j- «k- •jf.i:rum (***** r3Z V L/, J; ■: rsirtl (f»-93 guce Sclavonicce. Additque in sere /culptuin Confpečtum Figurarum Charačteris Sclavonici ,1 Novique Rušilci, \ ^ & Propter Infcriptionem Sclavonicam, etiam NummumRusficum. Occafione £xercitii Scholaftici in Poefi Germanica, QuoNatalemGymnafiiBerolinen- fis in Coenobio, CLIII 01 ” celebrat, Et ad quod Die 10. Decembr. M D CC XXVII. bora IX. ant e meridiem Maecenat&s, Patronos, omnesque rerura Scholafticarum Fautores demifle & officioflsfime in vi tat Johann Leonhard Frisch, Re&or, " ~ V.:: > J. fj a i J i ^ cilS ^ cOa Jk ytj) ^ ^ <žT ^ L Č4-; N nupero, & deHiftoriaLinguseSclavomcs prim® Programmate, in genere quaedam de Cyrillo, Epifcopo Sclavonicae Gentis in Moravia dixi. Qui Secuio IX. k polt Chriftum natum Linguam Sclavonicam. literis Grx- cse Linguge majusculis primus fcripfit, & novis quibusdam lite- rarum figuris peculiares hujus Linguse fonos expresfit. In Pr«- fenti agam, Cap. Imo. De Charačteris hujus Cyrillici origine & figu¬ ra in fpecie. Ildo. De Cultura Linguse Sdavonicjebeneficio hu¬ jus Charačterisin Typographiis Italije,Rus- fix utriusque, Lithuanis, Svečic, Germa- . nije,Belgii, Anglije, Illtio De, novo C h ara čl ere Moscovitico $ IVto. De Dialečlo Rusfica, Linguse Sclavonicas filia. Cap. I. De CharaBeris Cyrillici origine & figura in fpecie. ll^Igur« Literarum, qu'as praefensTabnla seri infculptas exhi- •*- bet, ratione originis fuae quadruplices funt, O E literisGrsecisAJphaheti Majoris Aučlor CyriIIus retinuit XXI. Grseci recentiares & Rusfi graeciflantes e minori chara- ' A čtere ftr jraeeo addiderant (nnm. 21 in Tabult.) a five ov Diphthon- F . Sc num. 44, v, quando ut i legendum efi, nam majus Y fo¬ ni u vocalis habet. Multiplieatae funt p ra; terca figur« vo- „alisOmega, n. 39,propter tirones, &addit« n. 25 & n. 37 du* ali«, quarum tamen ilia, ut fyllaba; h«c ut integravox& Inter- ječlio non ad elementa pertinet, Acceflerunt tandem etiam jaropter paucas Graecas voces &nonaina qu«dam propria, Con- fonantes Graec«, quas duplices vocant | Sc & afpiratač). Id quod vel locus in ferie litcrarum probat, funt enim cumvo- cali u omnium ultimat De 0 , num 43, notandum, quod Grae- ci illud pronuncient ut th Anglicumcumcerto quodam fibilo : Rusfi vero ut nofirum f vel ph, Apud Latinos vefiigium hu- jus permutationis invenimus in voce &ra & Orjpa; Sed apud Rimos fibilus ille liter« Gr«c« 0 delicatior, videtur mutatusin labialem fpirantem. Hinc legunt ®sd$wpog Feodor; ’A 0 a va horizontalites infcriptum,ut indicet eandem Diphthongum ie. num, 36 ex num. 32 inverfo Sc num. 2zinverfo, adexprimen- dum fonum Diphthongi iu. E» o- 3 * I- i En originem Charafteris Cyrillici, auftioris potisfimum,' quo Rusfi utuntur, quse fundata e£l in Hiftoriae veritate, Vete¬ rani confuetudine, fonorum convenientia, apicum veftigiis, linguarum qutreo exprimuntur notitia, conječiurarumque qua- ruadam probabilitate. Nota; ad Tabulam, qu$ Charaderes Cy- rillicos exhibet. Omina harum literaram fecundum eundem numerorum ordinem in Tabula, apud Ruffos hsec lunt 1 As. 2 Buki. 3 Wiedi. 4 Glagol. 5 Dobro. 6 Jeft. 7 Schiwiete. 8 Sielo. 9 Sernla. v 10 lfche. zi I. 12 Kako. 13 Liudi. 14 Mifliete. 15 Nafch. 16 On. 17 Pokoi. 18 Rtzi. 19 Slowo. 20 Twerdo. k 23 Pherf* 24 Chier« 25 Ot. 26 Tzi. 27 Tfcherf. 28 Scha. 29 Schtfcha. 3° Jer. 31 Jeri* 32 Jeri* 44 ^fchitza. Chara&ercs hi deferipti iimt e libris quos Rusficae, inpri- mis Mofcoviticae Typographisc ediderunt, & e Manufcriptis clegantioribus. Typi quibus Rusfi Kiovienfes in quibusdani li- brisutuntur, paulo gracilioresfunt. E duplici Figura liter* nonae & vigefimae, pofierior apud Ruflos Regni Poloni*, five intypographiis Leopolitanis (Lem- bergenfibus) & Kiovienfibus ufitatior cft. A 3 C Columna quarta, utriusque lateris tabul«, continet literas quomodo pingantur, fi obconcurfum confonantium, vel in line a quibusdam fuper literis lcribuntur, Et femicirculus in quo dant, velcircumflexalineolainlatere, vel literae annexus lon- gior tra&us, ut n, 13, 14,24, vel ipfius literae dučlus mutatus, ut n. 3, 9,14’ i8>fiunt loco figur, 50 vel 32, quae omnes confo- nantesfyllabam vel vocem finientes, comitantur. Alii pauciorem numerum literarum habent, quifcilicetda- as ejusdem foni pro una numerant, ut 35 & 36: 38 &40. Nos ordinem Lexicorum & Grammaticas accuratiores fequentes, 44 pofuimus. Infra lineam transverfam, quae numerum 44 li¬ terarum claudit, undecim ali« figura: & figna funt pleraquea recentioribus magidris addita, 1) Litera E ad finifiram versa monent lečlorem eamfine afpira- tione Rušilca legendam elle, qu« afpiratio ad fonum j quatn proxime accedit e, c. quando fcribunt Eli, legendumed jed, fed ad legitur ut eft apud nos, fine j. 2) LiteramTauintypisexpresfislibris fupra vocales hac figura exprimunt, inverlo fere modo ac calamo fit, num, 20.col. 4, 3) Ed verbum />y?, duabus confonantibus uniči: vocali fuperne adlcripta, quod in aliis vocibus non fieri folet. Figuras 4) & s) addidi hic propter editiones Bibliorum & aliorum librorum Rusfise Polonic«, prior earum edloco m 30, & fa- cile confundi poted cum 33 in MSS, poderior invenitur pro M majori initiali. 6) Eli litera decima nona; & linea circumflexa, quatypographi literas fuperfcriptas quafi tegunt, loco figur« 30 five 32 adhi- betur, quam fcrib«, auterigunt ut, n. 12 & 13, velfemicirculo exprimunt. 7) Spiritus len is Grsecorum, 8) Signum correptionisfuper vocali,qu« aliam vocalem,fequi- tur, inprimis fuper litera i5ta. 9) Accentus circumflexus antiquorum, Reliqui accentus iis- dem lineolarum figuris indicantur ac apud Graccos, Didin- ' ftio- ftionum quoque ilgna vel cum Graecis, ut fignum interroga- tiotiis (;) vel cum latinis conveniunt, ut punčlum, colon, cotnma & c, io) Eit fignum omiffie liter*/vel fyllab*,fi fuper integris vodbus rep er it ur, Super nngulis literis vero efi fignum numeroriim* In Manufcriptis eam circumflexo Gr*co majori exprimunt. n) Hac lineola indicant numerum millenarium; inferius liter* prim* addita fignificat iooo, liter* fecund*;,2ooo &ficporro. n) Efl litera quinta, exempli caufa hic addita, ut conftet quo- modo per 1'cribarum ac typographorum luf«s & inutilia or¬ namenta liter* deformentur, 13) In titulis librorum coinplures typographi his longioribug literis uii funt, immixtis fubinde brevioribus. 14) Scrib* Rulforuin literas miriš modis contrahunt ut, in hac fuperiofi linea funt fyllab* be , bu, bie, biu, bia , bra in inferiori le, on, om, fe, fiu. Ut deniqueetiamaliquidde eo modoreferam,quoinremo« netariaRuslicharačlereCyrillicoutuntur, hic unieum aureutn fed rarislimum fubjungere volui nummum, quem posiidet Vir Amplisf.Joh Henr.Schluterus a Coniil.Reg.fecretioribus,in Reg. Societ, Scient. Direčlor meritisf. Patronus nofter aeilumatisu- mus* Explicent alii cujus Pfeudo-Demetrii moneta lit; exa- rninent omnia qu* ad veilitum, titulum, iniignia, & alia per- tinent, Non enim defunt Rusfis hujusmodi feriptores. Mich. Schendo R, C. Equ. Van der Bcch, Med. Do6h apud Rusfi* exercitum, de prsefenti Rušil* Literari* fiatu, in Appendice Ačlorum Phyfico-Medicorum Academi* Natur* Curioforuni p, 331 Anno QVo MagnVs PetrVs aD CaeLos eVolaVerat itaferibit: Ruthenorumnumismata&aliacircarem monetariam hujus gentis documenta d;gesiit,& accurate defcripiit, Petrus Miller, Petroburgi. Nos literarum figuras, vocum contractio- nes, & alia coniideramus, qu* propofitum hic noftrum admit- tit, vel potius requirit. In- Infcriptionis duas lineas circum imaginem principis haec rcrba continere puto. 1 Dimitrei Iwanowitfch Bofchieju Miloftju TZar iwelikii Knes Wsea Rosfii, 2 i wfech Tartarskich Korole\vstw i inich mnogich Gofpo- darstw* Circum aquilam bicipitem reliqua hujus Tituli funt, Moskowskii Monareh, Powelitel, Gospodar, Korol i ob- ladetei - - - i Samoderfchctz, hoc ell: Demctrius Johannis filius Dci gratia TZar & Magnus Princeps totius Rusfise, Et omnium Tartaricorum Regnorum aliarumque multarum Dvnaftiarum - ‘*** Mofcovi« Monarcha, Dičtetor, Dominus, Rex, & Dy- nafta - - - & Avtocrator. Litcrarum harum fculptor ob fpatii defečtum omilit lite- ras in medio & fine vocum: omilit etiam literas & figna qvx alias fuperfcribuntur. Literas, a, & r, antecedenti aut fequenti literae tanquam fulcro communi annexit, & tantum rotundiori parte earum in- dicavit. Vocalem, o, caudae fequentisLamda addit, illamque ali- quoties minorem aliis literis fecit. In voce ultima lineae lecund« pro B fecit « & alios plures errores commilit, ut vocalem e in voce antepenultima linese tertiae minorem fecit, & invertit. Syllabam Ki in linea prima male a fua voce weJiki feparavit. In figura liter« T non fibi conftitit, in ultima enim voce infcriptionis circum imaginem Demetriiillam more communi fcribentium tribusapicibusfcul- plit. &c, H«c fere omnia in voce pernatima circum aqui!am con- concurrunt, & eam fecerunt ledu difficillimam. Rusfl quidam amici mci legunteam Nifchegrodskoi 3 aut forfan c Novogorod vel Iwanogorod formatum Adjedivum eft Cap. II. De Cultura Linguce Sclavonicte benejicio Charafferis Cjrillici in Tjpograpborum Officinis . co In Italis Typographiis. I Talos, poft inventam Tvpographiam inter priraos fuide, qui in ufunv Ecclefiarum Sclavonicarum libroscharadere Cyril- lico ediderunt, verifimile eli Pontifex enim Romanus liatio- nibus vicinarum ltaliae provinciarum > fuse Ecclefke adhaerenti- bus, ufum Iinguse Sclavonicse in ritibusiacrispermifit. Romse & Venetiis in hunc usque diem prela complura funt, quae Ri- tualia, Diredoria Sacerdotum, & plura hujus farinae, aliaquc fcripta charadere Cyrillico edunt. e. c, Hieronymi Panormi- tani tradatus de Confesfione , Dialedo Bosnica, Romse 1630 Meditationes fpirituales de bona vita & bona mortc, Ve¬ netiis 1682 8vo, (2) In Rusfla Polonica five Kiovienfi. Anno 158* Conftantinus Dux Oftrogenfis, Palatinus Kiovi- enfis, Princeps VVolinke, Biblia Sclavonica utriusque Tefta- mentiin fol* Oflrogiae, cum praefatione Graeco-Sclavonica, cha¬ radere Cyrillico fuis lumptibus edi curavit, (a) Prodiit in his Rusfise partibus etiam Nov. Teih in 8vo,(ednon verficulatum, ut vulgo dicimus, nitidius tamen quam Mofcoviticum, quod habeo > cum verficulis. B An- (a) Vid. VVengerfcii (five Regenwolftii) Hiftor. Ecciefuft. Provinc, Sclavonicarum p. 4<5 x* Anno 1586 venit Patriarcha Antiochenus in hanc Rusfiam & confilium dedit ad inflituendam (uSsK^omjTa) Fraternam fo- cietatem, & Psedagogium. Paulo pofl: venit ob eandem cau- fam a Patriarcha cecumenico milTus Metropolita Arfenius, qui duos annos Leopoli raanfit & in eodem Paedagogio juvenes in- formavit. Denique hoc inflitutum a PatriarchaConflantinopoli • tano Jeremia confirmatum dl. E Typographia horuniFratrum prodiit in ufum Psedagogii Ann i59r. Grammatica Graeco-Scla- vonica, charačlere Cyrillico. 8vo (b) Anno 1645 publicse lud expofitus efl liber Dialcčlo Albo- Rusfica, cnjus fait titulns: Collečlio brevis dočlrinae de Articu- lis fidei, orthodoxO'Catholic2e'Chriftianse inMonaflerioPetfch- jurico Chiovico (c) In primis notanda efl typographia in Sančli Spiritus magno monailerioLauraeKiovise, (Rušilce : wo Lawre KiewsKoi) e qua editum eil, jam Anno 1646, Euchologium Magnum, Petri Mo- gilae cura translatum. Ex eadem ofHdna habeo explicationem Pfalmi XV Joh. Chryfoflomi. lamo Anno 1707 charačlere Cy- rillico 5 & alia. ( 3 ). In Rusfia Mofcovica, Rušil, aburbe Mofcovia, fede Tzaris, Mofcovitse dičli, non inter ultimos fuerunt, qui tvpographias inflituerunt. Pri- mam quidem Tzaris Johannis Bafilii filii (hvan Bafilewitfch) curae debent, E qua, Anno Mundi 7072 prodierunt Evangelia, Ačla Apoftolorum, & Epiflolae Apoftolorum, poftquam inte- f um decennium Typographiae huic adornandae infumtum efl. ypographi primi fuerunt hvan Hoderfon, & PeterTimofioffon. Pofl lisec vero integra Biblia judu Alexii Michaelowitfch in lu¬ cern edita funt & quidem, ut in titulo hujus editionis Rusfi fa- tetur (b) Vid, Prsfationem hujus Grammaticse. (c) Vid. Bergius de fiatu Ecdefi Mofcovit. p, 26, (d) Bergius p. Ifl, (e) Joh Sehvvab in Di/Tertaf, de relig, St ricibus Mofcovitaruitft tentur, literis Oftrogicis, fecundum iftud vetuftum exemplar (Anno 1581 editum) correčta, Anno 1663 fol. Imperante eo- dem Alexio Michaelis filio hujus typographiaeprelisperfe6:aen: Anno 1651 Grammatica major Sclavonica, in 4to, literis Giruli- cis,in ufum Ruftorum, ad excolendam linguam Sclavoni- cam, tota Sclavonice accuratisfime fcripta. In oujus ap- pendice funt Mokse Maximi, Grasci, Grammaticales quae- ftiones: Index, five Calendarium perpetuum cum explicatione nominum San&orum* Item fpecimen, quomodo Sclavonicavo- cabula in analyli Grammatica tračlanda fmt, Pofterior editio quam vidi, eft in 8vo. Inter libros Bibliothecae Holmienfis in Sparvenfeldii Catalogoinvenitur, Grammatica Slaveno-Rusfiea, aučlore Smceriatzki, Mofcovise,4to. Anno 1665 editus eft libellus, qui Cymbolum fidei, & du- člus literarum Rusficarum exhibet. Petrus I, Magnus RulTorum Imperator, ut palmam Regi- bus & Principibus quibusvis dubiam reddere voluit promoven- do literarum ftudia, ita Sc ad excolendam linguam Sclavonicam animum intendit, Judu ejus editus eft liber elementarius in 4to Anno 1701, Hic docet lečtionem trium linguarum, Sc vocatur in praefatione Alphabetarium (Rusfice Bukwar) Sclavonico- Graeco-Latinum, Ab auftore, magno Grxcx Linguae fautore p. 7. prsefationis, Joh, Gerhard: Vosfii citantur quaedam verba, qua: laudem Grseciae Sc linguae ejus continent. Alphabetum Cyrillicumhicnoviesinvenitur, majoribus & minoribus literis, deinde fequuntur fyllabae; fcribarum & typographorum com- pendiaufitatioraf.vocabulacontračla; accentuum denique&ali- orum lignorum nomina & Iiteree quae numeros indicant, Idem fitinGraeco & Larino Alphabeto, additis multis precatiuncu- lis, Vocabulario Rusfico , collečUone fententiarum, aliisque quae pueris ufui efle poftunt* Anno 1721 venit ad nos alius libellus in 8vo, cujus titulus eft: Primapuerorum inftitutio* Continet Alphabetum Cyrillicum, non ut in Buicwar novies, fed lemeltantum, ea magnitudine li- B 2 tera- terarnm quam omncs pagin&in libellohabent,deinde fequuntur fyllabae, & Catechifmusnftnor. Qui etiam Berolini in Linguam Germanicam verlus proftat. Tempore belli Livonici, prjepo- (itus Ecclefise Marieburgenfis Erncftus Gliik, captivus Mosko- viam dučlus eft, & accepta libertate a Ruflbrum Semper-Augu- fto ad cukuram Linguae Sclavonicae animum adjecit, & docen- do, vertendo, dirigendo, & bonis confiliis asfiftendo ad eam non parum contribuit. Mortuus eft Anno 1705. Poftquam pau- lo ante Theodorus Polycarpof edidcrat primum Lexicon Scla- vonicum cujusTitulus eft: Di&ionariumtriliogue hoceft, di- clionum Sclavonicarum, Graecarum & Latinaram Thefaurus,ex variis antiquis & recentioribus libris collc&us, & juxta Slavo- nicum Alphabetum in ordinem difpofitus 4to Anno 1704. Prela Petroburgica etiam no n exiguo numero librorum Rusficas Bibliothecas ornaverunt & fubindeSclavonicoftvcCy- riilico charačiere aeque ac vulgari varia feripta cdunt. Supra diftus Medicus, Mich. Schendo van der Bechin Ap- pendice aliegato p, 142 refert, Magiftrum Paufener Ruthenam Grammaticam, & Lexicon, fecundum omnes hujus Linguae dialečtos confcribere. Sed nihil de hoc labore hucusque vidi. Verfionum in Linguam SclavonicamapudRuftostam Scri- ptorum Theologicorum, quam aliorum, inveniuntur jam pas- lim catalogi. ( f) Quid porro fperandum fit audiamus ex eodem Dmn. van der Bech qui c. 1 . inquit Archimandrita Kruliez Bud- dsei Lexici verfionem Hercules audacia aggreftus eft. Praeter Palatium typographorum Mofcoviae^uod plura pre¬ la continet, eft & in monafterio Kutenienfi duobus railliaribus Novogrodia disfito, Typographia, Item Tschernigovise, e qui- feus multi prodierunt libri. T (5) In Lithuania. Etiam Lithuania typographiis fuis culturse Linguae Sclavd- ni- (f) Ds Patribus Gnc* Ecclelte in linguam Sciav. vetfii vid. Bergium de (lato Ecclef Mofcov, p, 109, ničte fautrix extitit. Anno 1562. Nefaitfnat fen Nefwifiiin op« ' pido Palatinatus Novogrodienfis ia Lithuania ad amnem Uz- zam> quod titulum Principatus familri Radziviliorum habet, edita eft Catechefis in 4to, qpse 23 annis omnibus libellis cate- cheticis apud Ruffos ipfos typis exprcsfis antiquioreft, hancPa- triarcha Mofcovite Adrianus in praefatione ad Confesf. Ortho- doxam Ecclefiae Orientalis his verbis laudat, (quamvis ea quae haec Catechefis continet improbet: ) Martini Lutheri difcipali inquit, po(iquam inveniflent literas Slaveno-Rusficas pulchras , & pur as j & in linguam puram Slavicam libellos fuos transtulifient, unum in 4to in urbe Nefwizina, &c. vocaptes hofce libros Ca- techefin vel doftrinam quid homini ante omnia fciendum, Sc difcendum &c. Anno if 85 lucern vidit Jibellus e Latina Lingua in Rusfi- cam translatus, cujus titulus efi:: Catechifmus feu do&rina om¬ nibus orthodoxis Chriftianis ad infiručlionem valde neceflarius. Vilnae,in Lithuania: voluntate feu placito leniorum. (ie, Monachorum, qui in Rusfica linguafeniores appellantur.Graece 7Tp£CT@VTCp0t. ) In eadem Metropoli Lithuanise prodiit Grammaticse Sela- voniese Syntagma, Miletii Smotriski Clericl 4to & 8vo. ( 5 ) In Suecia. Suecorum merita in linguam Sclavonicam pr&cipua funt, Anno 162 s Guftavus Adolphus Rex Sueciae de adornanda Hol- mise typographia Rusfica mandata dedit, teile referipto regio d. 14 Aprilis, Ex hac prodiit, i 5 i 8 Ann.Catechifmus Lutheri in forma i2ma & 4ta , Rusfico fuecicus, Prelo Petri Vancelavv, * fub hacEpigraphe: Catechefis, haec eft Graeca vox, Rusfice fignificat Chriftianae Dočlrinae compendium, quiddeceathomi- nem ante omnia difcere & Icirein falutsm animaefuae. Etquam- vis Patriarcha Mofcoviae Adrianus rejiciat dočlrinam Luthera* norum, gratulantur tamen fibi de elogio quo Suecos ma&at in B 3 - Prs- Praefatione ad Confesfionem orthodoxam Ecclefiae orientalis, quod elegantibus typis & terfo calamo Sclavonico ufi fint. Be- neficio ejasdem typographise in lucern venit Gatechifmus Fin- nonicus literis Rusficis in 8vo. Item Collatio Chronologiae Mofcorum cumSuecicain fol, Nec defuit, (pergit Bergiuscita- to libro in praefatione) Regina Chriftina, Articulo 2oInftruč):io- nisSuperintendentiNarvenfi Ann, 164 2 dat«, ut facris ordinibus initiandi utramque linguam Finnonicam & Rusficam calleant, Verfio haec Catechifmi Lutheri in linguam Sclavonicam facla eft ab interprete> quem fecum habebat legatus a Tar tari« Prin¬ cipe in Sueciam rniftus. Anno 1650 Michael,O,Wexionins in epitome defcriptionis Sueci«, Gothi« & Fenniae, Abose, 8vo 13 c. 13 de Rusfica lin- gua & Alphabeto quaedam habet, fed negligentiusfcripta, Qua- lis amicus noftris temporibus Linguse Sclavonicse fuit Dom* Joh. Gabriel a Spervenreld teftatur Bibliotheca fua, qua Hol- mienfem puhlicam ornavit (g) ( 5 ) In Germania. Anno 1562 Tubingse in Suecia a Primo Trubero Angufta- m Confesfio in dialečtum Croaticam verfa & literis Cyrillicis ibidem e Typographia Comitis ab Ungnad prodiit,in4to.Con- fervatur hic liber in urbe noftra, in Bibliotheca templi Petrini. Eft etiam Holmise in Bibliotheca Sparvenfeldiana. Ita Patria noftra in promovendis ty pis Sclavonicis inter primos fuit»Quem- admodum illi palma inventionistypographi2efemper manebit. Dn. Andreas Mullerus, Praepofitus Berolinenfis, in Cen- turia Oran Domin. Verfionum etiam Rusficam in sere fculptam habet, fed vitiofisfimam. Nam fculptor (i) pro litera B fere femper fecit K, quia nec fupra nec infra eam lineola claufit. (2) Syllabas quasdam a vocibus, ad quas pertinent, male feparavit, (3) In accentibus, & fignis qu« literis Rusficis luperfcribifolent ne¬ te) Vid. Afta Suecise Literaria, Anno 1722. negligentior fuit. (4) omirit verba : Quia tuiim efl Regmim &c. quae tamcn JBiblia Rušilca j Matth. 6 habent. (h) Alphabetum Cyrulicum apud multos invenimus (i) qui non tantum luum in hanc linguam amorem fignificare, fed & eundem in aliis excitare voluerunt, C * 2 3 * * * 7 ) Amftelodami, in Belgio Fccderato. Anno 1698 Elias Kopiewitz, feu, de Halla Hadennius, ex decreto, (ut ipfe fcribit in Prariatione ad Grammaticam fuam Latinam,)Tzaris Petri Alexiewitfch, typis mandavit feptemLi- bros quos in Iatina Grammatica fub rinem refert: In quorum numero & Nomenclator trium linguarum, Latin* Rušile* & Germanic*. Et Grammatica Latino-Slavonica five Rušilca • charačlere Cyriliico, qu* edita Anno 1700. Pofui 3 inquit, ve- ritatem in praeceptis, claritatem in exemplis , utilitatem in iln- gulis. Propriis iumtibus comparavi Typographiam ad impri- mendam folam Grammaticam. Addidit etiam Catalogum in eadem Grammatica tam editorum quam edendorum librorum. (8) Oxo- (h) In programmate de Hiftoria Linguse Sclavonic* prirao correxi gusedam circa Verfionem Glagoliticam hujus Centurias, p. u fg. Defiderantnonnulli amico- rum meorum, ut idem in Rusfica faciam & qux irreplerunt menda, Ipeciali« usindicem (i) Liter3 K pro B, eft in linea prima femel, lin. 2dabis; lin. j* ter., in voce fcilicet tertia, guarta & fexta; lin. f. in voce prima; lin. 6 , fe» mel; lin.ultima in Syllaba penultima ultimce vocis. (2) S’yllabae male feparatse ; in linea feCUnda, fecunda & tertia Vox una eil* debet; in linea guarta conjnngaturtertia cum guarta voce, five guarta cum guinta Syllaba 5 In guinta linea, oftava & nona litera ad fextam & feptimam pertinetIn linea fexta, guarta Syllaba ad prscedcntem trahatur; In feptima duše ultims Syllabs una vox fiant; In linea o&ava, nona&decima litera cum ftguentibus duabus conjungatur j In linea nona, duše ultimae voces unica efie debent. (3) In voce prima j guia.T, fuper to expreflum efl.fignum omisfionis abefie de¬ bet In voce ultima hujus linea prim*, prima fyl!aba ftparanda efta feguentibus & accentu gravi notanda, acutus vero fcribatur fupra literam vocis feguentis antepenultimam. In linea fecunda, prima fyllaba , tanguatn vox per Ce, de« bet gtavem habere, ut in linea tertia & guarta. (i) Valvafbr in Defcriptione Carniolse. Tom. II p, 273, TurneifTer c. 4 p. jfi.Oleaf. 1. J. c, 22 i p. 280 Pfeiffer Cricica Sacrs, ■ * ( 8 ) Oxonii in Anglia. Anno i 6 p 60 xonii in Anglia, cura nonnullorum praeclaro rum virorum in Academia Celeberrima Oxonienfi typi Sclavo- nici in Hollandia fculpti funt, adeo nitidi, ut Patriarcha Mof- covicus ab sodem artilicc ejusmodi typos fibi Iculpi curaverit, Huic novo prelo in Theatro Sheldoniano tanauam foecimen fubječla eft Henrici WilheJmi Ludolii Grammatica Rušilca in 4to, quse continetnon tantum praecipua fundamentaRuslicae lin- guae, verum etiam manudu&ionem quandam ad Grammaticatn Sclavomcam, item collocjuia iamiliaria, & breve vocabularimn rerum naturalium, Lat, Rusf, Gcrmanicum. Cap. III, De novo charaBere Rusjico. I Mperante Petro Imo, Rusfi in Mofcovia inceperunt eo cha- račlere libros edere, q U o fcribere folebant, hoc eft, Cyrilli- co, fcribarum dučlibus paulum mutato, quem monftrat Tabu- la noftra in columella five ferie fecunda, Ji, qui formasad hu- jus charačlcris fingulas figuras iculpferunt, quas fuiores folent vocare matrices, videntur retinuifte multas, quibus aliasadfun- dendas literas latinas ufi funt, Sufpicioni huiclocum*dantliterae, i, 6 , n, 12, 14, 15, 16,17,18, i9> 20,22, Hic chara&er novus multis commodus eft. Sunt enim qui linguam Sclavonicam non callent, Sc qui- bus chara&er ejus lečlu difHcilior eft, quippe qui dialečtoRusfi- ca aflveti ftepius calamo fcripta viderunt & legerunt, quam li¬ bros chara&ere Cyrillico editos, His enim diu, Sc usque ad Petri L ternpus tantum Scriptura Sacra, Scripta Patrum , Sc alia Theologica, eccleliaftica & moralia exprimebantur; nune ve¬ ro omnia quae alias calamo tantum feribebantur, hoc novocha- račle raft ere edi poflunt, pluraque diaIe£to Rusfica fcripta jamlegun- tur quam olim. Facilior etiam efl: novus Gharačter, quia ali- quot literarum figurae, ad lečlionem minus neceflariae, quibus 0 "'magiftri Sclavonicum onerarunt, ©mittuntur ut: 9, 10, 21, 3 6 ,37, 3 8 > 3 9 5 42»44* Nec amplius confonantes, fupra lite- f" ras fcibuntur, nec figna, quae in fingulis fere vocibus Sclavoni- ce fcriptis pingi folent, & fcribentibus multas difficultates ma- n gnamque moram pariunt, amplius adduntur. Exteristamen, n ut Poeta dicit: Commoditas omnis fua fertincommoda fecum, [m hsec fignorum,imprimis accentuum abfentia, lečtionem horum 11 librorum difficilioremreddidit. Librorum hoc charačlere edito- B rum non magnus numerus eft, nolui tamen Catalogo eorum tam qui Mofcovise, quam qui Petroburgi editi funt, hic prolixior efle. Referuntur quidam in Ačiis eruditorum Lipfiens, Cap. iv. De DialeBo Rusfica, D laleclus Rusfica matri fuae, linguae Sclavonicae in paucis dis-i fimilis eft. Retinent enim Rusli Linguam Sclavonicam in rebus Theologicis & Ecclefiafiicis, & quicunque etiam in PolK ticis purius icribere volunt, amant & imitantur eam. Quem- admodum & nos Germani Linguam Germanicam puriorem in fcriptis quibuscunque & in fermonibuspublicis omnibuscon- ftanter retinemus, itaut &fimplicisfimi ruricolae averfenturCon- cionatorem qui vulgaria inimifcet, quamvisaliasqu$visprovin- cia dialecto fua utatur, paucique tam pure Germanice Ioqui posfint ac fcribere folent. Merito ergo inter filias Sclavonicae linguae primo locopo- nitur. Sorores enim ejus Hungariae vicinae& Turcis fubječtae, ehcu, quot peregrinis vocabulis mixfsefunt! Turcicis, Graecis, Italicis. Bohemica & Venedica nobis viciniores, quot Ger- manicis! At,dices,quot vocabula nova etiam Dialečlus Rusfica C ab ab cxteris nationibus accepit? nonne in r$ navali muka a Bel- gis i in Architefturacivili & militari multa a Gallis, in aliis multa a Germanis 1 Fatendum ek; fed laudandum ; receperunt, či¬ vkate donarunt hsec vocabula & reruni nomina,tanquam hofpi- tes & innocentes peregrinos, & ut Rempublicammultis fcientiis novis ornarunt, ita & earum propriis vocabulis linguam iuam locupletarunt. Hoc ipfonon iit deformior fed Matre pulchra filia pulchrior. O quse via fternitur hoc inkituto fcientiis ad va* kisfimosterrarumtraftus,per quosDia!ečtus Rušilca fe extendit, ab emporio Archangeli usque ad Regnum Akracan>& ab Inger- mannia fere usque ad TfchinK confinia, ita ut jure etiam foro- rum fuarum maxima dici posfit. DifFert vero Dialečlus Rusfica a Lingua Sclavčnica qua* apud Ruffos floret. (i) In verborum quorundam peculiari pronunciatione,permu- tando quosdam vocales & confonantes. Exempli caufa pro Sclavonico edin dicunt & fcribunt odio pro Segodne, Sewodne; pro togo, towo. & c. (a) Inter Confonantes concurrentes, inprimis quarum pokerior ek r, interponunt vocalem ut: pro brada dicunt boroda j pro grad, gorod; pro krana, korona. (3) Propria fua vocabula habet per omnes partes Orationis ; e,c* pro as (ego) dicunt Ja;pro glagoliti, goworiti. (4) In Declinationibus & conjugationibus , non habent, exem- pli caufa, numerum Dualem, nam hunc magikri Graecikan- tes Rusfieis Scholis obtruferunt. In Conjugationibus e, c. tantum tria tempora habent Praefens, Praeteritum & Futu- rum, & Futurum circumfcribunt verbo auxiliari budufive kanu & Infinitivojficut nos verbo werden,pro quo Sclavo- nice prsepofitio wos vel alia Prafenti prseponitur, ut, pro budu liuvc iti Sclavonice fcribitur woslubliu. ( amabo, ich werd« lieben.) Li- Libros hac dialefto fcriptos nullos fere usque ad Petri Al* tempora vidimus. Liber nnicus, qui referente Ludolfo,Ulo- fchenie vocatur, & loco corporis Juriš Rusfici eft, vulgarem dialečtum in plerisque retinuit, conilručiiones tamen nonnullae Selavonicam potius Grammaticam , quam communem lo- quendi modum fequuntur. Praeterea Aučtor quidam Mona- ftici ordinis nomine Simon Polotski, tempore Tzaris Theo- dori Alexiewitfch Pfalmos Davidis in rythmos Sclavonicos re- degit, & alia muka Theologica in lucern emifit; abftinuitque dilficilioribus Vocabulis Sclavonicis. Caetera tamen omnia Sclavonica funt, & multa vulgo ignota. In Libris vero qui charačtere novo eduntur, Vulgari diale&o plus indulgent Rusli Mofcovitse, ita ut jure Charačier Rusficus Jive Sclavonico-Mofcoviticus nominari posfit. Grammaticse Dn Ludolii fupra mentionem fecimus; aliam, qux alicujus momenti lit, & Dialečti Ruslicse Regulas accuratius tradat, nondum vidi. His quatuor capitibus promislis mcis lkire>& ftudiofse Ju- ventuti hiftoriam lpecialem Charačteris Cyrillici aliaque ad eum pertinentia delineare volui. Sequuntur filiae Linguse Sclavonicse feliquae, quarum Charačler, a Latino noftroque non differt,nifi inpaucis literis, quae ad indicandam diverfam pro- nunciationem certis lineolis & punčlis notantur. Ex harum dialečlorum vero numero,prima mihi erit de- fcribcnda,quacunque data occalione, Lingua Veneda five Wen- dica; quam non tantum in vicinia noftra, fed & in provinciis Brandenburgicis pasfim, imo in foro noftro olitorio multi Io- quuntur. Ceterum nolo hic repetere, quse fub initium & finem pri¬ mi de hac hiftoria programmate dixi: Quilibet enim videt me velle de eadem fidelia duos dealbare parietes. Caufas etiam pluribus verbis explicare, cur de Angelis in Schola Chrilliana agam, adeo fupervacaneum duco, ut putem quserendum po¬ tius elfe, cur de hisSpiritibusccelellibus rarius inSeholisagatur; C z Eje-r Ejecimus & rejecimus fuperftitiofam, & ab Angelis ipfis im probatam adorationem, fcd nonabjicimus gratam cuftodise eo- rum memonam ; quam, ficut quotidie, in llngulis clasfibus in precibus noilns fit, etiam hoc Die folenni puhlice recoli’ mus. ; Qgia prseterea Poefi Germanicae parom temporis in pubhcis lechombus apud nos dari po teli, hanc occafonem ar- npui, (id quod etiam iub initium hujus feculi feci,) ut tam e difcipuhs noftns inpenorum & inferiorum clasfium , ouam alii egregn Juvenes Sc adolefcentes, majore ex parte Berolinenfes prodeant, & carmma, partim iuae vense, param aliense everci’ tii grana recitent. ’ Nomina horum, & ea de quibus locjuuntur, funt: I. 1. Gottfried Wilhelm. Nicolai, Prologus. 2 . Joh. Georg. Buchholtz 3 An Angeli fuerint in Paradifi. 3. Joh. Dan. Diterich, De Angelo Paradifiintrcitumpr*. 4» Martin. Frideric. Frifch, De Angelorum juueniliforma, 5. Cceleftin. Erneft. Cosmar, De Angelorum alis. 6. Georg. Gottlieb Schiitz, De Angelor um candida Veji e. _ 7. Elias Gottlieb Kr tiger, De Angelor um Voce. 8. Frideric. Auguft. Franke, An Angeli rede fingantur forma puerili. 11 1I. 9. Joh. Chriftoph. Frideric, Bodenburg, De cufodU Angelorum in genere , tanquam Prologus quorun- dam qm fequuntur. 10. Joh.Clemens Konow, Perlebergenf De Angelorum Comitatu, quem Jaccbus e Mefopotamict rediens *t>idit. 11. Martin Frideric. Schaffer, De Angelorum princip atu bus , & de Angelo cufiode Principe Perfa . 12 . Joh Frideric. Criiger, De A?gelo y qui AncilU Abra¬ hami in deferto apparuit. 13. Joh. Frid.Lehmann, Behnzenf.Mefo-March De An¬ gelo , qui l/maeli & matri ejus fontem in deferto oftendit. 14. Frideric. Wilhelm. RolofF, De Angelo primogenitu- ram AEgyptiorum occidente, UL 15. Chriftian Wilhelm Otto, in Academiam abiturus, De Angelo y quem Rex Nabucbodonofor in fiammis * Vidit. 16. Johann. Chriftian. Craco\v, SchoU noftra 'valeditlu - rus , de Angelo Pobite Comite.Oratione Latin . Solata. Joh. Heinr* Riibener,Crummenfeenf. Marchic.^/V^r^ tulabitur. 17. Samuel Chriftian Schmidt, Zehdenf Neo-Marchic. De AngelisDeum laudantibus ob Chrijlum natum. iv. IV Ig. Joh. Gottlob Wax:htler, Chemnizenf F^.DeAn- gelis p or um preces Deo referentibus. 19. Erneft Gottlieb.Wegener, Btrvraldenf Neo-Mar- chic. Ve Angelo thura offerenie Apoc. S , 3. 20. Joh. Wilhelm Aleerfchnek, De Emphaf Pronominis Eorum, in diBo Chrifli: Matih. 1 p . v. 1O. Angeli eorum *xndent^ & c. 21. Martin. Georg. Staubwafler, De Empkafi 'roerborum Pfalmi 92, •v. n. ut te cujlodienti in omnibus viis tuis. 22. Paul. Anton. Frideric. Bodenburg, J^uomodo pueri fant focii Angelorum 23. Joh. Friederic. Bugifch, De Angeli s fignantibus pios> 24. Sigismund. Rudolf. Leiher, De Angelis anitnamLazari portantibus in fnum Abrah dh a (T) m « > 10 IZ /3 )+ rh a b A P r Jf nu ve' P dl d ■J O &0 'dn & li)j/l 0n eo Ji x * ^ oc A 321 Ji? *r * l m ■ fr \ 5 d. lene len 1 j K L m n a S 3C 3» 2 J> > & je F 'Jfypograph'- u I 3 i r p Ib Ib 9 ® .55 tre Jfr a cb 17 JT v^o J¥» M JV ,# -"jr- »7 18 ao 26 £.b © ra 3 $ c v" 5 Ul I 6 ? i F 7 F c b d 9 (? jgw CR3 'OD a 1 i + cfl ot J0C Jp 30I >un:» /