dostojanstva, i poradi svoje starine vazda bile su u mnogu poštenju daržane, i osobito blagodarne, nebeškim darovima podijlnjem nadariti otijuči ih, prošenju jošter na tvoje ime svarh toga umijleno nami prikazanu prignuti, oporečivši u nima otare oprostne poradi parokie illi vikovitno, illi vrimenito jure dopustane, tebi, dajednoe po sebi istomu u svakoj parokianskoj, i skupštinskoj carkvi takovoj jedan sami otar nadarenem apostolskim za duše virnikov Išukarstovih od pedipsa od očistnika, ili purgatorja osloboditi, do sedam dosastni godina samo odrediti možeš; tako da kad godir koji mišnik illi pop illi fratar kojega mu drago reda, skupstirie, i narednoga složejna mišu od martvih za dušu kogamu drago virnika Isukarstova, koja bogu u lubavi složena od ove svitlosti odililase, na zgor rečenom otaru, tako od tebe osobito odredjenu, reče, duša ista iz skrovisčija crikovnih po načinu od pomoči, proščjenje dostigne, po dostojanstvu gospodina našega Išukarsta, i bla¬ žene divice Marie i svih svetih pomožena, od pedipsa od očistnika, illi purgatorja oprostise, oblast apostolskim mogučstvom, uzdaržajnem sa- dajnim našim kjnigam, dopustamo i podilijemo. Ne opričivsi se naša, i kancelarije apostolske uprava od tražena zakona neuzečja, i ostale naredbe, i odredjejna apostolska, i ostala svaka protivna. I očemo, da, ako u označnejnu kuratih od rečene oblasti tebi podijlene, alli u po- slajnu knjiga za odredjenje otara oproštna u svakoj parohjanskoj, i skupstinskoj carkvi takovoj, štogod i malano bude dano, alli od kančelira G-Iagolito-Romanae XVIII s. TO alii ostalih naredbenikov tvoji, joštor povolno poklojneno, bude priato, dopustenja od tebe, kako zgor, zaludjna budu u ti čaš. Podana u Rimu kod s. Marije Velike pod parstenom ribarskim u dan parvi šetembra godišta 1767, vladajna našega dešeto. Milodarno radi Boga itd. N. Kardinal Antoneli. 1767. 12. šetembra u vieju alliti konsilju vidjena, i odputana za izvarsejne. U Splitu 1767. 20. otobra vidjena i proglašena. Ivan Luka arcib(iskup) Hieronim Vijvola Sekretar Kancelir arcibiskupov. Odredjeni jesu otar(i), koji več odredjeni bili su od pokojnoga prisvitloga arcibiskupa. Sigillum archiepiscopale: Braohium faleonem gerens. Authenticum apud sac. Petnim Škarica Podgragjensem asservatum; ex apographo cleriei Matthaei Mihanovie. 90 a. 1767 , Moščenicae Polen. Franciscus Xaverius Sepič partem Breviarii Glagolitici pro usu Gapituli ruralis Moščeniciensis transcribit. „Officia per annum a Venerabili Gapitulo Moschienicensi idiomate slavonico recilanda ex breviario slavonico a rev. P. Francisco Xaverio Sepich extracta 1767.“ Ms. in Areliivo parochiali Mošconice; ex adnotatione Kpinčičiana. 90 b. 1768 , 23 Julii, Justinopoli. Garolus Camucius episcopus Justinopolitanus de conventu S. Gregorii Tertii Ordinis S. Francisci Justinopoli testatur: „qualmente da tre secoli in circa sono stabiliti in cjuesta Cittii li RR. PP. del Terzo Ordine di S. Francesco, quali — — officiando la loro cliiesa in lingua illirica, impiegano anche la loro carita in udire le sacramentali confessioni degli abitanti Schiavi, che trapiantati dalle ville in Citta, banno qui il loro domicilio, e specialmente di soldati d’Illirico idioma, che dimorano qui di guardia, e per altra puhlica esigenza, per i quali non essendovi nelle Ville del territorio dove la Lingua e Schiava materna e Italiana. In fede di che. Capo d’Istria del Pallazzo Episcopale li 23 Luglio 1768. Garlo Vescovo di Gapo d’ Istria Francesco Venier Canceliere Episcopale. 11 Aeta Archivi C. It. Inspootoratus Superioris Finantiarum Justinopoli; ex apographo Špinčioiano. 96 a. 1774, Ragusii. Lectionarium vulgare croaticum („Ščavet“) typis vulgatur. Evanjelja i kgnighe Apostolske iz Misala Novoga Rimskoga u jezik 80 Fontes Liturgiae Slavenski, i poklonjen Prisvitl. i Pripoštov. Gospodinu D. Greguru Lazzari Archibiskupu Dubrovačkomu i Apostolskom Namjeslnik. Raguza MDCCLXXIV. Nella stamperia di Carlo Antonio Occlii. Exemplar in eceleshi Korkavce Parentinae dioecesoos asservatum 96 b. 1774 , Marezije Justinopolitan. Administrator parochialis in Marezije Justinopolitanae dioeceseos fr. Marcus Ružič glagolita: Ja fra Marko Ružič rodom iz Kašlelira od jurisdiciona Vižinackoga a staniem Svetoga Grgura u Kopru esam doša ovde u Marežigo za ekonoma, kako me obliga prisvitli gospodin Karlo Kamucio od Kopra a to na 17 febra(ra) lita Gospodinova 1774. Liber Baptizatorum 1672 — 1731 in Archivo parochiali Marezije; adnotatio glagoliticis characteribus; ex apograpbo Spiueiciano. 109 a. 1781 Ostrvicae Politiensis, Spalaien. Erectio ecclesiae ex parte meridionali antiquae ecclesiae paro¬ chialis Ostrvicae Spalatensis dioeceseos numeris latinis et. glagoliticis Politiensis alphabeti arcbitravo portae insculptis memoriae consignatur: v w 11-1781. Ex apograpbo sac. Petri Škarica Podgradjensis. 112 a. 1782, Laureti. Gollegium Illyricum Lauretanum, anno 1(127 ab Urbano papa Vlil restitutum (cfr. XVR s. N. G2), clauditur D.r H. Zschokke, Die tlieologischen Studien und Anstalten der katholischen Kirche in Oesterreioh, 'Wien und Leipzig 1894, p 817. 113 a. 1783 , anie 10 Decembris, Spalati. Litterae circulares archiepiscopi Spalatensis Lelii Gippico, lingua croatica characteribus vero Politiensis alphabeti confectae, quibus clero curam animarum in universa dioecesi agenti, studium et scientiam in- culcat. Stenama Arcbiepiscopale: serra verticaliter posita. L E LIU S GIPPICO PER LA MISERAZIONE DIVINA E per grazia della S. Apostolica Sede arcivescovo di Spalato, una volta dl Salona , Primate di tutta la Dalmazia, c Croazia etc. Megju mnogim zabavam koje gledaju dužnost nastojanja našega, dolazi biti i ona velika od pastirah kojivna su priporučene duše sveh ove naše prostrane daržave; pečalečise vehoma, da se do sada nismo uložili u stvar onako potribitu, buduči da parvgle nc mogosmo razaznat Glagolito-Romanae XVIII. s. 81 i sakupit oko sebe izvarsne iskušitelje sinoda koj bi nam u ovoj puno pomogli, hotijuči ovake naredbe sabora svete skupšline i sastave car- kovne hočemo virovati, da ovi pastiri jes,u nareseni kripostima bogo- Ijubnim, ali ovo samo nije za dosla i.... jučise nauk i znanje kakovo je u Svojim knjigam S. Jerolim gdisu [Caetera desiderantur]. In parte postica: primi ovi mp. dekret ja kurat do Matija Pivčevih sa svimi redovnici od ovoga sela Gati miseea Decembra na 10. 1783 i pridaga isti dan u Gičla m. p. kuratu don Jurju Maneničiču. Primi ovi m. p. dekret ja kurat don Jura Maneničič s misnikom don Ivanom Grubišičem miseea Decembra na 11. 1783. a sela Gičala i pridaga isti dan m. p. gnu. kuratu od Ostarvice gnu. don Petru Kordunu. Primi ovi m. p. dekret ja kurat don Petar Kordun sa' s vi m re- dovnicim od kuratije Ostrivice i miseea decembra na '14. 1783 i posla ga gnu. kuratu od Kostanj do Miji Pupači. Ja Don Mijo Pupača kurat od Kostanja -.a svima misnicima od ovoga sela primismo ovi m. pni. dekret na 15 istoga miseea decembra i pridaemoga poštno, gnu. dom Miji Škarici. Ja dom Mijo Škarica kurat Podgradja sa svima misnicima od ovoga sela primismo ovi m. p. dekret na 16 istoga miseea prosinca i pridaga poštovanom gnu. Dom Andriji Zivaljiču kuratu od Trmbuva na 17 istog. Ja don Andrija Živaljič kurat od Trbuva primi ovi mgo. pošto. Dekret decembra na 18. 1783. i pridaoga isti dan gosnu. kuratu Gornjega Polja don Grgi Leksiču. Ja don Grgo Leksič kurat od Gornjega Polja primi ovi m. p. dekret sa svimi mišnici ovoga sela decembra na 20 i pridaga kuratu od Srinjane don Tadi Paviču. Ja don Tadija Pavič kurat od Srijane primi ovu mngo prip.stu. naredbu dekret sa svimi mišnici na 21 decembra 1783 i pridaoga na 22 gošnu. don Nikoli Žuljeviču. [Caetera desiderantur]. Authenticum, cui pars inferior deest, apud sac. Petrum Škarica Podgra- djensem; ex apographo clerici Matthaei Mihailovič. 115 a. 1785, Hlača Pharen. Sacerdotes Glagolitae Eremi B. M. Virginis Blacae (cfr. XVIs N. 90a.) substantiam eiusdem Eremi, anno 1740 a Dominio Venetico sub liasta positam, redimunt. Status personalis et localis dioecesis Pharensis ineunte anno MCMV, p. 44. 116 a. 1787, mense Februarii, Politii Spalaten. Triginta septem sacerdotes sodales Gongregationis Glagoliticae Spalatensis: Stephanus Tomičih, Andreas Jadrih, Paul us Braoevič, Mar- linus Braoevič, Petrus Tijardovič, Georgius Bogdan, Matthaeus Mišeta, i S2 Fontea Liturgiae Joannes Barnabih, Gregorius Širaunič, Matthaeus Vuljevič, Gregorius Leksič, Gregorius Lukačevih, Paulus Mrkalič, Lucas Kružičevič, Georgius Basic sen., Georgius Bašič jun., Michael Guljinovič, Lucas Bašič, Marcus Cotič, Domnius Gruica, Franciscus Mihanovič, Matthaeus Marčelič, Paulus Mihanovič, Michael Mihanovič, Franciscus Stipančič, Georgius Ugrinovič, Matthaeus Sladušič, Georgius Mužinič, Philippus Nazor, Matthaeus Pe¬ trina, Georgius Dušič, Petrus Nazor, Matthaeus Regnič, Antonius Ružič, Andreas Klarič, Joannes Brničevič et Michael Božikovič, quatuor pro- curatores eiusdem Congregationis, sacerdotes: Mal tliaeum Sladoevič trans Massarum, Thaddaeum Cotič e Dubrava, Franciscum Ivaniševič e Primorje (Jesenice) et Michaelem Škarica Podgragjensem Almissani distrii tus, constituunt. Stampa in causa anno 1787 coram Supremo Tribunali Vonetiis agitata, cujus exemplar apud sac. Petrum Škarica assorvatur, p. 24 ss. 118 a. 1787, 26 Maji, Spala,ten. Centum et viginti unus sacerdotes Congregationis Glagoliticae Spalatensis dioeceseos, curam animarum in provincia Politiensi, Rado- bilia, in Suburbio et districtu Spalatensi nec non in comitatu Klisiensi et Almisiensi agentes, protestationem contra tres sacerdotes consodales, nomine ipsius Congregationis eleetionem Vicarii Foranei Spalatensis dioeceseos Matthiae Martič Zvečanensis parochi coram Curia Civil' Spalatensi oppugnantes, characteribus Politiensis alpabeti descriptatf 1 ct. subscriptam conficiunt. Buduči čuli da d(on) Mate Sladovič iz Gornega pola i d. Tadija Cotič iz Dubrave i d. Frane Kordič Ivaniševič iz Jasenic brez oblasti kazivajuse sami posebi prokuraturi od naše redovniške skupščijne, jesu prizentali u ovoj svitovnoj Spliskoj kančelarij niku kartu iliti koStitut naime sve rečene skupščijne, s kojom javeljaju obrajne vikara našega izvajnskoga m. p. d. Matija Martiča, kurata od Zvečanja; i ne poznaiuč' uzgor rečenim trima redovnikom taku oblast, znajuči očito da naša skupščijna janima nije dala, i ne može dati taku oblast; radi toga naodeči se svi zdol podpisani uvridjeni otake nezakonite vlasti, odmeče¬ mo se ; poznajuči za pravoga i zakonitoga vikara našega posli smrti p. g. d. Marka Paviča, m. p. g. d. Matu Martiča kurata od Zvečajna kako onoga, koga običajno, i zakonito učini i postavi da vlada sasvooj redovniškom skupščinom naše provincije namisto svoje ovi gn. pristli- 1 pripoščni. arcibiskup. Ja d. Mijovijo Božič upravitejl, meštar od šemenarja [PrikoJ potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Petar Kružičevič izversti u Seminarju slovinskomu potvi - ' djujem kako je zgor. Ja d. Maton Mjudejlevič potvrdjujem kako je zgor. Glagolito-Romauae XVIII. s. 88 Ja d. Jura Jeromčič jesam podložan oblasti gs. ga g. gna arci- biskupa Lel i j a potvrdjujem niovu naredbu kakoje zgora. Ja kurat don Matij Pivčevič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Luka Kuvačič potvrdjujem kako je zgora. kurat Ostarvice Ja Petar Kordun potvrdjujem kako je zgor. Ja Mijo Mijalevič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Jura Maneničič kurat Ostarvice potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Frane Martič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Jakov Marčič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Anton Božič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Luka Kružičevič sin pok. kneza Grgura potvrdjujem kako je zgora u viru. Ja d. Mijo Pupača kurat od Kostan potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Mivan Goselič potvrdjujem kako je zgora i jesam kuntenat vikarju koga nam je da prisvitli arcibiskup. Ja d. Pava Sladovič kapelan potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Luka Goselič iz sela Kostan a Kapelan od Brela potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Marko Mandalinič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Anton Mandalinič potvrdjujem kako zgora Ja d. Tadija Tičinovič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Stipan Sladovič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Ivan Tičinovič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Mijo Škarica potvrdjujem kako je zgora buduči sada kurat sada od Podgradja. Ja d. Petar Barič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Mati Milavič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Frane Balič kurat od Radobule kuntenat sam ukoje učinio psli. gn. arcibiskup. Ja d. Ivan Kovačevič kapelan od Kreševe potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Petar Divič kapelan od sela Blata potvrdjuje kako zgora. Ja d. Jerolim Perinič potvrdjuje kako je zgora. Ja d. Pid Kovačevič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Dujam Majnič kapelan od Ciste ispovidam kako i ostali , da nišam zato dosad ni čuja oti prokuraturi. Ja d. Šimun Videtič kapelan od Dobran potvrdjuje kako je zgora. Ja d. Andrija Oubelič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Vid Tavra kapelan od Sviba potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Filip Gondič potvrdjuje kako je zgora. Ja d. Andrija Vrdelak ispovidan da nišam bi jo obraoc tizi pro- kuratura kako gori a sada nalajziuse protivna jnijovoj laži. Ja d. Jakov Škarica kurat od Žeževice smojim kapelanom. m. d. Grgom Kalajžičem potvrdjuem kako je zgora. Ja d. Mikola Mustapič kurat od Zadvarja jesam zgorpotpispnima i ostalo. 84 Fontes Liturgiae Ja d. Luka Pupačič Perič kurat od Slimena potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Ivan Radič kurat od Kučič potvrdjujem kako je z g or. Ja d. Bernaba Sovil potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Petar Šarac potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Jakov Tavrič kurat od Svinišč potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Martin Burič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Stipan Tavrič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Pava Davidovič rečeni Marušič kurat od Rogoznice potvr- djuje kako je zgor. Ja d. Andrija Bulevič kapelan od Rogoznice potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Mijo Križič prozvani Danac iz Rogoznice potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Bartuja Kuzmanič polvrdujem kako je zgor. Ja d. Josip Bulevič potvrdujem kako je zgor. Ja d. Ilija Davidovič prozvan Marušič potvrdjujem kako je'zgor. Ja d. Agustin Mikulič rečeni Alaburič'potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Matij Miličevič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Matij Mandalinič potvrdiujem kako je zgor. Ja d. Jura Katušič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Ivan Mamsovič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Ivan Marasovič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Mati Lučič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Matij Žuljevič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Tadija Pavič kurat od Srijane potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Anton v Pavič jesarn i potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Matij Žulevič jesarn pod oblalču p.s. ga. ip. šega. g ni. Arki- biskupa jesam kako je zgor. Ja d. Matij Uvanovič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Andrija Živalič kurat od sela Trnbua potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Grgo Lukačevič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Grgo Vukovič potvrdjujem kako je zgor u viru. Ja d. Mikola Žulevič kurat od Putišič potvrdjuje kako je zgor. Ja d. Stipan, i don Petar, i d. Mati Tijardovič potvrdjujem kako je zgor u viru. Ja d. Marko Kačunič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Ivan Bernobič u Priko.potvrdjujem kako je zgor svojin kapelanom. Ja d. Pava Kučič kurat od sela Biska potvrdjujem kako zgor smojirn kapelanom d. Ivanom Vrgočem. Ja d. Bože Renič potvrdjujem kako zgor. Ja d. Anton Pavletič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Matij Perič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Ivan Oulap kurat od Dugopola potvrdi s moj m Kapelanima g. kako i ostali zgor upisani. Ja d. Jura Banič kurat i kapelan od vortice Klisa potvrdjujem G lagolito-Romanae XVIII. s. 85 kako je zgora smojim bratom d. Markom kapetanom od seta Roža [Voštane] u Varošu Kliškomu na 27. Maja Ja d. Ivan Miloševič kurat od istoga Varoša potvrdjujem smojim kapetanom i sostalim redovnicim i djacim od moje kuratije da smo kajeti svakoma štarišini koga je namistio gn. psli. i pošti. Arkibiskup u državi svoj oj; u sve nas devet Ja d. Jura Bencun potvrdjujem kako je zgor. Ja d, Ivan Kamen Brčevič jesam kuntenat m. p. d. Mati Mar¬ tiču da bude za vikarja izvanjskoga kako je zgor. Ja d. Josip Podrug kurat Stobreča potvrdjujem kako je zgor. Na 25 Maja 1787. Ja d. Dujam Perasovič Stobreča potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Dujam V uk kako je zgor kurat Mravinaca: Sveti Pava govori, sluge podložni budite starišinan ne samo dobrim dali i zlim zašto oni su kojima je dat razlog bogu. Ja d. Jura Bratič kako starišina oče. Ja d. Mijo Mijanovič kurat od Sitnoga potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Jvan Pivčevič smojom rukom Ja d. Pava Karaman potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Matij Ercegovič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Petar Ercegovič potvrdjujem kako je zgor. Ja d. Stipan Godič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Lovre Kovačevič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Matij Pivčevič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Jura Braovič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Ivan Rogulič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Jure Perkovič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Anton Kuvačič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Frane Bulič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Stipan Bašič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Jerolim Mijačič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Marko Kružičevič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Dujam Katušič potvrdjujem kako je zgora Ja d. Šimun Krcatovič kurat od Lušca potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Ivan Bolčič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Jozip Vuletič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Paval Grubišič potvrdjujem kako je zgora. Ja d. Milio Martič potvrgjujem kako je zgora, A. Authenticum „ex Illirico italioa lingua a Nicolao Koič Coadjutore Cu- riae Metropolitanae Primatialis versum et exomplatum“ m opusculo: Stampa in c ausa anno 1787 coram Supremo Tribunali Venetiis agitata, quod apud sac. Pe- •runi Škarioa Podgragjensem asservatur, p. 29 ss. B. Apographum Politiensibus characteribus confectum a. 1787, quod apud sa- «erdotem Petrum Škarica Podragjensem asservatur. In actis sub A. productis reoensetur adbuc inter sodales Confraternitatis , glagpliticae Spalatensis: Stephanus Gerončič anno 1786 curatus Ostrvioae (p. 17), pii in relata contestatione non est inter subscriptos; deinde retrus Kordun anno '786 Curatus Cistae, Gregorius Lekšič anno 1787 parochus Gornjepoljensis et Pranciscus Bulič eodem anno curatus Radobiliae (p. 17 et 22), alio titulo in praecedentibus subscripti. His inspectis, et numerus totalis sodalium Congrega- Gonis Glagoliticae Spalatensis anno 1786 et 1787, et numerus ecclesiarum in quibus illi curam animarum egerunt, eruitur. Nam, si neoelectuin Vicarium Foraneum 86 Fontes Liturgiae Glagol iti co -Bo m an ae XVIII s. Martič una cum Gerončič Ostrvicensi, 41 (cfr IS. 116 a) et 121 (cfr. N. 118b)sub- scriptis adjioias, numerus totalis 164 erit. Eodem modo sodales Congregationis Glagoliticae Spalatensis ouram animarum egisse patet, tam in universa provinoia Politiensi quam in Radobilia, Blata, KroSevo (Katuni); neo non adhuc Cistae, Že- ževicae, Dobranje Imothensi, Svib, Rože (Voštane), Žadvarje, Slirne, Kučiči, Svi- nišče, JRogoznicae, in omnibus ecclesiis castri Klis, Dugopolje, Mravinoa, Stobreč, in Priko suburbio Almissae et in Lučac subui'bio Spalati. Nota tamen, plurimos subscriptos oarere indicationo ecclesiae cui addieti eraut. 118 b. 1790, 12 Novembris , Dubašnicae Veglen. Plebanus Petrus Žgombič exemplat inscriptionem glagoliticam in altari eappellae S. Andreae Dubašnicae (cfr. Fontes XVII s. N. 23 a). Ja pop Pelar Žgombič plovan skopijah iz nadpisa, postavna na ploči od moči istoga oltara na 12 Novembra 1790. Ex apograpbo Spineičiano in omonima colloctione. C 0 11R1G E N D A. Pag. 3. „ l ‘J?. „ 15. „ 16 . n 28. , 39. n 31. 31. 37. N. 1 , L 3.a: et 4.a characteribus latinis transcribitur. „18, „ 2.a: Archiepisco pus „22, „ 5.a: apud Pezzana-Venetiis [cfr. N. 89]reim- primitur. „36, „ 4.a: Vincentius Lessi „ 39, „ 12.a et 13.a: dovranno [i Frati del III Ordine] venire „ 42, „ ll.a: tamen, quod Parochis ,, 59. 17 43, Parentin. „ 62. 174 4 in Slavonia (Bo sni a et Hercegovina) et Ba- gusina provincia. „ 63. 1741-1745. Romae. „ 63, 1. 3.a: Matthaeo Sorič Chersino coadjuvante „ 75, , 6.a: Slov n i k’ Fontes Liturgiae Glagolito-Romanae XVIII s. 87 ■v ADDENDA, III. 15 a. ijop, Venetih. Versio glagolitica »Brevis Directorii Confessarii« tertio apad Bar- tholomaeum Occlii vulgatur, sub titulo: Ispravnik za Erei. Exemplar apud presbyterum Vitic. Premuda Bescae Veglen. dioecescos. /5 b. ičij — i 7 op, Lossini Majofis Absoren. Libri parochiales Lossini Majoris inde ab initio XVII s. (cfr. XVI. s. N. 118 b)usque ad a. 1648 characteribus glagoliticis; LiberIII, 1648-1674 characteribus glagoliticis; 1674—1685, characteribus glagoliticis, croatice latinis et italice; Liber IV anno 1685 incipit italice, sed altera pagina characteribus glagoliticis, et sic usque ad annum 1709, a quo exclu- sive italice. Ad annum 1674 sequens decretum episcopi tam in Libro Baptizatorum quam in illo Copulatorum transcriptum est: A di 20 Aprile 1674. Fu visto ed aprovato nella Sacra Visita dali’ Ill.mo e R.mo Mon- signor Simone Gaudentio vescovo di Ossero; ordino pero SS. Ill.ma e R.ma che neH’avvenire per maggior intelligenza d’ ogn’ uno si notino i Battezzimi da una parte del foglio in lingua Illirica, et di contro in lin- gua latina o italiana, sappendo tutti li sacerdoti di Lossin legger e scri- ver in Illirico et in Italiano, cosi anche ordino che si noti il giorno nel quale il battezzato e nato (Cfr. XVII s. N. 195 a). Juxta adnotationem et apographum Špinčicianum. jp a. i7 2 4 — ffzč, Prgomet Tragurien. Liber Baptizatorum parochiae Prgomet a 6 Junii 1724 ad 29 Aprilis 1726 characteribus glagoliticis confectus est. Ex relatione parochi P. Josephi Jadrih. 41 a. 172 P, Bononiae. Antonius Kadčič episcopus Trauguriensis (1730—1745 archiepi- scopus Spalatensis) manuale Theologiae Moralis pro clero glagolitico v ulgari croatica lingua confectum, pontifici Clementi XIII dedicatum v ulga... Teologia moralis seu manuductor illyricus, id est: Bogoslovje di- loredno iliti rukovod slovinski na poznanje svetoga reda, upravljen od Antuna Kadčida. U Bolonji 1729. In dedicatione ita Auctor Pontificem alloquitur: »Jacet profecto. PATER SANCTISSIME, Ecclesiae nostrae pars illa Cleri, quae Illyrice JELIČ, FONTES Pars II. 12 88 Fontes Liturgiae ex Sanctae Sediš gratiž, Divina .facere pergit, obfusa quidem tenebris; sed inde tamen exortis, quia raro quis facem eis praetulerit, raro frae- gerit panem, ut saturentur, eodem idiomate delineatis, quae pro sacro eorum munere apte obeundo, scitu necessaria et vocatione, et Canone praescribuntur. . .j Ljubič, Ogledalo književne poviesti lugoslavenske II, Rieka 1869, p. 438., ubi opus casuisticum »Kazi Redovnički» a M. Juran 1787 Romae editum sub no- mine Antonii Kašič, probabiliter Antonio Kadčič attribuendum esse animad- vertitur. 45 a. 1713, Smokvica Nigrocorcyren. Manuale Liturgicurn, Officia in Nativitate Domini, Hebdomadae Majoris et Defunctorum; Benedictiones varias tempore Paschali, in festo S. Marci, in Litaniis Majoribus, et alia ritualia continens, lingua croatica characteribus vero latinis conficitur. Manuscriptum a d. Tomašič in archivo parochiali Smokvicae depositum; ex relatione parochi Marci Tabain. 45 b. 1733, Prolo&ac-Postranje Spalaten. Archiepiscopus Antonius Kadčič in Visitatione Canonica anno 1733 mandat, ut ecclesia parochialis in Proložac Missale Glagolito-Romanum aquirat. Authenticum in archivo parochiali in Proložac, juxta relationem parochi p. Matthaei Gnječ. 56 a. 1614 — 1742, Tiesno ( Stretto ) Sibenicen. Libri Baptizatorum, Defunctorum et Copulatorum 1614—1620 pa- rochiae Tiesno characteribus glagoliticis; usque ad annum 1742 pro- miscue glagolitice vel latine confecti sunt. Ex relatione parochi Joannis Mirič. \ 71 a. 1731 — 1751, Brda Aemonien. Libri parochiales ecclesiae parochialis Brda (nune curatialis de Momiliano) characteribus glagoliticis ab annno 1731 ad 1751 confi- ciuntur. In archivo curatiali in Brda prope Momilianum; juxta adnotationem decani Francisci Volarič. 72 a. 1753 26 Maji, Veglen. Episcopus Antonius Zuccheri communicat cum Clero glagolitico jritum Benedictionis Apostolicae in articulo mortis jussu Benedicti Pa' Glagolito-komanae XVIII s. 89 pae XIV, juxta Bullam: »Pia Mater Catholica Ecclesia« datam nonis Aprilis 1747 glagolitice confectam. Potpuno proščenje svih grihov od Stola Apostolskoga dopuščeno svakomu Vernomu u članu smerti postavlenornu, ki istinito pokoran, spovien, i svetim Pričeščenjem napitan, ili ako ovoga činiti nebude mo- gal, naimane skrušen ime Isusovo s’ ustima ako bude moči, ako ne, sarcem bude zazval, i smrt kakono plaču griha od ruke Gospodinove s’ usterplenim, i s pospišnim duhom bude priči. Za dostignuti ovo proš¬ čenje ima se obslužiti čin molitav slidečih. Antifona: Nepomeni Gospodi: grih Raba tvoga (ili Rabi tvoe) ni maščenič vzimai o grisih negovih (ili ne). Gospodi pomilui, Karste pomilui, Gospodi pomilui. Otče naš: do svarhe. tl. I ne uvedi nas u napast Ot. No isbavi nas od lukavago amen. V. Spasi Raba tvoga (ili Rabinju tvoju) Ot. Bože moi ufajučago (ili ufajuču) na te. y. Gospodi usliši molitvu moju . Ot. I vopal moi k’ tebi da pridet S7. Gospod s’ vami Ot. I z duhom tvoim. Pomolimo se. Premilostivi Bože, Otče miloserdnosti i Bože sva- koga utišenja, ki niednoga hočeš da pogine u tebe verujučega, i ufa- jučega, po množestvu milosardjih tvoih prigledai milostivo Raba tvoga (ili Rabinju tvoju), koga (ili koju) tebi istinita vera, i ufanje kerstčnsko priporučuju. Pohodi nega (ili nju) u spasenju tvomu, i po edinoga tvoga muki, i smerti svih nemu (ili noi) grihov svoih odpuščenje i proščenje miloserdno podai, da ega (ili nč) duša u času shoda svoga tebe Suca milostivoga naide, i u karvi istoga sina tvoga od svake skvrnosti očiš¬ čena proletiti na život dostoise vikovični. Po istomu Karstu Gospodi Našemu. Tada rečeno od ednoga od Crikvenčkov: Ispovidam se: do svarhe, Misnik neka reče: Pomilui te svemogi Bog: do svrhe. Gospod naš Isus Karst Sin Boga živago, ki blaženomu Petru A* Pustolu svomu dal e oblast zavezati, i odrišiti, po svoinu primilostivomu milosardju primi ispovid tvoju i povrati tebi navratnicu pervu, ku u karščenju priel esi. I ja s’ oblastjum meni od Apustolskoga Stola po- ^anum, i od Prisvitloga, i Pripoštovanoga Biskupa našega odreenum, Proščenje potpuno, i odpuščenje griho v tebi podiljuem. U ime Otca ' ostalo. Po svetosvetih človičaskoga prinapravleenja Otaistvih odpusti tebi Sv emoguči Bog sve sadašnega i doiducega života muke, Rae vrata otvori, 1 na veselja vikovična pripelčl. Amen. Blagoslovi tebe svemoguči Bog, Otac, Sin, i Duh sveti Amen. Adi 28 Maggio 1753. D’ Ordine di Monsigr. Ill mo , e Re mo . Pier Antonio Zuccheri Ves- c °vo di Veglia viene trasmessa al M.o R. Sign.r D. Michiel Zubranich, 90 Pontes Liturgiač Curato di Besca la presente formula d’ Indulgenza plenaria in articulo mortis, o sia assolutione Papale, quale šara tenuto dare a quelli, che s’ attrovassero in graue pericolo di vita, et essendo esso Sigr. Curato infermo, o legittimamente impedito potra sostituire in tal caso sola- mente altro Religioso, che sij pero Confessore, in sua vece, servendosi della sua sud.ta formula Commandata dalla Santita di N.ro Sig.re PP. Benedeto XII1I, e cosi ecc. Bernardin Bonmartini Petris Cancel.e Eple. de md.o m. p. Authenticum apud presbyterum V, Premuda, Bescae, Vegi. dioeceseos. 81 a. 1758, Bescae Veglen. Casuistica (Kazi) a clerico Bartholomeo Frgačič Bescae glagolitice conficitur. Exemplar manuscriptum in bibliotheca conventus Ordinis S. Francisci M. O. Košljuni Veglensis dioeceseos asservatum; juxta notam presbyteri Vincentii Pie- m uda Veglensis dioeceos. 82 a. 17Č1, Syrmien. Poeta croaticus ex Slavonia Mathias Relkovič conversionem ho- diernae Slavoniae SS. Cyrillo et Methodio tribuit; libros sacros Glago' liticos Hieronymianos ab ipsis accepisse tradit. Pa kad jednoc bijaše u miru Primi zakon i krščansku viru, Imala si knjige i nauke Od Cirila i Metoda ruke; I joštere svetog jerolima Slavonija dosta knjiga ima. Koji papu rimskoga molili su, Da slavonski vam govore misu I čašo ve slavonski pjevaju; — Dalmatinci tog i sad imaju. Matija Relkovič, Satir I 121—130 (ed. Senekovič Vinkovci 1875, p. 284)■> quod prima vice 1761, iterum 1779, 1822 vulgatum cst. 84 bb. 1764, Anconae (in Bosnia et Dalmatia). Typis Petri Ferri, cura autem Patris Josephi Banovac, Provincia e SS. Redemptoris, pro examine glagolitarum Ordinandorum, Compendiui’ 1 Theologiae Moralis ab episcopo Traguriensi Kadčič Bononiae a. 17^9 editum, (Cfr. N. 41a) sub titulo: Izpitagnia svarhu sveti Redovah. Izvagen 0 iz Bogoslovnicze Prisvitloga Gospodina Arczibiskupa Kadcichia ... lascgniu sluxbu xakana slovigniana, vulgatur. Exemplar apud presbyterum V. Premuda, Bescae Veglen. dioeceseos. GlajSolito-Romaiiae XVIII s. 91 po aa. 1767, Anconae [in Bosnia et Dalmatin). Pater Josephus .Banovac, Ord. S. Franc. Provinciae SS. Redemp- toris, pro commodo Sacerdotum glagolitarum typis Petri Ferri libram benedictionum agri sub titulo: Blagosov od poglia i Zakligniagnia ... za sluxbu Misnikd slovinskiih, vulgat. Exemplar apud presbyterum V. Premuda, Bescae Veglen. dioeceseos. po aaa. 1767, Venetiis (in Bosnia et Dalmatin). Pater Josephus Banovac, Ord. S. Franc. Provinciae SS. Redemptoris, sermones sacros quadragesimales, sub titulo: Pripovidagnia na Svetkovine Korizmene .. za sluxbu M. PP. Parofianah slovignianah, in commo- dum Cleri glagolitici typis Jacobi Tommasini vulgat. In praefatione: »Nišam dao ovo mulo truda na sunce za koju tašcu slavu, več buduči veče puta moljen od M. PP. Misnika harvačana da im dadem Štokod na svit od pripovidanja za njiovu potribu i korisi pra¬ vo virnih . .« Exemplar apud presbyterum V. Premuda, Bescae, Veglen. dioeceseos. 104. a. 1778, Venetiis (in Dalmatia et Croatia). Doctor utriusque Juriš, presbyter Ecclesiae Spalatensis Angelus dalla Costa typis Joannis Casali pro clero Glagolitarum duobus tomis Jus Canonicum croatice edidit sub titulo: Zakon Czarkovni sloxen i uprav- ljen za naucenie i prosvitgljenie Redovnikov Flarvatskoga naroda. Secundum tomum auctor archiepiscopo Spalatensi et metropolitae Dalmatiae et totius Croatiae Ioanni Lucae Garagnin dedicans, inter alia ita illurrt alloquitur: Megju mnogima Gospodarom koji častim, nijed- nomu nenahodimse veče daržan koliko tebi . .. zašto ti megju različi- tom čeljadju vele dostojniom od mene obrao si me na prigledanje tvoga Seminaria (pro glagolitisj, koji jest tvoja jedina raskoša. Sva pomlja i nastojanje tvoje jest, da u istomu nahode se razboriti Naučitelji, koji mladiče učiti imadu s’ kriposnima nauči, tako da slobodno mogu reči, da u njemu cvatu najplemenitia naučenja ništa manja od najizvarsniji od Italije ... Exemplar apud Vinc. Premuda, presbterum dioec. Vegi. Bescae. 112 a. 1782 , Anconae (in Bosnia). Marcus Dobretič (JezerčičJ Ord. S. Fr. M. O. Vicarius Apostolicus Bosnae-Argentinae Manuale Theologiae Moralis pro parochis glagolitis hngua croatica vulgari confectum vulgat. Kratko skupljenje čudoredne ili moralne bogoslovice svarhu se- dam katoličanske carkve sakrementah za občenu službu parokah ili župnikah naroda slovinskoga, složeno i skupljeno u slavni ilirički jezik. U Jakinu 1782. Ljubič, Ogledalo književne poviesti Jugoslavenske, II, Rieka 1869 p. 467. ii2 b. 1782, Anconae (in Bdsnia). frater Marcus Dobretic, Ord. s. Franc, episcopus Eretrianensis et Vicarius Apostolicus in Bosnia in conlmodum parochorum slavicae na- tionis theologiam inoralem typis Petri Ferri edidit sub titulo: Kratko skupgliegne chiudoredne, illiti Morale Bogoslovice . . za obchienuh sluxbu parokah, illiti Xupnikah Naroda Slovinskoga, a navlastito Seglianskih, za Missionare it d. , . pomglivo sloxeno i skup- glieno u slavnii Illiricki jezik i na svitlost dato za dobro obcheno. Cum effigie auctoris. Ex adnotatione presbyteri V. Premuda Bescae Veglensis dioeceseos. • 118 aa. 1787, Romae. Typis S. Congr. Propagandae Fidei, ex mandato ejusdem diversae missae, quae in aliis editionibus Missalis glagolitici desiderabantur, edi- tae sunt, cum adnotatione glagolitica: »poveleniem sv, Sbora ot razmoženia veiri starejših leta. čoz « Exernplar asservabatur in Ecclesia parochiali BescaO, in Veglae insula. 118 aaa. 1788, Romae. Typis Antonii Fulgoni Abecedarium glagoliticum vulgatur. Bukvar slavenskij Pismeni veličajšago učiteld Stridonskago na- pečatan. V Rimž. Po Antonu Fulgonu v Ibto č. w. o. z. Exemplar in collectione presb. Vincentii Premuda Bescani. #* 122 a. I7P4-, Venehis. Officia Plebdomadae sanctae, Paschatis, Natalis Domini, Epipha- niae et Mortuorum in croaticam linguam versa typis Simonis Cordelh eduntur; sub titulo: Cetiri Jutargne. To jest Boxichna, Vodokarstna, Vazmena, i Martacka. I drughe takojer tri Velike Svete Nediglie. To jest Cetvartka Večere Gospodinove, Velikoga Petka, i Subote. Istoma- cene iz Latinskoga u Harvatski Jezik za zadovogliti xegli duhovnoj mno¬ gih duschah Slavnoga naroda Slovinskoga. V Mnetke Godista 1794 kod Simuna Cordella. Exemplar hujus pulchra Ijngua scripti libri Nevaljae in insula Pagi, in Ecclesia parochiali asservatur. Glagolito-Romanae XVII! s. 93 123 a. XVIII s. exeunte, Petenen. In parochiis foraneis Petenensis dioeceseos usus Missae Glagolito- Romanae plerumque viget. Nella seconda meta del secolo teste decorso, il capitolo cattedrale (di Pedena) si componeva di quattro canonici non piu, i quali avevano anche la cura delle anime della citta di Pedena. Dodiči erano le pa- focchie compresa Pedena; Berdo cioe, Cherbune, Cerovgle, Chersichia, Gallignana, Gollagorizza, S. Giovanni, Lindaro, Cepich, Novacco, tutte nello stato austriaco, Grimalda nello stato veneto; oltre queste v’ave- v ano i sei vicariati di Sarez, Scopliaco, Grobnico, Pervis, Tupliaco, Gra- digne Unico convento s’ era quello dei paulini alla Beata Vergine del lago (Čepič) fondato gia nel 1396 da Nicolo ed Etmans Guttenegker, tel quale v’ avevano soltanto 4 sacerdoti. La messa veniva celebrata Per lo piu in illirico ... La diocesi di Pedena conterrebbe oggidi 10.000 anime . . Opus occasionale: Pel fausto ingresso di Monsignore 111 .™° e t Rev. mo D. Ba- tolomeo Legat Vescovo di Trieste e Capodistria , — nella sua Chiesa di Trieste il di XVIII Aprile 1847. Trieste I. Papsch & C., I. R. Tipografi di Corte; editum sumptibus Municipii Tergestini, cura D. oris Kandler confectum. Ibidem de rituali proprio Ecclesiae usque ad a. 1586 haec animadvertuntur: La Chiesa tergestina aveva con- servato il proprio rituale, che fu quello della Chiesa Aquilejese, il quale differen- 2 >ava dal rituale romano in molte cose, come altre chiese si videro praticare. Nel s eco!o XVI la chiesa tergestina, per quella reverenza che e dovuta alla madre a- dotto il rituale romano essendo vescovo Nicolo de Coret, e lo conserva tuttora.« i2p a. XVIII s. Gornja Lastva Catharen. In Libris parochialibus in Gornja Lastva anno 1725 characteres glagolitici adlibiti sunt. £x relatione administratoris parochialis Georgii Stjepčevid. 130. XVIII s., Susak (Scmsigo ) Veglen. Libri parochiales in Susak inde ab anno 1773 confecti, characte- r, bus glagoliticis etiam conscripti sunt. Juxta adnotationem Špinčičianam 75 /. XVIII s., Slivnica Nonen. Liber Baptizatorum parochiae Slivnica usque ad annum 1770 cha- Dcteribus glagoliticis confectus est; caeteri vero lingua croatica charac- te ribus latinis. I£x relatione administratoris parochialis Simeonis Stipčevič, 94 Fontes Liturgiae 132. XVIII s., Zemunik Jadren. Inscriptio sepulcralis in ecclesia Zemunici cliaracteribus glagoliticis confecta est. Ex relatione parochi Simeonis Lukič. jjj. XVIII s., Tugari Spalaten. Consecratio ecclesiae parochialis XVIII s. peracta in Tugari in- scriptione glagolitica eidem ecclesiae affixa memoriae consignatur. Ex rclatione parochi Joannis Matešan. 134. XVIII s, Dicmo Gornje Spalaten. Libri parochiales in Dicmo Gornje ab anno 1758 ad 1772 cha- raeteribus glagoliticis confecti sunt. Ex,relatione excursoris Joannis Vozila, 133. XVIII s., Veliko Brdo Spalaten. Libri parochiales in Veliko Brdo, qui supersunt ab anno 1729 ad 1733, et Instrumentum S. Michaelis characteribus glagoliticis con¬ fecta sunt. Ex relatione vicarii parochialis p. Jacobi Sebastiani Latinčevič. 136. XVIII s., Medovdolac Spalaten. Libri parochiales omnes in Medovdolac usque ad annum 1791 characteribus glagoliticis tantum confecti sunt. Ex relatione parochi Petri Franceschi. 137. XVII—XVIII s., Kozino Jadren. Libri Baptizatorum, Copulatorum et Defunctorum in parochia Ko¬ zino usque ad annum 1785 characteribus glagoliticis confecti sunt. In ecclesia eiusdem loči inscriptio glagolitica in lapide sepulerah et in porta invenitur; tria vascula pro SS. Oleis litteras glagoliticas gestant. Ex relatione administratoris parochialis Blasii Cvitauovič. 138. XVII—X Vlil s., Diklo Jadren. Libri Baptizatorum, Copulatorum et Defunctorum parochiae Dikl° usque ad finem XVIII s. characteribus glagoliticis confecti sunt, Ex relatione parochi Michaelis Čurkovič, Glagolito-Romanae XVIII s. 95 ijp. X Vil—XVIII s., Nov igrad Noneti. Libri Baptizatorum et Copulatorum parochiae Novigradi ab anno- 1670 ad 1719 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione decani Julii Smirčič. 140. XVII — XVIII., Belina Sibenicen. Libri Parochiales Betinenses usque ad annura 1719 characteribus. glagoliticis confecti sunt. Ex relatione canonici Sibenicensis Joannis Vidovič. 141. XVII—XVIII s., Materadae Aemonien. »Liber Baptizatorum, Matrimoniorum, Defunctorum et Status anb rnarum ecclesie parochialis sante Marie Virginis de villa Matterada« 1640—1727 (nune Tergestinae dioeceseos), ab anno 1650—1655 a ple- bano Georgio Draškovid characteribus glagoliticis conscribitur. Ita ad annum: 1650. ja pre Jure Draškovic plovan od Materade ukopah Mihu Sirka miseca luja na 9. Iuxta adnotationem Špinčičianam. 142. XVII — XVIII s., Stivan in insula Chersi Absoren. Libri parochiales in Stivan in insula Chersi inde ab anno 1660 characteribus glagoliticis deseripti sunt. Iuxta adnotationem Špinčičianam. 143 * XVII—XVIII s., Sveti Jakov in insula Lossini Absoren. Libri parochiales in Sveti Jakov in insula Lossini etiam glagoliticis characteribus varia aetate conscripti sunt; sic »Liber Copulatorum« inde ab anno 1600 ad annum 1730 exclusive characteribu s glagoliticis de- seriptus est; inde ad annum 1775 croatice characteribus latinis; et se- quiori aetate italice. Iuxta adnotationem Špinčičianam. 144. XVII—XVIII s., Murter Sibenicen. Libri Parochiales Murterii usque ad annum 1704 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Nicolai Plančič. ELIČ, FONTES Pars II. 12a 96 Fontes Liturgiae 145. X VII—XVIII s., Montrilj Parentin. Montrilji prope a Montona in > Libro Baptizatorum« plures adno- itationes glagoliticae inveniuntur. Iuxta adnotationem Špinčičianam. 146 , A Vil—X VIII s., Absori. Libri parochiales Absori inde a XVII s., hinc inde characteribus glagoliticis conscripti sunt. Iuxta adnotationem Špinčicianam. 144• X Vil—XVIII s., Martinščicae in insula Ckersi Absoren. Libri parochiales antiquiores Martinščicae characteribus glagoliticis conscripti sunt. Iuxta adnotationem Špinčicianam. 148. XVII—XVIII s., Nova vas Parentin. In libris parochialibus in Nova vas prope a Parentio plures adno- tationes glagoliticae inveniuntur. Iuxta adnotationem Špinčicianam. i4p. XVII — XVIIIs., Hum Tergestin. Manuscrfptum chartaceum Humense (Colmo)Vitam Sanctorum cha¬ racteribus glagoliticis conscriptam continens, a parocho decano Toma- jensi canonico Urbano Golmajer Zagrabiam (in Collectionem Kukuljevi- čianam?) missum est. Ex relatione decani emeriti Tomajensis canonici Urbani Golmajer. igo. [XVII—-XVIII s.), Viari Absoren. In cappella S. Mariae de Viaro apud Absorum duae inscriptiones glagoliticae existunt. Juxta adnotationem Špinčičianam. 1. (XVII—XVIII s.), Svet Lovrel Pazenatički Parentin. In vasculis argenteis pro SS. 00 . in Svet Lovreč non longe a Vrsar inscriptiones sunt characteribus latinis et glagoliticis. Iuxta adnotationem Špinčičianam. Glagolito-Romanae XVIII s. 97 132. (XVII — XVIII.), Božje polje (Madonna dei Čampi) Parentin. In conventu S. Mariae na Božjem polju prope a Visinada instructio scholastica olim lingua croatica characteribus vero glagoliticis fiebat. luxta adnotationem Špinčicianam. 153. ( XVII—XVIII s.), Viernae Aemonien. In ecclesia parochiali Sternae (Cisternae) prope ab Oprtalj inscrip- tiones glagoliticae, quarum tenor ignotus est, existunt. Iuxta adnotationem dec. Doctoris Francisci Volarič. 13p ( XVII—XVIII j.), Oprtalj Aemonien. Oprtalji, quomodo in Draguč, Barban et Višnjani plures inscrip- tiones glagoliticae ignoti tenoris existunt. »U Oprtlju na Bregu Sv. Jelene u dotičnoj crkvici ima po zidovih sve puno napisa glagolskih, kao što se to vidja i drugud (Draguč, Bar¬ ban, Višnjan)«. Adnotatio clarissimi A. Špinčic anni 1889. 155. (XVII—XVIII j.), Dubasnicae Veplen. Inscriptio glagolitica in confessionali conventus S. Mariae Mag- dalenae: Spomeni se da imaš umriti Ex apographo Špinčiniano. 156. (XVII—XVIII j.), Gradinae Parentin. In folio Missalis vel Ritualis Gradinae (Geroldia), plures adnotationes •glagoliticis characteribus leguntur; sub titulo: »Iztumačenje nikih riči«. Ex apographo Špinčiciano. /-57. (XVII—A VIII s.), Radošinovac Nonen. Inscriptio apud ecclesiam parochialem characteribus glagoliticis con- ftcta est. Ex relatione decani Natala isvlov. 98 Fontes Lit c rgiae Glagolito-Romanae XVIII s. 158. ( XVII—XVIII s.), Badva (Mondelbotte ) Parentin. Inscriptio glagolitica in antiquo stabulo parochiali Bačvae (nune Polensis dioeceseos), incerti tenoris, existit. Iuxta adnotationem Špinčicianam. 13p. ( XVII—X Vlil s.), Murter Sibenicen. In altari majori ecclesiae parochialis Murtarii, S. Hieronymo doetori maximo patronoque Dalmatiae et S. Cyrillo Slavorum Apostolo dicato ambae statuae marmoreae titularium, fasciolas cum inseriptione glagoli¬ tica, nomina ipsorum insculpta praeseferentes, gestant. Ex relatione testium de visu. 160. ( XVII—XVIII sl), Murter Sibenicen. Inscriptio Glagolitica ignoti tenoris in fenestra domus dirutae Bar- tholomei Vodopija in Murter. Ex relationi parochi Nicolai Plančič. 161. ( XVII—XVIII s.), Ragusii. In archivo conventus S. Francisci M. O. pluria documenta charac- teribus glagoliticis confecta asservantur. Ex reiatione parochi canonici Antonii Liepopili. 162. (X VII—XVIII sl), Slon Veliki Stagnen. In archivo archipresbyterali in Ston Veliki documentum Confra- ternitatis S. Francisci characteribus glagoliticis confectum asservatur. Ex relatione archipresbyteri Joannis Ipsič. 163. XVII—X Vlil s., Sumartin Pharen, Liber Baptizatorum ab anno 1665 ad 1753, et Libri Defunctorum et Copulatorum ab anno 1689 ad 1755 in parochia S. Martini Brachienst characteribus glagoliticis confecti sont. Ex relatione vicarii parochialis p. Antonii Gnječ. FONTES LITURG1AE GLAGOLITO-ROMANAE XIX SAECULI 1. 1800 c. Pagi, Jadren. Marcus Laurus Ruic usum linguae slavicae in sacris Pagi, Iadrae et Segnae testatur. „Vi esisteva pure (Pagi) altro monastero de’ Dominicani sotto il titolo di S. Antonio Abbate, ed ho torti congetture che in ambedue ii predetti conventi si salmegiasse nel Coro in Lingua Slava. La qual cosa pensai, quando mi vennero tra le mani certe memorie dalle quali m’ appa- riva 1’ uso nelle loro sagristie de’ Messali, Breviarii, et Simili Libri Sagri e manoscritti in detta Lingua. — Non vorrei ingannarmi se volessi estendere ugual’ ufficiatura alla stessa Collegiata, se non continua, almeno a certi giorni. Tal’ asserto non sarebbe fuor di proposito, qua.ndo si sa, che nell’ insigne Collegiata de Fiume S. Vito e nella Cattedrale di Segna nei giorni delle Ferie, ed in alcuni di Festa al di d’oggi si seguita 1’ ufficiatura illirica per non dimettere 1’antichissima costumanza. E per fino nella medesima Cattedrale di Žara si continua a cantare in alcune sollenita fra 1’ anno gl’ Inni, e le Lezioni nella lingua materna, conre non meno nella nostra Collegiata moderna si fa lo stesso.“ M. L. Rujch, Delle riflessioni storiche sopra 1’ antico stato civile et eccle- siastico clella citta ed isola di Pago, A. C. 1380. L’ officiatura illirica. P. I. T. 3. L. XIII 0 . Anno Christi 1380. Ms. in Archivo Guberniali Jadrensi, I, G. 9, p. 92. 2. 1802, exeunte mense Julio, Lossini Maioris, Absoren. Plebanus loannes Federigo una cum sex capellanis, ut ulcisceretur de villicis stipendiorum Missarum causa, obtento orali tantum episcopi Absorensis Francisci Petri Rakamaric placito „di cantar le loro messe particolari ne’ giorni feriali solo, in lingua latina, non pero ne’ giorni festivi le funzioni publiche se non in illirico secondo 1’ antico stile" contra consuetudinem ab imrnemorabili vigentem linguam latinam in Missa solemni ac Vesperis Defunctorum introducit; sub praetextu, quod, litur- giae Glagolito - Romanae etiam uno ab hinc anno in ecclesia Segnensi abolitae, latina substituta fuerit. Ljubič, Borba za glagolici! na Lošinju, Rad Jugosl. Akad. LVII, 159 s. JELIČ, FONTES, Pars III. 1 4 Fontes Liturgiae 3. 1802, 18 Decembris , Segnae. Ad interrogationem Pliilippi Petrinae iudicis Lossinianensis, utruni in ecclcsia Segnensi uno abhinc anno liturgiae Glagolito-Romanae abo- litae vice latina introducta fuerit, ac utrum episcopus hoc facere possit etiam in času quando maior pars parochianorum contraria sit, Joannes Milanes Abbas et Archidiaconus ac Vicarius episcopalis Segnensis re- spondet: „Non fia mai vero, che da un anno a questa parte cessata sia nella cattedrale chiesa di Segna la liturgia illirica ed introdottasi la latina. Guanto antiche sono le memorie di questo vetustissimo capitolo, tanto sono quelle deli’ officiatura illirica nel medesimo, della fedele osservanza di cui e cosi tenace e geloso, che ad ogni canonico incombe d’ imparare entro tre mesi dal suo ingresso nel capitolo il glagolismo sotto pena di amissione de proventi. L’ uso della liturgia illirica si fonda sull’ incotrabile distintissimo diritto della nazione illira ed in spe- cialta Dalmatina, che tant’ altre rispettabili nazioni premurosamente ricer- carono senza riuscita. Un tal diritto, dopo tante vicende, fu accordato ancora dali’ Innocenzo IV. 1’ anno 1248, consagrato dali’ inalterabile consuetudine di tanti secoli, e posteriormente confermato dalla sede Apostolica, non che protetto e favorito. Si sa, che per conservare questa liturgia a spese della s. congregazione della Propaganda e per com- mando d’ Urbano Vlil furon ristampati i libri liturgici illirici. Si sa pure, quanto opero Giovanni de Dominis, dignissimo vescovo di Segna 1’ anno 1527 per supplire alla mancanza de’ breviarii e missali illirici colle stampe di Fiume, e dopo di lui Gio. Batt. Agatich vescovo della stessa chiesa 1’ anno 1624, alle preči di cui dali’ immortal munificenza d’ Urbano VIII segui la- ristampa suddetta. Quindi il capitolo di Segna anziche di voler attentare un passo solo verso il cangiamento deli’ idioma nella liturgia, adempisce fedelmente la quotidiana officiatura illirica, di cui si pregia; ne gia mai si dipartira dalla medesima. Si gloria final- mente il capitolo di Segna, che sia 1’ unico conservatore deli’ insigne liturgico diritto della nazione illira (parlando de’ corpi capitolari catte- drali), non esistendo in oggi un’ altro, che officiarebbe in illirico idioma. In forza delle premesse notizie toccanti il diritto della liturgia illirica, proveniente dalla consuetudine, che ha forza di legge, e dali’ aprova- zione della s. Sede, va da se, ch’ il vescovo non possa cangiare 1’ idioma della liturgia, come non po sostituire nella liturgia illirica un altro rito fuori del latino. Ne il clero po spogliarsi della prerogativa della liturgia illirica, giacche questa fu impartita in favore de’ popoli deli’ illirica nazione. Guindi un popolo, che godeva un beneficio deli’ officiatura illirica, e vuole la conservazione della medesima, non p6 esser privato senza evidente ingiuria e lesione de’ suoi diritti.“ Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 160 s. i Glagolito-Romanae XIX. s. 5 4. 1803, 9 Februarii Lossini Maioris, Absoren. Maior pars parochianorum Lossini Maioris supplices preccs Ro¬ mano Pontifici pro raepristinatione liturgiae Glagolito-Romanae porrigit: Beatissimo Padre. Essendo cinque secoli, dacche esiste la vitla ossia terra di Lossin Grande, diocesi d’ Ossero in Dalmazia, ove il linguaggio vernacolo e universalmente slavo, da primordj si e mai sempre conservata ed impreteribilmente continuata dalli premorti ed assunti pievani e capellani curati nelle funzioni e divini offici la liturgia ossia Rito Slavo-Latin con caratteri Gerolominiani. Solo negi’ ultimi di luglio dello scorso anno 1802 dagl’ attuali pievano e capellani senza verun cenno, di propria autorita, inconsultoque Romano Pontifice la liturgia slava fu convertita in latina. Una tal’ innovazion e mutation di rito, introdotta contro il sentimento de santi Padri come sub littera A, contro le costituzioni Pontificie come sub B, e contro le leggi patrie come sub C, diede motivo de’ dissidj, questioni e litiggi tali alla popolazione, che nel di 3 febraro anno corrente, come sub littera D, fu preša la parte a voti quasi pieni per la Liturgia Slavo-Latina, ed eletti li pro- curatori ad hoc. Ora li procuratori eletti ed autorizati del popolo sup- plichevoli si presentano ali’ augusto trono di vostra santita, umilmente implorando, che, in caso di qualche ricorso a favor della liturgia latina, non sia dalla santa Sede concessa questa; anzi a seanso d’ ulteriori dissidj e litiggi commessa, posposto qualunque pretesto, la ripristinazion della liturgia illirica ossia slavo-latina con caratteri Gerolominiani. Grazie. Rad Jugoslav. Akademije, LVI1, 164. 5. 1803, 9 Februarii. Lossini Maioris, Absoren. Maior pars parochianorum Lossini Maioris supplices preces S. Ri- tuum Congregationi pro raepristinatione liturgiae Glagolito-Romanae porrigit: Eminenze. Da primordj nella chiesa parochiale della terra di Lossin Grande, diocesi d’ Ossero, essendo il linguaggio vernacolo universalmente slavo, si e stilata e senza intermissione continuata I’ offi- ciatura ilirica, rito slavo-latin con caratteri Gerolominiani. Solo da pochi mesi da questi reverendi parroco e capellani curati di privata autorita si e introdotta 1’ officiatura latina, la qual alla numerosa popolazione diede motivo di scandalo, dissidj e litiggi. A tal oggetto fece seguir la balotazione, che si umilia ai sapientissimi riflessi di vostre eminenze coli’ elezione de procuratori ad hoc per far li necessari ricorsi, ove spetta. A seanso percio d’ ulteriori scandali e dispendiosi litiggi noi procuratori eletti dal popolo suplichevoli ricorriamo ali’ eminenze vostre, 6 Fontes Liturgiae perche si degnino ordinare al vescovo d’ Ossero, che commetta alii reverendi parroco c capellani, posposto qualunque pretesto, di ripri- stinar 1’ officiatura iilirica. Che dalla grazia ecc. Lossin Grande 9 fe- braro 1803. — A tergo: „AgI’ Eminentisshni Signori della Sagra Congregazion de’ Riti. Roma." Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 164 s. 6. 1803, 18 Februarii, Lossini Alaioris, Absoren. Maior pars parochianorum Lossini Maioris, protestatione publica in congregatione 3 Februarii habita contra abolitionem iiturgiae Gla- golito-Romanae a plebano Joanne Federigo cum sex capellanis peractam praenrissa, suo procuratore Joanne Belanič Jaderam misso Caes. Regio Gubernio Dalmatico petitionem cum 14 Allegatis pro conservatione liturgiae Glagolito-Romanae porrigit: „Per antichissima inveterata consuetudine, che puo dirsi contem- poranea alla fondazione della chiesa parochiale esistente nella terra di Lossin Grande la officiatura solita farsi in detta chiesa si e mai sempre verificata nell’ illirico idioma e non altrimenti. Li numerosi popoli di questa terra, Slavi in origine, usano soltanto la iilirica favella; ed e quindi ben naturale, che anche nella chiesa abbino sempre prescielto la iilirica officiatura, avendo essi, il religioso costume di seguire col canto li sacerdoti e di erudirsi anche in tali incontri nelle cose di religione; per il che conseguente diventa, che la introduzione di una diversa officiatura viene a togliere a que’ buoni sudditi le indicate tanto plausibili rissorse. Sia a lume deli’ eccelso governo, come nell’ anno 1507 fu loro concesso il jus patronato per la elezione del loro paroco e capellani; diritto da essi in continuazione esercitato senza ostacolo di chi si sia anche nelle ultime elezioni deli’ attuale piovano e cap- pellani suddeti. Sara pur degno del massimo riflesso tra le altre parti- colarmente la solenne convenzione 27 maržo 1784, nella quale al ca- pitolo undecimo fu stabilito, che le funzioni della chiesa debbano farsi ed eseguirsi da tutti i sette benefiziati secondo la inveterata consuetu¬ dine, che dovra inviolabilmente osservarsi per sempre. A fronte nulla- meno del fatto costante di piu secoli, delle publiche leggi, costituzioni e discipline in proposito, e del conventuo, improvisamente nel mese di ottobre decorso quel reverendo piovano e capellani convertirono in latina 1’ antica naturale iilirica officiatura; tal che trovandosi al momento di questa novitosa introduzione gran concorso di' popolo nella chiesa, e inesprimibile quanto fu grande lo scandalo, e questo anraro sconforto provarono ne’ loro cuori que’ religiosi abitanti, che tutto ad un tratto si viddero precluso 1’ adito a invocare 1’ assistenza di Dio signore con le solite preči, ed assistere le funzioni col canto, ed erudirsi nelle massime della santa cattolica religione. Per sentimento di suddita rive- renza e di rispetto alla chiesa dovettero soffocare nell’ interno del cuore cosi grave amarezza; ma poiche trovarono quel piovano e cappellani G I a g o 1 i t o - R o m a n a e XIX. s. 7 ressistenti a qualunque preghiera ed uffizio, onde avessero a dessisterc da simile mai usata uffiziatura, riccorscro alla c. r. superiorita locale di Cherso, onde avesse a permettergli una vicinia in oggetto di versare nell’ interessante argomento; ma avendo quella negato loro anche tale innocente conforto, invocarono questa ossequiata auttorita, mediante di cui segui anche la vicinia 3 febbraro corrente, dalla quale consta lumi- nosamente, come con voti hro. 156 spiegarono que’ popoli la loro volonta per la continuazione deli’ illirica officiatura, e per diffendere e garantire li loro diritti, consuetudini e prerogative dinanzi li compettenti tribunali." Rad Jugoslav. Akademije, LVJI, 162 s. 7. 1803, 26 Februarii, Jadra e. Caes. Reg. Oubernium Jadrense ab episcopo Absarensi Fran¬ cisco Petro Rakamaric informationes petit de controversia Lossini Maioris: „quali fossero le cause, che avesseso potuto eccitare il zelo di Vostra Signoria lllustrissima e Reverendissima al cambio deli’ Officiatura Illirica nella Latina; se d’ autorita propria e con assenso della Sacra Congre- gatione ai Riti; da quanto tempo essa officiatura riformata ne sii in corso, e finalmente se dal principio e progresso, che venne la stessa introdotta; de sii stala fatta rimonstranza, e da parte di chi.“ Ljubič, Borba za Glagolica na Lošinju, Rad Jugosl. Akad. LVII, 166. 8. 1803, 14 Julii, Chersi, Absoreti. Episcopus Absorensis Franciscus Petrus Rakamaric ad interpella- tionem C. R. Gubernii Dalmatici rationes, quibus abolitio liturgiae Gla- golito-Ronianae Lossini Maioris peracta suffraganda, decisionemque finalem a S. Sede exspectans exponit. Eccelso Cesareo Regio Governo della Dalmazia. Ebbi alla fine di maržo il riverito decreto di codesto Eccelso Reggio Governo sul ricorso di alcuni di Lussingrande contro 1’ intro- dotto uso della Liturgia Latina. Allora avevo io intrapresa la Sacra Visita. Calcolai di poter verificarla in Ossero, e Cherso, a tempo di proseguirla per i primi di giugno nei due Lussini. La appunto mi aveva riservato di adernpiere ai fattimi quesiti, non solo perche vi avrei ritratti dei lumi piu dettagliati sullo stato deli’ in- sorta dissidenza, ma perche mi lusingava di poter influire con pruden- ziali insinuazioni al disinganno degli opponenti abusati dallo spirito di Partito, e cosi portar forse ali’ Ecco. Governo la conciliazione e ’1 con- vincimento comune sull’ utilita e necessita deli’ officiatura incompeten- temente contesa. 8 F o n te s Liturgiae Ma giacche la rispettata sua Autorita mi sollecita ali’ immediata risposta, e che prevedo di dovermi qui trattenere forse tutto il mese corrente prima di poter riordinare gli inconvenienti invalsi durante la diuturna vedovanza di questa Chiesa, mi faccio un dovere, rinunciando alla spcrata riuscita, di conformarmi alle rispcttabili premure del Ecco. Governo; non senza interessarlo di voler giustificare, per i motivi esposti, la dilazione sin ora frapposta. Una preliminare dimostrazione sulla facolta di assentire in ogni tempo la preferenza deli’ Idioma Latino al Glagolito e troppo neces- saria da premettersi alla risoluzione dei Guberniali quesiti. Sara ben presente ali’ illuminata conoscenza deli’ Ecco. Dicastero, che ’1 comune ed universale idioma Liturgico della Chiesa Cattolica fu sempremai il Latino. Solo nei principj della conversione di qualche popolo barbaro e per 1’ oggetto eminente di propagand la Fede di Gesu Cristo fu assentito restrittivamente dalla Chiesa 1’ uso ai neofiti sacerdoti del ver- nacolo nazional idioma. Non e pero che lo si sia permesso a riguardo del Popolo, ne per elevare il Popolo sino al intelligenza di tutto 1’ Uffizio Liturgico, che si celebfa dai Sacerdoti; ma perche i Sacerdoti medesimi della nazione nuovo-convertita ignorando da principio, e non potendo che rari e dopo gran progresso di anni aver 1’ istruzione della Lingua Latina, dovettero per necessita inevitabile abilitarsi ad ufficiare interi- nalmente nel proprio barbarico idioma. Tanto e cio vero, che Giovanni VIII., quello fra primi Pontefici, che per i riflettuti motivi d’ insuperabile* ignoranza del Clero della Mo- ravia, che allora veniva ad essere convertita alla Cristiana Religione, 1’ anno 872, permise negli Offizj Divini 1’ uso della Lingua Glagolitica. Tuttavia comando, che sempre il Vangelo si leggesse prima in Latino, e lascio espressamente in arbitrio del Vescovo di far celebrare la Messa nel Latino universai Idioma: „Non obstat Fidei Missas in eadem Slavonica lingua canere: jubemus tamen, ut in omnibus Ecclesiis Terrae vestrae propter majorem honorificentiam Evangelium Latine legatur et postea slavonice Populo annuntietur. Si vero Tibi et judicibus tuis placet Missas Latina magis lingua audire, praecipimus, ut Latine Missarum solemnia celebrentur." La concessione del linguaggio illirico fu dunque una dispensa- zione interinale dali’ idioma generale della Chiesa ignorato dal neofito clero illirico; non un precetto ch’ escludesse il primario universai idioma Latino. Tutto altro anzi ch’ escluderlo, e la dispensa istessa che racco- manda 1’ uso della litturgia latina, nonostante la necessitata concessione della glagolitica e mette in arbitrio del Vescovo di far celebrare no¬ nostante 1’ Officiatura Sacra nel Latino dignitoso universai linguaggio. Tutti i successori Sommi Pontefici che portarono dei Decreti d’ in- dulto peli’ officiatura tollerata, servarono la stessa massima: vale a dire, di non prescrivere privatamente 1’ illirico linguaggio, dove per indulto lo si accordava, ma di lasciar in arbitrio del Vescovo e del Clero 1’ alterna¬ tiva libera sceita di officiare in illirico e piuttosto se volessero in Latino. GI agol it o-Ro m an ae XIX. s. 9 Quest’ e una verita, trita presso tutti i Canonisti quando non si voglia illudersi con dei testi staccati ed incompleti: sta sopratutto questa verita registrata negli stessi Glagolitici Libri. Che 1’ Ecco. Governo degni d’ osservare la Bolla „Ecclesia Ca- tholica" di Urbano VIII. posta in fronte del Messale Glagolitico, quelia che ne permette 1’impressione, e 1’uso al Clero Ulirico: „Prohibemus Praesbyteris Provinciarum ubi hactenus, ut fertur, idiomate Slavonico celebratum fuit, ne alio, quam hujusmodi novo Missali, nisi maluerint Latino, utantur.“ Non e dunque il popolo di Lusingrande, e meno la minor parte del popolo, anzi i pochi spiriti abusanti di questo nome, che abbia diritto di ingerirsi nell’ interno del Santuario, ne di restringere al Vescovo od al Clero la facolta sna propria di far uso deli’ universale idioma Latino, e tanto piu quale alla propria coscienza, o al miglior Culto della Chiesa lo trovino conveniente e necessario. E per 1’ inscienza, si ripete, del Clero, che fu permesso per in- dulto il linguaggio illirico. L’ indulto cessa, quando ne cessa la causa; c se 1’ arbitrio di sua cessazione e pienamente rimesso alla volonta del Clero: „Hoc Missali, nisi maluerint Latino, utantur." Mai ebbe il Popolo 1’ ora preteso diritto di volere che ’1 linguag¬ gio liturgico della Chiesa sia dapertutto a portata della sua intel- ligenza. Fu altre volte immaginato questo diritto erroneo; ma la Chiesa colla Bolla „Unigenitus“ di elemente XI ne condanno la proposizione, che Ghiesnellio si era azzardato ne’ termini seguenti: „Eripere simplici Populo hoc solatium jungendi vocem suam voci totius Ecclesiae est usus contrarius praxi apostolicae et voluntati Dei.“ Fu sancito anzi dal S. Cone. Tridentino sess. 22. cap. 8, che non convenga celebrare la Messa col rispettivo linguaggio delle varie nazioni: „Etsi Missa ma- gnam Populi fidelis eruditionem contineat, non tamen expedire visum est Patribus, ut vulgari passim lingua celebretur“: ben prevedendo quel Sacro Congresso, che 1’ idiotismo medesimo variando colla diversita degli idiomi, lo spirito delle frasi liturgiche, e 1’ intelligenza vera dei Riti Sacri poteva divenir pericolosa alla purita ed unita della Dottrina Cat- tolica e dei suoi venerabili Dogrni. La dottrina necessaria alla morale del Popolo ed a portata della sua intelligenza e ritenuta essenzialmente nel saerosanto Vangelo: ed e per cio che il ricordato Pontefice Gio: VIII. inculca: „Evangelium la¬ hne legatur et postea slavonica lingua translatum in aures Populi latina verba non intelligentis annuntietur." Ma quando si tratta deli’ intera re- stante liturgia della Messa, non obbliga il Clero a recitarla in idioma slavonico per necessita permesso ma comanda invece, se al Clero piu aggrada di preferire la celebrazione latina: „Et si tibi placuerit, jubemus ut latine Missarum solemnia celebrentur." — Con pari spirito il Sinodo Tridentino, volendo mantenuta fermamente 1’ unita del linguaggio uni¬ versale liturgico, ordina, che il Popolo sia poi istruito dai parrochi con spiegativi sermoni dei Sacri Misteri: „Non tamen expedire visum est Patribus, ut vulgari passim lingua celebretur; mandat attamen Sancta Synodus, ut frequenter Pastores, inter missarum solemnia, ex iis quae 10 Fontes Liturgiae in Missa legantur, aliquid exponant, atque inter cactera Sanctissimi Missae Sacrifitii misterium aliquod declarent diebus praesertim Domi- nicis et Festis:“ La lingua slavonica tollerata per indulto andd infatti dappertutto cessando, a seconda che cessava 1’ ignoranza del Clero, unico motivo di necessita per cui lo si aveva permesso. Di mano in mano, che questi si erudiva nel Latino linguaggio, si abbandonava la tollerata e si repri- stinava di diritto la Liturgia universale Latina. Fu anzi dali’ undecimo Secolo, che il legato del Papa Alessandro K. convocati i Vescovi della Croazia e della Dalmazia, fece in Provinciale Concil. statuire il repri- stino della liturgia Latina: „Ne quis deinceps nisi latine, pulsa slavonica liturgia, Divina mysteria celebrare auderet. 11 E d’ allora che tutte le Chiese Cattedrali e Collegiate e quelle dellc principali Parrochie in Dalmazia ripristinarono e tuttavia servano la universal latina officiatura. Nei soli rudi lontani villaggi e negli in- ospiti scogli rimase 1’ uso del Glagolitico Messale, e per necessita sola vi si conserva, non gia per utilita del F^opolo, che punto non intende il Glagolitico, ma per addattarsi ali’ ignoranza di quei Villici Parrochi, ch’ essi pure appena lo sanno ben leggere, ma che non conoscono per difetto di educazione alcun altro erudimento di latino idioma. In moltissime Ville del Territorio di Sebenico, in tutti i Castelli di Trau, nella Chiesa dei Borghigiani di Žara, in piti villaggi di Arbe e da gran tempo abbandonata 1’ inutile liturgia glagolitica. Vi si celebra in Latino risservatta la lettura deli’ Epistola e del Vangelo in versione vernacola. In Lubenizze di questa stessa diocesi e da 20 anni che assen- tiente 1’ Ordinariato que’ tre officiatori celebrano et officiano in latino. Ovunque nei villaggi deli’ lsole tutte, quando il Parroco non conosee altro che il Glagolito, celebra in glagolito; ma se intende il latino celebra pure in latino. Anche in Unie villa di questa Diocesi si e ricercata al Vescovo la destinazione di un Parroco officiatore latino. Nella Citta di Segna, dove pure si attacca deli’ idea di privilegio alla liturgia illirica, e da qualche tempo, che quel Clero recita il matu- tino in latino idioma abbandonato il Glagolito, assenticnte ai desideri del Clero medo. quell’ 111. e Rever. Mons. Vescovo Gecich, verita che non pub mettersi in dubbio, checche voglia precariamente asserirsi in contrario. Tutto dunque dimostrache 1’ odierno suscitamento di alquanti I^opo- lari di Lussingrande nasce da solo spirito di opposizione, non di vantag- gio del Popolo. Ma sorprende poi 1’ erroneo assunto che imprendono di voler sostenere, che il Clero celebri in Glagolito e voler dimostrare, che non possa ne arbitrarsi dal Clero ne permettersi dal Vescovo 1’ idioma latino, a pretesto di Autorita mal intese e peggio applicate. Ma e ben nota la dottrina canonica che vieta 1’ immutazione dei Riti usitati, e 1’ arbitrio dei linguaggi vernacoli. Glagolito-Romanae XIX. s. 11 Ma altro e immutar le forme degli officj sacri, altro e immutare il Glagolito sebbene tollerato in linguaggio vernacolo, altro e poi immu¬ tare il Glagolito nell’ idioma latino. Quello e vietato, come io ebbi 1’ onore di riflettere, appunto perche si conservi possibilmente un’ unita direttrice e comune nei Riti e nell’ officiatura Sacra. Ci6 si pub osser- vare anche nella recente Bolla di Benedetto XIV „Demandatum coe- litus“; il quale coerente ai Precessori in essa citati prescrive: „cum vero aliqui pernitiosa libertate audent Missas incertis orationibus et pre- cibus slavo vulgari sermone conscriptis componere: cum hic abusus Ritum possit perturbare, praecipimus ut deinceps Ecclesiastici Slavo — Latinum Ritum profitentes, Missalia typis Congregationis propagandae fidei adhibere debeant et in poštenim nemo ex praedicto Clero orationes recitet non a sede Apostolica approbatas. 11 — Questo poi non solo e permesso, non solo e lecito, e anzi raccomandato; perche appunto collitna coli’ unita desiderata. „Et si tibi magis placet latina, quam Slavonica lingua missas audire, praecipimus ut lafine missarum solemnia cele- brentur“. Indi: „Hujusmodi (idest Glagolito) missali, nisi maluerint Latino, utantur." Queste sono le disposizioni dei Concilj, dei Ponteficj. Tutto giorno secondo le circostanze e gli assensi de’ Vescovi s’ immutd e s’ immuta 1’ officiatura Glagolitica, non gia nella vernacola che e vietata, ma nella Latina che e comandata. Certamenle ai sedicenti Procuratori di Life non dara 1’ animo di allegare nonche di fondamentare un solo caso, dove il Clero od i vescovi per immutare la liturgia glagolita nella Latina abbian avuto bisogno di ricercare dalla S. Sede quella facolta che e di certamente accordata e rimessa al loro arbitrio e, che fu ed e constan- temente esercitata. Le opinioni precarie di qualche singolo privato cedono ali’ auto- n'ta dei Verbi Ponteficj che si sono citati e che 1’ Ecco. Governo puo oculatamente riscontrare non solo nell’ erudito trattato „De Sacrificio Missae“ deli’ eruditissimo Pontefice Lambertini; ma nello stesso barba- rico Glagolitico Messale; e barbarico senza esitanza puo appelarsi per epiesta Provincia, dove il linguaggio ne e affatto esotico ed estraneo a lla popolar intelligenza, anzi alla maggior parte dei rozzi preti, che rozzamente ne balbutiscono la lettura. lo penso, che la Sapienza deli’ Ecco. C. R. Governo sia abbastanza Penetrata della verita preliminarmente preposta: quella : che 1’idioma glagolito fu in via dispensativa interinale accordato dalla S. Sede, attesa 1’assoluta imperizia degli officiatori deli’ universal idioma liturgico; che Per le stesse concessioni Ponteficie e tuftavia in arbitrio del Vescovo e del Clero la scelta di servirsi piuttosto del Messale latino, che del Glagolito ovunque lo vogliano: e che questa facolta fu esercitata e si esercita tuttavia in tutti i luoghi della Dalmazia litorale specialmente ed ‘nsulare, mentre dopo le Citta, nei Castelli, nei Villaggi medesimi si abbandonando il Glagolito ogni qualvolta si trovi un Parroco istrutto n el linguaggio latino, senza che il popolo abbiasi mai ideato di poter Getare al sacerdote la scelta della liturgia latina, che e 1’ universale della S. Chiesa, che e permessa e raccomandata dalla Chiesa medesima. 12 F o nte s Lit u rgiae Cio solo sarebbe bastevole a dimostrare 1’ assurda pretesa degli sconsigliati Ricorrenti, ed a rigettare le erronee mire di chi ama la scissura non 1’ edificazione del Popolo. lo tuttavia penetrato del piu deferente rispetto verso cotesto Ecco. Consesso, vado a soddisfare par- titamente ai singoli articoli delle rischiarazioni che mi sono lichiestc. Ad A). — Sottometto qui annesse le suppliche, che in Giugno deli’ anno passato mi furono fatte da tutto quel clero, eccettuato il solo prete Botterini (da cui voglia il cielo che non partisse il fomite della discordia) e dalla maggiorita assoluta degli abitanti di Lussingrande. Senza che mi dilunghi a ripeterle, in queste suppliche sono messe a gran giorno le cause che mi indussero ad assentire oretenus al desi- derio deli’ uno e degli altri 1’ uso del 1’ Offic. latina abbandonata la glagolita. Cosa vi perde il Popolo ? Forse 1’ intelligenza della liturgia Sacra ? Questa sarebbe una menzogna tropo notoria, — II Popolo non intende affatto il Glagolito. Tanto e cio vero che 1’ Epistola e 1’ Van- gelo dopo lette in glagolito dovettero sempre annunciarsi al Popolo in versione illirico — vernacola, senza la quale egli tanto avrebbe inteso il Vangelo Glagolito quanto intenderebbe 1’ Arabo o 1’ Irlandese. Dunque dove e 1’ utilita, che se ne debita dai ricorrenti ? Ma se v’ a parita di non intelligenza tra 1’ Glagolito ed il Latino, a che oggetto si vuol contendere al Clero la scelta della liturgia universale Latina, dove resti conservata al Popolo la versione vernacola deli’ Epistola e del Vangelo, come la si usava nel Glagolito? E dunque indifferente per 1’ utilita ed intelligenza del Popolo se si officii in Glagolito o in Latino. Ma cio non e poi indiferente pel Clero. Tutti quei Religiosi ebbero Peducazione latina, intendono pienamente il Latino. Il Glagolito lo sanno leggere appena, e lo intendono pochissimo; poiche lo si usitava nella sola officiatura e Messa Parrochiale di Festa. Gli insegnamenti Cate- chistichi, le Preči al letto dei moribondi, le benedizioni ed altro erano esercitate, come si fa tuttavia, nel linguaggio vernacolo, poiche altrimenti nessuno le intenderebbe nell’esotico Glagolito. Eccettuata la Parrochiale, tutte le altre messe si celebravano sempre e si celebrano in latino. Il matutino, i Vesperi e tutta 1’officiatura fu sempre recitata in latino; e quella che si balbutiva in glagolito di festa, doveva dai Religiosi nuovamente ripetersi in latino per non mancare ai doveri di coscienza, ai quali non si supplisce recitando macchinal- mente del le frasi che non si intendono. Mon basta; e da molto tempo che nelle festivita principali anche la messa parrochiale e 1’officiatura si celebrava in Latino e colla solen- nita del Canto Musicale. In conclusione non e appena oggi, ma e da varj anni, che gradatamente si abbandonava il Glagolito e si riprendeva il Latino fuori della Messa Parrochiale in ordinarie Festivita, e ’1 po¬ polo non si immagind di farne lagno; perche non era venuto in capo ad alcuni uomini inquieti di suscitarlo. Piu volte mi rappresentarono il Parroco, e capellani, e tutti i Sacerdoti che eglino non potevano in coscienza continuare, sebbene rara, 1’officiatura Glagolitica, perche non la intendevano fuori della semplice lettura, perche non neffurono istrutti, perche non sono al caso di istruirsene, se anche volessero, mancandovi Glagolito-Romanae XIX. s. 13 esperti maestri per insegnare questo esotico e obsoleto idioma, perche mancavano vari persino del Breviario usitato antico, poiche conie sta in fatto non e piu possibile acquistare delle copie, e ’I nuovo impresso essendo anche meno intelligibile, e molto diverso dali’antico non potrebbe usarsi in Coro senza la piu gran confusione fra gli stessi officiatori. Considerando adunque, che il Popolo non puo pretendere che si addatti Pofficiatura sacra a tutta sua intelligenza, che la Glagolita non era poi ne intesa ne intelligibile dal Popolo med 0 ; che la latina era pur a portata di essere intesa meglio della prima dagli abitanti, scienti in gran parte nell’ idioma italiano, e vari educati anche in Latino ; che la Latina era sollecitata da maggior numero degli abitanti, com’ e la classe marittima, popolatrice massima di quel Paese; ch’era sol¬ lecitata da tutto il Clero ; che il Clero non era al caso di continuare la disusantesi liturgia Glagolitica anche per mancanza di Breviarij e sopratutto che stante il deciso della Santa Congregazione del Concilio non solo non si doveva obbligarlo, ma neppure si poteva permettergli l’uso della non intesa officiatura Glagolitica, assentita a condizione espressa —■ „ut tamen linguam illiricam intelligant“ — per tutti questi epilogati motivi io mi credetti in facolta ed in dovere di permettere 1’officiatura latina anche di Festa, permesso ch’ e gia pronunciato dalla Sede Apostolica: „Missali hujusmodi, nisi maluerint Latino, utantur.“ Ad B). — Nella discussione preliminare e nella rissoluzione sul primo quesito e soddisfatto anche al secondo: dove esposi di aver assentito oretenus 1’immutazione deli’idioma Latino, perche idioma uni- versale della Chiesa; poiche universalmente repristinato in tutta quasi la Dalmazia, non esclusi molti' villaggi; e perche tale repristino e ri- nresso dai sommi Pontefici alla scelta spontanea dei Vescovi e dei Cleri rispettivi. Tuttavia dopo alcuni mesi dali’officiatura latina estesa anche alle Festivita, essendosi suscitato lo spirito di contrario partito, volli col niezzo del mio Nipote in Roma consultare su tale proposito la raggu- ardevole Figura del Ministro delle Cerimonie Ponteficie. Degni 1’ Ecco. Dicastero di osservare 1’ annesso di lui voto, che e perfettamente conforme a quanto sin qui mi diedi 1’ onore di dimo- strargli. Senonche il Nipote, inconsulto il mio voto, si penso di far 1'appresentare 1’ emmergenza a Sua Santita, da cui fu rimessa la Rimo- stranza per formale deliberazione alla Sacra Congregazione de Pro¬ paganda. Disapprovo questo passo, a cui, veneratore al par di ogni suddito delle leggi dello Stato, io avrei fatto precorrere il Sovrano assenso, come mi faro un dovere di subordinare alla Regia Maesta col rispet- tabile mezzo deli’Ecco. Governo 1’ atteso Pontificio Rescritto. Ad C e D). — La repristinata, riformata non gi&, officiatura latina e in corso dal mese di Giugno delFanno passato. Fu posta l’acquiscenza Per quattro e piu mesi successivi, sino a che i seminatori della zizzania sovvertirono alcune Famiglie piu rozze del popolo, con delle dicerie, Per quanto si črede, che non appartengono gia ne alla Religione, ne 14 Fontes Liturgia e al Culto, ma che abbarbagliando le menti meno avvedute, le indussero a sospettare nel generalizzamento deli’ officiatura Latina, percio che era sollecitata dalla classe marittima, un nrezzo di ambizione di questa classe per erigersi in corpo nobile e distinto dalla Congrega comune del Paese. E con qucste e simili chimere, che si suscitb la dissidenza, da chi trae sempre profitto dalla divisione de’ partiti; ed allor vidi compa- rirmi due tre Figure asserentisi Capi del Popolo ed instare che obblighi il Clero a riassumere 1’ uso della liturgia Glagolita. Con quello spirito di dolcezza e di carita, che conviene al mio Ministero, 6 cercato d’ illuminarli sull’ erroneita e nessuna ragionevolezza deli’ assunto, insinuando ad essi il rispetto amoroso pel Clero, e 1’ac- quiescenza sulle mie disposizioni, che tendevano anzi al nraggior culto di Dio, ed a maggior istruzione e spirituale vantaggio di tutti i miei Parrochiani che indistintamente interessavano le pastorali mie cure ; e mi esternai pure che sul proposito mi sarei prešo il pensiero di con- sultare occorrendo il Capo supremo della Chiesa. Non ebbi in seguito altre rinrostranze e mi fu di sorpresa veder dopo otto mesi raccorsi nel improvisa Vicinia, dove intervenuta la minor parte appena degli abitanti e dei Villici de’ prossimi pastoreci.i casali, alcuni promovitori riuscirono di farsi designare mandatarj ad lites, pello strano assunto di obbligare il Clero ad officiare a loro modo, ed il Vescovo a ritirarsi dal prestato assenso. A qual diritto, a quali oggetti di spirituale vantaggio, di pubblico riguardo appoggino costoro il loro assunto, a me non e noto. lo almeno non posso immaginare alcuno. Non diritto; perche i votanti nella vicinia, sebben abusati da pochi, constituiscono finalmente la minor parte degli abitanti. La maggior parte ed insieme la piu colta, la piu importante ai pubblici riguardi, come quella che colla navigazione e col comercio promosse e promuove 1’ incremento della Popolazione in quella isola prima inabitata e sempre infeconda, desidera e reclama con tutto il Clero 1’ Officiatura latina, come lo dimostrano le dinresse liste nominali. Non diritto; perche anche se aggisse la stessa maggiorita degli abitanti, questa potrebbe volere bensi, che si mantegano le funzioni convenute e consuete di Messe, Officj, Vesperi, Mortorj, Dottrine, per lo stabilimento, esercizio ed elemosina delle qua 1 i si e piu fiate litigato e transatto, ma non gia estendere questo diritto sino alle forme dei Riti e deli’ idioma della liturgia, oggetti di privativa ingerenza della Chiesa e dei Vescovi, sni quali non cadde mai transazione ne litiggio; sui quali non e lecito di convenire ne di transigere. Non spirituale vantaggio, ma danno invece; perchk nessuno dei Ricorrenti, nessuno del Paese intende il Glagolito; non lo intendono piu della sola lettura i Preti medesimi. Vi sono ali’ incontro molti abi¬ tanti educati che intendono il Latino; v’ e chi lo intende perfettamente e per scienza tutto il Clero; vi si conserva al Popolo, come nel Gla¬ golito cosi nel Latino, la versione vernacola deli’ Epistola e del Van- gelo, e tutte le preči ed istruzioni sempre pria usitate nel vernacolo 01 a g o I i t o - R o m a n a e XIX. s. 15 illirico, non gia in Olagolito. Dopo il represtino del Latino, nessuno puo negare alle mie testimonianze, ed alla notorieta, che la Chiesa e ora officiata con esemplare assiduita da tutti i Religiosi, ch’ e sempre frequentatissima, mentre ali’ Officiatura Glagolita per necessita interve- niva il solo Parroco d’ ordinario coi Capellani, costretti poi a ripet- terlo in latino; che tutti i religiosi, come lo confessarono a me stesso i Ricorrenti, ora con un zelo instancabile, che niente lascia da deside- rare si prestano e ali’ istruzione del Popolo ed ali’ assistenza degli infermi e dei moribondi. Per tutto cio io calcolo sulla governativa emminente prudenza deli’ Ecco. Dicastero, ch’egli, per pochi suscitati individui, insistenti per un linguaggio che non intendono, e che non promove, ma inceppa li vantaggi della spiritual edificazione, non vorra che sia violentata, contro la sanzion dei canoni, la coscienza di quel numeroso e morigerato Clero, portato lo scontentamento alla ben intenzionata maggiorita degli abitanti, ed umiliata la dignita del Vescovile ministero nelle dispo- sizioni che furono assentite, perche riconosciute opportune al Culto miglior della Chiesa ed a maggior spirituale edificazione del popolo; assensi che il Vescovo ha fondati sulla base inconcussa delle Sacre Costituzioni, e che attendono di piu a perfetta acquiscenza di tutti il Rescritto definitivo del Sommo Romano Pontefice. Cherso,- 14 luglio 1803. Francesco Pietro Raccamarich Vescovo di Ossero. Authenticum apud ludimagistrum sacerdotem Vincentium Scarpa Polae ; Salata, L’ antica diocesi di Ossero e la liturgia slava. App. I. 9. 1803, 15 Augusti, Lossini Maioris, Absoren. Maior pars parochianorum, ut adversariorum motivationes oppu- gnaret ac suae petitoni iam 18 Februarji eiusdem anni porrectae suffra- garet, Caes. Regio Gubernio Dalmatico pro raepristinatione liturgiae Gla- golito-Romanae memoriale porrigit: Ecc. reg. governo del regno! Li procuratori del comun di Lussin Grande, suffragati del decreto n. 4770 dattato 9 agosto corrente si onorano di rassegnare a questo ecc. c. r. governo le ulteriori rischiarative illustrazioni sul proprio pre- cendente ricorso n. 863. L’argomento, supra di cui versa, e grave. Non dovevano essi abbandonarlo massime dopo li tanti tentativi posti in opera dalli loro aversi in causa rev. pievano e capellani curati locali. 16 Fontes Lit ur g i ae Ella e verita: dacche eletto fu 1’attual rev. pievano Fedrigo, quella sfortunata popolazione non e piii in pace. Quattro dispendiosi litiggi promossi dalla novitosa sua direzione, ha dovuto il popolo medesimo sostenere. Questo e il quinto, ma insieme il piu importante ed il piu decisivo. Abusando egli degli ordini anche vocali del vescovo di Ossero, sovvertindo le antiche inveterate consuetudini, postergando la sempre cola osservata ecclesiastica disciplina, pregiudicando ne’ proprj speziosi privileggi 1’ illirica nazione, introdusse inopinatamente di solo suo in- debito arbitrio la liturgia latina sostituindola alla illirica, niente curando, che la popolazione, locale tutta illirica, avente juspatronato sulla paro- chiale, potrebbe dietro tale innovazione immantinente declinare da quella- divozione, che non ama novita, e che anzi vieppiii si rinvigorisce colla uniformita degli atti e colla osservanza del sempre praticato. Fino a tempi nostri dimostra 1’ eccl. storia, che tante e tante nazioni, anche le piu civilizzate, in vano tentarono di surrogare alla liturgia latina quelle della lingua respettivam.ente dominante. La santa sede e perfino 1’ autorita de’ concilj mai sempre vi si opposero, volendo, che in cio sempre sia osservato 1’ antico rituale latirfo. QuelIo pero che non ebbero e che non hanno giammai avuto le piu potenti e le piu civilizzate nazioni, 1’ illirica lo gode ab imme- morabili, e direi quasi contemporaneamente ali’ esistenza della chiesa cattolica, assisita dal dottor massimo san Girolamo, onore della dalmata nazione. Decorsero quattro secoli dacche n e 11 ’ isola di Cherso diocesi di Ossero la terra di Lossin Grande ha la propria parrocchia, erretta da que’ fedeli, sostenuta colle loro volontarie offerte, e percio graziati del juspatronato per la presentazione del pievano e capellani curati, come risulta dali’ allegato A. del primo ricorso. Da queIl’epoca in poi, come non conoscono li abitanti altra lingua che 1’ Illirica, uniformemente a tutti li villaggi della Dalmazia, cosi sempre in tutfe le sacre funzioni si mantenero 1’ illirica liturgia, sempre se la conservarono intatta que fedeli; sempre li pievani e ca- pclani pro tempore la osservarono. Era un vanto per li primi sacer- dati adetti a quella parochia di conservarla, ecittati anche dal vidno esempio della cattedrale insigne di Segna, a se non e uno sfreggio per una catedrale la salmodia e la messa in illirico, meno assai deve esserlo per una parrochiale di villaggio: anzi se singolare rendesi 1’ eccl. disciplina di una cattedrale non trovandosene altra nella Dal¬ mazia di simile rituale, non e poi disdicevole, se in un vellaggio della Dalmazia si conservi la lingua materna, simihnente a tutte le ville della Dalmazia. Si gloria la nazione illirica di veder glorificato dio signore nella propria lingua, e puo andar superba a confronto della stessa nazione italiana, che nella propria lingua un tanto non ha potuto conseguire. Ouesto freggio della sempre illustre dalmata nazione, autenticato in Lussin Grande dali’ uso inveterato di circa cinque secoli, ha voluto ex abrupto toglierlo il locale pievano, favorito dagli altri capellani curati. Non poteva farlo per molte ragioni: GI ago I i t o - Ro m an ae XIX. s. 17 1. Perche la liturgia illirica e spezioso privileggio della nazione. Partono li privileggi dalle autorita immediatamenle superiori; e quindi questo non puo dirsi che sancito dalla santa sede, e crismato dal regio exequatur per 1’ esercizio; ma li sacerdoti adetti alla chiesa par- rochiale di Lussin Grande senza espresso assenso della santa sede, senza permesso delle autorita civili della Dalmazia, senza placet regio, e contro I’ aspettazione di tutto quel popolo vollero sostituire la latina liturgia; dunque il pievano locale e li locali capellani curati, anullando la vetusta eccl. disciplina di Lussin Grande, ferivano li diritti della santa sede, attentarono offese al regio trono, trascurarono 1’ auttorita guberniale, e conculcar vollero li diritti di una intera popolazione, avente purjus- patronato su quella chiesa. 2. Perche in si fatta materia oltre le autorita de’ santi padri, rap- portate nel ricorso n. 863 sub. J. et K. si aggiunge il detto del canonista Fleury instit. canonici juriš pars II cap. II. de divino officio §. IV. In cantando officio publico, sequenda est observantia ecclesie, in qua can- tatur; ed inoltre anche 1’ altro detto del canonista A. Rieger part. III. cap. XLI. §. 806: ln recitando officio teneri debet forma et ritus novi breviarii romani, a qua obligatione illi solum excipiuntur, qui ex insti- tutione a s. sede apost. adprobata vel consuetudine ducentos annos superante in ritibus suis diversis sustinentur; ma la consuetudine di Lussin Grande per la liturgia illirica e autenticata da quattrocento e piu anni; dunque non poteva esser invertita dal pievano e capellani curati, sia perche non si possono togliere le inveterate consuetudini, sia per attendere al detto di s. Ambrosio riferto da’ s. Agostino: Ad quam forte ecclesiam veneris, ejus morem serva, si cuiquam non vis esse scandalo, nec quemqam tibi. 3. Perche la veneta legislazione sub M. gelosa di far mantenere la sempre stillata litturgia alla popolazione, non ammette ricorsi alla S- sede, che la possano alterare senza il preventivo assenso deli’ eccel. senato; questa legge e vigente, ed in luogo del senato veneto vi si •'icerca 1’ autorita guberniale, rientrata per ci6 che riguarda la Dalmazia ne’ di lui diritti; ma il pievano locale e li locali capellani curati, erri- gendosi sopra 1’ autorita guberniale, e contraoperando la sistematica legge veneta vigenti sub M. diversificarono di lor arbitrio 1’antica liturgia 'n Lussin Grande; dunque la violazione della legge, 1’ abuso deli’ au¬ torita, la conculcazione de’ diritti del popolo costituindo 1’ azione in- debita, ne diinostra la giustizia del repristino. 4. Perche nel giorno 17 gennajo 1785 fu eletto per pievano di Lussin Grande l’ attual rev. don Giov. Fedrigo dietro la presentazione di quel popolo juspatrono, e consta dali’ allegato H in fine, ch’ egli stesso sig. pievano nel giorno 20 gen. deli’ anno medesimo confermo, ratiffico, approvo il concordio fatto nell’ anno 1784 tra il popolo e Oue’ sacerdoti ut sub H. Questo concordio o sia convenzione decre- tata dallo stesso illustr. e rev. Mons. Vescovo, diinostra nell’ articolo XI, che „tutte funzioni della chiesa, di messe, esposizioni, offizj, mortorj, v esperi, dottrine, rosarj, cattechismi, benedizioni, scongiuri de’nembi e d insetti, amministrazione de sacramenti, assistenza alli nroribondi, ed JELIČ, FONTES, Pars III. 2 18 Fontes Liturgiae ogni altra non nominata ne annessa e compresa nella cura deli’ anime, dovranno farsi ed esequirsi da tutti li sette benefiziati secondo 1’ inve- terata consuetudine, che dovra inviolabilmente osservarsi per senipre 11 ; ma questa consuetudine inveterata, oltre 1’ esercicio di tutte quelle fun- zioni annesse alla cura deli’ anime, include anche il modo e rituale deli’ esercizio in lingua illirica, ab inunemorabili sempre usata; dunque non potevano li beneficiati e meno il pievano, tutti contro il fatto pro- prio, alterare in parte minima quella consuetudine, e se possono farlo nel punto del rituale, ch’ e una delle qualita caratteristiche della inve¬ terata consuetudine, preša per norma nella convenzione sub A, potranno anche o diminuir le funzioni solite o sostituirne altre a capriccio, e mancando alla propria firma il proprio obbligo, distruggere il concordio H, e scandallizzare a proprio talento quella divota popolazione amante de suoi usi e contenta di cantare colli religiosi in propria materna lingua le lodi dovute a dio degli eserciti; cio e assurdo in ragione, in buona politica, in fatto di religione; dunque il ripristino della liturgia illirica e della illirica salmodia e giustissimo. 5. Perche se 1’ articolo medesimo XI. della citata convenzione non contemplasse la lingua illirica, egli sarebbe un articolo ozioso, mentre ennumerarebbe soltanto li doveri di un curato, il quale per esercitarli non ha bisogno di prometerne 1’ adenipimento con apposita conven¬ zione, dipendendo 1’ esercizio dalla mansione di curato ; ma intanto li si ennumero per ripeter 1’ inveterata consuetudine, che include I’ esser- cizio in illirico idioma; dunque non potevasi far innovazione di lingua, d’ idioma, questa formando parte integrante della consuetudine invio- labile. 6. Anche la vicinia della popolazione dimostra, che da 193 per- sone, delle quali fu composta, 156 vogliono il repristino della liturgia illirica, scontenti essendo della latina, e dieciotto soltanto vi si opposero, 19 altri essendo indiferenti, ma la massa di una popolazione per li stessi principj di ben intesa politica, massime in fatto di religione, non puo esser scontentata; dunque il repristino della liturgia illirica e nec- cessario. 7. Perche lo zelo senipre comendabile del mons. vescovo locale non solo si spiego di non aver assentita ed accordata la surrogazione della liturgia latina ali’ antica illirica sempre vigente in Lussin Grande, dicendo anzi di aver soltanto accordato vocalmente, che que’ benefiziati dicano le messe loro particolari basse ne’giorni feriali in latino; ferma la liturgia illirica ne’ giorni festivi e nelle funzioni ecclesiastiche conie dali’allegato Q; e da quello poi R. risulta vieppiii un tanto, anzi la real dispiacenza di quel prelato per la dissenzione insorta tra quel popolo di Lussin e li locali benefiziati; dunque, sempre piu dimo- strandosi 1’ arbitrio di que’ benefiziati, la voce dello stesso pastore autentica sempre piu (se vi fosse di bisogno) la domanda del repristino della liturgia illirica. 8. Pdrche in fatto di esterna disciplina eccl. e segnatamente di liturgia, che marca decoroso privilegio e contentamento pieno di na- zione, non potrebbe far innovazione neppur 1’ episcopale autorita, e Glagolito.-Romanae XIX. s. 19 nemeno la santa sede in alieno stato senza il regio placet, che autentichi V esercizio, cosi esigendo le massime di diritto puhlico. A queste ragioni, che dimostrano 1’ importanza deli’ argomento, e che convalidano la giustizia della domanda di una popolazione lesa ne’ suoi piu delicati e piu sacri diritti vorrebbero contradirvi li benefiziati con alcuni. pretesti, li quali non potendo snervare la solidita delli motivi del popolo ricorrente, si rivertono anzi contro li medesimi op- ponenti. Se vantar si vogliono, che il glagolito non viene ben letto ne inteso dalli benefiziati ne dal popolo, dir forse voranno che intendono meglio e gli uni e gli altri il Jatino? L’ illirico idioma e il dialetto della popolazione: li benefiziati da 30 o 40 anni sempre essercitano la liturgia illirica; corae dunque essi dopo tanto tempo di esercizio allegar possono francanrente 1’ ignoranza propria, occultata per tanti anni di esercizio, e come la generale voce del popolo, che li segue nella liturgia col proprio canto, puo esser in si fatto modo offesa? Ma se 1’ esercizio almeno cosi continuato non ha pošto questi benefiziati al fatto delle debite cognizioni, come da un ali’ altro mo- mento divennero tanto dotti, che conoscono la forastiera lingua latina, non sapendo ne conoscendo ex confessis la propria materna esercitata pur da tanti anni, quanti contano respettivamente di esser ascritti nella eccl. gierachia? Se questi fossero li tempi del santo Paolo, egli colla evangelica sincerita ripetterebbe loro: quid dicarn vobis? Laudo vos in hoc non laudo; ma la popolazione ricorrente, piena di rispettoso ossequio al sacro loro carattere sacerdotale, li remette soltanto ali’ os- servanza di quello, che si stilla in Segna. Quella insigne cattedrale, freggio e decoro di tutta la illirica na- zione, e pur fornita di eruditissimi e sapienti sacerdoti, versati nelle lingue piu forastiere, nelle scienze piu profonde, ma gelosa del proprio rituale, altra liturgia non conosce che la illirica, ne admette nel suo gremio per canonici que’ forastieri, che dopo tre mesi non apprendono la liturgia illirica. Non e dunque indecoroso il lodar dio nella lingua illirica. Lo fanno li sapienti, lo fanno li esteri dedicati che siano alla cattedrale di Segna, molto piu far lo possono li naturalizzati di Lussin Grande e segnatamente dopo di averlo esercitato per tanti anni. La mancanza poi asserta de’ libri della lingua illirica, la mancanza de breviarj, missali, diviene esagerazione, che al cospetto delle eniiun- ziate ragioni e del confronto della cattedrale di Segna, resta convinta. La sostituzione e facile a quelli di Lussin, come riesce facile a quelli di Segna. Finalmente si vantano, che la liturgia illirica ha alcune dissonanža colla vera ed esatta salmodia; ma senza ripetere 1’ esempio della cat¬ tedrale di Segna ponderi 1’ ecc. c. r. governo al fatto del monastero de’ padri di s. Giovanni di questa capitale. L’ erudito e sapiente attual padre provinciale Micaglievich, maestro della lingua italiana e latina, confessor italiano delle monache e di tanti altri abitanti deli’ uno e deli’ altro sesso, si gloria pur della illirica liturgia, *2 20 Fontes Liturgiae salmeggia cogli altri padri in glagolito, celebra la messa conventuale in illirico, e perfino con armoniosi concenti ridusse cantabile con istru- menti di corda e di fiato nelle piu solenni eccl. funzioni la liturgia illirica. Nella capitale da un corpo regolare si esercita pur con tanto decoro la liturgia e la salmodia illirica, e non vi sono incongruenze, e come dunque le si trovaranno in una villa della Dalmazia da pochi benefiziati ? Non sapendo per ultimo ove rifugiarsi que’ rev. benefiziati, sparger intesero šemi d’ irregolarita alla vicinia sub O. del primo ricorso, a motivo che furono antmessi alla ballottazione anche figli di famiglia; e vollere anche intimorire li procuratori ricorrenti colli affettati altrui pro¬ testi, che si leggono nell’ atto notarile sub S. Li ricorrenti non curarono quel protesto. Sono garantih abbastanza dalla vicinia sub O. Nessuno vi contrastč la sua legittimita. L’ allegato T. finalmente tratto dalli registri di questa popolazione, comprova sull’ appoggio di terminazioni ex venete generalizie, che negli affari di chiesa e scuole laiche tutti li confrati devono esser antmessi alla ballottazione: e pertanto se alcuni figli di famiglia alla vicinia furono ammessi, questi erano e sono confrati, capaci cioe di voto nelle scuole e per gl’ interessi della chiesa. Riasunte cosi, e cosi nteglio esplicate tutte le validissime ragioni della troppo angustiata popolazione di Lussin Grande, li di lei procu¬ ratori divotamente instano, che per decoro della nazione dalmata, per contener il fervore della religione, per tante viste di stretta giustizia, di publico ed eccl. diritto; ed in consonanza ali’ antica consuetudine sia a tutto quel popolo restituita la liturgia illirica nel modo e forma dap- prima usitata, onde tranquillizzate le loro coscienze, ridonata la loro pace, possano anche que’ abitanti seguir colla loro voce la salmodia di benefiziati a sempre maggior onore di dio. Žara li 15 agosto 1803. Rad Jugosl. Akademije, LVII, 167 ss. 10. 1803, 23 Augusti, Jadrne. C. R. Guberniunt Dalmaticum introductionem linguae Latinae abolita Glagolitica in Missae celebratione salvo tamen usti linguae vul- garis in omnibus aliis functionibus in parochia Lossini Maioris peractam ratificat. Nr. 5266. Alla c. r. direzione deli’ isole di Ghtarnero. Si sono preši dal governo in accurato esame i ricorsi per un canto prodotti dai procuratori ad lites eletti nella vicinia di Lussin Grande tenuta li 3 febraro decorso, e per 1’ altro da tutto quel clero unito a 208 abitanti capi di famiglia in proposito deli’ idioma lahno Glagolito-Romanae XIX. s. 21 esteso alla celebrazione della messa parochiale e dei divini ufficj, di cui si vuole la proscrizione dai primi col ripristino deli’ illirico glago- lito dimesso da un’ anno addietro, e la continuazione dai secondi come piu addattato ali’ intelligenza del clero e della maggior parte degli abbitanti, e piti edificante per il culto sacro in confronto deli’ idioma glagolito, estraneo, tolerato soltanto dalla chiesa e non inteso da alcuna classe di quella popolazione. Dal confronto delle ragioni respettivamente addotte, dal rapporto 16 luglio di essa c. r. direzione, e dalle riputate informazioni offerte pure dal reverendissimo monsignor vescovo dioce- sano, il governo giunse a conoscere, che non e attendibile il voto, che apparisce emmesso per il repristino della glagolita liturgia nella citata vicinia dalla maggiorita di 156 fra i 172 intervenuti votanti, essendosi rilevato da esso direttore il tumultuario amutinamento e spirito di partito, che vi ebbe luogo, e che non solo soggeziono la liberta d’ intervento e di voto di molti capi di famiglia e admise rnolti individui non aventi voce attiva, ma costrinse perfino il delegatovi preside c. r. giudice di pace di ritirarsi dalla vicinia, sicche negli atti non vi comparisce la presidial sua firma, e neppure quella di alcun capo del popolo; motivi tutti, che inducono una nullita di diritto e di fatto nella vicinia mede- sima e nel derivativo mandato dei procuratori ricorrenti. Che piu di 50 di quelli stessi individui intervenuti alla vicinia firmarono poi il ricorso per preservazione deli’ officiatura latina. Che il diritto juspa- tronale del popolo sulla chiesa, e quello di nomina del parroco e curati, derivante dalla vescovile concessione 1504, non puo estendersi ali’ erronca pretesa influenza sui riti sacri e sull’ idioma deli’ officiatura divina riservata ali’ ecclesiastico ministero, e cio neppure a pretesto della Convenzione 1784, 27 maržo, dove si transige sulla qualita, numero, luogo e tempo delle funzioni incombenti al clero secondo 1’ antica consuetudine, non gia sui riti ed idioma di essi, su i quali non e lecito di transigere. Che quel Clero, educato al linguaggio Iatino, celebro da molto tempo anche per 1’ inanzi le messe ordinarie ed ufficj in questo idioma, e cosi pure in parecchie festivita solenni la stessa messa parochiale senza lagno di sorte. Che per la disposizione della Bolla di Urbano Vlil vigente nello stato, non senza sovrano concorso, Fu in arbitrio imediate del clero la scelta di servirsi, quando voglia, piuttosto del Iatino che del glagolito messale, accordato soltanto per privilegio di toleranza, dove il clero non fosse istrutto deli’ idioma Iatino. Che le autorita allegate dai procuratori ad lites non derogano alla bolla citata, ma vi si conformano in cio che vietano 1’ uso di imu- tare il glagolito approvato in altri idiomi vernacoli, non gia nell’ idioma Iatino generalmente dalla chiesa preferito e prescritto. Che nella massima parte della Dalmazia vige 1’ officiatura latina, abbandonandosi tutto giorno col fatto 1’ illirica glagolita, dove i sacerdoti siano capaci della latina, senza che percio occorra, stante appunto la bolla citata, alcun nuovo pontificio assenso. Che 1’ idioma glagolito, affatto diverso dai dia- letti illirici della Dalmazia, non e, punto accessibile ali’ intelligenza degli abitanti di Lussin, come lo prova la necessita che vi era di anunciargli 1’ epistola, il vangelo, 1’ istruzioni cathechistiche, le benedizioni, gli 22 Fontes Liturgiae esorcismi e tutte le altre pubbliche preči in versione illirico — vernacola; cio che tuttavia si continua dopo ripresa pure 1’ officiatura latina, sicche niente vien tolto ali’ intelligenza ed edificazione del popolo per 1’ abban- dono del glagolitico linguaggio. Essendo quindi la liturgia latina conforme al voto della maggio- rita assoluta degli abitanti al desiderio di tutto il clero, al consentimento deli’ ordinario permessa non solo ma preferibilmente raccomandata dalla chiesa, usitata in tutti i paesi civilizzati della provincia e in molti suoi villaggi, et attestandosi dal reverendissimo vescovo il nraggior aumento di devozione, che ne va risultando al culto per la frequenza e decoro deli’ officiatura ecclesiastica, e di edificazione al popolo per il rianinrato zelo, onde si presta il clero ad assistere i suoi infermi, ed a propa- gare 1’ istruzione del dogma e della morale cristiana: il governo non trova alcun fondato motivo per impedire la lecita ed utile liturgia mede- sima, ne per violentare le timorate coscienze di quei religiosi alla rias- sunzione deli’ intermesso glagolitico idioma mali’ inteso da essi mede- simi e niente accessibile al popolo, a cui restano sempre conservate le vernacole usitate versioni, cioe 1’ epistola, il vangeli, le litanie, le preči delle esposizioni, delle processioni, le benedizioni deli’ acque, gl’ esorcismi, I’ amministrazione dei sacramenti, le lezioni degli ufficj solenni della settimana santa, dei morti, del santo natale, della pasqua, le preči deli’ accompagnamento dei decessi e deli’ esequie, come ebbero ad espressamente dichiarare il procuratore delli ecclesiastici non che il signor Filippo Ragusin procuratore di quel četo marittimo con loro specifica dichiarazione 13 agosto al numero 5051. Essa c. r. direzione si dia dunque il merito di far noto il preselite deliberato alle parti contendenti e a chi spetta, e di comunicarlo, in copia al reverendissimo prelato, interessandolo a prestarsi coli’ accredi- tata sua pieta e zelo per illuminare gli animi mal disposti, e per distorli colla via pure del convincimento dal vano spirito di contenzione, da cui sembra unicamente originata 1’ insorta intestina dissidenza, ma che e sempre uno scandalo implausibile, dove si estenda sino agli eminenti e delicati oggetti di religione e di culto. P. conte di Goes. Dal consiglio deli’ i. r. governo della Dalmazia. Žara li 23. agosto 1803. cav. de Rehlr. A tergo : Dali’ imperial r. governo della Dalmazia alla c. r. dire¬ zione della’ isole di Quarnero in Cherso ex officio. Authenticum apud ludimagistrum sacerdotem Vincentium Scarpa Polae; Ljubič, Borba za glagolici! na Lošinju, Rad Jugosl Akad. LV1I p. 174 ss.; Salata, L’ antica diocesi di Ossero etc. App. IL Glagolito-Romanae XIX. s. 23 11. 1803, 20 Septembris, Veglae. Episcopus Veglensis Joannes Antonius Sintič ad supplicationem Capitanei Lossinianensis Antonii Ragusini, ut pro raepristinatione liturgiae Glagolito-Romanae apud Dominium Austriacum Vindobonae intercedat, hisce respondet: Signor capitano stimatissimo. Di buon grado mi sono assunto 1’ impegno di cooperare alla tranquillita di quel popolo, perche son persvaso in coscienza della giustizia di sue ricerche. Abbiamo pero da lottare con forti nemici, vescovo, direttore, governo. O sua maesta richiama a se la causa, o delega la commissione, cd allora si puo sperare un esito favorevole e-felice. Si ricercano due commissarii, vescovo di Segna e di Veglia; da questo solo lei argomenti, quanto importi a non far sapere il maneggio di Veglia a favore dei Lossignani. 11 procuratore in Vienna e un ecclesiastico, uomo capace, attivo, e molto ben inteso da sua maesta. Cio non ostante io non so cosa si possa temere, o che si possa sperare. Io mi lusingo bene sotto la protezione di un sovrano, che anra i suoi sudditi, e che li vuol tranquilli. Dal canto mio non ommettero tutto cio, che potra confluire ad una buona riuscita. Lo faccio per genio per i nriei Lossignani, dai quali mi vanto di trar 1'origine; lo faccio con cuore, perche gli avversarii sono potenti; se restero per- dente vi vorra pazienza, avro lotato contro tutto cio, che puo dare di grande la Dalmazia. Dovro far copiare moltissime carte, ma con piu decenza, perche devono presentarsi al sovrano. Tralasciero il voto del vicario Milanes per vedute politiche. Sia certo del mio impegno, ed assicuri gli altri conrpagni. Sono con vera stinra. Li 20 settembre 1803. Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 177 s. 12. 1803, 30 Septembri, Lossini Maioris, Absoren. Maior pars parochianorum Lossini Maioris pro raepristinatione li¬ turgiae Glagolito-Romane et contra decretuin 23. Augusti 1803(Cfr.N. 10) Imperatori ac Regi supplices praeces porrigit: Maesta sagratissima. Fino dalla prima istituzione della parochiale chiesa di Lossin Grande il paroco e i sacerdoti successivamente ad essa ascritti si sono addetti alla liturgia illirica, che sebbene sia differente in parte dal linguaggio del paese, pure per la continuata pratica non e del tutto ignota a questa suddita rispettosa popolazione. Lo spirito di novita, fatalmente insinuatosi i tutti i četi anche piu rispettabili, non risparmio il venerando clero di Lossin Grande, talche nell’ anno decorso introdusse egli di suo arbitrio la liturgia latina coli’ abolizione della glagolitica, restando il popolo tutto, dal di cui voto sono i sacerdoti ascritti al servizio della chiesa, confuso e sen- sibilmente penetrato. 24 Font es Liturgiae Si scosse il popolo, e col mezzo de suoi rapresentanti cerco dalle autorita costituite la restituzione della sua liturgia che non puo aver cangiatnento in una chiesa senza 1’ approvazione della suprema autorita ecclesiastica col consenso ed annuenza del sovrano imperante. Varii furono i ricorsi d’ ambe le parti e ali’ autoritžk vescovile ed al governo di Žara; ma un popolo idiota non sostenuto e balbuziente deve soconrbere ali’ eloquenza d’ un clero unito ad alcuni pochi, che san firmare il loro nome, e che per conseguenza impongono col loro credito. Manumesse tutte le convenzioni fatte fra il venerabile clero ed il popolo, ineseguiti i contratti, interpretati a mal senso tutti i passi fatti dai rapresentanti, dichiarite illegitime le vicinie, addossata la faccia di violenza in una publica ballottazione, riporto il clero un decreto dal superiore dicastero, la di cui autorita siccome venera questa suddita popolazione, cosi in attestato di rispettoso riguardo non ardisce di fare sopra lo stesso decreto le piti giuste riflessioni. Alla cristiana pieta ed alla giustizia della maesta vostra augustis- sima ricorre non la maggior ma la massima parte de suoi sudditi e vassali di Lossin Grande per implorare dali’ autorita sua sovrana la ma- nutenzione de suoi privileggi, e specialmente di un priveleggio, che onora la dalmata nazione, conservando la sua antica ne mai interotta glagolitica liturgia. E un inganno potente, maesta augustissima, 1’ asserzione, che i sacerdoti intendano piu il latino che il glagolitico; e posti ad una prova, risultarebbe, che i capellani presenti o non intendano ne 1’ uno ne 1’ altro ma che in fatto dovrebbero intendere il glagolitico e per la pratica e per 1’ analogia che ha colla lingua dalmata che parlano. Che riescano piu decorose le funzioni latine che le glagolitiche non sa questo popolo ottuso conoscere la differenza, perche 1’illumi- nazione šara la stessa, istessi gli aredi sagri; la differenza sola consi- stera, che il clero cantera da se le lodi del signore, ma non eccheg- giera la chiesa delle voci del popolo e di tanti bambini, le orazioni dei quali e 1’ armonioso concento sono forse piu grati al cospetto di¬ vino di quello che un salmo cantato sulla misura del canto gregoriano. Non permette il ristretto ambito di un rispettoso memoriale diretto alla sovrana maesta il dire tutte le ragioni, che muovono il popolo vessato di Lossin Grande a sostenere 1’ antica consuetudine della sua chiesa; ne čreda la maesta vostra, che un puntiglio ne sia la sorgente, ma il puro zelo della religione e il desiderio di continuar come per il passato a cantar le lodi di dio nel suo tempio, anima questi sudditi fedelissimi ad implorare un riparo dalla giustizia e religiosa pieta del loro adorato monarca. E perche credono esser gravati dal decreto del superiore dicastero di Žara, sommessi implorano col mezzo de suoi rapresentanti sotto- scritti o di esser giudicati a Vienna da una commissione ecclesiastica, al quall’ effetto supplicano la so.vrana licenza per poter spedire al trono augusto due individui ellegibili dal popolo, o se meglio credesse la clemenza di vostra maesta implorano uno o due comissarii del numero Glagolito-Romanae XIX. s, 25 dei prelati, i quali portandosi sopra luogo, giudicassero deffinitivamente cio che crederanno meglio convenire per il ben spirituale di questa popolazione, che si assogetta di buon grado di supplire a tutte le spese della implorata comissione. Ardisce questo popolo di riflettere a vostra maesta, che i due ve- scovi vicini di Segtia e di Veglia, noti per la loro prudenza, virtu e perizia delle cose ecclesiastiche, potrebbero cooperare alla quiete di una popolazione, la quale lodando dio signore nella sua lingua illirica, sapra mandar al cielo i piu fervidi voti per la preservazione del piu giusto e pio tra i sovrani, e per la perenne felicita deli’ augustissima časa d’Austria. Lossin Grande li 30 settembre 1803. Umiliss. divotiss. ubi- dientiss. sudditi e vassali: Filippo Petrina giudice comitativo, capo popolo e procuratore. Capitan Antonio Ragusin procuratore. Martino Botterini nodaro publico e giurato mi sottoscrivo per An¬ tonio Budinich q. Martin e Zuane Bellanich q. Znane procuratori per non saper loro scrivere. Rad Jugoslav. Akademije, LV1I, 178 ss. 13. 1803, 12 Odobri, Segnae. Episčopus Segnensis et Moduscensis Joannes Baptista Jesic publico edicto falsam assertionem cleri Lossini Maioris refutat. Joannes Baptista Jesich, divina providentia canonice unitarum segniensis ac modrussiensis seu corbaviensis episcopus, sacrae caesaree et regiae apostolicae maiestatis consiliarius etc. Eo intellecto, quod Lussinii magni insulae et dioecesis Abserensis sinus flanatici oppidi clerus sermonem, quo ab immemorabili in psal- niodia, liturgiaque in vim privilegiorum a sede apostolica, signanter Inno- centio IV nationi iliricae concessorum utebatur, deseruisset, ac latinum assumpsisset, propterea quod cathedrale capitulum nostrum segniense idipsum fecisset: erroneum huncce rumorem pro officii nostri exigen- tiam dissipare volentes, hisce testatum facimus, in cattedrali ecclesia nostra segniensi, ab eiusmodi capitulo cum psalniodia tuni liturgica omniaque divina officia ac publica cum administratione sacramentorum preces omni tempore idiomate illirico peractas fuisse, atque in praesens anrussim observari; et quidem ita ut ad canonicatunr promoti trimestri e suo in capitulum ingressu intervallo, glagolismum condiscere sub amissione proventuum teneantur. Testamur praeterea: praedecessores nostros segnienses et modrussienses episcopos, quos inter principem locum Joannes de Dominis anno 1527 et Joannes Baptista Agatich anno 1624, ad cujus preces impensis sacrae congregationis libri liturgici ■llirici recusi fuere, tenere dignoscuntur, in conservando liturgico isto privilegiali idiomate totos incubuisse, ac moderni domini episcopi abse- fensis Rakamarichi praedecessorem doctissinrum Caramanum, subin Jader- hniun archiepiscopum, nrissale illiricum multa cura reimprimi curasse, 26 Fontes Liturgiae ipsosque romanos pontifices omni aetate, novissime vero sanctae me- moriae Pium VI., in recudendo breviario illirico magnam aeris summarn erogasse. Fatemur tandem, nullum episcopum minus vero subordinatum clerurn idioma liturgicum, ab apostolica sede sancitum ac inveterato conservatum, usu tollere aliudque substituere posse. Datum Segniae e'x curia nostra episcopali hac die 12 mensis Octobris anno 1803. Joannes Baptista episcopus qui supra. Ad mandatum illustrissimi ac reveren- dissimi patris domini episcopi Stanislaus Otaif. Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 179 s. 14. 1803, 5 Decembri — 1804, 10 Febmarii, Vindobonae. In Supremo Consilio Imperali Vindobonensi resolutio facta est de restituenda liturgia Glagolito-Romana Lossini Maioris; decretumque universale emanatur, quo cuncta ad statum anni 1796 in rebus eccle- siasticis et liturgicis reponantur; et nulla in posterum immutatio absque imperiali decreto fiat. Fersona confidentialis Segnensi episcopo Ioanni Baptistae Jesic 15. Decembris 1803 significat: „Res Lossiniensium ita dirigitur, ut decretum universale emanatum sit, quo cuncta ad statum anni 1796 in rebus ecclesiasticis et liturgicis usitatum reponantur, et nulla in posterum absque supremo suae maje- statis decreto fiat immutatio; idque ideo, quia R. S. secus renr hanc ad gubernium pro informatione remittere debuisset: et cum illud contra- rium jam dedisset decretum, opinionem actu suam alterare, et huic etiam directe contrariari non potuisset. Haec sub rosa et tui solius gratia fieri capias.“ Die vero 10. Februarii 1804 iterum: „Resolutio circa Lossinienses jam emanavit. Sed instantia, quam dr. tit. episcopi Vegliensls nomine illoruin extendit, alicubi deperiit. Hinc sua excellentia valde cupit, ut copiam hujus documenti quanto- cyus habeat; quod, obtento gubernii Jadertini supra jam emanatam resolutionem altissimam responso, usum illius necessarium forte habere posset. Informationem autem cum nobis jam prae manibus habet, ideoque haec minime postulatur.“ Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 181 s. 15. 1804, 16 Aprilis, Veglae. Episcopus Veglensis Joannes Antonius Sintič Lossinenses mediante Antonio Ragusino eorum causam de liturgia glagolito-Romana Vindobonae agitari certiores reddit, animadvertens: „L’osso e duro; tutto quello, che pub dare di piu grande in autorita, di piu forte in potenza la Dalmazia, 1’ abbiamo controdi noi“; sed Glagolito-Romanae XIX. s. 27 iustitam Dei potentiorem esse. „Si tranquillizzino tutti, e dai dati continui, che io ho da Vienna e da altri luoghi scometterei tutto il mio, che noi saremo vincitori. Lascino, che gli avversarii si inaneggino a loro posta; vedranno, che non sempre val la cabala in confronto alla giustizia.“ Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 181. lč. 1804, 29 Septembris, Romae. S. Congregatio Propagandae fidei episcopo Absarensi Francisco Petro Rakamarič, negligentiam liturgiae Glagolito-Romanae in diocesi Absorensi redarguendo, ut de eiusdem statu referat ae omnibus viribus ad restitutionem in pristinum vigorem ac eiusdem ad Nationis Slavicae honorem et Ecclesiae Catholicae utilitatem incumbat, iubet. lllustrissimo e Reverendissimo Signore ! Essendo giunto a notizia di questa S. Congregazione, che in codesta Sua Diocesi si trascuri dagli Ecclesiastici di Rito Slavo-Latino nelle Messe e nei divini Uffizi 1’ uso deli’ idioma Slavo letterale stampato nel carattere Geronimiano: ed essendo a carico della medesima S. Con¬ gregazione, che si preše tanta cura e sollecitudine per la stampa dei Messali e Breviarii in detto idioma e carattere, d’ invigilare perche si conservi' un Rito, che fu di tanto vantaggio alla Cattolica Religione, perche 1’ eresie del secolo XVI non penetrassero in codeste regioni; a rinvigorire 1’ osservanza, s’ indirizza con fiducia a Vostra Signoria, Perche raddopiando il lodato suo zelo, attentamente veda, se si osservi da tutti cio, che la S. M. di Benedetto XIV prescrisse nella sua Costi- tuzione Ex Pastorali del 1754: della quale ad ogni buon fine Le accludo copia in istampa. Sara poi della Sua sollecitudine per la conservazione del Rito Slavo-Latino il rendere istruita questa S. Congregazione del presente stato di detto Rito, e di cio che possa farsi per rinvigorirlo, °nde si conservi e mantenga ad onore della Nazione ed a vantaggio della nostra Santa Religione. Tanto mi riprometto dalla pastorale vigi- lenza di Vostra Signoria, e per fine prego il Signore Dio che lunga- •nente La conservi, e La prosperi. Roma dalla Propaganda 29. Settembre 1804. di Vostra Signoria Come fratello Affmmo. S. Cardinale Borgia Prefetto Domenico Arcivescovo di Mira Segretario. Poris: AH’lllustrissimo e Reverendissimo Signor Monsignor Vescovo di Ossero, Dalmazia. Authenticum in Archivo episcopali Veglensi; cfr. Ephemeris „La Dalmazia Lattolica?. 17. Junii 1897 (XXVIII), Nr. 46. Rad LVII, 182. 28 Fontes Liturgiae 17. 1805, 2 Januarii, Absori. Episcopus Absorensis Franciscus Petrus Rakamarič interpellationi C. R. Gubernii Dalmatici 11 Novembris 1804, N. 8465, ut rescriptum S. Sediš in quaestione de usu liturgiae Glagolito-Romanae Lossini Maioris, vel in authentico vel in apographo, communicet, se hucusque nullam resolutionem accepisse respondit: „A schiarimento di quanto accennai nella mia informazione ras- segnata ad Esso Eccelso [Governo] li 14 Luglio 1803 [Cfr. N. 8.], come il mio nipote allora comorante in Roma non fermandosi sul solo voto avuto in scritto sulla controversa officiatura dal ripulato Maestro delle Ceremonie Pontificie Can. Aleso Laxaris [?] che pur in copia unisco alla presente, si determino di asoggettare la Rimostranza statagli inalzata dal Clero e Popolazione marittima di Lussin Grande alla S. Con- gregazione dei Riti, da cui e stata poi rimessa a quella di Propaganda, non consegui mai alcuna notizia delle sue rissoluzioni." Authenticum in Archivo episcopali Veglensi. 18. 1805, 2 Aprilis, Jadrne. Ordinariatus Jadrensis ad petitionem de numero Cleri Saecularis ac Regularis C. R. Gubernium Dalmaticum praesertim de Clero Glagolito certius redit: „In tutta la Diocese il numero del Clero secolare ascende a 340 individui, e quello del Clero regolare a individui 60. — — — In virtu pertanto di questa Costituzione, e fino a che rimane vigente, il Clero Secolare Latino deve somministrare no. 33 sacerdoti per gli uffizi della Chiesa Metropolitana, no. 8 Sacerdoti per quei della Collegiata di S. Simeone, eno. 17 sacerdoti almeno per quei della Collegiata di Pago, — — —•; il Clero Secolare Illirico deve poi immancabilmente sommi¬ nistrare no. 68 sacerdoti pel provedimento della Parochie, e cura delle anime della Campagna; non computando i Sacerdoti aspiranti ai posti che, o la morte, o la riflessibile miseria e tenuita di dotazione, o la volonta saggia e provida deli’ Ordinario lassia tratto tratto in vacanza; e non computando i Chierici, che pur sono necessarj si ali’ attual servigio delle Parochie, che alla preparazione per il rissollevamento indispensabile del ministero. Si puo aggiungere che il clero nostro Illirico spesso somministra degli operatori alle parochie deli’ Istria, e delle Isole del Quarnero. — Žara 2 Aprile 1805.“ Archivium Archiepiscopale Jadrense, Cart. Registrum litterarum 1749—1821; Fasc. 1804—1806, S. V. Glag olito-Romanae XIX. s. 29 19. 1805, 16 Maii, Absori. Episcopus Absarensis Franciscus Petrus Rakamaric S. Congrega- tionem Propagandae Fidei ad litteras 29 Septembris 1804 [Cfr. N 16) respondens, de statu liturgiae Glagolito Romanae in dioecesi Absorensi, ac de modo ipsam ad pristinum vigorem restituendi certiorem reddit. „Sollanto alla fine di Aprile passato ebbi il venerato foglio di Vostra Eminenza delli 28 di Settembre pure decorso. — „E quindi, che anche in questa mia Diocesi in due sole Pieve si offizia e si celebra nel Rito Slavo-litterale. Nelli restanti villaggi quando il Parroco non sa leggere se non il Glagolito stampato in caratteri Geronimiani, celebra in Slavo Litterale; ma se intende il Latino, celebra in Latino, spiegando nella versione Illirico-vernacola 1’ Epistola e 1’ Evan- gelio per intelligenza del Popolo. In questa diversita di Rito pero da tutti si osserva pienamente cio, che S. M. die Benedetto XIV. prescrisse nella sua Costituzione „Ex Pastorali" sicome io ebbi la compiacenza di rilevare nella mia Visita Pastorale. Per rinvigorire finalmente 1’ uso del suaccennato Rito Slavo-litterale, che dalla S. Sede sino dali’ arino 872 fu aprovato ed alla Nazione Illirica accordato con suo onore non meno che con vantaggio in quei tempi della propagazione della nostra S. Religione, io non saprei altro mezzo suggerire se non quello della destinazione di abili Maestri, che istruissero la gioventu addetta al servizio divino non solo nella lettura dei Libri Slavo-litterali, ma ancora nella loro intelligenza. Ci6, pero non giova sperare di ottenere senza il concorso deli’ Augusto Sovrano, il quale e colla Sua autorita promuova e colla Sua liberalita sostenga un si necessario Istituto. “ Authentioum in Archivo Episcopali Veglensi. 20. 1805, 29 Jutiii, Lossini Maioris Absoren. Maior pars parochianorum Lossini Maioris pro raepristinatione liturgiae Glagolito-Romanae Imperatori ac Regi alteras preces porrigit: Maesta sagratissima. Sono due anni, che pende al Trono Augusto di vostra maesta la quistione fra il divoto popolo di Lossingrande e questo clero per 1’ introdotta innovazione della liturgia latina con l’abo- lizione deli’illirica, ch’ebbe corso per tanti secoli nella sua chiesa. Sudditi rispettosi ed ubbidientissimi a vostra maesta come si gloriano di essere i Lossignani, sapranno rispettare le deliberazioni deli’Augusto loro Monarca, ma ardiscono d’ implorare dalla clemenza sua una diffi- nitiva risoluzione. Prostrati al trono augusto riflettono per 1’ ultima volta, che il loro ordinario non poteva alterare la liturgia da tanti secoli 30 Fo n tes Li turgia e esercitata nella chiesa di Lossingrande, ed una Iuminosa prova si e la lettera enciclica di sua santita Pio VII direta ai vescovi illirici, a quali precetta e raccomanda 1’ osservanza deli’ illirica liturgia. Non poteva imischiarsi il tribunale di Žara, poiche trattandosi di disciplina eccle- siastica, al solo sommo imperante spetta la cognizione, e dalla sua sovrana autorita deve dipender qualunque alterazione a norma delle circostanze. La sapienza di vostra Maesta decidera poi, se nel secolo vertiginoso, in cui viviamo, convenga innovare la liturgia col mal con- tentamento del popolo, che si assenta dalle funzioni della chiesa, perche eseguite in una lingua ad esso affatto ignota, col trascurar quella, che ha formato per tanti secoli la consolazione spirituale de’ suoi padri. Per quella fedelta e sudditanza, che giuro alla Maesta vostra il popolo di Lossingrande; per queH’ardore, da cui sono animati questi fedeli suditi d’ impiegare e vita e sostanze in servigio deli’ adorato loro Mo- narca, supplicano instantemente la maesta vostra a rimettere nel pri- miero suo stato la liturgia illirica, onde possano con il loro linguaggio implorare dal signore la conservazione del piu giusto e deli piu pio fra i sovrani, e un incremento sempre maggiore deli’ augusta imperiale časa. Lossingrande li 29 giugno 1805. Rad Jugoslav. Akademije, LVII, 184. 21. 1806, 14 Maji, Venelih. Confratres SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae seu Sla- vorum Viceregi Principi Eugenio supplicant, ut, exceptione facta Edicto 25 Aprilis de confiscandis bonis Sodalitatum laicarum, confraternitati S. Georgi indulgeat, eo quod in ecclesia eadem Nationalis liturgia Gla- golito-Romana persolvatur; nec Dalmatis, linguam Latinam non callen- tibus, quoad cultum sacrum aliter provideri possit. „Siccome pero e di constante pramatica di que Popoli (Dalmati) non istruti nella lingua lattina di officiare il Sacro Culto nell’ Idioma Illirico al pari de’ Greci e degli Armeni, cosi per poter soggiornare in Venezia, ed abbinare colle viste di. comercio le pie osservanze di Religione, tradussero alcuni loro Ministri del Culto li quali celebrar potessero li Sacri Uffizi ed amministrare li Sacramenti .... Al pari dei Greci e degli Armeni che col nativo Idioma celebrano in Chiese apo- site i Divini Misterj, anco li Slavi nella sola Dalmata Scuola antidetta assistono alle Predicazioni, ed a tutte le Ecclesiastiche solenita, che ap- punto si funzionano soltanto nella lingua Illirica." Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina, Mss. Saec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 248. His precibus Demanium Gallicum responsalibus 11. Februarii 1807 accessit, ut 1. c. Glagol ito-Romanae XIX. s. 31 22. 1806, 2 Augusti, Jadrae. Vicarius Capitularis Joannes Gjurovic fratribus Tertii Ordinis S. Francisa' Jadrensis conventus liturgia Glagolito-Romana utentibus, laudes depromit. Giovanni Giurovich Dottore in ambe le Leggi Archidiacono di questa Chiesa Metropolitana di Žara ed in Sede Vacante Vicario Ge¬ nerale Capitolare. A chiunque saranno presentate le preseliti note, fac- ciamo certa ed indubitata fede, che li Religiosi de Terzo Ordine di S. Francesco d’ lllirico Istituto, dimoranti nel convento di S. Giovanni Battista in questa Citta, pronti in ogni tempo esibirono, e di presente esibiscono la loro assistenza agli infermi, sono assidui ad udire le con- fessioni dando a tutti salutevoli avvertimenti per vivere christianamente e per ben disporsi al termine della propria lor vita, ne mancano qualor sono ricercati a dar con proffitto li spirituali Esercizij alli Religiosi della Diocesi — come quelli che soli fra tutti i Regolari conservano la lingua lllirica osservando rigorosamente li precetti del Linguaggio glagolitico. — Istruiscono la gioventu nazionale nell’ istesso Linguaggio Litterale necessario alla Diocesi. Per lo che veggendo Noi li Religiosi componenti la presente famiglia di detto convento utili al serviggio di Dio, ed al vantaggio deli’ anime, ospitali co poveri, e singolarmente co morlachi, e Scogliani Sudditi, che per i loro privati interessi con- corono alla citta, pronti al culto della Chiesa, zelanti deli’ onor di Dio Signore; di con scienza timorosa e di condotta rcligiosa, si siamo per- suasi munirli delle preseliti veridiche attestazioni nostre perche possano valersi dalle istesse ovunque occorresse in quorum fidem. Žara dalla Cancelaria Capitolare li 2. Agosto 1806. Giovanni Antonio Giurovich Vicario Generale Capitolare. Authenticum in Archivo conventus S. Michaelis Jadrae. 23. 1806, 23 Septembris, Jadrae. Tribunus militiae territorialis S. C. Bortolazzi, fratribus Tertii Or¬ dinis s. Francisci Jadrensis conventus liturgia Glagolito-Romana utentibus, laudes depromit. Per render _ giustizia, e ragione alla verita attesto io infrascritto Collonelo del contado di Žara, che li Padri de Convento di S. Giovanni del Terzo ordine di S. Francesco nel suburbio in questa Citta sempre nionstrarono, qualor furono ricercati, il loro specialmente spirituali bisogni. Fin dalla loro origine soli tra claustrali i esercitano, e con¬ servano la celebrazione della S. Messa del coro, in Lingua lllirica litte¬ rale con edificazione della lllirica Nazione che pregiasi, e gode di avere tra essa questo corpo’ di Religiosi, che soli sentono ufficiare nella loro rnadre Lingua, si rendo ospitalissimi co poveri Morlachi 32 F o n t e s L i t u r g i a e Sudditi, che per i loro privati interessi concorrono alla Citta, sommi- nistrando ad essi alloggio, fuoco e vito, specialmente nella cruda stagion, del inverno, senza il cui soccorso per la rigideza della staggione cor- rerebbe pericolo il povero morlacho di perire. Gtuali verita confermando potranno li Molto Reverendi Padri su accenati valersene ovunque oc- coresse. In quorum fide. Žara 23 Settembre 1806. Simon Cosimo Bortolazzi Collonello. Apographum in Archivo conventns S. Michaelis Jadrae. 24. 1806, Jadrae. Joseph Gregorius Scotti episcopus Nonensis et nominatus archi- episcopns Jadrensis fratribns Tertii Ordinis S. Francisci Jadrensis con- ventus liturgia Glagolito-Romana utentibus, laudes depromit. Noi Giuseppe Gregorio Scotti per Misericordia Divina e per la Grazia della Santa Sede Apostolica' Vescovo di Nona e Nominato Arci- vescovo di Žara. A chiunque saranno esibite le presenti facciamo certa fede ed attestiamo qualmente li Religiosi del terzo Ordine di S. Francesco di- moranti nel convento di S. Giovanni Battista di questa Citta pronti in ogni tempo esibirono, e di presente esibiscono la loro assistenza agli infermi, sono assidui ad udire le confessioni, dando a tutti salutevoli avertimenti per vivere cristianamente, e da buoni e fedeli sudditi: ne nrancano qualor sono ricercati a dar con profitto li Spirituali Esercicij alli Religiosi della Diocesi, come quelli che soli fra tutti i Regolari conservano la lingua glagolitica Illirica, di modo che per opra ed assistenza di essi la Diocesi ritrae parte de Parochi. Fra gli altri Regolari officiano e celebrano la Santa Messa nella pura Madre lingua osservando rigorosamente li precceti del linguaggio glagolito: Perloche veggendo Noi li Religiosi componenti la presente famiglia di detto Convento utili al Serviggio di Dio ed al vantaggio deli’ Anime; ospitali co poveri, e singolarmente co Morlachi Sudditi, che per i loro privati interessi concorrono alla citta da tutta la Provincia, dando a molti d’ essi alloggio e vito pronti al culto della Chiesa, zelanti deli’ onor di Dio Signore, di coscienza timorata, e religiosa condotta, si siamo persuasi munirli delle presenti veridiche attestazioni nostre, perche possano valersi delle stesse ovunque occoresse. In quorum fidem. Giuseppe Gregorio Vescovo di Nona nominato Arcivescovo di Žara. Apographum in Archivo conventus S. Michaelis Jadrae. Glagolito-Romanae XIX. s. 33 25. 1807, 28 Januarii, Jadrne. Gubernator Dalmaticus Vincentius Dandolo Vicarium Capitularem Jadrensem certiorem facit, quod Dominium Gallicum ad conservationem liturgiae Glagolito-Romanae in civitate Jadrensi restitutionenr ecclesiae S. Michaelis concesserit, quae Fratribus Tertii Ordinis S. Francisci pro ecclesia S. Joannis Baptistae tradenda est. Regno d’ Italia N. 648. Žara li 28 gennaro 1807. 11 Provveditore della Dalmazia. Al rev.mo monsignor Vicario generale capitolare in Žara. Essendo riusciti vani i miei sforzi, attese le insuperabili circo- stanze militari, di conservare al sacro suo uso la chiesa di S. Giovanni, cercai d’ ottenere la restituzione della chiesa di S. Michele, e 1’ ottenni. 11 culto illirico pero, caro ad una parte considerevole di questa popo- lazione, sarebbe mancato, se i Padri di S. Giovanni fossero stati con- centrati in altri chiostri fuori di Žara, e la chiesa di S. Michele fu ritrovata in istato indecente pei riti religiosi. Ho provveduto ai Padri, volendo che rimangono tuttavia in citta, ed ho ceduto alle instanze dei borghigiani col far ristaurare a spese pubbliche la chiesa di S. Michele, dove e mia intenzione che si trasferisca ogni cosa appartenente a S. Giovanni, conservando cosi 1’ ufficiatura stessa, in modo da non cangiar che di luogo le solite funzioni e soccorsi di religione. Cosi per 1’ avvenire la chiesa di S. Michele verra specialnrente affidata ai Padri di S. Giovanni, non esclusi i cappellani che avessero diritto di uffiziare, ma in ci6 agendo colla debita prudenza, e raccomandato a Lei specialnrente, Monsignore, quella tutela de’ riguardi sacerdotali che meglio serva nel bisogno spirituale alle brame de’ borghigiani, alle viste del Governo, ed alla concordia pubblica. Pien di confidenza nel di Lei zelo, nelFatto che le comunico le dette disposizioni, la prego di aggradire le piu ingenue proteste di vera stinra e piena considerazione. Dandolo. Scopoli Segretario. Prodan, Borba za Glagolica, Zadar 1900, Prilog I, 10. JELIČ, FONTES, Pars III. 3 34 Fo n tes Lit urgiae 26. 1807, Jadrae. Inscriptio, fronti ecclesiac S. Michaelis in urbe Jadra, approbante Gallico Gubernio, immittenda: Catholicum hoc div (i) Michaelis Fidelibus ling (uae) Illyricis Restauratum, restituit Publica munificentia Napoleone magno Imperatore V (incentio) Dandolo Dalmatiae Procuratore A. D. MDCCCVII. C. R. Guberniale Archivum Dalmaticum Jadrae, Acta S. Michaelis, 1807. 27. 1807, 18. Odobriš, Jadrae. Conventione inter Fratres Tertii Ordinis S. Francisci conventus S. Joannis Baptistae vel S. Michaelis et incolas Jadrensis Suburbii inter alia paciscitur: „siccome la erezione del tempio di San Michele fu dalla publica munificenza concessa ad oggetto del culto illirico-glagolito; cosi non si potranno fare pubbliche funzioni in essa chiesa che in lingua illirica glagolitica, come lo erano nella chiesa di San Giovanni, salvo la pro- cessione e funzione delle Pentecoste (Convenzione 18 ottobre 1807 negli atti del notaio Giovanni Sorari).“ G. Ferrari-Cupilli, Scritti Storici e Letterarii, Žara 1889, 271. 28. 1808, 16. Maji, Venetiis. Confratres SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae seu Sla- vonorum ab Inspectore Generali Finanziarum concessiones petunt pro ecclesia Nationali in qua lingua Slavica sacra persolvuntur: „La sempre eguale grandezza di S. A. Reale il Principe Vice-Re, la Sua Religione, la Sua pieta secondar fecero le pie istanze delli Suoi sudditi Dalmati, perche fosse loro conservata la chiesa e la Scuola, che da secoli possedevano in Venezia, ove nel loro idioma esercitare il sacro culto secondo il rito della Slava Nazione.“ Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina, Ms. saec. XVI s. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 249. G lagol i t o • Romanae XIX. s. 35 29. 1814, Jadrne. Locuintenens C. R. baro de Tomasich Gubernio Centrali de Clero Illyrico Veglensi refert: „SuH’ isola di Veglia i piu sono Glagoliti che non hanno quasi nessun studio, e leggono la messa in illirico. Ogni contadino bene- stante desidera di avere un figlio prete, egli lo da al servizio d’ un sacerdote che insegna a lui leggere e scrivere, e la morale del Padre Cacich compresa in un quarto di foglio; imparata che 1’ ha bene a mente, viene preparato alla consacrazione e poco alla volta consacrato anche sacerdote. Dieser so gestalter Priester [ed il prete cosi fatto] diventa il padrone nella časa dei suoi genitori, di buon mattino dice la messa e poi con essi lavora, quando il bisogno lo esige: prima del governo francese riscoteva delle decime la sua parte. Besca sola che ha tremila anime soltanto, conta trenta sei sacerdoti.“ Relatio baronis de Tomasich apud Mitis, Frammenti di storia libur- nica, p. 69 — 72. 30. 1817, 9 Odobriš, Venetiis. Confratres SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae seu Sla- vonicae C. R. Gubernio Austriaco supplicant, ut eo quod ecclesia SS. Georgii et Tryphonis est nationalis ac lingua slavica iuxta liturgiam Glagolito-Romanam inde ab eius erectione semper officiata, privilegia peculiaria eidem ecclesiae concedat. Imperiale Reggio Generale Governo. — 9, Ottobre 1817. La nazione Dalmata sempre fedelle ed obbediente ai Sovrani da Iddio prepostigli sempre e di vero cuore attacata alla Santa Cattolica Religione dominante e protteta nei stati deli’ Augustissima časa d’ Austria come anche nel nuovo felicissimo soggettole Regno Longobardo Ve- neto fin da quando incommincio il suo commercio con Venezia aiutato e favorito dalla cessata Veneta Reppublica per cui molti di que Nazi- onali trasportarono e stabilirano qui il Loro domicilio fin da que primi momenti appunto aspiro a poter erigere a tutte spese proprie e con- sacrare al supremo Datore d’ ogni bene um sacro tempio in cui offici- arsi il culto divino da Religiosi suoi Connazionali nel conosciuto Illi¬ rico Idioma. Il Sovrano d’ allora trovo tanto giusto lo spiegato desi- derio che dietro le fattegli rappresentazioni non si limito gia soltanto a permettere ma volle anzi comandarne 1’ erezione e fu dietro apposito decreto emanato nell’ anno 1451 dali’ autorita competente e Suprema del gia Consiglio di Dieci, che si edifico a tutto carico della Nazione la sontuosa scuola Dalmata detta Confaternifa de Slavoni tuttora sussi- stente nella Parochia di S. Gio. in Bragora dedicata alli Protettori della Nazione Santi Giorgio e Triffone. 3* 36 Fontes Liturgiae Da oltre tre secoli e mezzo pertanto li Slavoni o Dalmati senza emanciparsi dalle Parochie nelle quali sono respetivamente domiciliato le loro famiglie ed anzi soddisfando a tutti i doveri e pesi annessi al Caratere di buon Parocchiano fanno celebrare in questo loro tempio in parita degli Armeni e de Greci le stabilite messe ove altresi si ammi- nistrano ai loro Connazionali i SSmi Sacramenti nelle solenita ove vi concorrono i loro fanciulli, ove si festeggiano le commerazioni de loro Santi nel loro Nazionale Idioma ed il tutto mediante gratuite loro Elemosine accorrendo inoltre col proprio ad ogni sfraordinaria esigenza per la sua Conservazione. Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina, Mss. saec. XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 253. His precibus C. R. Gubernium Austriacum responsalibus 18. Odobriš 1817 accessit, ut 1. c. 31. 1817, Jadrne. C. R. Gubernium Dalmaticum Capitanatu Circolari mediante pro- gramma quomodo iuxta normam Seminariorum Latinorum Austriacorum instructio theologica Cleri Illyrici reformanda sit, ita ut intra decennium circiter liturgia Glagolito-Romana totaliter ex usu evanescat, et interim Clerus Illyricus linguae italicae capax fiat, proponit. „(11 Governo) propone un piano regolatore per un nuovo isti- tuto d’ insegnamento Ecclesiastico, conforme agli altri simili esistenti negli anticbi fortunati paesi Austriaci, e che nel suo aspetto sta in proporzione coi medesimi, quale infatti occorre in questo paese, se migliorato si vuole il Clero, e con cio il popolo; cio che provveda a tutti i bisogni della scientifica e morale educazione del clero stesso, qualunque sia la Lingua o Latina, che il Governo črede necessario di introdurre, od Illirica che esso Capitano Circolare vorrebe conser- vata, ma che non potra esserlo per le cose ehe si diranno in seguito . . . Si domanda come nel frattempo si provvedera al servizio del le Parrochie? e questo frattempo non šara forse minore di dieci anni. Si potrebbe per ora continuare nel Seminario di Žara 1’ insegna¬ mento Illirico, pero migliorando di molto, facendo servire il convitto non solo a pro di Chierici lllirici, ma a vantaggio di allunni Latini se vi sono di Žara, di Pago, o di qualunque altro Iuogo della Diocesi per fraquentare le scuole del Ginnasio. Il possibile interinale miglioramento delListruzione Illirica potrebbe consistere in questo, che in Iuogo di un solo anno circa di studio Teologico, come presentemente faceasi, si prolunghi ad un triennio . . . ali’ ordinazione in sacris non si dovrebbe ammetere che quelli i quali avranno compiuto il nuovo corso triennale, che dietro rigoroso esame avessero conseguito nel Seminario 1’ approvazione di piu professori in Sacra Teologia . . . Contemporaneamente . . . allo studio Teologico triennale suesposto e durante questa interinalita di metodo dovranno i Chierici lllirici venir nello stesso Seminario istruiti nella Grammatica e lingua Italiana in Glagolito Romanae XIX. s. 37 modo da renderli atti per lo meno a leggere e scrivere nella mede- sima ed a fare in questa lingua alle Autoria allorche sono parrochi un soffribile [!] raporto . . Ephemeris La Dalmazia Cattolica 25 Martii 1877 (VIII), Nr. 12 p. 2 et 3; appendix: A. Franki, Zmajevičevo sjemenište. 32. 1819, 24 Feb mani, Venetiis. P. Zacarias Petrina capellanus curatus ecclesiae Nationalis Slavo- norum St. Georgii Hieronymi et Tryphonis, Slavos Venetiis commorantes — superiorum approbatione praemissa — ad functiones Sacras liturgia Glagolito-Romana, iuxta consuetudinem inde a fundatione ecclesiae na¬ tionalis anno 1451 vigentem, et Verbi Divini praedicationem lingua vulgari nationali, invitat. (Imago B. V. Mariae Dolorum.) Priboghogliublieniem Pravovirnim Karstianima od Slavnoga Na¬ roda Slovinskoga a navlastito pripogliubglieniem Brachiom i Sestrami od Rastne Czarque i Skupstine Kattolicianskie od Svetih Jurgia, Jerolyma i Triphuna, koyise nahode u ovome Gradu Mletackomu. 1. Invitat omnibus Dominicis et Festivis Quadragesimae sese sec. concili Tridentini et Dni Patriarchae lecturum et explicaturum Evangelia more patrio; 2. Invitat ut genitores adducant secum liberos quorum capacibus communionem ministrabit. 3. „Pociniuchi pak od Zvietne Nedieglie, ciniti chie se takogier u Slovinski jezik (po staroj naredbi od sagradjenja ovoga svetogha Pribivalisca ghodistah 1451.) sve SIuxbe od Velike Nedieglie Svete, po naccinu od potvargiene Liturgie (scto se tomacci Sluxba Bosgia) od naschega Naroda: s’kiem boghomilnim od Svetieh Otczah Papih Urbana Vlil. godistah 1640; in uzveliciane od saddascgniegha Kragliu- juchiega Pia VII. Od izghorareccene Czarque-Skupstine na 1 dan Korizme 24 Ve- gliacce (illiti Febr.) 1819 . P. Zakaria Petrina kapelan kurat Con Superiore Licenza Venezia 27 Febbrajo 1819 Previa 1’ approvazione di S. E. Rma Mons Patriarca impr. salvis ec. Vidit P. C. Pianton R., Censore. Franciscus M. Patriarcha Venetiarum Venezia 9. Febbraio 1823 Reimprimatur Vidit B. Gamba, Censor. f Jo: Ladislaus Pirker, Patriarcha Venetiar. Ectypon typis anno 1823 Venetiis impressum apud Praepositum Veglenseni Dr. Fr. Volarič. 38 Fontes Liturgia e 33. 1819, Tergesti. Testis ocularis de celebratione missae quotidianae Glagolito-Ro- manae in ecclesiae S. Thomae urbis Justinopolitanae (Capod’ Istria). „In lingua slava si celebra la messa persino a Capodistria, ove li RR. PP. del Terz’Ordine di S. Francesco ogni mattina a buoiTora, per comodita degli operai della campagna, nella chiesa di S. Tommaso, celebrano la S. Messa in quell’idioma, come io stesso testimonio oculato posso attestare." Cronache ossia Mernorie storiche antiche di Trieste, estratte dalla Storia del P. Ireneo della Croce Carmelitano scalzo, con annotazioni ed aggiunte del R. P. Giuseppe Mainati, sagrestano dela Cattedrale di S. Giusto, Venezia, tip.. Picotti, 1819, Tomo I, p. 214. 34. 1819, Venetiis. jacobi Coleti in Martyrologio Illyrico notatio ad diem 9 Martii: SS. Cyrilli et Methodii: „iis tamen gens Slavonica et Illyrica ritum debet divina officia ip- sorum lingua a Romanis pontificibus probatum ; et digni maxime sunt, qui sunimo honore ab lllyricis hominibus colantur, habeanturque veluti principes nationis totius patroni." Coleti, Ulyricum Sacrum, VIII, MartyroIogium Il!yricum. 35. 1823, Pervicii, Sibenicen. Abecedflrium Glagoliticum a P. Baus Tertii Ordinis S. Francisci conscribitur. I. Berčič, Čitanka starostov, jezika, Prag 1864, p. XIII. et 96. 36. 1824, Segnae. Rituale Romanum linqua croatica vulgari, iam anno 1640 a Bartho- lomaeo Kašič S. J. versum et typis S. Congregationis Propagandae Fidei editum (Cfr. Fontes XVII s. N 109), pro dioecesi Segnensi et Modrus- censi iterum imprimitur. Juxta exemplar in conventu PP. Capucinoruni Flumine. 37. 1824, Flumine Segnen. Typis Antonii et Joseph Karletsky, in lucern prodiit „Šcavet“, lingua croatica vulgari, continens: Epistolas et Evangelia per annum, Oremus, Postcommunio Missarum de Communi et Propriarum, Confiteor, Gloria in excelsis, Čredo, Paternoster, Praefationes, Proprium pro Glagolito-Romanae XIX. s. 39 aliquibus locis, Proprium Hungariae, Varias Benedictiones extra Rituale Romanum, Sequentiam Defunctorum non liturgicam, et Canticum pro Adventu, hac cum approbatione in fronte: „Cum hoc Epistolarum et Evangeliorum cum Orationibus Sanctorum, feriarumque nec non ceterarum precum Volumen Illyricum ,Schiavet‘ nuncupatum, nihil contra fidem et bonos moreš, nihilque contra Prin- cipem Supremum, Statumve contineat, praelo puhlico donari posse censemus in Domino. Dabamus Novi in Vinodol hac die 10 Augusti 1849. Joannes Baptista m. p. Episcopus Segniensis et Modrussiensis seu Corbaviensis." Cfr. Pesante, La liturgia Slava, 151. 38. 1825, 25 Junii, Venetiis. Confratres SS. Georgii et Tryphonis Nationis Dalmaticae a C. R. Gubernio Austriaco concessiones finantiarias supplicant, eo quod: „La Nazione Dalmata, sudita fedelle ali’Augusto Sovrano Fran- cesco I, da oltre tre secoli col proprio dinaro fece erigere in questa Reggia Citta di Venezia una Scuola, affine i Dalnrati col proprio Cap- pellano, da essa stipendiato, potessero nella stessa esercitare nel’ Idioma Illirico gli offici della Catholica Relligione." Catastico della Scuola dei SS. Giorgio e Triffone della Nation Dalmatina, Mss. saec.XVI ss. in Archivo omonimae Confraternitatis Venetiis, f. 254 v. 39. 1826, Novembri, Jadrne. Seminarium Theologicum Provinciale Jadrae, in aedibus olim Senrinarii lllyrici dioecesani ac ab anno 1821 Seminarii interinalis Gla- golitici Provincialis, aperitur ad normam Seminariorum Austriacorum, in quo etiam „La lingua illirica e letteratura antica e volgare fu ad- dottata come materia d’istruzione nei tre primi corsi, con studio obli- gatorio, e con apposito professore.“ C. F. Bianchi, Žara Cristiana 1, 1877, p. 278 s. 40. 1827, Venetiis (Spalaten). Rituale Romanum lingua croatica vulgari, iam anno 1640 a Bartho- lomaeo Kašič S. J. versum et typis S. Congregationis Propagandae Fidei editum (Cfr. Fontes XVII s. N 109), cura et impensis Spalatensis Archi- episcopi Pauli Kačič Miošid tertio imprimitur. Juxta exemplar in conventu S. Michaelis Jadrae. 40 Fontes Liturgiae 41. 1816—1830, Diakoveti (Bosnen. et Syrmien.) Episcopus Diakovensis Mircus Raffai postremas reliquias liturgiae Glagolito-Romanae in sua dioecesi supprimit. Cfr. Opet glagolica na sriedu, in ephemeride „Katolička Dalmacija" 27 Aprilis 1891, N 26. 42. 1821—1830, Jadrne. Seminarium interinale Glagoliticum Jadrae in aedibus Seminarii dioecesani Illyrici Zmajeviciani pro instructione lyceali ae theologica iuventutis slavicae totius provinciae Dalmatiae instituitur, quod etiam hac epigraphe in vestitulo aedium commemoratur: Imperatori Francisco P. F. Augusto D. N. Providentissimo Quod Klericis Ulyricis ex tota Dalmatia Aere puhlico Alendis Instituendisque Lyceunr Sacrum Digna Christiani Caesaris Munificentia Donavenit, Ditaverit M. MDCCCXXI. A. Franki, Zmajevičevo sjemenište, in ephemeride La Dalmazia Cattolica 1877 (VIII), 116, Bianchi, Žara cristiana, I, 1877, 272. 43. 1830, 24 Julii, Vindobonae. Decretum Dominii Austriaci c. r. Gubernio Dalmatico N. 15703, datum ac cum Ordinariatu Archiepiscopali Jadrensi 10. Augusti 1830, N. 15809, communicatum, quo proponitur ut opportune in neoerecta ecclesia parochiali Jadrensi urbana S. Simeonis, liturgia Glagolito-Romana introducatur. Cfr. Epistolas 29. Aprilis 1843 a C. R. Gubernio Dalmatico ad Jadrensem Ordinariatum datas, infra N. 50. 44. 1827 — 1833, Jadrae. Vincentius Budrovič professor Theologiae Dogmaticae in Seminario Theologico Centrali Jadrensi, historiam studiorum theologicorum in Dalmatia recolens, Seminarium Zmajevicianum Jadrense ac Bizzanum Almisiense pro „Croatis“ clericis instituta fuisse; deinde a. 1821 insti- tutionem Seminarii Centralis Jadrensis cum Iingua croatica et speciali G1 ag o 1 i to - Ro m a nae XIX. s. 41 cathedra pro lingua veteroslavica recensens eius latinizzationem Cae- sareo decreto anni 1826 peractam, praelectionibus publicis in eodem Seminario Centrali lingua croatica habitis, testatur. § 75. Stanje Bogoslovja u Dalmacii. Prije Vika 18 nežna se da je bilo nauka Bogoslovskoga u Dalmacii. Popi Latini učili su s. Bogo¬ slovje kod naučitelja osobnih, a Harvati bili su posve zapušteni. U počelo vika istoga Glorio Kozmi, arkibiskup od Zadra i splitski, sa- stavio je Seminarij za Latine, u komu učilo se Bogoslovje opceno po učenišku. Malo kašnje Zmaevič, arkibiskup od Zadra sastavio je Semi¬ narij za Arvate svoje Daržave u ovomu gradu, a u Priku od Omiša Bicca, arkibiskup Splitski sastavio je drugi. U ovim učionicam arvaskim učio se je nauk karstanjski Otca Belarmina, koja mala stvar oko po- dilenja Sakramenata; dokle Anton Kačič, biskup od Trogira, nije složio svoj nauk diloredni, i njega je razpružio po učionicam Arvaskim. Od njegova vrimena ovi nauk počeo je biti jedini medju Arvatim, i po njemu popi Arvati učili bi diliti Sakramente. Ali ovi nauk nije dosta jednomu Popu. Potribno je, da jedan Pop poznade jošter sastavu svoje Carkve, temelj svoje vire za moči učiti i tomačiti drugim i za moči nositi Bogu i Sakramentima onu čast i ono poštenje, koje se pristoji veličanstvu Božjem i sastavam od Isukarsta nastavljenim. Ovoj potribi providio je naš pridobri Cesar Franc I. Videči da nauk Popa Arvaskih jest posve stisnut i domiren, odredio je s njegovom visokom naredbom na 24 sična god. 1821, da ovdi u Zadru bude nastavljen nauk opčeni Bogoslovski i da svi oni, koji žele posvetiti se Bogu, kupe se na nje¬ gove troške i u četiri godine poteku slideče nauke. Prve godine: Zgodopisanje carkovno i S. Pismo; druge: Bogoslovje Viroredno i carkovni zakon; treče: Bogoslovje diloredno i poljno težanje; četvrte: Pastirsko. Ali kako nisu nauči Bogoslovski sasvim pridavni prež pomoči od mudroznanja, staroslovja in načina učenja, tako dobrota Cesara našega odredila je privisokom naredbom od priuzvišenoga vladanja poklonjenom na 14 sičnja 1823 pod br 354/64, da priko ovih nauka bude nastavljen i nauk od Umoslovja i drugi dili poglaviti od Mudro¬ znanja; a z drugom od istoga vladanja poklonjenom na 28 reč. pod br. 854/153, da bude otvorena Učionica od jezika llliričkoga drevnoga ne samo za Diake, nego još i za druge Učionice visokih nauka u Zadru nastevljeni, i tako po za ovim naredbam svi Diaci, koji iznova prihode na nauk, imaju uložitt 5 godina i početi prvo: Umoslovje i druge nauke poglavite od Mudroznanja i s njima pripraviti se k nauku Bogoslovnomu; 2. Zgodopisanje Carkovno i Pismo Sveto; 3. Viroredno i zakon cerkovni; 4. Bogoslovje diloredno a 5. Pastirsko, a izmedju ovih godina jezik Italianski i drevni Ilirički, Polnotežanje, Računstvo, način učenja in tomačenja nauka karstjanskoga. S ovim podobrenjem od nauka oni Diaci, koji budu pomljivi, moči če učiniti korist i sebi i svojemu Iskarnjemu. § 77, Ponovljenje. Ni ovi način od učenja nije bio voljan na¬ šemu dobrostivomu Cesaru. Zato god. 1826. naredio je da se ima učiti Bogoslovje u jezik Latinski, onako kako se uči; t. j. 1. god. Zgodopisje 42 Fontes Liturgiae carkovno i uvodjenje u stari zakon s’jezicim Istočnim; 2. Uvodjenje u novi zakon i zakon carkovni; 3. Bogoslovje viroredno i diloredno; 4. Pastirsko i način učenja nauka karstjanskoga. I zato od počela go- dina 1826/7. počeo je ovdi u Zadru ovi novi način od učenja, po komu Popi Dalmatini biče odšle prosvitljeni o Bogoslovju nauka pored Popi od Lahmanje, istom, da ulože pomlju i nastojanje potribito. Ovi novi način od učenja s. Bogoslovja biče početak od prosvitljenja i uljudljenja svega Naroda Dalmatinskoga; pokle nesamo Popi primorci biče daržani učiti Bogoslovje Latinski, nego isti Zagorci na troške našega Otca i Cesara, koga spomena ostače vazda zapisana u sarca naših i u knjiga Dalmatinskoga Zgodopisja. Vincentii Budrovič Theologiae dogmaticae professoris Praelectiones in Se- minario Theologico Centrali ab a. 1827 ad 1833 habitae. Plura Manuscripta apud D. Vincentium Premuda, Baškae in insula Veglae »Bogoslovje viroredno" = The- ologia dogmatica, § 75, 77. 45. 1833, Jadrne. Testimonium liturgieum de usu liturgiae Glagolito-Romanae in universa Illyria ac provincia Dalmatia, in officio proprio SS. Cyrilli et Methodii pro Jadertina Archidioecesi: Lect. 2 lll.o responsorio: „Isti sunt qui ante Deum magnas vir- tutes operati sunt, et omnis lllyria doctrina eorum repleta est.“ Lect. 4. »Evangelium saeculo nono lllyriis annuntiavere.“ Lect. 6. „Eos tamquam Apostolos, et Patronos universa Illyrica gens .... agnoscit et veneratur septimo idus Martii . . . .“ Tandem in eadem. Lect. 6: „Illos speciali cultu colit etiam Archidioecesis Jadertina, in qua et in tota Dalmatia sacerdotes latino pariter atque illirico idiomate sacra persolvunt." Officia Propria Sanctorum Archidioecesis Jadertinae, Jaderae apud Battaram 1833, 47. 46. 1834, 14 Aprilis, Jadrne. Minister Provincialis Tertii Ordinis S. Francisci in Istria et Dal¬ matia Pater Hyacintus Milobnič Ministrum Generalem eiusdem Ordinis Patrem Conradum M. Tolimonti, an illicite celebrat, aliquando latina lingua permittente Provinciali suo, quum eadem Provincia liturgia Gla- golito-Romana utatur, interrogat. „In quest’ incontro mi pare opportuno di farle sapere, che quan- tunque la nostra officiatura, com Ella ben sa, sia Illirica, cio non ostante io ho celebrato per 1’ addietro qualche volta, ed oggidi pure qualche volta celebro in latino. Ho cib fatto sempre col permesso del Provinciale, e ritengo, che non sia stato, questo illecito. Tuttavia la Rma. P. V. vorra istruirmi anche su questo particolare." Authenticum et Apographum in Archivo conventus Jadrensis s. Michaelis; Acta Ministri Provincialis P. Milobnič. Glagolito-Romanae XIX. s. 43 47. 1834, 8 Maii, Romae. Responsivae ad praecedentes Ministri Generalis Tertii Ordinis S. Francisci (Fr. N. 46), quod sacerdotibus Tertii Ordinis S. Francisci sine dispensatione S. Rituum Congregationis latine celebrare non licet. „In riguardo poi che li P. P. hanno in Illirico 1’officiatura, e per una lunga consuetudine e forsi per un quaiche decreto della S. C. di Riti, opino, che ne io ne il P. Provinciale possa dispensare a quindi in Latino possa effetuarsi. Peraltro se a Lei piacesse, potrebbessi avanzare supplica in C. de Riti ali’ intento, e crederei per una qualche volta." Authenticum et apographuni in Archivo conventus Jadrensis s. Michaelis, Acta Ministri Provincialis P. Milohnid. 48. 1835, apud Branam. Monasterium Rayhradense apud Brunam Ecclesiae cathedrali Pra- gensi particulam ex sua reliquia „de brachio S. Cyrilli Episcopi Mo- ravorom Apostoli", iam XVIII. saeculo dono accepta a Capitulo Bru- nensi, donat. Epistola Cardinalis Dominici Bartolini anno 1881 ad Joannem Danilo data; cfr. Danilo, Sv. Cirilo i Metod', Jadrae, 1887, 127. 49. 1838, Venetiis. Evangeliarium lingua croatica vulgari a Petro Kneževič Kniniensi Or. S. Francisci M. Obs., iam primum anno 1773 editum [Cfr. Fontes XVIII s -]> tertio typis vulgatur. Milinovid, Črtice o slovenskoj liturgiji, 146 ss. 50. 1843, 29 Aprilis, Jadrne. C. R. Gubernium Dalmaticum instat apud Ordinariatum Archiepis- c opalem Jadrensem, ut, quomodo in parochiis foraneis, ita et in parochia l 'rbana S. Simeonis liturgia Glagolito - Romana, prout iam anno 1830 a Dominio Austriaco [Cfr. N. 43], propositum est, introducatur. No. 9322 — 1594. Al Rev. mo Ordinariato Arcivescovile Metro- Politano. Gia con riverito aulico Dispaccio die 24 Luglio 1830 No. 15703— 2174 comunicato con governiale decreto dei 10 Agosto suc- c essivo No. 15809 — 2676 fu ordinato di prendere in dovuto riflesso Se non convenga disporre, che neila Chiesa di S. Simeone venga ese- Suito 1’ufficio divino colla predicazione ed istruzione catechetica in 44 Fontes Liturgiae lingua illirica. — Siccome la popolazione slava di questa provincia abbisogna in particolare di una tnigliore istruzione, si presenta la im- portanza del premesso superiore quesito per tutte le parochie, e nomi- natamente per quella di S. Simeone, composta nella maggior parte da famiglie e frequentata anche da fedeli di campagna che conoscono, e parlano la sola lingua illirica. Trova percio il Governo di raccoman- dare al Rev.mo Ordinariato, che il clero juniore educato in questo Seminario centrale, venga esercitato durante gli studii nella liturgia gla- golita e nel rito di amministrare i sacramenti nella lingua illirica, e che nell’ esercizio del la cura delle anime vengano eseguite le funzioni par- rochiali, e nominatamente la predicazione e la istruzione religiosa nella detta lingua, come cio venne praticato pel passato. Per quello che concerne la parrochiale Collegiata di S. Simeone, non consta al Go¬ verno, se tanto nell’ esercizio del divin culto, che nella predicazione ed istruzione religiosa viene corrisposto pienamente alla preriverita superiore avvertenza, ed al bisogno dei fedeli, e quindi si invita il Rev.mo Ordinariato di informare in proposito il Governo soggiungendo quegli ulteriori provvedimenti che trovasse del caso. — Žara li 29 Aprile 1843. Tursky, Vitezič. Ephemeris La Dalmazia Cattolica 4 Augusti, 1891, (XXII.) N. 44. 51. 1843, 26 Maii, Jadrne. Ordinariatus archiepiscopalis Jadrensis curatoribus animarum in Benkovac, Ražance, Jesenice, Nadin, Dobropoljana, Turanj, Sutomiščica, Olib, Biograd, S. Filip i Jakov, qui proprio Marte latinam linguam liturgiae slavicae substituerant, ut liturgia Glagolito-Romana in vigore in omnibus parochiis foraneis dioeceseos Jadrensis rnaneat, intra bimestre liturgiam Glagolito-Romanam in omnibus functionibus sacris adhibeant iubet. N. 568. Poiche e necessario che nelle parocchie foranee di questa Arcidiocesi resti in vigore la liturgia solenne nella lingua glagolitica, si rende intesso (sic) esso N . . . . perche qualora avesse fino ad ora agito diversamente, quindi innanzi si attenga a questa necessaria usanza, eseguendo in glagolito tutte le pubbliche funzioni di culto. Se poi per la mancanza d’ esercizio non fosse attualmente in caso di prestarsi ali’ uopo, gli si da il termine di mesi due per 1’ effetto, in tanto di questa disposizione si fa rapporto ali’ Ecc. Governo cui interessa. Žara 26 Maggio 1843. Gio. Bercich Vescovo V. G. Authenticum in Archivo Archiepiscopali Jadrensi, 1843, N. 568. Glagolito-Romanae XIX. s. 45 52. 1843, 26 Alaii, Jadrne. Ordinariatus Arhiepiscopalis Jadrensis C. R. Gubernium Dalma- ticum certius reddit, de usu linguae slavicae in ecclesiis urbanis S. Si- tneonis et S. Michaelis, nec non de modo restituendi liturgiam Glago- lito-Romanam in parochiis foraneis eiusdem dioeceseos. Eccelso Governo! Nella Colleggiata Parrocchiale di S. Simeone di questa Citta ven- nero introdotte, in lingua illirica le seguenti religiose pratiche. a) Alla Messa Parrocchiale in aurora: I’Epistola e 1’Evangelo. b) Alla stessa Messa la spiegazione del Vangelo. c) Idem la recita della Dottrina cristiana Sinodale, ossia la recita delle cose necessarie per salvarsi. d) La catechizzazione nelle domeniche fra 1’anno tanto in illirico, come in italiano, addattata ai ragazzi che parlano o 1’ una o P altra lingua. e) Nella Quaresima, ogni sera, la catechesi illirica in S. Michele. Si ritiene che con cio le famiglie illiriche della Parrocchia abbiano sufficienti mezzi d istruzione, e bastante pascolo spirituale. Aggiungasi a cio: la spiegazione del Vangelo, e la catechizzazione, pure illirica che viene in ogni domcnica eseguita nella chiesa di S. Mi¬ chele da quei religiosi. La liturgia poi illirica per esteso si esercita nella Chiesa di S. Mi- chele, poiche quei PP. del 3. o Ordine per antico privilegio celebran ' divini solenni uffizi in glagolito. Cio stante, 1’ Or.to non ritiene di necessita 1’ introduzione della Hturgia intera in glagolito nella Colleggiata Parrochiale di S. Simeone, e d’ altronde cio non sarebbe forse ben’ inteso dalle molte famiglie italiane che abitano nella Parrocchia, e che ne costituiscono al certo la parte piti nobile, ed anco la piu numerosa. Piu: Anche 1’attuale Clero addetto al servizio di detta Chiesa, siccome non esercitato nella lingua glagolitica, non sarebbe in caso Per ora di prestarsene. In progresso di tempo si potrebbe aver rigu- ardo a tale oggetto su di che il nuovo Mr. Arcivescovo, prendendo Egli pure in disamina e considerazione 1’ affare, potra prendere le rispettabili Sue misure. Frattanto si va ad emettere le opportune disposizioni perche e dal Prof. della lingua illirica, e da quello della Pastorale, e dallo Spi¬ rituale presso questo Seminario venga rispettivamente adoprata ogni cura perche i giovani con frequenti elaborati, con esercizio di parlare e di scrivere, con pratica di amministrazione di Sacramenti si rendano Piu famigliare la lingua illirica volgare. In quanto poi ali’ esercizio della liturgia glagolitica, si ordina al clero latino esposto nelle Parrochie di Campagna, di rendersi atto entro $ue mesi ad esercitare la liturgia solenne in detta lingua. 46 Fontes Liturgiae Per quanto riguarda 1’ esercizio che rendesi indispensabile per gli alunni di questo Seminario, onde dopo compiuti gli studii valgan ali’ uopo non si puo prendere per ora disposizione veruna, perche mancano i libri necessarii. Occorrerebbero percio copie 60 degli alfabetti glagolitici, copie 6 almeno di Messali, e 20 di Breviarii. Questi libri si trovano soltanto in Roma, stampati dalla Propa¬ ganda. Qualora la benignita deli’ Ec. Gov. si degnasse, come s’ itnplora, di procurare tali libri, si potrebbe istituire nel Seminario un settimanale essercizio, e rendere con cio addestrati i giovani candidati Ecclesiastici anche nell’ ufficiatura glagolitica. Ephemeris La Dalmazia Cattolica 17 Augusti 1891, (XXII) N. 45. 53. 1843, 30 Junii, Jadrne. C. R. Gubernium Dalmaticum ad relationem Ordinariatus Archie- piscopalis Jadrensis 26. Maii euisdem anni, quae ad conservationem speciosi privilegii nationalis liturgiae Glagolito-Romanae totius Provinciae iam facta vel adhuc facienda rescribit. Nr. 13045 — 2365. Al Reverendissimo Ordinariato Metropolitano Žara. Ritenuto che non possa esser lontano il tempo in cui il nuovo Arcivescovo šara per assumere il governo di questa Arcidiocesi nulla osta per parte del Governo che resti raccomandato alle particolari di lui cure di promuovere o proporre il modo per generalizzare tnag- giormente 1’ esercizio della Liturgia lllirica. Per convicimento del Governo e di somma convenienza di con- servare alla Dalmazia il specioso privilegio ottenuto per importantissimi fini della Santa Sede, di esercitare il culto nella propria lingua, privilegio di cui molte nazioni si vanterebbero se avessero potuto ottenerlo. Non puo percio, che osservarsi con rincrescimento, che non si abbia in ogni tempo meritamente valutato tale beneficio, sebbene nelle circostanze in cui si avrebbe douto sentire la maggior sua inportanza come difatti la si sente attualmente e dalle popolazioni, e da alcuni vescovi persino delle Diocesi in cui non ha potuto esser finora fatto uso, e nominatamente in quella di Cattaro. Il governiale Decreto dei 29. Aprile pp. Nr. 9322 - 1594 non ha parlato della necessita, ma della maggiore convenienza nel senso deli’ Aulico Dicastero di introdurre nella Chiesa di S. Simeone 1’ esercizio della Liturgia lllirica, ne puo il Governo ritenere, che tale misura possa dispiacere a certe famiglie dette italiane, perche queste saranno ormai divenute Dalmate, e quindi non dovrebbero esser indifferenti per un benefico privilegio della Provincia. Glagoiito-Romanae XIX. s. 47 La maggior difficolta forma certamente la mancanza del necessario esercizio nella detta Liturgia da parte del’ attuale clero addetto alla Collegiata [di S. Simeone], ma a cio potrebbe provedersi parte coli’ in- culcargli la necessita della conoscenza del Rito, e parte col rimpiaz- zamento dei due posti di Mansionarii ora vacanti con sacerdoti piena- mente versati nel Rito e lingua llirica. Del resto si ritiene per notizia la disposizione preša dal Reve- rendissimo Ordinariato verso il clero curato circa 1’ esercizio nella Liturgia lllirica, e si conviene pure col riputato parere di introdurre ancbe nel Seminario tali esercizii, perche col sortire dali’ Istituto i giovani ecclesiastici siano pienamente versati nella piudetta lingua e Liturgia. In quanto ai libri si invita il Reverendissimo Ordinariato di indi čare i prezzi, e modo di provederli, esternando pure il riputato parere, se la spesa a cio occorrente non pottrebbe esser attinta dai fondi dis- ponibili della fondazione Zmajevich che dovrebbe ritenersi chiamata a tale spesa, ed in istato di sopportarla. Cio si riscontra al Curiale rapporto dei 26. Maggio p. p. N. 568. Žara, 30. Guigno 1843. Tursky. Ephemeris La- Dalniazia Cattolica 27. Jtilii 1891, Nr. 43 (XXII). 54. 1848, 6 Januarii, Romae. Pius papa IX. encyclica „ad Orientales" data: „Sed et in sequenti etiam tempore et longo plurium saeculorum intervallo, floruere in orientalibus nationibus episcopi, martyres, aliique sanctitate ac doctrina praestantissimi viri, quos inter communi totius orbis praeconio celebrantur Ignatius Antiochenus, Polycarpus Smir- nensis — nec non Slavorum apostoli Cyrillus et Methodius — — .“ J. Brčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagreb 1870, 110. r 55. 1852, Venetiis (Polen.) Decanus Capitularis Polensis Georgius Maračič permittente aucto- ritate ecclesiastica suum „Conforto degli agonizzanti" duobus volumi- oibus, quorum alter „Pokripglienje umirajucih . . . u zaglik harvatski 'Uiti slovinski“ ad usum deri curati dioeceos Polensis et aliarum dioe- c esium linitropharum, Croaticarum, Slovenicarum et Italicarum, Vicario Capitulari Moro approbante, publicat. Juxta exemplar quod apud Praepositum Capitularem Veglensem Doctorem Pr. Volarič asservatur. 48 Fontes Liturgiae 56. 1853, Veglae. In Officio Proprio Latino SS. Cyrilli et Methodii pro Veglensi dioecesi, tam Missa quam Breviarium reformantur; una cum novis Lecti- onibus „CyriIlus, ante Constantinus dictus, et Methodius germani fratres Thessalonicae senatorio genere orti, exacta adolescentia.“ J. Berčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinum sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 20. 57. 1855, Pragae. Capitulum Pragense, particulam ex reliquia „de brachio S. Cyrilli Episcopi Moravorum Apostoli," iam anno 1835 a monasterio Rayhra- densi prope Branam dono acceperat, Universitali Moscoviensi iubileum celebranti M. P. Pogodin mediante donat. Krasnoseljcev, Cerkov s. Klimenta v Rime, Kazan 1885, 12 et in ephemeride Pravoslavni Sobjesednik, Aprilis 1895. 58. 1857, Tergesti. Bartholomaeus Legat episcopus Tergestino-Justinopolitanus cum Doctore Ginzel communicat, liturgiam Glagolito-Romanam, post erecti- onem (a. 1627.) Collegii Jesuitarum Fluminensis, pededentim in sua dioecesi exolevisse, linguam Slavicam vulgarem in sacris etiam in par- tibus Missae, tamen in olim Austriaca parte dioeceseos, vigere. „Ich zog die nothigen Erkundigungen ein, in wie weit sich noch in manchen Orten meiner Diocese die slawische Liturgie erhalten habe, und was sonst hiertiber bekant sei. Die Notizen sind sehr mangelhaft; man kann aus den vorhandenen Tauf- Sterb- und Trauunsregistern nur entnehmen, dass bis zum Jahre 1678 die slavische Liturgie in den Pfarren Liburniens, namlich zu Castua, Veprinac, Lovrana, Moschenizze und Bersez durchgehends tiblich war, wie es die alten Messbticher und Breviarien nachwiesen. Die Priester jener Zeiten kamen meistens aus Dalmatien und den mnliegenden Inseln von Cherso und Veglia in die vorbennanten Pfarren, und brachten den slavischen Ritus und die slavische Bildung mit, wie sie ihren in den slavischen Seminarien, wie solches noch zu unseren Zeiten in Žara bestand, beigebracht wurde. Nachdem zu Fiume ein Jesuitencollegium errichtet war, wendeten sich auch einheimische Jtinglinge zu den theologischen Studien, und darauf verschwand nach und nach die slavische Liturgie. Gegenvvartig bestehet fast in allen Pfarren des altosterreichischen (nicht des Ex-Venetianischen) Istriens die Sitte, dass an Sonn- und Feiertagen die Epistel und das Evangelium bei der Messe vom Priester in der Slavischen Sprache ge- sungen wird; auch ist aus der benachbarten Diocese von Zengg, wo mit Approbation des dortigen Bischofs im Jahre 1824 ein h i ef ti r be- stimmtes Btichelchen erschienen war, in unsere Gegenden langs der liburnischen Ktiste der Gebrauch iibergangen, nebst der Epistel und dem Evangelium auch die Orationes und die Praefation slawisch zu singen; allein gegenvvartig kommt iiberall der lateinische Ritus in Aufnahme." Ginzel, Geschichte der Slavenapostel Cyrill und Metliod und die Slawische Liturgie, Wien, 1861, p. 173. Glagolito-Romanae XIX. s. 49 59. /857, Sinopsis officialis ecclesiarutn Olagolito- Romanarum in dioecesibus Istriae et Dalmatiae. Verzeichnis der glagolitischen Kirchengemeinden in den Diocesen von Veglia, Žara, Spalato und Sebenico in denen der Oottesdienst in altslowenischer Sprache gefeiert wird. Nachdem das ganze Buch sammt den beiden Anhangen schon gedruckt war, erhielt ich durch die Gnade des P. T. Herrn Fiirsten- Erzbischofs von Gorz, Dr. Andreas Gollmayr, statistische Ausweise des glagolitischen Kirchenwesens in den Diocesen von Veglia, Žara, Spa¬ lato und Sebenico. Durch dieselben wird der § 48. meines Buches, (Geschichte der Slawenapostel) der den gegenwartigen Bestand der slawischen Liturgie zum Vorwurfe hat, um ein Bedeutendes vervollstan- diget; und ich habe nur noch zu benrerken, das ich diese statistischen Daten, welche von den hochwtirdigsten Ordinariaten der gennanten Diocesen ausgehen und daher von der grofiten Verlaslichkeit sind, in der Gestah veroffentlichen zu sollen glaube, in welcher mit dieselben zugegangen sind. Leitmeritz, den 5. Mai 1857. Ginzel. I. Dimonstratione della localita in cui viene praticata la liturgia slava glagolita del rito latino nella Diocesi di Veglia. JELIČ, FONTES, Pars III. 4 50 Fontes Li turgiae Dali Ordinariato Vescovile. Veglia, 14. Aprile 1857. Giovanni Vitesich, m. p. Vescovo. II. Synopticus monasteriorum 111. Ordinis Provinciae Illyricae S. Francisci, Paroeciarum, Capellaniarum expositarum, numeri animarum earumdem nec non Sacer- dotum, qui in his et illis slavice liturgiam exercent in Dioecesi Jadertina. Glagolito-Romanae XIX. s. 51 4 52 Fontes Liturgiae Nomen loči. Ecclesia Numerus et Sacdrdotum numerus. animarum. T Melada . Zapuntello . Šale . . Žman . . . Rava . . . Božava Dragove . Birbigno . . Savro . . Esi major Esi minor Paroecia — Paroch. Capell expos. — Administr. et Cooper . Paroecia — Administr. . . . Capell. expos. — Administr. et Cooper. Capell. expos. — Capell. . . . Paroecia — Paroch. et 2 Cooper. Capeil. expos. — Capell. . . . Paroecia — Administr. et 1 Sa- cerd. defic. Paroecia — Paroch. detto — detto. Capell. expos. — Capell. . . . 400 j 243 578 j 357 178 717 206 139 823 370 Decanatus S. Euphemiae: 987 522 695 161 559 353 245 671 443 Glagolito-Romanae XIX. s. 53 III. Sy nopsis paroeciarum et capellaniarum, nec non numeri sacerdotum, a quibus in illis veteroslovenice divina celebrantur mysteria in Dioecesi Spalatensi. 54 Fontes Liturgiae Glagolito-Romanae XIX. s. 55 IV. In Dioeccsi Sibenicensi. In den vereinigten Diocesen von Parenzo-Pola, welche zur Kirchen- provinz von Gorz gehoren, ist nach Erklarung des hochw. Ordinariates die glagolitische Sprache beim Gottesdienste tiirgends in Uebung. Ginzel, Geschichte der SIawenapostel Cyrill und Method und der Slavischen Liturgie, Wien, 1861; Codex. 56 Fontes Liturgia e 60. 1859, 6 Decembris, Jadrne. Plebanus S. Simeonis C. F. Bianchi [nationalitate et lingua italus], desiderio omnium civium et gravamine plebis slavicae Burgi interioris motus, Ordinariatui Archiepiscopali innovationes contra linguam Sla¬ vicam in sacris in ecclesia S. Michaelis Fratrum S. Francisci Tertii Ordinis, defert, totalem raepristinationem linguae slavicae in sacris functionibus invocat. No. 245. Reverendissimo Ordinariato Arcivescovile Metropolitano di Žara. La chiesa di S. Michele, soppressa dal Governo Francesse nel 1’anno 1806 fu dallo stesso riaperta qualche tempo dopo, e conceduta ai Padri Illirici del Terzo Ordine di S. Francesco ad istanza della po- polazione del Borgo interno, e ad oggetto appunto che questa venisse nei bisogni spirituali da loro assistita, e fosse cosi anche conservato il culto pubblico in lingua illirica, comc lo era prima in S. Giovanni Battista. — E percib che siccome in. quest’ultima, cosi pure in quella di San Michele tutte le pubbliche funzioni doverano tenersi in lingua illirica, ed ogni e qualunque funzione in lingua da quella diversa, vi era severamente proibita. — Tanto viene comprovato 1. documenti pubblici, fra i qua 1 i il piu recente si e quello eretto nell’ anno 1807 per regolare le relazioni tra la religiosa famiglia e 1’ annesavi Confratraterna della B. V. della Neve, in cui trovasi espres- samente, e senza eccezione vietata qualunque funzione che non venisse celebrata in lingua illirica; 2. dalla pratica inalteralbilmente conservata sino alla morte del Reverendisimo Padre Provinciale Michalievich di buona memoria. Quanto sia commendabile una tale disposizione, e quanto sia da desiderarsi ch’ essa venge ritenuta ed inviolabilmente osservata, Esso Reverendissimo Ordinariato Arcivecovile ne e certamente compreso. Soltanto 1’ attuale Motto Reverendo Padre Guardiano pare non ne sia troppo persuaso, anzi sembra indisposto a mantenerla in vigore, e nella tanto da tutti desiderata osservanza E diffatti la maggior parte delle funzioni che si fanno ora in quella chiesa, come il Mese Mariano, la Novena di S. Antonio, quella del Jesu Nazareno, ed altre pratiche di pieta si tengono in lingua italiana; le Messe cantate, le Litanie, le Benedizionl, e perfino le Messe di Requiem ecc., si cantano in lingua latina. — Prescindendo dalla sconcia maniera colla quale per lo piii vengono fatte tali funzioni, il prefato Guardiano in tal modo operando; 1. agisce in opposizione alla volonta superiore determinata e sancita da irrefragabili documenti e da una immemorabile consuetudine che non fu giamniai interotta; 2. rende frustraneo lo scopo benefico e salutare per cui fu con¬ servata in vita la religiosa famiglia dei Padri Illirici del Terzo Ordine e per cui la Chiesa di S. Michele e stata ridonata al publico culto. Glagolito-Romanae XIX. s. 57 onde alia popolazione del luogo vengono sottratti ingiustamente i mezzi alimentari di pleta e di divozione, come si e altra volta accen nato nel Rapporto 27 Aprile 1855 No. 68; 3. collo smettere un tanto antica ed utile istituzione, egli, oltreche fa torto ali’ Ordine ed alla Nazione cui appartiene, la quale si ascrive a grande onore il privilegio specialissimo di celebrare i sacri riti in lingua materna, va ancora a viepiu disgustare la popolazione illirica del Borgo, la quale se ne lagna, e bene a ragione; 4. Finalmente con tanto abuso egli distrae e disvia o poco o molto il popolo dalle chiese parochiali. Insta quindi rispettosamente il divoto sottoscritto, affinche sia ripristinato per intiero nella Chiesa di S. Micbele il pubblico culto in lingna illirica, e sia ingionto al prefato Padre Guardiano di asfenersi in avvenire dal tener funzioni in lingua latina od italiana, ma di farle soltanto nell’ idioma illirico antico o moderno secondo le circostanze pel vantaggio spirituale della popolazione di questo Borgo interno, che ne ba grande bisogno. Dali’ Ufficio Parochiale della Collegiata di S. Simeone Žara 6 Dicembre 1859 Canonico C. F. Bianchi paroco pievano. Authenticum in Archivo Parochiali S. Simeonis Jadrensis. 61. 1858, 20 Decembris, Veglae. Ordinariatus Episcopalis Veglensis encyclica epistola, acquisiti- onem „Chrestomathiae veteroslovenicae“ Berčicianae, et studium linguae glagoliticae, ad liturgiae Glagolito-Romanae in eadem dioecesi, arcendo a sacris linguam croaticam vulgarem, conservationem, inculcat. Nr. 814. Circolare. Il professore della lingua illirica nel Seminario Centrale in Žara, sacerdote Giovanni Berčič nel lodevole impegno di dar nelle mani dei suoi discepoli un libro di esercizi di lettura e di lingua liturgica, ed a procurare un testo di lingua glagolitica dietro antichissimi codici emen- data, e tale onde converrebbe servirsi nei rispettivi libri liturgici quando venissero ristampati, — diede alla luce il libro, che porta in fronte „Chre- stomathia veteroslovenica charactere glagolitico e codicibus, codicum fragmentis et impressis libris.“ — Essendo mia ferma intenzione di conservare alla Diocesi lo spezioso privilegio, e ben aquistato diritto della liturgia glagolitica in tutte quelle chiese, nelle quali sempre finora si cantavano le messe e si salmeggiava in lingua glagolitica, e di resti- tuirla anche in quel!e stazioni curate ove si e introdotto 1’abuso di cantare le messe in lingua illirica volgare, che non e lingua della chiesa, mi trovo mosso di raccomandare efficacemente al rispettivo clero curato non solo di provvedersi questo importante libro, ma di rendersi famigliare ben anco la lingua glagolitica, la quale per inte- 58 Fontes Liturgiae resse della religione, per inclinazione delle rispettive popolazioni, e per rispetto alla veneranda antichita importa conservare e ristabilire ove era in uso. Si rimette pertanto al Venerabile Ufficio Provicarile un esemplare deli’ Invito alla prenumerazione, perche faccia di rimetterlo colla pre- sente Circolare al dipendente Clero Curato, e poscia lo ritorni munito di soscrizioni a questa Curia Vescovile, che šara riconoscente per le prestate premure. Veglia, li 20 Decembre 1858. Giovanni Vitezič Vescovo. Ephemeris La Dalmazia Cattolica, 27 Junii 1897 (XXVIII), Nr. 41. 62. 1859, Zagrabiae (Segnen). Rituale Romanum lingua croatica vulgari, iam anno 1640 a Bar- tholomaeo Kašič S. J. versum et typis S. Congregationis Propagandae Fidei editum [Cfr. Fontes XVII. s. N. 109), cura et impensis episcopi Segnensis Mirko Ožegovič quarta vice imprimitur. Juxta exemplar in conventu PP. Capucinorum Flumine. 63■ 1860, Sibenicen. In Officio Proprio Latino SS. Cyrilli et Methodii pro dioecesi Sibenicensi, novae Lectiones antiquioribus (Cfr. XIX s. N. 73) „Cyrillus et Methodius germani fratres Thessalonicenses exacta adoloscentia“ substituuntur. I. Brčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 19. 64. 1860, 10 Maji, Jadrne. Joseph Godeassi archiepiscopus jadrensis, decreto lingua vetero- slovenica characteribus vero glagoliticis confecto, clero Civitatis ac dioeceseos, additionem precum pro Impieratore ac Rege ad mentem decreti S. Rituum Congregationis 10 Februarii 1860 dati, intimat. Decretum. Siloju Ustava Svetago Činov’ S’bora d’ne 10 Fevruarija 1860 v’ grade i v’ Ar’hierejstve Zadar’scem da pridajet’ se jako posljedujet: A. V’ Pravile miši . . . B. V’ misah črez’ leto . . . G. Pred’veštanije PashaPnoje v’ Velikoju Subotu . . . D. V’ Litanijah’ Svetih’ . . . Dano iz’ Dvora našego Ar’hierejskago. V Zadre d’ne 10 Maja 1860. (M. P.) Josip’ Arhiepiskop’ Authenticum in Archivis parochialibus Jadrensis dioeceseos; cfr. Prodan, Borba za glagolicu, Jadrae 1900, 197 s. G1 a g o 1 i t o - R o m a n a e XIX. s. 59 65. 1862, 28 Decembris, Romae. Constantinus Patrizi Cardinalis episcopus Portus et S. Rufinae ac Vicarius S. Sanctitatis, millenarium SS. Cyrilli et Methodii in ecclesia Slavorum S. Hieronymi de Urbe per integrum sequens annum cele- brandum statuit. I. Brčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 16. 66. 1863, 2 Martii, Jadrne. Archiepiscopus Jadrensis Petrus Domminus Maupas ad millena¬ rium SS. Cyrilli et Methodii rite celebrandum, omnibus fidelibus ad hoc invitatis, „missa pontificali in cathedrali jadrensi absoluta, hymnum „Tebe Boga hvalimo" (Te Deum laudamus) decantat; portamque mai- orem eiusdem basilicae hac epigraphe exornare iubet: CyriIlo. Et Methodio. Archiepiscopis. Patronis. Coelestibus. Salutaribus. Quorum. Beneficio. Gentes. Slavicae. Plurimae. Veteri. Superstitione. Rejecta. Christianam. Sapientiam. Agnovere. Mumanis. Divinisque. Litteris. Exc(ultae). Sunt. Jadrenses. Corde. Laetantes. Anno. Millesimo. A. Fausto. Felici. Utriusque. Thessalonica. In. Pannoniam. Adventu. Solemnia. Et. Gratiarum. Actiones. I. Brčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 16. 67. 1863, Romae. Pius P. IX. diem festum SS. Cyrilli et Methodii, quod apud Bo- hemos, Moravos er Croatas die nono Martii celebrabatur, die quinta Julii agere indulget. Encyclica »Grande munus" Leonis P. XIII; cfr. I. Brčič, Dvie službe sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 16; infra N. 82. 60 Fontes L i t u r g i a e 68. 1863 — 1864, Romae. Commissio Ponlificia Archaeologiae Sacrae, effossionibus in basilica coelimontana S. Clementis ad petitionem episcopatus Bohemo — Mo- ravici Pio P. IX. iubente peractis, sepulchrum S. Cyrilli cum picturis parietariis IX. saeculi gesta ipsius repraesentantibus, nec non picturam parietariam votivam SS. Cyrilli et Methodii anno 868 vel 869. abso- lutam, ac picturam parietariam votivam Mariae Macellariae XI. saeculi adventum solemneni SS Cyrilli et Methodii et translationem corporis S. Cyrilli a Vaticano in coelimontanam basilicam S. Clementis raeprae- sentantem, detegit. De Rossi, Bullettino di archeologia cristiana, 1863, 8 ss.; 1864, 1 ss., 39 ss.; 1870, 139 ss. Mullooly, Peintures antiques dans la basilique souterraine de S. ele¬ ment aRome; 2 ed. 1869. Dudik, Fresken der hll. Cyrill und Method, Mittheilungen der Centralcommission in Wien, 1869. 69. 1865, 16 Maji, Romae. Congregatio Generalis Tertii Ordinis S. Francisci confirmat decretum latum a Fratribus eiusden Ordinis provinciae Dalmaticae in Congrega- tione 14—16 Aprilis 1864 in conventu s. Mariae de Glavotok in Istria habita: „Respicientes spiritum nostrae Provinciae et consuetudinem anti- quissimam mandamus, quod in omnibus pubiicis functionibus eccle- siasticis lingua glagolitica tantuin adhibeatur. Severe redarguirnus ac vetamus ne in Missa cantata lingua latina cum glagolitica misceatur. Ardenter inculcamus, ut saltem in conventibus Studiorum et Novitiatus officium Chori lingua glagolitica tantum persolvatur, quare in conventu Studiorum instructio linguae glagoliticae specialiter ac sedulo imperti- enda est. In negotiis tandem officialibus, in registris ac in aliis libris conventuum lingua croatica adhibeatur comendamus." Fr. Stephanus Ivančič, Poraba Glagolice kod redovnika III reda sv. Frane po Dalmaciji, Kvarneru i Istri, 50. 70. 1866, Decembri, Romae. Recognitio SS. Reliquiarum Altaris Majoris basilicae S. Clementis Romae; ubi etiam illae S. Cyrilli reconditae videntur. Relazione sul riconoscinento delle SS. Reliquie rinchiuse in una cassa di piombo, situata nell’ Altar Maggiore della Basilica di S. ele¬ mente di Roma, redatta dalla Commissione di Archeologia Sacra, sotto la presidenza deli’ Emo. e Rmo. Sig. Cardinale Patrizi, Vicario di N. S. Papa Pio.IX. Glagolifo-Romanae XIX. s. 61 — — Primieramente si riconobbe 1’ integrita dei sigilli apposti dal Cardinale Albani Titolare di S. Clemente, nella cassa di piombo. Questa, compreso il coperchio, era alta millimetri 371., larga millimetri 260., e lunga millimetri 456. — Fu aperta la cassetta di piombo, e fra le ossa disordinate furono trovati altri oggetti di varia specie. — Descri- zione degli altri oggetti. II. Vašo fittile, vulgo pila. Fu quella trovata in pezzi. Le traccie del torno, che vi ha lavorato per formarlo, la cottura e 1’ impasto della creta danno un criterio piu che evidente per affermare, che quel vašo proviene dalle fabbriche romane, ed escludono la ipotesi di una provenienza in cui 1’ arte era sconosciuta o assai rozza. Se quel vašo gia vi fosse ali’ epoca della ricognizione fatta dal cardinale Albani, o fossevi collocato in quella circostanza, e ignoto. II P. Vitry, che scrisse un oposcolo su quella rico¬ gnizione, non ne fa menzione, mentre parla degli altri oggetti. III. Vašo di vetro. Fu trovato rotto in vari pezzi. Ma ravvicinate le parti se ne po- tettero desumere le dimensioni seguenti. Il fondo del diametro e di millimetri 107: 1’orificio di millimetri 157 e 1’ altezza di millimetri 114. Dalla relazione del P. Vitry fu ririvenuto in pezzi, e tal quale ivi ricol- locato; in appresso pero ha subito altre fratture. Giacche preše ad esame accurato le fratture del vetro stesso, si e riconosciuta in alcune la presenza di una irizazione fortemente pronunziata fino al distacco delle lamelle vitree, in altre poi incominciata appena 1’ irizazione stessa. Prova una corrispondente ali’ altra. Dacche 1’ irizazione avanzata dimostra le fratture piu antiche, e 1’altra le fratture piu recenti; in guisa che comparati questi elementi 1’ uno coli’altro, servono vincedevolmente di dimostrazione 1’ una deli’ altra. IV. Tre vasi di legno. Di questi due sono piu grandi, ed uno piu piccolo, tutti di forma cilindrica. — De’ due vasi piu grandi uno A non e dipinto, e 1’ altro B e dipinto. Il diametro inferiore del vašo A e di centimetri 12, la spessezza di millimetri 35. La sua altezza non si puo determinare essendo rotti i lati. Del vašo B il diametro inferiore e di centimetri 9, la spessezza di millimentri 18, e 1’altezza di millimetri 95. Dell’uno e deli’altro si sono trovati frammenti separati dal corpo, e dal fondo, che non possono percio attribuirsi se non al coperchio, del quale 1’ nno e 1’ altro dovea essere fornito. — Il vašo A quantunque minutamente considerato non lascia scorgere traccia veruna di pittura o di ornamento di sorta alcuna. 62 Fontes Liturgiae Non cosi il B nel quale duravano nella parete esterna come nel co- perchio visibili traciae di ornamenti condotti supra lieve intonaco di gesso, sovraposto al legno e costituente cosi un fondo bianco. Spiccavano rilevati a colori rosso, giallo, turchino e nero varii fregi affettanti la forma di fiori . . . — Il terzo vašo E piu piccolo non presenta alcuna cosa affatto. Il suo diametro inferiore e di millimetri 35 e 1’ altezza compreso il coperchio di milimefri 55. V. Encolpio di legno a forma di Croce. Detto encolpio e della lunghezza di millimetri 85 e della spessezza di centimetri 2. Il suo lato trasversale e di millimetri 63. Ha ancora 1’ appiccagnolo il quale e di millimetri 8 e la tavoletta mobile, la cui larghezza e di millimetri 28. Si da la forma nella sula grandezza natu- rale. (Vedi il disegno.) Detto encolpio offre molte singolarita, o si riguardi la materia, o si consideri 1’ artificio. La nrateria presenta un legno diverso da quello dei due vasi superiormente descritti. L’ artifizio e di cosi grande rozzezza, che si disparte quasi da ogni regola d’ arte. Fatto per aprirsi e contenere reliquie secondo la destiuazione di encolpii siffatti, gl’ incastri della tavoletta mobile sono di nna irregolarita quasi incredibile: irregolare e la forma stessa della croce. Dove nel vašo descritto la pittura, che lo ricopre, e sovraposta ad un intonaco bianco accuratamente condotto, in questa croce i colori piuttosto accenirati, che immitanti le gemrne, sono senza altro applicati sul legno. In genere I’ assieme dimostra un certo che di straniero insieme e di rozzo. VI. Encolpio di metallo. Detto encolpio nulla di rimarchevole presenta. La sna altezza e di millimetri 43, la spessezza di millimetri 4, la sua parte trasversale e di millimetri 35. Ha il suo appiccagnolo di millimetri 4. VII. Encolpio di metallo a forma di croce. Anche questo encolpio che e in forma di croce, ha il suo appic¬ cagnolo. Nel centro e rilevata 1’ imitazione di una gemma bianca di vetro. VIII. Si accennano gli altri oggetti. Una fialetta di vetro. — Una piccola teca d’ avorio vuota con pic¬ colo coperchio a tiratore. Ultra piccola teca simille ali’ antecedente senza il coperchio. — Una piccola laminetta rettangolare di lavagna graffita da ambe le faccie: da un lato le parole REL., dali’altro: Una vasetto cilindrico di lamina d’ argento fratturato. Una cera con 1’ impronta di Agnello, che apparteneva ad un Agnus Dei. Terriccio misto a frammenti di ossa e di legno. Per la Commissione di Archeologia Sacra (firmato) Felice Profili Segretario. Glagolito-Romanae XIX. s. 63 Ms. authenticum in Archivo Upsanothecae Pontificiae, in quo Protocollum duarum sessionum Commissionis Pontificiae Archaeologiae Sacrae exhibetur. Cla- rissiraus I. B. de Rossi, qui his sessionibus interfuit, dum anno 1889 encolpia lignea S. Stephani in Fiano Romano VIII. s. et sequentium illustraret, ad illa Rela- tionis notrae sic alludit: „La capsella (sepolcrino delle reliquie sotto la mensa deli’ altare) rachiudeva minute reliquie e polveri .... e tre croci pettorali (encolpii) di bronzo ... E chiaro, che cotesti encolpii furono posti entro la capsella o per le relique che racchiudevano, o perche considerati essi medesimi come sacri pegni per la memoria santa di coloro, che li avevano portati pendenti sul petto Similmente nel sepolcrino deli’ altar maggiore di s. Clemente sul Celio vidi io medesinio, quando ne fu riconosciuto ed esaminato il sacro deposito, insieme ad ossa e ceneri umane, alcuni piccoli e rozzi encolpii cruciformi Iignei; che furono stimati sacri pegni degli apostoli degli Slavi Cirillo e Metodio, i quali recarono a Roma dalla Crimea le reliquie del pontefice martire titolare della basilica.“ Bullettino di archeol. crist. 1888—9,150. Encolpia, a clarissimo de Rossi sacra pignora Apostolorum Slavicorum habita, sunt illa, quae in Relatione Nr. V, VI, VII notantur. Vas ligneum IV, B tamen, epocham S. Cyrilli et Methodii praebet. De aliis vasibus Nr. III, IV et VIII notatis, autumandum, aliquod saltem eamdem originem ostendere, et Cyrillum, ad humum et minimas particulas ossium S. Cle- nrentis colligendas eadem adhibuisse. Eo quod in pila plumbea Altaris majoris S. Clementis ossa plurium personarum collecta sunt, non improbabile videtur, inter eadem et particulas ex corpore S. Cyrilli adesse; quum et traditio ossa S. Clementis, S. Ignatii et S. Cyrilli ibidem olim sepulta asseveret. Cfr. Jelič, Memorie romane di S. Cirillo Apostolo degli Slavi, in Actis II Congressus Archaeo- logorum Christianorum a. 1900 Romae habiti. 71. 1868, 23 Januarii, Vindobonae. Quum S. Congregatio de Propaganda Fide Missale Glagolito- Romanum recudendum decrevisset, ab archiepiscopo Jadrensi Petro Domnio Maupas, Nuntio Apostolico Vindobonensi Mariano Falcinelli Antonacci mediante, revisores expetuntur. N.o 313 — 2. Exc.me et R.me Domine! Jam innotuit Excellentiae V. ac R.mae S. Congregationem de Pro¬ paganda Fide probasse consilium recudendi Missalia slavonica lingua. Cum enim exemplaria, quae typis edita inveniuntur, rariora in dies • evadant, putat novam eorum editionem istis Fidelibus impriinis utilem fore. Quod opus cum per se laudabile, tum etiam praestantissimum erit, si mutationes, quae in anteriori editione inductae abusive fuerant, prorsus eliminentur, et textus ad codices accuratiores exactus, Iectionis integritate et fidelitate rursus fulgeat. Quam in rem S. Congr. de Pro¬ paganda Fide consultum putavit, ab Exceilentia V. R.ma una cum iis, quorum interest, selectos viros adscipi, qui pollerent ea doctrina et eruditione, quae, in hujusmodi rebus requiruntur, negotium hoc naviter suscipiant diiigenterque perficiant. Egregium sane consilium quo frui Excellentia Vestra certissime satagat, cum ex eo labores et curas gra- vissimas, quas negotium hoc postulat, plurimum levari sentiet, propo situm autem opus celerius absolutum maxima animi sui voluptate et fidelium utilitate experietur. Itaque non est, quod ego Excellentia V.ae 64 Fontes Liturgiae animum addam, cum abunde sciam quantopere idipsum cupiat, et quanta id diligentia prosequatur. Idoneos viros, quibus provincia hac demandetur, si nondum elegit, brevi selecturam pro certissimo habeo, editionem Missalium mendis omnibus expurgatam, expolitam, castiga- tissimam, quae sit Excellentiae V.ae pietatis et scientiae monumentum non tnulto post omnes aspicient. Haec solertiae Excellentiae V.ae debebimus. Interea cultu pecu- liari et omni existimatione ac benevolentia laetor permanere. Excell.ae V.ae R.mae Viennae die 23 Januarii 1868. Uti Frater addictissimus M. Archiepis. Athen. Nuntius Apost. Ex apographo a Carola Parčič confecto, quod apud J. Prodan Jadrae asser- vatur. Ex epistola Archiepiscopi Jadrensis Petri Domenii Maupas 9 Junii 1878 data, sacerdotes Joannes Berčič et Carolus Parčič revisores designati sunt. 72. 1870, Gneznen. Breviariuin Latinum pro dioecesi Geznensi Officiuin Proprium SS. Cyrilli et Methodii, una cum lectionibus iam anno 1511 receptis, continet. I. Brčič, Dvie službe rimskoga obreda sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870,19. 73. 1870, in Dalmatin et Istria. Festum SS. Cyrilli et Methodii colitur: die 9 Martii in dioecesi Spalatensi; caeterisque per Istriam, Croatiam et Dalmatiam; in dioece- sibus Bohemiae, Moraviae et Galitiae, in nonnullis dioecesibus Hungariae, in dioecesi Vindobonensi et Trentina; die 11 Marti in dioecesi Veglensi et Sibenicensi; die 14 Martii in dioecesi Catharensi. Officium Proprium Latinum SS. Cyri!li et Methodii in Breviario Latino earundem dioece- sium „CyrilIus vitae sanctitate rerumque gestarum gloria" ipsis est promiscuuin; Sibenicensi ac Veglensi excepta (Cfr. N. 63). I. Brčič, Dvie službe rimskoga obreda za svetkovinu sv. Cirila i Metuda, Zagrabiae 1870, 12, 15. Glagolito-Romanae XIX. s. 65 74. 1871, Jadren. Dominium Austriacum apud Archiepiscopum Jadrensem Petrum Domnium Maupas, ut liturgia Glagolito - Romana in diocesi Jadrensi supressa, latina lingua in sacris in omnibus parochiis foraneis intro- ducatur, instat; sed idem archiepiscopus privilegii nationalis speciosis- simi conservationem tuetur. Cfr. Epistolam Quadragesinalem Jadrensis archiepiscopi Petri Domnii Maupas melise Februario 1881 datam, infra Nr. 87. 75. 1874, Jadrne. Manuale Chori pro Missis Glagoliticis, sacerdote Michaele Pavli- novic curante, et archiepiscopo Jadrensi Petro Domnio Maupas appro- bante, characteribus latinis imprimitur. Svete Miše, koje se pjevaju po hrvatskim župama, priredio M. Pav- linovic. N. 312. Admittitur cum advertentia, neminem sacerdotum posse uti hocce libello in lithurgia, quae characteribus glagoliticis edita, juxta Missale Romanum tantum adhiberi potest. Ex Archiepiscopali Curia Jaderae die 25. Februarii 1874. f Petrus Domnius Archiepiscopus m: p. 76. 1877, Martio, Jadrae. Doctor Antonius Franki, professor Historiae Ecclesiasticae et Juriš Ecclesiastici in Seminario Theologico Centrali, de studio linguae Gla- goliticae in eodem Seminario ac de usu liturgiae Glagolito-Romanae testatum facit: „In questo Seminario si e sempre conservata fino al di d’ oggi la cattedra pella lingua paleoslavica. Dopo compiuti gli studii, chi vuole puo celebrare la s. Messa e recitare il breviario in glagolito. Trovo pero assai utile che il nostro clero adoperi ambe le lingue. Io non sono un „adoratore“ del glagolito, ma ne sono un sincero cultore. Tutte le messe che ho cantate finora, le ho cantate in glagolito, ho cantato e recitato piii volte in detta lingua tutte le ore e lo faro anche in avvenire. Fa S. Sede ci ha concesso questo straordinario e bel pre- vilegio, perche non dovremmo adoperarlo e difenderlo?“ A. Franki, Zmajevidevo Sjemenište in ephem. Jadrensi La Dalmazia Catto- lica 1877, Nr. 12, 25 Martii. JELIČ, FONTES, Pars III. 5 66 Fo n t e s Litur g i ae 77. 1878, 9 Jutiii, Jadrae. Archiepiscopus Jadrensis Petrus Domnius Maupas editionem Mis- salis Glagolito - Romani, iam anno 1868 decretam [cfr. N. 71], apud S. Congregationem de Propaganda Fide urgens, canonicos S. Hieronymi Slavonorum de Urbe Carolum Parčic et Joanem Crnčič revisores pro- ponit. No. 74 ar. Emin en za R.m a. L’ uso nella Liturgia della Lingua Slava Antiča detta Glagolitica dai caratteri antichi cosi appellati, che un tempo si faceva dal Clero propriamente Slavo nelle Diocesi di Zara-Nona, Sebenico-Scardona, Spalato-Traii e Lesina nella Dalmazia, oltreccio nella Diocesi Veglia- Arbe-Ossero che apparteneva pure alla Dalmazia, nonche nelle diocesi di Segna-Modrussa, e che tuttora si fa in alcune di esse, rimonta per lo meno al nono secolo deli’ era Cristiana. Con ogni probabilita essa venne introdotta nelle suindicate Diocesi dopoche gli Apostoli Slavi santi Cirillo e Metodio avendo convertiti al Cristianesimo gli Slavi del Chersoneso Taurica e i Bulgari, erano stati invitati dal Principe Moravo Rastislavo per evangellizzare gli Slavi Moravi e i loro contermini. A benefizio di questi i Santi Missionarii avevano nell’ Oriente tradotta la Liturgia Greca nella lingua Slava coi caratteri Greci, modificati in seguito da Clemente loro discepolo, detti Cirilliani, e nell’ Occidente la liturgia Romana coi caratteri Runici in seguito detti Glagolitici. Con ogni veri- simiglianza si puo ritenere che il Clero Slavo-Croato abbia desiderato di conservare pei fedeli, stati evangelizzati da Vescovi e sacerdoti sempre aderenti alla Chiesa Romana e dipendenti dal Patriarcato Occidentale, la liturgia Romana, ma che insieme, saputo che i Romani Pontefici avevano aderito ali’ introduzione della linqua Slava in essa liturgia nella Moravia e nelle provincie contermini, abbiano fatto istanza al Pontefice Giovanni Vlil e da lui ottenuto lo stesso privilegio anche per le pro¬ vincie Slave Meridionali. duando in seguito al decreto del Ss. Concilio di Trento il Messale Romano fu riveduto dal S. Pontefice Pio V e pub- blicato dai pontefici Clemente VIII e Urbano VIII, analoga modificazione dovette subire il Messale Glagolitico, e la subi di fatti avendone for- malmente autorizzata la ristampa nell’anno 1631 il Pontefice Urbano Vili nella Bolla „Ecclesia Catholica.“ Ma anche questo Messale essendo venuto a mancare e queIlo piu monta difettando le messe delle nuove Festivita e dei nuovi Santi posteriormente preseritte e concedute da codesta Sede Apostolica, attese anche le mende che vi sono incorse, si dobrebbe devenire a una nuova ristampa e correzione per provve- dere al bisogno di quei luoghi dove tuttora il popolo Slavo ama che gli sia conservata 1’ antica lingua, e dove infatti la Messa a vantaggio di queste popolazioni vien celebrata nella lingua Glagolitica dai par- rochi, i quali, sebbene abbiano percorsi gli studi in lingua latina, cio Glagolito-Romanae XIX. s. 67 non di meno apprendono anche quella, per essere in grado nei giorni festivi di celebrare la Santa Messa nell’ anzidetta lingua. Oggidi trovansi in codesta Capitale del Mondo cattolico presso il Capitolo Collegiale di S. Girolamo degl’ lllirici dne Canonici Dalmati, Don Giovanni Cernčič, Rettore del Collegio e Cameriere segreto di S. S., e Don Carlo Parčič, i quali sono molto versati nella lingua Antiča Slavona o Glagolitica, e che sarebbero in grado di sobbarcarsi ali’ opera di rivedere e completare il Messale Glagolitico, tantoppiu che il secondo, D. Carlo Parčič, allorche dimorava or sono alcuni anni nella propria diocesi di Veglia, era stato incaricato insieme coli’ ora defunto sacerdote di questa Arcidiocesi di Žara Don Giovanni Berčič, dal decesso Monsig.r Vescovo di Veglia e dallo scrivente, dietro disposizione di codesta Sacra Congregazione di Propaganda, impartita a rnezzo deli’ Eccellen- tissimo e R.mo Mons. Nunzio di Vienna nell’anno 1868, di preparare il lavoro che sarebbe stato necessario. Entrambi i sunnominati si as- sumerebbero di buon grado il compito che venisse loro affidato dalla Sacra Congregazione di Propaganda, a vantaggio e decoro della propria patria, e cosi sarebbero pronti a dare qualunque schiarimento che loro fosse richiesto sopra questo affare. Il devotissimo sottoscritto quindi prega 1’ Eminenza Vostra perche si compiaccia di ordinare quanto giudichera necessario, affinche colla buona volonta e idoneita dei sunnominati due Canonici possa quanto prima šara possibile essere corretto e completato il Messale glagolitico, edito per ordine del Pontefice di b. m. Urbano Vili coi tipi della Pro¬ paganda. Žara 9 Giugno 1878. f Pietro-Doimo Maupas Arciv.o m. p. Ex apographo a Carolo Parčič confecto, quod apud J. Prodan Jadrae asser- vatur. 78. 1878 , 11 Jula, Romae. S. Congregatio de Propaganda Fide Joanni Crnčič canonico S. Hieronymi Slavorum de Urbe munus revidendi Missale Glagolito- Romanum proponit. N.o 1. Dalla Propaganda 11 Luglio 1878. Nel 1868 questa S. C. rispondendo alle premure che si facevano per la ristampa del Messale cosi detto Glagolitico o in lingua Slava, diede la commissione ali’ Arcivescovo di Žara ed al Vescovo di Veglia di preparare il lavoro, che ali’ uopo sarebbe stato necessario. Ora Monsig. Maupas ha fatto sapere che V. S. ed il sig. Can.co D. Carlo Parčič sarebbero in grado di rivedere e completare il lavoro fin da 5* 68 Fontes Liturgiae quell’ epoca intrapresso, tanto piu che il mentovato suo Collega dimo- rando nella diocesi di Veglia, alla quale appartiene, aveva avuto parte nello stesso lavoro per commissione del defunto Vescovo di quella Citta. Egli e pertanto che il sottoscritto segretario per ordine di S. E. R.ma il signor Cardinale Prefetto, ed aderendo ai desiderj di Monsig. Maupas prega V. S. di assumere il suesposto incarico per il bene delle Chiese Dalmate, nelle quali e in uso il Messale Glagolitico. Nella sicurezza di essere favorito, con sensi di distinta stima si rassegna di V. S. Dev.mo Servo G.B. Agnozzi m. p. Al C.co Monsig. G. Cernčič. Ex apographo a Carolo Parčič confecto, quod apud J. Prodan Jadrae asservatur. 79. 1878-, 13 Julii, Romae. Litterae S. Congregationis Propagandne Fidei, Joanni Crnčic archi- presbytero S. Hieronymi Slavonorum de Urbe datae, de revisione novae editionis Ritualis Romano-Croatici. L’ Arcivescovo di Žara mentre ha interessato questa S. C. per la ristampa del Rituale Romano in lingua slava, ha fatto osservare, che onde il medesimo possa esser usato nelle Diocesi, nelle quali fu in- trodotto, dovrebbe non solo essere effetuato colla ortografia oggidi accettata e usata in tutte le provincie slave, ma dovrebbe ben anche esser correta qua e la la lingua stessa, volendosi attualmente, che i vocaboli e le trasi corrispondano al concetto slavo, e ne esprimano il vero senso. Mi ha fatto sentire ancora, che questo lavoro si poteva affidare a V. S. ed al Suo Collega Signor Canonico D. Carlo Parčid, nella sicurezza che 1’ avrebbero assunto per il bene della nostra santa Religione, e della Loro Patria. Egli e pero che per ordine di S. Eminenza il Signor Cardinale Prefetto di questa S. C. lo scrivente Segretario fa tenere a V. S. la copia del Rituale Romano in lingua Slava dello stesso Monsignor Maupas rimessa alla S. C., affinche si compiaccia di accordo col prefato suo Collega di suggerire le correzioni che si avrebbero fare nella lingua per poterlo ristampare a seconda degli espressi desideri di Monsignor Maupas. Intanto con sensi ecc. Devotissimo Servo G. B. Agnozzi. Ex actis Joannis Črnčič archipresbyteri Capituli S. Hieronymi Slavonorum de Urbe. — Ex responsalibus eiusdem Črnčič ad S. Congregationem Prop. Fidei anno 1888 datis eruitur, quod exemplar (copia) Ritualis Romano Croatici ab Archi- GlagolitoRomanae XIX. s. 69 episcopo Jadrensi S. Congregationi missum, erat Rituale Venetae Mioševicianae editionis 1827, et quod ideni Črnčič una cum collega Canonico C. Parčič, pro- ponente archiepiscopo Jadrensi Maupas anno 1878, ab eadem S. Congregatione, ad „novam editionem Missalis Slavici seu Slavonici" curandam deputatus fuerat. 80. 1878, 27 Julii, Romae. S. Congregatio de Propaganda Fide Carolo Parčič canonico S. Hie- ronymi Slavonorum de Urbe absolutionem incoeptae iam revisionis Missalis Glagolito-Romani delegat. N.o 1. Dalla Propaganda 27 Luglio 1878. Volendosi ristampare il Rituale Romano in lingua Slava ed il Messale cosi detto Glagolitico, o Slavo Antico, per fare cosa grata all’Arciv .0 di Žara, ed ai suoi Colleghi, e stato invitato M.r Cerncič di preparare con V. S. il lavoro. 11 sottoscritto Seg.rio della S. Congr. di Propaganda ne rende ora avvertita V. S. nella sicurezza che Ella šara compiacente di assumerne 1’ incarico, ed intanto con la dovuta stima si rassegna Di V. S. R.ma Dev.mo Servo G. B. Anozzi m. p. R.mo Sig. C.co D. Carlo Parčič. Ex apographo a Carolo Parčič confecto, quod apud J. Prodan Jadrae asservatur. 81. 1878, Zagrabiae (Bosnen. et Syrmien). Rituale Romanum lingua croatica vulgari, iam anno 1640 a Bar- tholomaeo Kašid S. J. versum et typis S. Congregationis Propagandae Fidei editum [Cfr. Fontes XVII s. N. 109], cura et impensis Joseph Georgii Strossmayer episcopi Bosnensis et Syrmiensis quinta vice im- primitur. Juxta exemplar in cathedrali Diakovensi asservatum. 82. 1877— 1880, Jadrne. „Arcidiacono Capitolare, Protonotario Apostolico Carlo Federico cav. Bianchi“ in opere „Zara cristiana dedicata a S. Ecc. Mons. Pietro Doimo Alessandro Maupas, arcivescovo di Žara, metropolita della Dal- mazia“ usum linguae slavicae liturgicae tam in civitate Jadrensi quam in parochiis foraneis eiusdem dioeceseos praeteritum et praesentem describit: La liturgia Sacra. — Sotto la dominazione degli Slavi s’ introdusse In Žara la lingua loro in alcune parti della liturgia. Onde troviamo 70 Fontes Liturgiae nel solenne ingresso che fece nella citta nostra nel 1177 papa Ales- sandro III „immensis laudibus et canticis altissime resonantibus in eorum slavica ljngua“. Troviamo pure che nella cattedrale nella so- lennita di S. Anastasia si cantavano in illirico le lezioni del matutino, i responsori, il Te Deum ed il Benedictus, come pure 1’ Epistola ed il Vangelo della messa solenne in aurora; che altretanto si faceva nelle chiese delle monache di S. Catarina, di S. Nicolb, ed in quelle di S. Silvestro, di S. Andrea e di S. Antonio abbate, nelle loro feste titolari, ed in altre solennita; come pure presso le congregazioni reli- giose del Buon Gaudio in Duomo, della carita in S Donato, e della Misericordia in S. Simeone. Usavasi ancora la lingua Slava in Duomo nel Pange lingua di tutta 1’ ottava del Corpus Domini, che si celebrava dalla confraternita del SS. Sagramento, ed ancora nel vangelo ed inni che cantavansi nella Lavanda di Giovedi Santo. L’ uso deli’ epistola e del vangelo in idioma slavo ancora oggidi si conserva presso le chiese estistenti; nelle messe in aurora. Bianchi, Žara cristiana I (Žara 1877), p. 131 s. Introduzione [parochie foranee della diocesi di Žara]: E neces- sario inoltre di sapere esservi stati un tempo due riti nella diocesi cattolica di Žara, il latino cioe ed il greco. Due erano parimenti, come lo sono anche oggidi, le lingue liturgiche la latina, cioe, e la illirica letterale. Tanto i parrochi Latini quanto i Greci si servirono nella li- turgia della lingua illirica letterale. O. c. II (Žara 1880), 8. 83. 1880, mense Martii, Priko Spalaten. Seminarium Illyricum Spalatensis Dioeceseos in Priko prope ab Almissa, ab archiepiscopo Pacifico Bizza pro educando clero Glagolitico fundatum (cfr. Fontes XVIII s. N. 75 a), anno 1854 ab episcopo Spala- tensi et Makarskensi Aloysio Maria Pini reformatum (cfr. N. 56a) a Gubernio Austriaco decreto Ministerii Cultus et Instructionis publicae 10 Fe¬ bruarji 1879, N. 1122, non obstantibus episcopi Spalatensis et Makar- skensis Marci Calogera protestationibus, suppressum, definitive extinguitur. Dr. H. Zschokke, Die theologischen Studien und Anstalten der katholischen Kirche in Oesterreich, Wien und Leipzig, 1894, p. 836. Quum Seminarium Illy- ricum Spalatense ob paupertatem professores puhlice habilitatos gymnasiales, a Gubernio requisitos, instituere non potuisset, invito et protestante episcopo insci- aque S. Sede, vim passum est; et dioecesis Spalatensis et Makarskensis deficentia Cleri Glagolitici extunc Iaborat. 84. 1880, 30 Septembris, Romae. Leo Papa XIII. vitam et merita ss. Cyrilli et Methodii, originem- que linguae Slavicae in Liturgia a concessione Sediš Apostolicae, for- mamque liturgiae Glagolito - Romanae toties a S. Sede approbatam Glagolito-Romanae XIX. s. 71 recolens, festum SS. Cyrilli et Methodi quotannis in universa Ecclesia cum Officio et Missa propria die 5. Juliis celebrandum constituit. Sanctissimi domini nostri Leonis divina providentia papae XIII. epistola Encyclica ad patriarchas primates archiepiscopos et episcopos universos catholici orbis gratiam et comunionem cum apostolica sede habentes. Venerabilibus fratribus patriarchis primatibus archipiscopis et episcopis universis catholici orbis gratiam et comunionem cum apo¬ stolica sede habentibus Leo PP. XIII. .Venerabiles fratres, salutem et apostolicam benedictionem. § 1. Grande rnunus Christiani nominis propagandi, beato Petro principi Apostolorum eiusque Succesoribus singulari modo demandatum Romanos Pontifices impulit, ut sacri Evangeli nuntios ad varias orbis terrarum gentes diversis temporibus mittendos curarent, prout res et consilia miserentis Dei postulare viderentur. — Quamobrem sicut Au- gustinum ad Britannos in culturam animorum legaverunt, Patricium ad Hibernos, Bonifacium ad Germanos, WilIebrordum ad Phrisios, Batavos, Belgas, aIiosque persaepe ad alios; sic etiam apostolici muneris apud Slavoniae populos obeundi facultatem Cyrillio et Methodio, viris sanctis- simis, concesserunt: quorum instantia maximisque laboribus pertectum est, ut illi Evangelij lumen aspicerent, et ab agresti vita ad humanum civilemque cultum deducerentur. § 2. Cyrillum ei Methodim, par Appostolorum nobiiissimum, si hominum farna, beneficiorum memor, celebrare Slavonia tota numquam desiit; non minore certe studio colere Ecclesia Romana consuevit, quae et utrumque eorum, quamdiu vixerunt, multis rebus honoravit et alterius demortui cineribus carere noluit. — Inde iam ab anno MDCCCLXIII Slavonici generis Bohemis, Moravis et Croatis, qui so- lemnia in honorem Cyrilli et Methodii celebrare quotannis die nono mensis martii consueverant, indulgentia Pii IX immortalis memoriae decessoris Nostri permissum est, ut deinceps diem quintum mensis Iulii festum agerent, horariasque preces ob Cyrilli et Methodii memo¬ rialu persolverent. Neque multo post, quo tempore Concilium magnum ad Vaticanum haberetur, perplures Episcopi ab hac Apostolica Sede suppliciter petiverunt, ut eorumdem cultus et stata solemnitas ad uni- versam Ecclesiam propagaretur. Verum infecta ad hanc diem re, et ob temporum vices mutato per eas regiones reipubblicae statu, oppor- tunus Nobis oblatus videtur Iocus iuvandi Slavoniae populos, de quorum incolumitate et salute solliciti magnopere sumus. Igitur cum paternam caritatem Nostram nulla in re ab iis desiderari patimur, tum Iatius proferri augerique religionem volumus hominum sanctissimorum, qui Slavonicas gentes, sicut olim, disseminata fide catholica, ab interitu ad salutem revocarunt, ita nune sunt coelesti patrocinio potenter defensuri. Quo autem magis emergat, quales sint quos orbi catholico venerandos et colendos proponimus, placet rerum gestarum historiam breviter attingere. 72 Fontes Liturgiae § 3. Cyrillus et Methodis fratres germani, Thessalonicae amplis- simo loco nati, Constantinopolim mature concesserut, ut in ipsa urbe Orientis principe humanltatis artes adiscerent. Nec latuit scintilla ingenii, quae iam tum elucebat in adolescentibus; nam uterque plurimum brevi profecerunt; et Cyrillus maxime, qui eam scientiarium Iaudem adeptus est ut singularis honoris caussa Philosophus appellaretur. Non longo intervallo monacbum agere Methodius coepit; Cyrillus autem dignus est habitus, cui Teodora imperatrix, auctore Ignatio Patriarcha, negotium daret erudiendi ad fidem christianam Chazaros trans Chersonesum in- colentes, qui indoneos sacrorum administros Constantinopoli implora- verant. Quod ille munus non gravate accepit. Itaque Chersonam in Tauris adlatus, sermoni vernaculo illius gentis, ut quidam ferunt, ali- quamdiu operam dedit; eoque tempore šibi contigit optimis auspiciis, ut S. Clementis I. P. M. sacros ceneres inveniret, quos quidem haud difficile agnovit cum ex pervagata maiorum memoria, tum ex anchora, quacum ipsa martyrem fortissimum Traiani imperatoris iussu in mare praecipitem actum, et deinde conditum fuisse constabat. — Tam pre- tioso thesauro potitus, in Chazarorum urbes sedesque penetravit; quos praeceptis Suis edoctos et Dei numine instinctos, multiplici superstitione deleta, ad Iesum Christum adiunxit. Recenti christianorum communitati optime constituta, continentiae simul et caritatis memorabile documentum edidit cum oblata ab indigenis dona omnia recusavit, excepta servorum, qui christianum nomen profiterentur, manumissione. Mox Constantino¬ polim rediit alacer, atque in monasterium Polychronis, quo se jam Methodius receperat, Cyrillus ipse secessit. § 4. Interim res apud Chazaros prospere gestas ad Rastilaum Moraviae principem farna detulerat. Is, Chazarorum exemplo incitatus, de aliquot operariis evangelicis Constatinopoli arcessendis cum impe- ratore Michaele III nec difficile, quod volebat, impetravit. Igitur tot iam factis nobilitata virtus, proximorumque iuvandorum in Cyrillo et Methodio perspecta voluntas effecit, ut ii Moraviensi expeditioni desti- narentur. Cumque itam per Bulgariam instituissent christianorum initiatam sacris, nullo loco praetermittunt amplificandae religionis opportuni- tatem. In Moraviam vero effussa obviam multitudine ad imperii fines, summa voluntate et celebri laetitia excipiuntur. Nec mora fuit, quin imbuere christianis institutionibus animos aggrederentur et in spem cae- lestium bonorum erigere; idque tanta vi, tam operosa industria, ut non longo intervallo Moravorum gens nomen lesu Christo libentissime de- dederit. Ad eam rem non parum scientia valuit dictionis slavonicae, quam Cyrillus ante preceperat, multumque potuerunt sacrae utriusque Testamenti litterae, quas proprio populi sermone reddiderat. Quare omnis Slavorum natio plurimum homini debet, quod non fidei chri- stianae solum, sed etiam civilis humanitatis ex illo beneficium acceperit: nam Cyrillus et Methodius principes inveniendi fuerunt ipsas litteras, quibus est sermo ipsorum Slavorum signatus et expressus, eaque de causa eiusdem sermonis auctores non immerito habentur. § 5. Ex tam remotis disiunctisque provinciis rerum gestarum glo- riam secundus rumor Romam nuntiaverat. — Atque ita cum Nicolaus Glagolito-Romanae XIX. s. 73 i. P. M. fratres optimos Romam contendere iussisset, ii sine cunctatione imperata facere instituunt, romanumque iter alacriter ingressi, reliquias S. Clementis secum advehunt. Quo nuntio, Hadrianus II., qui in locum Nicolai demortui fuerat suffectus, Clero popoloque comitante, obviam magna cum honoris significatione progreditur hospitibus illustribus. Corpus S. Clementis magnis extempIo prodigiis nobilitatum, solemni dueta pompa, inlatum est in Basilicam iisdem vestigiis paternae domus martyris invictissimi Constantiniano tempore excitatam. Deinde CyriIIus et Methodius de munere apostolico, in quo essent sanete laborioseque versati, ad Pontificem Maximum, assidente Clero, referunt. Et quoniam fecisse contra instituta maiorum religionesque sanctissimas arguebantur, quod sermonem Slavonicum in perfunctione munerum sacrorum usur- pavissent, causam dixere rationibus, tam certis tamque illustribus, ut Pontifex totusque Clerus et laudarint bomines et probarint. Tum ambo, dieto ex formula catholicae professionis sacramento, iuratique se in fide beati Petri et Pontificum Romanorum permansuros, Episcopi ab ipso Hadriano creati consecratiqne sunt pluresque ex discipulis eorum ordinum gradibus initiati. § 6. Erat tamen provisum divinitus, ut Cyrillus Romae conderet vitae cursum anno DCCCLXIX die XIV Februarii, virtute magis quam aetate maturus. Elatus est funere puhlico magnificoque apparatu, eo ipso, quo Pontifices Romani solent, et in supulero, quod šibi Hadrianus extruxerat, perhonorifice compositus. Sacrum defuncti corpus, quia Constantinopolim asportari populus romanus non pertulit, quamquis parentis moestissimae desiderio expetitum, deductum est ad sancti Cle¬ mentis, atque huius prope cineres conditum; quos Cyrillus ipse tot annis venerabundus asservaverat. Cumque veheretur per Urbem inter festos psalmorum cantus, non tam funeris quam triumphi pompa, visus est populus romanus libamenta honorum caelestium viro sanctissimo detulisse. § 7. Haec ubi aeta, Methodius iussu auspiciisque Pontificis Maximi ad consueta apostolici muneris officia in Moraviam episcopus remigravit. In ea provincia faetus forma gregis ex animo rei catholicae inservire maiore in dies studio institit; faetiosis rerum novarum auetoribus, ne catholicum nomen opinionum insania labefacerent, fortiter resistere; Suentopolcum principem, qui Rastilaum exceperat, ad religionem erudire; eumdemque officium deserentem admonere, inerepare, demum sacrorum interdictione punire. His de causis invidiam excepit teterrimi atque impurissimi tyranni, a quo actus est in exilium. Sed aliquanto post restitutus tempestivis adhortationibus impetravit, ut mutati animi indicia princeps ederet, pristinamque consuetudinem novo vitae modo redimi intelligeret oportere. Illud vero est mirabile, quod vigilans Methodii caritas, praetervecta Moraviae fines, sicut superstite Cyrillo Liburnicos et Servios attingerat, ita nune Pannonios complectebatur, quorum prin¬ cipem, Cocelum nomine ad religionem catholicam informavit, et in officio retinuit: et Bulgaros, quos ipsos cum rege eorum Bogori in fide Chri¬ stiani nominis confirmavit: et Dalmatas quibuscum caelestia partiebat communicabatque charismata; et Carinthios, in quibus ad unius veri Dei notitiam cultumque traducentis plurimum elaboravit. 74 Fontes Liturgiae § 8. Sed ea res molestiam homini peperit. Etenim quidam ex no- vella christianorum societate, quia strenue actis rebus virtutique Methodii inviderent, apud Joannem VIII Hadriani successorem, insontem postu- larunt de suspecta fide violatoque more maiorum, qui in sacris obeundis sermonen graecum aut latinum unum adhibere consueverunt, praeterea nullum. Tune Pontifex incolumilatis fidei disciplinaeque veteris studio- sissimus, Methodio Romam evocato diluere crimina, seseque purgare imperat. Is, ut semper erat ad parendum alacer conscientiaeque testi- monio fretus, anno DCCCLXXX cum coram Joanne et Episcopis aliquot Cleroque urbano adfuisset, facile vicit, eam prorsus fidern et se retinuisse costanter et ceteros diligenter edocuisse, quam praesente et approbante Hadriano declaratam, ad sepulerum principis Apostolorum iureiurando confirmarat: quoad vero ad linguam Slavonicam in Sacris peragendis usurpatam, se iustis de causis, ex venia ipsius Hadriani Pontificis, nec Sacris Literis repugnantibus, iure fecisse. Qua peroratione ita se qualibet culpae suspicione liberavit, ut in re praesenti complexus Methodium Pontifex, potestatem eius archiepiscopalem, expeditionemque Slavonicam libenti animo ratam esse iusserit. Insuper, aliquot delectis Episcopis, quibus Methodius ipse praeesset, et quorum opera in administranda re Christiana iuvaretur, perhonorificis commendatum litteris in Moraviam cum liberis mandatis remisit. Quas res omnes postea Summus Pontifex confirmatas voluit per litteras ad Methodium datas, cum scilicet huic rursus subeunda malevolorum invidia fuit. Quare securus animi, cum Pontifice Maximo cunctaque Ecclesia romana aretissimo caritatis fideique vinculo coniunctus, adsignatum šibi munus explere multo vigilantius perseveravit; nec diu desideratus est egregius operae fructus. Nam cum primum ipse per se ad catholicam fidem Borzivoium principem Bohe- morum, deinde Ludmillam uxorem eius, adhibito quodam sacerdote, perduxisset, brevi perfecit, ut in ea gente christianum nornen longe Iateque vulgaretur. Per eadem tempora Evangelii lumen in Poloniam invehendum curavit; quo cum ille per mediam Gallaeciam penetravisset, sedem episcopalem Leopoli statuit. Inde, ut nonnulli tradiderunt, in Mo- scoviam propriinominis digressus, thronum pontificale Kiowense constituit. Cum his haud sane arescentibus laureis in Moraviam reversus est ad suos: iamque sese abripi ad humanum exitum sentiens, ipsemet šibi successorem designavit; CIerumque et populum supreinis praeceptis ad virtutem cohortatus, ea vita, quae šibi via in caelum fuit, placidissime defunctus est. — Uti Cyrillum Roma, sic Methodium Moravia, decedentem luxit, anrissum quaesivit, funere eius modis omnibus honestato. § 9. Horuin faetorum, Venerabjles Fratres, periucunda Nobis accidit recordatio; nec mediocriter commovemnr, cum retro longe respicimus optimis initiis splendidam Slavonicarum gentium cum Romana Ecclesia coniunctionem. Etenim duo isti Christiani nominis propagatores, de quibus loquuti sumus, Constantinopoli quidem ad ethnicos populos discesserunt; sed tamen eorum missionem ab hac Apostolica Sede, catholicae unitatis centro, aut omnino imperari, aut, quod plus vice simplici actum est, rite sancteque approbari opportuit. Revera hic in Urbe Roma ab iis est et suscepti muneris ratio reddita, et ad accusationes responsum; hic ad Glagolito-Romanae XIX. s. 75 sepulcra Petri et Pauli in fidem catholicam iuratum, consecratioque episcopalis accepta una cum potestate sacri imperii, retento ordinum discrimine, constituendi. Demum hinc est usus Slavonici sermonis in ritibus sanctissimis impetratus; atque hoc anno decimum expletur sae- culum, ex quo Joannes Vlil P. M. ad Suentopolcum Moraviae principem ita scripsit: ,Litteras slavonicas . . . quibus Deo laudes debitae resonant, iure laudanuis et, in eadem lingua Christi Domini Nostri praeconia et opera ut enarrentur iubemus. Nec sane fidei vel doctrinae aiiquid obstat, sive missas in eadem slavonica lingua canere, sive sacrum EvangeliUm vel lectiones divinas Novi et Veteris Testamenti bene translatas et inter- pretatas legere et alia horarum officia omnia psallere.' Quam consuetu- dinem rnultas post vices sanxit Benedictus XIV per apostolicas Litteras anno MDCCL1V die XXV Angusti datas. — Pontifices autem Romani, quotiescumque opem rogati sunt a principibus viris, qui populiš prae- essent Cyrilli Methodiique opera ad christianos ritus traductis, numquam ommiserunt, ut sua desideraretur in adiuvando benignitas, in docendo humanitas, in consiliis dandis benevolentia, in rebus omnibus, quibus- cumque possent, eximia voluntas. Prae ceteris vero Rastilaus, Suento- polcus, Cocelus, sancta Ludmilla, Bogoris insignem Decessorum No- strorum caritatem pro re et tempore experti sunt. § 10. Neque Cyrilli ac Methodii interitu constitit aut remisit pa- terna Romanorum Pontificum pro Slavoniae populiš sollicitudo; sed in tuenda apud eos sanctitate religionis conservandaque prosperitate publica semper enitnit. Revera ad Bulgaros Nicolaus I sacerdotes qui populum instituerent, et Episcopos Populoniensium et Portuensium ab Urbe Roma misit qui recentem christianorum societatem ordinarent: item Bulgarorum crebris de sacro iure controversiis is ipse responsa peramanter reddidit, in quibus vel ii, qui minus Ecclesiae Romanae favent, summam pru- dentiam collaudant atque suspiciunt. Ac post luctuosam dissidii calami- tatem, laus est Innocentii III reconciliasse cum Ecclesia catholica Bul¬ garos, Gregorii autem IX, Innocentii IV, Nicolai IV, Eugenii IV in reconciliata gratia retinuisse. — Similiter erga Bosnienses et Erzegovi- nenses, pravarum opinionum deceptos contagiis, insigniter eluxit De¬ cessorum Nostrorum caritas, scilicet Innocentii III et Innocentii IV, qui evellere ex animis errorem; Gregorii IX, Clementis VI, Pii II, qui sacrae potestatis gradus per eas regiones stabiliter firmare studuerunt. — Nec exiguam, nec postremam curarum suarum partem Innocentius III, Nico¬ laus IV, Benedictus XI, Clemens V in Servios contulisse putandi sunt, a quibus fraudes, ad labefactandam religionem astute conrparatas, pro- videntissime continuerunt. — Dalmatae quoque et Liburnici ob fidei constantiam, vicissitudinemqne officiorum a Ioanne X, a Gregorio VII, a Gregorio IX, ab Urbano IV favorem singularem et gravia laudum praeconia adepti sunt. — Denique ipsa in Ecclesia Sermiensi, saeculo sexto barbarorum incursionibus deleta, posteaque sancti Stephani I Hungariae regis pio studio restituta, multa sunt Gregorii IX et Cle- nientis XIV benevolentiae monumenta. § 11. Ouapropter agendas Deo grates esse intelligimus, quod idonea Nobis occasio praebeatur gratificandi genti Slavorum, commu- 76 Fontes Liturgiae tiisque ipsorum utilitatis efficiendae, non minore certe studio, quam quod est in Decessoribus Nostris omni tempore perspectum. Hoc sci- licet spectamus, hoc unice cupimus, omni opere contendere ut gentes Slavonici nominis maiore Episcoporum et sacerdotum copia instruantur; ut in professione verae fidei, in obedientia verae lesu Christi Ecclesiae obfirmentur, experiendoque quotidie magis sentiant, quanta vis bonorum ab Ecclesiae catholicae institutis in convictum domesticum omnesque reipublicae ordines redundent. lllae quidem Ecclesiae plurimas et ma- ximas curarum Nostrarum šibi partes vindicant; nec quicquam est, quod optemus vehementius, quam ut earum possimus commoditati pro- •speritatique consulere, cunctasque perpetuo concordiae nexu Nobiscum habere coniunctas, quod est maximum atque optimum vinculum incolu- mitatis. Reliquum est, ut adspiret propositis Nostris et incoepta secundet dives in misericordia Deus. Nos interim apud ipsum deprecatores ad- hibemus Cyrillum et Methodium Slavoniae magistros, quorum sicut ■volumus amplificari cultum, ita coeleste patrocinium Nobis adfuturum confidimus. § 12. Itaque praecipimus ut, rato die quinto mensis Iulii quem L r. Pius XI constituit, in Kalendarium Romanae atque universalis Ec¬ clesiae inseratur, agaturque quotannis festum sanctorum Cyril!i et Methodii cum ritus duplicis minoris Officio et Missa propria, quae sacrum Con- silium legitimis ritibus cognoscendis approbavit. § 13. Vobis autem omnibus, Venerabiles Fratres, mandamus, ut has Litteras Nostras publicandas curetis, et quae in iis praescripta sunt cunctos ex ordine sacricolarum, qui divinum Officium ritu Ecclesiae Romanae celebrant, servare iubeatis in suis quisque Ecclesiis, Provinciis, civitatibus, Dioecesibus, et locis Regularium. Denique volumus Vobis suadentibus et cohortantibus, in universum rogari atque orari Cyrillum et Methodium, ut qua valent apud Deum gratia, Oriente toto rem chri- stianam tueantur, implorata catholicis hominibus constantia, dissidcntibus reconciliandae cum vera Ecclesiae concordiae voluntate. § 14. Haec, ut supra scripta sunt, ita rata et firma esse iubemus non obstantibus sancti Pii V Pontificis Decessoris Nostri aliisque Apo- stolicis super Breviarii et Missalis Romani reformatione editis Constitu- .tionibus, statutis quoque ac consuetudinibus, etiam immemorabilibus, ceterisque contrariis quibuscumque. Coelestium vero munerum auspicem et praecipuae Nostrae bene- volentiae pignus, Apostolicam benedictionem Vobis omnibus, Venerabiles Fratres, cunctoque Clero et populo singulis Vestrum commisso pera- manter in Domino impertimus. Datum Romae apud sanctum Petrum die XXX Septembris Anno MDCCCLXXX, Pontificatus Nostri anno Tertio. LEO PP. XIII Juxta authenticum Romae editum, adiecta tamen notatione paragraphorum- Glagolito-Romanae XIX. s. 77 85. 1880, Flumine. Evangeliarum lingua croatica vulgari, vulgo „Šdavet“ vel „Tumač“,. pro Dalmatia, Bosnia, Hercegovina et Istria, archiepiscopo Jadrensi Petro Domnio Maupas approbante, a Matthaeo Ivčevič recensitum, prodit. Štenja i Evangjelja priko svega crkvenoga godišta iztumačena po razlogu najnovijega Misala Rimskoga i boljim pravopisom dana na svitlo, sa priložkom brojnice blagdana pomičnih i znamenitijih svetkovina u' Dalmaciji, Bosni, Hercegovini i po otocih Kvarnera itd. Na Rici, u Za¬ vodu Tipolitografičkomu Emidija Mohoviča, MDCCCLXXX. N. 709. Cum hoc Epistolarum et Evangeliorum cum Orationibus Sanctorum, Feriarumque, nec non caeterarum precum Volumen Illyri— cum „Tumač“ noncupatum nihil contra fidem ac bonos moreš conti- neat, praelo publico donari posse censemus in Domino. L. S. Dabamus Jaderae in Nostra Curia Archiepiscopali die 8 Maji 1879. f Petrus Domnius Archiepiscopus m. p. 86. 1881, 25 Januarii in die Conversionis S. Pauli Ap., Spalati. Duodecim Sacerdotes dioecesium unitarum Spalatensis et Makar- skensis, litteris circularibus „ad Sacerdotes Dalmatiae" datis, Consti- tutione „Grande Munus“ Leonis P. XIII, 30 Septembris 1880 data moti,, ad cultum linguae liturgicae veteroslovenicae ac liturgiae Glagolito- Romanae invitant. Štovanim svečenikom po Dalmaciji: Fr. Bulič, Vranjica; A. Kurtič, Makarska; N. Škarica, Stari; E. Ravlič, Makarska; A. Bilan, Spalatum; J. Deankovič, Štafilič ;- C. Ljubič, Makarska; M. Topič, Kučiči; M. Pavlinovič junior, Podgora; N. Šimič, Igrane; B. Grgič, Vranjica; T. Morovič, Igrane. 87. 1881, Februario, Jadrne. Archiepiscopus Jadrensis ac Metropolita Regni Dalmatiae, Petrus Domnius Maupas epistola quadragesimali italico ac croatico sermone edita, commemorans litteras encyclicas Leonis papae XIII „Grande Munus“ (Cfr. Nr. 84) momentum peculiare liturgiae Glagolito-Romanae in dioecesi Jadrensi ac in provincia Dalmatica extollit, Praeccessorum suoruin ac sui ipsius in liturgia Glagolito-Romana conservanda curas recensens. „Fu allora che Metodio, superstite a Cirillo nei suoi viaggi dalla Moravia alla Bulgaria con ogni probabilita ebbe assicurati i popoli delle provincie contermini alla nostra, che questa lingua riconosciuta come sacra dai Romani Pontefici, avrebbe potuto usarsi nelle ecclesia- stiche funzioni; per cui nacque il desiderio anche nei nostri di ado- perarla nei sacri riti. La novita pote in alcuna delle nostre Diocesi, 78 Fontes Liturgiae destare un’ opposizione per la vigilanza dei sacri Pastori, la quale pero ebbe il suo termine subito che i Romani Pontefici parlarono e ne confermarono 1’ uso che ricevette la sua piena sanzione colla dichia- razione deli’ illustre Pontefice Benedetto XIV. Privilegio fu questo di alta importanza, il quale mantenne i fideli desiderosi di usarne, fermi nella fede e nell’ attaccamento ali’ Apostolica Sede, e contribui a con- servare fra le nostre popolazioni un documento deli’ antico liguaggio comune agli Slavi, di cui ne nelle cronache Romane e Greche, ne in verun altra storia trovasi un benche minimo ricordo. Fu percio studio dei Nostri Predecessori di fare che il Clero destinato alla cura delle anime nelle nostre isole e nelle campagne del continente ne conser- vasse la memoria e 1’ uso, la specialmente dove fino dai sui primordi n’ era sorto il desiderio, e dove anche tuttogiorno esso e gradito al popolo, fedele custode dei riti religiosi celebrati da molti secoli in un linguaggio privilegiato. Fu pure premura dei Nostri Predecessori ad adoperarsi a che 1’ iusegnamento deli’ antica lingua sacra fosse impar- Fito a coloro pure che ebbero accesso al nostro Seminario Teologico latino dalle diocesi della Provincia; come Noi in egual modo, or sono dieci anni (1871), ci adoperammo onde lo stesso non fosse tolto, essendo consapevoli che, nelle nostre isole specialimente i pii affetti di quelle popolazioni sarebbero stati molto sodisfatii coli’ assistere ai solenni riti della Chiesa, nei quali risuonasse la lingua sacra ereditata dai loro padri per la benevola sollecitudine ed autorevole concessione dei Romani Pontefici. E percid la dove il buon volere e lo zelo dei curatori d’ anime, vennero incontro ai desiderii dei loro affidati, risuona tuttora la lingua dei Santi Apostoli Cirillo e Metodio, che al paro d’ altre antiche lingue fu dalla Chiesa approvata. Voi ben ricordate, o Diletissimi, 1’ egregio Sacerdote di f. r. Ca- nonico Onorario e Professore di Teologia (Giovanni Berčič) in questo Seminario Teologico, il quale a tutto uomo erasi consecrato allo studio di questa ecclesiastica lingua, ed a fare inchiesta dei piu antichi codici glagolitici nei quali essa era conservata; e come ritrovatili, aveali fatti riprodurre coi tipi nella dotta citta di Praga. Egli puo servire d’ esempio e di ecčitamento ad altri pure sacerdoti di questa e d’ altre Diocesi della Dalmazia per continuare in questo studio che oggigiorno si mantiene in questo medesimo Seminario accanto alle altre Teologiche discipline, come monumento delle antiche patrie tradizioni čare sempre a tutti i popoli. Essendo poi stato innalzato per volonta del regnante Sommo Pontefice Leone XIII, il Culto finora prestato dalla Chiesa ai Santi fratelli Cirillo e Metodio ad un rito maggiore; in tutti i Iuoghi dove si con- serva la loro santa memoria mediante 1’ uso della lingua sacra dai medesimi introdotta, šara nei corrente anno festeggiato il giorno cinque di luglio con maggiore solennita. Esistendo quindi in questa Nostra Citta un Convento di Religiosi, i quali con lodevolissima premura si fecero da tempi remoti custodi di questo raro privilegio, e gia nell’ anno decorso, col nostro assenso, ebbero solennizzato 1’ Ottavo Anni- versario dei benemiriti e Santi Apostoli delle genti Slave; siamo sicuri ■che essi vorranno prestarsi anche nei corrente col medesimo zelo, onde Glagolito-Romanae XIX. s. 79 il surricordato giorno sia nella Ioro Chiesa festeggiato colla maggior possibile solennita; e percio Ci riserviamo di stabilire col Superiore dei suddetti Religiosi il modo di festeggiarlo. In quell’ incontro šara nostro filiale dovere, Dilettissimi figli e fratelli, di invocare la prote- zione di entrambi i Santi Apostoli sopra tutti i popoli da loro evange- lizzati, e sopra di noi tutti eziandio, i quali nel culto che prestiamo ai Santi, intendiamo di onorare Colui il quale ebbe li eletti e santificati: e siccome le loro gesta, gli esempi da loro dati, e specialmente 1’ Apostolico loro zelo ebbero loro procacciata 1’ aureola di gloria di cui va cinto il lort> capo, procuriamo Noi pure di imitarli. I sacrifizi, le fatiche e le privazioni che taluni potessero soffrire nel ministero apostolico, sieno offerte dai medesimi a Colui che ispiro queste eroiche virtu nei gloriosi Santi fratelli di Tessalonica, Maestri ed Apostoli delle Slave genti, fra le quali annoveransi quelle pure che popolarono quasi interamente queste nostre provincie. Al grande Pontefice poi il quale in tempi tanto difficili regge la Chiesa, ed a Cui nulla sfugge di tutto cio che puo tornare utile spiritualmente alle varie nazioni raccolte nella stessa, a Leone XIII, Padre e Pastore Universale, che nella prevenerata Enciclica dimostro tutta 1’ Apostolica e paterna sua benevolenza e sol- lecitudine verso i popoli Slavi, sieno da Noi tutti rese devotissime grazie, pregando 1’ Onnipotente Iddio, perche si degni di aggiungere agli anni del Suo luminoso Pontificato, ricco di tante salutari dottrine, quelli dei Patriarchi; e cosl il magnanimo Suo cuore possa gioire nel vedere molti popoli un tempo uniti ed ora separati dalla Chiesa, rientrare nel seno di questa Unica Madre, onde si adempiano le parole di Gesii Cristo: Vi sono ancora altre pecorelle che non sono di questa greggia, anche queste fa d’uopo ch’io raguni; e ascolteranno la mia voce e šara un solo gregge ed un solo pastore. (Giov. 10, 16). Ephemeris La Dalmazia Cattolica 24 et 28 Februarii 1881. 88. 1881, 20 Aprilis, Brunae. Carolus Noetting episcopus Brunensis de reliquiis SS. Cyrilli et Methodii in cathedrali Brunensi Cardinalem Domenicum Bartolini certi- orem reddit. Eminentissime ac Illustrissime Domine Cardinalis. Aestimatissimis literis, quas Eminentia Tua die XIII. Aprilis a. c. mihi scribere dignata est, satisfacturus, haec ad benevolam notitiam referre mihi honori duco. Quae P. Theodorus Moretus in volumine I. Sanctorum Actorum a. 1630 de reliquiis S. Cyrilli, Moraviae Apostoli, in Ecclesia Col- legiata (nune Cathedrali) SS. Petri et Pauli Brunae asservatis seripsit, veritate omnino nitebantur. Juxta antiquas relationes in Archivio Ca- pituli Brunensis obvias Dr. Augustinus Kasebrod, vulgo Olomucensis dictus, Ecclesiarum Cathedralis Olomucensis et Collegiatae Brunensis ab a 1506—1513 Praepositus, Wladislai Bohemiae et Hungariae Regis 80 F o n tes Lit urgia e Secretarius supremus, vir ob insignem eruditionem, cujus multa do- cumenta scripto reliquerant, aetate sua celebratissimus, praeter in¬ signem particulam S. Crucis, in pura aurea magna cruce inclusam (quae hodie in Ecclesia Brunensis extat) etiam brachium S. Cyrilli Mo- raviae Apostoli, magna argentea theca ornatum „Ecclesiae Collegiatae SS. Petri et Pauii Brunae dono dedit." Ab hoc tenrpore thesaurus hic sacer fidelissime in Ecclesia memorata custodiebatur, atque quibusdam in solemnitatibus, praesertim in festo SS. Cyrilli et Methodii publice exponebatur fidelium osculo honorandus. Testes huius sunt „Inventaria“ antiqua, quae adhucdum supersunt. Sic in Inventaniis latino sermone scriptis de a. 1625, 1646, 1655 commemoratur „Brachium argenteum cum Reliquiis S. Cyrilli Moraviae Apostoli"; itern in Inventariis germanico idiomate exaratis a. 1751, 1793, 1801, 1805 scribitur „Brachium S. Cyrilli, Moraviae Apostoli, argento inclusum." Veruntamen in Inventario a. 1811 exarato et reliquis recentioribus. nulla amplius mentio huius sancti Brachii occurrit. Quum nimirum anno 1811, ut reipubblicae continuis bellis adversus Napoleonem gerendis exhaustae succurreretur, Ecclesiae suppellectilem argenteam fere omnem pubblici aerarii usibus tradere iuberentur, etiam Ecclesia Cathedralis Brunensis quaecumque vaša sacra Argentea (una monstrantia seu Osten- sorio pro SS. Sacramento excepta) et proin etiam argenteam thecam,. in qua brachium S. Cyrilli inclusum erat, publicis usibus tradidit. Qua occasione, quod maxime dolendutn est, ipsum sanctum brachium, incuria,, verosimiliter Canonici, qui tune Custodis munus obibat, deperditum est, nec unquam, non obstantibus investigationibus diligentissimis seriori temqore institutis, detegi potuit. De cetero in Monasterio Rayhradensi Or. S. Benedicti prope Branam asservatur ad hunc usque diem particula „de brachio S. Cyrilli Episcopi Moravorum Apostoli", quam Capitulum Brunense, ut sigillum eius adhuc illaesum et inseriptio testatur, saeculo XVIII, memorato Monasterio do- naverat. Haec referens atque intimos profundissimae venerationis sensus insimul profitens cum manuum osculo persevero. Romae. Bartolini, Memorie storico critiche ed archeologiche dei SS. Cirillo e Metodio,. Roma 1881, 200 ss. Solemni Missae Glagolito-Romanae in die festo SS. Cyrilli et Methodiii in ecclesia S. Michaelis Tertii Ordinls S. Francisci, Archiepiscopus Ja- drensis Petrus Domnius Maupas pontificaliter adsisit. Prodan, Borba za glagolica, Jadrae 1900, 193. Eminentiae tuae Illustrissimae Eminentissimo ac Illussimo Domino Domino Dominico S. R. E. Cardinali Bartolinio Humillimus et devotissimus f Carolus Noetting Episcopus 89. 1881, 5. Julii, Jadrae. Glagolito-Romanae XIX. s. 81 90. 1881, apud Brunam. Monasterium Rayhradense Ordinis S. Benedicti apud Brunam, suam reliquiam „de brachio S. C.yrilli Episcopi Moravorum Apostoli", iam XVIII saeculo a Capitulo Brunensi dono acceptam, Leoni P. XIII donat; qui ipsam i neoerecto oratorio SS. Cyrillli et Methodii apud basilicam S. Clementis recondere iubet. Epistola Cardinalis Dominici Bartolini ad Ioannem Danilo 1881 data; Cfr. Danilo, Sv. Cirilo i Metod, Jadrae, 1887, 127. 91. 1881, Romae. Ex Typographia polyg!otta S. Congregationis de Propaganda Fide pars Missalis Glagolito-Romani, a Carolo Parčič recensita, prodit. Ordo et Canon Missae cura orationibus ante et post Missam iuxta Missale Romanum. Ordo et Canon Missae, nec non orationes ante et post Missam, quae in hoc libello extant ex Missali Romano - Slavonico excerptae ad normam et uniformitatem veterum Slavonicorum Codicum castigatae, fideliter cum latino textu concordant. In quorum fidern, etc. Romae, 25 Aprilis 1881. Carolus A. Parčič, Ad Slav. Gentis EccI. S. Hieron. de Urbe Can. Attenta fide suprascripti Rev. Canonici Censoris imprimi poterit. Hac die 1 Julii 1881 ex Secretaria Congregationis SS. Rituum. L. f S. Plač. Ralli S. R. C. Secr. Imprimatur Pr. Raph. Archang. Salini O. P. S P. A. Magistri Soc. Imprimatur Julius Lenti Archiep. Siden. Vicesg. 92. 1881. Romae. Appendix ad Missale Romano-Slavonicum anni MDCCXLI, com- plectens missas pro universali ecclesia, pro aliquibus locis, nec non pro Tertio Ordine S. Francisci in Dalmatia et Istria cura et expensis P. Hyacinti Buič Ministri Provincialis, in typographia polyglotta S. C. de Propaganda Fide imprimitur. Flaec Appendbc ad Missale pro Tertio Ordine S. Francisci vetero- slavonico idiomate per duos a Nobis ad id deputatos Examinatores revisa et collata fuit cum originali latino, quorum testimonio fidem faci- JELIČ, FONTES, Pars III. 6 82 Fontes Liturgiae. mus nihil in eam incurrisse quod sub Dogmatico, morali ac religioso obtutu adversetur unanimi sensui Catholicae Ecclcsiae, ideoque minime obstare quo Sacrae Congregationi de Propaganda Fide praesentari possit ad facultatem, ut typis mandari valeat, obtinendam. — Ab Ordinariatu Episcopali Veglae die 9 Novembris 1875. L. S. Joannes Josephus, Episcopus. Examinata superius nominata Appendice, accedo iudicio et sen- tentiae Rmi. Ordinariatus Veglensis desuper prolatis, humillimas preces meas adiungo, ut typ'is vulgetur. — Tergesti die 4 Februarii 1876. L. S. Georgius Episcopus. Missae in hoc Libello contentae fideliter in Slavicum idioma trans- latae sunt ex Appendice latina Missarunr pro tribus Ordinibus S. P. Francisci a. S. Rit. Congregatione approbata. Romae die 2 Augusti 1879. Carolus Parčič, Canonicus. Nihil obstat quominus Missae superius relatae imprimi valeant. Ex Secretaria S. Rituum Congr. die dieta. L. S. Plač. Ralli S. R. Congregationis Secretarius. Imprimatur Fr. Raph. Archang. Salini O. P. S. P. A. Magistri Soc. Imprimatur Julius Lenti Archiep. Siden. Vicesg. 93. 1882, 5 Julii, Jadrne. Solemni Missae Glagolito-Romanae in die festo SS. Cyrilli et Me- thodii in oratorio Seminarii Theologici Centralis Archiepiscopus Petrus Domnius Maupas pontificaliter adsistit. Ephemeris La Dalmazia Cattolica, 6 Julii 1882, Nr. 51. 94. 1882, Spalaten- Makarsketi. Propositio libros liturgicos Glagolito-Romanos, latinis characteribus imprimendi, a presbyteris Spalaten. - Makarskensis dioeceseos peculiari elucubratione peroratur. Memoria sulla conversione deli’ alfabeto Glagolito nel Latino pei libri liturgici slavi di Rito Romano, presentata dai Sacerdoti delle diocessi di Spalato e Makarska al Reverendissimo Ordinario. Edizione privata a guisa di manoseritto. Juxta exemplar apud auetorem asservatum. Glagolito-Romanae XIX. s. 83 95. 1882, Jadrne. Matutinale et Vesperale lingua croatica vulgari, ex Evangeliario, Rituali caeterisque libris devotionalibus excerptuin pro usu privato fide- lium, approbantibus archiepiscopis Jadrensibus Petro Domnio Maupas et Gregorio Rajčevič bis editur. Hrvatski bogoslužbenik ili sbirka jutrnja i večernja glavnih svet- kovinah preko godišta, i obrednih molitava i raznih pjesama, koje se običavaju po hrvatskih župah u Dalmaciji i susjednih zemljah. Priredio O. S. I(vančič), izdalo Upraviteljstvo „Narodnoga Lista". U Zadru 1882. Br. 1546. Častnoj Upravi tiskarne „Narodnog Lista" u Zadru. U koliko je nabožna knjiga „Hrvatski Bogoslužbenik" sbirka ju- trnjS i večernja, poglavitih pjesama i molitava več tiskanih u odobrenih knjigah, sa strane Ovoga Naredništva nema nikakve zaprjeke, da je vaša tiskarna, na korist bogoljubstva naroda, izdade; nu ovo odobrenje ne odnaša se po ništa na porabu u javnom bogoslužju gorinaznačene, kao ritualne knjige. Želi se, da ova dozvola bude doslovce tiskana na koncu knjige, ako li častna Uprava nalazi za shodno, da ista knjiga izadje sa odo- brenjem črkovne vlasti. Tim je riešeno Vaše pitanje od 26 srpnja 1882. Zadar, 10 Listopada 1882. f Petar Dujam Nadbiskup. Altera editio anni 1893. ad N. 1725. Imprimatur Ex Archiepiscopali Curia Jaderae, die 16 Juli 1893. L. S. t Gregorius Archiepiscopus. 96. 1885, Romae. Particula „de corpore S. Cyrilli Slavorum apostoli", iam ab immemo- rabili asservata in reliquiario Confraternitatis S. Hieronymi Slavonorum de Urbe, publicae venerationi exponebatur. Krasnoseljcev, Cerkov s. Klimenta v Rime, Kazan 1885, 12; et in ephe- meride Pravoslavni Sobjesednik, Aprilis 1885. 6' 84 Fontes Litu rgiae 97. 1886, 16 Augusti, Rotnae (Jadreti). Dccisio S. Rituum Congregationis circa usum liturgiae Glagolito- Romanae in ecclesia parochiali Esi Majoris. Ad dubium propositum ab Henrico Bernetič parocho Esi Majoris: An decretum Ordinariatus Jadrensis, quo oratori usus liturgiae Glagolito - Romanae interdicitur, illa cura conditione ut orator infra bi- mestre ad S. Sedem recurrat, sustineatur; S. Rituum Congregatio die 16 Augusti 1886. Resp.: „Nil innovetur". Protocollum S. Rituum Congregationis anni 1886, 16 Augusti. 98. 1886, Rotnae. Leo P. XIII. oratorium SS. Cyrilli et Methodii in coelimontana ba- silica S. Clementis, egregio opere ac tribus picturis parietariis, in prin- pali quarum se ipsum fundatorem ac oblatorem effigiatum, oblationibus tam ab Episcopo Diakovensi ejusque Capitulo, nec non a Sodalibus S. Hieronymi Slavonorum de Urbe sponte collatis, quam sua impensa,. erectum dedicari, duabusque inscriptionibus decorari iubet. Supra picturam translationis S. Cyrilli: Anno DCCCLXXXV1 Sacellum Cyrilli et Methodii, quorum doctrina et labore Gentes Slavicae omnes christianam sapientiam agnovere, munificentia Leonis XIII. P. M. Extructum et ornatum, curante Dom. Bartolini Card. tit. Marciano. Supra picturam Synodi Romanae anni 868: Josephus Georgius Strossmayer episcopus Bosnensis et Sirmiensis, splendidissimus ordo Canonicorum Diacovensium et sodales Illyrici a S. Hieronymo, pecuniam in operiš partem sua voluntate contulerunt. Ex apographo Doctoris Caroli de Horvat. 99. 1887, 31 Martii, Rotnae. S. Sedeš usum liturgiae Glagolito-Romanae in provincia Antiba- rensi, antiquum privilegium nationale confirmando, denuo inducit. Glagolito-Romanae XIX. s. 85 Nr. 69914. Illustrissimo e Reverendissimo Signore! 11 Santo Padre —affine di completare il Concordato stipulato con Sua Altezza il Principe di Montenero in data del 18 Agosto 1886, ha creduto di soddisfare al desiderio espressogli sia dal Serenissimo Prin¬ cipe, sia dalla S. V. Illustrissima e Reverendissima — consente per tanto Sua Santita che sia richiamato in vigore il privilegio da gran tempo concesso dai Sommi Pontefici, e specialmente da Benedetto XIV, che cioe i Cattolici di rito latino deli’Arcidiocesi di Antivari nel Principato del Montenero possano usare della lingua paleoslovenica nella Sacra liturgia. — Inoltre Sua Santita consente che in essa possa farsi uso dei caratteri cirilliani, volgarmente chiamati civili. Mentre sono lieto di parteciparle queste benevole concessioni Pontificie, profitto ecc. Roma 5 Aprile 1887. Mario Mocenni Sostituto. Markovič, Dukljansko-barska metropolija, Zagrabiae, 1902, 160. P. Mac Swiney de Mashanaglass, de concordato inter S. Sedem et Montem Nigrum inito agens refert „11 paragrafo che stabiliva che negli uffici la preghiera pel Sovrano dovesse esser fatta in lingua slava ebbe nell’ anno successivo un corollario d’importanza capitale. Approfittando del fatto che il padre Tondini, il quale aveva collaborato con tanta efficacia a condurre a termine il Concordato, si trovava di passagio in Roma, il principe Nicola lo prego di usare della sua influenza perche la S. Sede concedesse ai cattolici de’ suoi stati 1’ uso della lingua paleoslava nella liturgia. Idea questa eccellente da cui emergeva ancora una volta ia finezza del senso politico del principe di Montenegro; perche la misura da lui proposta non aveva altro scopo, ali’ infuori di quello di compiere 1’ opera di cui il Concordato era stato 1'istrumento; cioe a dire, di sottrarre al piu possibile i cattolici montenegrini ali’ influenza diretta e indiretta di terze potenze interessate. — Il territorio attuale montenegrino, facendo parte di quella vasta regione in cui, poco tempo prima si adoperava la lingua paleoslava in forma generale nella liturgia latina, era ben naturale che si ritornasse allo statu quo ante, permettendolo nuo- vamente le vicende. — — e quindi 1’ uso della lingua paleoslava fu accordato ai cattolici montenegrini per decisione della S. Congregazione dei Riti in data 29 maržo 1887, approvata da Sua Santita il 21 dello stesso mese. Ma non s’arresto qui la cosa; lo stesso decreto stabiliva che, per quanto concerneva la scrittura dei testi religiosi, si sarebbe ricorso ai caratteri cirillici volgari, cioe a dire a quei caratteri che sono d' uso comune a tutti i paesi. — Con quest’ ultima misura la S. Sede contribuiva direttamente in modo affatto spontaneo ad un’ opera di conciliazione di cui tutti gli Slavi dovrebbero esserle grati; ali’ opera, vo’ dire, di abbattere, per quanto era da lei, la barriera che la differenza deli’ alfabeto elev6 gia e che man- tiene tuttora divisi i Jugoslavi cattolici, — che, come si sa, — fanno uso di ca¬ ratteri latini — ed i loro fratelli ortodossi che si servono di caratteri cirillici. Sfortunatamente per ragioni a me ignote, una parte soltanto di queste misure fu applicata realmente; onde le opere liturgiche, di cui ora si fa uso, sono composte in carattere glagolitico." Cettigne, in ephem. Cosmos Catholicus II (1900), p. 303 s. Editionem Mis- salis palaeoslavici characteribus cyrillianis Austro - Hungaricum et Russicum Gu- bernium contestando denunciarunt; quare characteres glagolitici in editione a. 1893 (cfr. N 108) adhibiti sunt. 86 Fontes Liturgiae 100. 1887, 12 Maji, Vindobonae. Nuntius Apostolicus Aloysius Galimberti, occasione raepristinationis liturgiae Glagolito-Romanae in provincia Antibarensi declarat, hoc a S. Sede factum fuisse ad confirmationem vetustae concessionis, non vero ad novam prorsus concessionem indulgendam. Illustrissime ac Reverendissime Domine Episcope! Noverit Dominatio Vestra Illustrissima ac Reverendissima catholicis Principatus Montis Nigri indultum fuise a S. Sede, ut in Ritu Latino obeundo idiomate, quod vocant palaeoslavico, uti possint. Huiusmodi concessionem Princeps Montis Nigri a S. Sede efflagi- taverat eo tempore, quo de conuentione cum Romano Pontifice ineunda actum fuit. Verum opportunius visum est huiusmodi postulationem ad examen revocare post conuentionis expletam stipulationem. Cum autem dieta conventio feliciter snccessisset, nec pauca sancita utrinque essent, quae ei rei catholicae emolumentum cederent, ac Princeps ipse onus dotationum ecclesiasticarum šibi suscepisset, tum Principis postulata examini subiicere e re visum est. Congregatio autem Eminentissimorum Cardinalium, quibus hoc negotium commissum est, Principis desiderio pro idiomate slavico inducendo satisfaciendum esse duxit, eo vel magis Antibarensis etiam Archiepiscopi impensae petitiones hac de re inter- cessissent. Hinc facile Dominatio Vestra dijudicabit, auetoritatis tum eccle- siasticae tum civilis comune suffragium pro idiomate Slavico in Ritu Latino peragendo habitum fuisse. Nec vero omitti debet in času actum non fuisse de nova prorsus concessione, sed de vetustae concessionis confirmatione, sicut Nicolai L, Hadriani II., Joannis VIII., et Benedicti XIV. Apostolicae constitutiones testantur. Neque abs re erit animadvertere, in praefato času non de idiomate aliquo vernaculo vel vulgari rem actam fuisse, sed de idiomate liturgico, quod jam diu in divinis officis pera- gendis S. Sedeš plene approbaverat. Quandoquidem vero de negotio gravis omnino momenti, quodque suis non caret difficultatibus, per- traetetur, hinc S. Sedeš Archiepiscopo Antibarensi instructionem dedit, ut eadem lingua palaeoslavica in sua dioecesi non prius adhibeatur, quam S. Sedeš liturgicos omnes libros idem idioma praeferentes examini subjecerit atque adprobaverit. Ex hisce omnibus pronum erit Dominationi Vestrae inferre, conces¬ sionis confirmationem Archidioecesi Antibarensi peraetam nullatenus adduci posse in favorem Slavorum, qui Montis Nigri Principatui non subjecti sunt. Desunt enim hic specificae causae, quae in Principatu Montis Nigri aderant, quia adversa omnino rationum momenta hic occur- runt. Quare Dominationis Vestrae erit omnino prohibere, quominus hac de re a Slaviš Vestrae jurisdictioni subjectis postulationesad S. Sedem mittantur, quae necessaria analogia deficiente inter conditionem Archi- dioeceseos Antibarensis et Monarchiae Austro-Hungaricae petitionibus illis sufragari nullatenus possunt. Prudentiae etiam Vestrae erit, quae- Glagolito-Romanae XIX. s. 87 cumque excitamenta cohibere, praesertim vero catholicas effemerides coercere, quae ad huiusmodi concessionem comparandam animos commovere forte poterunt. Impensissimis observantiae sensibus me profiteri laetor. Domina- tionis Vesfrae Ilustrissimae ac Reverendissimae. Vindobonae die 12.a Maji 1887. Addictissimus Servus Aloysius Galimberti Nuntius Apostolicus m. p. Episcopus Spalatensis Makarskensis Marcus Calogera, dum in ephemeride curiali „Biskupski List" Augusti 1887 Declarationem hanc cum clero ac fidelibus communicaret, animadvertit: „Ut ex ipso textu clare perspicitur, haec Declaratio linguam veteroslavicam et novos libros liturgicos, proxime vi Concordati S. Sediš cum Montemgro in Liturgiam neoconstitutae provinciae Antibarensis inducendos respicit. De Glagolica Dalmatica Declaratio haec tacet; quare apud nos intacta et statu quo ante glagolica manet. His attentis ad notitiam et normam Hostri Cleri Curati Declarationem putavimus et opportunam et necessariam ut edatur in nostra Ephemeride; et integram iuxta originale referimus." Episcopi vero provinciae Litoralis Austriacae, litteris pastoralibus 26 Novem- bris 1887 injungebant: „Omnes Sacerdotes et Ciericos jusidictioni Nostrae sub- jectos severissime et „sub obedientia canonica" hisce vetamus propria auctoritate quidquam innovare aut qualemcumque partem habere cum iis qui liturgiam et linguam liturgicam jure ecclesiastico sancitam quomodocumque impugnant. Neve quisquam hoc Nostrum vetitum migrare vel negligere audeat, usum qui alibi vigeat, praetexendo." Hancque vero prohibitionem episcopus Veglensis Franciscus Feretič declarabat, ita ut episcopi Litoralis Austriaci „non miravano a bandire la liturgia veteroslovenica... dilaov’ essa realmente sussisteva". Cfr. Volarič, Lalingua slava nella liturgia nell’ Istria, in ephemeride Eco del Litorale Suppl. al Nr. 136, an. 1892. In Ephemeride „Archiv fiir katholisches Kirchenrecht" (volumine 58 pag. 351) nonnulla relata sunt ex Germania Berolinensi (Nr. 143, I. BI. 28 Julii, 1887), quae momentum Declarationis Nuntii Vindobonensis ac modum se gerendi episcoporum Litoralis Austriaci ac Dalmatiae illustrant, haecque italice versa meminisse iuvabit. „In base al desiderio del principe di Montenero permise il papa Leone XII., che nelle chiese cattoliche di quel paese venga osservata la liturgia paleoslavica. Quest’ e propriamente un rinnovamento di un privilegio piu antico. Nel secolo scorso cioe Benedetto XIV aveva gia in una bolla (Ex Pastorali 1754) permesso per 1’ Illirio il rito veteroslavico, e Pio VI piu tardi aveva approvato a mezzo d’ un breve uno speciale offizio per 1’ Illirio (Breviarium romanum slavonico idiomate seu Liber precationum quotidianarum litteris Hieronymianis vulgo Glagoliticis, iussu P. Pii VI, in duas anni partes divisum, Romae 17 91 S. Typis et impensis S. Congregationis de Propaganda Fide). Dai pareri redatti in Roma per ordine di Leone XIII emerse che il Montenegro come la Serbia cadono sotto questo „Illirico“. La questione, se ancora altri paesi contigui appartenessero ali’ Illirio, sembra che la si sia lasciata indecisa, e anche pare che sia stato fatto poco uso di quella concessione di Benedetto XIV. In nessun caso potrebbero richianiarsi alla concessione accordata ali’ Illirio i czechi nella Boenha e Moravia. Contro 1’ estensione della liturgia paleoslavica nei paesi austriaci, avrebbe anche, se i fogli politici czechi ed altri slavi hanno riferito giustamente, fatto valere il suo influsso il govorno austriaco; e poiche recentissimamente per impulsi nazionali slavi, si e cominciato servirsi in Dalmazia della liturgia paleoslavica, quell’ arci- vescovo Maupas ia proibi nel luglio 1887 (Cfr. la „Politik“ di Praga, edizione serale dei 20 luglio 1887.)“ Ita Pesante in opere iam saepius citato (La liturgia 88 F o n t e s Liturgiae slava, 88 ss.), illa germanica commentaria, non parvo errore — quod nempe liturgia Glagolito-Romana anno 1887 introduci primum in Dalmatia coeperit — scatentia, italice versa refert; quae commentaria procul dubbio tata litnrgiae Glagolito- Romanae ab anno 1887 inde sat clare elucidant; aliudque adhuc factum tanquam certum testificans (1. c. p. 165): „Ne dee percid far meraviglia che il nostro piissimo Monarca, ricevendo nel 1887 in Pola il vescovo di Parenzo e Pola e lina depu- tazione del clero diocesano, avesse in modo particolare raccomandato una oculata vigilanza perche non si facessero innovazioni coli’ introdurre e dilatare 1’ uso della liturgia slava." Quoad prohibitiones usus liturgiae Glagolito - Romanae anno 1887. ab Ordi¬ nariatu Jadrensi latas notandum, quod ad appelationes S. Rituum Congregationi porrectas oratoribus rescriptum est: „decisio Jadren. 16 Augusti 1886 (cfr. N. 97) in viridi observantia maneat" Ex quo patet prohibitiones illas inscia S. Sede latas fuisse; nec a S. Sede ratihabitas fuisse. 101. 1887, Sarajevo Vrhbosnen. Rituale Romanum lingua croatica vulgari, iam anno 1640 a Bartholomaeo Kašic S. J. versum et typis S. Congregationis Propagandae Fidei (Cfr. Fontes XVII s. N 109) editum, cura et impensis Joseph Stadler archiepiscopi Vrhbosnensis sexta vice imprimitur. Juxta exemplar in bibliotheca Capitulari S Hieronymi Slavonorum de Urbe. 102. 1890, 17 Maji, Romae. Sacra Rituum Congregatio, Ritum Graecanicum aquam benedicendi in Vigilia Epiphaniae, quod iam a Benedicto XIII anno 1715 prohibitum fuerat, sed hoc non obstante per Istriam et Dalmatiam tam in liturgia Glagolito-Romana, quam in lingua croatica vulgari in ecclesiis latine officiatis iuxta „Ščavet“ viguerat, Decreto Generali interdicit; Ritumque aquam benedicendi in Vigilia Epiphaniae iuxta formam Missalis Romani observari mandat. Cfr. Pesante, La liturgia Slava, Parenzo 1893, 15. 103. 1891, 6 Decembris, Romae. S. Rituum Congregatio, ab episcopo Sibenicensi certior facta, quod populus slavicus abolitionem Ritus Graecanici aquam benedicendi in Vigilia Epiphaniae vi Decreti Generalis 17 Maji 1890 eiusdem S. Con¬ gregationis aegre ferret, indulget, ut Ritui Romano aquae benedicendae aliae Orationes et Psalmi ex Rituali Romano addantur, illa cum animad- versione tamen: „Sacra Congregatio monet Amplitudinem Tuam per se nihil addere posse cuivis ritui ex iis quae habentur in Rituali Romano; hoc enim exclusive dependet ab auctoritate Apostolicae Sediš.“ Cfr. Pesante, La liturgia Slava, Parenzo, 1893, 15. Glagolito-Romanae XIX. s. 89 104. 1891, Novembri, Romae. Leo papa XIII cathedram linguae palaeoslavicae in Pontificio Se- minario Romano S. Apollinaris Romae ac officium Scriptoris linguarum Slavicarum in Pontificia Bibliotheca Vaticana instituit; utrumque munus professori Ulixi Denunzio concredit. Ephemeris La Dalmazia Cattolica 7 Decembri (XXII) 1891, N 66. 105. 1891, in Istria. Caesareus et Regius Inspector Scholarum Antonius Klodic, vicissi- tudines liturgiae Glagolito-Romanae in Istria describens, inter alia anim- advertit: „Das Glagolitische verbreitete sich im gottesdienstlichen Gebrauch in der Zeit vom XII.—-XVI. Jahrhundert nicht nur iiber Istrien, sondern auch iiber ganz Dalmatien, den groBten Theil Bosniens und liber Kroatien. Man kann sagen, daB das Glagolitische in jener Zeit das einzige Mittel schriftlichen Verkehrs der Kroaten war. Namentlich waren es die Franziskaner und Benediktiner-Mčnche, welche es sehr eifrig pflegten. Wie erwahnt wurde, war der glagolitische Gottesdienst im XIV, XV. und XVI. Jahrhundert in den Pfarren von Istrien, in vvelchen das Slavische Element das Obergewicht hatte, in Ubung. In Visinada, in Ca- podistria selbst und in Cittanova wurde von Franziskanern die Messe glagolitisch gelesen und in der DiOcese Parenzo zahlte man im XVIII. Jahr¬ hundert 19 glagolitische Pfarrgemeinden und in der Stadt Parenzo im Jahre 1733 gehaltene Synode bestimmte sieben Priifungs-Commissare {tir das Glagolitische. Im Jahre 1873 empfahl Dominico Stratico, Bischof von Cittanova, den Monchen die eifrige Pflege des Glagolitischen und im Jahre 1762 kam es im Momiano vor, dass der dortige župan Burin den Bischof Leoni von Cittanova bat, er wolle dem Geistlichen Brajkovič verbieten, die Messe an Sonntagen lateinsch zu singen. Doch fand das Glagolitische in Istrien trotz der Forderung, welche demselben die Papste Hadrian II. (868), Johann VIII. (880), Innozenz IV. (1243—1254), Urban VIII. (1623—1643), der Begriinder des Collegium de Propaganda fide, und Benedikt XIV. angedeihen liefien, auch sehr heftige Gegner, so da!3 es heute auf dem Festland von Istrien auf ein viel engeres Gebiet eingeschrankt ist. “ A. Klodid, Slavische Sprache und Litteratur (in Istrien); in opere „Die osterreichische Monarchie in Wort und Bild“; Bd. Kusteniand, 238—241. 106. 1892, 13 Februarii, Romae. Resolutiones S. Rituum Congregationis circa usum linguae Sla- vicae in liturgia Glagolito - Romana ad ordinarios Goritiensis, Zagrabi- ensis et Jadrensis provinciarum datae. 90 Fontes Liturgiae Nonnulla dubia super usu linguae palaeoslavicae in sacra liturgia, Sacrae Rituum Congregationi pro opportuna declaratione nuper exhibita sunt. Quum vero Sacra eadem Congregatio circa istud sane grave nego- tium iampridem suum studium impenderit, ut quaedam normae R.mis locorum Ordinariis hac in re traderentur, tandem in Ordinario Coetu die 13 Februari 1892 coadunato, post maturam examen attentisque praescriptionibus S. Sediš ac potissimum Apostolica Constitutione ,Ex pastorali munere' Summi Pontificis Benedicti XIV, diei 26 Augusti 1754, insequentes resolutiones elicere censuit, nimirum: I. In Functionibus liturgicis lingua slavica, ubi legitime in usu est, debet esse antiqua slavica, non moderna sive vulgaris. II. Non licet Missam legere vel cantare utendo partim lingua latina, partim slavica; sed permitti potest, ubi lingua slavica invaluit, ut cantatis latino sermone Epistola et Evangelio, utrumque canatur etianr lingua palaeoslavica. III. Sacerdotes, qui ius habent Missas celebrandi et horas persol- vendi lingua slavica, debent non solum uti lingua slavica liturgica, sed etiam si addicti sunt Ecclesiae, ubi lingua latina adhibetur, Missam solemnem latine celebrare et horas latino sermone cantare. Idem dicatur de Sacerdotibus, qui latine Missam celebrantes, et horas persolventes, ministrant Ecclesiae ubi slavica lingua legitime introducta est. Ephemeris officialis Curiae Episcopalis Spalatensis List biskupije Splitske i Makarske, 1894, p. 66. 107. 1893, Roma e. In lucern prodit typis S. Congregationis Propagandae Fidei Rituale Romanum lingua vulgari croatica, textum curante canonico S. Hieronymi Slavonorum de Urbe Carolo Parčid, sub titulo: Rimski Ritual (Obrednik), izdan po zapoviedi sv. otca pape Pavia V. a pomnožan i poizpravljen Benediktom XIV čestite uspomene s do¬ datkom raznih novih blagosova. U Rimu. Tisak sv. sbora „de Propaganda Fide 1893.“ In fronte: Manuscriptum Ritualis Romani Slavico - meridionali idi- omate, quod hucusque bis typis vulgatum est, scilicet Romae anno 1640 (Typ. de Propaganda Fide), et Venetiis anno 1827 (Typ. Andreoli), hisce in regionibus a ducentis annis et ultra in usu est, ab Examinatoribus a Nobis deputatis revisum et collatum fuit cum latino Rituali Romano novissimo, eique penitus concordare repertum est; idcirco fidem facimus nihil in eo incurrisse, quod sub dogmatico ac liturgico obtutu adver- setur unanimi sensui Catholicae Ecclesiae, ideoque nihil obstare, quo- minus Sacrae Congregationi de Propaganda Fide praesentari possit ad facultatem, ut typis mandari valeat, obtinendam. Correctionem porro typographicam Rmo. Carolo Parčič, istius ad S. Hieronymi Illyricorum Glagolito-Romanae XIX. s. 91 de Urbe Collegiatae Canonico, qui huic operi perficiendo solerter ad- Iaboravit, demandandam censemus. Jaderae die 22 Aprilis 1893. L. S. f Gregorius Archiepiscopus. Imprimatur. Die 24 Augusti 1895. f Fr. Augustinus Archiepiscopus Larissensis, Secretarius de Propaganda Fide. 108. 1893, Romae. Missale Glagolito-Romanum, a Carolo Parčic canonico S. Hiero- nymi Slavonorum de Urbe redactum, iussu et impensis Leonis P. XIII a S. Congregatione de Propaganda Fide typis eiusdem S. Congrega- tionis publicatur. Missale Romanum Slavonico idiomate ex decreto Sacrosancti Con- cilii Tridentini restitutum S. Pii V Pontificiis Maximi jussu editum, Cle- mentis VIII, Urbani VIII et Leonis XIII auctoritate recognitum. Romae, ex typographia polyglotta S. Congregationis de Propaganda Fide MDCCCXCIII. Cum peritorum iudicio, Missale hoc Slavonicum, characteribus Gla- goliticis expressunr, Missalis Romani versionem fideliter referat; typis excudi et in lucern edi, par praesentes litteras permittitur. Datum Romae ex aedibus Sacrae Congregationis de Propaganda Fide die 25 Januarii 1878. t F. Aug. Archiep. Larissen. Imprimatur Pro - Secretarius. Fr. Raphael Pierotti Ord. Praed., S. P. A. Magister. Imprimatur Julius Lenti Patriarcha Constantinop. Vicesg. Juxta exemplar typicum. 109. 1898, 5 Augusti, Romae. Decretales S. Rituum Congregationis de usu linguae slavicae in Iiturgia Glagolito-Romana ad Ordinarios provinciarum Goritiensis, Ja- drensis et Zagrabiensis datae, cum duabus interpretationibus authenticis. N. 3999. S. Rituum Congregationis ad Archiepiscopos, Episcopos et Ordi¬ narios Provinciarum Goritien, Jadren. et Zagabrien. 92 Fontes Liturgiae L i 11 e r a e De usu Linguae slavicae in S. Liturgia. Quae praecipue observanda sunt, vel cavenda circa usum palaeo- slavici idiomatis in s. lit. S. haec Congr. jam edixit die 13 Febr. 1892 atque iis opportune significavit Slavorum Merid. Episcopis, qui ecclesiis praesunt ubi eiusmodi praxis invaluit. Cum vero hac super re Ap. Sedi nova proposita sint dubia Sams. D. N. Leo D. P. Papa XIII pro sua erga Slavos paterna sollicitudine, ad praedictas normas enucleandas et fir- mandas, omnemque removendam perplexitatem, grave hoc negotium peculiaris coetus S. R. E. Cardinalium examini submitti jussit. — Re igitur in omnibus mature perpensa, attentisque Summorum Pont. Const. et Decretis, praesertim Innocentii IV, qui Episcopis Segn. a. 1248. et Veglen. a. 1252 slavica utendi lingua concessit licentiam in illis dum- taxat partibus ubi de consuetudine observantur praemissa, dummodo ex ipsius varietate litterae sententia non laedatur; item Urbani VIII cujus jussu a. 1631 libri liturgici glagolitice editi sunt, ad usum ecclesiarum ubi hactenus praefato idiomate celebratum fuit, nisi maluerint latino; nec non Benedicti XIV, qui novam ipsorum librorum editionem a. 1754 authenticam declaravit, pro iis qui ritum slavo-latinum profitentur: ac demum Pii VI, qui a. 1791 Breviarium ejus auspiciis denuo impressum recognovit, iidem Em.mi Patres eas quae sequuntur regulas statuerunt, illasque Sanctitas Sua ratas habuit, adprobavit et in posterum ab omnibus inviolate servari mandavit: I. Usus palaeoslavicae linguae in s. liturgia considerari et haberi debet velut reale privilegium certis inhaerens ecclesiis, minime vero ad instar privilegii personalis, quod nonnullis sacerdotibus competat. Episco- porum igitur officii munus erit, in unaquaque dioecesi quam primum conficere indicem seu catalogum ecclesiarum omnium et singularum, quas certo constet, in praesens ea concessione rite potiri. — Ad dubia porro amovenda, asserti privilegii probatio desumatur ex documentis ac testimoniis, quae in tuto ponant et probe demonstrent illud invaluisse et reapse vigere triginta saltem abhinc annis; quod temporis spatium in re praesenti tanquam sufficiens habetur ex indulgentia speciali S. Sediš. Si quae deinceps controversiae aut difficultates in ejusmodi proba- tionum negotio oriantur, illas Episcopi S. Rituum Cong.ni subjiciant, rerum adjuncta explicate et distincte exponendo pro singulorum casuum solutione. II. Praedicto ecclesiarum privilegiatarum indice semel confecto et pubblicato, nulli prorsus licebit, in aliis Ecclesiis, quacumque ratione vel quovis praetextu, linguam palaeoslavicam in s. liturgiam inducere; si quid vero secus aut contra contigerit attentari, istiusmodi ausus severa coercitione reprimantur. III. In ecclesiis quae supra memorato gaudent privilegio, Sacrum fecere et officium persolvere publica et solemni ratione permissum exclusive erit palaeoslavico idiomate, quacumque seclusa alterius linguae immixtione. Libri ad Sacra et ad Officium adhibendi characte- Glagolito-Romanae XIX. s. 93 ribus glagoliticis sint excusi atque ab Apost. Sede recogniti et adpro- bati: alii quicurnque libri liturgici, vel alio impressi charactere, vel absque adprobatione Sanctae Sediš vetiti omnino sirit et interdicti. IV. Ubicumque populus sacerdoti celebranti respondere solet, aut nonnulas Missae partes canere, id etiam nonnisi lingua palaeoslavica, in ecclesiis privilegiatis fieri licebit. Idque ut facilius evadat poterit Ordinarius fidelibus exclusive permittere usum manualis libri latinis characteribus loco glagoliticorum exarati. V. In praefatis ecclesiis quae concessione linguae palaeoslavicae indubitanter fruuntur, Rituale Slavico idiomate impressum adhiberi po¬ terit in sacramentorum et sacramentalium administratione, dummodo illud fuerit ab Ap.lica Sede recognitum et probatum. VI. Sedulo curent Episcopi in suis Seminariis studium provehere cum latinae linguae, tum palaeoslavicae, ita ut cuique dioecesi necessarii sacerdotes praesto sint ad ministerium in utroque idiomate. VII. Episcoporum officium erit, ante Ordinationem sacram, de- signare clericos qui latinis vel palaeoslavicis ecclesiis destinentur, explo- rata in antecessum promovendorum voluntate et dispositione, nisi aliud exigat ecclesiae neccesitas. Vlil. Si quis sacerdos, addictus ecclesiae ubi latina adhibetur lingua, alteri debeat ecclesiae inservire, quae palaeoslavici fruitur idi- omatis privilegio, Missam solemnem ibi celebrare, Horasque canere tenebitur lingua palaeoslavica; attamen illi fas erit privatim Sacra pera- gere et Horas canonicas persolvere latina lingua. Idem vicissim dicatur de sacerdote, palaeoslavici idiomatis eccle¬ siae adscripto, cui forte latinae ecclesiae deservire contigerit. IX. Licebit pariter sacerdotibus latini eloquii ecclesiae inscriptis, in aliena ecclesia quae privilegio linguae palaeoslavicae potitur, Missam privatam celebrare latino idiomate. Vicissim sacerdotes, linguae palaeo¬ slavicae ecclesiis addicti, eodem idiomate Sacrum privatim facere po- terunt in ecclesiis ubi latina lingua adhibetur. X. Ubi usus invaluit, in Missa solemni Epistolam et Evangelium slavice canendi, post eorundem cantum latino ecclesiae ipsius idiomate absolutum, hujusmodi praxis servari poterit, dummodo adhibeatur lingua palaeoslavica. In Missis autem parochialibus fas erit, post Evan¬ gelij recitationem, illud perlegere vulgari idiomate, ad pastoralen! fidelium instructionem. XI. Si forte, in paroeciis quae linguam habent palaeoslavicam, aliquis e fidelibus prolem renuat sacro sistere fonti nisi Rituali latino baptismus conferatur; vel si qui matrimonium recusent celebrare nisi latina lingua sacer absolvatur ritus, Parochus opportune illos instruat, moneatque; et si adhuc in propria sententia persistant, baptismum, aut benedictionem nuptialem privatim latina lingua ministret. Vicissim agatur, in paroecia latinae linguae, si quis slavico idiomate ritus praedictos omnino peragi similiter exigat. 94 Fontes Liturgiae XII. In praedicatione verbi Dei, aliisve cultus actionibus quae stricte liturgicae non sunt, lingua slavica vulgaris adhiberi permittitur ad fide- lium comraodum et utilitatem, servatis tamen generalibus Decretis hujus S. Rituum Congregationis. XIII. Episcopi illarum regionum ubi eadem in usu est lingua ver- nacula, studeant uniformi curandae versioni precum et hymnorum quibus popuius indulget in propria ecclesia, ad hoc ut qui ex una ad aliam transeunt dioecesim vel paroeciam in nullam offendant precationum aut canticorum diversitatem. XIV. Pii libri in quibus continetur versio vulgata liturgicarum precum ad usum tantummodo privatum christifidelium, ab Episcopis rite recogniti sint et approbati. Datum Romae ex Secretaria SS. Rituum Congr.nis die V. Augusti anno 1898. C. Card. Mazzella S. R. C. Praefectus D. Paniči S. R. C. Secretarius. Collectio Actuum Officialium Curiae Archiepiscopalis Jadrensis, XVIII (1899), Nr. 3. In te r p r e tat i on e s authenticae: A). 1900, 14 Augusti, Romae. Ad appellationem Cleri et fidelium Jadrensis dioeceseos ad S. Sedem contra decretum Ordinariatus Jadrensis (cfr. N. 110), usum liturgiae Glago- lito-Romanae interdicens, qua proponebatur dubium, an Articulo I. Littera- rum Decretalium S. Rituum Congregationis diei 5 Augusti 1898, privilegium liturgiae Glagolito-Romanae extinctum fuerit, ob interruptum usum etiam in illis ecclesiis, in quibus ante annum 1868 in usu erat, Vicario Capitulari Jadrensi S. Rituum Congregatio, facto verbo cum Sanctissimo, declarat: Romae 22 Augusti 1900. Rev.me Domine, Circa interpretationem Art. I. Decreti N. 3999 seu Litterarum Sa- crorum Rituum Congregationis diei 5 Augusti 1898 de usu linguae Slavicae in Sacra liturgia sequens dubium pro opportuna declaratione, Apostolicae Sedi suppliciter propositum fuit, nimirum: Utrum privilegium linguae palaeoslavicae extinctum fuerit ob inter¬ ruptum usum eiusdem linguae, intra postremos triginta annos, in illis etiam ecclesiis de quibus certo constat eas antea fuisse in legitima eiusdem linguae possessione? Glagolito-Romanae XIX. s. 95 Sanctissimus Dominus Noster Leo Papa XIII, attentis expositis, ex consulto eiusdem Sacrae Congregationis, cuius examini hoc negotium commissum fuerat, declarare dignatus est, praefatis ecclesiis privilegium extinctum non fuisse, si usus linguae palaeoslavicae intra postremos triginta annos intermissus fuerit, non voluntarie, sed ex necessitate ob externas causas impedientes, velut ex deficientia Palaeoslavorum Missalium aut Sacerdotum eiusdem linguae peritorum. Atque ita rescribi et declarari mandavit, ceteris praefati Decreti seu Litterarum diei 5 Augusti 1898 praescriptionibus in suo robore permanentibus, die 14 Augusti 1900. Quae dum tibi pro mei muneris ratione significo, ut diu bene valeas ex animo adprecor tui studiosus L. M. Card. Parocchi D. Paniči Archiep. Sardicen. S. R. C. Secretarius Collectio Actuum Officialium Curiae Archiepiscopalis Jadrensis, XIX (1900), Nr. 8. B). 1902, 14 Martii, Romae. Ad dubia šibi proposita circa interpetationem Articulorum I, IX et XI Litterarum Decretalium S. Rituum Congregationis diei 5. Augusti 1898, eadem S. Congregatio Decreto Generali declarat: Decretum, 14 Martii 1902. Sacra Rituum Congregatio, decreto n. 3999 diei 5 Augusti 1898, et subsequenti declarationi diei 14 Augu¬ sti 1900, de usu linguae slavicae in sacra Liturgia firmiter adhaerens, ad quaedam dubia ex diversis dioecesibus šibi proposita iterum decla¬ rare censuit: I. In Catalogo, iuxta articulum I praefati decreti n. 3999 prae- scripto, inscribendas tantum esse illas Ecclesias pro quibus privilegium liuguae palaeoslavicae invaluisse et reapse vigere, triginta saltem abhinc annis, documentis et testibus certo probari potest; neque sufficere solarn huius iuris suppositionem, et quatenus probatio dubia habeatur, linguam latinam manere in possessione. Item Ecclesiis privilegiatis non esse adnumerandas illas, in quibus permixtio linguae latinae cum lingua croatica seu moderna in Missae Sacrificio hucusque adhibita est; quia decretum expresse loquitur de sola lingua palaeoslavica. Neque ad ius praefati privilegij probandum satis esse, ut aliquae partes Missae, v. gr. Gloria, Čredo etc. a celebrante intonentur seu cantentur in lingua croatica, dum alia omnia in lingua latina ab eodem recitantur; et ut populus tantum cantet vel recitet preces in lingua vulgari. Iuxta hanc normam Catalogum rite confectum ad Sacram Rituum Congregationem transmittendum esse. 96 Fontes Liturgiae II. Nomen Missae privatae, de qua in articulo IX eiusdem decreti sermo est, non sensu stricte liturgico, sed sensu communiori et latiori accipiendum esse. Ad evitandas enim demonstrationes, et ad removen- dum scandalum, haec Missa characterem quasi solemnem assumere non debet. III. Tandem praescripta in articulo XI supradicti decreti circa ad- ministrationem Baptismi et matrimonii extendenda esse etiam ad ultima Sacramenta, ita ut in parochiis lingua palaeoslavica privilegiatis ista neutiquam negari possint moribundis, qui eadem recipere velint, iuxta Rituale Romanum latinum. Item in eodem articulo XI quoad collationem Baptismi voccm ,privatim‘ non esse intelligendam eo sensu, ut iste administretur infanti- bus, omissis omnibus ritibus et caercmoniis. lila etenim vox spectat tantum ad modum collationis non publicae, servata semper solemnitate quoad ritus et caeremonias quos in Baptismo nemini omittere licet, nisi necessitatis causa. Atque ita rescripsit et declaravit. Die 14 Martii 1902. D. Card. Ferrata. Praef. D. Paniči. Archiep. Laodicen., Secret. Ephemeris Spalatensis „Biskupski List“, 1902, Nr. XI. 110. 1899, 7 Martii, Jadrne. Archiepiscopus Jadrensis Gregorius Rajčevič, Litteras Decretales S. Rituum Congregationis 5 Augusti 1898 [cfr. N. 109] strictissime inter- pretans, et obtenta desuper decisione S. Rituum Congregationis, nec unam ecclesiam in Archidioecesi Jadrensi privilegio liturgiae Glagolito- Romanae utendi ius habere declarat. „Utut tenor praelaudatae Instructionis [cfr. N 109] per se claris- simus sit nihilominus Nobis, solum de veritate rerum sollicitis, se- quentia dubia occurrerunt, ad quae resolvenda statiin Sacrae Rituum Congregationi sequentem quaestionem proposuimus: Utrum vi Instructionis seu Litterarum Sacrorum Rituum [Congregationis dd. 5 Augusti 1898 nonnullae paroeciae A r ch i d i o e ce s e o s Jadertinae adhuc ius ha- beant ad usum linguae p a 1 a e o s 1 av i c a e in S. Liturgia, ex eo quod olim hac lingua utebantur, vel ex eo quod in praesens in iisdem paroeciis populus utitur in eadem S. Liturgia, quae lati ne perficitur, lingua Slavica vulgari? His postulatis SS. Rituum Congregatio die 18 Novembris eiusdem anni 1898 respondit prout sequitur: Glagolito-Romanae XIX. s. 97 Et Sacra eadem Congregatio, ad relationem Secre- tarii, audito etiam voto Commissionis Liturgicae, attentis expositis omnibusque perpensis, proposito dubio respondendum censuit: „Negative“ juxta Litteras S S. Rituum Congrega- tionis d d. 5 Augusti 1898. Atque ita rescripsit. Die 18 novembris 1898. L. f S. C. Card. Mazzella Praef. D. Paniči Secret. Cum poro Nobis a Sancta Sede injunctum fuerit accurate confi- ciendi indicem seu catalogum Ecclesiarum omnium huius Archidioece- ceos quae ius ad hoc privilegiutn in S. Liturgia utendi lingua polaeosla- vica habere potnissent, Nos diligenter collectis documentis quae ad rem faciunt, factisque investigationibus praeviis super usum linguae palaeo- slavicae in S. Liturgia quoad omnes Ecclesias huius Archidioeceseos, nec non adhibito testimonio quamplurium Testium fide dignorum, Sacra- menti Sanctitate interposita, et considerantes a) spatiurn triginta annorum, quod ad minimum requiritur ut aliqua Ecclesia jus habeat ad privilegiuin utendi in S. Liturgia lingua palaeoslavica intelligi debet, juxta responsum praefatae S. Con- gregationis, de trigiuta annis proxime elapsis, idest ab anno 1858 ad annum 1898; b) quod indicium seu criterium linguae liturgicae in una alterave Ecclesia adhibitae desumi debet a lingua qua Sacerdos utitur in celebratione Sacrorum Misteriorum, et non a lingua qua populus in cantu utebatur responsivo, iuxta responsum eiusdem S. Con- gregationis; c) considerantes quod in hac Archidioecesi per decursum temporis ac anno 1868—1898, ut ut in aliquibus Ecclesiis per aliquod temporis spatiurn lingua palaeoslavica in usu esset, hoc evenit vel ex eo quod nonnulli Sacerdotes, qui nullam potestatem hac lingua utendi a šibi praeposito Ordinario receperunt, ideoque per abusum talia moliti šunt, vel quod quatuor aut quinque Sacerdotes solu- modo a Nostro Praedecessore piae memoriae Petro Domnio Maupas receperunt facultatem personalem utendi lingua palaeo¬ slavica in Missa, et hoc per aliquot annos tantum locum habuit, vi litterarum, de usu linguae palaeoslavicae in Sacra Liturgia, S.S. Rituum Congregationis de die 5 Augusti 1898, et subsequae Declarationi praelaudatae S. Congregationis innixi: Declaramus nec unam in hac Arch'idioecesi Nostra sive Parochialem, sive Curatialem Ecclesiam jus habere a d privilegium lingua palaeoslavica in Missae celebra¬ tione utendi. Meminerint ergo Sacerdotes omnes huius declarationis Nostrae tenore nemini illorum in posterum licere Sacrosanctum Missae Sacri- ficium lingua palaeoslavica celebrare nullo praetextu adhibito sive per- JELIČ, FONTES, Pars III. 7 98 Fontes Liturgiae missionis antea a nostro piae Memoriae Praedecessore datae, sive prae- textu consuetudinis per abusum ultimis his annis invectae et a Nobis nunquam approbatae. Quod si sacerdos aliquis, quod Deus avertat, aliter facere vel contra attentaverit, istiusmodi ausus, ut Sacrae Congregationis verbis utamur, severa coercitione reprimendus erit. Idcirco Adm. rev. Decanos serio admonitos volumus, et super hoc eorum conscientiam oneramus, ut Nobis statim deferant Sacerdotes qui hisce Nostris iussionibus non obbedierint — cum de caetero silit Sanctae Sediš Apostolicae ipsius mandata. Tandem cum in praelaudatis Litteris Sacrae Rituum Congregationis immixtio linguarum in Sacra Liturgia prohibeatur, ad evitandas omnes difficultates et ad rem maturius determinandam, nam unitas in his omnibus in hac Provincia assequenda est, statuimus negotium hoc in Comitiis Episcopalibus, quae hoc anno apud Nos locum habebunt per- tractare, et conlatis consiliis omnium Antistitum Suffraganeorum huius Sediš, decernere illa de quibus est serino in iisdem Litteris numero lil. X. XII. et XIII. signatis. Datum ex Nostra Archiepiscopali Residentia Jaderae, die 7 Martii 1899. t Gregorius Archiepiscopus. CoIIectio Actuum Officialium Curiae Archiepiscopalis Jadrensis XVIII (1899). N. 3, p. 2 s. Quum contra hoc decretum ecclesiae glagoliticae Jadrensis archi- dioeceos ad S. Rituum Congregationem appeilassent, idem decretum S. R. C, Decreto 14 Augusti 1900 (cfr. N. 109, A.) irritum evasit. 111. 1899, 16 Aprilis, Jadrne. Delegatio Provincialis Regni Dalmatiae Cardinalem Secretarium Status S. S. certiorem reddit, de rnagno animi motu populi fidelis propter suppressionem usus liturgiae Glagolito-Romanae in Jadrensi dioecesi, invocans S. Sedem ut periculosae agitationi, conservatione privilegii antiquissimi, provideat. A Sua Eminenza il Cardinale M. Rampolla, Secretario di Stato di Sua Santita Roma. Eminenza! La questione della lingua slava liturgica, e una que- stione palpitante per la Dalmazia. La popolazione profondamente attaccata alla religione dei suoi padri, considera con orgoglio il privilegio con- cessole, di usare la propria lingua nelle funzioni ecclesiastiche, ed ogni attentato contro questo privilegio, porta la consequenza di una grande irritazione nel popolo, e puo compromettere gli stessi interessi religiosi, addesso specialmente che 1’ idea nazionale divampa anche in Dalmazia, e che la pubblica opinione, ombrosa e suscettibile sta in GlagolitoRomanae XIX. s. 99 guardia contro ogni manifestazione che possa a questa ida presentarsi contraria. E 1’agitazione in questo riguardo e piu acre e piu viva dinanzi la convinzione, che la S. Sede e tutt’ altro che contraria alla •conservazione di questo antico privilegio, e alle restrizioni che si vogliono introdurre attribuisce motivi di indole diversa, determinati piu che da interessi religiosi, da interessi politici. Di questa questione, si e vivamente occupata la rappresentanza provinciale della Dalmazia ancora nell’ anno 1887. In seguito ad un’ani- mata discussione, in cui la questione di principio non fu rnessa in dubbio, nemmeno dagli avversarii, la Dieta Dalmata con 30 voti favo- revoli contro 7 contrarii accolse la seguente proposta: „Viene inca- ricata la Giunta del Regno di Dalmazia, perche in luogo competente, schiarisca la questione della Messa Glagolitica in Dalmazia, con riguardo alla verita, ed allo stato di fatto; e si adoperi perche sieno allontanati gli eventuali ostacoli al pacifico uso di un tale privilegio" (cfr. N. 100 c). Con una diffusa memoria venne il voto della Dieta proseguito al Luo- gotenente del Regno in data 14 Giugno 1889, N. 329, colla preghiera di appoggiare presso il Ministero la proposta, sollecitandolo di ad- operarsi in luogo competente, perche ogni e qualunque ostacolo sia tolto alla celebrazione delle funzioni glagolitiche in questa provincia (cfr. N. 101 c). Da parte del potere politico, non venne mai alla Giunta communicata nessuna risposta. Pare che piu tardi la questione sia stata regolata dalla S. Sede, . con alcune disposizioni, 1’ interpretazione delle quali forma ora oggetto di pertrattazione frai Vescovi della Dalmazia. Se non che le regole di questa interpretazione sono state pregiudicate da alcune disposizioni addottate dali’ Arcivescovo di Žara, disposizioni che a quanto si dice, non corrispondono alle istruzioni della S. Sede, e si risolvono in una negazione completa deli’ antico privilegio nella Diocesi di Žara, che hanno provocato agitazione e malcontento, di cui si fa interprete una grande parte della stampa provinciale. Sopra questo stato di cose la Giunta Provinciale del Regno di Dalmazia, nell’interesse della popolazione che rappresenta, črede suo dovere di richiamare 1’ attenzione di V. Eminenza, persuasa come e che la S. Sede sapra trovare mezzo di ordinare le cose in modo che corrisponda al diritto, agli interessi religiosi avuto riguardo alle con- dizioni del paese, e che ponga fine ad un’ agitazione pericolosa, e dalla quale possono derivare delle assai serie conseguenze. Voglia compiacersi V. Eminenza accogliere in questo incontro le particolari proteste di stima, e devozione della Giunta Provinciale del Regno di Dalmazia. Žara 16 Aprile 1899. Vrankovič m. p. Dr. Bulat m. p. Simič m. p. Korlaet m. p. Dr. Ivčevič m. p. Authenticum in Archivo Delegationis Provincialis Regni Dalmatiae Jadrae, Acta anni 1888, N. 329. 7' 100 Fontes Liturgiae 112. 1899, 17 Aprilis, Jadrae. C. R. Capitanatus Districtualis curatores animarum Jadrensis dioe- ceseos sub occulta vigilantia politiae ponit, ad appellationes S. Sedi contra decretum Ordinariatus Jadrensis 7 Martii 1899 (cfr. N. 110) intercipendas; sed prorsus frustrato nisu (cfr. N. 109 A). „\Vird das k. k. Posten-Commando beauftragt, in eigenem Posten- rayon der etwa sich kundgebenden Bewegung wegen Gebrauches der glagolitischen Sprache Aufmerksamkeit zu widmen und alle diesbeztig- lichen Versuchungen sofort anher zur Anzeige zu bringen, wobei hervorzuheben kommt, ob das Streben nach der Glagolica in der Bevolkerung wirk!ich bestehet und sich von selbst entwickelt habe, oder ob dasselbe von betreffendem Seelsorger gewiinscht, und seinem Wun- sche gemass die Bevolkerung dazu beredet wurde die Glagolica zu verlangen. Einem Posten-Commandanten, der sein Rayon kennt, wird es nicht schwer sein, ohne besondere Erhebungen und auffallendes Herumfragen, derlei Bewegung' zu beobachten und zu erfahren von welcher Seite dieselbe ausgeht, — so wird der Post - Commando an- gefordert dies prečiš zu erheben und her rechtzeitig die Anzeige zu erstatten. Žara am 17. April 1899 fiir die k. k. Bezirkhauptmanschaft Laneve m. p. Cfr. Interpellationem die 8. Julii 1905 a delegato Sibenicensi Doctore Du- libid et sociis Ministro praesidi Baroni Oautsch et Ministro Instructionis et Cultus Equiti Doctori Hartel propositam, iuxta Protocollum Stenographicum Delegatorum Vindobonensium 113. 1899, 21 Aprilis, Romae (Parentin-Polen). Quum Joannes Baptista Flapp Parentino - Polensis episcopus Lit- teras Decretales S. Rituum Congregationis 5 Augusti 1898 (cfr. N. 109) strictissime interpretando usum liturgiae Glagolito - Romanae decreto 20 Septembris 1898 in universa dioecesi interdixisset, undeviginti libellis supplicibus a viris laicis S. Sedi pro restitutione privilegii Liturgiae Glagolito-Romanae in eadem dioecesi porrectis, S. Rituum Congregatio decretum episcopi 20 Septembris 1898 confirmat. N.ro 951. Venerabili Clero Dioecesano! A Sacra Congregatione Rituum Rescriptum quod sequitur accepimus: N.ro 74. Parent. et Polen. „Ex Dioecesi Parentin.-Polen, undeviginti supplices libelli a die 8 ad diem 30 Decembris 1898, ab aliquibus laicis ad Sanctam Sedem transmissi fuerunt, qui unum eundem finem prosequuntur, nempe ut Glagolito-Romanae XIX. s. 101 restituatur Privilegium linguae Palaeoslavicae in Liturgia in Ecclesiis locorum; 1) Raccotola, 2) Lisignana, 3) Monsbottara, 4) Turris, 5) Pro- montorium, 6) Pomeriana, 7) S. Ioannes de Sterna, 8) Caldaria, 9) Mon srea, 10) Moduldin, 11) Caroiba, 12) Fontana, 13) Altura, 14) S. Do- menica, 15) Villanova, 16) Novaco, 17) Castellini, 18) Monspaternus, et 19) Vossignani. Sacra porro Rituum Congregatio, referente subscripto Secretario, attentis litteris R.mi D.ni Episcopi Parent - Polen., datis die 20 Septembris 1898, quibus ipse declaravit in sua Dioecesi non extare Ecclesiam in qua usus linguae Palaeoslavicae in liturgia triginta abhinc annis viget; atque examinatis, tam in genere quam in specie, praefatis supplicibus libellis, rescribendum censuit: Ecclesias supradictas ius non habere ad privilegium Pontificium linguae Palaeoslavicae in liturgia, iuxta praescripta in Litteris Sacrae ipsius Congregationis datis die 5 Au- gusti 1898 n. I. et Oratores iudicio R.mi Episcopi Parentin. Polen, obtemperare debere.“ Atque ita rescripsit. Die 21 Aprilis 1899. C. Card. Mazzella Praef. D. Paniči Secr. Sit igitur cura Ven. Cleri, ut de tenore huius Rescripti ii, quorum interest, edoceantur. Ab Ordinariatu Episcopali Parentino-Polensi Parentii, die 3 Maji 1899. t Joannes Baptista Episcopus. Apud. J. Prodan, Borba za glagolicu, Zadar 1900, p. 202 s. Nota, quod Decreto S. Rituum Congregationis 14 Augusti 1900 (cfr. N. 109 A) basis iuridica huius Rescripti innovata est. 114. 1900, 3 Septembris, Zagrabiae. Primus Congressus catholicus Croaticus Zagrabiae diebus 3 ad 5 Septembris a clericis et laicis ex Croatia et Slavonia, Istria et Dalmatia, Bosnia et Hercegovina nec non ex terris Slovenicis (praesentibus ex provincia Zagrabiensi Georgio Posilovic Zagrabiensi archiepiscopo, Jo¬ seph Georgio Strossmayer Diakovensi, Antonio Maurovič Segnensi; Julio Drohobeczky Križevacensi episcopis; ex provincia Vrhbosnensi Josepho Stadler Vrhbosnensi archiepiscopo; ex provincia Goritiensi episcopis Antonio Mahnič Veglensi et Antonio Jeglič Labacensi; ex provincia Jadrensi Francisco Philippo Nakič Spalatensi et Josepho Marčelič Ra- gusino episcopis, aliisque praelatis ac praepositis provinciarum Regu- larium) habitus, secunda Resolutione S. Sedi, de encyclica „Grande Manus“ (cfr. N. 84) et Declaratione S. Rituum Congregationis 14 Au¬ gusti 1900 (cfr. N. 109 A), gratias agens, eo quod usus privilegij litur- 102 Fontes Liturgiae giae Glagolito - Romanae praesenti aetate praecipue pro religione et ecclesia apud Croatas necessarius est, votum depromit, ut benevolentia S. Sediš usus idem non tantum conservetur sed etiam dilatetur. II. Rezolucija: Zahvaljujuči Gospodinu Bogu i sv. Stolici, što je Hrvatima več u davnini dana te u najnovije doba okružnicom „ Grande Munus“ i Odlukom sv. Zbora za obrede od 22. augusta 1900. priznata povlastica, da mogu službu Božju obavljati u svom staroslovenskom jeziku i staroslovenskim pismom, prvi hrvatski katolički sastanak drži, da je ova povlastica, napose u današnje doba veoma nužna i po vjeru i po crkvu medju Hrvatima, te stoga izjavljuje vruču svoju želju i pouzdanu nadu, da če se taj dragocjeni amanet dobrotonr sv. Stolice ne samo uzdržati nego i proširiti. Quum haec Resolutio una cum actis eiusdem Congressus ab archiepiscopo Zagrabiensi S. Sedi relata esset, hae desuper litterae responsales emanatae sunt. R.mo D.no Georgio Posilovič Archiepiscopo Zagrabiam. 58,674. III.me et R.me Domine! Communicavi cum Beatissimo Patre litteras, quibus me de telici exitu catholici Croatiae coetus docebas. — Ut vero quae sunt iij coetu statuta optatam secundamque habeant exequutionem, tibi et universis qui in eo adfuerant, Apostolicam benedictionem iterum omni affectu im- pertitur. Tibi fausta quaeque a Domino adprecatus, me libens profiteor. Romae, 15. septembris 1900. Addictissimus M. Card. Rampolla m. p. Stjepan Korenid, Prvi hrvatski katolički sastanak obdržavan u Zagrebu dne 3, 4. i 5. Rujna godine 1900, Zagreb 1900, p. 21 ss., 428. 115. 1893—1900, Romae. Quum editio Missalis Glagolito-Romani a canonico Carolo Parčič curata [cfr. N. 108] a competenti critico V. Jagič, protessore Vindobo- nensis Universitatis, favorabiliter excepta fuisset, occulte a viris Liturgiae Glagolito-Romanae infestis, anonimis litteris S. Sedi porrectis dubiis et objectionibus, quasi mendis antidogmaticis, frasibusque in B. V. Mariam et SS. Trinitatem iniurioris scateret, defertur; qua de causa secunda editio eiusdem Missalis Glagolita - Romani a S. Congregatione Officii suspenditur. Archiv fiir slavisclie Phiiologie XVI (1893); biographia Dragutin A. Parčič 26, V, 1832—25, XII, 1902, Krk 1903, p. 24 s. Fraude anonimontm adversariorum Caroli Parčič detecta, iussu Pii papae X eadetn secunda editio Missalis Glagolito- Romani melise Augusti 1905, approbante S. Congregatione de Propaganda Fide, vulgata est. 103 Glagolito-Romanae XIX. s. 116. 1893—1900, Romae. Editio Ritualis Croatici a canonico Carolo Parčič [cfr. N. 107] curata, ab adversariis Liturgiae Glagolito - Romanae litteris anonimis S. Sedi porrectis, dolose impugnatur. Opportunum videtur nonnulla excerpta ex litteris anonimis contra Missale Glagolito - Romanum et Rituale Croaticum, curante canonico Carolo Parčič edita, S. Sedi porrectis referre. Primae harum litterarum pharisaice hoc epiphonemate decorantur: „Evviva Maria Madre di Dio! Pereant le versioni offensive di Maria - Se fosse redivivo il ch. teol. Cassich [cfr. XVII s. N. 109, 109 a] gitterebbe alle fiamme queste blasfeme traduzioni. — — impudenti traduzioni, diritto delle genti, diritto internazionale; — — poiche il Segret, di Stato ha dichiarato di propria bocca a due Prelati tuttor viventi, che nessun esemplare - varcherebbe il confine Austro - Ungarico. — — Qualche dottissimo Porp. ha detto che queste inverse versioni — — eternamente ali’ ombra. — I revisori propongono: o ali’Indice, o alle fiamme.“ Alterae Litterae „Liturgicae innovationes inter IIIyricos catholicos intrudendae rctunduntur" ab „Aliquot ex u(roque clero sacerdotibus" Decano S. Collegii et Praefectis SS. Congregationum porrectae, insinuationibus subdolis et ignorantia rerum slavicarum scatentes, his frasibus deco¬ rantur: „impudens, execrabile mendacium, perniciosi deceptores, pan- slavico-schisnraticae et massonico-schismatizantis sectae machinationes ergo poenis afficiantur“ cum conclusione: „Vobis ostensuri, nostramque exoneraturi conscientiam.“ Alterae tandem litterae inscriptae: „Interessante saggio delle traduzioni" et „Cenni critici silila traduzione" concluduntur: „Ora adunque che tutti conoscono per bene il latino non dovrebbero tollerarsi certe traduzioni — — che aprono la via allo sčisma e che fanno perdere la gravita ed il decoro liturgico!" Biographia Dragutin A. Parčič 26, V, 1832 — 25, XII, 1902, Krk 1903, p. 26 s 117. XIX. s. apud Slavos Orientales. Cultus SS. Cyrilli et Methodii apud Slavos Orientales iam prae- cedenti saeculo inductus, viget; apud Russos inde ab anno 1863 corn- memoratio eorumdem etiam in Menaea et Calendaria recipitur. A. N. Petrov, Čestvovanie sv. slavjanskih apostolov Kirilla i Methodia, Hri- stianskoe Čtenie, Petroburgi 1893, Nr. 3, 526 ss. 118. XIX s. exeunte, in Istria et Dalmatia. Fata prospera et adversa liturgiae Glagolito-Romanae apud Slavos Meridionales, praesertim in Istria et Dalmatia, ex sententia clarissimi Doctoris Matthiae Murko, professoris ordinarij in C. et R. Universitate Graecensi. 104 Fon te s Liturgiae Als die Wiedergeburt der slawischen Volker in XIX. Jahrhundert auch die Kroaten seit 1830 zu neuem Leben emeckte, wurde die gla- golitische Liturgie nicht blol3 zum Gegenstande gelehrten Interesses, sondern auch eines berechtigten nationalen Stolzes. Besondere Auf- merksamkeit \vurde auf sie durch die verschiedenen tausendjahrigen Jubilaen gelenkt, der Ankunft der Slawenapostel in Mahren (1863), des Todes Cyrills (1869) und des Todes Methods (1885). Zu einem epo- chalen Ereignis gab das tausendjahrige Jubilaum der feierlichen Aner- kennung der slawiscben Liturgie durch Johannes VIII. AnlaB, als in seinem Geiste der weitblickende Politiker Leo XIII. durch die Enzyklika Grande munus (30. September 1880) das Ansehen der Slavenapostel in der ganzen katholischen Welt ungeinein hob und nicht bloB ihre Verdienste, sondern auch die der romischen Papste ftir die slawische Liturgie betonte. An diese Enzyklika, welche natiirlich an den alten Gegensatz zwi- schen der morgen- und abendlandischen Kirche erinnerte, wurden von verschiedenen Seiten allzu groBe Hoffnungen uud Befiirchtungen ge- kniipft, die in gleicher Weise nicht in Erfullung gegangen sind. Dabei ware fast die slawisch-romisch Liturgie zu Schaden gekommen, da sie in das Getriebe konfessioneller Polemik und Propaganda, diplomati- scher Schachziige, bei denen es haufig auf einen momentanen taktischen Erfolg, nicht aber auf den Kern der Sache ankommt, und politischer Agitation, die oft ebenso ungeschickt geftihrt, wie bekampft wurde, hineingerissen worden ist. Da jedoch eine klare Einsicht in alle diese Fragen und infolgedessen ein objektives Urteil unmoglich ist, so wi!l ich mich nur auf die wichtigsten Tatsachen beschranken. Einen Zuwachs hat der slawich-romische Ritus seit dieser Zeit nur in Montenegro zu verzeichnen, das durch den Berliner Vertrag Herr iiber nicht besonders zahlreiche Katholiken geworden ist. Dabei spielte sich eine tragikomische Geschichte ab. Ftirst Nikolaus wiinschte sich Kirchenbiicher mit cyrillischer Schrift, was ganz verniinftig war, und der Vatikan konnte ihm das leicht bevvilligen, da diese bei Millionen mit der romischen Kirche unierter Slawen iiblich ist, doch stellte sich ihrem Willen die Diplomatie entgegen, darunter die russische aus Furcht vor der Expansivkraft des Katholizismus, weil ja ein wesentliches Unterscheidungsmerkmal zwischen Katholiken und Orthodoxen ver- schwinden wiirde. DaB Rom auf einem verlorenen Boden — in der Gegend des heutigen Podgorica wurde der Begrtinder der ersten serbi- schen Dynastie der Nemanja noch katholisch getauft — im Erzbistum Antivari, dessen Inhaber auch den Titel eines Primas von Serbien fiihrt, zu Konzessionen bereit war, ist leicht begreiflich. Da gab es „spezi- fische Griinde“, welche der Wiener Nuntius Galimberti im Auge hatte, als er die osterreichischen Bischofe in einem Rundschreiben vom 12. Mai 1887 aufforderte, der Agitation fiir die slawische Liturgie in ihren Dio- zesen mit aller Entschiedenheit entgegenzutreten. Die Bemiihungen Leo XIII hatten sonst nur den Erfolg, daB das neue Missale, welches 1893 auf seine Kosten erschien, griindlich vor- bereitet wurde und auf Grund der Handschriften und alter Drucke den Glagolito-Romanae XIX. s. 105 urspriinglichen altkirchenslawischen Text kroatischer Redaktion wieder zur Geltung brachte. Auch die glagolitische Schrift wurde beibehalten, obgleich auch Stimmen fiir die Einfiihrung der cyrillischen oder latei- nischen laut wurden, was iti der Tat zeitgemalj gewesen ware. Schon 1892 arbeitete der neuen Errungenschaft eine Resolution der Kongre- gation der Riten vor, dalj in Zukunft beim Singen und Lesen der Messe nur die altslawische Sprache ohne Beimischung der Volkssprache und ohne Ab\vechšlung mit der lateinischen gebraucht werden darf. Man kann nicht sagen, dalj diese Reinigung des slawischen Ritus der Geistlichkeit und dem Volke tiberall besonders genehm gewesen ware, doch sie wurde sofort in den Bisttirnern Zengg und Veglia streng durchgefiihrt, teilweise auch in Dalmatien (im Bistum Spalato). Ver- schiedene in Betracht kommende Fragen regelte aber erst im Jahre 1898 (5. August) ein Rundschreiben der Kongregation der Riten an die Erz- bischofe von Gorz, Žara und Agram. Die altslawische Sprache wurde als ein Realprivilegium gewisser Kirchen (nicht aber als Personalprivi- legium einzelner Geistlichen) erklart, das nur dort Geltung haben konne, wo es mindestens seit 30 Jabren faktisch ausgeiibt wurde. Den Bischofen wurde es zur Pflicht gemacht, fiir den entsprechenden Nachwuchs der Priester mit lateinischer und altslawischer Sprache zu sorgen. Das Ver- haltnis zwischen beiden Riten beruht auf Gegenseitigkeit: in einer sla- wischen Kirche kann auch der lafeinische Geistliche eine feierliche Messe nur slawisch abhalten und umgekehrt, in seiner Sprache aber nur privatim. Ahnlich verhalt es sich mit den Taufen und Trauungen, die feierlich auch nur in der Sprache der betreffenden Kirche vorgenommen werden konnen; wenn in dieser Hinsicht eine Belehrung nichts niitzt, so wird die Zeremonie privatim nach Wunsch des Beteiligten vollzogen. Die strengen Bestimmungen liber den Gebrauch der altslawischen Sprache seit 30 Jahren gaben dem Erzbischof von Žara und dem Bischof vom Parenzo-Pola die Handhabe, dieses Priviiegium in ihren Diozesen fiir erloschen zu erklaren (cfr. N. 110, 113). Diese MaBregel stiefi auf besonders starken Widerstand im Erzbistum Žara, das ja die Wiege der slawischen Liturgie bei den Kroaten war, da das Bistum Nona in ihm aufgegangen ist. Ein Rekurs der Priester und Laien hatte zur Folge, dal.) der Erzbischof vOn Žara durch Leo XIII. teilweise desavouiert wurde (22. August 1900), den seine Entscheidung lautet, dalj das Privi¬ iegium der altslawischen Liturgie nicht erloschen sei, wenn es wahrend der letzten 30 Jahre nicht freiwillig, sondern infolge auBerer Hindernisse, wie aus Mangel an Kirchenbiichern oder des Altslawischen kundigen Priestern, unterbrochen worden ist (cfr. N. 109 A). Dieselben Griinde sollten auch fiir das Festland von Istrien Geltung haben, wo die meisten Pfarren, die nicht von wirklichen Italienern bewohnt sind, dieses Privi legium zweifellos (im alten Bistum Parenzo allein sind 19 Pfarren bezeugt) besafien, aus Not aber vom Schiavetto, dem Gemisch aus Slawisch und Latein, Gebrauch machten. AuBer Parenzo-Pola kommt noch das Bistum Triest-Capodistria und insofern neben den Kroaten auch ein Bruchteil Slowenen in Betracht. In den Kiimpfen beziiglich Istriens ist das letzte Wort wohl noch nicht gesprochen. 106 Fontes Liturgiae Auf jeden Fali ist der Bestand der Reste der slawischen Liturgie am Adriatischen Meere gesichert. Hie und da auftauchende Geriichte, welche dem gegenwartigen Papst wegen seiner venezianischen Herkunft die Absicht zumuten, er werde sie abschaffen sind einfach fromme Wiinsche gewisser italienischer Politiker. Uber solche Fragen entscheiden die Interessen der katholischen Kirche, welche in diesem Punkte, wie die von mir skizzierte Geschichte zeigt, geniigend Erfahrung besitzt. Vor allem wird Rom selbst, das ja den Gedanken an eine Wiederver- einigung der Kirchen immer im Auge behalt, einen solchen Trumpf wie die altslawische Liturgie nicht leichtfertig aus der Hand geben. Ein Volk wie das kroatiscbe wird sicb aber ein solches Privilegium, namen- tlich in den Zeiten des Nationalismus, nicht entreifien lassen, es mirfiten denn religios indifferente Politiker die Oberband gewinnen, die aber der Kirche ebenfalls nicht angenehm sein konnen. Das Prestige der kroatischen Bischofe, das in den letzten Jahren stark gelitten hat, wiirde auch weitere Belastungsproben nicht ertragen. Beziiglich der Volksmassen gilt aber, was schon den Kaiser Ferdinand II. zu Mafiregeln zu gunsten der slawischen Liturgie veranlafit hat. Weiter im Siiden ist die Sache viel ernster als wenn eine slowenische Gemeinde wegen eines Pfarrers mit ibrem Bischof in Konflikt gerat und sich bei der Suche nach einers unierten oder ortbodoxen Geistlichen nicht zu helfen weifi. Noch grofier ist aber auch beim Volke, das noch ganz an den Aufierlichkeiten des Gottesdienstes hangt, die Gefahr des Indifferentismus. Wie es in dieser Frage einem Kirchenfiirsten, der wirklich ein guter Hirt sein will, ergehen kann, zeigt das Beispiel des jetzigen Bischofs von Veglia, A. Mahnič. In seiner s!owenischen Heimat vertei- digte er als einer der romischesten unter den romischen Priestern in seiner Revue „Rimski Katolik" die universale lateinische Liturgie- sprache in ieidenschaftlicher Weise; als er jedoch seine Diozese aus eigener Anschauung kennen lernte, wurde er aus einem Saulus ein Paulus. Um keinen Mifiton in die religiosen Gefiihle der Bevolkerung zu bringen, zelebriert er auf seinen Visitationen das Hochamt in alt- slawischer Sprache, was er natiirlich erst lernen muBste, sorgt ftir die Reinheit des slawischen Ritus und sucht den Kirchengesang zu heben, \vas sehr wichtig ist, da dem Priester meist das ganze Volk antwortet und bei der Vesper Psalmen und Antiphonen singt, wobei man staunen mufi, wie es sich diese so einpragen konnte, da entsprechende, ftir das Volk lateinisch gedruckte Biicher auch erst eine Errungenschaft der letzten Jahre sind. Uberdies versah er seine Druckerei mit einer gla- golitischen Abteilung, so dafi nach Jahrbunderten in der Heimat des Glagolitismus wieder glagolitisch gedruckt wird, und grtindete eine „altslawische Akademie", die sich vor allem das Studium und die Ver- offentlichung alter handschriftlicher Denkmaler zur Aufgabe gemacht hat, damit die entsprechende Grundlage fiir ein neues Brevier und den vollstandigen Text der heiligen Schrift geschaffen werde. Die bisher erschienenen Hefte der Glagolitica (Publicationes Palaeo- slavicae Academiae Veglensis) zeigen, dafi die Arbeit in richtiger Weise in Angriff genommen worden ist und der bescheidenen Gl agol it o-Ro m an ae XIX. s. 107 Akademie auch in der gelehrten Welt Ehre eintragen wird, da es sich immer mehr herausstellt, wie wichtig die kroatisch glagolitischen Texte fur das Studium der altkirchen-slawischen Sprache und speziell auch fiir das Ubersetzungswerk Cyriils und Methods sind. Noch unlangst lieG ein russischer Gelehrter den Mahnruf an die stidslawische Aka¬ demie der Wissenschaften in Agranr ergehen, sie moge eine systema- tische Erforschung dieser bisher verkannten Denkmiiler — man konnte deren Studium auch nicht von orthodoxen Slawen verlangen — orga- nisieren. Es ist bezeichnend fur den heutigen Stand unserer slawischen Studien, speziell bei den Siidslawen, dafi eine solche Erleuchtung aus dem Norden kommen muli. Dabei darf allerdings nicht iibersehen werden, dafi die sudslawische Akademie der Wissenschaften mehr leistet als man billig von ihr erwarten konnte, denn sie steht in der ganzen Monarchie als Kuriosum einer Akademie ohne staatliche Unterstiitzung da. Aus der ganzen Darstellung geht zur Geniige hervor, dafi vor allem die Staatsverwaltung keinen Grund haben solite, sich in diese kirch- liche Frage einzumengen oder gar die Vernichtung einer Ausnahms- einrichtung der katholischen Kirche, die das Genie und die Tatkraft Gregor VII. tiberdauert hat und ihrern ganzen Wesen nach alles eher als antiosterreichisch ist, anzustreben. Man findet es noch begreiflich, wenn in diesem Sinne zu Anfang des XIX. Jahrhunderts ein Druck auf Bischofe ausgeiibt wurde oder wenn Gensdarmen monatelang einen neuen Pfarrer beschtitzen mufiten, der den lateinischen Gottesdienst eingefiihrt hat. Aber gewisse Vorgange der jiingsten Vergangenheit konnen nur als typisches Beispiel dienen, wie manchmal slawische Fragen von verschiedenen staatlichen Faktoren, wohl mehr aus Unwis- senheit als aus anderen Grtinden, verkehrt behandelt wurden. In den kroatischen Landern ist man heute allerdings nicht blol3 auf die Erhalturig des noch ganz oder halb Bestehende bedacht, sondern agitiert auch fiir die Wiedereinftihrung der slawischen Liturgie in allen Gebieten, wo sie einst bestanden hat, ja man verweist darauf, dal3 dieses Privilegium oder gar Recht dem ganzen kroatischen Volke erteilt vvorden sei. Manche Ausdriicke (wie gens i 11 y r i c a, lingua illyrica) konnen in der Tat so gedeutet werden, andere kann man sogar auf die slawischen Volker iiberhaupt ausdehnen. Doch, abgesehen von der lnterpretation, verhalt es sich darnit wie mit allen historischen Rechten, die nur dann Bedeutung haben, wenn man aufier dem Willen auch die Kraft zu ihrer Verwirklichung hat. Ob sich Rom im Laufe der Jahre zu weiteren Konzessionen bereit zeigen wird, bleibt eine Frage seiner Politik, wie das bezuglich der slawischen Fiturgie von ihrern Anfang an der Fali war. Ein niichterner Beobachter mufi auch gestehen, dafi die Bedeutung einer toten Sprache in der Kirche, mag sie bei dem grofien Konservativismus der slawischen Sprachen der Volkssprache noch so nahe stehen, vom nationalen Standpunkte iiberschatzt wird. Der Ritus allein wirkt keine Wunder im Leben eines Volkes, namentlich in der Gegenwart mit ihren ganz anderen Bediirfnissen nicht; dafi er auch vor Entnationalisierung nicht schtitzt, zeigen die Armenier in Polen, die hunderttausend unierten Magyaren, die noch den slawischen Ritus haben, 108 Fontes Liturgiae was die Nervositat Ungarns in Fragen der slawischen Liturgie erkliirt, und die — kroatischen Kiistengebiete selbst. Umgekehrt lehrt aber das Beispiel der Polen, wie man auch mit lateinischem Ritus Deutschen und Russen standhalten kann. Ware die slawische Liturgie wirklich eine solche Stiitze der kroatischen Nationalitat gewesen, wie man haufig meint, so miiCte man nicht dariiber staunen, daB sie sich allen Schiick- salsschlagen zum Trotz noch im heutigen Umfang erhalten hat. Denn ein ehrwtirdiges Stiick der Vergangenheit des kroatischen Volkes repra- sentieren in der Tat die Reste der altslawischen Liturgie am Adriati- schen Meere. Dr. M. Murko, Die slavische Liturgie an der Adria, in ephemeride Oester- reichische Rundschau, Band II. (1904), Heft 17, p. 173—177. 119. XVI—XIX s., Puč išče Phareti. In archivo parochiali Pučišcensi praeter documentum anni 1250 [cf. XIII s. N. 4] alia adhuc documenta in pergameno characteribus gla- goliticis confecta asservantur. Ex relatione cooperatoris parochialis Josephi Matulič. 120. XVI—XIX s., Banj - Ždrelac Jadren. In ecclesia Banji haec characteribus glagoliticis confecta sunt: omnes Libri parochiales ab a. 1587 ad 1834; Tabellae in Septem alta- ribus; Liber Anniversariorum ab archiepiscopo Bernardo Florio 1655 anno revisus. In Ždrelac Libri parochiales, Tabellae in tribus altaribus; initiales in vasculis pro SS. Oleis et inscriptiones sepulcrales coemeteri- ales characteribus glagoliticis pariter confecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Nižič. 121. XVI—XIX s., Blaca Phareti. In archivo Eremitico et parochiali Blacae varii Libri et Manuscripta characteribus glagoliticis confecta asservantur. Ex relatione parochi Nicolai Miličevič. 122. XVII—XIX s., Roč Tergestin - Justinop olitan. Antiqui Libri parochiales ecclesiae Ročii characteribus glagoliticis confecti, a parocho decano Tomajensi canonico Urbano Golmajer Za- grabiam [in Collectionem Kukuljevičianam?] nrissi sunt. Ex relatione decani emeriti Tomajensis canonici Urbani Golmajer. G 1 a g o 1 i t o - R o m a n a e XIX. s. 109 123. XVII-XIX s., Bibinje Jadren. In archivo parochiali Bibinjensi varia monumenta glagolitica asser- vantur: Libri Parochiales, Instrumenta et Manuscripta. Ex relatione parochi Marci Sikirič. 124. XVII — XIX s., Pakoštane Jadren. In parochia Pakoštane glagoliticis characteribus confecta sunt: Libri Baptizatorum, Copulatorum et Defunctorum; Liber Anniversariorum (Knjiga Godova) et tres inscriptiones. Ex relatione parochi Nicolai Milič. 125. XVII — XIX s., Filipjakov Jadren. In archivo parochiali SS. Philippi et Jacobi characteribus glagoli¬ ticis conscripta sunt: Libri parochiales, Acta et Instrumenta. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Bujačič. 126. XVII — XIX s., Tribanj Nonen. (Jadren.). Libri Parochiales ecclesiae Tribanj, in quibus una cuin catholicis etiam Slavi Ritus Graeci usque ad annum 1830 inlati sunt, characteribus glagoliticis vel etiam croatica lingua characteribus latinis confecti sunt. Libri a nobis in archivo parochiali Tribanjensi inspecti. 127. XVII — XIX s., Privlaka Nonen. (Jadren.). Libri parochiales Privlakae inde ab anno 1650 characteribus gla¬ goliticis confecti sunt. Ex relatione decani Nonensis canonici Pauli Zanki. 128. XVII — XIX s., Sukošan Jadren. In ecclesia parochiali Sukošan: Libri parochiales nec non inscriptio sepulcralis in eadenr ecclesia glagoliticis characteribus conscripta sunt. Ex relatione presbyteri Marci Sikirič. 129. XVII — XIX s., Petrčane Jadren. Libri Baptizatorum, Copulatorum et Defunctorum ecclesiae in Pe- terčane usque ad 1812 annum characteribus glagoliticis confecti sunt. In vasculis pro SS. Oleis litterae sunt glagoliticae. Ex relatione administratoris parochialis Blasii Cvitanovič. 110 Fontes Liturgi ae 130. XVII — XIX s., Gorica—Raštane—Knnčina Jadren. Liber Baptizatorum Krmčine a. 1675 ad 1730; Liber Defunctorum Goricae —Krmčine apud S. Peregrinum Savri sepultorum a. 1651 — 1726; Liber Confirmatorum ab anno 1651; Liber Defunctorum Krmčine et Goricae, sepultorum etiam in insula Pasman a. 1673 — 1744; Liber Copuiatorum Krmčine a. 1676 — 1725; idem Goricae 1741 — 1842; Liber Communicatorum Krmčine a. 1678 — 1729; characteribus glago- liticis confecti sunt. Libri parochiales in archivo parochiali Goricae a nobis inspecti. 131. XVII — XIX s., Bokanjac Jadren . Liber Baptizatorum et Copuiatorum; inscriptio sepulcralis in pavi- mento ante altare majus; et in icone altaris S. Antonii in ecclesia pa¬ rochiali Bokanjac characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Justi Zaneta. 132. XVII — XIXs., Tkon Jadren. Libri parochiales inde ab antiquiori aetate nec non Acta ecclesiae in Tkon characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione presbyteri Georgii Selem. 133. XVII — XIX s., Nevidjane—Dobropoljatia Jadren. Characteribus glagoliticis in Nevidjane haec confecta sunt: Liber Confirmatorum a. 1618, 1623, 1645; Libri quatuor Baptizatorum ab a. 1632— 1813; Liber Defunctorum ab a. 1692 — 1811; Liber Con- fessorum ab a. 1697 — 1720; in Nevidjane: inscriptiones sepulcrales tres in coemeterio S. Micbaelis, in ecclesia B. V. Mariae Salutis, in domo Natalis Smoljan; plures Tabellae Sacri Convivii, nec non initiales in vasculis pro SS. Oleis; in Dobropoljana: plures Tabellae Sacri Convivii et initiales in vasculis pro SS. Oleis. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Cvitanovič. 134. XVII — XIX s., Kukljica Jadren. Libri parochiales nec non parochialia Acta Kukljicae characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione P. Cyrilii Studenčič. 135. XVII — XIX s., Sutomiščica Jadren. Libri parochiales S. Euphemiae characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Lucae Krašič. Glagolito-Romanae XIX. s. 111 136. XVII — XIX s., Iž Veliki Jadren. Libri parochiales in Iž Veliki inde ab anno 1620, plurima Acta nec non Matricula Confraternitatis S. Rochi characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione parochi Joannis Mariae Bogdanič. 137. XVII — XIX s., Rava Jadren. In archivo parochiali Ravae asservantur: Liber Baptizatorum ab anno 1700 ad 1813; Liber Copulaturonr ab anno 1813 ad 1820; Liber Defunctorum ab anno 1610 ad 1812; Liber Rationum inde ab anno 1798, omnes characteribus glagoliticis confecti. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Peroš. 138. XVII — XIX s., Veli Rat Jadren. Liber Defunctorum ecclesiae Veli Rat (Pontebianche) et tres Ta- bellae Sacri Convivii characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Josephi Mirkovič. 139. XVII — XIX s., Soline Jadren. Libri Baptizatorum ecclesiae Solinensis usque ad 1812 annum characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Josephi Mirkovič. 140. XVII — XIX s., Božava Jadren. Libri parochiales Božavae ab anno 1688 ad 1832 annum nec non Matricula Confraternitatis S. Spiritus characteribus glagoliticis con¬ fecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Matthaei Škifič. 141. XVII — XIX s., Dragove Jadren. In ecclesia curatiali Dragove characteribus glagoliticis confecti sunt plures Libri parochiales nec non initiales in vasculis pro SS. Oleis. Ex relatione curati Matthaei Škifič. 142. XVII—XIX s., Žman Jadren. Libri Baptizatorum, Copulatorum, Defunctorum et Confirmatorum in ecclesia Žmanj ab anno 1607 ad 1826 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Francisci Šoša. 112 Fontes L i t u r gia e 143. XVII — XIX s., Ist Jadren. In fronte omnium altarium ecclesiae parochialis in Ist inscriptiones glagoliticae inveniuntur. Ex relatione parochi Simeonis Uglešič. 144. XVII — XIX s., Premuda Jadren. Duo Libri parochiales et Matricula Confraternitatis S. Cyriaci pa- rochiae Premudae characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Vincentii Jadrošič. 145. XVII — XIX s., Šale Jadren. In ecclesia parochiali Salensi haec glagolitice descripta inveni¬ untur: Libri parochiales, Rationes Confraternitatum, variae inscriptiones sepulcrales et illa in architravo portae lateralis [cfr. XVI s. N. 143.] Ex relatione parochi Vincentii Selem. 146. XVII — XIX s., Silba Jadren. In ecclesia et in archivo parochiali Silbensi Libri parochiales, Acta et Instrumenta characteri glagoliticis confecta inveniuntur. Ex relatione presbyteri Siibensis Joannis Mariae Bogdanid. 147. XVII — XIX s., Dinj iška Jadren. Liber Baptizatorum antiquus parochiae Dinjiškae characteribus glagoliticis confectus est; initiales in vasculis pro SS. Oleis iisdern characteribus. Ex relatione parochi Laurentii Fabjanid. 148. XVII-XIXs., Olib Jadren. Liber Baptizatorum ab antiquo usque ad 1862 annum; Liber De- functorum usque ad 1825 annum; caeteri usque ad 1852 annurn pa¬ rochiae Olibensis characteribus glagoliticis conscripti sunt. Ex relatione parochi Matthaei Silvestrič. 149. XVII — XIX s., Vrgada Jadren. Liber Baptizatorum curatiae Vrgadae characteribus glagoliticis con¬ fectus est; iidem charateres in vasculis pro SS. Oleis insculpti sunt. Ex relatione curati Joannis Blasid. Glagolito-Romanae XIX. s. 113 150. XVII—XIX s., Pašman Jadren. In archivo parochiali Pašmanensi glagoliticis characteribus de- scripta sunt: Libri parochiales, Acta nec non Instrumenta varia. Ex relatione parochi Georgii Selem. 151. XVII-XIX s., Kale Jadren. In ecclesia Kale haec characteribus glagoliticis confecta sunt: Libri Baptizatorum, Copulatorum et Defunctorum; Orationes sacrae pres- byteri Joannis Sučič; Matricula Confraternitatis SS. Trinitatis anni 1683 et B. V. Mariae Septem Dolorum anni 1729, S. Crucis, SS. Sacramenti; necnon initiales in vasculis pro SS. Oleis. Ex relatione parochi Felicis Bakija. 152. XVII — XIX s., Preko Jadren. Omnes Libri parochiales usque ad annum 1825, et Acta usque ad 1856 characteribus glagoliticis confecta sunt; iisdem characteribus sunt inscriptiones sepulcrales in ecclesia; memoria consecrationis eccle- siae parochialis et quinque Tabellae Sacri Convivii. Ex relatione parochi Joannis Ivanovič. 153. XVII—XIX s., Rivanj - Sestrunj Jadren. Libri parochiales et Acta antiquiora ecclesiae in Rivanj - Sestrunj characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione administratoris Pauli Kosta. 154. XVII — XIXs., Lukoran Jadren. Libri parochiales Lukorani characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Aloysii Simičič. 155. XVII — XIX s., Prvič Luka Sibenicen. Libri parochiales parochiae Prvič-Luka; Baptizatorum 1689— 1711; Copulatorum 1689—1711 et 1750 — 1812; Defunctorum 1690—1710, characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione p. Vincentii Milčetič parochi. 156. XVII—XIX s., Jezera Sibenicen. Libri parochiales in Jezera characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione canonici Sibenicensis Joannis Vidovič. JELIČ, FONTES, Pars III. 8 114 Fontes Liturgiae 157. XVII — XIX s., Zlarin Sibenicen. Liber Baptizatorum parocbiae Zlarin characteribus glagoliticis con- fectus est. Ex relatione administratoris parochialis Joannis Bjažič. 158. XVII — XIX s., Podgora Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales Podgorae ab anno 1637 ad finem XVIII s. cha¬ racteribus glagoliticis; XIX s. latine vel croatice characteribus latinis confecti sunt. Ex relatione parochi Josephi Stojkovič. 159. XVIII— XIX s., Veglen. In ecclesia Cathedrali Veglensi in consecratione SS. Oleorum in Coena Domini sex presbyteri Latini et sex Glagolitae officio sacro assistentes, sua quisque lingua ritualia decantabant; et hoc ab immemo- rabili usque ad tempora episcopi Joannis Josephi Vitezič (1855 — 1877), qui etiam hanc antiquissimam consuetudinem fieri passus est. 1786, 10. Ottobre. Venuto a Citazione di Giov. Battista dal Vago Comandador il Reverendo Don Quirino Purga nativo di Veglia abitante in Časa a Da Mula a San Vito. Interrogato de causa scientiae, Rispose, esser stato presente piu volte, ed aver inteso, che invece di ripettere le parole del Rituale „ad Sanctum 01eum“ le repettevano in Illirico. Stampa: Capitolo Cattedrale di Veglia per le Decime, vol. I, p. 141., et testes de visu. 160. XVIII — XIX s., Ljuba Nonen. (Jadren.). Libri Parochiales in Ljuba characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione decani Nonensis canonici Pauli Zanki. 161. XVIII — XIX s., Nadin Nonen. (Jadren.). Glagoliticis characteribus confecta in ecclesia Nadinensi existunt: Liber Anniversariorunf (Knjiga Godova) et Sacra Convivia. Ex relatione administratoris parochialis Felicis Ivasovič. 162. XVIII-XIX s., Vrana Jadren. Liber Anniversariorum (Knjiga Godova) Vranensis parochiae cha¬ racteribus glagoliticis confectus est. Ex relatione administratoris parochialis Augustini Padelin. Glagolito-Romanae XIX. s. 115 | 163. XVIII — XIX s., Jesenice Nonen. (Jadren.). In ecclesia Jesenice characteribus glagoliticis confecta sunt: Libri Baptizatorum et Defunctorum; Tractatus de Sacrificio et de Poenitentia; Sacra Convivia et Sigillum parochiale. Ex relatione parochi Josephi Nekič. 164. XVIII—XIX s., Posedarje Nonen. (Jadren.). Liber Baptizatorum parochiae Posedarje characteribus glagoliticis confectus est. Iisdem characteribus inscriptio in fronte ecclesiae et in pixide argentea [cfr. XVI s. N. 140]. Ex relatione parochi Henrici Bernetič. 165. XVIII — XIX s., Vir Nonen. (Jadren.) Libri parochiales in Vir characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione decani Nonensis canonici Pauli Zanki. 166. XVIII—XIX s., Biograd Jadren. In ecclesia Biogradi haec sunt characteribus glagoliticis confecta: Sacra Convivia in altaribus; Liber Baptizatorum et Status animarum. Ex relatione parochi Simeonis Lovrovič. 167. XVIII — XIX s., Visočane Nonen. (Jadren.). Libri parochiales in Visočane characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione decani Nonensis canonici Pauli Zanki. 168. XVIII — XIX s., PolJica Nonen. (Jadren.). Libri parochiales Poljicae Nonensis characteribus glagoliticis con¬ fecti sunt. Ex relatione decani Nonensis canonici Pauli Zanki. 169. XVIII—XIX s., Škabernje Jadren. Vascula pro SS. Oleis et Tabellae Secretarum in altari ecclesiae parochialis Škabernje, characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione parochi Matthaei Dražič. 170. XVIII—XIX s., Črno Jadren. Libri parochiales in Črno characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione P. Cyrilli Studenčič. 8 116 Fontes Liturgiae 171. XVIII — XIX s., Murvica Jadren. Libri parochiales ecclesiae Murvicae ab anno 1774 ad annum 1825 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Škifič. 172. XVIII — XIX s., Smilčič Noneti. (Jadren.). In archivo curatiali in Smilčič Libri et Acta glagoliticis characte¬ ribus confecta existunt. Ex relatione cappellani Thomae Bilič. 173. XVIII — XIX s., Ražanac Nonen. (Jadren.). Libri parochiales in Ražanac characteribus glagoliticis confecti, in- cendio interierunt. Ex relatione presbyteri Laurentii Dražič. 174. XVIII—XIX s., Luka Jadren. Libri Baptizatorum, Copulatorum, Defunctorum et Confirmatorum ecclesiae in Luka ab anno 1742 ad 1825 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Uglešič. 175. XVIII — XIX s., Zapuntel Jadren. . In parochia Zapuntel characteribus glagoliticis haec confecta in- veniuntur: Liber Baptizatorum XVIII s. et XIX ineuntis; inscriptio se- pulcralis in sacristia; Tabellae Secretarum in altaribus lateralibus; varii Libri apud familias privatas, ex quibus parochi olim fuerant. Ex relatione curati Simeonis Matulinae. 176. XVIII — XIX s., Vlašiči-Povljana Jadren. Characteribus glagoliticis confecti sunt sequentes Libri parochiales parochiae Vlašiči-Povljana: Pronuntiationes nuptiales inde ab anno 1776; Liber Baptizatorum inde ab anno 1739; Liber Copulatorum et De¬ functorum inde ab anno 1741; tandem in vasculis pro SS. Oleis ini- tiales glagoliticae. Libri in archivo parochiali Povljane, a nobis inspecti, et juxta relationem administratoris parochialis Aloysii Šimičič. 177. XVIII — XIX s., Turanj Jadren. In archivo parochiali in Turanj adsunt Libri parochiales et Acta characteribus glagoliticis confecta. Ex relatione substituti parochialis Antonii Bujačič. Glagolito-Romanae XIX. s. 117 178. XVIII — XIX s., Žirje Sebenicen. Liber Baptizatorum parochiae Žirje inde ab anno 1719 usque ad 1812 lingua croatica characteribus latinis; inde ad 1825 characteribus glagoliticis; postea vero promiscue slavice et italice. Ex relatione parochi Vincentu Sabioni. 179. XVIII ~ XIX s., Stobreč - Kamen Spalaten. In ecclesiis Stobreč et Kamen Libri parochiales usque ad a. 1806, et Rationes usque ad a. 1850 characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Andreae Čorič. 180. XVIII — XIX s., Mravince - Kučine Spalaten. Libri parochiales nec non Libri Missarum in ecclesiis Mravince et Kučine characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Gregorii Peroš. 181. XVIII — XIXs., Vranjic-Solin Spalaten. Libri parochiales in Vranjic usque ad annum 1840 characteribus glagoliticis; posteriori aetate lingua croatica characteribus vero latinis. Ex relatione parochi Thomae Morovič. 182. XVIII — XIX s., Sučurac Spalaten. Libri parochiales in Sučurac inde ab anno 1707 characteribus etiam glagoliticis confecti sunt; in ecclesia Tabella Praeparationis ad Missam iisdem characteribus existit. Ex relatione parochi Joannis Lubin. 183. XVIII — XIX s., Gomilica Spalaten. Libri parochiales Gomilicae characteribus etiam glagoliticis con¬ fecti sunt. Ex relatione parochi Vladimiri Bakotič. 184. XVIII — XIX s., Podstrana Spalaten. Libri parochiales Podstranae usque ad annum 1833 characteribus glagoliticis exclusive confecti sunt; varia Instrumenta iisdem characteribus confecta sunt. Ex relatione parochi Josephi Čikeš. 118 Fontes Liturgiae 185. XVIII—XIX s., Jesenice Spalaten. In ecclesia parochiali Jesenice characteribus glagoliticis confecta sunt: omnes Libri parochiales usque ad annum 1832; Tabellae missarum fundationalium et consuetudinum liturgicarum usque ad annum 1879. Ex relatione parochi Francisci Ivaniševič. 186. XVIII—XIX s., Srinjine Spalaten. In ecclesia parochiali in Srinjine characteribus glagoliticis confecta sunt: Libri parochiales, Acta et varia Instrumenta. Ex relatione parochi Michaelis Dubravčič. 187. XVIII—XIX s., Sitno Spalaten. In ecclesia parochiali in Sitno characteribus glagoliticis confecta sunt: Libri parochiales, Acta et varia Instrumenta. Ex relatione parochi Mihailovič. 188. XVIII—XIX s., Žrnovica Spalaten. Libri parochiales antiquiores Žrnovicae characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione presbyteri Francisci Ivaniševič. ' | 189. XVIII—XIX s., Dugopolje Spalaten. Libri parochiales in Dugopolje characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Natalis Macanovič. 190. XVIII-XIX s., Klis Spalaten. Libri parochiales in Klis usque ad annum 1810 characteribus gla¬ goliticis, et usque ad 1845 lingua croatica characteribus vero latinis confecti sunt. Ex relatione parochi Domnii Mladinov. 191. XVIII—XIX s., Konjsko Spalaten. Libri parochiales in Konjsko usque ad annum 1872 characteribus glagoliticis confecti vel subscripti sunt. Ex relatione administratoris Hieronymi Sandrič. 192. XVIII—XIX s., Prugovo Spalaten. Libri parochiales in Prugovo a curatoribus saecularibus usque ad annum 1856 slavice, a Franciscanis latine et slavice confecti sunt. Ex relatione parochi P. Mariani Marinovič. Glagolito-Romanae XIX. s. 119 193. XVIII— XIX s., Gornji Muc Spalaten. In ecclesia parochiali Gornji Muč characteribus glagoliticis haec sunt confecta: Libri parochiales ab anno 1795 ad 1827; Acta ab anno 1792 ad 1852; Liber Anniversariorum ab anno 1753 ad 1801; inscriptio sepulcralis in coemeterio. Ex relatione administratoris parochialis Joannis Grgin. 194. XVIII-XIX s., Neorič Spalaten. In ecclesia Neoric: Liber Copulatorum et Defunctorum ab a. 1773 ulterius, Liber Defunctorum ab anno 1812 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Josephi Džakula. 195. XVIII—XIX s., Srednje Selo-Šolta Spalaten. In ecclesia Srednje Selo insulae Šoltae Libri parochiales et Acta characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione presbyteri Francisci Jerkunica. 196. XVIII—XIX s., Orihovica-Vinisče Tragurien. (Spalaten.). In ecclesia Orihovicae (Biskupija) characteribus glagoliticis vel croato-Iatinis confecta sunt: Libri parochiales omnes; Tabellae Prae- parationis et Gratiarum actionis. Ex relatione administratoris parochialis Stephani Banovič. 197. XVIII—XIX s., Slatine Tragurien. (Spalaten.). Omnes Libri parochiales ecclesiae Slatinensis maxima ex parte characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione presbyteri Matthaei Škarica. 198. XVIII— XIX s., Kostel Novi Tragurien. (Spalaten.). Libri parochiales antiquiores in Kaštel Novi characteribus glago¬ liticis confecti sunt; posteriores vero italice vel croatice latinis charac¬ teribus. Ex relatione parochi canonici Joannis Poparič. 199. XVIII—XIX s., Štafilic Tragurien. (Spalaten.). Libri parochiales in Štafilic descripti sunt promiscue latine, italice et croatice characteribus glagoliticis. Ex relatione parochi Josephi Deankovič. 120 Fontes Liturgiae 200. XVIII— XIX s., Tugari Spalaten. Libri parochiales nec non Acta parochialia in Tugari usque ad 1825 annum characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione parochi Joannis Matešan. 201. XVIII—XIX s., Zakučac Spalaten. Libri parochiae Zakučac (anno 1849 unitae Almissiensi parochiae) lingua croatica characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione cappellani FIieronymis Franceschi. 202. XVIII—XIX s., Dubrava Spalaten. Dubravae Libri parochiales characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris Matthaei Burič. 203. XVIII—XIX s., Data Spalaten. Libri parochiales Gatae usque ad annum 1825; nec non Acta et Instrumenta usque ad postrema decennia XIX s. characteribus glagoliticis exclusive confecta sunt. Ex relatione parochi Matthaei Čovič. 204. XVIII—XIX s., Ostrvica Spalaten. Libri parochiales Ostrvicae, Acta, Instrumenta et inscriptiones se- pulcrales characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione cappellani Josephi Žuljevič. 205. XVIII—XIX s., Zvečanje Spalaten. Libri Copulatorum et Defunctorum in Zvečanje usque ad 1830, pluria Acta et Documenta nec non inscriptiones sepulcrales characte¬ ribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione parochi Matthaei Karaman. 206. XVIII—XIX s., Kostanje Spalaten. Libri parochiales omnes in Kostanje usque ad annum 1830 cha¬ racteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione excursoris provisorii Antonii Dragoševič. 207. XVIII—XIX s., Podgradje Spalaten. Libri parochiales omnes in Podgradje inde ab anno 1730 usque ad prima decennia XIX s., characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Dragoševič. Glagoli t o- Romanae XIX. s. 121 208. XVIII — XIX s., Žeževica Spalaten. Libri parochiales Žeževicae usque ad annum 1833 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Georgii Marušič. 209. XVIII—XIX s., Katuni - Kreševo Spalaten. Libri parochiales in Katuni - Kreševo et Acta characteribus glago¬ liticis confecta sunt. Ex relatione Officii parochialis 4 Februarii 1900. 210. XVIII — XIX s., Blato Spalaten. In archivo parochiali in Blato Libri parochiales characteribus glagoliticis confecti asservantur. Ex relatione parochi Joannis Juginovič. 211. XVIII — XIX s., Kučiče Spalaten. Libri parochiales in Kučiče ab anno 1625 usque ad 1825; nec non omnia Acta antiquiora characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione parochi Michaelis Tomasovič. 212. XVIII — XIX s., Svinišče Spalaten. Libri parochiales in Svinišče omnes lingua slavica, antiquiores vero characteribus glagoliticis, confecti sunt; eodem modo ac Acta et Inscriptiones sepulcrales. Ex relatione cappellani expositi Gregorii Lukas. 213. XVIII — XIX s., Sliine Spalaten. Libri parochiales omnes in Slime usque ad annum 1825; et Sta¬ tuta Confraternitatis SS. Sacramenti anno 1767 ab Ordinariatu Spalatensi approbata, characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione cappellani expositi Tomaševič. 214. XVIII — XIX s., Ruda Spalaten. Libri parochiales Rudae lingua croatica exclusive confecti sunt. Ex relatione curati Antonii Glavina. 215. XVIII — XIX s., Voštane-Roše Spalaten. Fragmenta Librorum parochialium Voštane-Rože characteribus glagoliticis confectorum, apud familias Akrap et Bandov, ex quibus antiquiores parochi fuerant, asservantur. Ex relatione presbyteri Aloysii Kružičevič. 122 Fontes Liturgiae 216. XVIII—XIX s., Čaporice Spalaten. Libri parochiales in Čaporice nec non Acta ab anno 1736 ad 1854 characteribus glagoliticis confecta sunt; inscriptione vero croatica in architravo portae ecclesiae parochialis traditur, quod anno 1728 in- coepta anno 1736 absoluta fuit. Ex relatione administratoris parochialis Pauli Čikeš. 217. XVIII—XIX s., Bisko Spalaten. Libri parochiales in Bisko ante annum 1825, quorum \ragmenta tantum supersunt, characteribus glagoliticis confecti sunt; in posterio- ribus vero subscriptiones glagoliticae parochorum leguntur. Ex relatione administratoris parochialis Joannis Vozila. 218. XVIII—XIX s., Dicmo Donje Spalaten. Libri parochiales in Dicmo Donje inde ab anno 1758 characte¬ ribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Joannis Škarica Žikov. 219. XVIII— XIX s., Dolac Donji Spalaten. Libri parochiales antiquiores in Dolac Donji characteribus glago¬ liticis confecti sunt. Ex relatione parochi Jacobi Banič. 220. XVIII—XIX s., Srijane Spalaten. Tres libri parochiales antiquiores in Srijane characteribus glago¬ liticis confecti sunt. Ex relatione parochi Lucae Žuljevič. 221. XVIII—XIX s., Trnbusi Spalaten. Libri parochiales antiquiores in Trnbusi nec non Acta characte¬ ribus glagoliticis confecta sunt Ex relatione administratoris parochialis Matthaei Boškovič. 222. XVIII—XIX s., Makar-Kotišina Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales antiquiores nec non Acta in Makar-Kotišina characteribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione administratoris parochialis Stephani Pekič. Glagolito-Romanae XIX. s. 123 223. XVIII—XIX s., Brela Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales antiquiores in Brela characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Joanis Žarnic. 224. XVIII—XIX s., Drašnlce Makarsken. (Spalaten.). In Drašnica characteribus glagoliticis inscriptio antiquioris icones ecclesiae modernae et plures inscriptiones sepulcrales in ecclesia vetustiori confectae sunt. Ex relatione administratoris parochialis p. Vincentii Sisarič. 225. XVIII—XIX s., Kozica Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales Kozicae lingua croatica confecti sunt. Ex relatione parochi p. Petri Čolid. 226. XVIII—XIX s., Zavojane Makarsken. (Spalaten. . Libri parochiales in Zavojane usque ad annum 1840 exclusive lingua croatica confecti sunt. Ex relatione parochi p. Angeli Frankid. 227. XVIII—XIX s., Dusina Makarsken. (Spalaten. , Omnes Libri parochiales Dusinae lingua croatica confecti sunt. Ex relatione parochi Josephi Luetic. 228. XVIII—XIX s., Imotski Spalaten. Libri parochiales in Imotski inde ab anno 1731 characteribus gla¬ goliticis confecti sunt. Ex relatione parochi decani Antonii Rako. 229. XVIII—XIX s., Podbabje Spalaten. Libri parochiales in Podbabje ab anno 1720 ad 1737 characte¬ ribus glagoliticis; posteriores vero latine, italice et croatice (1872—1900) confecti sunt. Ex relatione parochi p. Joannis Tonkovic. 230. XVIII—XIX s., Lokvičičl Spalaten. Libri parochiales omnes usque ad annum 1816 characteribus glagoliticis tantum confecti sunt. Ex relatione parochi Andreae Lovrinčevid. 124 Fontes Liturgiae 231. XVIII — XIX s., Grabovac Spalaten. Libri parochiales ornnes in Grabovac ab anno 1737 ad 1825 characteribus glagoliticis tantum confecti sunt. Ex relatione parochi Marci Vrdoljak. 232. XVIII — XIX s., Poljica Imotska Spalaten. Libri parochiales in Poljica prope ab Imotski ab anno 1747 ad 1795, deinde ab anno 1802 ad 1810 characteribus glagoliticis tantum confecti sunt. Ex relatione parochi Michaelis Rubid. 233. XVIII - XIX s., Svib Spalaten. Libri parochiales ornnes in Svib ab anno 1793 ad 1825 characte¬ ribus glagoliticis tantum confecti sunt. Ex relatione parochi Philippi Čondid. 234. XVIII — XIX s., Aržano Spalaten. Libri parochiales in Aržano usque ad annum 1826 characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Simeonis Kovačevid. 235. XVIII — XIX s., Zagvozd Spalaten. In ecclesia parochiali in Zagvozd supersunt glagolitice confecta: Libri parochiales antiquiores, Acta et inscriptiones. Ex relatione parochi Joannis Lučid. 236. XVIII-XIX s., Slivno Spalaten. In archivo parochiali in Slivno glagolitice confecta sunt: Libri parochiales antiquiores et Acta. Ex relatione p. Bonaventurae Donelli. 237. XVIII — XIX s., Župa Spalaten. In archivo parochiale Župae adsunt Libri parochiales antiquiores characteribus glagoliticis confecti. Ex relatione parochi Stephani Pletikosic. Glagolito-Romanae XIX. s. 125 238. XVIII-XIX s., Raščane Spalaten. In archivo parochiali in Raščane adsunt characteribus glagoliticis confecta: Libri parochiales antiquiores, Acta et Instrumenta. Ex relatione presbyteri Nicolai Mimica. 239. XVIII—XIX s., Metkoviči Makarsken. (Spalaten.). Libri Rationum ecclesiae in Metkoviči inde ab anno 1736 cha¬ racteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi p. S. Bušelič. 240. XVIII—XIX s., Vidonje Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales in Vidonje antiquiores characteribus glagoliticis, recentiores lingua croatica characteribus latinis confecti sunt. Ex relatione presbyteri Antonii Žarnič. 241. XVIII—XIX s., Dobranje Is/'eretvanske Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales in Dobranje Neretvanske ab anno 1769 ad 1833 characteribus glagoliticis tantum; posteriores vero vel characteribus gla¬ goliticis vel promisene latina lingua et croatica, confecti sunt. In fronte vero Libri parochialis antiquioris integra Doctrina Christiana cum functionibus et precibus de consuetudine, lingua croatica characteribus glagoliticis et latinis descriptae sunt. Ex relatione administratoris parochialis Antonii Žarnič. 242. XVIII—XIX s., Desne-Bagaloviči Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales antiquiores in Desne - Bagaloviči characteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione ex-administratoris parochialis Josephi Bervaldi. 243. XVIII—XIX s., Rogotin Makarsken. (Spalaten.). In archivo parochiali Rogotini Acta antiquiora characteribus gla¬ goliticis confecta asservantur. Ex relatione parochi Matthaei Luketa. 244. XVIII—XIX s., Slivno Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales in Slivno inde ab anno 1742 characteribus gla¬ goliticis vel lingua croatica characteribus latinis confecti sunt. Ex relationi parochi Pauli Bašič. 126 Fontes Liturgiae 245. XVIII—XIX s., Otrič-Struge Makarsken. (Spalaten.) In archivo parochiali in Otrič-Struge characteribus glagoliticis confecta existunt: Libri parochiales et Acta. Ex relatione parochi Fortunati Škakoc. 246. XVIII—XIX s., Murvica Pharen. In archivo parochiali Murvicae varia documenta characteribus gla¬ goliticis confecta asservantur. Ex relatione parochi Andreae Crinfocai. 247. XVIII—XIX s., Povlje- Novoselo Pharen. Documenta parochialia Povljensia characteribus glagoliticis con¬ fecta, postremis decenniis XIX saeculi Zagrabiam [in Collectionem Ku- kuljevičianam?] transierunt. In cappellania Novoselo antiquiores Libri Baptizatorum, Defuncto- rum et Copulatorum characteribus glagoliticis confecti, usque ad annum 1882 asservabantur. Ex relatione cappellani expositi Joannis Pavičič. 248. XVIII—XIX s., Bogdašiči Catharen. Libri parochiales in Bogdašiči usque ad annum 1869 lingua cro- atica tantum confecti sunt. Ex relatione curati Marci Vučkovič. 249. XVIII — XIX s., Krašice Catharen. Libri parochiales antiquiores in Krašice inde ab anno 1700 cha¬ racteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione viceparochi Joannis Čotič. 250. XIX s., Dobranje Imotske Spalaten. Libri parochiales omnes in Dobranje Imotske ab anno 1825 ad 1833 characteribus glagoliticis tantum confecti sunt. Ex relatione administratoris parochialis Bartholomei Allegreti. 251. XIX s., Duče Spalaten. Libri parochiales in Duče ab anno 1825 ad 1830 characteribus glagoliticis confecti sunt a parocho; et a cooperatore vero transcripti sunt characteribus latinis. Ex relatione cappellani Felicis Škarica. Glagolito-Romanae XIX. s. 127 252. XIX s., Bitelič Spalaten. Libri parochiales in Bitelič inde ab anno 1834 alternatim charac- teribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione curati Spiridionis Jelinič Novak. 253. XIX s., Grab Spalaten. Libri parochiales in Grab inde ab anno 1838 characteribus gla¬ goliticis confecti sunt. Ex relatione parochi P. Jacobi Bartulovid. 254. XIX s., Strižirep Spalaten. Omnes libri parochiales in Strižirep croatica lingua, characteribus vero glagoliticis inde ab anno 1825 confecti sunt. Ex relatione excursoris Matthaei Despotovid. 255. XIX s., Trilj-Košute Spalaten. Libri parochiales Trilj - Košute inde ab anno 1805; nec non Ta- bellae Sacri Convivii in altari S. Michaelis patroni parochiae characte¬ ribus glagoliticis confecta sunt. Ex relatione parochi decani Simeonis Šimunovid. 256. XIX s., Vido Makarsken. (Spalaten.). Libri parochiales in Vido inde ab anno 1825 usque ad 1852 cha¬ racteribus glagoliticis confecti sunt. Ex relatione parochi Joseph Damid. 257. XIX s., in decanatu Castuano Tergestin.- Justino p olitan. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in omnibus ecclesiis decanatus Castuani (Castua, Rukavac, S. Matthia, Zvoneče, Klana, Volosca et Ab- batia; Veprinac, Poljana, Laurana, Moščenica, Bersec) ab immemorabili, quinque capitulis ruralibus glagoliticis usque ad 1843 annum existen- tibus, hinc inde ob deficentiam sacerdotum linguam palaeoslavicam callentium vel librorum liturgicorum glagoliticorum, ex parte celebrantis tantum intermissus, hoc saeculo tamen generaliter viget. Ex testium fidedignorum depositione; Cfr. in Indice Analiticos s. v. Tergestin.- Justinopol. fontes relatos. 258. XIX s., in decanatu Humacensi Tergestin.-Justinopolitan. Usus liturgiae Glagolito - Romanae in ecclesiis decanatus Huma- censis olim Aemoniensis dioeceseos (Materada, Krašica, Grocignana, Villanova) ab immemorabili vigens ad functiones Hebdontadae Majoris 128 Fontes Liturgiae et postmeridianas a sacerdotibus linguam palaeoslavicam non callentibus postremis decenniis hujus saeculi coarctatur (Materadae et Krašicae), vel (Grocignanae a parocho Cociancich et Villanovae a parocho Strekel) supprimitur. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Aemo- nien. fontes relatos. 259.XIXs., in decanatibusjustinopolitano, Tergesti.no, Mospensi, Do- linensi, Opčinensi, Tomajensi et Jelsatiensi Tergestin.-Justinopolitan. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in decanatibus Justinopolitano, Tergestino, Hospensi, Dolinensi, Opčinensi, Tomajensi et Jelsanensi ab immemorabili vigens, a sacerdotibus linguam paleoslavicam non callen¬ tibus decenniis mediis hujus saeculi latinae linguae substitutione in missa ex parte sacerdotis, et in cantu chorali linguae slovenicae vulgaris, eodem modo ac in Ritualibus, adoptatis manualibus „Berila (Evangeliarium) 11 1870, et „Sveto Opravilo 11 1892 (cfr. N. 71 b, 106a) tollitur. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Tergestin.- Justinopolitan. fontes relatos. 260. XIXs., in decanatu Kerkavcetisi Tergestin.-Justinopolitan. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesiis decanatus Kerkavcensis (Kerkavce, Šmarje, Costa Bona, Pomianum, Marsecum, Truške, S. An¬ tonii) ab immemorabili vigens, anno 1891 ab Ordinariatu Tergestin,- Justinopolitano interdictus in ecclesiis Kerkavce-Padena, anno 1833 in Šmarje a parocho Andrea Ulčnik Sabbato Sancto Missali Glagolitico per aedituum Ioannem Krevatin igni tradito vi suppressus; lingua latina et libris vulgaribus slovenicis „Berila (Evangeliarium) 11 1870, et „Sveto Opravilo 11 1892 (cfr. N. 71 b, 106 a) substitutis. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice analitico s. v. Tergestin.- Justinopolitan. fontes relatos. 261. XIXs., in decanatu Keršanensi Tergestin.-Justinopolitan. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in omnibus ecclesiis decanatus Keršanensis (Kozljak, Čepič, Sušnjevicae, Paz, Boljani, Vranjae, Dolenja- vas, Brdo) ab immemorabili vigens, hoc'saeculo durante, ob deficientiam sacerdotum palaeoslavicam linguam callentium et librorum liturgicorum glagoliticorum (in Berdo post annum 1835) substitutione latinae linguae in partibus missae a celebrante recitandis, in caeteris vero functionibus substitutione linguae slavicae vulgaris, coarctatur. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Tergestin.- Justinopolitan. fontes relatos. Glagolito-Romanae XIX. s. 129 262. XIXs., in decanatu Petenensi Tergestin.-Justinopolitan. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in omnibus ecclesiis decanatus Petenensis (Petena, Gračišče, S. Ivanac, Lindar, Novaki, Golagorica et Kerbune) ab immemorabili vigens, hoc saeculo in partibus missae can- tatis a choro ct in caetcris functionibus ac in Rituali viget. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analatico s. v. Petenen. fontes relatos. 263. XIX s., in decanatu Piquentino Tergestin.-Justinopolitan. Usui liturgiae Glagolito- Romanae in ecclesiis decanatus Piquentiiii (Piquentum-Buzet, Črnica, Roč, Hum, Račiče, Grimalda, Vrh, Dragnih, Sovinjak, Lanišče) ab immemorabili vigenti, ob deficentiam sacerdotum linguam palaeoslavicam callentium mediis decenniis hujus saeculi (adhuc 1840 anno Ročii parochus glagolita erat; Račicae adlmc 1837, Grimaldae adhuc 1849) substitutione latinae linguae in missa canenda et linguae sla- vicae vulgaris in caeteris functionibus ac in Rituali, ex parte derogatum est. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v.Tergestin. - Justinopolitan. fontes relatos. 264. XIX s., in decanatu Pisinensi Tergestin.-Justinopolitan. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesiis decanatus Pisinensis (S. Petrus in Sylvis, Beram, Tervič, Grdoselo, Žminj, Kringa, Tinjan, Kaščerga, Zamask), ab immemorabili exclusive vigens, ob deficentiam sacerdotum linguam palaeoslavicam callentium decursu hujus saeculi (S. Petri in Sylvis adhuc 1822 parochus erat glagolita, qui exclusive glagolitice officiabat), ad cantum chori, exceptis missis I Classis, et ad functiones liturgicas extra missam coarctatur, linguae latinae usu pro cantu missae I Classis et linguae vulgaris slavicae pro caeteris substituto. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v.Tergestin.- Justinopolitan. fontes relatos. 265. XIX s., in decanatu Portulano Tergestin.-Justinopolitan Usus liturgiae Glagolito - Romanae in ecclesiis decanatus Portulani (Oprtalj) olim Aemoniensis dioeceseos ab immemorabili vigens pen- ultimo decennio hujus saeculi a sacerdotibus linguam, palaeoslavicam non callentibus coarctatus est: Šternae ad cantum chori in missa De- functorum, ad lectiones Hebdomadae Majoris et ad alias functiones extra missam; Topolovac et Gradinjae, ubi usque ad annum 1888 omnia glagolitice persolvebantur, ad cantum chori in missis festivis, ad missas JELIČ, FONTES, Pars III. 9 130 Fontes Liturgiae Defunctorum et Rorate integraliter, ed ad alia officia extra missam, ritu- alibus exclusive iuxta Rituale Croaticum persolutis; Zdrenjae, Dailae vel Lovrečicae, in Berda curatiali Momiliani et in filiali Carsette, maxima ex parte suppressus est. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v.Aemonien. fontes relatos. 266 XIX s., in decanatu Pyrrhanensi Tergestin.-Justinopolitan Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesiis foraneis omnibus decanatus Pyrrhanensis(Corte d’Isola, Castelvenere, Salbore, B. V. Mariae na Krasu) ab immemorabili vigens, mediis decenniis hujus saeculi a sa- cerdotibus palaeoslavicam linguam non callentibus coarctatur: Corte d’ Isola ad cantum chori in missa cantata, Passionis in Hebdomada Majori et ad functiones postmeridianas; Salvore, Castelvenere et na Krasu ad Epistolam et Evangelium in missa cantata et ad processiones in Litaniis Majoribus. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v Tergestin.- Justinopolitan. fontes relatos. 267. XIX s., Albonae Parentin.-Polen. Usus liturgiae Glagolito-Romanae ab immemorabili in ecclesia parochiali Albonae vigens, hoc saeculo durante ob deficentiam sacerdotum linguae palaeoslavicae peritorum supprimitur, usu linguae slavicae tamen in Epistolae et Evangelij lectione et in aliis functionibus usque ad an- num 1888 perdurante. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Parentin.- Polen, fontes relatos. 268. XIXs., Bačve (Mondelbotte) Parentin.-Polen. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesia parochiali Bačve [cfr. XVII s. N. 244] usque ad annum 1888 [cfr. N. 100 e] et 1893 saltem ex parte viguit; quum ob deficentiam sacerdotum linguam palaeoslavicam callentium et ob interdictum Ordinariatus Parentino-Polensis postremis annis huius saeculi in desuetudinem cessisset. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Parentin.- Polen. fontes relatos. 269. XIX s., Barbanae, Šajini, Pornjanae et B. M. Salutis Paretin. - Polen. Usus liturgiae Glagolito-Romanae tam in parochia capitulari Bar¬ banae, quam in filialibus Šajini, Pornjanae et B. M. Virginis Salutis 04 archiepiscopus Spalatensis Marcus Antonius de Dominis iura sua metropolitica in easdem dioeceses iudicialiter vindicavit. Ex usu communiter vigente liturgiae Glagolito-Romanae in provincia Spa- laten. usque ad XI s.; et inde ab anno 1067 in provincia Antibarensi pari modo ac in Ragusina provincia et modernas bosnenses dioeceses tali jure potitas fuisse patet. Ex relatione legati apostolici Joannis a Casamaris a. 1203 (Theiner, Mon. Slav Merid. I, 19, N. 34; cfr. Assemani Cal. eccl univ. 1755, V. 63 ss.) ipsum episcopum bosnensem non liturgiae Latinae sed Glagolito-Romanae fuisse de- ducitur. Liturgiam Glagolito-Romanam Franciscanos adoptasse et usque ad XVIII s. in parochialibus officiis sacris retinuisse; sacerdotes vero saeculares glagolitas in bosnensibus dioecesibus curam animarum adhuc prioribus decenniis XIX s. egisse ex relatis iam patet. Cfr. in Indice Analitico s. v. Provincia Vrhbosnensis, Dioec. Bosnen., Mostaren.-Tribinnien, et Dumnen. fontes relatos. Liberatis Bosnia et Hercegovina anno 1878 ab Ottomanis et ordinaria hie¬ rarchia anno 1881 restituta, iura Vrhbosnensis ecclesiae etiam liturgica resti- 142 Fontes Liturgiae tuenda erant, iuxta principium canonicum iam a Joanne papa VIII in Commoni- torio ad Paulum Anconitanum legatum in Gernianiam et Moraviam expositumr „Ipse nostl, o gloriosissime rex, quod Pannonica dioecesis Apostolicae Sedi sit subiecta, licet bellica clades eam ad tempus ab illa substraxerit et gla- dius ad horani hostilis subduxerit. Verum redita ecclesiis pace reddi debuerunt et jura, quae cum pace reddita [sic] tyrannicus unicuique furor ademerat. Id ipsum sancto papa Leone in Decretis Canonicis, cum de reintegrando nuptiarum foedere scripserat. inneunte ac dicente: reinotis malis, quae hostilitas intulit, unicuique id, quod legitime habuit, reformetur. - Item. Si de annorum numero torte cau- satur, sciat Ludovicus rex, quia inter Christianos et eos, qui sunt unius fidei, nu- merus certus (annorum pro praescriptione) affixus est Ceterum ubi paganorum et incredulorum furor in causa est, quantalibet praetereant tempora, iuri non prae- judicat ecclesiarum.“ Pastrnek, Džjiny Cyrilla ta Methoda, Prag, 1902, n. 249 ss. 313. XIXs., in Goritien.Jadren., Zagrabieti. et Vrhbosnen. provinciis. In omnibus ecclesiis communitatum slavicarum Illyrici Occidentalis: provinciarum Goritien., jadren., Zagrabien., Vrhbosnen. et Antibarensis tam Libri Liturgici Glagolitici (Missale, Breviarium), quam lingjua croatica vulgari confecti et vel a S. Sede vel a SS. Concilio Tridentino approbati (Rituale Croaticum anno 1640 cfr. XVI s. N. 109; Evangeliarium vulgo Šdavet nuncupatum, cfr. XVI s. N. 100— 115) antiquiorum et recentiorum editionum, ab Auctoritate ecclesiastica competenti recognitarum, singulis vel pluribus exemplaribus asservantur. In ecclesia S. Mariae monialium Ord. S. Benedicti Jadrae Tabella Precum ante et post missarn palaeoslavica lingua characteribus vero latinis, XVIII s. Venetiis typis impressa, usque ad praesens prostat. Iuxta conscriptionem statisticam librorum liturgicorum per singulas dioeceses, quam integraliter referre superfluum videtur. 314. XIX s., in ecclesia SS. Georgii et Tryphonis Venetiis. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesia nationali SS. Georgii et Tryphonis ab immemorabili vigens, hoc saeculo durante, quando copia sacerdotis glagolitae adest, in missa perseverat; in caeteris vero functionibus sacris usu linguae vulgaris iuxta Rituale Croaticum et Evan¬ geliarium semper adhibito. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Venetiis fontes relatos. 315. XIX s., in ecclesia S. Hieronymi Slavonorum Romae. Usus liturgiae Glagolito-Romanae in ecclesia nationali S. Hieronymi de Urbe olim vigens, hoc saeculo durante ad cantum Epistolae et Evan- gelii lingua slavica vulgari in missis solemnioribus latinis coarctatur. Glagolito-Romanae XIX. s. 143 II Sommo Pontefice Sisto V ha istituito in Roma il Capitolo di S. Girolamo degli Illirici ossia dei Dalmati, Croati e Sclavoni, i quali dagl’ Italiani si comprendono nel solo nome di Schiavoni; ed accordo ad essi 1’ insigne privilegio di cantare nelle Mcsse piu solenni 1’ Epistola ed il Vangelo nella lingua Slava dopo di averli cantati nella Latina. Cardinale Domenico Bartolini, Memorie storico - critiche archeologiche dei Santi Cirillo e Metodio, Roma Tip. Vaticana, 1881; p. 160 nota; cfr. in Indice Ana- litico s. v. Romae fontes relatos. 316. in basilica coelimontana S. Clementis Romae. In basilica coelimontana S. Clementis, in qua S. Cyrillus Slavoruin Apostolus sepultus est, occasione peregrinationum slavicarum liturgia solemnis tribus postremis decenniis hujus saeculi Slavica lingua persol- vitur; in cappella SS. Cyrilli et Methodii a Leone papa XIII aedificata, sacerdotibus glagolitis missam Glagolito - Romanam semper fas est ce- lebrandi. Ex testium fidedignorum depositione; cfr. in Indice Analitico s. v. Romae fontes relatos. 317. XIX s. exeunte, Romae et apud Slavos Meridionales. Ghuun petitio episcopatus Hungarici, ut liturgia Graeco-Slavica apud Slavos hungaricos Ritus Orientalis vigens, liturgia Romana latina vero vel magiarica lingua substitueretur, a S. Sede rejecta esset, actio diplomatica, administro a.-hungarico negotiorum externorum et legato a.-hungarico apud Vaticanum mediantibus, intentatur, ut Slavi Meri¬ dionales catholici suo privilegio liturgiae Glagolito-Romanae privarentur vel saltem minuerentur. Memoriale episcopatus Hungarici magiarica ac latina lingua concinnatum, et anno 1897 typis in forma manuscripti nonnullis viris doctis ad notitiam trans- missum; de qua actione a testibus fidedignis certiores facti sumus; cfr. N. 118 p. 107. ADDENDA. 27a. 1807, Oradinae seu Oerolclinae Parentin. Liber Baptizatorum Gradinae prope a Vrsar XVIII. saeculo italice ac glagolitice descriptus, anno 1807 a parocho Lodovico Babič glagolitice conscribitur. Ex adnotatione Špinčičiana. 28a. 1809, Sv. Lovrec Aemonien. In parochia S. Laurentii in Daila Aemoniensis tune, post a. 1828 vero Tergestinae, dioeceseos, parochus glagolitica erat, ut ex duabus adnotationibus glagoliticis in archivo ejusdem ecclesiae eruitur. Adnotatio clarissimi A. Špinžič: „God. 1809 dva su zapiska glagoljska u župi SvetlovreCkoj. Tu se imenuje plovanija Sutlovreška." In Collectione Špin- čidiana. 37a. 1824, Flumine Segnen. Manuale Rituum lingua croatica vulgari typis Karletzky vulgatur. Načini sluxiti Svete Sakramenti, (Riniti neke sv. Blagoslovi i po¬ trebne Bogolubnosti. U Reci 1824, Pritiskano slovima Osipa Antuna I) Prosinca 1887, u Zadru 1888, p. 355, 547, 551. 100 d. 1887 exeunte, Vindobonae (apud Slavos Cisleithanos). Minister Cultus et Instructionis baro Gautsch certior factus, quod Slavi, contra litteras Nuntii Apostolici Vindobonensis Galimberti die 12 Maji eiusdem annis datas (cfr. N. 100), pro extendendo usu liturgiae Glagolito-Romanae XIX. s. 165 Glagolito-Romanae petitiones S. Sedi porrigent, episcopos Cisleithanos invitat, ut clero suo a tali agitatione abstineri, quin immo eidem obsi- stere suadant. Juxta adnotationem Caroli Parčič. 100 e. 1887, Parentin.-Polen. Joannes Baptista Flapp episcopus Parentin.-Polensis normas litur- gicas in sua dioecesi observandas praescribens, duplici supposito: quod usus linguae croaticae vulgaris in Rituali Romano non ex indulto S. Sediš (cfr. XVII s. N. 109) sed ex abusu tantum inductus sit, et quod ius linguae palaeoslavicae in missa amplius in eadem dioecesi non vigeat, fretus, utriusque ustim severissime interdicit. Sancita q u a e d a m ecclesiastica et dioečesana ab omnibus, ad quos pertinet, de obedientia c a n o n i c a c o n s c i e n t i o s e o b s e r v a n d a. De 1 i n g u a 1 i t u r g i c a. Ea lingua appellatur liturgica, quae in catholica Liturgia de man- dato aut permissu S. Sediš adhiberi potest. Ad Liturgiam catholicam vero illae functiones sacrae pertinent quarum descriptio sive formulae precatoriae in libris liturgicis Romanae S. Sediš auctoritate editis conti- nentur. Tales autem libri liturgici sunt: Missale, Rituale, Breviarium et Pontificale et Caeremoniale Episcoporum. Functiones sacrae piaque alia exercitia, quae ab his libris exulant, ad Liturgiam catholicam presso sensu non pertinent. Lingua autem in qua libri liturgici de m a n da to et appro- b a ti on e S. Romanae Sediš t y p i s eduntur aut syro-caldaica, aut graeca, aut latina est, quibus subsequis temporibus slavonica an- tiqua (palaeoslavica) seu Slavum literale accesit. Linguae litur- gicae hac de causa istae appellantur et sunt, in iisque solis functiones liturgicae sensu supra declarato peragi possunt. A lingua vernaculo vero, quaecumque ista demum sit, ob con- tinuas evolutiones tum in forma, tum in ipso verborum sensu, quibus ea fluctuat Liturgia catholica abhorret. Tales eteninr mutationem pu- ritatem Fidei in periculum ducunt pugnantque cum necessaria unitate et stabilitate Liturgiae catholicae. Qua de causa S. Sedeš Liturgiam in lingua vernacula nullibi et nunquam concedit. t) Quapropter functiones, i) Erronea est haec assertio. SS. Concilium Tridentinum non reprobavit usum linguae vulgaris in sacris ante annum 1563 inductum et biscentennaria con- suetudine fipnatum; sed interdixit ne in poštenim missa lingua vulgari passim celebraretur, quomodo ex fontibus iam suo loco relatis (cfr. XVI s. N. 111 p. 26) patet. Quae prohibitio Tridentina ad ius Liturgicum Latinum occidentalis Ec- clesiae coarctatur; nam S. Romana Ecclesia linguam vulgarem, etiam in missa Romana, Graecis, Armenis, Arabis, Rumeniš, Georgianis et Sinensibus con- cessit, quomodo probati auctores tradunt (Benedetto XIV, Della S. Messa, Ve- nezia 1749, p. 44; Markovič, Gli Slavi ed i Papi, Zagabria 1897, I, 153 nota; 166 F o n t e s L i t u r g i a e quae in libris liturgicis continentur, in lingua vernacula peragere om¬ ilimo prohibitum est. S i q u i s p r o i n d e S a c e r d o s in hacnostra D i o c e s i P a r e n t i n o - P o I e n s i M i s s a m i n lingua vernacula celebrare auderet, ant in ecclesia et puhlice sive Di¬ vina Officia sive Exequias defunctorum, sive S a c r a - mentorum administrationeni in eadem lingua persol- veret,graviterpaccaretomnino. Quin im o, quod Missam a 11 i n e t, j a m sola assertio eam lingua vulgari t a n t u m celebrandam esse, anathcmate plectitur. 2 ) Ait enim Cone. Trid. Sess. XXII. can. 9.: „Si quis dixerit,... lingua t ant um vulgari Missam celebrari debere.... anathema sit.“ Gihr, Das heilige Messopfer, Freiburg i. B. 1880, 298, n. 1; cfr. Rassegua Giuridica Ecclesiastica, Roma II (1904), p. 657 ss., 795 ss.). Quoad usum linguae croaticae vulgaris in nonnulis partibus Missae et in Rituali Romano, indubium est ipsuni non abusive, sed consentiente et appro- bante S. Romana Ecclesia inductum fuisse. SS. Concilium Tridentinum et S. Sedeš approbarunt Evangeliarium croaticum vulgare, quod ante Tridentinum biscenten- naria consuetudine invaluerat (cfr. XVI s. N. 112, 113, 115). Urbanus papa Vlil vero motu p r o p r i o anno 1640 Rituale Romanum lingua croatica vulgari Slaviš Meridionalibus concessit (cfr. XVII s. N. 109, et p. 82), quae concessio editione S. Congregationis de Propaganda Fide anni 1893 (cfr. XIX s. N. 107) recognita est. Evangeliarium croaticum vulgare necnon Rituale Romanum lingua croatica vulgari ergo ad ius liturgieum particulare IIlyrici Occidentalis, idest ad Ritum Slavo - Latinum, ad orientales ecclesias adseriptum, quomodo iam Benedictus XIV constitutione „Ex pastorali munere“ 1754 (cfr. XVIII s. N. 80) et Bouix (Tractatus de iure liturgico, Parisiis 1853, Pars I. c. I. p. 202: „Hodiernum ius liturgieum quoad Orientales Ecclesias — Ritus Slavo-Latinus") docuerunt, spectant; extra codificationem iuris liturgici Latini occidentalis posita, non ad normam iuris Liturgici Latini, sed iuxta normas iuris parficularis communis lllyrici Occidentalis diiudicanda sunt. 2 ) Prohibitio Evangeliarii et Ritualis Croatici in dioecesi Parentin,- Polensi ab Ordinario lata in iure fundata non est; quia Ordinarius dioecesanus iuri par- ticulari communi, a S. Romana Ecclesia approbato, derogare non valet. In materia iuris particularis liturgici Concilium provinciale cum approbatione Patriarchae tantum forum competens est. Et in iure Latino Occidentali Ordinarius dioecesanus enim non habet forum competens in liturgicis; nam haec materia ex toto S. Sedi reservata est S. Concilii Tridentini (sess. XXV, Continuatio, Cap. „De Breviario et Missali") statuto, ubi striete liturgica Romano Pontifici exclusive reservantur. S. Rituum Con- gregatio 11 Julii 1603: „Nequit enim Episcopus tanquam judex definire dubia super sacris ritibus et caeremoniis exorta“, et 21 Martii 1674: „aut Ritus irninu- tare“; 17 Septembris 1822: „Si quid dubii'occurat, recurrendum est ad S. Congre- gationem pro declaratione" (apud Bouix o. c.). 6 Decembris 1891: „Sacra Con- gregatio monet Aniplitudinem Tuam (episcopum Sibenicensem) per se nihil addere posse cuivis ritui ex iis quae habeutur in Rituali Romano; hoc enim exclusive dependet ab auetoritate Apostolicae Sediš" (cfr. N. 103). Joannes Crnčič archipresbyter S. Hieronymi Slavonormn de Urbe, quum iussu S. Rituum Congregationis Rituale Croaticum pro Vrhbosnensi provincia editum (cfr. H. 101) recenseret, apologiam etiam Ritualis Croatici, ab episcopo Parentino - Polensi oppugnati, concinnavit, haec inter alia Cardinali Angelo Bianchi S. Rituum Congregationis Praefecto animadvertens: „Quae defensio mea Ritualis Romani lingua Slavica vulgari et quidem utriusque editionis etiam ad Episcopum Parentinum et Polensem Reverendissimum Domiuum Joannem Flapp perveniat velim, qui anno superiore (1887) in Kalendario vel Directorio suo haec de lingua liturgica seribere et precipere ausus est (verba in superiori textu relata citantur). Ergo hic Episcopus negat esse licitum usum Ritualis Slavici, quod Glagolito-Roman ae XIX. s. 167 Insuper notum est illud: „Si quis dixcrit receptos et approbatos Ecclesiae catholicae Ritus in solemni Sacramentorum administratione adhiberi consuetos, aut contemni aut sine peccato a ministris prohibite omitti aut in novos alios per quemcumque ecclesiarum pastorem inutari posse, anathema sit.“ (Trid. Sess. VII. cap. 13. de Sacram. ingen.). Et huc redit mandatum Bullae Pii V. „Quo primo“ 14. Julii 1570, qua Missale romanum publicatum est. „Mandantes“, ait „ac districte om¬ nibus in virtute sanctae obedientiae praecipientes, ut Missam juxta ritum, modum ac normam quae per Missale hoc a nobis nune tra- ditur, decantent ac legant, neque in Missae celebratione alias caeremonias vel preces, quam quae hoc Missali continentur, addere vel recitare praesumant." N e q u i s autem ad usum diu per lat um provocare praesumat, ut liturgiae in lingua v e r n a c u 1 a celebra- tionem cohonestet atque defendat! Abusus est enim tališ celebratio quem damnamus, quique abusus omnino tolli debet, de qua re conscientia Parocborom gravata manet. Sacra etenim Congr. Rituum ad quaesitum: „An quacumque inveterata con- suetudine in contrarium derogari possit legi a decretis S. C. Rit. prae- seriptae," responsum dedit: Negative 13. aug. 1839. Praeterea serio perpendenda sunt verba Pp. Benedicti XIII in Cone. Lateran. an. 1725. „Cum invisibilia Dei per invisibilia religionis ac pietatis signa quae caeremoniarum nonrine censentur, intellecta con- spiciantur, pastoralis Nostri muneris curam ad hoc intendimus et ab omnibus fieri volumus et mandamus, ut in Sacramentorum videlicet administratione, in Missis et officiis divinis celebrandis aliisque eccle- siasticis functionibus obeundis non pro libitu inventi et irrationabiliter inducti, sed recepti et approbati Ecclesiae catholicae ritus, qui in mi- nimis etiam sine peccato negligi, omitti vel mutari haud possunt, p e - culiari studii ac diligentia serventur. — Quamobrem epi- scopis striete praecipimus ut contraria omnia quae in ecclesiis seu saecu- laribus seu regularibus (iis exceptis, qui proprio Rituali vel Missali vel Breviario utuntur a S. Sede probato), contra praeseriptum Pontifi- calis Romani et Caeremonialis Episcoporum vel Rubricas Missalis, Breviarii et Ritualis irrepsisse compererint, detestabiles tanquam abusus et corruptelas prohibeaut, et omnino studeant removere, quavis non obstante interposita appellatione, vel immemorabili allegata con- suetudine: Quum non quod fit, sed quod fieri debet, sit attendendum.3) approbatum, ut demonstravi, a Romana S. Sede, usurpatum est in Ecclesiis Sla- vicis earum Dioecesium per ducentos et quadraginta septem annos, cujusque novam editionem Episcopi Dalmatiae et Croatiae ab eadem S. Sede implorant, illa vero favere videturi Etenim S. Congr. de Prop. fide anno 1878 die vero 13 Julii dignata est ad me seribere hoc modo: „L’ arcivescovo di Žara etc.“ (cfr. N. 79). 3 ) Quum ipsis Constitutionibus Pii papae V (cfr. XVI s., N. 119, 123) et Statuto Tridentini (cfr. XVI s., N. 1! 1 p. 26) a reformatione Tridentina ius litur- gieum particulare lllyrici Occidentalis excoeptum fuisset, quae ab Ordinario Pa- rentin.-Polensi contra ius particulare Illyrici Occidentalis motivationes afferuntur, minime quadrant. 168 Fontes Liturgiae Quod attinet linguam slavonicam antiquam (palaeo- slavicam) quae ctiamslavumlitterale a p p e 1 la tu r, haec quidem prout extat in Missalibus, Tabellis, Breviariis etc. characteribus Hiero- nymianis seu glagoliticis, (nisi a Sancta Sede Romana aliter decisum sit), typis insuper Congregationis Propagandae Fidei impressis, atque ab eadem S. Sede Romana revisis et approbatis, pro iis Ecclesiasticis et Sacerdotibus, qui ritum Slavo latinum profitentur, in ter liturgicas linguas c o n n u m e ra tu r. (Cfr. Breve Bened. XIV. 26. Augusti 1754.) Veru m t a m e n q u u m u s u s h u j u s 1 i n g u a e p r o f u n c t i o n i b u s liturgicis in has nostraDiocesiParentino-Polensi t o f a qua late patet in praesens n u Hibi vigeat, omnes i n n o - vationes hac q u o q u e in parte severe interdicimus con- scientiamque Parochorum desuper graviter oneramus. 4 ) Ne autem videamur Nostra tantum haec statuisse auctoritate e re ducimus hic transcribere ea, quae sub finem litterarum Excell. ac R. mi Domini Nuntii Apostolici Viennensis de dato 11 Maji 1887 ad Nos transmissarum atque de Lingua palaeoslavica archidioecesi Antibarensi per S. Romanam Sedem pro Liturgia concessa tranctantiuin leguntur: „Ex hisce omnibus — possunt." ([cfr. N. 100]. 5 ) Atque hic est etiam sensus Litt. Pastoral. Metrop. Gorit. VI Kal. Decembris 1887, 6 ) ubi legimus: „Quare non minus severissamae, quae 4 ) Ex allatis in superiori Nota 2) patet, Ordinarium dioecesanum in liturgicis iuris particularis communis Illyrici Occidentalis forum conipetens non habere; quomodo etiam ex Decretalibus S. Rituum congregationis 5 Augusti 1898 (cfr. N. 109, p. 92 N. I). Praeterea ius ad usurn liturgiae Glagolito - Romanae iuxta principia generalis privilegii realis (cfr. 1. c.) dijudicandum est. Qua de causa nec Ordinarius diocesanus habet forum conipetens in eadem materia, nec usus in praesens non vigens sufficit ad extinctionem ejusdem privilegii, quomodo S. Rituum Congregatio 14 Augusti 1900 (cfr. N. 109 A) declaravit Tandem, quod saeculo XIX durante et adliuc postremis decenniis ejusdem saeculi usus liturgiae GlagoFto-Romanae in Parentin-Polensi dioecesi ab immemorabili inductus viguerit, ex iam allatis N. 267-297, indubium est. Ex ipsis patet, quod propter defectum sacerdotum linguam palaeoslavicam callentium (cfr. N. 65 a, 73 a.) sacerdotes latini marte proprio linguam latinam in missa palaeoslavicae et in Rituali vulgari croaticae substituerunt; et quod innovatio facta est contra lin¬ guas liturgicas slavicas, quae in praescripto legitimo usu vigebant, et non contra linguam latinam. 5 ) Litterae Nuntii Apostolici (cfr. N. 100) per se loquendo nullo robore iuridico in liturgicis pollent; quum Nuntiatura Apostolica organon liturgicum non existat, iuxta superius n. 2 relata. Alia ex parte eaedem Litterae non proscribunt usum liturgiae Glagolito - Romanae iam legitimo modo ab immemorabili vigentem, (cfr. N. 100 nota), quomodo casus est in dioecesi Parentin,-Polensi. 6 ) Litterae Pastorales episcoporum Goritiensis Metropoleos agunt tantum de damnandis illis ephemeridibus, quae innovationem propugnant: integram litur- giam lingua tantum vulgari celebrandam esse; de usu liturgiae Glagolito-Romauae vel linguae croaticae vulgaris in Evangeliario et Rituali Romano nec verbum quidem habent; quomodo ex ipso textu patet. Venerabili Clero universae provinciae metropoliticae Goritiensis salutem et bene- dictionem a Domino et Salvatore nostro Jesu Christo! Venerabiles, dilectissimi in Christo Fratres! Episcopi provinciae metropoliticae Goritiensis, qui de gravissimis dioeceseon suarum rebus consultaturi Goritiam convenerunt, religioni šibi duxerunt haec palam enuntiare. Glagolito-Romanae XIX. s. 169 nobis de rebus ecclesiasticis Nostrarum Dioeceseon nec nonde ani- mabus curae Nostrae creditis coram Deo aliquando reddenda erit, ra- tionis conscii quam propriae etiam Cleri ipsius.utilitati consulturi, omnes Sacerdotes et Clericos jurisdictiones Nostrae subjectos seve- rissime et sub »obedientia canonica" hisce vetamus propria auctoritate quidquam innovare aut qualemcumque partem cum iis, qui liturgiam et lirtguam liturgicam jure ecclesiastico sancitam quomodocunque im- pugnant. Neve quisquam hoc Nostrum vetitum migrare vel negligere audeat, usum qui alibi vigeat praetexendo, verum noverit se de sua in hac re agendi ratione ex iis tantum, quae a Superioribus ecclesiasticis ei praecepta sunt, aliquando judicatum iri.“ f Joannes Baptista Episcopus Parentino-Polensis. Ordo ad divina Romano ritu persolvenda in ecclesiis dioeceseos Parentinae- Polensis anno Domini MDCCCLXXXVII, p. VI —IX. In quibusdani ephenieridibus, quae in nostra provincia ecclesiastica sive rebus politicis agendis sive artibus iiberalibus colendis in lucern eduntur, iden- tidem quaedam scripta inveniuntur, quae non minus a sensu catholico aliena, quam fidelium saluti cum temporali tum spirituali perniciosa sunt. Id praeprimis nuperrime denuo accidit modo adeo nefando, ut maximo inde dolore affecti simus. Profecto quidem! Catholici et Protestantes, Christiani et infideles SS. Pa¬ trom nostrum Leonem XIII. summa veneratione prosequuntur eumque in liumero maximorum Pontificum, quos divina Providentia Ecclesiae Christi donavit, ponunt. Quare universus fere orbis certat, ut instans eius Iubilaeum saccrdotale quam solemnissime obeat. Nostrae tantum provinciae proh dolor! exceptio contigit. Ephemerides, quibus nomen »Slovenski Narod“, quae in populo perquam catholico vulgantur, cuius etiam saluti praeprimis prospicere se iactant, venerandum senem iubiiarem, universi orbis Christiani Principem, inde etiam fidelium curae Nostrae commissorum Patrem spiritualen!, ipso, ut ita loquamur, Iubilaei pervigilio horribile dictu — »generis humani purgamentum" dicere ausae sunt! Quare pro Nostra, quam lesu Christi his in terris Vicario debemus, pietate et pro studio, quo Nos honori populi catholici, curae Nostrae traditi, consulere oportet, eiusmodi ignominiae, cui in ephenieridibus publicis parem haud facile invenire liceat, quaque non tantum Catholicorum, verum etiam quorumvis aliorum honestorum hominum animi gravi offensione afficiuntur, solemniter hisce recla- mamus. Eiusdeni generis ephemerides, inter quas primum locum idetn »Slovenski Narod“ obtinet, suum esse ducunt sanctissimis religionis nostrae mysteriis se ingerere atque Ecclesiae Dei ordinem et linguam cultus divini praesciibere. Eadem veneranda Missae mysteria, quae antiquitus Ecclesia »disciplina arcani“ oculis prophanis subducebat, hodiedum ex aedibus sacris in forum pu- blicum trahuntur, ubi libidini nationali et politicae exponantur! Ex antiquo iam tempore res ad liturgiam spectantes (sicut patet ex. gr. ex agendi ratione s. Gre¬ gorij) tantae gravitatis habitae sunt, ut de iis absque peculiare Spiritus S. auxilio nequidquam disponere liceret; nune autem partes liturgiae ordinandae viri assu- mere volunt, quos inimico in Ecclesiam catholicam anima vel saltem legum eccle- siasticarum incurios esse publice constat! Viri quondam, licet moribus sanctissimi, gloriae Dei studiosissime plenique Špiritu Sancto essent, qui pro salute fidelium vel ipsam inortem parato animo oppetebant, nihilominus liturgiam sacram lingua aliena obibaut neque persuaderi iis poterat eam regno Dei promovendo vel fidelium pietati fovendae obstare; hodiedum vero contra linguam liturgicam vel illi ipsi contendere audeut, qui non tantum Ecclesiae catholicae non študent, ut etiam et verbo et seripto eam impugnent, immo neque minari vereantur se ei obedientiam denegaturos, nisi ipsorum votis obsequaturl 170 Fontes L i t u r g i a e 101 a. 1888, medio mense Augusti, Vindobonae (in Dalmatia et Is tria). Minister Culfus et Instructionis baro Gautsch sedulo invigilare iubet, ne discipuli Scholarum Mediarum amplius missae Glagolito - Ro- manae, sed Latinae tantum, adsistant. Juxta adnotationem Caroli Parčid. 10Ib. 1889, 23 Martii, Tergesti. C. R. Directio Politiae Tergestensis, quum de vita et moribus presbyteri ac professoris Matthaei Mandič C. R. Iudicium certius red- deret, asserit quod recentioribus temporibus inter populos catholicos Atque (ut de Ecclesia taceamus) historia sat superque nobis testatur plures populos, licet in liturgia propria lingua usi non sint, tantarn nihiloniinus culturae ac perfectionis culmen attigisse, ut uulla nationum, quae lingua doniestica litur- giam sacram celebrant, ne a longc quidem cum iis comparari possit. Et tamen isti liturgiam nationalem praetendunt, quasi absque ea natio neque excoli neque nornen magnum šibi parare possit! Ideo Nos eiusniodi agendi rationeni, qua ordo et disciplina ecclesiastica maximo discrimini exponitur, solemni iudicio condemnamus. Si ne ipsis quidem Episcopis in sacra liturgia quidquam innovare licet, cum ius hoc soli Sedi Apo- stolicae reservatum sit, quoniodo tolerari potest, ut honiines privati, sive sacer- dotes sive laici sunt, rem, quae nullo modo ad eorum inunus spectat, šibi attribuant? Neque illis assentiri possumus, qui putant, Ecclesiam eiusque instituta et liturgiam ab hominum ac temporum opinionibus, quae semper mutantur, pendere votisque politicis sive nationalibus eam morem gerere oportere. Qui nomine catholico gloriatur, rite scit Ecclesiam non hominum, sed Dei opus esse eamque ab eodem Deo eiusque Špiritu regi. Quare neque latere eum potest non nationum esse, ut Ecclesia, neque hominis. ut Domino Deo, verum vice versa, ut Ecclesia nationibus, ut Deus hominibus normam et modum definiat, quo fideles vitam religiosam component sensaque sua cultu etiam puhlico communiter exprimant. Cuique fideli persuasum est Ecclesiae Dei obedientiam strictam deberi, cum Deo ipsi contradicat, qui eius Ecclesiam non audit. Qui secus sentit, opus divinum, Ecclesiam, arbitrio humano subicit, eius indolem supranaturalem et divinam negat facitque ex creatura, videlicet ex na- tione, numen divinum. Atque, ut talem sentiendi modum mitissimo iudicio per- stringamus, Protestantium placitis obsequi eiusmodi dicendus est, qui superiores suos tamquam populi delegatos habent, a quo potestatem nacti sint; quare etiam iure postulare possunt, ut regimen ecclesiasticum votis nationalibus et politicis obtemperet atque ex his agendorum normam sumat; verum a sensu catholico, nihil magis alienum est, quam ita sentire; quisque catholicus enim credit atque certissimum habet Papam et Episcopos a Špiritu Sancto positus esse regere Ecclesiam Dei. (Act. XX, 28.) Quam ob rem nemo negare potest Nostrum esse omni cum auctoritate et muneris Nostri pastoralis potestate vocem Nostram contra eiusmodi molimina effere, quae tum ob principia, quibus innituntur, tum ob modum, quo fiunt, efficere valunt, ut Ecclesia a Deo fundata servilis studioriun humanorum ancilla fiat, ut fides populi labefactetur, ut vinculum, quo cum Pontifice Romano, qui a lesu Christo Ecclesiae caput constitutus est, iungimur, relaxetur ac solvatur, disciplina ecclesiastica evertatur, tandem ut magisterium, legislatio nec non de rebus ecclesiasticis iudicandi ius ad opinionem sive privatam sive puhlicam de- feratur. Ceterum etiam de rebus politicis levius iudicare dicendus est putans se gloriae nationis suae eo providere, ut dessidia in ea seminet eiusque religionem Glagolito-Romanae XIX. s. 171 monarchiae Austro - Ungaricae panslavisticis de causis lingua slavica in usum liturgicum introduci conetur; et quod haec aspiratio cum con- ditione Imperii ac eius integritate consona non sit. Acta C. R. Directionis Politiae Tergestensis 23 Martii 1889, N. 585 Res.; cfr. Interpellationem die 8 Julii 1905 a delegato Sibenicensi Doctore Dulibič et sociis Ministro praesidi Baroni Gautsch et Ministro Instructionis et Cultus Equiti Doctori Hartel propositam, iuxta Protocoilum stenographicum Delegatorura Vindo- bonensium. 101 c. 1889, 14 Junii, Jadrne. Delegatio Provinciatis regni Dalmatine executioni tradens decretum Comitiorum eiusdem regni 17 Decembris 1887 (cfr. N. 100 c), Caesareo Regio Locumtenenti Dalmatiae, Memoriali peculiari adjecto, significat: usum liturgiae Glagolito-Romanae ex privilegio „slavicae genti“ a S. Sede concesso, thesaurum populi fidelis esse, et delegatorum po- misceat ac turbet. Quis namque maiorem nationi ruinam parat quam illi, qu, fide sublata primas veri profectus leges ei subvertunt? Qui modo occultiusi modo nianifestius, ast nunquam non animo infensissimo omnem operam navant, ut unitatem fidei catholicae impetant, ut necessitudinem in sacerdotes et laicos relaxent, ut vitam populi a fide eiusque praeceptis submoveant? Qui, ut brevi totam causam complectamur, omnibus viribus enituntur, ut in natione sensum catholicum exstinguant? Eodera tandem conferunt scriptores ephemeridum, quae „belletristicae“ dicuntur, utpote artibus pulchris colendis in lucern editae, qui iuventutem, in qua cujusque nationis spes potissima posita est, stilo lubrico ac sernione expolito allicientes corrumpunt. Neque in nobis eius generis scriptores desiderantur. qui literaturam nationalem iuvandi studium praetexentes, calamum stringunt terribile illud „vaeli“ negligentes, quod dominus minatus est „homini illi per quem scandalum venit". (Matth. XVII. 7.) Ideo Episcopi etiam de politica populi cuiusque salute bene merentur eius duces monentes potissimum unitatis socialis fontem, ex quo solo nationi vera beatitudo ac aniini tranquillitas pro- manat et firmatur, Deum eiusque sanctam Ecclesiam esse: „Beatus populus, cuius Dominus Deus eius” (Ps. CXLIII. 15.) — Dominus utique atque Dux tum in rebus privatis, tuni in publicis, in rebus, quae ad nationem spectant haud secus atque in vita sociali etc. Praeter ea, quae monuimus, et alia quaedem res est, quae animum Nostram magno dolore afficit. In pluribus ephemeridibus omnium fere nationum in Imperio nostro degentium, mens quaedam — ne severius dicamus — a communi omnium nostrum patria, quae Austria est, aliena spirat, qua alii aliorsum trahuntur. Etiam haec studia Austriae inimica alioque tendentia toto animo aversamur et con- demnamus. Etenim sacrosancta est !ex divina, quae mandat, ut subditi simus po- testatibus, quae a Deo ordinatae sunt (Rom. XIII. 1.) vetatque nos vincula illa dissolvere, quibus divina Providentia superioribus saeculis populos principibus nexuit. Obedientiam et fidem erga principes cuique Catliolico non prudentiae ratio (opportunatis) commendat, sed officium religiosissimum eam imponit; neque ea ex nationalibus vel politicis aiiisve similibus rationibus, verum ex sola erga Deum ipsum reverentia et obedientia pendet: Iiaec cuique Catholico officium religiosum est, cuius eum aliquando coram Deo Indice iustissimo rationem reddere oportebit non minus ac aliorum officiorum lege divina ei iniunctorum. Utique dolendum est, quod gravissimarum harum veritatum memoria in dies magis obliteratur; sicut enim illi, qui nationes regunt, iam dudum falsis disciplinis obsecuti Deum eiusque iura e republica exsulare fecerunt, ita etiam nationes earumque duces, malum illorum exemp)um imitantes, vitam puhlicam a Dei et Ecclesiae praeceptis alienare študent. Verumtamen Iex semper manet Iex atque subditi sicut pridem, ita etiam nune principibus suis obsequium ex religione debeut 172 Fontes Liturgiae puli officii esse conservationem eiusdem curare; populumque nihil novi exigere, nisi ut pacifica fruitio diuturni privilegij ab omnibus re- spectetur; quare interventum eiusdem Locumtenentis, testis de visu de assertis, coram Ministro Cultus et Instructipnis invocat, ut omnia obsta- cula usui liturgiae Glagolito-Romanae removeantur. Memoriale autem demonstrat: 1. Liturgiam Glagolito - Romanam per decem saecula ininterrupte in universa Dalmatia vigere; 2. Eandem liturgiam puritati fidei et devotioni populi nunquam obfuisse, quin immo favisse; 3. Eandem liturgiam ab extraneis politicis de causis tantum oppugnatam, calumniis adhibitis, fuisse; 4. Romanos Pontifices eam semper defendisse et fovisse; 5. Liturgiam Glagolito-Romanam tutamen Etiam alia ratio est, ob quam in studia reipublicae initnica gravius Nobis animadvertendum esse putanius: emolumentum videlicet, quod ex obedientia erga Principem Ecclesia et religio catholica in nobis capit. Temporibus enim, quibus vel in regnis, quae maiore Catholicorum numero constant, Ecclesiae catho- licae maxima obstacula obiciuntur et sanctissima eius iura violantur, quibus etiam principes qui nomine catholico audiunt, non verentur partes, quae solius Ecclesiae sunt, šibi arripere, quibus in omnibus societatis gradibus sensus catholicus in dies magis deperit, qui sperari poterit in regnis, quorum maxima civium pars acatholica est, principem ecclesiasticae seu caesaropapisticae potestatis libenter iacturam passurum esse, ut parvae civium catholicorum manui eorumque Ecclesiae gratiam exhibeat? Historia talium regnorum sat nobis testatur ad recentissima usque tempora contrarium evenisse, ita ut in plenam religionis perniciem cederet — ac profecto „Slovenski Narod“ et aliae eius generis ephemerides ecclesiam sciiismasticam ut omnium Slavorum futuram iam praedicare non erubuerunt — si popolus catholicus affinitatis tantum nationalis gratia, a nationibus, licet non genere propinquis, fide tamen catholicis, seiungi vellet, ut curn aiiis a fide catho¬ lica non tantum alienis, verurn eidem etiam infensissimis, societatem ineat. (Num- quid non ignominia, qua in „Slovenski Narod" Summum Pontificem impeti supra memoravimus, ex illo odio repetenda est?) — Evangelium lesu Christi longe alium propinquorum amorem nobis conimendat aliamque unius, quod necessarium sit, curam, praecipiens: „Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus; et qui amat filiam super me, non est me dignus." (Matth. X. 37.) „Et si salutaveritis fratres vestros tantum, quid amplius facitis? nonne et ethnici hoc faciunt?" (Ibi V. 47.) Tandem eiusmodi studia perversa damnare iubet Nos etiam pietas, qua erga glorisissimam Dynastiam austriacam, ac praeprimis erga augustissimum eius Principem, gloriosissime regnantem Imperatorum ac Dominum nostrum repleti sumus. Profecto quem nostrum latet in Austria, si Ecclesia catholica adhuc vitam agit, post Deum maxime gloriosis domus habsburgicae Principibus tanti beneficii gratias referendas esse atque nostris etiam diebus augustissimi Imperatoris gra- tiae deberi, quod quamvis tempora iniqua sint, nihilominus Ecclesiae catholicae tot bonis in nobis frui licet, quodque tot mala ab ea arcentur vel saltem levantur? Sicut ergo gratus animus iubet nos quotidie Dominum exercituum et Regem regum obsecrare, ut nobilem illum ac strenuum et pium sensuin in augustissima Imperatoris famiiia gratia sua foveat ac firmet, quo Ecclesia catholica, quae firmissimum diversarum Austriae nationum ad unam societatem coalescentium vinculum est, in animis subditorum altiores in dies radices mittat; ita eiusdem gratitudinis lex populos tenet, ut firma fide ac animo constanti addicti silit augu stissimae Principum famiiiae, cui pretiosissimum, gravissimum omniumque maxime necessarium bonum — fidem catholicam, post Deum conservatam debent. Ceterum haud veremur solemniter hic asserere fideles terrarum curae Nostra commissarum historia teste constanti semper erga augustissimam Dyna- Glagolito-Romanae XIX. s. 173 sensus religiosi et basin culturae nationalis semper fuisse et futuram esse; 6. Oppugnationem liturgiae Glagoitto-Romanae, uti ab initio ita et in praesens, ex illa causa tantum politica generatam esse, ut evo- lutio culturae gentis slavicae impediatur; sed Slavos Dalmatiae omnibus legalibus mediis maximum suum thesaurum usque ad interitum defen- suros; et omnes ausus contra ipsam tanquam facinus in evolutionem suae culturae nationalis habituros; 7. Intrusionem Gubernii Politici in questione liturgiae Glagolito-Romanae illas sequelas habituram esse, quae semper exoriuntur, quando Auctoritas Politica incompetenter ne- stiam pietate devotos fuisse ac inconcussae huius fidei signa splendidissima de- disse. Sed item asseverare non dubitamus etiam in reliquum tempus vexillum Austriae ab iis non tantum non relictUm iri, verum etiam semper sacrosanctum fore. Ipse honor nec non provinciae Nostrae eiusque incolarum bona, cui Nos prospicere oportet, aestimatio, postulat, ut eo gravius quarundam ephemeridum stiium nec non certi generis studia, quae ab infimis usque ad summos probantur nemini, neque populi votis respondent, sed nonnisi apta sunt efficere, ut fides eius patriotica vereque austriaca in dubium vocetur, alta voce reprobemus. His monitis tamen officio Nostro nondum plene Nos satisfecisse putamus; etenim miseranda, quae attigimus, mala ac quae ex iis minantur pericula, postu- laut, ut certis consiliis iis occurrarnus. Quare non minus severissimae, quae Nobis de rebus ecclesiasticis No- strarum dioeceseon nec non de animabus curae Nostrae creditis coram Deo ali- quando reddenda erit, rationis conscii, quam propriae etiam Cleri ipsius, cui, quod singuli delinquunt, universo imputari solet, utilitati consultari, omnes Sa- cerdotes et Clericos iurisdictioni Nostrae subiectos severissime et sub „obedientia canonica" hisce vetamus propria auctoritate quidquam innovare aut qualemcunque partem habere cum iis, qui liturgiam et linguam liturgicam iure ecclesiastico sancitam quomodocunque impugnant. Neve quisquam hoc Nostrum vetitnm rni- grare vel negligere audeat, usum, qui alibi vigeat, praetexendo, verum noverit se de sua in hac re agendi ratione ex iis tantum, quae a superioribus ecclesia¬ sticis ei praecepta sunt, aliquando iudicatum iri. Item porro — quatenus id omnino opus est — necessarium ducimus, om¬ nibus Nostris institutis ecclesiasticis et seminariis, item omnibus Sacerdotibus et Clericis severrissime interdicere, ne ephemerides vel opera, quae supra notavimus, quacunque lingua scripta sunt habeant vel iuvent, neve quomodocunque iis edendis vel scribendis operam navent. Certo speramus nunquam futurum esse, ut Nobis causa detur in inobedientes poenis etiam canonicis animadvertendi. Econtra in spe sumus atque Clerum graviter etiam hortamur, ut omnibus viribus et pleno studio ephemerides perquarn catholice sapientes et principiis Ecclesiae obsequentes, hinc augustissimae Dynastiae fidem integram servantes, fovendas propagandas et iuvandas curet, ut ita malis, quae ephemerides adversariorum haud parvo cum profectu parant, aiiquo modo occurratur. Neque enim dubitare licet pastoralis Cleri numeris esse ephemerides bonas fovere. Ita iam rationis Nobis reddendae conscii statuendum ducimus. Sed ratio haec plus minusve etiam singulorum ex Clero est. Utiiiam ergo omnes Nostri Sacerdotes plenam eius conscientiam servantes et principiis vere ecclesiasticis obsequentes, omili ratione, tum verbo tum opere, Episcopis suis arctissime iuncti mutuam operam exhibeant pro Deo, Caesare et Patrial Goritiae VI. Kal. Decembris 1887. f Aloysius, Princeps Archiepiscopus Goritiensis et Metropolita, t Ioannes Nepomucenus, Episcopus Tergestino-Iustinopolitanus. t Franciscus Anianus, Episcopus Vegiensis. t Iacobus, Princeps Episcopus Labacensis. t Ioannes Baptista. Episcopus Parentino-Polensis. 174 Fontes Liturgiae gotiis ecclesiasticis immiscetur; illam puhlicam convinctionem — quae iam invaluit — confirmabit: nec a religiosis mediis abhorretur, quum de opprimendis Slaviš agitur; nec pro Slaviš illud ius consti- tutionale vim ullam habere, iuxta quod unicuique nationi ius plenae evolutionis cautum est. Br. 329. Namjestniku kraljevine Dalmacije Zadar. Kako iztiče iz priloženog zapisnika, Visoki je Sabor Dalmatinski, pri sjednici 17 Prosinca 1887, prihvatio sliedeči zaključak (cfr. N. 100 c). Da razbistri pravo stanje stvari Zemaljski je Odbor prikupio povjestničke črte o postanku i obstanku glagolske Miše u Dalmaciji, te ih ovde u Spomenici dodaje. Iz te se spomenice vidi: da je Rimska Stolica veliku povlasticu podala „genti slavicae“, i tim je to postalo „narodnim blagom 1 ', te dužnost i narodnog zastupstva da ga brani; vidi se, da je uvedenjem narodnog jezika u crkovnu službu, udario se temelj narodnoj prosvjeti, za koju se narodni predstavnici moraju brinuti: vidi se, da je rečenu povlasticu narod uživao neprekidno kroz deset viekova, i danas ju uživa; vidi se, da št o narod traži kroz svoje punomočnike, netraži što nova, netraži kakva obnovljenja — traži, da mu se nesmeta mirno dugovječno uživanje najmilije svetinje. O svem tomu mora da je V. P. osvjedočena iz vlastitog izkustva, te je Odbor uvjeren da če najkrepčije Saborsku želju poduprieti kod Visokog Ministarstva, e da Ono na nadležnom mjestu uznastoji, neka se ukloni i najmanja zaprieka daljoj službi glagolske Miše u Dalmaciji. Zadar 14 Lipnja 1889 Vojnovič m. p. Dr. Kiaič m, p. Simič m. p. Spomenica o glagolsko) Miši u Dalmaciji. (Ommissa demonstratione historica.) Iz ovih povjestničkih črta izviru ovi nepobitni čini: 1°. Glagoljska se je Miša u Dalmaciji služila od prvog postanka slavjanske bogoslužbe; od postanka se proširila po cieloj zemlji; ne- prokidno živila do dneva današnjega; 20. Nije smetala čistoči vjere, bogoljubnom čuvstvu naroda, je- dinstvu Rimske Crkve — več svemu tomu pomagala; 3°. Pobijali ju tudjinci ili otudjenici, iz svjetovnih ili stranačkih obzira; pobijali ju krivimi potvorami; 40. Braniše ju najkrepčije Rimski Pape, blagosivlali ju i djelom podpomagali; 5°. Kao što je bila pričvrstom vjerskih čuvstva, bila je i pod- logom narodnoj prosvjeti; — svedjer če biti jedno i drugo. Glagolito-Romanae XIX. s. 175 6°. Protivštine. koje su se kroz ovih zadnjih godina podigle protiv Glagolsko]' Miši, potiču iz onih istih izvora, iz lcojih su se porodile bile u početku, to jest iz razloga političkih. Progonjenjem Glagolske liturgije, misli se zapriečiti razvitak slavjanske narodnosti, u korist ne duhovnih nego materijalnih interesa. Ali naravno i drugi duh vremena, daje Slavjanskim Dalmatincima i drugih zakonitih sredstava, da ju brane i da je sačuvaju kao njihov najsvetiji amanet. Oni če se boriti dok im glave na ramenu bude, da sačuvaju onu crkvenu povlasticu, za koju su oliki narodi badava nastojali, jer je nijesu mogli dostignuti; i koju oni tdrže dikorn svoga naroda. Oni če smatrati svaki napadaj proti Sla- venskoj Liturgiji, kao napadaj proti razvitku svoga narodnoga života. 7°. Upličanje Vladino u ovom pitanju — pošto nema kako je dokazano bilo, vjerskih razloga po sriedi — porodit če one posljedice, koje se poradjaju svedjer kada se Vlade neumjestno umeču u reiigi- jozne odnošaje pučanstva; zapriečit če razvitak duševni toliko za narod potrebit; porodit če, kako je več porodilo, javno uvjerenje, da se re; ligijozna sredstva neštede, kad se namjerava Slavjane pritisnuti k zidu- i da za njih ostaje mrtvo slovo ono ustavno načelo, po kojem svakom je narodu osigurano pravo svojeg podpunog razvitka. Authenticum in Archivo Delegationis Provincialis Regni Dalmatiae Jadrae, Acta anni 1888, N 329. 106 a. 1892, Tergesti. Manuale liturgicum lingua slovenica vulgari pro usu sacro di- oeceseos Tergestin.-Justinopolitanae vulgatur, sub titulo: Sveto Opravilo očitne službe božje za slovenske duhovnije Ter- žačko - Koparske škofije, Tergesti 1892. 108 a. 1892 vel 1893, Romae. Quum episcopus Parentin,-Polensis tri dubbia S. Rituum Con- gregationi contra novam editionem Romanam Ritualis Croatici (cfr. N. 107) proposuisset, Joannes Črnčič archipresbyter S. Hieronymi Illyricorum de Urbe, consultor S. Rituum Congregationis haec retulit: „Illustrissimus et Reverendissimus D. Joannes Flapp Episcopus Parentinus et Polensis, anno 1887 prohibuit in paroeciis suae dioecesis antiquum usum Ritualis Romani lingua slavica eaque meridionali vul¬ gari, quod Rituale hujusmodi non esse approbatum a Sancta Sede diceret, quamvis illud jussu Summi Pontificis Urbani Vlil factum esset, et typis sumptibusque S. Congregationis de Prop. fide anno 1640 aditum. Cujus prohibitionis ego Istam Sacram Congregationem anno esequenti 1888, cum Ipsi obsequens Ritualis Romani versionem Sla¬ vicam ab Episcopis Bosniensibus factatn recenserem, certiorem faciendam putavi, optavique ut ille Episcopus de ea approbatione moneretur (cfr. N. 100 e. nota 2). Quod Sacra Congregatio fecit. Cui propterea gra- tias ago.“ Ex actis Crnčičianis; authenticum in archivo S. Rituum Congregationis. 176 Fontes Liturgiae. CORRI GEN DA i Sriemske, izdan po naredbi Preuzvi- šenoga Jozipa Jurja Strossmayera. Za¬ greb 1877. Tisak Dioničke Tiskare. INDEX ANALITICUS A XIII AD XIX S. SYGLA: Numerus Lgr.na Absor. Aem. Aquil. Arben. Dumn. Justinop. Makar. Nigrocor. Nonen. Petenen. Polen. Scardon. Stagnen. Tergest. - Tinien. Tragur. Trebin. : Utaquil. : romanus Saeculum, arabicus seriem uniuscujusque Saeculi; (p. . . .) remittit ad „Addenda“ in fine uniuscujusque Saeculi. = Liturgia Glagolito-romana. = Absorensis dioecesis Veglensi aggregata. = Aemoniensis dioecesis, Tergestino-Justinopolitanae aggregata. = Aquileiensis dioeceseos pars Labacensi aggregata. = Arbensis dioecesis Veglensi aggregata. = Dumnensis dioecesis Mostariensi unita. = Justinopolitana dioecesis Tergestinae unita. — Makarskensis dioecesis Spalatensi unita. == Nigrocorcyrensis dioecesis Eagusinae aggregata. = Nonensis dioecesis Jadrensi aggregata. = Petenensis dioecesis Tergestino-Justinopolitanae aggregata. = Polensis dioecesis Parentinae unita et partim Tergestino-Justinopo¬ litanae et Segnensi-Modrusciensi aggregata. = Scardonensis dioecesis Sibenicensi aggregata. Stagnensis dioecesis Kagusiensi aggregata. = Tergestinae dioeceseos pars Labacensi aggregata. = Tiniensis dioeceseos maior pars Sibenicensi, minor pars vero Spala¬ tensi aggregata. — Traguriensis dioeceseos maior pars Spalatensi, minor vero Sibenicensi aggregata. = Trebiniensis. dioecesis Mostariensi unita. = Utinon.-Aquileiensis dioeceseos pars hodiernam Goritiensem dioece¬ seos efficiens. I. AOTA- STNODALIA. A. Coneilia Biieralia. Lateranense IV varias linguas liturgicas aequiparat, XIII, 1 ; Tri- dentinum de lingua palaeoslavica et croatica vulgari in liturgia, XVI, 110—113. B. Coacilia piMalia. Aquileiense de Lgr.na praecipue in Istriae dioeeesibus, XVI, 175 ; Dalrnaticum Jadrae habitum de Lgr.na in Dalmatia, XVI, 136. C. Sprti iiotcesaiiae. Absorenses, XVII, 166, 240; Aemonien., XVIII, 107; Jadrenses, XV, 53; XVI, 118, 181; Justinopolitanae XVI, 173; XVIII, 48, 50, 105; Parentinae, XVII, 142, 155, 204; XVIII, 45; Polen. XVII, 86; Segnen.- Modruscien. Bribirii habita, ib. 44; Sibencen., ib. 23; Spalaten., ib., 225; Zagrabien., XVI, 124, 129; XVII, 222, 227; Veglen., XIX, 298.- II. ACTA CURIAE ROMANAE PONTIFICUM SERIE DIGESTA. Innocentius III. Relatione Legati Apostolici Joannis a Casamaris Pontifex certior fit, quod postremus episcopus Bosnensis Slavus fnerit, et. quod oppor- tunum videtur ut Latinus constituatur, XIX, 312 nota. Innocentius IV. Pontifex titulum iuridicum consuetudinis iramemorabilis in Slavo- nia (Illyrico Occidentali) Lgr.nae recognoscens, cum Plnlippo Segnensi episcopo latine ordinato, ut Lgr.na sacra persolvat dispensat, XIII, 3. Idem et cum monachis O. S. B. Veglensis dioeceseos, ib. 5. ♦ Clemens VI. Pontifex usum Lgr.nae ex antiqua consuetudine indultoque S. Sediš in Slavonia (Illyrico Occidentali) vigentem etiarn monachis O. S. B. Pragae concedit, XIV, 5. IV II. Acta Curiae Romanae. Nicolaus V. Pontifex possessiones Regularium Glagolitarum III. O. S. Fr. de Poenitentia in provincia Dalmatia confirmat, XV, 76. Sixtus IV, Regulares Glagolitas III. O. S. Fr. de Poenitentia in provinciam Dalmaticam sub Ministro Provinciali capitulariter electo uniri mandat, XV, 76. Innocentius VIII. vel Alexander VI. Regularibus III. O. S. Fr. de Poenitenlia Lgr.na ex privilegio S. Sediš exclusive utentibus, Pontifex securitatem eadem Lgr.na sacra persolvendi in Dalmatia concedit, XV, 166. Pius IV. Praefectus S. Gongregationis Inquisitionis Cardinalis Alexandrinus antiquum usum Evangeliarii Croatici in missa latina confirmat, XVI, 115. Pius V. Pontifex Libros liturgicos glagoliticos, ob consuetudinem biscen- tennariam a reformatione Tridentina eximit, XVI, 119, 123. Gregorius XIII. Statuta Goncilii Provincialis Dalmatici, etiam de Lgr.na agentia, confirmat, XVI, 136. Pontifex archiepiscopum Jadrensem Natalem Venerio de correc- tione Breviarii Glagolitici interpellat ib. 138. Seminarium Illyricum Lauretanum erigit, ib., 158; XVII, 62. Sixtus V. Capitulo Gollegiato, a se apud ecclesiam nationalem S. Hieronymi Slavonorum Urbis, in qua iam usns Lgr.nae ab immemorabili viguerat, Pontifex usum linguae slavicae, in missa solemni latina concedit, cfr. XVIII, 99; XIX, 315. Clemens VIII. Ab episcopo Pharensi Petro Gedulino ob benevolentiam in gentem Illyricam et translationem Gollegii Illyrici Lauretani Romam celebratur, .XVI, 158. Congregationem Glagoliticam missionariorum Ragusinae et Catha- rensis ditionis commendatitiis et indulgentiis donat, ib., 159. S. Gongregatio Goncilii parochos Illyricos a Justinopolitano episcopo corrigendos iubet, ib. 168. II. Acta Curiae Romanae. Y S. Congregatio Goncilii relatione episcopi Parentini certior fit, quod omnes parochi Lgr.na utuntur, XVI, 160; et iterum, quod usus Lgr.nae per Istriam et omnes fere provincias, quae Illyrico sermone utantur, viget, sed in maxima UIyricorum librorum. penuria versatur, ib. 174; tertio vero, quod penuria sacerdotum Glagolitaruin, qui ob defectum patrimonii et beneficiorum amplius ad S. Ordines non adm.it- tuntur, liceat šibi Regulares glagolitas in cura animarum assumere et unum alterumve adolescentem in Seminario Illyrico educare, ib. 179. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Petenensis certior fit. omnes sacerdotes dioecesanos, exceptis illis in Pedena et Gallignana, Lgr.na uti, XVI, 184; iterum vero, quod non admittendo ad S. Ordines nisi Latinos et hos in curam animarum introducendo numerus Glago- Iitarum minutus est, XVII, 12. S. Sedeš relatione Ordinariatus Nonensis certior fit, quod omnes ecclesiae foraneae dioeceseos Lgr.na utuntur, XVI, 185. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Parentini certior fit, quod plures sacerdotes dioeceseos Lgr.na utuntur et linguam latinam vel italicam non callentes inopia librorum theologicorum laborant, XVII, 2. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Tergestini certior fit, quod coinplures sacerdotes ritus IIlyrici vel Slavonici in curam anima¬ rum assumuntur, ib. 7. Paulus V. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Parentini certior fit, quod in dioecesi magna pars curatorum villarum glagolitae sunt, XVII, 21. Actio Nuntii Apostolici Venetiensis de Missali et Breviario Gla- golitico typis imprimendis, ib. 22. Gregorius XV. Actio Nuntii Apostolici Graecensis de Missali et Breviario Glago- litico tvpis imprimendis, XVII, 26 — 82. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Justinopolitani certior fit, quod in villis eiusdem dioeceseos sacerdotes glagolitae curam anima¬ rum agunt, ib. 42. Urbanus VIII. Episcopo Segnensi Joanne Baptista Agalic O. S. A. et Bosnensi Tomko Marnavič proponentibus, Francisco Glavinič M. 0. et R. Leva- kovič M. 0. collaborantibus, revisionem et editionem librorum liturgi- corum glagoliticorum S. Oongregationi de Prop. Fide committit, XVII, 44. Visitator Apostolicus Octavius Garzadori Jadrensis archiepiscopus S. Gongregationem de Prop. Fide de usu communi Lgr.nae privilegio nationis in Dalmatia certiorem reddit, ib 45, 46. S. Congregatio de Prop. Fide, Garzadoriana relatione suffeilta, ut Lgr.na iuxta privilegium lllyrici. in Dalmatia vigens, libris liturgicis necessariis provideretur, ab imperatore Ferdinando, subditorum suo- VI II. Acta Curiae Romanae. rum eorundem librorum penuria laborantium causa, petit et dono ab- tinet typos glagoliticos, ad eosdem libros imprimendos, XVII, 46—47, 49, 52-54. Acta ejusdem S. Oongregationis de libris liturgicis slavicis eden- dis, ib. 55, 57, 58, 60, 61, 64,65, 72, 73, 83-85, 88,.99, 101,102, 121. Pontifex Collegium Illyricum Lauretanum pro alumnis ex parentibus Illyricis Illyricae linguae Litteraturaeque Illyricae peritis restituit et auget, ib. 62. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Petenensis certior lit, quod quatuor sacerdotes Lgr.na utuntur, ib. 68; et iterum, quod ut Lgr.na omnino excludatur, non callentes linguam latinam ad S. Ordi- nes non admi ttuntur; et ita tantum unus glagolita in dioecesi existit, ib. 123. Congregatio S. Hieronymi Slavonorum de Urbe nomine Illyricae Nationis epigraphe monumentali in eadem ecclesia posita, ob immor- talia beneficia praecipue ob revisionem librorum liturgicorum Slavico- rum et restitutionem Seminarji Lauretani Pontificem celebrat, ib. 74. S. Sedeš relatione episcopi Maka,rsken.—Dumnensis certior fit, quod in dioecesi parochi saeculares glagolitae sunt, ib. 75. Pontifex approbat et publicat Missale Glagoliticum Levakovicia- num a S. Congregatione de Prop. Fide impressum ad usum Slavicarum Ecclesiarum, ib. 87. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Justinopolitani certior fit, quod in dioecesi praeter Franciscanos Conventuales III Ordinis, in omnibus quindecim parochiis curatores animarum glagolitae sunt, ib. 90; iterum Seminarii institutionem invocansjut Manuale Juriš Canonici Illyrica lingua pro suo clero concinnatum a S. Congregatione de Prop. Fide imprimatur, expostulat, ib. 103. Pontifex dccretum Concilii Provincialis Tyrnoviensis de abolendo Ritu ecclesiae Zagrabiensis confirmat, ib. 98. Pontifex Rituale Romanum „Proprio Motu“ pontificio a Bartlio- lomaeo Kašič S. J. in linguam croaticam conversum šibi dedicari sinit, et a S. Congregatione de Prop. Fide vulgari iubet, ib. 109 et p. 82. S. Sedeš relatione archiepiscopi Ragusini certior fit, quod sacer- dotibus glagolitis Collegii Tribuniensis Ragusii celebrationem Lgr.nae prohibuerat, ib. 120. Innocentius X. Reformationem Breviarii Glagolitici Levakovič-Trleckiani appro- bans, ad usum Illyricarum gentium, quae longe lateque per Europam diffusae sunt, ipsum confirmat et typis S. Congregationis de Prop. Fide mandari jubet, XVII, 130. S. Congregatio de Prop. Fide Missale Glagolito-Romanum iterum vulgat, ib. 131. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Parentini certior fit, quod in aliquibus parochiis Lgr.na divina celebrantur, ib. 128. Eadem S. Congregatio relatione episcopi Tergestini certior fit, quod sex parochi glagolitae sunt, ib. 141, II. Aota Curiae Bomanae. VII S. Gongregatio de Propaganda Fide episcopum Segnensem et Modruscensem repreliendit, quod usum Lgr.nae in suis dioecesibus proscribere et omnino abrogare ausus sit, ut a veteri consuetudine raovenda rebusque novandis abstineat iubet, ib. 154. Alexander VII. S. Gongregatio Concilii relatione episcopi Parentini certior flt, quod decreta Synodi dioecesanae Slavica lingua suis parochis glagolitis douaverat, XVII, 155; iterum, quod sacerdotes dioceseos partim Latino partim Illyrico idiomate celebrant divina, ib. 164, 177. Eadem S. Congregatio relatione episcopi Justinopolitani certior frt, quod in omnibus tredecim pagis curam animarum glagolitae agunt, ib. 156; iterum, quod sacerdotes dioeceseos linguarum omnium, prae- terquam Illyricae, ignari sunt, ib. 162; tertio vero, quod iidem glago¬ litae omnibus quind.ecim parochiis dioeceseos praesunt, et quod in civitate Gonventus IM. O. S. Fr. de M. O. Lgr.na utitur, ib. 169. A S. Congregatione de Prop. Fide fr. Joannes a Foča, sacerdos O. S. Fr. M. O. provinciae Bosnensis orat facultatem, ut, quoniam in Bosnia antiqua consuetudo viget: missae partes latine recitare et deinde slavice cantare; deinceps ommissa dieta recitatione latina, lingua slavica tantum cantare, quomodo Franciscani provinciae Dalmatiae solent, sufficiat, ib. 163. Clemens X. S. Congregatio Concilii bina relatione episcopi Parentini certior fit, quod in universa dioecesi partim Latino partim Illyrico idiomate divina celebrantur, XVII, 197, 203. Eadem S. Gongregatio relatione episcopi Traguriensis certior fit, de usu linguae slavicae in cathedrali et in parochiis, ib. 205. S. Sedeš relatione episcopi Nonensis certior fit, quod omnes sacerdotes dioeceseos glagolitae sunt, ib. 191. S. Gongregatio de Prop. Bide relatione Visitatoris Apostolici Ser- biae certior fit de usu linguae slavicae in Liturgia Romana in dioece¬ sibus Scopiensi et Prizrenensi, ib. 194. Innocentius XI. A. S. Congregatione de Prop. Fide Spalatensis arcliiepiscopus libros illyricos et sacerdotes nationales petit, XVII, 214. S. Gongregatio Concilii relatione episcopi Parentini certior fit, quod in aliquibus parochiis eiusdem dioeceseos Illyrico idiomate sacra celebrantur, ib. 216. Apud S. Gongregationem de Prop. Fide Spalatensis archiepiscopus editionem Breviarii glagolitici sollicitat, ib. 218. Idem caeteri praesules Dalmatiae, ib. 223. Eadem S. Congregatio praesules Dalmatiae certiores reddit, quod petitum Breviarium glagoliticum typis evulgabitur, ib. 223; quod etiam stalim faetum est, ib. 224, Vlil II. Aota Curiae Eomanae. S. Congregatio Goncilii relatione episcopi Justinopolitani certior fit, quod in dioecesi Lgr.na in usu est, et difficile sit glagolitas idoneos adinvenire, ib. 221. Innocentius XII. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Justinopolitani quinquies certior fit, quod in omnibus parocbiis excepta Justinopoli, Pyrrhano et Curia Insularum, Lgr.na sacra celebrantur, et quod pro clero glagolitico suae dioeceseos Seminarium Illyricum erigendum curat, XVII, 228, 280, 231, 233, 235. S. Congregatio de Prop. Fide Abecedarium glagoliticum Psaltirič vulgat, ib. 237. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Tergestini certior fit de concionibus slavica lingua in civitate a Regularibus peractis, ib. 239. Jussu S. Congregationis de Prop. Fide Joannes Paštrič Collegii de Prop. Fide Theologiae lector et librorum glagoliticorum revisor catalogum ecclesiarum glagoliticarum Istriae, Croatiae et Dahnatiae conficit, ib. 244. Clemens XI. Pontifex relatione episcopi Segnensis et Modruscensis certior fit, quod totus clerus dioeceseos glagolita est, libris vero destitutus; cui necessitati typographia de Prop. Fide provideat adhibitis, revisoribus ex illa dioecesi, XVIII, 2. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Polensis certior fit, quod in aliquibus villis eiusdem dioeceseos Lgr.na in usu est, ib. 3. Eadem S. Congregatio relatione episcopi Justinopolitani quater certior fit, quod Lgr.na in parochiis ruralibus dioeceseos, prouti in omnibus Istriae dioecesibus, sacra celebrantur, et quod diu exoptatum Seminarium Illyrieum jam fundatum est, ib. 4, 7, 15;cfr. 16, 19. Eadem S. Congregatio relatione episcopi Parentini bis certior fit, quod in universa dioecesi partim Latino partim Illyrico sermone divina celebrantur, ib. 6, 9. S. Congregatio de Prop. Fide duo Missalia Glagolito-Romana Pastriciana vulgat, ib. 10, 12. Pontifex ab archiepiscopo Antibarensi Vincentio Zmajevič rogatur, ut patrui sui et praedecessoris Andreae Zmajevič opus apologeticum „Annales Illyrico-Latinos“ publici juriš faciat ib. 18. S. Congregatio Concilii ab archiepiscopo Spalatensi certior fit de Clero glagolitico dioeceseos, et quod encyclicam Pontificiam lingua Illyrica translatam, quotannis in Synodo dioecesana perlegi jubet, ib. 22 et p. 74. Pontifici commendatur resignatio episcopi Sibenicensis I. D. Ca- ligari, eoquod quum ille ignarus linguae slavicae seinfructuosum suae ecclesiae sciret, nam Schismaticorum numerus immodice iam excrevit, cedere cupit; et necesse est illi ecclesiae pastorem nationalem praefi- cere, ib. 26. S. Congregatio Concilii relatione episcopi Arbensis certior fit, de usu Lgr.nae in parochiis foraneis dioeceseos, ib. 30, II. Acta Curiao Komanae. IX Benedictus XIII. Pontifex confirmat Congregationem Saeerdotum glagolitarum Spa- latensis dioeceseos, XVIII, 36 a (p. 75). Pontifex Seminariurn Glagoliticum Jadrense pro pueris Illyricis Illyrico dumtaxat idiomate in S. Liturgia utentibus et non pro aliis sub immediata S. Sediš proteetione suscipit ipsique duas abbatias incorporat, ib. 37, 38, 41; cfr. 66, 67. Clemens XII. S. Gongregatio Goncilii relatione episcopi Parentini certior fit, 'quod parochi campestres dioeceseos glagolitae sunt, XVIII, 42. Benedictus XIV. Benedicti XIV (Cardinalis Prosperi Lambertini) de origine et natura juridica Lgr.nae a Joanne papa VIII Nationi Slavicae concessae, sententia, XVIII, 68. Constitutio ejusdem Pontificis „Ex pastorali munere“ de Lgr.na fideli ac religiosae Nationi Illyricae concessa ab abusibus linguae vul- garis in missa eipurganda, ib. 80. S. Gongregatio Officii contra votum episcopi Polensis et Inquisi- tionis Veneticae usum linguae slavicae in ritualibus in nonnullis partibus. Polensis dioeceseos conservandum decernit, ib. 61. S. Gongregatio de Prop.Fide Missale Glagolilo-Romanuin aKaraman et Sovič revisum vulgat, ib. 63; idem Abecedarium glagoliticum Ka- ramani, ib. 63. Eidem S. Gongregationi sacerdos Ragusinus Stephanus Rosa suam versionem Missalis Glagolito-Romani una cum recensione ejusdem Missalis a Karaman revisi offert; alia ex parte coram ipsa S. Congregatione Ka- raman suam apologiam agit, ib. 71, 73. S. Gong. Goncilii relatione archiepiscopi Spalatensis certior facta, ipsum archiepiscopum, quod Decreta Synodalia pro glagolitis slavice vulgaverat, et quod Seminariurn Glagoliticum prope ab Almissa funda- verat, laudat, ib. 77. S. Gongregatio de Prop. Pide ab archiepiscopo Jadrensi Mattliaeo Karaman certior fit de usu vigenti Lgr.nae in lstria, Groatia. et Dal- matia, ib. 78. S. Gongregatio Goncilii relatione Arbensis episcopi certior fit de usu Lgr.nae in parochiis foraneis eiusdein dioeceseos, ib.'81. Clemens XIII. S. Congregatio Goncilii relatione episcopi Justinopolitani bis cer¬ tior redditur, de Seminario Illyrico dioecesano, et quod in omnibus parochiis, Evangelia et Epistola lingua latina decantatis, eadem lingua slavica vulgari ex Evangeliario nuncupato Schiavetto perleguntur. In- terrogata vero ab eodem episcopo de hujus consuetudinis liceitate et X II. Acta Curia,o Romanae. de puriori editione dieli Evangeliarii rem S. Congregationi de Prop. Pide remittit; quae respondet: ad primum, quod decernere est Sacrae Inquisitionis; ad secundum, quod Ecclesia S. Hieronymi Slavonorum Romae editione Veneta a Pezzana 1718 utitur, ib. 82, 88, 89. S. Congregatio de Prop. Fide Missale Defunctorum Glagoliticum pro Jstria, Ministro provinciali lil O. S. Fr. Istro^Dalmatici curante, vulgat, ib. 90. Breve Pontificium lingua slavica characteribus Politiensibus con- versum cum consensu Gubernii Venetici ab archiepiscopo Spalatensi in civitate et universa dioecesi solemniter publicatur, ib. 89a (p. 78). Clemens XIV. S. Congregatio de Prop. Fide Missale Glagoliticum necnon croa- iica Rituale et Evangeliarium et Doctrinam Bellarmini suae editionis, ad petitionem cancellariae Aulicae Vindobonensis, Imperatrici ac Re- ginae Mariae Teresiae ad-normam novae editionis librorum liturgicorum pro Graeco-Slavis Unitis dono mittit, XVIII, 92. Eadem S. Congregatio Missale Glagoliticum, Carolo Camutio Ju- stinopolitano episcopo et deinde postremo patriarcha Utinen.-Aquilejensi curante, vulgat, ib. 97. Pius VI. Pontifex Nicolaum Belglava Jadertinum ob praeclara ejus merita in libris Lgr.nae iussu S. Gongregationis de Prop. Fide corrigendis episcopatui Nigrocorcyrensi praeficit, XVIII, 108. Pontifex Breviarium Glagolito-Romanum, a Nicolao Belglava, curante Arbensi episcopo Joanne Petro Galzigna, revisum, pro Natione Illyrica, quae late diffusa est, et Turcas inter et Schismaticos posita (hodierna provincia Vrhbosnesi) „Motu proprio“ approbat et typis S. Congregationis de Prop. Fide committi jubet; quod et factum est, ib. 119. S. Congregatio de Prop. Fide Officia Propria Sanctorum Glago- litica ab episcopo Arbensi Joanne Petro Galzigna, coadjuvante. Antonio Juranič III O. S. Fr. de Poen. revisa, vulgat, ib. 120. Pius VIL S. Rituum Congregatio dubia šibi proposita ab episcopo Abso- rensi Francisco Petro Rakamarič in materia usus Lgr.nae Lossini Ma- joris, ob incompetentiam fori, S. Congregationi de Prop. Fide remittit XIX, 17. Quae S. Congregatio, controversia Lossini Majoris perpensa eidem episcopo, negligentiam Lgr.nae in dioecesi Absorensi redar- guendo, ut de statu eiusdem referat ac omnibus viribus ad restitutionem in pristinum vigorem ac conservationem ejusdem Lgr.nae ad Nationis Slavicae honorem et Ecclesiae Catholicae utilitatem incumbat, mandat, ib. 16. II. Acfca Curiae Komanae. XI Pius IX. Pontifex encjclica „ad Orientales“ Apostolos Slavicos SS. Cyril- lurn et Methodium celebrat, XIX, 54; Vicario suo mediante millenarium eorumdem Romae in ecclesia nationali S. IIieronymi Slavonoium in- tegro anno 1863 celebrandum statuit, ib. 65; diem festum eorumdem die 5 Julii agere jubet, ib. 67; et ad petitionem episcoporum Slavicorum Gommissionem Pontificiam Archaeologiae Sacrae Sepulcrum S. Cyrilli in subterranea basilica S. Clementis explorare, ib. 68; reliquiasque SS. Gyrilli et Methodii in altari maiori ejusdem basilieae recognoscere jubet, ib. 70. Pontifex ab episcopo Diakoven.-Bosnensi et Syrmiensi Josepho Georgio Strossmaver, ut nova editione librorum liturgicorum et repristi- natione Seminarium Illyricorum Romae et in Dalmatia conservationi Lgr.nae provideat, ib. 64 b (p. 156) exoratus, S. Congregationem de . Prop. Pide Missale Glagolito-Romanum recudere iubet, quae postquarn a Dalmatiae metropolita archiepiscopo Jadrensi Petro Domnio Maupas et suffraganeis eius bac de csiusa revisores idoneos inter Dalmatas designandos expostulaverat, ib. 71; Joanni Berčič Jadrensi et Garolo Parčič Veglensi revisionis munus deputat, ib, 77. Leo XIII. S. Gongregatio de Prop. Fide ob mortem revisoris Missalis Glago- litici Joannis Berčič, ad propositionem metropolitae Dalmatiae Jadrensis archiepiscopi Petri Domnii Maupas, munus revisionis eiusdem Missalis et Ritualis Groatici Garolo Parčič et Joanni Grnčič canonicis S. Hiero- nymi Slavonorum de Urbe deputat, XIX, 77—80. Pontifex encyclica »Grande munus" vitam et merita SS. Gyrilli et Methodii, originemque Lgr.nae, toties a S. Sede approbatae, recolens, festum eorumdem in universa Ecclesia cum Officio, pro quo duos hymnos et ipse quidem concinaverat, et Missa propria, die 5 Julii celebrandum constituit, ib., 84, 84 a (p. 159); in die festo SS. Cyrilli et Methodii solemnem missam Glagolito-Romanam catbedrali Zagrabiensi indulgens, ib. 89 a (p. 160). Pro quibus beneficiis ecclesiae Slavicae Pontiflcem celebrantes ib. 87, 89, 90, 93, unanimi peregrinatione Romam petentes, in so- lemni audientia 5 Julii 1887 de paterna eius erga Slavos benevolentia gratias agunt; comiter exceptae in basilica S. Petri Vaticana et S. Glementis Coelimontana Officia Sacra slavica lingua persolvunt, ib. 89b (p. 160). Pontifex vero Oratorium SS. Cyrilli et Methodi ad S. Clementem egregio opere ac reliquiis Ravltradensibus S. Cyrilli exornatum erigit, in quo Lgr.nae sacra persolvere Glagolitis semper las est, ib. 90, 98, 316; et cathedram linguae palaeoslavicae in Seminario Romano nec non Officium Scriptoris Slavici in Vaticana Bibliotheca instituit, ib. 104. Idem Pontifex usum privilegii Lgr.nae in provicia Antibarensi ad petitionem Nicolai principis Montis Nigri repristinat, XIX, 99. XII II. Acta Curiae Romanae. S. Rituum Gongregatio decretum Jadrensis Ordinariatus, quo usus Lgr.nae interdicitur, irritat, ib. 97. Ritum Graecanicum aquarn benedicendi in Vigilia Epiphaniae iuxta Evangeliarium Croaticum tollens, ut Ritui Romano aliae Orationes et Psalmi ex Rituali Romano ad populi slaviei, abolitionem Ritus Graecanici aegre ferentis, satisfa- ctionem addantur indulget, animadvertens Episcopum per se nihil addere posse cuivis ritui, ib. 102, 103. S. Gongregatio de Prop. Pide partem Missalis Glagolitici ex Parčiciana recensione et Appendicem ad idem pro aliquibus locis et pro RI O. S. Fr. in Istria et Dalmatia vulgat, XIX, 91, 92. Eadem S. Gongregatio Rituale Groaticum Urbani VIII a Garolo Parčič revisum et a Metropolita Dalmatiae recognitum, ib. 107., eodem modo ac Missae Glagoliticum a C. Parčič revisum, et ab eadem S. Congrega- tione recognitum iussu Pontificis vulgat, ib. 108., cfr. 108a (p. 174), 115, 116. Quum Xuntius Apostolicus Vindobonensis de repristinatione Lgr.nae in provincia Antibarensi declarasset, non agi de nova prorsus conces- sione, sed de veteris concessionis confirmatione ad territorium prin- cipatus Montis Nigri tantum coarctata, lrac de causa eandem conces- sionem in favore Slavorum extra eumdem Principatum degentiurn adduci non posse; in nonnullis dioecesibus Dalmatiae et Istriae de abolendo usu antiquissimo Lgr.nae, Gubernii Politici illicita intrusione in Sacra, actum est; et quidem sub praetextu, quod ius ad Lgr.nam vel non usu vel linguae croaticae abusiva substitutione exolevisset, XIX, 100, lOOa (p. 161), lOOe (p. 164); cfr. lOlc (p. 172 ss.); reactio ex parte populi non defuit, Comitiis regni Dalmatiae contra Gubernii illicitam intrusionem in questionem Lgr.nae protestantibus et pacificam frui- tionem antiquissimi privilegii nationalis a S. Sede concessi invocan- tibus, ib. lOOc (p. 163), 101 c (p. 172 ss.). Quibus controversiis remo- vendis Ordinafiis provinciarum Goritiensis, Zagrabiensis et Jadrensis provinciarum S. Rituum Gongregationis primum Resolutiones circa usum linguae slavicae in Lgr.na anno 1892, et deinde eadem S. Con- gregatione mediante Litterae Decretales a peculiari coetu S. R. E. Cardinalium confectae et a Pontifice ralificatae anno 1898 datae sunt, quibus Lgr.na reale privilegium, non vero personale deri, declaratur, una cun regulis practicis ad controversias tollendas, ib. 106, 109. Sed, quum rigorosissima interpreta‘tio Litterarum Decretalium anni 1898 in diocesi Jadrensi et Parentino-Polensi, ib. 110, 113, gra- viores motus in populo suscitavisset, eo magis quod Politia Gubernialis ad appellationes ad S. Sedem intercipendas adhibita fuerit, ib. 112, ecclesiis glagoliticis Jadrensis dioeceseos et Delegatione Provinciali Dalmatica ad S. Sedem protestantibus et pacificam-fruitionem antiquis- siini privilegii Lgr.nae invocantibus, ib. 111, cfr. 109A, bina authentica interpretatione Litterarum Decretalium anni 1898 S. Rituum Gongre¬ gatio anno 1900 et 1902 declarat: temporis spatinm pro praescri- ptione usus Lgr.nae favorabiliter sumendum esse, ib. 109 A, B. cfr. 118. Qua de causa Primus Gongressus catkolicus Zagrabiae ex omnibus provinciis praesentibus etiam novem episcopis convocatus, Pontifici 11. Acta Curiae Ramanae. XIII ^ de encyclica „Grande munus“ et praefata Declaratione anni 1900 gra- tias agens, votum deprompsit, ut usus privilegii Lgr.nae, praesenti aetate praecipue pro religione et ecclesia apud Groatas necessarius, benevo- lentia S. Sediš non tantum conservetur sed etiam dilatetur; quod votum favorabiliter a Pontifice exceptum est, ib. 114. Pius X. Pontifex feliciter regnans secundam editionem Missalis Glagolitici a C. Parčid anno 1893 revisam, sed a S. Congregatione Officii su- spensam, typis et approbatione S. Congregationis de Prop. Fide mense Augusti 1905 vulgari iubet, cfr. XIX, 115 n. in. ACTA CIVILIA. A. Priiipes et nationes Slavieae. Croatia et Dalmatia. Donationes et concessiones comitum de Frankapan XV, 43, 49; XVI, 7. Comitis Novak Missale glagoliticum XIV, 12; idem Hrvojae ducis Spalatensis XV, 9. Respublica Ragusina Lgr.nam in sua ditione conservat et propagat XIV, 24. Banus Croatiae et Slavoniae Fridericus comes Celejae pro glagolitis monasterium in Stridovo fundat XV, 28. Banissa Croatiae Gatherina de Frankapan Zrinski beneficium pro gla¬ golitis fundat XVI, 86; XVII, 63, 66. Petitio Comitiorum regni Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae pro repristinatione usus privilegii Lgr.nae, XIX, 54a (p. 152). Comitia regni Dalmatiae pro pacifica fruitione privilegii Lgr.nae in Dalmatia coram Gubernio Austro-hungarico et S. Sede interveniunt, ib. lOOc (p. 163); lOlc (p. 170ss.), 111. Primus Congressus catholicus Nationis Groaticae Zagrabiae habitus S. Sedi.gratias agens pro paterna bene- volentia, pro Lgr.nae usu conservatione et dilatatione vota porrigit, ib. 114. Mons Niger, Crnagora. Princeps Montis Nigri pro repristinatione usus Lgr.nae in pro- vincia et dioecesi Antibarensi apud S. Sedem instat et cum effectu, XIX, 99. Bohemia. Actio Karoli Moraviae ducis, Bohemiae regis et Imperatoris pro monasterio O. S. B. Glagolitarum Emaus Pragae ex concessione Cle- mentis papae VI fundato, XIV, 5, 6, 9. Polonia. Vladislavi II et Hedvigae reginae consilium de monasterio O. S. B. Glagoritarum Clepardiae 1'und'ando, XIV, 22. XIV III. Aota Civilia. B. Principes el plenila n Slavica. Venetiae. Actio Gubernii contra usum Lgr.nae in Dalmatia et Istria, XV, 53,67, 80, 166, 171. Inquisitio Venetica de tollendo usu linguae slavi- cae in ritualibus in dioecesi Polensi, XVIII, 61. Gubernium fundationem Seminarii Glagolitici Spalatensis prope ab Almissa coadjuvat, ib. 77; erectionem Seminarii Glagol itici . Zmaj eviciani dioecesani Jadrensis se- cundat, ib. 37, 38. Monachi Tkonenses Regulae S. B. glagoliticae et in mundo unicae assistentiam gubernii contra colonos orant, ib. 56. Usui Lgr.nae Venetiis, a patriarcha Venetico et Magistro Militiae de Templo confirmato, Gubernium non obstat, XVI, 11, 25, 30, 32 cfr. XIX, 21. Provinciae Istro-Dalmaticae III O. S. Fr. de Poem, ut Lgr.na sacra persolvendo perseveret, commendat, XVIII, 112; et ob hoc ipsam laudat ib. 112, 114, 117. Gallia. Reges Galliae in solemnitate incoronationis suae Evangeliario slavico Rhemensi „Texte du Sacre“ utuntur, XIV, 26. - Ecclesiae nationali SS. Georgii et Tryphonis Venetiis Lgr.nae Gubernium Gallieum favet, XIX, 21, 28. Usum Lgr.nae Jadrae con- servare curat ib. 25, 26. Austro-Hungaria. Ludovico I Llungariae et Groatiae rege Glagolitarum opera Slavi Lipnenses Genadiensis dioeceseos ad Christum convertuntur, XIV, 10. Actio Capitaneatus Austriaci contra usum Lgr.nae' Flumine XV, 22, 44, 171. Gancelleria Aulica Austriaca characteribus glagoliticis in actis conficiendis utitur, XVI, 59; XVII, 3. Imperatoris Rudolphi pro reli- quiis S.S. Gyrilli et Methodii commendatitiae, XVI, 139. Imperatoris Ferdinandi de libris liturgicis Glagoliticis typis edendis curae et beneficia, XVII, 46, 47, 50, 52, 54. Imperatrix ac Regina Maria Theresia libros liturgicos Glagoliticos et Croaticos Gancellaria Aulica Hungarica medianle a S. Sede exoptatos dono accipit, XVIII, 92. Actio gubernii Austriaci in controversia usus Lgr.nae Lossini Majoris XIX, 7, 10, 17^ 18, 20; Decretum Aulicum de illo usu restituendo in pristinum ib. 14. Gertius redditur Gubernium Austriacum de Clero glagolitico Jadrensis dioecesos, XIX, 18; eius relatio de Clero Glagolitico Veglensis dioeceseos, ib. 29. Benevole. se gerit idem Gubernium erga ecclesiam nationalem SS. Georgii et Try phonis Lgr.nae Venetiis, ib. 30, cfr. 38. Programma eiusdem Gubernii de abolenda Lgr.na in dioecesi Jadrensi latinizatione Seminarii Glagolitici dioecesani Zmajeviciani et italizatione Cleri Glagolitici, XIX, 31. Idem Seminarium Glagoliticum dioecesanum in Provinciale convertit: Semi- narium Illyricum Provinciale Interinale, ib. 39; ipsum latinizat et in Seminarium Theologicum Centrale Latinum transformat, ib. 40a (p. 144). IV. Topographia Historica XV Repristinationem studii Lgr.nae pro clero dalmatico et institutio- nem Seminari Glagolitici Provincialis ab episcopis provinciae dalmati- cae exoptatas rejicit, ib. 47a (p. 146); quinimmo in Seminario Cen¬ trali Latino studium obligatorium Lgr.nae tollit, ib. 49c (p. 149), et rejicit propositionem episcopatus dalraatici, ut saltem instructio tneologica Croatica lingua fieret, ib. 49d (p. 149). Sed tristi effectu latinae instruc- tionis edoctus, episcopis provinciae clalmaticae et Veglensi annuentibus repristinando studium Lgr.nae studium etiam linguae croaticae obliga¬ tornim constituit, ib. 53 a, b, 54c (p. 150ss). Gomitia regni Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae*repristinationem usus privilegii Lgr.nae a rege Francisco Josepho I expostulant, XIX, 54a (p. 152). Actio Gubernii Austriaci de introducenda Lgr.na in neoerecta ecclesia parochiali S. Simeonis Jadrae, XIX, 43, 50. Gubernium studium Lgr.nae in Seminario Centrali Goritiensi tollit, XIX, 65a (p. 157), 73a (p. 159). Nisus Gubernii austro-hungarici ad supprimendam Lgr.nam in Jadrensi dioecesi oppositione archiepiscopi Petri Domnii Maupas fru- stratur, ib. 74. Seminarium Glagoliticum dioecesanum Spalatense pro¬ testante episcopo Marco Calogera supprimit, ib. 83. Repristinationem iam decretam Lgr.nae in Diakoven.-Bosnensi et Syrmiensi dioecesibus actione diplomatica frustrat, ib. 93a (p. 161). Appellationes Slavorum Cisleithanorum in materia Lgr.nae impedire nititur, ib. lOOd (p. 163); eodem modo ac participationem ad festum millenarium SS. Cyrilli et Methodii Velehradense, ib. 95a (p. 161); Politia Tergestina mediante Lgr.nam in iudicio oppugnat, ib. 10Ib (p. 169); a Comitiis Provincia- libus ob illicitam intrusionem in quaestione Lgr.nae arguitur, ib. lOlc (p. 170 ss.); discipulis scholarum mediarum in Cisleithania, ne amplius Missae Lgr.nae assistant, mandat, ib. lOla (p. 169). Appellationes Glagolitarum Jadrensium ad S. Sedem Politia mediante intercipere curat ib. 112; et actione diplomatica privilegium Lgr.nae apud Slavos Meridionales oppugnat, ib. 317. IV. TOPOGBAPHIA HISTOEICA LITUEGIAE GLAGOLITO-EOMANAE. Lgr.na ex concessione S. Sediš ius consuetudinarium Slavoniae, XIII, 3; XIV, 5; per archiepiscopatus et provincias Spalatensem, Ra- gusiensem et Jadrensem et rnultas alios episcopatus, XIV, 29; in Dal- matia et Croatia, XIV, 8; XV, 67; Nationis Dalmaticae, XV, 166; XVI, 25, 30, 32, 110, 112, 113, 115; in Dalmatia et in multis aliis regionibus, XVII, 46, 134; in Bosnia et in Dalmatia, ib. 163; apud Slavos Libur- nicos sub archiduce Noricorum, in terris Carantanis Aquilejensis et XVI IV. Topographia Historica Labacensis dioecesium, XVII, 3, 226; in Istria, Liburnla et Dalmatia, Croatia et Slavonia, XVI, 174; XVII, 51, 167, 193, 242, 244; XVIII, 32, 52, 78; privilegium Illyrici, XVII, 46; Nationis Illyricae, ib. 246; XVIII, 85; XIX, 34; thesaurus ecclesiae Illyricae, XVII, 109; Slavorum Ecclesiarum, Illyricarum gentium, quae longe lateque per Europam diffusae sunt, XVII, 87, 130; peculiare et speciosum privilegium in idiomate Illyrico Liturgia, XVII, 225; privilegium antiquissimum Dalmatinorum, ib. 247; XVIII, 115; Liturgia Scbiavona, XVIII, 68; Slavorum Meridionalium, XVIII, 54, 55, 62, 91, 98; Nationis Illyricae, quae late diffusa est, et Turcas internet Schismaticos posita, XVIII, 119. Ritus Slavo-Latinus fideli ac religiosae Nationi Illyricae concessus, XVIII, 80; Slavorum gentium quarumcumque, ib. 85; Ritus Slavo-Latinus ad Nationis decus et ad Ecclesiae utilitatem, XIX, 16; speciosum privilegium uni- versae Illyriae et Dalmatiae in specie, quo alia nationes si illud con- sequerentur, gloriabuntur, ib. 45, 53; rarum privilegium, ib. 87; usus Slavonicarum gentium a S. Sede impetratus, ib. 84; privilegium linguae palaeoslavicae in Sacra Liturgia, ib. 99; privilegium reale certis inhaerens ecclesiis, minime vero ad instar privilegii personalis deri, ib. 109, 109 A. Lgr.na a Tridentino-Piana reformatione exempta, XVI, 119, 123; XVIII, 115; XIX, 109. Lgr.nae historia XIX s. exeunte, XIX, 118. Votum Slavorum Meridionalium in Primo Congressu catholico Zagra- biensi adunatorum pro conservatione et dilatatione privilegii Lgr.nae, ib. 114. a). PROVIN0IA ANTIBARENSIS. Andreas Z maj e vic archiepiscopus Antibarensis ac Serviae primas de lingua glagolitica, XVII, 234. Ejusdem Annales ecclesiastici Illyrici, XVIII, 18. 1. Dioecesis Antibarensis. Repristinatio privilegii Lgr.nae in provincia et dioecesi Antiba- rfensi, XIX, 99, 100. b). PROVINCIA GORITIENSIS (OLIM AQUILEJENSIS). Concilii Provincialis decreta, XVI, 175. Patriarcha Camutius Missale Glagoliticum vulgandum curat, XVIII, 97. Missa solemnis gla¬ golitica coram Palriarcha, XVI, 147 a (p. 59). Usus Lgr.nae in terris Carantanis Aquilejensis dioeceseos XVI, 95;.XVII, 3, 226; et in Istria, XIV, 29; XIX, 105 cfr. 118. Decretum Provinciale contra novatores in liturgicis, XIX, p. 167 ss. Studium Lgr.nae in Seminario Centrali Goritiensi a Gubernio suppressum, XIX, 65 a (p. 157), 73 a (p. 159). Libri litur- gici slavici: in genere, XVI, 175; Missale glagoliticum patriarchae Camutii, XVIII, 97; idem pro Istria XVIII, 90; XIX, 49 e (p. 149); Rituale Croaticum pro Istria, XIX, 37 a (p. 144); Opusculum precum croaticum pro Istria, ib. 48 a (p. 147); Libri liturgici slavici in pro¬ vincia Goritiensi, ib. 313. Decreta S. Sediš in materia Lgr.nae pro provincia Goritiensi, XIX, 106, 109 ss. Actio Poiitiae Gubernialis contra Lgr.nam, ib. 101 b (p. 169). Liturgiae Glagolito-Romanae, XVII 2. Dioecesis Goritiensis. Ecclesia Lgr.na utens: Kamnje s. Michaelis Utaquil. XVI, 147 a (p. 59). 3. Dioecesis Labacensis (cum parte olim Aquilejensis et Tergestinae dioeceseos). Episcopus Labacensis glagolitas ad S. Ordines promovet, XVI, 182, 187; XVII 1. Usus Lgr.nae in tenis Carantanis Labacensis dioece¬ seos, XVI, 95; XVII, 3, 226. Luteranus Trubar characteres glagoliticos bucusque apud Slovenos etiam in rebus civilibus exclusive vigentes, characteribus ialinis substituit, XVI, 95. Godices liturgici glagolitici Labacensis dioeceseos infra (cap. VI Libri ecclesiastici s. v. Labacensia) registrantur. Evangeliarium Slovenicum Labacense, XIX,* 71 b. (p. 158). Synopsis ecclesiarum hodiernae Labacensis dioeceseos lingua slavica in Lilurgia Romana utentium. Bled Aquii. XV, 175. Blohe XVI, 180. Ecclesiae non determinatae Aquil. Labac.: XIII, 8, 17; XIV, 49; XV, 19, 157-159, 173, 174, 179 s. Labacum: eccl. cathedralis XIII, 18; XIV, 52; XV, 155, 156; eccl. S. Petri XIV, 33, 45, 46. Križe pri Tržišču Aquil. XIV, 47. Naklo Aquil. XV, 177. Preddvor Aquil. XIII, 16; XIV, 50. Radoljice Aquil. XIV, 41; XV, 154, Rakitna Aquil. XV, 19. Rudnik AquiL XV, 182. Selca Aquil. ib. 141-144. Slap pri Vipavi Aquil. XV,' 176. Šmartin pri Litiji Aquil. ib. 178. Trnova cum 34 fdialibus Tergest. XVII, 141. Vinica prope a Metlika Aquil. XVI, 98a (p. 56). Višnjagora Aquil. XV, 152. 4. Dioecesis Parentino-Polensis. Dioecesis Polensis. Usus Lgr.nae in dioecesi Polensi iuxta relationem episcopi ad S. Sedem, XVIII, 3. Episcopi propositio de abolendo usu linguae slavicae vulgaris in ritibus sacris in dioecesi Polensi, a S. Congregatione Offlcii rejicitur, ib. 61. Episcopi Polensis conflictus cum municipio castri S. Viti Fluminis, ob interdictum usum Lgr.nae in ecclesia collegiata eius- dem castri, XVI, 161, 163-167. Dioecesis Parentina et Parentino-Polensis. Usus Lgr.nae in Parentina dioecesi iuxta relationes episcoporum ad S. Sedem, XVI, 160; XVII, 2, 21, 164, 177, 197, 216; XVIII, 6, 9, 42, 45, 59; iuxta Gatalogum Pastricianum XVII, 244; et Karamani XVIII, 78. Synodi dioecesanae de Lgr.na agentes, XVII, 142, 155, 204; XVIII, 45. Glerus Glagoliticus dioecesanus, XVII, 15, 204; XVIII, 23, 24; ab episcopo latinam et italicam linguam adiscere cogitur, XVII, 2. Usus Lgr.nae in dioecesi Parentino-Polensi, XIX, 59. Decretum Dioe- cesanum de abolendo usu Lgr.nae et linguae croaticae in universa dioe- 13 XVIII IV. Topograpliia Historioa cesi, ib. lOOe (p. 164); interpretatio Deeretalium S. Rituum Oongregationis anni 1898 ex parte episcopi, non obstantibus recursibus in contrarium, ab eadem S. Congregatione sustinetur, ib. 113; sed Declaratione eius- dem S. Oongregationis anno 1900 data, ib. 109A, basi sua iuridica destituitur. S. Ritum Oongregationis responsum ad dubia ab episcopo proposita contra editionem Ritualis Groatici consultore Joanne Grnčič referente, XIX, 108a (p. 174). Manuale Groaticurn dioecesanum pro assistentia agonizantium de licentia Ordinariatus editum, ib. 55. Apud ecclesias slavicas dioeceseos Evangeliarium et Rituale Groaticurn XIX s. durante in usu sunt, ib. 313. Synopsis ecclesiarum hodiernarum dioeceseos Parentino-Polensis lingua Slavica in Liturgia Romana utentium. Abrega, Vabriga, XVII, 183, 192, 244; XVIII, 43; XIX, 49e (p. 149); XIX, 295. Albona Polen., cfr. XVII, 86; XIX, 267. Altura, Val- tura Polen., XIX, 113, 279. Adinjanurn, Vodnjan, Antignana, XVIII, 20. Bačve, Mondelbotte, XVI, 69a (p. 54), 142; XVII, 244; XVIII, 20, 158 (p. 98); XIX, 113, 268. Barbana Polen, XVII, 110; XVIII, 154 (p. 97); XIX, 269. Filiales eiusdem Šajini, Pomjana, S. Maria Salutis, XIX, 269. Blažiči, XVI, 152a (p. 59). Božje Polje, Madonna dei Čampi, XVIII, 152 (p. 97). Brkač, ib. 104. Galdier, Kaldir, XVII, 244; XIX, 113, 270. Canfanar, XIX, 271. Caroibi-Badoš XVII, 125, 192, 244; XVIII, 20; XIX, 113, 272. Gastiler Castellini, XIX 113, 273. Črnica Polen., ib. 285. Filipani Polen., ib. 274. Flanona Polen., XVI, 54. Foscolin, XVII, 244; XVIII, 20; XIX, 275. Fratta, XVII, 244. Funtane, XVII, 192, 244; XIX, 113, 276. Giroldia Gradina, XVIII, 43, 156 (p. 97); XIX, 27a (p. 144). Juršiči, XIX, 277. Kavran, XIX, 285. Labinci, ib. 278. Lisignana, Lišnjan, Polen., ib. 113, 279. Lovorika, ib. 279. Marčan Polen. XIX, 285. Medulin, Moduldin Polen, ib. 113, 282. Mompaderno, XVII, 192; XVIII, 20, 57, XIX, 113, 283. Monghebbo, XVII, 244; XVIII, 20. Monticuli, Polen. XIX, 279. Montreo Monreo, XVII, 244; XVIII, 145 (p. 96). XIX, 113, 284. Motovan, XIX, 285. Novaki, XVII, 244; XVIII, 20., XIX, 113, 286. Pomer Pomeriana Polen. XIX, 113, 287. Predubac Polen. ib. 288. Promontore Polen. ib. 113, 298. Raccotola, XVII, 244, 261 (p. 86); XVIII, 20; XIX, 113. Rakalj Ca- strum Novum, XVI, 91., XIX, 290. S. Domenica XVII, 244; XVIII, 20; XIX, 113, 281. S. Joannes de Sterna, XVII, 125, 192, 212, 244; XVIII, 153 (p. 97); XIX, 113, 294. S. Martinus prope ab Albona,. XIX, 281. S. Michael sotto terra, XVIII, 20. S. Petrus in sylvis, ib. 20. S. Vitalis de Cerion XVII, 157, 244; XIX, 297. Svet Lovreč, XVIII, 20; XIX, 280. Svet Lovreč Pazenatički, XVIII, 151, (p. 96). Sbandati, XVII, 125, 244; XVIII, 20; XIX, 292. Seline, XVII, 120a (p. 58). Stinjan Polen. XIX, 279. Skitača Polen. ib. 293. Tar, XVI, 186a (p. 60)-; XVII, 20c (p. 79), 244. Turris, XIX, 113, 295. Villanova, Novavas Polen. XVII, 192, 244; XVIII, 148 (p. 96); XIX, 113. Villa di.Rovigno, XVII, 244; XVIII, 20. Visinada, XVI, 61. Višnjan Vossignani, 'XV, 188; XVIII, 57, 154 (p. 97); XIX, 296. Liturgiae Glagolito-JRomanae. XIX 5. Dioecesis Tergestino-Justinopolitana (cum aggregatis Aemoniensi, Petenensi et parte Polensis dioeceseos). Dioecesis Aemoniensis. Usus linguae slavicae in liturgia in universa dioecesi a Synodo confirmatur, XVIII, 107. Privilegiran nationis Lgr.nae ab episcopo Stratico celebratur, ib. 115. Usus Lgr.nae in universa dioecesi et ca- thedrali XIX, 43a (p. 145). , Dioecesis Petenensis. In universa dioecesi ut plurimum sunt saoerdotes Glagolitae, latinae linguae psorsus ignari, Lgr.na sacra celebrantes, iuxta relationem episcopi ad S. Sedem, XVI, 162; idem in omnibus paroehiis exceptis duabus tantum, ib. 184; idem excepta tantum Pedena; sed lalinizatione coa- ctiva episcopi Antonii Žaro, prosequuta ab episcopo Antonio Maren- tino latina lingua in liturgia introduci incipit, XVII, 12, 68, 123; tamen in omnibus duodecim paroehiis foraneis et sex curatiis ut plurimum Lgr.na celebratum est, XVIII, 125a (p. 93). Synodus dioecesana de Glero Glagolitico, XVI, 169. Dioecesis Justinopolitana. In universa dioecesi, iuxta relationes episeoporum, Lgr.na in usu est, XVII, 42, 90,103,142,162; XVIII, 4, 7, 19, 88. Episcopi Camutii de Evangeliarii Groatici liceitate interpellatio ad S. Congregationem Goncilii, XVIII, 88, 89; et de editione Missalis Glagolitici cura, ib. 97. Seminarium dioecesanum Naldinianum pro Slaviš, XVII, 228, 230—233, 235; XVIII, 15, 16, 82. Synodi dioecesanae de Glero et Serninario Ulyrico, XVI, 173; XVIII, 48, 50, 105. Dioecesis Tergestina. Usus Lgr.nae in dioecesi iuxta relationes episcopi ad S. Sedem, XVII, 7, 141; excolescere incipit ab anno 1627, quando Societas Jesus Collegium Flurnine aperuit, XIX, 58. Dioecesis Tergestino-Justinopolitana. Usus Lgr.nae in eadem dioecesi, XIX, 58. Rituale Slovenicum dioecesanum, ib. 106a (p. 174). In omnibus ecclesiis slavicis dioece- seon Evangeliarium et Rituale Groatica et Slovenica lingua XIX s. durante in usu sunt, XIX, 313. Synopsis ecclesiarum hodiernarum dioeceseon Tergestino- Justinopolitanae lingua slavica in Liturgia Romapa utentium. Abbatia Polen. XIX, 257. Aemonia, Cittanova: eccl. cathedralis XIX, 4-3a (p. 145); conv. B. V. de Mercede XVIII, 39. Beram, Vermo, XIV, 40; XV, 12, 26, 150; XIX, 264. Bersec Polen. XIX, 257. XX IV. Topographia Historica Boljun, XV, 37, 131; XVI, 89, 155; XVII, 116a (p. 80); XIX, 261. Boljunec, XVI, 134; XVII, 14. Borut, XVI, 107 et p. 57. Brdo Peten. XVIII, 71a (p. 88), 125a (p. 93), XIX, 261. Brda Aemon. XVII, 188; XIX, 265. Brul (Roč), XVII, 17, 19. Buzet, Pinguente, XVI, 74; XIX, 263. Carsette, XIX, 265. Gastelvenere Justinop. XVIII, 34, 64; XIX, 266. Castua Kastav Polen. XV, 40; 75 et p. 44; XVI, 22a, 64a (p. 53s), 112a (p. 57), 120; XVII, 208a (p. 80); XIX, 257. Cerovlje Peten. XVI, 153, 154a (p. 59), 171a (p. 60); XVIII, 125a (p. 93). Contovelli Molcano Justinop. XVI, 157. Gorte d’ Isola et Isola Justinop. XV, 82 et p. 44, 138; XVI, lOla (p. 56); XVII, 168; XVIII, 64; XIX, 266. Costabona Justinop. XVIII, 64; XIX, 260. Grnica, XIX, 263. Čepič Polen. XV, 117b (p. 45); XVIII, 125a (p. 93); XIX 261. Daila, XIX, 265. Dolenjavas, ib. 261. Do¬ lina, XVI, 85 et p. 55,145, 157a (p 60); XVII, 11 et p. 78, 16 et p. 78, 211. Dolinensis decanatus ecclesiae, XIX, 259. Dragnih, ib. 263. Draguč Justi- nop. XVI, 63a (p. 53), 67b (p. 54), 117a (p. 57); XVII, 141; XVIII, 154 (p. 97). Gason Justinop. XVIII, 64. Gallignana, Gračišče Peten. ib. 125a (p. 93); XIX, 262. Golagorica Peten. XIII, 6; XVI, 128; XVIII, 125a (p. 93); XIX, 262. Gradinja Peten. XVIII, 125a (p. 93); XIX, 265. Grdoselo, XIX, 264. Grecinjana Aemon. ib. 258. Grimalda Peten. XVIII, 125a (p. 93); XIX, 263. Grobnik Peten. XVIII, 125a (p. 93). Grotiana, XVI, 157a (p. 60). Hospensis decanatus ecclesiae, XIX, 259. Hum Golrao, XVI, 94, 97; XVII, 20; XVIII, 149 (p. 96); XIX, 263. Jelsanensis decanatus eecle- siač, XIX, 259. Jesenovik, XVI, 15 . Justinopolis, Kopar: conv. S Thomae III. O. S. Fr. de Poen. XVII, 242; XIX, 33; conv. S. Gregorii III. O. S. Fr. de Poen. XVIII, 53a, d (p. 76); 73a (p. 77), 90b (p. 79). Justino- politani decanatus ecclesiae, XIX, 259. Kaščerga, ib. 264. Karbune Peten. XVIII, 125a (p. 93); XIX, 262. Kerkavce Padena Justinop. XVII, 236; XVIII, 27, 168; XIX, 260. Klana Polen. XV, 14a (p. 42); XIX, 168, 257. Kozljak. XV, 88; XIX, 261. Kras XIX, 266. Krašica Aemon. XIX, 258. Kringa, XIX, 264. Krsikle, Peten. XVI, 126 a, b (p. 58); XVIII, 125a (p. 93). Kubed Justinop. XV, 57. Lanišče, XIX, 263. Lindar Pe¬ ten. XVI, 105a (p. 57); XVIII, 125a (p. 93); XIX, 262. Loka Justinop. XV, 54a (p. 43); 63b (p. 43). Lovrana Polen. XV, 5, 63a (p. 43), 79a (p. 44); XVI, 132, 172; XIX, 257. Lovrečiča, XIX, 265. Mali Mlun, (Buzet), XVI, 96. Marezije Justinop. XVIII, 96b (p. 80). Marsecum Justinop. XIX, 260. Materada Aemon. XVI, 67a(p. 54), 70a (p. 55); XVII, 104, 258 (p. 85). XIX, 258. Monte Justinop., XVII, 168; XVIII, 64. Moščenice Polen. XV, 87; XVI, 49, 127; XVIII, 90a (p. 79); XIX, 257. Mumlan, Momiano Aemon. XVIII, 83, 84, 101; XIX, 265. Novaki Peten., XVIII, 125a (p. 93); XIX, 262. Opčinensis decanatus ecclesiae, XIX, 259. Oprtalj Portulae, XVIII, 154 (p. 97). Paugnano, Pomianum, Justinop., XVIII, 64. Paz Stari, Pisinvecchio, XVII, 125; XIX, 261. Peče (Dolina), XVII, 16 etp. 78. Poljana Polen., XIX,-257. Pomianum, ib. 260. Prebenski (Do¬ lina), XVI, 141 et p. 58. Prinč apud Pisinum, XV, 26. Petena, XVIII, 125a (p. 93); XIX, 262. Podgradje, Poterai, XVII, 141. Prem, XVII, 141. Previs Peten., XVI, 154b (p. 60); XVIII, 125a (p. 93). Račiče, XIX, 263. Roč, XV, 82; XVI, 9, 50, 82; XIX, 122, 263. Rukavac Polen., XIX, 207. Salvore Justinop. XVIII, 46; XIX, 266. S. Antonius a Manzano Justinop., Liturgiae Glagolito-Bomanae. XXI XVI, 118a (p. 57); XIX, 260. S. Joannes Peten., XVIII, 125a (p. 93). 5. Laurentius Aernon. ib. 74. S. Matthia Polen., XIX, 257. S. Petrus in Pason Justinop. XVII, 168. S. Petrus in Sylvis, XIX, 264. Sarez Peten., XVIII, 125a (p. 93). Skopljak Peten., XVIII, 125a (p. 93). Selina, Villanova, XVI, 152b (p. 59). Sovinjak, XVI, 102; XVII, 141; XIX, 268. Sveti Ivanac prope Žminj Peten., XVI, 69b (p. 55), XIX, 262. Sveti Lovrec Aemon., XIX,28a (p. 144). Sušnjevica, ib. 261. Šmarje Justinop., XIX, 260. Šumberg, XVI, 73a (p. 55). Tergestum, ecclesia S. J. XVII, 172. Tergestini decanatus ecclesiae, XIX, 259. Terviž, XVI, 95a (p. 56); XIX, 264. Tinjan, XV, 26; XIX, 264. Tomajensis decanatus ecclesiae, XIX, 259. Topolovac, XIX, 265. Tribano Aemon., XVII, 238. XVIII, 17. Tupljak Peten., XVIII, 125a (p. 93). Truške Justinop., XIX 260. Vepri- nac Polen. XVI, 131, 171b (p. 60); XVII, 112, 112a, 208a (p. 80); XIX, 257. Verteneglio Aemon., XVII, 133; XVIII, 5, 101. Villanova Justinop. XVIII, 39, 148; XIX, 258. Vranja, XIX, 261. Vrh apud Piquentum, XV, 58; XVI, 101; XIX, 263. Zamašk, Zumesco Par., XVII, 157; XIX, 264. Zvoneče Polen., XIX, 257. Ždrenja Paren., XVI, 144, 193 (p. 61); XIX, 265. Žminj, XIX, 264. 6. Dioecesis Veglensis (cum aggregatis Absorensi et Arbensi dioecesibus). Dioecesi Absorensis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29, XVII, 135, 154a (p. 80), 166; XVIII, 76, 154b (p. 83). Clerus Glagoliticus dioecesanus, XVII, 240, 154a (p. 80). Episcopus Simon Gaudentius Clerum Glago- liticum dioecesanum latinizare studet, XVII, 241; et libros parochiales latine vel italice conficere iubet, ib. 195a (p. 80); ab episcopo Raka- marič lat-inizatio prosequitur, XIX, 2-16; sed S. Congregatione de Prop. Fide eandern interdicente Lgr.na repristinatur, ib. 19. Synodi dioecesanae de Glero Glagolitico et Lgr.na, XVII, 166, 240. Episcopus Lgr.na missam pontiflcalem celebrat, XVIII, 76. Acta Glagolitica Gon- fratern datum Saecularium dioeceseos Gubernii Venetici jussu non amplius slavice conficienda, XVII, 20a (p. 79). Acta civilia Glagolitica, XVI, 111. Dioecesis Arbensis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XVII, 30. Epi- scopi Galzignae praestationes de Missali Glagolitico edendo, XVIII, 119. Arbensis Canonicus et Veglensis Vicarius Generalis acta Glagolitice conflcit, XVI, 83, 84. Dioecesis Veglensis. Innocentii papae IV rescriptum ad Veglensem episcopum, XIII, 5. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XVII, 244; XVIII, 78; XIX, 59, 77, 78, 159, 198. Glerus Glagoliticus dioeceseos, XVI, 58; XIX, 29. Acta Ordinariatus Glagolitice confecta, XV, 62, 106, 110; XXII IV. Topographia Historica XVI, 83, 84; XVII, 176a (p. 84); XVIII, 72a (p. 88). Ordinarium Gla- goliticura pro Glero dioecesano ab episcopo editum, XVIII, 36. Epi- scopus Veglensis in S. Goncilio Tridentino pro usu linguae vulgaris in S. Missa, XVI, 111. Episeopus. Veglensis suos clericos ad studium linguae palaeoslavicae obligat, XVIII, 103. Actio Veglensis episcopi in controversia usus Lgr.nae Lossini Majoris Absorensis dioeceseos, XIX, 15. Actio Veglensis episcopi pro repristinatione studii obligatorii linguae palaeoslavicae in Seminario Centrali Jadrensi ad conservationem speciosi privilegii Lgr.nae XIX, 53b (p. 151). Gura Ordinariatus in tutanda pu- ritate linguae palaeoslavicae in sacris eliminatione abusus linguae croaticae, ib. 61, 298. Apud omnes ecclesias dioeceseos Evangeliarium et Rituale Croaticum XIX.s. durante in usu sunt, ib. 313. Synopsis ecclesiarum liodiernae Veglensis dioeceseos lingua slavica in Liturgia Romana utentium. Absorum: e&clesia cathedralis et caeterae urbanae XIV, 29; XVIIL 146 (p. 95); 154b (p. 83). Arburn eccl. collegiata XIV, 29; XIX, 298; conv. S. Gatherinae in Campomartio III 0. S. Fr. de Poen. XVII, 216 a (p. 85). Banjol Arben. XIX, 298. Barbat Arben. ib. 298. Baška Stara et Nova, Draga, XV, 8, 10, 31, 36, 62, 66, 137; XVII, 244; XVIII, 81 a (p. 90); XIX, 59, 298. Beli, Capisulum Absor., XVII, 135; XVIII, 76. Belej Absor., XVII, 135; XIX, 298. Brgovic, XVI, 35, 36. Crepsa Absor., eccl. collegiata, XIX, 298. Čunski Absor., XVII, 135; XIX, 298. Dobrinj, XVI, 26, 133; XVII, 244; XIX, 59, 298. Dragozetiči Absor., XVII, 135; XIX, 298. Dubašnica, XV, 104, 121; XVII, 244; XVIII, 75, 117, 155 (p. 97); XIX, 59, 298. Glavotok, XVII, 244; XIX, 298. Ilovik Absor., XIX, 298. Kampora Arben., ib. 298. Kornič, ib. 59, 298. Košljun, XVII, 257 (p. 85). Lopar Arben., XIX, 298. Lossinum Majus et Minus Absor., XVII,. 20 a (p. 79), 135, 244, 256 (p. 85); XVIII, 15 b (p. 87), 44; XIX, 2, 4-16, 19, 20, 298. Lubenice Absor., XVII, 135; XIX, 298. Lun Arben., XIX, 298. Martin.ščica, S. Martinus, XIX, 59, 298. Martinščica, s. Martinus Absor., XVII, 135; XVIII, 147 (p. 96); XIX, 59, 298. Milioljice, XIX, 59, 298. Mundanije Arben., ib. 298. Nerezine Absor., XVII, 135. Novalja Arben., XIX, 298. Omišalj, Castelmuschio, XV, 4, 18, 69, 78, 79; XVI, 33, 52, 70, 71; XVII, 244; XIX, 59, 298. Orlec Absor., XIX, 298. Poljica, XVII, 244; XIX, 59, 278. Predoščica Absor., XIX, 298. Punat, XIX, 59,. 298. Puncta Grucis Absor., XVII, 135; XIX, 298. S. Fusca, XIX, 59, 298. S. Jacobus Absor., XVII, 135; XVIII, 143 (p. 95); XIX, 298. S. Maria Magdalena Absor., XIX, 298. Stivan Absor. XVIII, 142 (p. 95); XIX, 298. Supe- tarska Draga Arben., XIX, 298. Susak, Sansego Absor., XVII. 135; XVIII, 130 (p. 91); XIX, 298. Unije Absor., XVII, 135 ; XIX, 298. Ustrine Absor., 1. c. Valun Absor., XIX, 298. Viar Absor, XVIII, 150 (p. 96); XIX, 298. Vegla: eccl. cathedralis, XIV, 29; XIX, 159; conv. III O. S. Fr. de Poen. XIX, 59, 298. Vrana Absor., XIX, 298. Vrbnilc, XIV, 7; XV, 25, 70, 85, 99, 100, 103; XVI, 13, 57, 64, 75, 147, 186; XIX, 59, 298. Vrh, Monte, XIX, 59, 298. Liturgiae Glagolito-Eomanae. XXIII c). PROVINGIA JADRENSIS VEL DALMATIA (OLIM SP AL ATENSIS, JADRENSIS ET RAGUSIENSIS PROVINGiAE). (Jsus Lgr.nae in universa provincia, XIV, 8, 29; XV, 67, 166; XVI, 25, 30, 32, 110-113, 115; XVII, 46, 51, 134, 143, 163, 166, 193, 244, 247; XVIII, 52, 54, 78, 85, 96; XIX, 21, 28, 30, 38, 42, 45, 47 a, (p. 146), 53, 53 b, (p. 151), 59, 77, 87, 313. Goncilii Provin- cialis Dalmatici Jadrae habiti statuta a S. Sede confirmata de Lgr.na in provincia, XVI, 136. Clerus Glagoliticus Dalmatiae, XVIII, 54, 55. Seminarium Centrale, interinaliter slavica lingua, ad abolendum decursu temporis usum Lgr.nae in provincia, XIX, 31, 39, 42;ordo studiorum in eodem, ib. 43 b (p. 145), 44. A Gubernio Austriaco latinizatur, ib. 40 a (p. 144). Institutio Seminarii Glagolitici Provincialis, ab episcopis Dalmatiae, ob tristes effectns peractae latinizationis Seminarii Centralis invocata, a Gubernio rejicitur, ib. 47 a, b (p. 145). Studium linguae palaeoslavicae in eodem Seminario Centrali a Gubernio non amplius obligatorium declaratur, ib. 49 c (p. 149). Proposilionem Jadrensis ar- chiepiscopi ut instructio theologica in Seminario Centrali saltern lingua croatica tieret, Gubernium rejicit, ib. 49 d (p. 149); sed paulo post, experientia edoctum, episcopis Dalmatiae ap Veglensi proponit, ut stu¬ dium linguae slavicae in eodem Seminario Centrali obligatorium con- stitueretur, ib. 53 a (p. 150). Gui propositioni episcopi adhaerentes, ut studium Lgr.nae etiam obligatorium, ad consesvationem speciosissimi privilegii nationalis, statueretur exoptant, ib. 53 b (p. 151); quod etiam in programmate Gubernii recipitur, ib. 54 c (p. 152). Cultus Lgr.nae in eodem Seminario, ib. 61, 76, 93. Actio metropolitae Jadrensis pro nova editione librorum liturgicorum slavicorum, XIX, 71, 77—80, 107. Decreta S. Sediš in materia Lgr.nae pro provincia Jadrensi XIX, 106, 109, 109 A, B. Gubernium Austriacum discipulis Scholarum Mediarum assistentiam Missae Glagoliticae in provincia interdicit, XIX, 101 a (p. 169). Actio Comitiorum regni Dalmatiae pro pacifica conservatione privilegii Lgr.nae in provincia XIX, 100 c (p. 163), 101 c (p. 170), 111. Libri liturgici slavici pro provincia de-licentia Metropolitae Jadrensis editi: Manuale Ghori palaeoslavicum characteribus latinis, 1874, XIX, 75; Evangeliarium Groaticum 1880, ib. 85; Matutinale et Vesperale Croaticum, ib. 95. Libri liturgici slavici in usu provinciae Jadrensis,- ib. 313. 7. Dioecesis Catharensis. * Usfis Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XVIII, 62; XIX, 53, 311. Episcopus in Goncilio Provinciali XVI, 136. Actio episcopi pro Seminario Glagolitico Provinciali XIX, 47 a (p. 146); cfr. 54 c (p. 152). Gongregatio Illyrica missionariorum in dioecesi a s. Sede confirmata, XVI, 159. In omnibus ecclesiis dioeceseos Evangeliarium et Rituale Groati¬ cum XIX s. durante in usu sunt*, XIX, 313. Synopsis ecclesiarum Catharensis dioeceseos Lgr.na utentium. Bogdašiči XIX, 248. Gornja Lastva XVIII, 129 a (p. 93). Krašice XIX, 149. Sex parochiae glagoliticae XIX, 311. XXIV IV. Topographia Historica 8. Dioecesis Jadrensis (cum aggregata Nonensi dioecesi). Nonensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali XIV, 29, 140; et in omnibus parochiis foraneis, XVI, 185; XVII, 191; XVIII, 78; cfr. XIX, 77. Ca- talogus ecclesiarum Glagoliticarum XVII, 244; XIX, 59. Jadrensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi at cathedrali, XIV, 29; XVII, 45, 46, 143, 244; XVIII, 37, 66 a (p. 71), 70 a (p. 72), 78, 110, 'lil; XIX, 18, 45, 50—52, 59, 77, 82, 87. Glerus Glagoliticus dioecesanus XVII, 244; XVIII, 37, 54, 55, 110, 111; XIX, 18, 59. Gatalogi ecclesiarum glagoliticarum dioeceseos, XVII, 143, 244; XVIII, 78, 110, 111 ; XIX, 59, 301. Archi- episcopus in Concilio Tridentino de usu linguae slavicae in Missa Latina in Jadrensi civitate, XVI, 111 — 113, 115; a Gregorio papa XIII interpel- latur, quid expediri videtur, ut a Clero Glagolitico Breviarium Glagoliti- cum correctum adoptetur, ib. 138. Missale et Breviarium Glagoliticum archiepiscopi Karaman, XVIII, 51, 63, 72. Synodi dioecesanae de Lgr.na et Clero Glagolitico XV, 53; XVI, 118, 181. Decretum Ordinariatus, ut decem parochi, qui linguae palaeoslavicae in Missa proprio marte lati- nam substituerunt, infra trimestre eandem linguam repristinent, XIX, 51. Decretum Glagoliticum Ordinariatus pro universa dioecesi, ib. 64. Lingua slavica in missa pontificali Jadrae, XIV, 29; XIX, 66, 89, 93. Archiepiscopus Petrus Domnius Maupas conamini Gubernii Austriaci, ut Lgr.na in dioecesi supprimatur, obsistit, XIX, 74. Idem epistola quadragesimali Lgr.nam in sua dioecesi et provincia celebrat, ib. 87. Idem de festo millenario ss. Cyrilli et Methodii in civitate et dioecesi agendo, ib. XIX, 66, 87, 89, 93. Licentia Ordinariatus neomystis Lgr.na utendi, ib. 71 a (p. 158), 75 a (p. 159). Interdictum usus Lgr.nae ab Ordinariatu latum a S. Rituum Congregatione non susti- netur, ib. XIX, 97. Interpretatio rigorosa Ordinariatus Decretalium S. Rituum Congregationis 1898, XIX, 110; gravamen Delegationis Provincialis regni Dalmatiae contra eandem, ib. 111. Appeliationes ecclesiarum Glagolitarum a S. Rituum Congregatione favorabiliter eva- sae, ib. 109 A; non obstante nisu Poliliae Gubernialis ad easdem ap- pellationes intercipendas, ib. 110, 112. Seminarium Glagoliticum ' dioe- cesanum Zmajevicianum, XVIII, 37, 38, 40, 41, 66, 67, 100. Substitutio hujus Seminarii Seminario Provinciali Interinali, cum programmate Gubernii Austriaci de abolenda decursu temporis Lgr.na et de italizando Clero Glagolitico dioecesano, XIX, 31, 39. Missale Defuntorum Glago¬ liticum cum cantu pro Jadrensi dioecesi de licentia Ordinariatus editum, XIX, 64 a (p. 156). In omnibus ecclesiis Jadrensis dioeceseos Evan- geliarium, et Rituale Croaticum XIX saeculo durante in usu sunt, ib. 313. Synopsis ecclesiarum hodiernae dioeceseos Jadrensis lingua slavica in Liturgia Romana uteritium. Arbanasi, Borgo Erizzo, XVIII, 110. Banj, XV, 145; XVII, 244; XVIII, 110. Barbat, XIX, 51, 313. Benkovac Nonen., XVI, 185; XVII, Liturgiae (ilagolito-Romanae. XXV 191, 244; XIX, 51, 59. Bibinje, XVIII, 110; XIX, 51, 123. Biograd, XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 166, 301. Birbinj, XIII, 13; XVII, 244, 249; XVIII, 110; XIX, 51, 59. Blato, Bokanjac XV, 13, 74; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 131, 301. Božava, XVII, 244; XIX, 51, 59, 140, 301. Brgulje, XVII, 244; XVIII, 110. Briševo cfr. Grahe. Črno, Malpaga, XVIII, 110; XIX, 51, 59, 170. Diklo, XVIII, 110; 138 (p. 94); XIX, 51, 59, 301. Dinjiška, XVIII, 110; XIX, 51, 213. Dobropoljana, XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 133, 301. Dračevac cfr. Poljica. Dragove, XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 141, 301. Ervenik Nonen. XVI, 85; XVII, 191, 244; XIX, 51. Filipjakov, XVII, 244; XVIII, 13, 110; XIX, 51, 125, 301. Galovac XVIII, 110; XIX, 51, 59. Gorica, Raštane, Krmčina XVII, 248: XVIII, 110; XIX, 51, 59, 130. Gorica (Pag), XVIII, 210; XIX, 51, 313. Gruhe-Briševo XVIII, 66, 110; XIX, 51, 301. Islam La¬ tinski Nonen., XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Ist, XVIII, 110; XIX, 51, 59, 143, 301. Iž Mali, XVIII, 110; XIX, 51, 59. Iž Veliki, XVIII, 110; XIX, 51, 59, 97, 136, 301. Jadera: XIV, 29; XV, 53; XVI, 118; XVIII, 70 a (p. 72); XIX, 57 a (p. 155); ecclesia cathedralis XIV, 29; XVIII, 70 a (p. 72); XIX, 1, 3, 59, 66, 313; S. Simeonis parochia, XIX, 43, 50, 52, 53; S. Michaelis, XV, 6, 35; XVIII, 95, 109; Conv. S. Michaelis III O. S. Fr. de Poen., XIX, 25—27, 52, 57 a (p. 155), 60, 89, 301; S. Joannis Baptistae, XV, 14, 35; XVIII, 95, 109, 121; Conv. Clarissarum, XV, 51; Oratorium Seminarii Theologici Centralis, XIX, 93; Conv. S. Fr. M. O., XV, 35; XIX, 313; Monasterium s. Ma- riae Monialium 0. S. B., XVIII cfr. XIX, 313; S. Giovannino extra urbem, XIX, 301; Conv. S. Pauli in scopulo Galovac III O. S. Fr. de Poen., XV, 115; XIX, 59, 301. Jagodnje, XVIII, 110. Jesenice Nonen., XV, 1; XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 163, 301. Kale, XVII, 244, XVIII, 110; XIX, 51, 59, 151. Kislanje Nonen., XVI, 185, XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Kolane XVI, 185; XVII, 191, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 301. Korlat Nonen., XVI, 185; XVII, 191, 244, 250; XIX, 51, 301. Kožino-Peterčane XVIII, 110, 137 (p. 94); XIX, 51, 129, 301. Krmčina cfr. Gorica. Kraševo Nonen. XVI, 185; XVII, 194, 244; XIX, 51, 313. Kukljica XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 134. Ljuba-Radovin XVI, 185; XVII, 110; XIX, 51, 59, 160, 301. Luka XV, 50; XVII, 224; XVIII, 110; XIX, 51, 174, 301. Lukoran XVIII, 110; XIX, 51, 59, 154; Malpaga cfr. Črno. Medvid.je Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Miranje Nonen. XVIII, 110. Mulat XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 143, 301. Murvica XVIII, 110; XIX, 51, 171, 301. Nadin Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX,.51, 161, 301. Nevidjane XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 133, 301. Nona eccl. cath. XIV, 29, 140; XIX, 51, 59. Novigrad Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XVIII, 139 (p. 95); XIX, 51. Nunič Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51. Obrovac Nonen. XV, 15, 33; XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51. Olib XV, 142, 147; XVI, 151, 183; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 148, 301. Pag civ. XIX, 1,3,51, 313. Pakoštane XVIII, 110; XIX, 51, 124, 301. Pašman, XIV, 19, 48; XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 150. 301. Perušič Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Peterčane cfr. Kožino. Polača, XVIII, 110; XIX, 51, 301. Polešnik-Suhovare No- 14 XXVI IV. Topographia Historica nen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 168. Poljica-Dračevac Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 168. Popovič Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 59, 313. Posedarje Nonen. XVI, 140, 185; XVII, 191, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 164, 301. Povljana XVIII, 110; XIX, 5i, 301. Preko XVII, 244; XIX, 51,59, 152, 301. Premuda XVIII, 110; XIX, 51, 59, 144, 301. Pridraga Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 301. Pristeg, XVIII, 110; XIX, 51, 301. Privlaka Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 127. Radošinovac XVIII, 110, 157 (p. 97); XIX, 51, 301. Radovin efr. Ljuba. Rastevič Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 59. Raštane cfr. Gorica. Rava XVIII, 110; XIX, 51, 59, 137, 301. Ražance Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 173. Rivanj XIX, 51, 153. Rodaljice Nonen., XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Šale, XIV. 43; XVI, 143; XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 145, 301. Savar, XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59. Sestrunj, XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 153. Seline Nonen., XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Silba XVIII, 110; XIX, 51, 146. Slivnica Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XVIII, 131 (p. 93); XIX, 51, 301. Smilčič Nonen., XVI, 185, XVII, 191, 244; XIX, 51, 59, 172. Smokovič, XVIII, 110. Soline, XVI, 194; XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 139, 301. Sta- rigrad Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 313. Stomorino selo XV, 30.*) Sutorniščica XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 135. Škabrnje Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 169. Tinj, XVIII, 110; XIX, 51, 59. Tkon, XIII, 10; XIV, 32; XV, 38; XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 132, 301. Tribanj Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51, 126, 301. Turanj XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 177, 301. Ugljan XIII, 12; XIV, 39, 48; XV, 63; XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59. Veli rat Puntebianche XVII, 244; XIX, 51, 138, 301. Verona XVII, 244; XVIII, 110. Vinjerac Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XIX, 51. Vir Nonen. XVI, 185; XVII, 185; XVII, 191 ; XIX, 51, 165, 301. Visočane Nonen. XVI, 185; XVII, 191; XIX, 51, 59, 167. 301. Vlašič XV, 95; XVIII, 110; XIX, 51, 176, 301. Vrana XVIII, 110; XIX, 51, 162, 301. Vrgada XVIII, 110; XIX, 51, 149, 301. Vrši Nonen. XVI, 185; XVII, 191; XIX, 51, 59, 301. Zaglava, XIV, 44; XVII, 244; XIX, 51, 301, Zapuntel, XVIII, 110; XIX, 51, 59, 175. Zaton Nonen, XVI, 185; XVII. 191, 244; XIX, 51, 301. Zemunik Nonen. XVI, 185; XVII, 191, 244; XVIII, 110, 132 (p. 94); XIX, 51. Ždrelac, XVII, 244; XIX, 51, 59, 120, 301. Žman XVII, 244; XVIII, 110; XIX, 51, 59, 142, 301. *) Sukošan XVIII, 110, 111; XIX, 128. 9. Dioecesis Pharensis. Usus Lgr.naev in dioecesi et in cathedrali, XIV, 29; XIX, 77. Episcopi epistola ad Glementem papam Vlil, XVI, 158, Episcopi prae- sentia in Goncilio Provinciali Jadrae, ib. 136. Eiusdem actio pro insti- tuendo Serninario Glagolitico Provinciali, XIX, 47 a (p. 146), cfr. 54 c (p. 152). In universa dioecesi Evangeliarium et Rituale Croaticum XIX s. durante passim in usu sunt, XIX, 313. Liturgiae Glagolito-Romanae. XXVII Synopsis ecclesiarum Pharensis dioeceseos lingua slavica in Liturgia Romana utentium. Blaca, XVI, 90 a (p. 56); XVIII, 115 a (p. 81); XIX, 59 a (p. 156), 121, 309. Gornji Humac, XIX, 309. Murvica, ib. 246, 309. Povlje, XIII, 4; XIX, 247. Praznica, XIX, 309. Pučišče, ib. 119, 309. Š. Domenica Svirče, XIX, 309. Stivan, ib. 309. Sumartin, XVIII, 163 (p. 98). Su- petar, XIX, 309. Velo Selo ins. Vis, ib. 309. 10. Dioecesis Ragusiensis (cum aggregatis Nigrocorcyrensi et Stagnensi dioecesibus). Dioecesis Stagnensis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XVIII, 62. Dioecesis Nigrocorcyrensis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cafhedrali, XIV, 29; XIX, 313. Re- visor librorum Glagolilicorum liturgicorum Belglava episcopatu Nigro- corcyrensi insignitur, XVIII, 53. Dioecesis Ragusiensis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 24, 29; XVII, 120; XVIII, 62, 125; XIX, 310, 313. Archiepiscopus Bernardinus Larizzi usum Lgr.nae in Ragusina civitate supprimit, XVII, 120. Archiepiscopus Ragusinus S. Congregationi de Prop. Pide propter Slavos catholicos in Oriente et Levante editionem evangeliarii Croatici proponit, XVIII, 88; cui propositioni suffragandae Anonimus Ragusinus instat, 1. c. Evange- liaria Groatica Ragusina, XVI, 17; XVIII, 96 a (p. 79). Presbyteri Ra- gusini Rosae Missale Glagoliticum et Adnotationes in idem a Karamano editum S. Congregationi de Prop. Fide proposita, XVIII, 36. Con- gregatio missionarium Illyricorum Ragusiensis dioeceseos a S. Sede confirmata, XVI, 159. In omnibus ecclesiis dioeceseos Evangeliarium et Rituale Croaticum XIX s. durante in usu sunt, XIX, 313. Synopsis eeclesiarum hodiernae Ragusiensis dioeceseos lingua slavica in Liturgia Romana utentium. Breno, XIV, 24 n. I et III. Corcyra Nigra, XIII; 9, XIV, 29; XV, 133. Districtus Ragusinus, XIV, 24 n. IV. Gravosium, ib. 24 n. II. Puncta Stagni, Pelješac, ib. 24 n. IV. Ragusium: plures ecclesiae XIV, 29; XVII, 120; XVIII, 62, 161 (p. 98). Smokvica Corcyr., XVIII, 45 a (p. 88). Ston Veliki,. Stagnen., ib. 162 (p. 98). II. Dioecesis Sibenicensis (una cum aggregatis Scardonensi, Tiniensi et Traguriensi). Scardonensis dioecesis. Usus Lgr.nae in universa dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XVIII, 91 et 106; cfr. XIX, 77. XXVIII IV. Topographia Historica Tiniensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29. Acta Glagolitica episcopi et capituli, XV, 51, 130. Traguriensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XV, 181; XVII, 134, 205, 244; cfr. XIX, 77. Sibenicensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali, XIV, 29; XVII, 244; XIX, 77. Catalogi ecclesiarum Glagoliticarum, XVII, 244; XIX, 59. Ritus Graecanicus Ritualis lingua slavica in liturgia Romana, XIX, 102 et 103. Resignatio episcopi ob ignorantiam linguae slavicae, XVIII, 26. Actio episcopi pro repristinatione Seminarii Glagolitici Provincialis, XIX, 47 a (p. 146); cfr. 54 c (p. 152). Synodi dioecesanae de Glero Ulyrieo, XVII, 23. Acta glagolitica Ordinariatus, ib. 5, 6, 8, 10, 13. Rituale Croaticum ab Urbano pp. VIII concessum ab episcopo interdicitur, XIX, 100 a (p. 162). Synopsis ecclesiarum hodiernae dioeceseos Sibenicensis lingua slavica in liturgia Romana utentium. Betina, XVII, 5, 8, 244; XVIII, 140 (p. 93); 159 (p. 98); XIX, 304. Blizna Trag., XIX, 307. Bristivica Trag., ib. 307. Danilo, ib. 306. Dernisensis decanatus ecclesiae Tinien. XIX, 303. Jezera, XVII, 244; XIX, 156. Kaprije, XIX, 59, 305. Konjevrate, XIX, 306. Krapanj, XVII, 244; XIX, 306. Mandalina XIX, 306. Marina Trag. ib. 307. Murter, Villa Magna, XVII, 5, 8, 244; XVIII, 144 (p. 95), 159 et 160 (p. 98); XIX, 304. Prgomet Trag., XVIII, 39 a (p. 87). Primošten, XVII, 244; XVIII, 239 a (p. 85); XIX, 307. Prvič Luka, XV, 139; XVII, 244; XIX, 35, 59, 155, 306. Račiče, XIX, 307. Rasline, ib. 306. Rogoznica, XIX, 307. Scardonensis decanatus 15 parochiae, XVIII, 91, 106; XIX, 302. Sustipanac prope a Zaton, XVII, 244; XIX, 306. Šepurine, XIX, 59, 306. Šibenik eccl. cathedralis, XIV, 29; XIX, 305, 313. Tiesno, XVII, 8, 9, 244; XVIII, 28, 29, 56 a (p. 88); XIX, 304. Tiniensis decanatus ecclesiae, XIX, 303, 313. Tribunj, ib. 306. VaroS Šibenski, XIX, 306. Villa Magna cfr. Murter. Visocensis decanatus ecclesiae Tinien. XIX, 303. Visovac Scardon. XVII, 259 (p. 85). Vodice, XVII, 10, 244; XIX, 306. Vrhpolje Jadertovac, ib. 306. Zlarin, XVII, 244; XIX, 157, 305. Zlosela, XVII, 244; XIX, 313. Žirje, XVII, 6, 244; XIX, 178. 12. Dioecesis Spalatensis et Makarskensis (una cum parte aggregatae dioeceseos Traguriensis). Makarskensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et in cathedrali XIV, 29; XVII, 75; XVIII, 17 a (p. 73), 42 a (p. 76). Liturgiae Glagolito-ftomanae. XXIX Traguriensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et in cathedrali, XIV, 29; XV, 181; XVII, 134, 205, 244; cfr. XIX, 77. Ecclesiae slavicae hujus dioeceseos partim in sequenti Synopsi Spalaten.-Makarskensi, et partim in illa Sibenicensi reeensentur. Dioecesis Spalatensis et Spalaten.-Makarskensis. Glerus Glagoliticus, XVII, 24, 225, 244; XVIII, 22 et p. 74, 24 a (p. 74), 36 a (p. 75), 84 b (p. 77), 113 a (p. 80), 116 a (p. 81), 118 a (p. 82 ss.); XIX, 59. Eius actio pro libris titurgicis XIX, 86, 94. Gongregatio dioecesana sacerdotum Glagolitarum, XVIII, 36 a (p. 75), 116 a, 118 a (p. 80). Synodi dioecesanae de Lgr.na et Glero Glago- litico, XVII, 24, 225. Catalogi ecclesiarum glagoliticarum, XVII, 225, 244; XIX, 59. Usus Lgr.nae in dioecesi et in cathedrali, XIV, 29; XVIII, 176 (p. 73), 22, 85, 86, 89 a (p. 78); XIX, 47 a (p. 146), 59, 77, 308. Licentia Ordinariatus neornystae utendi Lgr.na, XIX, 100 b (p. 162). Acta Ordinariatus Glagolitica, XVIII, 84 a, c (p. 78), 89 a (p. 78), 113 a (p. 80). Seminarium dioecesanum Glagoliticum in Su- burbio Lučac, XVIII, 24 a (p. 74). Idem Ulyricum vel Bizzanum in Priko prope ab Almissa pro clericis Groatis erectum XVIII, 75 a, b (p. 77); XVIII, 118 a (p. 82); XIX, 44; ab episcopo Pini inscio Gu- bernio reformatum XIX, 56 a (p. 155); a Gubernio protestante Aucto- ritate Ecclesiastica suppressum XIX, 80. Actio episcopi pro repristi- nando Seminario Glagolitico Provinciali XIX, 47 a (p. 146); cfr. 54 c (p. 152). Libri liturgici: Decretuin archiepiscopi de Breviario Gla¬ golitico XVI, 27; Acta archiepiscopi de libris glagoliticis imprimendis XVII, 56; Rituale Groaticum dioecesanum XIX, 40. In omnibus eccle- siis dioeceseon Spalaten.-Makarskensis Evangeliarium Groaticum et Rituale Groaticum XIX s. durante in usu sunt, XIX, 313. Synopsis ecclesiarum hodiernarum dioeceseon Spalaten.-Makarskensis lingua slavica in liturgia Romana utentium. Almissa XV, 9; XVIII, 118 a (p. 82). Aržano XIX, 234. Bačina Mak. ib. 313. Bagalovič cfr. Desne. Bajagič ib. 59. Bast Mak. ib 313. Bisko XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 59, 217. Bitelič XIX, 59, 252. Blato (Radobolje) XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 83); XIX, 59, 210. Borovci XIX, 59. Brela Mak. XVII, 75; XVIII, 118 a (p. 83); XIX, 223. Brist Podaca Mak. XIX, 313. Gista XVIII, 118 a (p. 83). Gačvina XIX, 313. Gaporice ib. 59, 216. Desne-Bagolovič ib. 59, 242. Dicmo Donje ib. 218. Dietno Gornje XVIII, 134 (p. 92); XIX, 313. Dobranje Neretvanske et Imotske XVIII, 118 a (p. 83); XIX, 59, 241, 250. Dolac Donji, Donje Polje, XVII, 244; XIX, 219. Dolac Gornji cfr. Gornje Polje. Drašnice Mak. XIX, 244. Drvenik Makarski Mak. ib. 313. Drvenik Trogirski Trag. XVII, 134, 205; XIX, 59. Dubrava XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 82); XIX, 59, 202. Duhe XVII, 244; XIX, 59, 251. Dugopolje XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 51, 189. Dusina Mak. XIX, 59, 227. Dvare XXX IV. .Topographia Historica XVJI, 244. Gala XIX, 313. Gardun XVII, 244. Gata I. c., XIX, 59, 203. Gomilica XVII, 244; XIX, 183. Gornje Polje, Dolac Gornji XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 82); XIX, 59. Gornje Selo ins. Šolta XIX, 59. Grab ib. 59, 253. Grabovac ib. 59, 231. Gradac Mak. ib. 59. Groliote XVII, 244; XIX, 59. Hrvace XIX, 313. Igrane Mak. 1. c. Jmotski XIX, 228. Jesenice XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 82); XIX, 59, 185. Kambelovac XVII, 244. Kamen ib. 244. Kaštel Novi Trag'. ib. 134, 205; XIX, 198. Kaštel Stari Trag. XVII, 134, 205. Katuni, Kreševo, Radobolje XVII, 244; XVIII 118 a (p. 83); XIX, 25, 209. Klis XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 190. Komin XIX, 313. Konjsko XIX, 191. Koprivno ib. 59. Kostanje XVII, 244; XVIII, 84 b (p. 77), 118 a (p. 83); XIX, 59, 206. Košute cfr. Trilj. Kotišina cfr. Makar. Kotlenice XIX, 59. Kozica ib. 225. Kreševo cfr. Katuni. Krslatice XIX, 59. Kučiče XVIII 118 a (p. 84); XIX, 59, 211. Kučine cfr. Mravince. Lokvičiči XIX, 59, 230. Lovrec ib. 313. Lučac cfr. Spalatum. Lukšič Trag. XVII, 134, 205; XIX, 59. Makarska XIX, 313. Makar-Kotišina Mak. ib. 222. Maslinica ins. Šolta cfr. Stomorija. Medovdolac XVIII, 136 (p. 94); XIX, 59. Metkoviči XIX, 239. Mravince-Kučine XVIII, 118 a (p. 85); XIX, 59, 180. Muč donji XIX, 313. Muč gornji ib. 193. Neorič ib. 59, 194. Novasela XVII, 244; XIX, 313. Okrug Trag. XVII, 134, 205. Opuzen XIX, 313. Orah ib. 313. Orihovica Vinišče Trag. XVII, 134,205; XIX, 196. Otrič Struge XIX, 59, 245. Ostrovica XVII, 244; XVIII, 109 a (p. 80), 118 a (p. 87); XIX, 59, 204. Otok XIX, 313. Pasičina I. c. Plina 1. c. Podbabje XIX, 229. Podgradje XVIII, 118 a (p. 83); XIX, 207. Podgora Mak. XVII, 75; XIX, 59, 158. Podstrana XVII, 244; XIX, 59, 184. Poljica provincia XVII, 225; XVIII, 22; 24 a, b (p. 74), 36 a (p. 75), 84 b (p. 78), 86, 116 a et 118 a (p. 81 ss). Poljica Imotska XIX, 232. Postranje Proložac XVIII, 45 a (p. 88). Potravlje XIX, 313. Prugovo ib. 192. Putišič XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 59. Radobolje cfr. Katuni. Raščane XIX, 238. Ravča Mak. XIX, 313. Ri- čice L c. Rogotin XIX, 243. Rogoznica XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 59. Rože cfr. Voštane. Ruda XIX, 59, 214. Runovič XIX, 313. Seget Trag. XVII, 134, 205. Sinj XVII, 244. Sitno XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 85); XIX, 59, 187. Spalatum XIV, 29; XVIII, 89 a (p. 78); eccl. cathedralis s. Domnii XVII, 164a (p. 84); XVIII, 17 b (p. 73), cfr. 89 a (p. 78); XIX, 59; suburbia Lučac et Veli Varoš XVII, 244; XVIII, 24 a (p. 74), 164 a (p. 84), 118 a (p. 85); XIX 59, 313. Slatine Trag. XVII, 134, 205; XIX, 197. Slirae XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 55,213. Slivno Imot- sko XIX, 236. Slivno Neretvansko ib. 244. Srednje Selo ins. Šolta ib. 195. Solin cfr. Vranjic. Srijane XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 83); XIX, 59, 220. Srinjine XVII, 244; XIX, 186. Stobreč-Kamen XVIII, 118 a (p. 85); XIX, 179. Stomorija ins. Šolta XVII, 244. Strižirep XIX, 59, 254. Struge cfr. Otrič. Studenci XIX, 313. Sučurac XVII, 244; XIX, 59, 182. Svib XVIII, U8a(p. 82); XIX, 59,233. Svinišče XVIII, 118 a (p. 84); XIX, 59, 212. Štafilič Trag. XVII, 134, 205; XIX, 199. Tijarice XIX, 313. Trilj-Košute XIX, 59, 255. Trogir Trag. XVII, 134, 205; XIX, 313. Trnbusi XVII, 244; XVIII, 118 a (p. 84), 133 (p. 92); XIX, 59, 221. Tučepi Mak. XIX, 313. Tugari XVII, 244; XIX, 59, 200. Litnrgiae Glagolito-Romanae. XXXI Turjakc XIX, 59. Ugljane ib. 313. Veliko Brdo Mak. XVIII, 135 (p. 94). Veli Varog cfr. Spalatum. Vid XIX, 59, 256. Vidonje ib. 59, 240. Vi- nišče cfr. Orihovica. Vojnič XIX, 59. Voštane-Rože XVIII, 118 a (p. 85); XIX, 59, 215. Vranjic-Solin XVII, 244; XIX, 181. Vrhgorac XIX, 313. Zadvarje XVIII, 118 a (p. 83). Zagvozd XVII, 75; XIX, 59, 235. Za- kueac XVII, 244; XIX, 313. Zasijok ib. 59. Zavojane Mak. ib. 226. Zvečanje XVIII, 118 a (p. 82); XIX, 59, 205. Žedno Trag. XVII, 134, 205. ,,eževica XVIII, 118 a (p. 83); XIX, 59, 208. Živogošče Mak. XIX, 313. Žrnovica XVII, 244; XIX, 188. Župa XIX, 59, 237. d). PROVINCIA VRHBOSNENSIS. Usus commnnis Lgr.nae in provincia hodierna Vrhosnensi inde ab anno 1203, XIX, 312 nota; XVIII, 82 a (p. 90); 91 B; etiam a Fran- ciscanis M. O. adhibitus XVII, 163. Pius VI Breviarium Glagoliticum pro Natione Illyrica inter Turcas et Schismatieos posita (id est hodiernae Vrhbosnensis provinciae) vulgat XVIII. 119. 13. Dioecesis Mostarensis-Tribiniensis et Dumnensis. Usus Lgr.nae in his tribus dioecesibus nune unitis XIV, 29; XVII, 120, 163; XVIII 17 a (p. 73), 42 a (p. 76), 62 ; XIX, 54 d (p. 154). Se- minarium glagoliticum Tribiniense Ragusii XVIII, 120. Pius VI Bre¬ viarium glagoliticum paecipue pro Natione Illvrica harum trium dioe- cesium vulgat XVIII, 119. In universa dioecesi Evangeliarium et Ri¬ tuale Groaticum XIX s. durante in usu sunt XIX, 313. Synopsis ecclesiarum hodiernae dioeceseos Mostar.-Tribin.-Dunmensis lingua slavica in Liturgia Romana utentium. Brotnja XVIII, 42 a (p. 76); XIX, 54 d (p. 154). Grnač Donji XIX, 54d (p. 154). Duvno XVIII, 42 a (p. 76); XIX, 54 d (p. 155). Duvni et Livni ecclesiae curatiales Fojnicensis conventus M. O. XIX, 48 b (p. 147); 54 d (p. 154). Gorica ib. 54 d (p. 154), Grabovica, Kovačiče, Podgaj, Rakitno, Roško polje, Šuica, Trn 1. c. Vinica XVIII, 42 a (p. 76). Vir XIX, 54 d (p. 154). 14. Dioecesis Vrhbosnensis, olim Bosnensis (vel Diakovensis), cum Banjalucensi. Usus communis Lgr.nae in dioecesi et cathedrali iama XIII s. ul- terius XIX, 312 nota; XIV, 29; XVIII, 82 a (p. 90), 91 B; a Franciscanis etiam M. O. in missa solemni adhibitus XV, 170; XVII, 163). Glago- litae Bosnenses XVIII, 84 bb (p. 90), 90 aaa (p. 91), 112 a (p. 91); XIX, 48 b (p. 147), 49 c d (p. 148). Pius VI Breviarium Glagoliticum praecipue pro Natione Illyriea Bosnensis Dioeceseos vulgat XVIII, 119. Evange¬ liarium Groaticum Bosnense Franciscani M. O. Bandulavič XVII, 21 a (p. 81); 59 a (p. 82), 255; XVIII, 35, 69, 75. Rituale Groaticum Vrh- bosnense XIX, 101. Gharacteres slavici peculiares, Bosnenses dieti, a XXXII IV. Topographia Historica clero saeculari et regulari adbibiti XIV, 1; XVII, 252; XVIII, 128. In universa dioecesi Evangeliarium et Rituale Groaticum XIX s. durante in usu sunt, XIX, 313. Synopsis ecclesiarum hodiernae Vrhbosncnsis dioeceseos lingua slavica in Liturgia Romana utentium. Biela XIX, 49 a b (p. 148). Dubrava ib. 49 a (p. 148). Gorica 1. c. Kupres, ib. 54 d (p. 155). Posavina I. c. Potočan ib. 49 b (p. 148). Roškopolje ib. 49 a (p. 148). Sutiska ib. 49 a b (p. 148). Tuzla et Va- reš 1. c. e). PROVINCIA ZAGRABIENSIS. Usus Lgr.nae in dioecesibus hodiernae provineiae. Zagrabiensis (olim Spalatensis) XIV, 29, XVII, 51. Comitia regni Dalmatiae, Groa- tiae et Slavoniae pro repristinatione Lgr.nae XIX, 54 a (p. 152). Decrela S. Sediš in materia Lgr.nae pro provincia Zagrabiensi ib., 106, 109, 109 A et B. Libri liturgici slavici in provincia Zagrabiensi, ib., 313. 15. Dioecesis Diakovensis (vel Bosnensis) et Syrmiensis. Usus Lgr.nae in dioecesi ab immemorabili XVII, 51, usque ad tempora episcopi Mirki Raffai, qui eumdem suppressit XIX, 41. Epi- scopus Joseph Georgius Strossmayer apud S. Sedem pro conservatione et repristinatione Lgr.nae instat ib., 64 b (p. 156). Repristinatio usus Lgr.nae in universa dioecesi iam decreta, a Gubernio Austro-Hungarico frustratur, ib., 93 a (p. 161). Episcopi et Gapituli oblatio pro erigendo Oratorio SS. Gyrilli et Methodii, apud basilicam coelimontanam S. Cle- mentis a Leone XIII fundato, ib. 98. Rituale Croalicum pro dioecesi Diakovensi (Bosnensi) et Syrmiensi, ib., 81. In omnibus ecclesiis dioe¬ ceseos Evangeliarium et Rituale Groaticum XIX s. durante in usu sunt, ib., 313. 16. Dioecesis Segnensis et Modruscensis (cum parte olim Polensis dioeceseos). Modruscensis dioecesis. Usus Lgr.nae in dioecesi et cathedrali XIV, 29; XV, 27, 65, 66, 73; XVII, 244; XVIII, 78. Episcopi Modruscensis Nicolai apologia Lgr.nae XV, 67. Dioecesis Segnensis et Segnen.-Modruscensis. Usus Lgr. in universa dioecesi et cathedrali XIII, 3; XIV, 29; XV, 67; XVII, 44, 154, 244; XVIII, 2, 8, 78; XIX, 1, 4, 13, 77, 299. Recognitio iuris Lgr.nae ab Innocentio papa IV universae Segnensi dioecesi XIII, 3. Gonflrmatio eiusdem iuris a S. Congregatione de Prop. Fide, quae episcopum Segnensem ab omni innovatione contraria Liturgiae Glagolito-Romanae. XXXIII usui Lgr.nae abstineri jubet XVII, 154. Episcopus Segnensis in con- troversia usus Lgr.nae Lossini Majori XIX, 3, 13, 14. Rituale Croaticum Segnen. et Modruscense, ib. 3G, 62; Evangeliarium Croaticum, ib. 37. In universa dioecesi Evangeliarium et Rituale Croaticum XIX s. du- rante in usu sunt, XIX, 313. Synopsis ecclesiarum hodiernarum dioeceseon Segnensis et Modruscensis lingua slavica in Liturgia Romana utentium. Bakar, Buccari XV, 42, 91; XVI, 37; XVII, 244. Belgrad Modrusc. XVI, 103; XVII, 20b (p. 79); lila (p. 80), 244. Bribir Modrusc. XV, 98, 153; XVI, 53; XVII, 67, 244. Brinje XV, 108. Brod XVII, 244. Cernik XVI, 72 a (p. 55). Crikvenica XV, 11, 27, 89; XVII, 97, 244. Čabar XVII, 244. Delnice ib. 244. Drenova Polen. ib. 90 a (p. 79). Drivenik ib. 43, 244. Flumen, Castrum S. Viti, Rieka Polen. XV, 22, 24, 122; XVI, 65, 66, 73, 101, 163-167; XVII. 16 a (p. 78), 90 a (p. 79), 173; XIX, 1, 300. Gerovo- VVII, 244. Grižane XV, 77; XVI, 137, 147; XVII, 244; XVIII, 67 a (p. 82). Grobnik XVI, 54 a, b (p. 53), 155 a (p. 60); XVII, 244. Hreljin XV, 2; XVII, 244. Karlobag XV, 52, 120. Kasezi XV, 29, Kostena sv. Lucija XV, 113. Kotor XVIII, 244. Krm- pote, Lešče, Lič-Fužina, Lukovdol 1. c. Modruše XV, 54, 55, 60, 68, 83; XVI, 38, 47. Moravice XVII, 244. Novi XIV, 22; XV, 24, 32; XVI, 6, 7, 28, 45; XVII, 17 a (p. 79), 244. Ogulin XVII, 232, 244. Oštarija XVII, 244. Poljane XV, 39. Senj, Segna, eccl. cathedralis XIV, 29; XVIII, 98; XIX, 1, 4, 13, 77; XIV, a (p. 18); XV, 86, 90, 101, 102, 107, 109, 119 b (p. 45), 125, 127 a (p. 45); XVI, 14, 16, 18-20, 22, 42, 46, 48, 79 a (p. 55), 80; XVII, 244; XVIII, 8. Staniščani XVI, 44. L unj XVII, 244. Trsat XIII, 7; XVI, 66 a (p. 54); XVII, 244. 17. Dioecesis Zagrabiensis. Usus communis Lgr.nae in dioecesi Zagrabiensi usque ad XVII s., XIV, 29; XVI, 192, in cathedrali XVI, 124; XVIII, 1; XIX, 54 b (p. 152), 66 a (p. 157), 89 a (p. 160). Synodus dioecesana de more Lgr.na sacris persolutis adsistit XVI, 124. Clerus Glagoliticus dioecesanus, XV, 23, 28, 46, 49, 54, 59, 61, 71, 98, 129, 146; XVI, 1, 3-5, 10, 12, 39, 41, 63, 69, 72, 77, 78, 86, 92,'93, 104, 106, 108, 116, 117, 121, 124, 125, 129, 130, 135, 148, 170, 171, 176-178,- 192; XVII, 34-41, 63, 66, 71, 77-80, 82, 89, 91, 93, 96, 105; 106, 111, 113-116, 118, 127, 129, 136, 138, 139, 140, 146-148, 150-153, 159-161, 165, 171, 174, 178-180, 184, 185, 189, 195, 196, 198-201, 206-210, 215, 219, 229; XVIII, 11, 60. Glagolitae in dioecesi Zagrabiensi deficere incipiunt postquam Societas Jesu scholas Zagrabiae aperuit, XVI, 192. Ritus peculiaris ecclesiae Zagrabiensis, XVII. 98; XVIII, 81, 122, 132. Festum millenarium SS. Cyrilli et Methodii in dioecesi Zagrabiensi XIX, 57 a (p. 157), 67 a (p. 158). Vota deri dioesesani pro repristina- tione Lgr.nae, ib. 54 b (p. 152), 66 a (p. 157). Ada Glagolitica Capi- tuli, XVI, 81. In omnibus ecclesiis dioeceseos Evangeliarium et Rituale Croaticum XIX s. durante in usu sunt, XIX, 313. 15 XXXIV IV. Topographia Historica Synopsis ecclesiarum Zagrabiensis dioeceseos lingua' slavica in Liturgia Romana utentium. Bednja XVII, 180. Belec ib. 179. Bosiljevo XVI, 3, 130, 135, 170, 176; XVII, 210, 229. Brckovljani XVII, 139. Brezovica ib. 77,93. Dragalin XVI, 5* Dubovec XVI, 113; XVII, 113, 187. Gaza prope a Karlovac XVI, 106, 108, 117. Gojmjerje prope a Bosiljevo XV, 54. Gora XVI, 23. Gorica ib. 129; XVII, 137. Granošina XVI, 129. H ni e tič ib. 98, 146; XVII, 202. Hrotkoviči XV, 59. Hutina parocliiae Pribič ib. 71; XVI, 92. Jakuševac, S. Marcus in spinis XVI, 129; XVII, 145. Jamnica XVII, 40, 96. Jaška XVIII, 11. JaStrebarsko XVI, 72. Kamenica XVII, 195. Karlovac ib. 150. Krašiči XVI, 78, 176; XVII, 71, 82, 105, 127. Kravarsko XVI, 4; XVII, 89, 118. Knpčina XVII, 148. Kupinac ib. 35, 71, 79 bis, 94, 140. Lipnik XV, 61; XVI, 121, 148; XVII. 41. 79, 165. Lovrečina XVII, 115, 189. Mahično XVI, 63;*XVII, 146, 170. Maruševec XVI, 129; XVII, 196. Mekušje XVII, 174. Moravče XVI, 171. Mrežnica XVII, 171, 184, 185, 201, 201 a (p. 84), 209, 219. Nart XVI, 129. Novigrad prope a Karlovac ib. 176, 178. Odra ib. 1; XVII, 37. Ozalj XV, 49; XVI, 104, 176; XVII, 129, 152, 153. PeSčenica XVII, 34, 91. Petrijanec ib. 136. Petrovina prope a Velika Gorica XVI, 10, 125, 129, 176. Plešivica XVII, 161, 198, 206. Podokič XVI, 129. Pre¬ seka XVII, 115. Pribič XVII. 176; XVII, 115, 159, 200, Prilipje XVI, 176. Radoboj XVII, 160, 178. 208. Rečica 1 ib. 215. Resnik XV, 185;. XVI, 41, Ribnik XVI, 176. Samobor ib. 93. Staro Čiče ib. 129. Stubica Gornja XVII, 36, 147. Prigorje prope a Jaška XVI, 176. Sveta Klara na Savi ib. 129. Sveti Križ XVII, 149. Sveta Marija pod Okičem XVI, 12; XVII, 80, 95, 126, 137, 217. Sveti Martin pod Okičem XVII, 38, 78. Sveti Marko u Drači XVI, 129. Svetice beneficium Glagolilarum XVI, 86; XVII, 63, 66. Sveti Vid pod Ozljem XVI, 76. Svi Sveti prope ab Ozalj XVII, 106, 138. Šipak XVI, 69; XVII, 82. Štridovo in ins. Murodravana XV, 28. Trg kod Ozlja XV, 46; XVI, 39, 177; XVII, 105, 186. Varaždinske Toplice XVII, 261 (p. 86). Veliki Bukovac XVII, 199. Velika Gorica ib. 39. Velika Mlaka prope ab Odra XVIII, 60. Vi¬ soko XVII, 144. Vrbovac ib. 116, 151. Vrhovci XVI, 176; XVII, 71, 111, 207, 211 a (p. 84), 213. Vukmanič XVI, 77. Vukovina ib. 129. Zagrabia ecclesia cathedralis XIV, 29; XVI, 124; XVIII, 1, XIX, 54 b (p. 152), 66 a (p. 157), 89 a (p. 160), 313. Zaprudje XVII, 117. Završje XVI, 105; XVII, 176; 220. Zelina XVI, 129; XVII, 92. Zlat XVI, 76. f). HUNGARIA. 18. Dioecesis Cenadiensis. Skivi in Lipna Aradensis comitatus a sacerdotibus Glagolitis ad Christum conversi XIV, 10. g). SERBIA. Serbiae Primas de lingua glagolitica Missalis et Breviarii Romani XVII, 234. Usus Evangeliarii Slavici in Liturgia Romana in universa Serbia XVII, 194. Liturgiae Glagolito-Romanae. XXXV 19. Dioecesis Belgradensis. Usus missae Glagolito-romanae Belgradi XV, 187 (p. 46). De Slaviš Schismaticis XVIII, 54, 55. 20. Dioeceses Prizrenensis et Scopiensis. * Usus linguae slavicae in Liturgia Romana, XVII, 88, 194; etquidem in ecclesiis: Scopia, Kratovo, Monte Negro, Monte Novo (non longe a Janjevo), Priština, Vučitrn, ib. 194. h). BULGARIA. 21. Dioecesis Serdicensis. Usus linguae slavicae in Liturgia Romana Ciprovacii XVII, 181. 22. Dioecesis Pragensis. Usus L gr.nae in monasterio Pragensi Emaus O. S. B. ex con- cessione Clementis papae VI, XIV, 5, 6, 9, 26, 35, 38. 23. Dioecesis Varsaviensis. Monasterium O. S. B. Glepardiae pro Glagolitis XIV, 22. D. Italia. 24. Lauretum. Seminarium Ulyricum Lauretanum. A Gregorio papa XIII erectum et ab Urbano papa VIII restitu- tum XVI, 158; XVII, 62, 74; XVIII, 112 a (p. 80). 25. Venetiae. Ecclesia nationalis SS. Georgii et Tryphonis. Confraternitas Slavonorum vel Dalmatinorum ab immemorabili Lgr.na, in cappella posita in domo Militiae de Templo, utitur XVI, 11; idem usus a patriarcha Venetico solemniter confinnatus et a Magistro Militiae Templi recognitus, ib. 25, 32; et a S.. Sede ad petitionem eiusdem Confraternitatis per iudices delegatos ratificatus ib. 30, 43. Secfuentibus saeculis usus Lgr.nae in ecclesia nationali SS. Georgii et Trjphonis viget XIX, 21, 28, 30, 32, 38, 314. XXXVI IV. Topographia Historica 26. Roma. Eeclesia collegiata nationalis S. Hieronymi Slavonorum. Usus Lgr.nae in eadem XVII, 182; XVIII, 52, 89, 99; XIX, 315; festum millenarium SS. Cyrilli et Methodii in eadem, XIX, 65. Sodalitas Slavonorum S. Ilieronvmi de Urbe erectioni Oratorii SS. Gjrilli et Methodii apud basilicam S. Clemenlis particeps est ib. 98. Canonici Capituli S. Hieronymi Slavonorum revisores librorum liturgicorum sla- vicorum XVII, 182, 244; XIX, 71, 77-80, 91, 92, 107, 108. Basilica coelimontana S. Clementis. Usus Lgr.nae in basilica coelimontana S. Clementis et eidem adnexo oratorio SS. Cyrilli et Methodii XIX, 89 b (p. 160), 316; Basilica Vaticana S. Petri. Lgr.na in basilica Vaticana S. Petri, XIX, 89 b (p. 160). E. Eeplares et Conationes. 27. Ordo S. Benedicti in Croatia, Istria et Dalmatia. Usus ab immemorabili Lgr.nae ex confirmatione Innocentii papae IV,. XIII, 5, 21; XIV, 19, 80, 32, 35, 55; XV, 38, 64, 80, 167. 28. Ordo S. Benedicti in Bohemia et Polonia. Usus Lgr.nae ex concessione Clementis papae VI, Pragae, XIV, 5, 6, 9, 26, 55; et Clepardiae XIV, 22, 55. 29. Provincia Slovenico-Croatica Eremitarum S. Pauli R. S. A. Usus Lgr.nae XV, 8, 10, 27, 28, 36, 45, 72, 89^ 108, 109, 112, 118, 122, 169; XVI, 38. 30. Ordo S. Fr. M. O. in Bosnia, Hercegovina, Croatia et Dalmatia. Usus partialis Lgr.nae XV, 9, 51, 123, 133, 170; XVI, 79, 152; XVII, 21 a (p. 81), 59 a (p. 82), 163, 252, 255; XVIII, 35, 53, 69, 93, 94, 106, 127, 128; XIX, 48 b (p. 147), 49 et p. 148, 49 c d (p. 148), 54 d (p. 154), 312. 31. Provincia Istro-Dalmatica vel Quarneri IH Or. S. Fr. de Poenitentia. Usus exclusivus Lgr.nae XV, 14, 76, 80, 117 a (p. 44), 166, 168; XVI, 21, 31, 34, 100; XVII, 244; XVIII, 31, 39, 90, 95, 109, 112-116, 216 a (p. 85); XIX, 22-25, 27, 33, 35, 46, 47, 52, 59, 60, 69, 87, 89, 92, 301, 305. V. SS. Cyrillus et Methodius. XXXVII 32. Ordo S. Fr. Conventualium in Croatia, Istria et Dalmatia. Usus Lgr.nae XVI, GO; XVII, 26, 32, 49-52, 55, 72, 73, 83, 85. 87, 101, 102, 121, 130. 33. Congregatio missionariorum Illyricorum. In dioecesi Ragusina el Catharensi XVI, 159. (p. 34. Congregatio Glagolitarum Spalatensis dioeceseos. Institutio a S. Sede conflrmata, XVIII, 36 a (p. 75), 116a, 118 a 82). 35. Societas Jesu. Bartholomaeus Kašič S. J. patria Pagesanus, iussu Urbani papae VIII, Rituale Romanum croaticae linguae donat et eidem pontifici de- dicat, XVII, 109 et p. 82. Sacerdotes glagolitae in Zagrabiensi dioecesi defecerunt, poslquam Societas Jesu scholas Zagrabiae aperuit XVI, 192. Postquam Societas Jesu Collegium Flumine anno 1627 aperuit, Lgr.na in Tergestina dioecesi pededentim exolescere caepit, XIX, 58. V. SS. CYRILLUS ET METHODIUS. A. Sepulerm et Belipiae. Sepulcrum et reliquiae S. Cyrilli XIV, 17; XVI, 90, 154, 156; XVII, 59, 76, 245 XIX, 68, 70, 90. Oratorium ad basilicara S. Cle- mentis Romae a Leone papa XIII erectum, ubi Sacerdotibus slavicis sua lingua sacra persolvendi fas est XIX, 316. Petitio Episcopi Olomu- censis ad S. Sedem de reliquiis ab imperatore Rudolpho suffragata XVI, 139, Reliquiae Rayhradenses XVIII, 126; XIX, 48; 90; in cathe- drali Pragensi XIX, 57 et Brunensi, ib. 88; in ecclesia nationali S. Hieronymi Slavonorum Urbis, ib. 96. B. CllltDS. Apostolus Šišatovacen. XIV, 2; Ghronicon Secenicen. XVI, 2; Galendaria et Missalia glagolitica XIV, 54; XV, 162; XVI, 190 Psal- terium Zagurovicen. XV, 122; Synaxarium Bulgaricum XIV, 4; Tabulae Capponianae XIII, 19; Martyrologium Romanum XVI, 150. Apud Slavos Orientalos XIII, 20; XIV, 56; XV, 172; XVI, 191; XVII, 254; XVIII, 129; XIX, 117. Apud Slavos in genere XIX, 54. In dioecesi Jadreni ib. 45; Veglen. ib. 56; Sibenicen. ib. 63; in Istria et Dalmatia ib. 73/; in dioecesi Geznensi ib. 72, in dioecesi Olomucensi, XIV, 14; dies festus 5 Julii celebrandus XIX, 67. Festum millenarium 1862 Romae ib. 65; Jadrae 1863, ib. 66; Zagrabiae ib. 67 a (p. 158); Vele- liradi 1885, ib. 95 a b (p. 161-2); Peregrinatio Slavica Romam, XIX, 89 b (p. 100). ( XXXVIII ■ VI. Libri ecclesiastiei slavica lingua. C. lEJBEiaE. S. Ludmilae XIV, 15; Slavica', Gonstantini XV, 160,161; Moravica ib. IG; in Breviario glagol. XIV, 53; in Breviario Jatino Moravico XV, 163, 164; in Breviario Polonico, XVII, 253. VI. LIBRI ECCLESIASTICI SLAVICA LINCUA. A. Missale. 1) Manuseripta. a) Glagolitica: Kukuljevicianum XIII, 15; Laba- cense episcopale Aquilejensis Ritus ib. 18; Arbense ib. 14. Beramense XIV, 40; Comitis Novaki ib. 12; XV, 3; Omišatjense, XIV, 20; Ja- drense ib. 31; Pašmanense ib. 48; Uglanense ib. 39; Labacensia ib. 33, 47, 49, 52; Obroviense XV, 15; Hervojae ducis ib. 9; Kukuljevicianum ib. 134; Labacensia ib. 15, 141, 143, 151, 175, 180; Nonense ib. 140; Olibense ib. 142, 147; Pervicianum ib. 139; Ravnense ib. 1; Resnik ib. 185; Veglense ib. 136; Verbenicense ib. 56; Vinodolense ib. 92; Zagrabiense episcopale ib. 17. b) Characteribus latinis: Zagrabiense episcopale, XVIII, 1. 2) Typographicae editiones Missalis Glagolitici: Segnae XV, 119b (p. 45); XVI, 22. Venetiis XV, 144; XVI, 60, 109. Fluinine XVI, 66, 73. Romae XVII, 87, 131; XVIII, 10, 12, 63, 90, 97, 118 aa (p. 92); XIX, 49 e (p. 149), 91, 92, 108. Missale defunctorum Jadrae, XIX, 64 a (p. 156). 3) Missale manuscriptum Rosae Ragusini lingua ragusino-bosnensi XVIII, 71. B. Brevlaiiii fflaiolitieii. 1) Manuscripta: Nicolai Arbensis, XIII, 2; Arbense ib. 14; Birbi- niense ib. 13; Labacensia ib. 8, 16; Nigrocorcyrense ib. 9. Tkonense ib. 10; Verbenicensia ib. 11, 15, 81; Ugljanense ib. 12. Bakarense S. Andreae XIV, 7; Jadrense s. Michaelis ib. 6; Labacensia ib. 11, 41, 45, 46, 50. Okruglense S. Joannis ib. 21; Parisiense ib. 34; Pasma- nense ib. 19; Pragense ib. 38; Rocense Viti Omišaljensis ib. 28; Sa- lense ib. 43; Segnense clerici Quirini ib. 11; Vindobonense ib. 53; Zaglavense ib. 44. Beramense B. V. Mariae XV, 131; Jadrense ib. 20; Kukuljeviciana ib. 26, 66, 94, 96, 135; Labacensia ib. 144, 149, 150, 152-157, 159, 174, 176, 177, 178, 180; Moscoviense ib. 21; Noviensia ib. 93, 124: plebani de Kubed ib. 57. Collegii Urbani de Prop. Fide, XVII, 251. 2) Typographicae editiones: Romae XV, 114; XVJI, 25, 70, 130, 224; XVIII, 119, 120; Venetiis XV, 119 b (p. 45); XVI, 109; Venetiis vel Segnae, XV, 114. VI. Libri ecclesiastioi slavica lingua. XXXIX C. Bartjrolopi Mapi«. Manuscriptum Gerronianum XV, 148. D. EraieMi vel Lectitarin. 1) Evangeliarium palaeoslavicum. Manuscripta. a) Glagolitica: Pragense XIV, 26; Labacense XV, 173. b) Cliaracteribus latinis: Lec- tionariurn Badiense XV, 133. 2) Evangeliarium lingua vulgari. a) Evangeliarum (Leetionarium) croaticum (Schiavetto): a) Manuscripta characteribus latinis:, Leetio¬ narium Jadrense XV, 35. (3) Typographicae editiones; fr. Bernadini Spalatensis et Ranjinae Ragusini XV, 123; XVI, 79, 152; fr. Bandu- lavič Bosnensis XVII, 21 a (p. 81); 59 a (p. 82), 255; [XVIII, 35, 53, 69; 93; Bartholomaei Kaš č S. J. Rornae XVII, 116 b (p. 80); fr. Kne- ževič XVIII, 9.4, 127; XIX, 49 et p. 148; Ragusii XVIII, 96a (p. 79); Venetiis apud Pezzanam XVIII, 53 c (p. 76). Segnen.-Modruscense XIX, 37; pio Dalmatia, Bosnia, tlercegovina et Istria ab Ordinariatu Ja- drensi recognitum ib. 85. b) Evangeliarium Slovenicum: Labacense XIX, 71 b (p. 159). 1) Rituale glagoliticum. a) Manuscripta: Klimantovicianum XVI, 31, 34; Moscoviense XV, 132; Obrovacense ib. 33; Poljicense ib. 34; Parisiense XIV, 34; Labacense XV, 157. b) Typographice editum: Bedričičianum Segnae XVI, 19. c) Absolutio ApostolicaBenedicti XIV. „In articulo mortis" XVIII, 72 a (p. 88). 2) Rituale lingua vulgari typographice editum: Rituale Croati- cum: a) Urbani VIII Rornae, XVII, 109 et p. 82; revisum ab Ordina¬ riatu Segnen.-Modruscensi XIX, 36, 37 a (p. 144), 62; ab Ordinariatu Spalatensi ib. 40; ab Ordinariatu Bosnen.-Syrmiensi ib. 81; ab Ordi¬ nariatu Vrhbosnensi ib. 101; ab Ordinariatu Jadrensi et a S. Congr. de Prop. Fide iussu Leonis XIII editum ib. 107. b) Liber benedictionum agri XVIII, 90 a (p. 91). c) Rituale Slovenicum cura Ordinariatus Ter- gestino-Justinopolitani XIX, 106 a (p. 174). F. Opera varii arpeitl Manica. a) Manuscripta: Acta SS. Ooncilii Tridentini XVIII, 21. Collectanea Ivančičiana XIV, 29. Dialogus S. Gregorii, XVII, 67 a (p. 82). Eluci- daria XV, 157. Liber discipuli Belgradensis XVI, 103. Liber Indulgen- tiarum ib. 61. Moralia fr. Milutinič Arbensis ib. 100. Quadragesimale Brozi Kolunič XV, 97; Quadragesimale Košljunense XVII, 257 (p. 85). Vocabularium Glag.-Lat.-Croaticum, XVIII, 75. b) Typographice edita: Abecedaria glagolitica XVII, 237; XVIII, 72, 118aaa (p. 92); XIX, 35. Breve Directorium Gonfessarii XVIII, 15 a (p. 87). Bulla Alexandri XL VII. Scriptores de Liturgia Glagolito-Romana agentes. VII, XVIII, 176 a (p. 84). Casuistica Frgačiciana XVIII, 81 a (p. 90). Chorale palaeoslavicum characteribus latinis pro Dalmatia de licentia Ordinariatns Jadrensis XIX, 75. Instructio pro neomystis, XVIII, 65. Manipulus Curatorum XVI, 14. Miracula B. M. Virginis, ib. 16. Officium B. M. Virginis ib. 65. Postilla Georgii Čermič Bribirensis XVII, 67. Preces ante et post missam XVIII, 87. Quadragesimale Segnense XVI, 18. Transitus S. PIieronymi, ib. 20. G. Opera varii arpienti croatica. a) Manuscripta: Manuale liturgicum Smokovicense XVIII, 4-5 a (p. 88). b) Typographice edita: Breve Directorium Confessarii XVII, 99. Commendatio animae, XVIII, 65 a (p. 77). Doclrina Bellarmini XVII, 33. Jus Canonicum XVIII, 104 a (p. 91). Manuale pro assistentia agonizantium Parentino-Polensis dioeceseos XIX, 55. Opusculum pre- cum pro Istria ib. 48 a (p. 146). Preces ante et post missam, XVIII, 47. Quadragesimale fr. Josephi Banovac ib. 90aaa (p. 91). Theologia Moralis A. Kadčič ib. 41 a (p. 87); 84 bb (p. 90); Marci Dobretič ib. 112 a (p. 91); 112 b (p. 92). Vesperale et Matutinale XVIII, 122 a (p. 92); pro Dalmatia de licentia Jadrensis Ordinariatus XIX, 95. H. Acta eoJices vel litra litini« slavicos spctaia. Descriptio codicum glagoliticOrum in Emautensi monasterio O. S. B. Pragae XIV, 9. Becognitio usus Evangeliarii Croatici a SS; Goncilio Tridentino XVI, 111-113; a S. Gongregattonibus Inquisitionis, de Pro¬ paganda Fide et Rituum XVI, 115; XVIII, 89, 92: XIX, 107, 109. Acta editionem Breviarii et Missalis Glagolitici nec non Ritualis Croa¬ tici spectantia XVI, 138; XVII, 22, 27-32, 44, 46, 47, 49-58, 60, 61, 64, 65, 72,73, 83-85, 87, 88, 102, 103, 109 et p. 82, 121-123; XVIII, 51, 88, 89, 92, 96, 118, 119; XIX, 64b (p. 156), 71, 77-80, 94, 94 a .(p. 161), 108 a (p. 174), 115, 116. Apologia Ritualis Croatici XIX, 100 e (p. 164 ss.), 108 a (p. 174). De libris Glagoliticis Lgr.nae charac¬ teribus latinis edendis XIX, 94, 94 a (p. 161); characteribus cyrillianis ib. 99 nota. VIT. SCRJPTORES DE LITURGIA GLAGOLITO-ROMANA AGENTES. Anonymus Spalatensis de usu vigenti Lgr.nae in cathedrali Spa- latensi, XVIII, 17 b (p. 73). Antonellus de Lgr.nae in diversis provineiis Illyrici usu vigm \ XVII, 28. Bakula et Batinič de usu Lgr.nae in Bosnia, XIX, 54 d (p. 154). Bartolini Cardinalis de Epistola et Evangelio lingua stavica in Missa solemni Jatina in Ecclesia S. Ilieronymi Dalmatarum vel Slavo- norum Romae, XIX, 315. VII. Scriptores de Liturgia Glagolito-Komana agentes. XLI Benedictus’papa XIV (Cardinalis Lambertini) delegitimitateLgr nae XVIII, 52. Bianehi archidiaconus Jadrensis de usu Lgr.nae in dioecesi et civitate Jadrensi, XIX, 82. Bombardi Michael de usu vigenti Lgr.nae in Dalmatia et finitimis regionibus, XVIII, 62. Bona Cardinalis de usu communi Lgr.nae in Istria, Liburnia et Dalmatia XVII, 198. Budrovič professor Jadrensis de Seminariis dalmaticis pro Glagolitis; ac de Seminarii Centralis Jadrensis a Gubernio Austriaco latinizatione, XIX, 44. Caraffa Carolus Nuntius Apostolicus de typis Glagoliticis ab im- peratore Ferdinando I pro S. Congregatione de Prop. Fide obtentis, XVII, 54. Cerva Tubero Ragusinus de usu vigenti Lgr.nae in provincia Ra- gusiensi, praesertim in Slavonia (Hercegovina et Dalmatia meridionali), XVIII, 62. Cetinich de Seminario Illyrico in suburbio Lučac prope Spatum. XVIII, 24 a (p. 74). Coronelli historiographus Veneticus de usu Lgr.nae in conventu S. Catherinae in Campomartio Arbi, XVII, 216 a (p, 85). Dandulus Joannes dux Venetiarum de usu Lgr.nae in Dalmatia et Croatia a S. Cyrillo inducto, XIV, 8. Della Croce lrenaeus de usu vigenti Lgr.nae in provinciis Dalma- iae et Istriae, nec non Justinopoli, XVII, 242; XIX, 33. De Mashanaglass de Lgr.nae in provincia Antibarensi respristina- lione, XIX, 99. De Ponte Valerius de usu communi Lgr.nae in Jadrensi dioecesi, XVII, 143. De Thwrocz M. Joannes de introductione Lgr.nae apud Slavos districtus Lipnae, Cenadiensis dioeceseos; XIV, 10. Dlugossius seu Longinus Crncoviensis de Lgr.nae Clepardiae apud Varsaviam introductione, XIV, 22. Farlati Daniel S. J. de Lgr.nae usu vigenti et natura iuridica in provincia Spalatensi, XVIII, 85; in dioecesi Spalatensi et provincia Politia, ib. 86; in dioecesibus Nonensi, Segnen.-Modruscensi, Scar- donensi et in provincia Bosnae Argentinae, ib. 91; in dioecesibus Absorensi et Veglensi, ib. 98; in dioecesi et civitate Ragusina, ib. 125; in provincia Istro-dalmatica III O. S. Fr. de Poenitentia, XV, 76. Idem de Seminario Iliyrico Almissano Spalatensis dioeceseos, XVIII, 75 a (p. 77). Franki professor Jadrensis de studio linguae palaeoslavicae in Seminario Centrali Jadrensi, XIX, 76. Ginzel de ecclesiis Lgr.na in Istria et Dalmatia utentibus, XIX, 59. XLII VII. Scriptores de Liturgia Glagolito-Eomana agentes. Glavinič Franciscus M. 0. de usu vigenti Lgr.nae in Dalmatia, Oroatia, Slavonia, Liburnia, insulis et locis rnaritirnis Adriatici litoris et in Vinodol, XVIII, 51. Hosius Gardinalis Legatus S. Sediš ad SS. Goncilium Tridenti- num de Lgr.na, lingna Dalmatica librisque Hieronymianis, XVI, 110. Ilungarus quidam de nsu vigenti Lgr.nae in parochiis foraneis Seardonensis dioeceseos, XVIII, 106. Kandler historiographus Istrianus de usu vigenti Lgr.nhe in pa¬ rochiis foraneis Petenensis dioeceseos, XVIII, 125 a (p. 93). Karaman Matthaeus archiepiscopus Jadrensis de usu vigenti Lgr.nae in Istria, Groatia et Dalmatia, XVIII, 78. Kavanjin poeta Spalatensis de origine Lgr.nae, XVIII, 25. Klodic Antonius Istrianus de usu Lgr.nae in Istria, XIX, 105. Kociančič de studio linguae palaeoslavicae in Seminario Centrali Goritiensi, XIX, 65 a (p. 157). Krčelič chronista Zagrabiensis de beneficio glagolitarum in Sve- tice Zagrabiensis dioeceseos, XVII, 63, 66. Mattei historiographus Ragusinus de usu vigenti Lgr.nae in Ra- gusiensi dioecesi, XVIII, 102. Maupas archiepiscopus Jadrensis de Lgr.na in dioecesi et in provin- cia Jadrensi, XIX, 87. Merati liturgista de usu vigenti Lgr.nae in Istria, Liburnia, Dal¬ matia litoraii et in ecclesia S. Hieronymi IlIyricorum Romae, XVIII, 52. Murko professor Universitatis Graecensis de fatis Lgr.nae XIX s. exeunte, XIX, 118. Naldini episcopus Justinopolitanus de usu vigenti Lgr.nae in sua j dioecesi, XVIII, 243. Nicolai Modruscensis ac Korbaviensis episcopi Lgr.nae, apud Groatas et in Dalmatia communiter vigentis, apologia, XV, 67. Orbini Maurus de usu vigenti Lgr.nae in Liburnia et Norico, XVII, 3. Pax Jordanus episcopus Trauguriensis de Lgr.nae viridi obser- varitia in Dalmatia et in regionibus finitimis, XVII, 134. Palazzi Joannes Italus de usu vigenli Lgr.nae apud Slavos 11 iyrici Occidentalis, XVIII, 246. Paštrič Theologiae Lector in Collegio Urbano de Propaganda Fide de usu vigenti Lgr.nae in Istria et Dalmatia, XVII, 244. Postelli Guilelmus de usu communi Lgr.nae in Illyrico Occiden- tali, XVII, 247. Pulkava chronographus bohemicus de usu communi Lgr.nae in Illyrico Occidental)', XIV, 29. Relkovič poeta Slavonicus de origine Lgr.nae ac de usu vigenti 'eiusdem apud Dalmatas, XVIII, 82 a (p. 90). Ruič historiographus Pagensis de usu vigenti Lgr.nae Pagi, Flu- rnine, Segnae et Jadrae, XIX, 1. VIII. Repei'torium locale monumentorum glagoliticorum. XLIII Stratico episcopus Aemoniensis de Lgr.na apud Slavos Meridio- nales et praesertim in provincla Istro-dalmalica III O. S. Fr. de Poe- nitentia, XVIII, 115. Tomasini episcopus Aemoniensis de parochia glagolitica Materada eiusdem dioeceseos, XVII, 104. Ughelli de usu vigenti Lgr.nae in dioecesibus Justinopolitana, Pa- rentina, Aemonierisi et Petenensi, XVII, 167; cfr. XVIII, 32. Valvasor historiographus Slovenicus de usu Lgr.nae in terris slo venicis Goritiensis et Labacensis dioeceseon, XVI, 95; XVII, 226. VIII. REPERTORIUM LOCALE MONUMENTORUM GrLAGrOLITICORUM. NB. Plurima monumenta glagolitica locorum serie digesta iuxta singulas dioeceses in praecedenti cap. IV „Topographia historica 11 re¬ kla sunt;ad quae hoc Ilepertoriuin numero crassiori, dioecesirn capilis IV. referente, remittit. XLIV VIII. Kepertorium looale Gaporice n. 12 . Čepič n. 4. Dalmatia cfr. Istria et Slavi Meri- dionales. Desne-Bagaloviči n. 12. Dicmo Donje et Gornje 1. c. Diklo n. 8. Dinjiška Jadren. XIX, 147. Dobranje Imotske et Neretvanske n. 12 . Dobrinj n. 6 et XV, 183. Dobropoljana cfr. Nevidjane. Dolac Donji n. 12. Dolina cum Prebenski, Boljunec, Siaris Peče et ecclesiis S. Rochi et S. Servuli n. 5. Dragove n. 8. Draguč n. 5. Drenova n. 16. Drepovci Segnen.-Modruscen. XV, 29. Drvenik n. 16. Dubašnica n. 6 et XV, 41, 122; XVI, 36; XVII, 22 a (p. 79); XVIII, 38 a (p. 76), 118 b (p. 86). Dubrava n. 12. Dubrovnik cfr. Ragusium. Duče n. 12. Dugopolje 1. c. Dusina 1. c. Filipjakov (SS. Philippus et Jaco- bus) n. 8. Flanona (Plomin) n. 4. Flumen n. 16 et XIV, 13. Gacka Segnen.-Modruscen. XV, 97. Galovac scopulus n. 8. Gata n. 12. Geroldia cfr. Gradina. Gojmjerje prope a Bosiljevo n. 17. Golagorica n. 5. Gomilica (CasteH’Abbadessa)n.l2. Gora archidiaconatus n. 17. Goriea-Raštane-Krmčina n. 8. Gornja Lastva n. 7. Grab n. 12. Grabovac 1. c. Gradina (Geroldia) ni_ 4. Grižane (Griže) n. 16.’ Grobnik n. 16 et XV, 118; XVI 126, 138 a (p. 80). Grotiana n. 5. Gruhe Jadren. XVIII, 70. Gvozd Segnen.-Modruscen. XVI, 38, 47, PIreljin n. 16. Hum (Colmo) n. 5. Imotski n. 12. Ist n. 8. Istria vel Dalmatia XV, 21, 66, 94, 96, i 132, 134, 135. Istria occidentalisTergestin.-Justi- nopolilanae dioeceseos XV, 153. Sv. Ivanac n. 5. Iž Veliki (Eso Grande) n. 8. Jadera' XIV, 31; XV, 15 a (p. 43), 20, 73. Sv. Jakov ins. Lossini n. 6. JanigradTergestin.-Justinopolitan. XV, 186 (p. 46). Jesenice n. 8. Jesenice n. 12. Jesenovik n. 5 et XVI, 88. Jezera n. 11. S. Joannes in Lika Segnen.-Mo¬ druscen. XV, 19. Jnstinopolis (Kopar) n. 5 et XV, 117 a (p. 44). Kale n. 8. Kamen cfr. Stobreč. Karlobag n. 16. Kamnane vel Kamnje n. 2. Kastav cfr. Gastua. Kaštel Novi n. 12. Katuni-Kreševo 1. c. Kerkavce (Garcauzze) n. 5. Keršikle 1. c. Klis n. 12. Knin cfr. Tininum. Konjsko n. 12. Kopar cfr. Justinopolis. Korčula cfr. Corcyra Nigra. Korlat n. 8. Kostanje n. 12. Kostrena n. 16. Košljun (Cassione) n. 6 et XVII, 176 a (p. 84). monumentorum glagoliticorum. XLY Košute cfr. Trilj. Kotišina cfr. Makar. Kozice n. 12. Kozino n. 8. Kraj Tergestin. - Justinopolilan. XY, 88; XVI, 49. Krašica n. 5. Krašice Gatharen. XIX, 249. Krašiči n. 17. Kreševo cfr. Katuni. Krmčina cfr. Gorica. Križe pri Tržiču n. 3. Kubed n. 5. Kučiče n. 12. Kučme cfr. Mravinca. Kukljica n. 8. Labacum (Ljubljana) n. 3 et XIII, 8, 17; XIV, 49. 155-159, 173, 174, 180. Laurana (Lovrana) n. 5 et XV, 4. 3. Laurentius de Pasenatico n. 4. Lindar n. 5 et XV, 57. Lipnik n. 17. Ljuba n. 8. Loco incerto XIV, 53; XV, 148. Loke n. 5. Lokvičiči n. 12. Lossinum n. 6 et XVI, 118 b (p. 58); XVIII, 15 b (p. 87). Lovrana cfr. Laurana. Sv. Lovreč n. 5. Luka n. 8. Luka cfr. Pervič. Lukoran n. 8 et XVI, 24. Lukovo Segnen. - Modruscen. XV, 15. Makar-Kotišina n. 12. Mali Mlun cfr. Piquentum. Manzano n. 5. Marezije 1. c. S. Marija de Čampo (Božje Polje) n. 4 et XVI, 61. S. Marija pod Okičem n. 17. Martinščica insulae Chersi n. 6. Marčan n, 4. Materada n. 5 et XVIII, 141 (p. 95). Medovdolac n. 12. Metkoviči 1. c. Mondelbotte cfr. Bačve. Modruše n. 16 et XV, 67. Montrilj (Monreo, Montreo) n. 4. Moščenice n. 5. Mravince n. 12. Mrežnica n. 17. Muč Gornji n. 12. Murter n. 11. Murvica n. 8. Murvica n. 9. Nadin n. 8. Naklo n. 3. Neorič n. 12. Nevidjane-Dobropoljana n. 8. Nona (Nin) 1. c. Novavas (Villanova) n. 4. Novi n. 16 et XIV, 25; XV, 48, 72, 124, 128. Novigrad n. 8. Novoselo cfr. Povlje. Nugla cfr. Roč. Obrovac n. 8. Obrovo Jadren. XV, 15. Ogulin n. 16. Okič cfr. S. Marija pod Okičem. Olib (Ulbo) n. 8 et XV, 146. Ornišalj n. 6 et XIV, 20; XV, 47, 60, 65, 106; XVI, 56, 58. Oprtalj (Portulae) n. 5. Orihovica-Vinišče n. 12. Osor cfr. Absorum. Ostrovica n. 12. Otok Nigrocorcyrensis Ragusien. XV, 133. Otrič-Struge n. 12. Ozalj n. 17. Pakošlane n. 8. Pašman 1. c. Pazin (Pisino) Tergestin. - Justi- nopolitan, XV, 58; XVI, 8. Peče cfr. Dolina. Pervič-Luka n. 11. Peščenica n. 17. Peterčane-Kožino n. 8. Piquentum (Buzet) n. 5 et XV, 129. Plomin cfr. Flanona. XLVI VIII. Repertorium locale Podbabje n. 12. Podgora 1. c. Podstrana I. c. Poljane n. 16. Poljica Ninska n. 8. Poljica Imotska n. 12. Poljica provincia Spalaten. - Ma- karsken. 1. c. et XV, 34. Portulae cfr. Oprtalj. Posedarje n. 8. Povljana cfr. Vlašiči. Povlje n. 9. Praga Bohemiae XIV, 9, 26, 35, 38; XV, 64. Prebenski cfr. Dolina. Preddvor n. 3. Preko n. 8. Premuda 1. c. Previš n. 5. Prgomet Spalaten. - Makarsken. XVIII, 39 a (p. 87). Primošten n. 11. Prinč prope a Pazino n. 5 et XIII, 6. Privlaka n. 8. Prugovo n. 12. Pučišce n. 9. Puntebianche cfr. Veli Rat. Rab cfr. Arbum. Raccottole n. 4 . Radoljice n. 3. Radošinovac n. 8. Ragusium (Dubrovnik) XVI, 17: XVIII, 71, 161 (p. 98). Rakalj n. 4 . Rakitna 'n. 3. Rašcane n. 12. Raštane cfr. Gorica. Rava n. 8. Ravanjska-Jesenice Jadren. XV, .1. Ražanac n. 8. Resnik n. 17. Rieka cfr. Flumen. Rivanj-Sestrunj n. 8. Roč n. 5 et XIV, 2, 28; XV, 116, 117. , Rogotin n. 12. Rogovo Jadren. XIV, 30. Rože cfr. Voštane. Ruda n. 12. Rudnik n. 3. Šale n. 8. Samobor n. 17. Segna (Senj) n. 16 et XIV, a (p. 16), 3, 11, 18, 45; XV, 149; XVI, 51, 73 b (p. 55), 188. Selca n. 3. Selina (Villanova) n. 5 . Selina cfr. S. Laurentius de Pa- senatico. Sestrunj cfr. Rivanj. Sibenicum (Šibenik) n. 11. Silba (Selve) n. 8. Sitno n. 12. Slap pri Vipavi n. 3. Slatine n. 12. Slatska gora Zagrabien. XV, 112. Slavi Meridionalcs XIV, 34, 42; XVII, 251-256. Slime n. 12. Slivnica n. 8. Slivno Imotsko et Neretvansko n. 12. Smiljčič n. 8. Smokvica n. 10. Solin cfr. Vranjic. Soline n. 8. Sovinjak n. 5. Spalatum (Spljet) n. 12 et XIII, 2; XVIII, 53 1) (p. 76); 84 a (p. 77), 84c (p. 78). Srednje selo ins. Soltae n. 12 . Srijane 1. c. Srinjine 1. c. Staniščani n. 16 . Stivan ins. Chersi n. 6. Stobreč n. 12. Stomorinoselo Jadren. XV, 30. Ston Veliki n.. 10. Strictum (Stretto) cfr. Tiesno. Strinja cfr. Ždrenj. Strižirep n. 12 , Struge cfr. Otrič. Sučurac n. 12 . Sukošan n. 8. Sumartin n. 9. monumentorum glagoliticorum. XLVII Susak n. 6. Šušnjevica n. 5 et XVI, 88. Sntomiščica (S. Euphemia) n. 8. Svib n. 12. Svinišče 1. c. Škabernje n. 8. Šmartin pri Litiji n. 3. Štafilič (Gastel Stafileo) u. 12. Šterna n. 4. Šterpeda cfr. Piquentum. Šumberg n. 5. Tar n. 4. Terrae Groaticae Litorales Se- gnen. - Modruscien. XV, 151. Terrae Croatiae vel Istro-dalma- ticae XVIII, 15. Terviž n. 5. Tiesno n. 11. Tininum 1. c. Tkon n. 8 et XVI. 40, 67 ; XVIII,. 49. Torrette cfr. Turanj. Trg kod Ozlja n. 17. Tribanj n. 8. Tribikoviči-Okrugle Segnen. -Mo- druscen. XIV, 21; XV, 205. Trifj-Košute n. 12. Trnbusi 1. c. Trsat n. 16. Tugari n. 12 et XVIII, 133 (p. 94). Turanj-Torrette n. 8. Ugljan 1. c. Varaždinske Toplice n. 17. Veglia insula XIV, 27; XV: 62, 110, 136; XVI, 21, 83, 84; XVIII, 72 a (p. 88). Veliko Brdo n. 12. Velika Mlaka n. 17. Veli Rat (Puntebianche) n. 8. Veprinac n. 5. Vermo cfr. Beram. Viar|n. 6. Vid n. 12. Vidonje 1. c. Villanova cfr. Novavas et Selina. Vindobonae Gancelleria aulica XVI, 59; XVII, 3. Vinica prope a Metlika n. 3. Vinišče cfr. Orihovica. Vinodol Segnen. - Modruscen. XV, 92. Vir n. 8. Višočane n. 8. Višnjagora n. 3. Višnjan n. 4. S. Viti castrum cfr. Plamen. Vlašiči-Povljana n. 8. Voštane-Rože n. 12. Vrana n. 8. Vranjic-Solin n. 12. Vrbnik n. 6 et XIII, 11; XIV, 23, 36, 87; XV, 23, 45, 56, 81. Vrgada n. 8. Vrh prope a Piquento n. 5. Vrhovci n. 17. Zaglava n. 8 et XVI, 31. Zagrabia n. 17 etXIV, 17; XV, 81. Zagvozd n. 12. Zakučac 1. c. Zapuntel n. 8. Zavojane n. 12. Zemunik n. 8. Zlarin n. 11. Zvečanje n. 12. Ždrelae cfr. Banj. Ždrenj (Strinja, Sdrenja) n. 5. Žeževica n. 12. Žirje n. 11. Žrnan n. 8 et XVI, 62. Žrnovica n. 12. Župa 1. c. -- N. 1219. 1 m p r i m a t u r Veglae die 19 Junii 1905. f ANTON1US m p. Episcopus. NARODNA IN UNIVERZITETNA KNJI ENI CA 00000476257