JUU; ui nske vadbe za drugi gimnazijski razred. Na podlagi dr. Jos. Tominška »Latinske slovnice" sestavil Fr. Wiesthaler, c. kr. gimn. ravnatelj. III. natisk. Kot učna knjiga pripuščena z razpisom c. kr. ministrstva za bogočastje in pouk z dne 25. septembra 1908, štev. 39.343. Cena. vezani k n j igi K 3-20. V Ljubljani 1908. Natisnila in založila Ig. pl. Kleiumayr & Fed. Bamberg. Latinske vadbe za drugi gimnazijski razred. -- 1 . ' )K—< -- Na podlagi dr. Jos. Tominška »Latinske slovnice" sestavil Fr. Wiesthaler, c. kr. gimn. ravnatelj. III. natisk. Kot učna knjiga pripuščena z razpisom c. kr. ministrstva za bogočastje in pouk z dne 25. septembra 1908, štev. 39.343. Cena. vezani It i >j i g i K 3 • 2 O. V Ljubljani 1908. Natisnila in založila Ig. pl. Kleinmayr & Fed. Bamberg. lj /j Jo a^voLtu % I. Vadbe. Verba na io (ior). I. 1. Victus pugna * 1 si non fugis, caperis. 2. Oppida vel dolo vel armis 2 capiuntur. 3. Xerxes a Graecis, quorum paucitatem despi- ciebat, fugatus est. 4. Turpe est militi 8 in fuga capi. 5. Turpissimum erat militibus 8 antiquis scutum abicere in fuga. 6. Fugientium 4 multi vel capiuntur vel interficiuntur, pauci effugiunt. 7. Moriamur pro patriae salute! 8. Imperatores Romani saepe in medios hostes se iniecerunt, ut honeste morerentur. 9. Omnia, quae captarum urbium incolae patiuntur, passi sumus. 10. Nisi iniuriam faceres, iniuriam non patereris. 11. Agricola diligens arbores serit, quarum fructus numquam adspiciet. 12. Nisi cauti eritis, saepe ab hominibus malis decipiemini. 13. Omnes liomines bona faciunto, mala fugiunto! 14. Princeps bonus cives suos recte facere faciendo 5 docet. II. Sententiae et praecepta vltae. 1. Si sapis, sis apis! 2. Veritas saepe odium parit. 3. Plurimum habet, qui minimum cupit. 4. Turpius est decipere quam decipl. 5. Melius est accipere quam facere iniuriam. 6. Iniuriam pati melius est quam ulciscl. 7. Dulce et decorum pro patria mori. 8. Non est is vir fortis, qui laborem fugit. 9. Ilomo totiens moritur, quotiens amittit suos. 10. Quocumque ingrederis, sequitur mors, corporis umbra. 11. Impares nati sumus, pares moriemur. 12. Fuge vitia, ne ad scelus rapiaris! 13. Felix, quem faciunt aliena perlcula cautum! 14. Aspera dlsce pati, patientia proderit olim! 1 Glej Latinske slovnice § 231.! — 2 Gl. Lat. slovn. § 230,! — 3 Gl. Lat. slovn. § 209.! — 4 Gl. Lat. slovn. § 219.! — Sloveni: s tem, da sam prav ravna! 1 Wiesthaler, Vadbe. — 2 1 . 1. Blaženejše je dobroto izkazati 1 nego prejeti. 2. Kdor ima mnogo, mnogo poželuje. 3. Kdor bode poželoval, isti se bode tudi bal. 4. Stara lisica se ne da 2 ujeti. 5. Deroče reke unašajo drevesa, živali [in] 3 ljudi. 6. Taka je narava človeška, da želimo vedno večih [reči]. 7. Po pravici so Perzijani najbolj zaničevali lažnike. 8. Sovraž¬ niki se ne bodo dali 4 vselej z zvijačo ujeti. 9. V sreči izbegavaj pred vsem ošabnosti! 10. Pogubniši je sovražnik bežečim nego borečim se. 11. S tem, da smo zvijačno bežali 6 , smo premagali sovražnike. 12. Pri Rimljanih je bil zakon: Sužnji, ki razžalijo 5 [svojega] gospoda, naj se usmrte! 13. Rojeni smo, da umrjemo. 14. Preden umreš, pretrpiš mnoge boli. 15. Prenašaj ravnodušno (= z ravnodušjem) telesne 7 in dušne 7 boli! 16. Najbolje je trpeti [to], česar 8 ne moremo izboljšati. 17. Ne obotavljajte se umreti za blaginjo domovine! 18. Tolik je bil poraz Rimljanov pri Kanah, da jib je [le] malo ušlo 9 , večina [pa jih] je bilo ubitih 9 ali ujetih 9 . 19. Kdo ni slišal o onih pogumnih vojskovodjah, ki so planili v sredo med sovražnike, da hi častno umrli? III. Narratiunculae. 1. Philippl iudicium. Philippus, rex Macedonum, cum iudex inter duos homines malos constitutus esset, alteri, ut e Macedonia fugeret, alteri, ut persequeretur eum, imperavit. 2. Diogenes. Cum unicus Diogenis servus aufugisset, amici philosopho sua- debant, ut eum persequeretur. At ille: „Non faciam“, inquit; „ridi- culum enim esset, cum ille sine me vivere possit, si ego non possem vivere sine illo.“ 1 = dati. — 2 = more. — 3 Kar stoji v oglatem oklepu [], se ne latini. — 4 Gl. Lat. slovn. § 111., 3.! — 5 Primeri L, 14. stavek! — 0 V latinščini fut. II. — 7 Genet, subst. — 8 Pazi na sklon v lat. I — 9 = da so malokateri ušli, pre¬ mnogi bili ubiti ali ujeti (imperf.). 3 — S. Aemilius Paullus. Pugna apud Cannas victus deletusque est exercitus Romanorum atque ipse Aemilius Paullus consul vulneratus est. Tribunus quidam militum, cum eum sedentem in saxo et teliš obrutum conspexisset: „Cape“, inquit, „hunc equum et fuge, Paulle! Etiam sine tua morte lacrimarum satis est.“ Ad ea consul: „Non fugiam; tu vero prope- rato in urbem atque nuntiato patribus, ut eam muniant; nam mox hostis victor adveniet!“ — Alter consul cum paucis equitibus effugit. 2 . Biant. Biant je bil eden izmed sedm[er]ib modrijanov. Nekoč so sovražniki napali njegovo domovino, želeč 1 si jo osvojiti. Ko niso mogli odvrniti preteče nevarnosti, sklenejo 2 državljani 8 pobegniti. Že so se bili s pratežem 4 obtovorili. Biant pa, vprašan od onih, ki so bežali, zakaj da ne stori 6 istega, reče: „Jaz činim [to]; kajti vse svoje 4 nosim seboj Cdniugatio periphrastica activa. IV. 1. Qui vulpem capturus est, callidus esse debet. 2. Cum iis versare, qui te meliorem factOri sunt. 3. Incertum est, quando vita defuncturi simus l . 4. Cum nociturus eris aliis, plerumque tibi 3 ipse nocebis. 5. Hannibal ad regem Antioclium aufugit, quem ad bellum contra Romanos incitaturus erat. 6. Rex Persarum s , cum contra Aegyptios bellum gesturus esset, ducem ab Atheniensibus petiit, ut eum exercitui suo praeficeret. 7. Pyrrhus, rex parvae Epiri, Romam expugnaturus fuit. 8. Carthaginienses s , cum Romanos victuri essent, ipsi a Romanis victi sunt. 9. Idelvetii ex sedibus suis pro- fecturi oppida sua omnia incenderunt et frumentum omne, praeter- quam quod secum portaturi erant, combusserunt. 10. Scytharum legati sic locuti sunt apud 4 regem Alexandrum: „Si omne genus bumanum superaveris, cum silvis, fluminibus bestiisque bellum gesturus eris “ 2. 1 = želeči. — 2 V lat. porf. — 3 61. Lat. slovn. § 396.! — 4 V lat. plur. — 5 Imperf. ; glede naklona gl. Lat. slovn. § 333.! — 6 Gl. Lat. slovn. § 87.1 IV. 1 Gl. Lat. slovn. g 333.! — 1 Gl.Lat. slovn. § 87.! — 3 Gl. Lat. slovn. § 396.! — 4 = pred. 1 * 4 3. 1. Cesto niti koristno ni 1 vedeti, kaj da bode. 2. Bolnim otrokom obetajo starši mnogo 2 , česar ne namerjajo storiti. 3. Grki so hoteli Trojo zapustiti, ko bi jih ne bil Uliks zadrževal. 4. Katilina dolgo ni priznal, kaj da hoče storiti. 5. Ko je hotel macedonski kralj Filip osvojiti perzijsko kraljestvo, je [bil] usmrčen. 6. Izpove¬ dati moraš, kaj da si hotel reči. 7. Poštenjak ne 1 bode nikdar hotel drugemu škodovati. 8. Kdo [izmed] nas ne bi hotel rad pretrpeti smrti za domovino? 9. Vojskovodja, ki bode hotel vojno vojevati s sovražniki, obodri vojake na 3 4 hrabrost! 10. Katilina je hotel celo sužnje naščuvati na 8 vojno zoper Rimljane. Coniugatio periphrastica passlva. V. 1. Orandum et laborandum est. 2. Semper considera, quid dicendum sit! 3. Deliberandum est diu, cpiod statuendum est semel. 4. Militibus fortibus aut vincendum aut moriendum est, 5. Philosophi cuiusdam Graeci discipulis quinque annos 1 tacendum erat. 6. Gloria viris bonis non est contemnenda. 7. Multa tibi curanda erunt, ut officio tuo satisfacias. 8. Oculis magis est fides habenda quam auribus. 9. In vita humana multa mala erunt patienda. 10. Dolendum esset, si suam quisque 2 utilitatem magis amaret quam communem salutem. 11. Nemini tam firma fuit fortuna, ut niliil ei timendum esset. 12. Magnam rem susceptaro antea diu deliberandum est, quo- modo optime (eam) 3 perficiat. 13. Semper ita vivamus, ut rationem nobis reddendam esse de vita uostra arbitremur. 4. 1. O nesmrtnosti duše se ne sme dvojiti. 2. Želeti je, da bi učenci posnemali 1 le dobre vzglede. 3. Govori vselej resnico 2 , da ne boš moral grajan biti 1 . 4. Le koristne knjige nam je brati. 5. Spomin je treba uriti, da se ojači 3 . 6: V vseh rečeh nam je po¬ slušnim biti pameti. 7. Z ljudmi se mora imeti mir, z napakami vojna. 8. Gotovo je, da morajo vsi ljudje umreti, negotovo [pa], 3. 1 Gl. Lat. slovn. § 387.! — 2 V lat. plur. — 3 ad. V. 1 Gl.Lat.slovn. §202.! — 2 Gl.Lat.slovn.§99., o.! — 3 Kar stoji v okroglem oklepu (), je le v dotičnem jeziku nepotrebno in se torej sloveni, oziroma latini. 4. 1 Praes. — 2 = resnično (objekt). —■ 3 = množi. 5 kateri dan 4 in katero uro 4 . 9. Zdravnik mora pred vsem gledati 5 , kaj da je zdraviti, potem [šele], kako. 10. V bolnik telesih se ne sme nič pustiti, kar bi utegnilo škodovati 6 . 11. Tistemu, ki se je zlagal, se ne bo smelo pozneje verjeti. 12. Ko bi [ti] ne vedel, čemu je treba izbegavati, bila bi tvoja dejanja manj graje vredna 7 . 13. čegava sreča je bila kdaj tako stalna, da se mu ni bilo ničesar bati 8 ? 14. Atenci so se morali sami vojskovati z brezštevilnimi četami Perzijanov, ker jih ostali Grki niso podpirali. VI. Apte dieta. 1. Plato cum videret Agrigentinos magno sumptu aedificare eodemcpie modo 1 cenare: „Agrigentini“, inquit, „aedificant quasi semper victuri et cenant quasi postero die sint morituri. 11 2. Leonidas, rex Lacedaemoniorum, ad Thermopylas contra exercitum Persarum profecturus erat. Cum eum magistratus propter paucitatem militum retenturi essent: „Satis multos“, inquit, „mecum duco ad id, quod acturus sum.“ Interrogatus, quid acturus esset, respondit: „Pro patria moriturus sum.“ Idem postquam in Thermo- pylas venit, milites suos hi s verbis allocutus est: „ Hostes appro- pinquant; nune nobis aut moriendum aut vincendum est.“ Izjeme in nepravilnosti v sklanjatvi in spolu. Prva in druga sklanja. VIL A. 1. Romani antiqui dominum patrem familias appellabant. 2. Patres familias cum filiis et filiabus dils (dis) deabusque immolare solebant. 3. Dil (dl) immortales, quid est in vita hominis diu! 4. O ml bone deus, universus mundus doniš tuis ornatus est! 5. Immortale nomen tuum est, P. Vergili Maro! 6. Cum dil for- tunam tuam, ml pie fili, mutaverint, vulgus mobile te deseret! 7. Proinde contemne stultum atque imperltum vulgus! 8. Aegyptus iam antiquis temporibus 1 propter humidam humum valde frugifera erat; arida humus reliquae Africae minus fecunda est. 4. 4 Gl. Lat. slovn. § 249.! — 5 = videti. — 6 = kar hoče škodovati. — ’ = bi se smola manj grajati. — 8 Perf. VI. 1 Ablttt. modi; gl. Lat. slovn. § 241.! VII. 1 Gl. Lat. slovn. § 249.! 6 B. 1. Graeci Troiam capturi ingentem equum ligneum con- scendunt et in magna alvo eius conduntur. 2. Triumvirum pobentia rei publicae Romanae molesta atque perniciosa erat. 3. Rex sociis victis X talenta et X milia modium Graecorum frumenti misit. 4. Antiochus Philippo, regi Macedonum, tria milia talentum et L naves promisit. 5. Incolam quendam urbis Syracusarum decies centena milia sestertium numeravisse Cicero dicit. 5. 1. Stari Rimljani so imenovali gospodinjo hišno mater. 2. Pridnim hišnim sinovom in hčeram ni delo nikdar nadležno. 3. Grki in Rim¬ ljani niso žrtvovali enemu samemu bogu, ampak mnogim bogovom in boginjam. 4. Eden je bog; bogovi Grkov in Rimljanov so bajke. 5. O moj dobri bog, število tvojih dobrot je veliko ! 6. Brezbožni sin, boj se kazni nesmrtnih bogov! 7. Bedake, moj sin, spoštuje nevešča druhal često bolj nego modre može. 8. Nekatere zeli ljubijo vlažno, druge suho prst. 9. Poln želodec ne ljubi učenih knjig. 10. Dolgo je bila tvoja usoda ugodna, o veliki Pompej! 11. V številu trimož je bil G. Julij Cezar najimenitniši. 12. Ko je bežal Ciceron iz domovine, mu je podaril neki prijatelj 250.000 sestercijev. 13. Rimljani so zahtevali od premaganih Kartagincev 10.000 talentov srebra. 14. Kralj sirakuški je poslal Rimljanom, ko so bili od Kartagincev premagani, 300.000 va- ganov žita. VIII. Apte diet um. Tarentum anno ante Christum natum CCIX ab Ilannibale occupatum, sed a Q. Fabio Maximo receptura est. Huic M. Livius Macatus, qui amissi oppidi arcem obtinuerat, glorians dixit: „Mea opera, Q. Fabl, Tarentum recepisti." Ad quae' Fabius ridens: „Certe“, inquit, „nam nisi tu, M. Divi Macate, amisisses, ego num- quam recepissem.“ Tretja sklanja. IX. A. 1. Plato natall suo mortuus est. 2. Mense Septembri initium autumni est, (mense) Decembri hiemis. 3. Atticus annall 1 suo historiam populi Romani seripsit. 4. Vigilantia canum fures VIII. 1 Relativna zveza = ad ea autern; gl. Lat. slovn. §§ 313. in 345.! IX. 1 Prim. Lat. slovn. §§ 231. in 246.! 7 nocturnos terret. 5. Iuvenum consilia saluti rei publicae non semper utilia sunt. 6. Vatum auctoritatem olim maximam fuisse scimus. 7. Apium (apum) corpora sine membris nasci antiqui putabant. B. 1. Urbs Koma ad Tiberim sita est. 2. Apud Romanos interdum cives condemnati securl necabantur. 3. In urbe Neapoll multi Ro¬ mani Graeco more 2 vivebant. 4. Aestate saepe ingenti siti vexamur. 5. Imperator cum militibus farnem et sitim tolerato! 6. Vis vim vi expellit. 7. Gubernator in puppl sedens navem gubernat. 8. Ex febrl naturae vi, non medicorum arte servati sumus. 9. Milites altam turrim exstruxerunt; ex alta turrl lapides et tela in muros oppidi iaciebant. 6 . 1. Znana je čuvitost psov. 2. Dečki, posnemajte vzglede mar¬ ljivih bučel! 3. Skromnost je najlepši kras mladeničev. 4. Težje je prenašati žejo nego lakoto. 5. Prorokov besede niso vselej resnične. 6. Drevesa sekamo z železno sekiro. 7. Med mestom [Rimom] in Tibero je bilo široko polje. 8. Po 1 Tiberi plovejo mnoge ladje. 9. Mornarji so na ladji, krmar na -krnju. 10. Ladje starodavnikov so bile često okrašene z lesenim stolpom. 11. Bolne ljudi muči 2 mrzlica. 12. Zoper silo često ni pomoč[i] razen sile; kajti sila zmaga 2 silo. 13. Ciceron se je vrnil na svoj rojstni dan v Italijo. 14. Ta slavni govornik je [bil] umorjen v mesecu decembru 1. 43. pred Kristovim rojstvom. 15. Blizu Neapola je bil grob pesnika P. Vergilija Marona, ki je umrl v mesecu septembru 1. 19. pred Kristovim rojstvom. 16. Attik piše v 1 svojem letopisu, da je umrl Hanibal 1. 571. po ustanovitvi [rimskega] mesta. X. De Trota expugnata. Decem annos Graeci urbem Troiam ardentl studio obsidebant. Postremo eam per dolum expugnaverunt et expugnatam incenderunt. Iuvenum, senum, mulierum ingens- multitudo necata est. Paucis iuvenum et suam et parentum vitam servare licuit. Hi fugientes ex urbe ardente ad litus properaverunt, ut naves conscenderent. Pars eorum, cum per omnia maria erravisset, post multos labores denicpie ad Tiberim pervenit et in Latio fecundo regnum occupavit. IX. 2 Gl. bat. slovn. § 241.! 6 . 1 In c. ablui. — 2 Pass. XI. A. 1. Panis cotidianus donum dei est. 2. Mors est certus finis laborum. 3. Cineri doloso saepe ignis perniciosus subest. 4. In regionibus septentrionalibus liomines plerumque flavos crines habent. 5. Sexto anni mense apud nos initium aestatis est. 6. Dentes multorum piscium firmi et acuti sunt. 7. Aves rapaces acutos ungues habent. B. 1. Asia est patria pavonum superborum et anguium taetrorum. 2. Calidi sunt rotarum currentium axes. 3. Patria nostra amoenos oolles altosque montes et magnos amnes habet. 4. Severi consulis fasces cum securi militibus invisi erant. 5. Primo post Christum natum saeculo uuiversus fere orbis terrarum Romanis parebat. 7. 1. Poletni 1 meseci so vroči. 2. Konec življenja je človeku ne¬ znan. 3. Majhen ogenj vzbudi pogosto velik požar. 4. V morju žive 2 mnoga plemena velikih rib. 5. Kače vročih dežel so pogubne ljudem in živalim. 6. često je trd kruh hrana vojakov. 7. Zemlja se suče 3 okrog solnca in svoje osi. 8. Ljubke griče dičijo navadno veličastna svetišča. 9. Kremplji levovi 1 so trdni in ostri. 10. V vročih krajih imajo ljudje večidel črne lase. 11. Rimljani so bili zmagalci in gospo¬ darji skoro vesoljnega zemljekroga. 12. Kralja Tarkvinjja Ošabnega butare s sekiro imenuje neki pesnik rimski ošabne. XII. A. 1 . Vultur magnus et rapax ovem teneram ungue acuto lacerat. 2. Parvi mures felem domesticam, lepores timidi vulpem callidam vitant. 3. In omnibus rebus rectum ordiuem servare debemus. 4. Septentriones lucidi nautis viam monstrant. 5. Etiam ampla tellus est stella. 6. In alto mari non videmus parvas lintres. 7. Radlces altarurn arborum plerumque longae et firmae sunt. B. 1. Aes Corinthium pretiosum erat. 2. Nota est pulchritudo marmoris Parii. 3. Aurea aetate ver erat aeternum. 4. Hieme itinera molestiora sunt quam vere. 5. In ore nostro lingua sita est. 6. Magnis Asiae fluminibus multa sunt 1 ora. 7. Romani ossa cadaverum crema- torum colligere et condere solebant. 8. Homines prodigos et luxuriosos cum vase rimoso comparamus. 7. 1 Genet, subst. — 2 = so. — 3 — giblje. XII. B. 1 Gl. Lat. slovn. § 212.! 9 8 . 1. Domača mačka je sovražna mali miši, zvita lisica [pa] bo¬ ječemu zajcu. 2. Nežni ovci so ostri kremplji velikega jastreba pogubni. 3. V vseh rečeh, moj sin, je red potreben. 4. Drevesa so visoka in plodonosna. 5. človek 1 je gospodar vesoljne zemlje. 6. Mali čolni nosijo neboječe brodnike. 7. Korintska med se je zelo hvalila. 8. Grki so najbolj ljubili parski mramor. 9. često je jed našim ustom zelo prijetna, telesu [pa] škodljiva. 10. Imenujte mi reko, ki ima 2 več ustij! 11 . V človeški glavi so mnoge kosti. 12. V prijetni pomladi je potovanje 1 zdravo. 13. Trupla pobitih vojakov so okrasili meščani s cvetlicami. 14. Razpokana posoda je podoba potratnega in razkošnega človeka. XIII. Venter et cetera membra corporis. Membra corporis humani, in his caput, cor, manus, os, liugua, dentes, ossa contra ventrem coniuraverunt. „Quem ad finem tandem “, inquiunt, „labore nostro te otiosum alamus ? Nihil amplius tibi prae- bebimus.“ Itaque ventri neque panem necessarium neque aquam neque lac suppeditaverunt. At brevi tempore ea re non solum venter, sed totum corpus adeo debilitatum est, ut cadaveri pallido simile esset. Tum caput et cpr effecerunt, ut ventri alimenta et huic et ceteris membris necessaria priore ordine praeberentur. XIV. 1. Parentum virtus magna dos est liberis. 2. Numerus ossium in corpore humano magnus est, 3. Praemia fraudium et litium num- quam dulcia sunt. 4. Caelum Britanniae propter imbrium et frigorum violentiam asperum erat. 5. In nonnullis regionibus magna murium examina sunt. 6. Hannibal ingentem navium et lintrium multitudinem in Rhodano fluvio coegit. 7. Scipio et Hannibal pari gloria, sed imparl fortuna bellabant. 8. Cui plura beneficia debemus quam deo V 9. Imperium plurium in bello periculosum est. 10. Complura sunt genera avium. 11. Compltirium antiquitatis populorum mos erat mortuos cremare, non humare. 12. Si ingenia omnium paria esse non possuut, iura certe paria esse debent eorum, qui sunt cives in eadem re publica. 8. 1 Plur. — 2 Esse z dat. 10 9. 1. Ljubezen staršev je veča nego prijateljev. 2. Denar je dosti¬ krat vzrok prevar in pravd. 3. Zobje malih miši so ostri. 4. Pepel trdih kosti je bel. 5. Na velikih rekah vidimo množico raznih čolnov. 6. Silovitost mrazov in ploh je bila pogubna mnogim vojakom Hani¬ balovim. 7. Pravice državljanov naj bodo enake! 8. Rimljani in Kartaginci so se vojskovali z enako hrabrostjo, toda z neenako srečo. 9. Več je vrsti žita. 10. Mnogih vojn vzrok je bila pravičnost, več [vojn vzrok pa] lakomnost. 11. V preteklem letu se je sezidalo v našem mestu precej poslopij. 12. Precej ljudi navada je hvaliti staro 1 , grajati novo 1 . XV. JProverbia et praecepta vltae. 1. Ex ungue leonem. 1 2. Sero venientibus ossa. 2 3. Finis coronat opus. 4. Rustica natura tenet sua iura. 5. Paria iura habent paria officia. 6. Verbera nonnumquam utiliora sunt quam verba. 7. Est modus in rebus, sunt certi denique fines. 8. Ex igne ut fumus, sic farna ex crimine surgit. 9. Disce et, quae discis, memorl sub pectore conde! 10. Longum est iter per praecepta, breve et efficax per exempla. XVI. 1. Vina vetera salubria sunt. 2. Nonnulli veterum Britannorum frumenta non serebant. 3. Magni viri digni sunt gloria superstite. 4. Audacia consilia hominum imprudentium rei publicae perniciosa sunt. 5. Liberalitas in paupere non minus grata est quam in dlvite. 6. Ego et frater tuus pari animo 1 sumus. 7. Milites nostri audacl impetu hostium castra adorti sunt. 8. Virtus amatur ab homine rationis participe, contemnitur ab homine ratiouis experte. 9. Impera- tori nostro semper memorl mente gratias agamus pro beneficiis acceptis! 10. Mors a sapiente non metuitur. 11. Cato Maior civitati Romanae saepe consilio sapientl utilis fuit. 12. Quod animal celerl equo 2 et robusto bove 2 utilius est homini ? 13. A Cicerone Arpinate res puhlica Romana ex maximo periculo servata est. 14. Dlves, qui nune pauperem contemnit, fortasse mox ipse in numero pauperum et supplieum erit. 15. Pauper, qui nune contemnitur, fortasse mox erit in numero dlvitum et potentium. 9. 1 V lat. plur. XV. 1 Dostavi predikat: cognoscis! — 2 Dostavi predikat: dantur! XVI. 1 Gl. Lat. slovn. § 218.! - Gl. Lat. slovn. § 244.! 11 10 . 1. Del bogatih ljudi je ošaben. 2. Modrijan se ne boji pretečih nevarnosti. 3. Po pravici pričakuje 1 deležnik truda del plačila. 4. Do¬ stikrat je v revnem človeku dobro srce, v bogatem [pa] hudobno. 5. Preostavši sin je okrasil 1 očetovo podobo s cvetlicami. 6. Z drznim pogumom so napali naši vojaki vojstvo sovražnikov. 7. Hvaljen biti od nespametnika ni častno 2 . 8. Rimsko državo je često rešil 1 pametni svet [mestnih] očetov. 9. Silni zimski 3 mraz nadleguje 1 reveže in bogatine. 10. Jaz in tvoj brat enako korakava 4 . 11. Nagli svet našega vojskovodje je rešil 1 vojstvo iz največe nevarnosti. 12. Lakomnost je pogosto vzrok budili prepirov. 13. Vedno zahva¬ ljujte dobre starše s pomljivim duhom za prejete dobrote! 14. Ar- pinec Ciceron je imel 1 štiri govore zoper Katilino. 15. Zmagovitega Cezarja niso vselej ganile solze ponižno prosečih. XVII. Mors. Mors omnibus hominibus communis est; necjue a paupere neque a divite ea vitatur. Sed bora mortis incerta ist. Proinde mortis numcjuam simus immemores! Cito pede, ut est 1 in libris veterum scriptorum, labitur aetas et veloci cursu mors appropinquat. Tum nullum erit discrimen divitum et pauperum. Omnes, ut inopes in vitam intraverunt, ita inopes de ea decedent. Beati, cjuorum nomina farna superstite celebrabuntur! XVIII. A. 1. Nix alba valles nostras hieme tegit. 2. Hieme arbores interdum onus nivium densarum vix sustinent. 3. Bovis caro minus noxia est quam suis. 4. Homines bubus (bobus) bonam čarnem, ovibus lanam teneram debent. 5. Multae gentes magnos boum greges alunt et čarne ferina vivunt. 6. Sanguls ruber per venas in totum corpus diffunditur. 7. Non omnia animalia calidum sanguinem habent. 8. Breve et molestum est iter per vitam caducam. 9. Itinera bomi- nibus aegris saepe salubria sunt. 10. 1 Pass. — 2 = ni, hvala. — 3 = zime, — 4 Latini: hodiva [z] enakim korakom. XVII. 1 Dostavi: scriptum! 12 JB. 1. Senex consilio et sapientia, iuvenis robore et fortitudine patriae prodest. 2. Memoria veterum temporum senis animum iuvat. 3. Non eaedem virtutes iuvenum sunt quae senum. 4. Beatus, qui praecij)iti et lubrica vitae via decessit! 5. Romani apud Veios coutra tres exercitus ancipitl proelio pugnabant. 6. Gigantes, qui diu anci- pitibus proeliis cum love ceterisque diis certaverunt, loviš fulminibus icti sunt. 11 . 1. Visokih gora vrhove krije tudi v poletju gost sneg. 2. Dolgo gledati beli sneg 1 škoduje očem. 3. Meso boječih zajcev je nežno. 4. Mnogi ljudje ljubijo divjačino, izogibljejo se pa mesa tolstih svinj. 5. [Zavoljo] 2 mleka in mesa je korist goved velika. 6. Ribja 8 kri je mrzla. 7. Velik del živali ima rdečo kri. 7. Svinjam in govedom ne nalagamo težkih tovorov. 8. Potovanje ni vselej prijetno, včasih je celo nadležno. 9. Hrabre vojake Aleksandra Velikega je na potu mučila 4 lakota in žeja. 10. Slabotni starček se ne boji smrti. 11. Govor modrega starčka je divjim mladeničem cesto nadležen. 32. Veče so nade mladeničev nego starcev. 13. Stari Rimljani so žrtvovali Jupitru vole in ovce. 14. Med Jupitrom in drugimi bogovi so bili pogosto hudi prepiri. 15. Vojna 8 sreča je vselej dvojljiva 5 . XIX. Prbverbia et sententiae. I. Ab love principium! 2. Ne Iuppiter quidem omnibus placet. 3. Quod licet lovi, non licet bovi. 4. A bove maiore discit arare minor. 5. Senectus ipsa morbus. 6. Mors est certus finis laborum. 7. Contra vim mortis non est medicamen in hortis. 8. Vi vincitur vis, virtute opprimitur audacia. 9. Mala societas pestis est morum bonorum. 10. Magna pulchritudo est in certo ordiue. 11. Eloquentia augetur iitium numero. 12. In silvis lepores, in verbis quaere lepbres! Četrta in peta sklanja. XX. A. 1. Amoenis patriae nostrae lacubus valde delectantur viatores. 2. Pars urbis Syracusarum duobus portubus cincta erat. 3. Sub altis quercubus Germani antiqui diis immolabant. 4. Nostra aetate homines II. 1 Plut-. — 2 Ablat. causae; gl. Lat. slovn. § 235.! — 3 Genet, subst. — 4 Pass. — 5 = na dvojljivem mestu. 13 plures res ingenii artibus quam corporis artubus fabricantur. 5. In nomrullis arcibns videmus amplas porticus gladiis et arcubus ornatas. 6. Notae sunt tristes illae Idus Martiae, quibus G. Julius Caesar a saeva coniuratorum manu necatus est. .7. Rex Servius Tullius agrum Romanum in IV tribus urbanas et XXVI tribus rusticas divisit. 8. Tribubus urbanis urbs ipsa, tribubus rusticis omnes regiones urbi vicinae continebantur. B. 1. Folia pinus acubus similia sunt. 2. In mea domo neque aurum splendet neque argentum. 3. Parietes domuum imbribus lae- duntur. 4. Multae gentes non in magnificis domibus, sed in latis specubus habitabant. 5. Die festo Apollinis in urbem revertemur. 6. Reus cum die constituta non adesset, absens damnatus est. 7. Non domui dominum, sed domino domum honestandam esse puto. 8. Hel- vetii eo consilio domos suas reliquerunt, ut imperio totlus Galliae potirentur. 12 . 1. Y visokih hrastih je bivališče velikih in majhnih ptic. 2. Po 1 ljubkih jezerih naše domovine plovejo mali čolni in velike ladje. 3. Marcijeve ide so bile Cezarju pogubne. 4. Nekdaj so bili vojaki oboroženi z loki in s puščicami. 5. Na praznik Minervin odpotujemo 3 iz mesta. 6. Jeseni vidimo pod smreko množico listja, iglam podob¬ nega. 7. Sirakuze, glavno mesto sicilsko, so bile slavne [zavoljo 8 svojih] dveh pristanišč. 8. Vsi Plelvečani so prišli na poprej določen dan k Rodanovemu bregu. 9. Mestne tribue so se pogosto prepirale s selskimi tribuami. 10. Zveri imajo [svoja] bivališča navadno v brlogih. 11. čiste roke so bogu bolj všeč nego polne. 12. V hišah bogatih Rimljanov so bili lepi in senčnati stebreniki. 13. V velikih mestih vidimo veličastne hiše, v vsaki hiši ne najdemo srečnih ljudi. 14. Ne po 4 telesnih udih, ampak po 4 duševnih lastnostih je človek gospodar živali. 15. Pod strehami majhnih hiš so bi[va]li pogostokrat veliki možje. XXI. De urhe Homa. A. Urbem Romam a Romulo et Remo fratribus conditam esse notum est. Aedificia urbis veteris exigua et liumilia erant. Cum autem Romani opibus Carthaginis et Corinthi potiti essent, luxuries in urbe 12. 1 In. — 2 Fut. I. — 3 Ablttt. causae (Lat. slovn. § 235.) — 4 Sam ablllt. Instrumenti. 14 creata est. Tum ibi magnificae domus conspiciebantur. Eo tempore, quo Roma maxime florebat, circuitus urbis erat XIII milia passuum. Urbs ipsa tum ornata erat pulcherrimis aedificiis, XXXVII portis, VIII pontibus, XIX foris. Forum Romanum splendidissima.e porticus ornabant. Ad forum Romanum sacra via erat, multis arcubus trium- phalibus insignis. Altissimus et munitissimus urbis locus erat Capi- tolium, ad quod C gradibus adscendebatur. B. In .Capitolio erat templum loviš, Iunonis, Minervae, latis et amplis porticibus decoratum. Extra urbem magni borti virebant, ficis, quercubus aliisque arboribus consiti. Ne lacus quidem deerant; in lacubus varii pisces alebantur. Haud procul ab urbe aberat specus, in quo Numa Pompilius Egeriam deam, ut diount, consulebat. Ad Tiberim situs est campus Martius, ubi theatrum Pompei erat, in quo coniurati G. Iulium Caesarem Idibus Martiis anno ante Chr. n. XLIV saeva manu necaverunt. Roma ipsa non est in numero earum urbium, quae portibus clarae sunt. Portum Romanum rex Ancus Marcius ad Ostium exstruxit, ubi flavus Tiberis in mare effunditur. Defectiva et abnndantia. XXII. A. 1. Mane hominis animus alacerrimus est. 2. Maris undae Instar montium surgunt. 3. Fas est etiam ab boste doceri. 4. Iniussu dei decedere de vita nefas est. 5. Cicero natu maior fuit quam Caesar. 6. Multa saepe forte nanciscimur, quae optare non audemus. 7. Bonus civis eris, si tua sponte, non magistratuum iussu legibus parebis. 8. Ilomines frugl sua sponte funguntur officiis. 9. Nequam appellare debemus agricolam, qui emit, quod ei humus dare potest. 10. Tanta erat L. Pisonis virtus, ut unus Frugl appellaretur etiam illis optimis temporibus, quibus bomo nequam vix inveniri potuit. B. 1. Apud antiquos captivi plerumque venum dabantur. 2. Quis magnam esse vim consuetudinis neget? 3. Plura consilio quam vi perficimus. 4. Rectius mihi videtur ingenii quam virium ope gloriam quaerere. 5. Homo alienae opis indiget. 6. Ad te, deus, confugimus, a te opem petimus. 7. Mercatores merces 1 in promptu habent, ut quisque eas emere possit. 8. Bos in Aegypto numinis vice colebatur; Apim (eum) vocabant. 9. Hostes audacem impetum militum nostrorum sustinere non potuerunt. XXII. B. ' V slov. sing. 15 C. 1. Nemo (per) totam vitam beatus est. 2. Nulllus homiuis opes certae sunt; nulllus vita sine dolore est. 3. Nemim semper fortuna secunda uti licet. 4. Neminem igitur ante mortem beatum dicemus. 5. Nam a nullo sciri potest, quid postero die futurum sit. 6. Romani Gallorum discessum mille pondo auri emerunt. 7. Veientes anno ante Chr. n. CCCCLXXIX cum Romanis bellantes bellum quiete, quietem bello in vicem eludebant. 8. Magistratus quidam Romanus anno ante Chr. n. CCCCXXXVII coronam auream libram pondo populi iussu lovi in Capitolio dedicavit. 9. Cum iam plurimae gentes sub dicione Romanorum essent, imperator Augustus etiam Aegyptum sub dicionem populi Romani redegit. 13. A. 1. Začetek dneva imenujemo jutro. 2. Prav je vselej govoriti resnico. 1 3. Brez tehtnega 2 vzroka prisegati je greh 3 . 4. Pred oble¬ gano Trojo so zgradili 4 Grki lesenega konja nalik gore. 5. Mnogi tožijo, da ravna 6 človeško naravo bolj naključba nego krepost. 6. Bolje je lastnovoljno prav ravnati nego na povelje oblastev. 7. Zanikarni sužnji pokvarijo 6 cesto hišne sinove. 8. Najbolj pohvalimo moža, ako ga imenujemo poštenega in vrlega. 9. Sužnje so prodajali Rimljani pod vencem. 10. Servij Tulij je kraljeval prvi brez povelja rimskega naroda. 11. Rimsko vojstvo je podarilo svojemu poveljniku zlat venec, funt težek. 12. Leta 217. pred Kristovim rojstvom so posvetili Rim¬ ljani Jupitru zlato strelo, 50 funtov težko. B. 1. Tatovi ugrabijo, kar jim je pri rokah. 2. Pompej je bil starejši nego Cezar. 3. Znano je, da je spravil Cezar Galijo pod rimsko oblast. 4. Bojujoči se vojaki izmenoma prejemajo in zadajajo 1 rane. 5. Kakor kdo 2 potrebuje pomoči, tako ga moramo podpirati. 6. Od prijateljev ne zahtevajmo denarja, ampak pomoči! 7. Kjer so prijatelji, tam so zakladi. 8. Značaj človeka se [da] izboljšati češče z dobrimi vzgledi nego s silo. 9. Z združenimi močmi služimo domovini! 10. Mnogi starodavni 3 narodi so častili živali po božje. 11. Jupitra so imenovali 4 Rimljani zavoljo [njegovih] dobrot najboljšega, zavoljo [nje¬ gove] moči največega. 12. Boga ne vidi 4 nihče, a bog vidi vse. 13. Nikogar dela niso bogu neznana. 14. Nikomur ni znano, kaj da bode naslednji dan. 15. Meščani so pogumno odbili sovražnika, ki je [namerjal] vzeti njih mesto z drznim naskokom. 13. A. 1 = resnično (objekt). — 2 = velikega. — 3 = ni prav. — 4 = sezidali. — 6 Pass. 13. B. 1 = storijo. — 2 = vsakdo. — 3 = starodavnosti (genet. subst.) — 4 Pass, 16 XXIII. TPalldoc ordculum. Croeso, regi Lydiae, cum oraculum consuluisset, responsum est „Croesus, si exercitum trans Halyn duxerit, magnas opes pervertet.“ Sed bellum, quod Croesus cum Cyro, rege Persarum, gessit, aliter evenit ac. speraverat. Nam victus a Cyro suas opes pervertit. Lydia suh Persarum dicionem redacta est. XXIV. 1. Miseria comes aeris alieni atque magnarum litium est. 2. Vei a Romanis decem annos obsessi sunt. 3. Exsequias concedere' etiam inimici solent. 4. Romulus et Remus erant fratres gemini. 5. Hannibal Alpes cum exercitu et elephantis transgressus est. 6. Discordia plebis et optimatium magna pericula rei piublicae Romanae parata sunt. 7. Posteri de maiorum discordia saepe que- runtur. 8. Neque homines neque bestiae neque plantae tenebras amant. 9. Nuptiae apud omnes gentes festae esse solent. 10. Antiqui manes votis placare solebant. B. 1. Filius reliquias et ossa patris humavit. 2. Arma popu- lorum antiquorum artificiosa erant. 3. Contentum esse suis rebus 1 maximae sunt dlvitiae. 4. Parentes daut liberis et cibum et vestem et omni a, quae ad vitam necessaria sunt. 5. Corinthus sita erat in angustiis atquae faucibus Graeciae. 6. Catilina Ciceroni consuli insidias parabat. 7. Socrates inimicitias et minas liominum maiorum contemnebat. 8. Imperator Titus propter egregias virtutes suas amor et deliciae generis humani nominatus est. 9. Troiani, ut Hectoris exsequias celebrarent, a Graecis indutias undecim dierum 2 petiverunt. 10. Atheniensibus interrogantibus, quid facerent, Apollo respondit, ut moenibus ligneis se munirent. 14. A. 1. Alpe so visoke in z belim snegom pokrite. 2. Katilino in njegove tovariše so tlačili 1 dolgovi. 3. Brata dvojčka sta si na¬ vadno podobna. 4. Leta 396. pred Kristovim rojstvom so Rimljani izvojevali Veje. 5. Med boljari in [prostim] ljudstvom so bili često hudi prepiri. 6. Izvir mnogih narodov je temen. 1 7. Cezar je v XXIV. B. 1 = imetje. — 2 Genet, gunlitatis; gl. Lat. slovn. § 218.! 14. A. 1 1'ass. — 2 = v temi. 17 40 dnevih uničil ostanke Pompejevega vojstva. 8. Prednikom je sreča potemkov prijetna skrb. 9. Bogastvo staršev je otrokom često po¬ gubno. 10. Svatba moje sestre je bila slovesna. B. 1. Mani so bili varuhi rimskih družin. 2. Sovražniki so napali naše vojstvo iz zasede. 3. Premirje je pogosto začetek miru. 4. Mir se pridobiva z orožjem. 5. Rim in Atene so bile bivališče preslavnih pesnikov in govornikov. 6.. Hektorjevo pogrebno svečanost so obhajali Trojanci 11 dni. 7. Pridni učenci so veselje in slast učiteljev. 8. Modrijana ne straši neprijateljstvo in pretenje mogočnega kralja. 9. Sloga in hrabrost državljanov sta mestu trdnejša zaščita nego zidovje. 10. Ko so bili Perzijani izvojevali sotesko termopilsko, 1 so šli nad Atene in so je zažgali. XXV. Leonidds. Lacedaemoniorum rex Leonidas in angustiis Thermopylarum se trecentosque eos, quos eduxerat ex patria, opposuit hostibus militescjue ita allocutus est: «Capite arma et more maiorum fortiter pugnate, Lacedaemonii! Hodie apud inferos fortasse cenabimus.» XXVI. A. 1. Auxilium verorum amicorum contra insidias inimicorum firmum praesidium est. 2. Etiam Graeci erant inter auxilia Xerxis, regis Persarum. 3. Cicero senatum in aedem loviš vocavit. 4. Impe¬ rator Titus in sordidis aedibus natus est. 5. Ad acpias divites Romani veniebant, ut calida et frigida aqua lavarentur. 6. Anno ante Cbr. n. CCXIV Romani in Hispania ad castrum Album castra babuerunt. 7. Helvetii copias suas per angustias in fines Sequa- norum traduxerunt. 8. Avaritiam Cicero animi morbum appellat, qui neque copia neque iuopia minuitur. 9. Vir sapiens mortem, quae omnium laborum finis est, non timet. 10. Cibi šale condiuntur, oratio salibus. B. 1. Fortuna humana multas mutationes habet. 2. Sapiens non est infelix, etiamsi fures omnibus fortunis eum spoliaverunt. 3. Demosthenes, clarissimus orator Graecorum, diu rho litteram eloqui non potuit. 4. Ex litteris tuis, mi amice, magnum tuum erga me amorem cognovi. 5. Cicero ipse fatetur Romanos a Graecis 14. B. 1 = Termopil. Wiesthaler, Vadbe, 2 — 18 doctrina et omni litterarum genere superatos esse. 6. Quodque naturae impedimentum diligentia et industria superabitis. 7. Ante proelium Romani impedimenta in urnim locum comportabant. 8. Cae- saris temporibus Gallia omnis in partes tres divisa erat. 9. Nihil ab omni parte beatum. 10. Partes civium saepe rei publicae per- niciem parant. 15. 1. V nesreči smemo od prijateljev pričakovati pomoči. 2. Vsi pomožni polki naših zaveznikov so bili v orožju. 3. Hišo konzulovo, ki je bila blizu hrama Minervinega, je uničil požar v eni noči. 4. Neki grški modrijan pravi, da je voda najboljše. 5. Toplice so bolnikom pogostokrat zdrave. 6. V Iiispaniji so postavili Kartaginci gradič, ki so ga imenovali Rimljani Beli [gradič]. 7. V Cezarjevem taboru je bila obilica galskih ' prvakov. 8. Vojne čete Cezarjeve so bile prav 2 celo zimo v taboru. 9. Življenje hudobnih ljudi ima navadno hud konec. 10. Leta 58. pred Kristovim rojstvom so odrinili Helvečani iz svojega ozemelja. 11. Sreča preslepi mnoge ljudi. 12. Nesrečen je, komur je sovražnik uplenil imetek, nesrečniši, kdor je izgubil krepost. 13. Ena črka je bila dostikrat vzrok velikega neprijateljstva. 14. Pismo očetovo me je zelo razveselilo. 15. Atene so bile tako rekoč svetišče znanosti. 16. Stanoviten in hraber mož premaga vsako zapreko. 17. Ko so se bili Rimljani in Helvečani dolgo bojevali, so se polastili rimski vojaki prateža in tabora sovražnikovega. 18. človeško srce leži 3 sredi 4 prsi. 19. Stranke državljanov so pogubne ne le majhnim, ampak tudi velikim državam. 20. Nič ni koristnejše[ga] nego solnce in sol. 21. Ciceronovi dovtipi so se zdeli nekaterim medli 6 . XXVII. A. 1. Levemus atras curas dulci requiete! 2. Mors miseris hominibus requiem aeternam dat. 3. In urbe luxuries creatur, ex luxuria exsistit avaritia. 4. Elephantis rostrum Cicero manum appellat. 5. Caeli et terra gloriam dei praedicaut. 6. Adversus tonitrua et minas caeli subterraneae domus et alti specus remedia sunt. 7. Turpia verba in pulchro ore sunt tamquam taetrum venenum in argenteo vase. 8. In domo bonae matris familias omnia vaša splendent. 9. Ioca naturae humanae propria sunt. 15. 1 = Galcev. — 2 Pcr. — s = je ležeče. 4 = v sredn jem delu. 5 = mrzli. 19 B. 1. Amoena loca Italiae villis divitum Romanorum ornata erant. 2. Pueri Romanorum dieta clarorum virorum et eleetos ex poetis locos ediscebant. 3. Sub vesperum milites castra posuerunt, vesperl autem quiescebant. 4. Imperator quidam Romanus plurimos ludos edebat a mane ad vesperam. 5. Luxuriosi Romani toto 1 orbe 1 terrarum epulas pretiosas concpiirebant. 6. Caesar 2 cum triumpharet epulum praebuit et cuiusque generis spectacula. 16. 1. Priroda hrepeni po pokoju. 2. Pokoj okrepča 1 dušne 2 in telesne 2 moči. 3. Večerni 2 pokoj mi je prijeten; zvečer sem na¬ vadno sam in vesel. 4. Helvečani so se borili z rimskim vojstvom od davi do drevi. 5. Slonov 2 trobec se primerja s človeško roko. 6. Razkošna pojedina često škoduje našemu telesu. 7. Muze, Apolo¬ nove spremljevalke, so razveseljevale bogove med obedom s petjem. 8. Hudobna duša v lepem telesu je tako rekoč ostuden strup v zlati, posodi. 9. Tudi v lepih posodah so včasih grde reči. 10. Mnogi ljudje se ne boje groma 3 [nič] manj nego strel. 11. Vse 4 nebo je okrašeno z zvezdami, ki jih po dnevu ne vidimo. 12. Nebesa in zemlja so delo božje 2 . 13. Šale in dovtipi pesnikov nas zelo raz¬ veseljujejo. 16. Popotniki zelo občudujejo lepe kraje naše domovine. 15. V knjigah modrijanov so mnoga mesta težka in nejasna 5 . XXVIII. De vasis antiquis. Haud parvus vasorum numerus ex antiquitate usque ad nostram aetatem servatus est. Vaša illa ex terra ehlossa admodum varia sunt. Forma nonnulllus vasis simplex est; sed in multis vasis imagines magna arte faetas videmus. Inveniuntur in vasis illis imagines Her- culis, Achillis, Ulixis aliorumque virorum, de quibus multi loči seriptorum veterum narrant. Nonnulla loca Graeciae, ubi vaša magna arte fingebantur, nobis nota sunt. XXIX. 1. Violentia frigidi boreae magna est. 2. Discessus Graecorum Circae ingratus fuit. 3. Circes pocula venenata erant. 4. Poetae antiqui Lethen appellant securam. 4. Sophistae fallaces et vani erant. XXVIT. B. 1 Gl. Lat. slovn. § 246., o, |3.! - 2 Gl. Lat. slovn. § 396., 1.! 17. 1 Pass. — 2 Genet, subst. — 2 Plur. — 4 = celo. — 5 = temna. 2 * 20 6. Discipuli linguam Latinam ex grammatica discunt. 7. Helena, Atrldae Menelai uxor, a Priamida Paride rapta est. 8. Agamemnon et Menelaus filii Atrei erant; itaque eos Graeci Atrldas nominabant. XXX. De Aenea. Aeneas, Anhlsae et Veneris filius, princeps Troianorum fuit. Cum Graeci Troiam cepissent et incendio delevissent, Aeneas cum Anchisa patre, Creusa nxore, Ascanio filio nonnullisque sociis fugit. Fuga quidem molesta erat Aeneae; sed dii Aeneam amabant et iuvabant, quia pius erat. Quantopere tu quoque, beate Anchlse, amatus es ab Aenea filio, qui te ex ardentis Troiae flammis eripuit et umeriš suis asportavit! Aeneas cum multa mala perpessus esset, postremo in Latium frugiferum pervenit ibique regnum occupavit. Ab Aenea eiusque sociis Romani trahunt originem. Merito igitur facta tua, pie Aenea, a Vergilio poeta celebrantur. 17. 1. Askanij je bil sin Enejev in Kreuzin. 2. Bogovi so ljubili Askanija, ki je bil [svojemu] očetu zelo podoben. 3. Pobožni Enej, tvoja ljubezen do očeta Anhiza je bila všeč bogovom in boginjam! 4. Silovitost mrzlega severa je pogosto celo izkušenemu mornarju nevarna. 5. Leonida, kralj lacedemonski, je zasedel 1 termopilslco sotesko. 6. Pesniki pripovedujejo, da je Leta bogovom in boginjam zamrzna. 7. Mnogi učenci ne ljubijo latinske slovnice. 8. Otok Circin je bil Uliksovim tovarišem nevaren. 9. Velika je bila vojna moč Atrejeviča Agamemnona. 10. Med Atrejevičema in Ahilom je bil hud prepir. Sklad mestnih imen. XXXI. A. Na vprašanje: kje? 1. liomae consules, Spartae reges, Carthagine iudices rei publicae praeerant. 2. Divites Romani aestate Bais vel Syracusis vivebant. 3. Cicero in oppido Arpino anno ante Chr. n. CVI natus est. 4. Delphis, in urbe mediae Graeciae, clarum oraculum Apollinis fuit. 5. Hannibal cum Romanos ad Cannas vicisset, diu Capuae, (in) luxuriosa urbe Campaniae, moratus est. 6. Alexander Magnus Babylone mortuus et Alexandrlae conditus est. 17 . 1 Pass. 21 7. Cum farna de morte Alexandri Magni venisset, to ta Alexandria maximus luctus agitabatur. 8. Verres ipsa Delo templum Apollinis spoliavit. 9. Alba Longa iam ante Romam conditam XIV reges regna- verunt. 10. Herodotus, rerum gestarum scriptor Graecus, Halicarnassi natus erat, sed plerumque Sami vivebat; Idem etiam et Athenis et Spartae et in Aegypto et in multis aliis urbibus et terris fuit. B. Na vprašanje: Team? 1 . Romani saepe legatos Carthaginem, Carthaginienses Romam miserunt. 2. Legati Lacedaemoniorum Delplios profecti sunt, ut Apollinis oraculum consulerent. 3. Cum Marius in oppidum Cirtam venisset, rex Bocchus legatos ad eum misit. 4. Post patris mortem Alexander Magnus concilium civitatum Graecarum Corinthum, in celebrem Graeciae urbem, convocavit. 5. Horatius adulescens Athenas profectus est; postea autem, cum apud Philippos contra Octavianum male 1 pugnavisset, in Italiam et Romam revertit. 6. Lacedaemonii cum Persas apud Plataeas vicissent, Pausaniam cum classe sociorum Cyprum miserunt, ut inde Persarum praesidia pelleret. C. Na vprašanje: od kod? 1 . Plato, philosoplms Graecus, saepius Athenis in Italiam profectus est. 2. Sexto die Delo in patriam revertemur. 3. Capua, Neapoli, Tarento aliisque ex urbibus legati ad senatum Romanum venerunt, ut auxilium contra Hannibalem peterent. 4. Ex urbe Roma mul ti iuvenes in Graeciam proficiscebantur, ut ibi claros philosophos audirent. o. Regina Dido Tyro, ex opulenta urbe Phoenices, in Africam fUgit ibique Carthaginem anno ante Cbr. n. DCCCLXXXVIII condidit. D. Po skladu mestnih imen. 1 . Domum revertemur et totam hiemem doml manebimus, quia libentissime dom! nostrae sumus. 2. Multi, qui laeti domo profecti sunt, cum bellum exarsisset, domum non reverterunt. 3. Cicero saepe rus contendit et libenter rurl vivebat; sed si res postulabant, rure Romam revertit. 4. Post pugnam multa hominum equorumque cadavera huml iacent. 3. In pace consules Romae manebant. 6. Marius in bello plerumque huml quiescebat. 7. Alcibiadi tota res puhlica doml belllque tradita est. 8. Themistocles doml militiaeque magnam gloriam šibi comparavit. 9. Hannibal, qui insidias Romanorum timebat, Carthagine Tyrum, Tyro Ephesum demigravit; Ephesi colloquium cum Antiocbo, rege Syriae, habuit neque umquam domum revertit. XXXI. B. 1 = nesrečno. 18 . 1. A. V Rimu so bili konzuli, v Sparti [pa] kralji najvišji oblastniki. 2. Aleksander Veliki je bil i v Atenah i v Babilonu i v Aleksandriji. 3. Rimski trgovci so kupovali na Samu prelepe posode, v Tiru [pa] dragocena oblačila. 4. Kakor v Ostiji, so bila tudi v Tarentu, Sirakuzah [in] Kartagini širna pristanišča. 5. Rimski pesnik Vergilij je pokopan v mestu Neapolu, ki leži 1 v Kampaniji. 6. Mo¬ drijan Diogen je mnogo živel v Korintu, slovečem grškem mestu, atenski vojskovodja Konon [pa] na otoku Cipru. 7. Pri Filipih je Oktavian [v]' krvavi bitvi premagal vojstvo zarotnikov, ki so bili Cezarja usmrtili. 8. V celem Rimu ni bilo videti oboroženega vojaka 2 - 9. Askanij, Enejev sin, je kraljeval v Albi Longi. 10. V mestu Efezu je bilo prekrasno svetišče boginje Diane. B. 1. Atik je prišel iz Grecije v Rim z mrzlico. 2. Lidijski kralj Krez je poslal poslance v Delfe k Apolonu. 3. Ko se je bil Alcibiad povrnil v Atene, so ga sodržavljani zopet vzprejeli 1 z največjo dobrohotnostjo. 4. Ko je bil Pompej od Cezarja premagan, je pobegnila njegova soproga s sinom na otok Ciper. 5. Atenski poslanci so prišli v Sparto, mogočno mesto peloponeško, da bi prosili pomoči zoper Perzijane. 6. Platon je pogosto odpotoval iz Grecije v Italijo ter prišel v Sirakuze, Tarent in mnoga druga mesta. C. 1. Alcibiada so sodržavljani izgnali iz Aten. 2. Hanibal je prišel iz Kartagine v Hispianijo, iz Hispanije [pa] v Italijo. 3. Enej je odplul od Troje v Italijo. 4. Oče kralja Tarkvinija Priska je pobegnil iz mesta Korinta v Lacijo. 5. Odhajajoč iz Kartagine, naj¬ mogočnejšega mesta afriškega, je žrtvoval Hanibalov oče Jupitru. D. 1. Ako se povrnemo 1 domov, ne odidemo 2 drugič z doma, ampak ostanemo 2 doma. 2. Boljše je brez nevarnosti v svoji hiši biti nego z nevarnostjo v tuji. 3. Mnogi meščani bi živeli radi na kmetih, ko bi mogli. 4. Kdaj odidete 2 na kmete? Doklej se bodete mudili na kmetih? Kdaj se vrnete 2 s kmetov v mesto? 5. Livij pri¬ poveduje, kaj da so zvršili Rimljani o miru in vojni. 6. Grki so iskali doma in na bojnem polju le 8 slave. 7. Sloga državljanov o miru, hrabrost vojakov o vojni sta najboljša zaščita države. 8. Po¬ sekano drevo je dolgo ležalo na tleh. 9. Kakor v Atenah in Sparti so se tudi v Rimu častili bogovi in boginje o miru in vojni. 18. A. 1 = je ležeče. — 2 Latini: ni bil videti . . . vojak. 18. B. 1 Pass. 18. D. 1 Fut. II. — 2 Kak čas v lat.? — 3 = same. 23 XXXII. De Themistocle. Themistocles Atheniensis, qui apud Salaminem parvo numero navium maximam classem Persarum vi cit, civium suorum iuvidiam non effugit. Hi enim nimiam eius potentiam timentes Athenis eum expulerunt. Patria 1 profugus Argos concessit. Deinde absens Athenis proditionis damnatus est. Id cum audivisset, Corcjram demigravit, quod non satis tutum Argis se videbat. Paulo 2 post in Epirum ad regem Admetum confugit. Plic supplicem, cum ab Atheniensibus et Lacedaemoniis exposceretur puhlice 3 , non prodidit, sed Pydnam, in urbein Macedoniae, deduxit. Inde Themistocles navi in Asiam aufugit et in oppidum Ephesum pervenit. A rege Persarum liberaliter exceptus domicilium šibi Magnesiae constituit. In hac urbe eum morbo mor- tuum esse verisimile est. 19. O skrbi Rimljanov za otroke . 1 Rimski hišni očetje, katerih imetek je bil velik, so pošiljali [svoje] sinove z doma, to je iz Rima v Sirakuze, Atene in Aleksan¬ drijo, da bi se ondi izobrazili v inozemskih 2 vedah 8 in umetnostih. 8 V atenskem 4 mestu so poslušali rimski mladeniči modrijane, v Sira- kuzah in v mestu Aleksandriji [pa] so obiskovali šole učiteljev zgovornosti. Odičeni 6 pred vsem z učenostjo modrijanov in govornikov so se vrnili ti mladeniči iz Sirakuz, Aten [in] Aleksandrije domov. XXXIII. 1. Homo, qui bellum fugit, in pace moritur. 2. Pareres tibi amorem, si pareres praeceptis hominum, qui plus sapiunt quam tu. 3. lam fecit iniuriam, qui (eam) facturus est. 4. Bona voluntas semper laudanda est, etsi vires desunt. 5. Pater familias cum filiis et filiabus quinque menses Sjracusis versabatur. 6. Magna lacinora non artubus corporis, sed artibus ingeuii facta sunt. 7. Harenosa et arida humus humiles tantum arbores gignit. 8. Multarum gentium XXXII. 1 AblUtivus separationis; gl. Lat. slovn. § 342! — 2 Ablat. mensurae; gl. Lat. slovn. §§ 252. in 253., O! — 3 = v državnem imenu. 19. 1 V lat. sam genet. — 2 = zunanjih. — 3 V lat. sam ablat. instrumenti, — 4 V lat. subst. — 5 — ukrašeni. 24 mos est, ut liumi cenent. 9. Firmus vitae ordo valetudini nostrae utilis est. 10. Os rubrum non semper signum bonae valetudinis est. 11. In corpore humano CCLX ossa numeramus, quae omnia minus dura sunt quam dentes. 12. Pulchrum ver primae inventutis, aspera hiems serae senectutis imago est. 13. Milites in itineribus saepe farne et siti vexantur. 14. Avaritia est fons litium, fraudium omniumque aliorum scelerum. 15. Sermones senum sapientium auribus iuvenum ferocium saepe molesti sunt. 16. Inter regiam Romam et luxuriosam Neapolim magnae paludes erant. 17. Cum urbs capi nori posset, Caesar altam tur- rim exstruxit, ut e turri in urbem intrare conaretur. 18. Boum cervices ad iugum aptae sunt. 19. Dux Romanus parva manu equituru contra Gallos dimicavit et regem hostium sua manu interfecit. 20. Videmus prius fulgura quam tonitrua audimus. 21. Nulla est societas felium et murium. 22. Dicere verum semper fas, mentiri semper nefas est. 23. Nostra sponte, non magistrorum iussu diligentes esse debemus. 24. Ab love optimo maximo et omnibus ceteris diis deabusque Romani in periculis opem et auxilium exspectabant. 25. Exercitus Romanus in mediae Galliae finibus castra posuit. 26. Dodonae, in urbe Epiri, antiquissimum oraculum loviš et sacer fons erat. 27. Sa- libus Caesar omnes aequales superavit. 28. In aede Vestae deae perpetuus ignis erat. 29. Alcibiades Atheniensis, Cliniae filius, educatus est domi Periclis, qui civitati Atheniensium multos annos praefuit. 30. Multa Graeciae loca Orphei poetae monumenta servabant; nulli autem loči ex carminibus eius nobis servati sunt. 31. Antiquioribus temporibus homines neque altas neque amplis porticibus ornatas, sed humiles domos aedificabant; antiquissimis temporibus ne domos quidem habebant, sed pro domibus specubus utebantur. 32. Quid est stultius quam cetera par are, quae parantur pecunia: equos, servos, vestem egregiam, vaša pretiosa, aedes amplas; amicos, 1 vitae optimum praesidium et pulcherrimum ornamentum, non parare? 20 . 1. Nič ne trpiš in ne bodeš trpel, česar niso že drugi trpeli 1 pred teboj. 2. Hanibal je hotel uničiti rimsko vladarstvo. 3. Nihče ni bolj graje vreden 2 nego deček, nepomljiv [svojih] staršev; otroke pa, ki so pomljivi staršev, ljubijo 3 vsi dobri [ljudje]. 4. Ob XXXIII. 1 Dostavi v slov. veznik: pa! 2.0 1 Coni. perf. — 2 Ne: drgnus! — 3 Pass. 25 praznikih so obiskovali Atenci s [svojimi] sinovi in hčerami Minervin hram, stoječ* na gradu. 5. Neprijetni so nam prepirov željni ljudje. 6. Ko je zapustila plena željna vojaška 5 druhal ladje, je napal lacedemonski vojskovodja atensko brodovje. 7. Grki so ljubili parski mramor, ker je bil lep in dragocen kamen. 8. Ena usta in dvoje 6 ušes imamo, da več slišimo nego govorimo. 9. V mesecu septembru so bila pota našim vojakom zavoljo pogostih idoli težavna. 10. Medvedi ljubijo sladki med marljivih bučel. 11. Skoro v vseh veletokih evropskih se nahajajo 7 velike in majhne ribe. 12. Komu izmed vas ni znano sovraštvo mačk in miši? 13. Koliko miši raz¬ trgajo 3 ostri kremplji mačji 5 . 14. Znano je, da leži Neapol v najvabljivejši pokrajini italski. 15. Naši vojaki so opustošili širno ozemelje sovražnikov. 16. Kosti mladeničev so trdniše ko starcev. 17. Ko so bili vojaki pretrpeli težave več 8 mesecev, so želeli končati vojno z eno bitvijo in na en dan. 18. Od svinj nam ne dohaja 0 manjša korist nego od konj in goved. 19. V pristaniščih imajo velike ladje, na jezerih majhni čolni varno mesto. 20. Nobeden 10 Rimljan izmed 35 sosesk ni pribežal k Hanibalu po silnem porazu pri Kanah. 21. Temo noči razsvetljuje 3 luč lune in zvezd. 22. Apolon, sin Jupitrov, je bil bog solnca in pesnikov. 23. Mnogi porabljajo svoj imetek v svojo pogubo. 24. V hiši 11 našega cesarja so zlate in srebrne posode in prelepa oblačila. 25. O vojni je korist hitrih konj večja nego o miru. 26. Žalostna odhajajo vo¬ jaška 5 krdela z doma, v taboru so pomljiva svojega doma, vesela se vračajo iz vojne domov. 27. Uliks je bival s svojimi tovariši več mesecev v hiši boginje Circe. 28. Pesnik Vergilij se je učil grških znanosti v mestu Neapolu. 29. Pota skozi močvirnate kraje so bila nadležna i našim četam i pomožnim polkom zaveznikov. 30. V Delfih je bilo najslavnejše proročišče Apolonovo; mnogi kralji so pošiljali prelepa darila v Delfe ter so pričakovali ugodnih odgovorov z Delfov. 31. Na visokih hrastih in drugih drevesih našega vrta pojo čile ptice v ljubki pomladi in v vročem poletju od davi do drevi. 32. Pred mestom so zgradili sovražniki visok stolp ter so metali s tega stolpa veliko množico 12 kopij v mesto; naposled je zmogla 3 hrabre meščane lakota in žeja, ne sila sovražnikov. 20. 4 = ležeč. — 5 Genet, subst. — 6 = dve ušesi. — 7 = so. ■ — 8 Genet.! — nam ni. — 10 Nemo. — 11 Ne: domus! ■— 12 = silo. 26 Adiectiva. XXXIV. 1. Egenus parvam consolationem habet in egentiore. 2. Egen- tissimi homines saepe dlvitissimis beatiores sunt. 3. Quo benevolentior deus est, eo gratiores et magis pii esse debemus. 4. Frugalissimus et dei 1 simillimus est, qui inopiam hominnm egenorum quam 2 celer- rime lenit. 5. Qui miseris auxilium denegant, homines necjuissimi sunt. 6. Tota antiquitas nil maius, nil magnificentius vidit quam imperium Romanum. 7. Quid est maledicentius quam vulgus ? 8. Senes iuvenibus providentiores sunt. 9. Cicero providentissimus consul fuit. 10. Templum Cereris in Sicilia pulcherrimum et magnificentissimum fuisse Cicero dicit. 11. Tota Roma nemo luxuriosior, nemo nequior erat quam Catilina. 12. Aristlde iustiorem et frugaliorem virum terra Graeca non genuit. 13. Apud Ilelvetios Caesaris temporibus nobilissimus et dltissimus fuit Orgetorix. 14. Titus benevolentissimus erat imperatorum Romanorum. 15. Cornelius Nepos Theopompum et Timaeum maledicentissimos rerum gestarum scriptores nominat. 16. Socrates frugalissimus Atlieniensium erat; hic vir frugl a nequis- simis civibus capitis damnatus est, quamquam civitati plurimum profuerat. ^ 1. Kaj je bolj zlogolčno nego zavist? 2. Cim učenejši so ljudje, tem zanikarnejši so pogosto. 3. Najnižji ljudje so cesto najbolj opravljivi. 4. Kaj je veličastniše nego nebo ? 5. Cim dobrohotniši bodemo, tem po- dobniši bodemo bogu 1 . 6. Najveličastniša so božja dela, ki jih ne prekaša 2 nobeno človeško delo. 7. Cim potrebniši je človek, tem potrpežljivejši je včasih. 8. Najpotrebniši ljudje niso vselej najnesrečnejši. 9. Starost ni nastavljena toliko nevarnostim, ker je previdniša ko mladost. 10. Znano je, da najbogatejši ljudje niso vselej najdobrohotniši. 11. Kv. Fabij Maksim je bil eden izmed 3 najprevidnejših vojskovodij rimskih. 12. Ci- ceron imenuje Katilino najzlobnejšega in najzanikarnejšega človeka. 13. Vrlejšega in pobožnišega sina ni imel nobeden 4 oče nego Anhiz. 14. Vemo, da so bili stari Rimljani najboljši, najskromniši in najvrlejši poljedelci. 15. Bog, ki je mogočniši in dobrohotniši od 6 ljudi, daje i najbogatejšim in najpotrebnišim vse za 6 življenje potrebne reči. XXXIV. 1 Similis z genet. znači dušno, z dativom telesno podobnost. — a Quam pred superlat. = kar: quam celerrime kar najhitreje. 21. 1 Prim. XXXIV, 4. stavek! - 2 Pass. — 3 Ex. — 4 Nemo. — 6 Gl. XXXIV, 2. stavek! — 6 Ad. 27 XXXV. 1. Sophocles poeta usque ad extremam senectutem vixit. 2. Etiam Imae marium partes variorum animalium plenae sunt. 3. Turpe est vinci a pari vel superiore, turpius ab Inferiore. 4. Socrates supremo vitae die multum de immortalitate animi dispu- tavit. 5. Posteriores cogitationes prioribus sapientiores esse solent. 6. Omnium rerum mors postrema est. 7. Qui post patris mortem natus erat, postumus dicebatur. 8. In Hispania ulteriore plura et maiora flumina sunt quam in citeriore. 9. Bonus vir n on timet, ne cives sui videant, 1 quibuscum hominibus in interiDre aedium parte vivat. 10. Etiam in intimis terrae tenebris utilissimae res inveniuntur. 11. Iustitiam etiam adversus Infimos servare debet iudex. 12. In difficillimis corporis morbis non deterrimu« et proximus, sed optimus medicus quaeritur. XXXVI. Reki. 1. Serviant deteriora 1 melioribus! 1 2. Cotidie deterior est posterior dies. 3. Valet Ima 1 summis 1 mutare deus. 4. Servitus postremum omnium malorum est. 5. Salus rei publicae suprema lex esto! 6. Mors ultima linea rerum est. 7. Summum ius summa saepe iniuria. 8. Špes est ultimum rerum adversarum solacium. 9. Quod est optimum, id deo proximum est. 10. Gloria, quo maior est, eo propior est invidiae. 11. Cura est ocior quam ocissimus ventus. 22 . 1. Čim višji smo, tem skromnejši bodimo! 2. Nihče ni bil nižjim dobrohotniši ko cesar Tit. 3. Najdolenji del vzduha je naj¬ gostejši. 4. Zakonom morajo biti pokorni najnižji in najvišji. 5. Ci- ceron imenuje nebo najskrajnji in (naj)zadnji del sveta. 6. Učenec prejšnjega je poznejši dan. 7. Tostranska Hispanija je bila manjša nego onostranska. 8. Zadnji kralj rimski je bil Tarkvinij Ošabni. 9. Pompej je bil slabejši vojskovodja ko Cezar. 10. Notranji prebi¬ valci stare Britanije niso sejali žita. 1 11. Najslabejše je [to], kar je najboljšemu najmanj 2 podobno 2 . 12. čim večja je nevarnost, tem bližja je navadno božja pomoč. 13. Homer je najizvrstniši [izmed] XXXV. 1 Sloveni tu konjunktiv s sedanjikovim pogojnikom! XXXVI. 1 V slov. neutr. sing. 22. 1 V lat. plur. — 2 = najbolj nepodobno. 28 vseli pesnikov. 14. Mnogim so najkrajnje pokrajine bolj znane ko najbližje. 15. Med Ciceronom in Atikom je bilo prav prisrčno 3 pri¬ jateljstvo. 16. Najslavnejše na zemlji 1 je bilo proročišče Apolonovo v mestu delfskem 4 . 17. Luč je bržja ko zvok; najbržja pa je misel. 18. Prve misli niso vselej najboljše, zadnje so cesto najslabše. XXXVII. De Itaiia. I. Itaiia Appennlnis montibus, qui totain terram usque ad extremos Italiae Inferioris fines percurrunt, in duas partes divlsa est; liarum altera ad mare Inferum sive Tyrrhenum, altera ad mare superum sive Hadriaticum pertinet. Italiam superiorem Galli, qui Alpes transgressi erant, occupaverunt; inde Itaiia superior appellata est Gallia citerior. Romani Galliam, quae trans Alpes sita erat, Galliam ulteriorem nominabant. Per Italiam superiorem Padus fluvius fluit; is ab Imis radicibus Alpium ortus 1 aliis fluminibus et a septen- trionibus et a meridie adeo augetur, ut per septem ora in mare Hadriaticum se effundat. In Itaiia superiore fluit etiam Athesis, qui ex summis Alpium- Raeticarum montibus ortus 1 in mare Hadri¬ aticum influit. II. Itaiia media sex regiones continebat: Etruriam, Latium, CampEniam, Umbriam, Plcenum, Samnium. Ex interioribus regio- nibus, id est ex Appennino monte oriuntur Arnuš, Tiberis, Llris, qui in mare Inferum influunt, Aufidus, qui ad orientem versus in mare superum aquas effuudit. Plurimae urbes celebres sitae sunt ad occidentem et mare Inferum versus, paucae ad orientem et ad mare superum versus. — Itaiia Inferior prioribus temporibus Graecia Magna appellabatur, quod in hac Italiae parte multae magnaeque 2 civitates Graecae erant. Quattuor regiones continebat, quarum duae, Lucania et Bruttium, ad occidentem, duae, Apulia et Calabria, ad orientem vergebant. In extremis Italiae Inferioris regionibus Regium oppidum situm erat. XVIII milia passuum ab hoc oppido Leucopetra promunturium abest, in quod desinit Appen- nlnus mons. 22. 3 = najnotranje. • — 4 = Delfih. XXXVIII. 1 Sloveni ta particip s sedanjikovim deležnikom (glag. izvirati)\ — 2 Que se ne sloveni, kadar veže kak adjektiv z adjekt. multus. 29 23. O Galiji. Galijo so delili 1 Rimljani v tostransko in onostransko. Deželo, ki so jo imenovali Rimljani tostransko Galijo, zovemo mi Gorenjo Italijo. Prebivalci Gorenje Italije so bili za 2 rimskega vladarstva Galci; ti so bili prišli iz Galije v Italijo, prekoračivši Alpe. V prej¬ šnjih časih je bil le majhen del onostranske Galije Rimljanom po¬ koren. G. Jnlij Cezar pa je spravil vso onostransko Galijo pod rimsko oblast. V poznejših časih so rimske vojske zavzele vso Galijo vse do najskrajnjih mej. Osem let so bili sicer branili Galci svojo svo¬ bodo z največjo 8 hrabrostjo, toda Cezar jih je naposled vendarle premagal po zelo hudih bojih 4 * * . Adverbia. XXXVIII. A. 1. Male incepimus, sed bene finivimus. 2. Multa bella necessario suscipiuntur. 3. Nemo perpetuo in voluptatibus vivere potest. 4. Magnus timor subito totum exercitum occupavit. 5. Omnes Siculi homines plane frugi sunt. 6. Cito arescit lacrima, praesertim in alienis malis. 7. Milites nostri hostium impetum aegre sustinebant. 8. Haud facile ea vitia opprimuntur, quae nobiscum creverunt. 9. Nemo param diu vixit, qui officiis suis functus est. 10. Facile domantur elephanti, difficulter lupi, raro tigres. B. 1. Nonnulla animalia hominibus valde noxia sunt. 2. Notum est illud 1 Catonis Maioris: ■ „Ceterum censeo Carthaginem esse de- lendam." 3. Socrates falso accusatus et immerito capitis damnatus est. 4. Dum Romani oppidum Zamam acriter oppugnabant, Numidae castra eorum improvlso et audacter adorti sunt. 5. Quintae legioni, cui potissimum hostes instabant, equitatus sero venit auxilio. 2 6. Cicero cum Catilinae coniurationem detexisset, a bonis viris magnopere laudatus, a malis civibus multum vexatus est. 7. Idem postremo, cum domi tuto vivere non posset, sua sponte in exsilium demigravit. 23. 1 Pass. — s = v časih rimskega vladarstva. — 3 = z najvišjo. — 4 Sam oblat, instrum. XXXVIII. B. 1 Dostavi: dictum. — 2 Dativus finalis — na pomoč; glej Lat. slovn. § 213., 3.! 30 24. 1. Znano je, da slavec redkokdaj poje. 2. Mnoge reči se težko pridobe, a lahko izgube. 3. človek more človeku i mnogo koristiti i mnogo škodovati. 4. Sovražniki so nepričakovano napali naš tabor po noči. 5. Ta napad je naše vojake zelo prestrašil. 1 6. Zlasti 2 konjenike je vodja stežkoma zadržal v taboru. 7. Mnogi dobro govo¬ rijo in pišejo, sicer pa slabo žive. 8. Germani so se bojevali dolgo in drzno z Rimljani. 9. Ljudje služijo posebno tistemu, od kogar največ pričakujejo. 3 10. Ker si bil celo leto premalo priden, so te učitelji neprestano grajali. 1 11. Mnogi povsem dobri možje so [bili] po krivem zatoženi in po nedolžnem na smrt obsojeni. 12. Po pravici se izogibljejo ljudje hudobnežev, ker ne more nihče z njimi varno živeti. 13. Atencem, ki so se hudo borili s Perzijani na Maratonskem polju, so prišli Lacedemonci prepozno na pomoč 4 . 14. Rimskega mladeniča, ki je hotel umoriti sovražnikovega kralja v njegovem taboru, so vojaki nagloma zgrabili in brzo peljali pred 6 kralja. XXXIX. 1. Sapienter suadere facilius est quam (sapienter) facere. 2. Ilomines minime docti haud raro superbissimi sunt. 3. Nimis laudari saepe non minus molestum est quam nimis vituperari. 4. Multum prodest canis, plOs equus, plurimum bos. 5. Avari ple- runupie peius vivunt quam pauperes. 6. Propius accessi, ut rem dubiam prope intuerer, sed cum pimime accessissem, nihil vidi. 7. Nihil minus constans est quam vulgus infldum; rarissime eundem virum diutius amat. 8. Saepissime filii patrum 1 similes sunt, saepe etiam meliores, sed multo 2 saepius peiores. 9. Bene narrat Coruelius Nepos, melius Livius, optime Tacitus. 10. Xerxes magis consilio Themistoclis quam armis Graeciae victus est. 11. Brennus Romanos diu vexavit, diutius Pyrrhus, diutissime Han- nibal. 12. Decimae legioni Caesar propter virtutem maxime con- fidebat. 13. Siciliam a Verre pessime vexatam essse Cicero narrat. 14. Dux imperavit, ut milites procul tela conicerent neve propius muros accederent. 24. 1 Pass. — 2 = preti vsem. — 3 = upajo. — * Prim. XXXVIII., It, 4. stavek.! — 5 Ad. XXXIX. 1 Prim. XXXIV., 4. stavek! — 2 Ablat. mensiirae; gl. Lat. slovn. §§ 252. in 233., c! 31 XL. Ltipu.s et agnus. Lupus et agnus aliquando ad eundem rivum pervenerant et bibebant. Superior 1 stabat lupus, multo inferior 1 agnus. Mox lupus litis causam invenit et: „Cur“, inquit, „aquam mihi turbas?“ Agnus perterritus respondit: „Quomodo possum? nam aqua a te ad me defluit." At ille: „Certo scio te ante sex menses mihi maledixisse.“ „Tum“, dixit agnus vere loquens, „ego certe nondum natus eram.“ Lupus perturbatus aliquamdiu tacuit. Tum vero: „Vulpes“, inquit, „mihi nuper narravit patrem tuum alicubi de me male locutum esse.“ Itaque agnum plane innocentem corripuit et dilaceravit. 25. 1. V državi premore zgovornost dostikrat več nego pravičnost. 2. Po leti je potovanje 1 po 2 gorah manj težavno ko po zimi. 3. Najmanj izkušeni mladeniči cesto najbolj zaničujejo svete modrih mož. 4. Bog je vedno blizu, čeprav so ljudje daleč. 5. Zemlja stopi 3 včasi bliže k solncu, najbliže v začetku zime. 6. Ljubite [svoje] brate in sestre bolj ko prijatelje, najbolj [pa svoje] starše! 7. Gotovo je bolje, da dečki poslušajo nego da govore. 8. Za gotovo se nam je izporočilo, da se je komaj deseti del vojske rešil iz hudega poraza. 9. Po resnici govoriti ali pisati ni vselej lahko, včasih [je] celo ne¬ varno. 10. Ako človeka preveč grajamo, ga žalimo, ako ga pak preveč hvalimo, ga lahko pokvarimo. 11. Ti si se sicer dobro učil, toda bolje [tvoj] brat, najbolje [pa tvoja] sestra. 12. Najčešče so hčere materam 4 podobne, često so celo boljše, dokaj 5 češče [pa] hujše. 13. Mnogo je škodil Rimljanom Bren, več Pir, največ Hanibal. 14. Hanibal ni bil dolgo v Afriki; dalje je bil v Hispaniji, najdalje v Italiji. Numeralia. XLI. De exercitu Homana. Ab anno ante Chr. n. DIX Romae quotannis blnl consules creabantur, qui exercitum quaternSrum legionum habebant. Legio XL. 1 Sloveni ta adjektiv z adverbom! 25. 1 V lat. plur. — 2 Per. — 3 = pristopi. — 4 Prim. XXXIV., 4. stavek. — s = za mnogo (oblat. mlnsUrae). 32 fuit pars exercitus. Numerus autem militum, quos legio continebat, non Idem fuit omnibus temporibus. Initio singulae legiones terna, postea guaterna, nonnumquam etiam sena mllia peditum, trecenos aut quadringenos equites continebant. Peditatus legionis dividebatur in denas cohortes, coliors in ternos manipulos, manipulus in blnas centurias. Erant igitur in legionibus trlcenl manipuli, sexagenae centuriae. Praeerant autem singulis manipulis bini centuriones, sin- gulis legionibus legati. Equitatus legionis pro numero cohortium dividebatur in denas turmas, turma in ternas decurias', quibus decuriones imperabant. Caesaris temporibus singulae centuriae circiter qu!nquagenos qumos milites habebant, manipuli centenos donos, singulae cohortes circiter trecenos trlcenos, legiones militum terna mllia trecenos. Nonnumquam in Caesaris legionibus terna milia šesceni milites erant. Primam aciem quattuor cohortes tenere sole- bant, secundam et tertiam ternae. 26. 1. Raki imajo po osem nog. 2. Kakor so volili 1 v Rimu vsako leto (po) dva konzula, tako v Kartagini (po) dva sodnika. 3. Roke in noge človeške imajo po pet prstov. 4. Moja sestra ima sedem otrok; tudi moji bratje imajo 2 po sedem otrok. 5. Po ena usta imamo in po dvoje ušes, da več slišimo ko govorimo. 6. Neka¬ teri meseci imajo po 31, drugi po 30, [le"J eden 28 ali 29 dni. 7. Cesar Avgust je spal po sedem ur. 8. Naše mesto ima deset stolpov, [izmed] katerih sta dva po 230 črevljev visoka. 9. Pri Rim¬ ljanih so zapovedovali centurioni po sto pešcem in dekurioni po deset konjenikom. 10. Dokler je bila rimska država majhna, je štelo 3 rimsko vojstvo 3000 pešcev in 300 konjenikov; posamezne tribue so namreč dajale 4 po 1000 pešcev in po 100 konjenikov. 11. V tretjem stoletju pred Kr. r. pa je bilo v posameznih legijah, ki so bile del rimskega vojstva, že po 5000 pešcev in po 300 konje¬ nikov. 12. Galci so sklenili Rimljane premagati z združenimi močmi; zato so poslale vse države vojne čete: nekatere po 10000 5 , druge po 9000, [zopet] druge po 8000 ali po 6000 ali po 4000 6 oboro¬ ženih vojakov. 26. 1 Pass. — 2 F.sse z dat. — 3 = obsegalo. — 4 Praesto 1. — 6 „tisoe“ se latini le enkrat. 33 XLII. De Caesdre. Caesar cum bella civilia confecisset, triumphavit. Tum vete- ranis militibus praedae nomine 1 vlcena quaterna milia sestertiiim 2 dedit. Populo autem praeter frumenti denos modios ac totidem olei libras nummos quoque trecenos virltim divisit. Edidit spectacula varii generis, in his pugnam, quae inter qu!ngeuos pedites, vlcenos elepbantos, trlcenos equites commissa est. Ipse interfectus est sexto et quInquagesimo aetatis anno. XLIII. 1. Plumbum undecies gravius est quam aqua. 2. Bis bina sunt quattuor, ter terna novem, quater quaterna sedečim, quinquies qulna sunt vlgintl qulnque. 3. Quot sunt quater duodena? Duode- qulnquaginta. 4. Decies vlcenae arbores sunt ducentae’ arbores. 5. A terra usque ad lunam vlcies centena milia stadiorum sunt, a luna usque ad solem octies mlllies centum milia. 6. Hodie in unls aedibus blnae nuptiae erant. 7. Pater meus trlnas litteras a fratre suo habet; in unls singulae litterae minus clarae sunt. 8. Ter Romani cum Pyrrho, rege parvae Epiri, pugnaverunt; bis ab eo superati sunt, in tertia pugna eum fugaverunt. 9. Romani in bellis plerumque Ona castra ponebant; Caesar autem in Gallia contra Germanos trlna castra babuit. 10. Romani ab Hannibale victi sunt prlmum ad Ticinum anno ante Chr. n. CCXVIII, iterum ad Trebiam eodem anno, tertium ad lacum Trasimennum anno CCXVII, quartum apud Cannas anno _CCXVI. 27. 1. Kmetje ne orjejo njiv [le] enkrat, ampak dvakrat ali trikrat na leto 1 . 2. Moj oče je bil dvaindvajsetkrat v Rimu, glavnem mestu Italije. 3. Cezar se je petdesetkrat bojeval s sovražniki. 4. Vzduh je osemstokrat lažji ko voda. 5. Koliko je 64 X 51? 3648. 6. Glas je dvajsetkrat hitreji ko tek najhitrejših konj. 7. 30 X 20 konj je 600 konj. 8. Britanija je otok kakih 2 2,000.000 korakov v obsegu. 9. V Galiji sta bila dva tabora germanska in trije tabori rimski. 10. Posamezne črke v enem pismu mojega prijatelja niso lepe, a misli so lepe. 11. Marij je bil sedemkrat konzul, prvič 1. 647. po XLII. 1 pod imenom plena — kot plen. — 2 Gl. Lat. slovn. § 36., 4. 72. 1 = vsako leto. — 2 = približno, okoli. Wiesthaler, Vadbe. 3 34 — ustanovitvi mesta. 12. Zmagan je [bil] Hanibal od Scipiona, sina onega [Scipiona], katerega je bil sam v beg zapodil prvič ob Rodanu, drugič ob Padu, tretjič ob Trebiji. 13. Kserks, kralj perzijanski, je odrinil 1. 480. pred Kristovim rojstvom z 1,700.000 vojakov v Grecijo; njegovo vojsko so Grki dvakrat premagali 1 : prvič pri Salamini, drugič pri Platejah. XLIV. De M. Sergid. M. Sergius praetor cum a collegis sacrificiis arceretur, quod debilis erat, bane fere orationem babuit: „Secundo bello Punico 1 dextram manum amisi atque ter et vlcies vulneratus sum; bis captivus in custodiam abductus bis ex vinculis evasi; sinistra manu sola quater pugnavi; postquam pro dextra amissa ferream fabricatus sum, ea tam bene rem gessi, ut Cremonam obsidione liberarem, Placentiam defenderem, duodena hostium castra in Gallia citeriore expugnarem. Atque haec ego cum gesserim, a vobis ut bomo debilis arceor sacrificiis ?“ 28. O Babilonu. Babilon je imel štiri strani, ki so bile po 120 stadijev ali po 15000 korakov dolge. Mestno obzidje je bilo 300 črevljev visoko in 75 črevljev široko. Utrjeno pa je bilo mesto tudi [še] z 250 stolpi, visokimi po 310 črevljev 1 in širokimi po 20 črevljev 1 . Stolpi so bili torej vsak [za] 10 črevljev 2 višji nego obzidje. Ko je Babilon najbolj cvetel, je štel 3 2,000.000 prebivalcev. To mesto so si Perzijani dvakrat osvojili 4 . V Babilonu je umrl Aleksander Veliki leta 323. pred Kristovim rojstvom v 33. letu [svoje] starosti. Fronomina. XLV. Sententiae et praecepta vitae. A. 1. Iustitia propter sese colenda est. 2. Ipsa virtus sibimet puleherrima merces est. 3. Quaecumque opinio veritati repugnat, falsa est. 4. Quidquid non licet, nefas putare debemus. 5. Male vivit, 27. 1 Pass. XLIV. 1 Ablut. temporis; gl. Lat. slovi). § 249, 1, b! 28. 1 Gl. Lat. slovn. § 200., 1.! — 2 Abltzt. mensure; vsak za 10 črevljev = po 10 črevljev. — 3 = imel. — 4 Pass. «*.— 35 quisquis non honeste vivit. 6. Quidquid habemus, deo debemus. 7. Etiam is nobis carus est, quocum nulla nobis societas est. 8. Quamcunque viam ingrederis, sequitur mors ut umbra. 9. Quidquid in ali o reprehenditur, id in suo quisque sinu inveniet. 10. Iustus ac probus vir quocumque loco 1 erit, ab omnibus amabitur, quibus- cumque aderit. 11. Quot futuri silit anni vitae nostrae, ignoramus; sed quotquot erunt, satis multi erunt, si pii ac probi fuerimus. 12. Quoquo modo te habes, fortuna mutat incertos honores, nune tibi, nunc.alil benigna. 13. Quantaecumque et qualescumquae divitiae nostrae sunt, pietas nostra multo pretiosior est. B. 1. Iustitiae primum munus est, ne cul quis noceat. 2. Polli- citis dives qullibet esse potest. 3. Avaritia hominem ad quodv!s facinus incitat. 4. Unlculque ad nocendum satis virium est. 5. Cave, ne cul temere adsentiaris! 6. Fessis quodlibet solum cublle est. 7. Qulvls bomo errare potest; ngmo nisi insipiens in errore perse- verat. 8. Fortuna probitatem et industriam neque dare neque eripere culquam potest. 9. Non cullibet licet de quavls re iudicare. 10. Non est Ulila fortitudo, quae . rationis est expers. 11. Beneficium, quod quibuslibet datur, neminl gratum est, . Sertorio. Q. Sertorius in plima adversus Cimbros pugna, quamquam vulne- ratus erat, Rhodanum, flumen rapidissimum, tranatavit. Paulo post alterum oculum in pugna amisit. Etsi hoc damno facies eius valde deformata est, tamen bane deformitatem non dedecus arbitrabatur, sed decus. Pogojni (kondicionalni) stavki. LXX. 1. Maxima est in sensibus veritas, si sani sunt. 2. Nihil in vita magnopere expetendum est nisi virtus. 3. Si amitti vita beata potest, beata esse non potest. 4. Dolorem sl non potero frangere, occultabo. 5. Dolores, sl tolerabiles sunt, toleremus, sl minus, aequo animo vita decedamus! 6. Sl bellum omittimus, pace numquam fruemur. 44. 1 Ex. — 2 = se je postavila. — 3 Sam ablat. — 4 Pass. 54 7. Quis hoc credat, nisi sit pro teste vetustas? 8. Vergilius tam egregia carmina non composuerit, nisi Homerum imitatus sit. 9. Homines, sl rebus suis contenti essent, beate viverent. 10. Nisi discordia inter civitates Graecas orta esset, opes eorum non essent fraetae. 11. Consilium, ratio nisi in senibus esset, Romani summum consilium 1 non appellavissent senatum. 12. Hune milu timorem eripe, sl est verus, 2 ne opprimar, sin falsus, 3 ut tandem alicjuando timere desinam! 45. 1. Ako so bogovi, so tudi dejanja bogov. 2. Zastonj boš delal, ako te ne bo podpiral bog. 3. Ako ne spoznamo 1 sebe samih, ne dospemo 1 nikdar do modrosti. 4. Ako bi [ti] tako ravnal, bi bil [pač] nespameten. 5. če je [morda] modrost največa dobrina, se [moramo] za njo zelo poganjati. 6. Ako si moder, se bodeš poganjal za krepost, ako pa ne, boš eden izmed 2 mnogih. 7. Ako storiš, 1 kar obetaš, ti bom hvaležen, ako ne storiš, 1 ti bom odpustil. 8. Mi bi skoro nič ne vedeli, ako bi se ne učili od drugih. 9. Da je bil vodja previdniši, ne bili bi naši hrabri vojaki v beg zagnani od sovražnikov. 10. Ako resnico govoriš, boš hvaljen, ako pa lažeš, boš kaznovan. 11. Nikdar bi ne bil prišel Herkul k bogovom v nebo, da si ni utrdil tega pota s čednostimi. 12. Ko je Pir premagal Rimljane pri Iierakleji leta 280. pred Kristovim rojstvom, je dejal: „Ako drugič tako zmagam, 1 se vrnem 1 brez vojakov v Epir.“ LXXI. De accusatoribus. Accusatores multos esse in civitate utile est, ut metu eonti- neatur audacia. Nam nocens, nisi accusatus erit, condemnari non potest, innocens, si accusatus erit, absolvi potest. Innocens, si accu- satur, quamquam abest a culpa, suspicione tamen non caret. Etsi hoc miseruin est, tamen is, qui hunc accusat, aliquo modo 1 excusari potest, si calumniari sciens non videtur. LXX. 1 Tukaj svet = svetovalstvo. — 2 = opravičen. .— 3 = ne¬ opravičen. 45. 1 Pazi na čas v lat. 1 — 2 D$. LXXI. 1 Ablat. modi; gl. Lat. slovu. § 241.! 55 Konjunktiv v oziralnih (relativnih) stavkih. LXXII. 1. Rex Persarum ab Atheniensibus Ipbicratem petivit ducem, quem exercitui praeficeret. 2. Missi sunt delecti cum Leonida, rege Lacedaemoniorum, qui Thermopylas occuparent. 3 . Leges sunt in- ventae, quae cum omnibus semper una atque eadem voce loque- rentur. 4. Nemo fere erat, qui Catilinae non inimicus esset. 5. Ea 1 fuit gens Romana, quae victa quiescere nesciret. 6. Qui šibi imperare non possunt, indigni sunt, qui aliis imperent. 7. Nemo Ciceroni aptior videbatur, qui diceret de senectute, quam Cato Maior. 8. Nihil est, quod tam miseros faciat homiues, quam impietas et scelus. 9. In omnibus saeculis reperti sunt, qui pecuniam ardentius expe- terent quam virtutem. 10. Nulla res tam facilis est, quae non difficilis sit, cum (eam) invitus facias. 11. O magna vis veritatis quae contra hominum calliditatem facile se ipsa defendat! 12. Alexander stans ad Achillis tumulum exclamavit: „0 fortunate adulescens, qui Homerum virtutis tuae praeconem inveneris! 11 1. Nikogar ne boš našel, ki bi bil 1 brez 2 vse krivde. 2. So [ljudje], ki se uboštva bolj boje ko neumnosti. 3. Kdor odsotne prijatelje obrekuje, ni vreden, 8 da bi bil 1 v družbi dobrih ljudi. 4. Ni ga bilo človeka, 4 ki bi ne ljubil pesnika Vergilija. 6 5. So 8 ljudje, ki prenašajo hude bolezni z večo potrpežljivostjo nego male bolečine. 6. O nesrečni starček, ki že toliko let nisi videl solnčne 7 luči! 7. Kdo bi onega ljubil 1 , katerega se boji! 8. Poveljnik je [odjposlal najhrabrejše vojake, da bi napali sovražnika. 9. Kdor se je naučil pokoren biti, je vreden, da drugim zapoveduje. 10. Katera država je tako trdna, da bi je ne mogli 1 uničiti razpori in sovraštva! 11. Rimski narod ni imel nobenega poveljnika [za] sposobnišega, da bi odbil Cimbre, nego Marija. 12. Atenci so poslali poslance v Delfe, ki naj bi vprašali proročišče za svet, kaj naj store. 5 LXXII. 1 Tukaj = tak 3. 46. 1 Praes. — 2 „sem brez“ latini ženo besedo ! — 3 = je nevreden. — 4 — nihče ni bil. — 6 Imperf. — 6 = nahajajo se. — 7 Genet, subst. 56 LXXIII. Senes et mors. Duo senes, qui ligna in silva caesa domum portabant, onere et via defatigati fasces posuerunt, ut paulum quiescerent. 'Cum satis diu questi essent de senectute et inopia, quae hominibus tot diffi- cultates pararent, invocaverunt mortem, qua omnibus malis libera- rentur. Mors statim venit eosque interrogavit, quid optarent. Eius adspectu perterriti responderunt senes: „Nihil optamus, sed quaesi- vimus aliquem, qui nobis fasces imponeret. 11 LXXIV. v De Socrate. Socrates Atheniensis, qui ab Apolline Delphico sapientissimus omnium Graecorum nominatus esse dicitur, per totam vitam rei publicae salutem augere civesque opera et consilio adiuvare studebat. Quamquam autem homo probus et iustus et erga deos pius erat, tamen impedire non potuit, quominus a civibus impietatis accusa- retur et a iudicibus capitis damnaretur. Cum in custodia esset, Crito, qui illius familiarissimus erat, ad eum venit et: „Dolent“, inquit, „omnes amici tui, Socrates, quod iniuria te iudices capitis damnaverunt. 11 „Quid dicis, Crito?“ inquit Socrates; „essetne vobis iucundius, si iure capitis damnatus essem?“ Ad quae Crito respondit: „Minime; sed omnes boni cives indignantur, quod vir innocentissimus, qui omnibus temporibus de re puhlica bene meruit, ab illis iniustissimis hominibus damnatus est.“ „At melius est“, inquit Socrates, „iniuriam accipere quam facere, et id, quod ego patiar, iam ante me multi et clari viri passi sunt ac post me multi patientur.“ Tum Crito: „Sequere me, Socrates; nihil obstat, quin e carcere effugias, omnia ad fugam parata sunt.“ Socrates autem respondit: „Quod me facere iubes, non faciam, sed legibus parebo, ne malo exemplo fundamentum rei publicae evertam. 11 Crito cum diu tacuisset, Socratem interrogavit, num quid haberet, quod liberis vel amicis mandaret. Tum ille: „Liberis meis impera, ut praeceptis meis oboediant et beneficia Atheniensium reminiscantur, iniurias autem obliviscantur.“ Postero die veneiium, quod ei a servo datum est, sumpsit et mortuus est. 57 47. O Hanibalu. Ni dvomno, da se [sme] Hanibal prištevati največim povelj¬ nikom vseh časov. Ko si je bil osvojil hispansko mesto Sagunt, je sklenil napotiti ■ se v Italijo, da bi napal Rimljane v njih lastni deželi. Zato je odrinil z vojstvom 50.000 pešcev in 9000 konjenikov iz Ilispanije; potem ko je bil prekoračil visoke gore, ki ločijo 1 Hispanijo od Galije, je prepeljal vojstvo črez 2 deročo reko Rodan ter je v kratkem času [srečno] dospel do Alp. Kdo izmed vas ne ve, da je Hanibal Rimljane v več bojih premagal, ko je bil v 15 dneh Alpe prekoračil? Rimljani niso bili baje nikdar v večem strahu kakor takrat, ko so bili pri Ivanah silno poraženi. 3 Bali so se namreč, da napade Hanibal [rimsko] mesto samo. Toda dasi je bil Hanibal zvršil v Italiji mnoga dejanja hrabro in srečno, so ga na- jDOsled vendarle premagali 4 pri Zami Rimljani, ki jim je načeloval Scipion Afriški. Ta rimska zmaga je končala leta 201. pr. Kr. drugo punsko vojno, ki so jo Rimljani vojevali s Kartaginci 17 let. Ferfecta in supina pravilnih glagolov. Prva konjugacija. LXXV. (Lat. slovn. § 137.) 1. Fores crepuerunt; quis venit? 2. Caesar ignavos milites increpuit, fortes laudavit. 3. Augustus carmina Vergilii cremari vetuit. 4. Pastores otiosi suh alta quercu cubuerunt, cum subito tonuit. 5. Frumentum ex agris liostium sectum milites in castra comporta- verunt. 6. Ante Leuctricam calamitatem Spartae in Herculis templo arma sonuisse dicunt. 7. Crebris fulguribus procul nubes micuerunt, sed tonare non audivimus. 8. Milites cum torpentes gelu in castra revertissent, membra fricuerunt. 9. Milites ah imperatore vetiti sunt castra relinquere. 10. Sapiens quidam Alexandro dixit: „Rex, tot gentes domuisti; iracundiam tuam doma, nam cupiditates tuae magis indomitae sunt quam gentes ferocissimae.“ 47. 1 = delijo. — 2 V lat. sam akuzat. — 3 = ko so prejeli silen poraz. — 4 Pass. 58 - LXXVL Vercingetorloc Arvernos adhortatur, ut libertatem patriae defendant. Romani multas gentes domuerant. Cum a Caesare iam magna Galliae pars domita esset, etiam Arvernos adorti sunt. Magna tamen fortitudine Arverni contra Romanos diinicaverunt. Vercingetorix acerrimus defensor libertatis Arvernorum erat. Cum vero non omnes Arverni parati essent pro libertate patriae pugnare, ille bis verbis cunctantes increpuit: „In patria uostra castra Romanorum clamore militum sonuerunt; frumentum ex agris nostris sectum in castra Romanorum comportatur. Cur cunctamini patriae libertatem de- fendere? Nisi cubnissetis in vicis vestris immemores exempli maiorum, illi in patriam nostram non intravissent. Helvetii quondam eos, qui libertatem patriae defendere non parati erant, igne neca- verunt iisque, qui non fortiter pro patria pugnabant, aures desecu- erunt, ut alios magnitudine poenae terrerent; Arverni non libenter pro patria pugnabunt? Leges nostrae vetant in castris hostium nos versari. Quod legibus maiorum vetitum est, vitate! Romanorum, qui hostes patriae nostrae sunt, amicitia nobiš periculosissima est. Illi, ut hanc patriam expugnarent, ut bis in regionibus imperarent, in Galliam liberam intraverunt. Proinde defendite patriam, libertatem,, coniuges, liberos ! 11 48. 1. Znano je, da so starodavniki pri 1 obedu ležali. 2. Likurg je baje prepovedal rabo zlata in srebra. 3. Ogenj se tudi vzbudi, ako se je dalje časa drgnil les ob les 3 . 4. Ko smo se vračali domov, se je zabliščal blisk in je zadonel grom. 5. Po starem zakonu je bilo Rimljanom prepovedano trupla mrtvecev v mestu zežigati ali pokopavati. 6. Ko bi bil Aleksander Veliki ukrotil svojo togoto, bi ne bil usmrtil svojega prijatelja. 7. Dva Scipiona sta se imenovala Afriška zaradi ukročene Afrike. 8. Sovražniki so ugrabili iz poslopij žito, požeto od poljedelcev. 9. Ko so bili poljedelci poželi žito na 2 njivah, je hudo zagrmelo. 10. Slišali smo, da ti je zdravnik odrezal bolni ud od telesa. 11. Ko so duri zaškripale, nisem dvomil, da je prišel moj prijatelj. 12. Mi bi vas bili pokarali, ko bi bili [vi] storili, kar je bilo prepovedano. 48. 1 Inter. — 2 Ese. — 3 = ako sta se lesa med seboj drgnila. 59 LXXVII. (Lat. slovn. §§ 138. in 139.) I. Antiqui ante cenam lavabantur et lauti cenabant. 2. Quam- cumque mihi fortunam deus dederit, patienter tolerabo. 3. Tarquinius Priscus urbem novis moenibus circumdedit. 4. Res puhlica Romana limiria. et avaritis principum pessumdata est. 5. Epaminondas dimicans semper in primis stetit et omnibus fortitudine praestitit. 6. Videbimus, quid praestaturus sis, si nemo te iuverit. 7. Adeo te amamus, ut omnibus in rebus summa vi te adiutOrl simus. 8. Hannibal ingentem multitudinem captivorum, cum a Romanis non redimerentur, venumdederat. 9. Cicero multos eloquentia sua adiuverat, sed in summo periculo adiutus est a nullo. 10. Romani Sinonem circumsteterunt et institerunt, ut omnia Graecorum consilia nuntiaret. II. Optimis consiliis interdum obstitit 1 fortuna. 12. Operam perdiderunt l , qui laterem laverunt 1 . 49. 1. Tako smo te ljubili, da smo ti na vso moč pomagali v vsaki reči. 2. Bog je dal človeku 1 pamet in govor. 3. V prvi bojni vrsti so stali tisti vojaki, ki so druge 2 prekašali v hrabrosti. 4. Večina Kartagincev bi bila podpirala Hanibala, ko bi se ne bil Hanon ustavljal. 5. Dognano je, da je Sokrat prekosil v modrosti vse modri¬ jane starodavnosti. 6. Romul je ustanovil mesto [rimsko] in je ustanovljeno obdal z obzidjem. 7. Šestdeset zarotnikov je Cezarja obstopilo in usmrtilo. 8. Katilina je ugonobil rimsko mladino z vsakojakimi 3 hudodelstvi. 9. Znano je, da so Se Germani najraji kopali na najmrzlejšili mestih rek. 10. Veliko je bilo v punski vojni število zajetnikov, ki jih je Hanibal prodal, ker jih Rim¬ ljani niso odkupili. 11. Leta 203. pred Kristovim rojstvom sta premagali dve rimski vojski Magona, ki je hotel pomagati bratu Hanibalu v tostranski Galiji. 12. Po bitvi maratonski so dali Atenci Miltiadu 70 ladij, da bi z vojno ukrotil otoke, ki so bili Perzijane podpirali. LXXVII. 1 V slov. praes. 49. 1 Plur. — 2 = ostale. — 5 Quisque. 60 LXXVIII. Alexander domat Bucephalum. Constat Alexandrum adulescentem audacia ceteris praestitisse. Nam cum Philippus pater equum pulcherrimum, cui nomen erat Bucephalus, magno pretio emisset neque regis ministri eum domare potuissent, Alexander: „Quid obstat 11 , inquit, „mi pater, ne ego hunc equum domare coner?“ Philippus veniam dedit. Statim Alexander equum conscendit brevique domitum ad illum reduxit. Druga konjugacija. LXXIX. (Lat. slovn. £140., 1. in 2.) 1. Poetae narrant ne deos quidem bellis et proeliis caruisse. 2. Imperatores Romani saluberrimas leges aboleveruut. 3. Cicero omnes Catilinae conatus prohibuit. 4. Non tim or populi, non odium omnium bonornm civium Catilinam a turpissimis consiliis deterruerunt. 5. Notum est vitia Romanis magis nocuisse quam bella. 6. Diogenes nihil secum babuit, quod nulla re eguit. 7. Demosthenem inter omnes oratores eloquentiae vi eminuisse constat. 8. Athenienses cum Milti- adem damnarent, magis irae suae quam utilitati communi paruerunt. 9. Pisistratum Athenis eloquentia floruisse Cicero memoriae prodidit. 10. Multis Atheniensibus non placuit, quod Aristides praeter ceteros Iustus appellaretur. 11. Sub imperatore Tiberio mater quaedam necata est, quia mortem filii defieverat. 12. Agesilaus, cum Epami- nondas Spartam opipugnaret, summum se imperatorem praebuit. 50. 1. Vrl mož niti temu ne bo škodil, ki je škodil [njemu] samemu. 2. Ciceron pravi, da so cvetele hiše starih Rimljanov v časti in kreposti. 3. Noben narod ni bil zakonom bolj poslušen nego Lace- demonci. 4. Katera država je bila kdaj brez vojn in bitev? 5. Vsem ugajati ne more nihče; zadosti je ugajati 1 najboljšim. 6. Alcibiad se je izkazal ne manj hrabrega v vojni ko razkošnega doma. 7. Znano je, da je bilo 2 Cezarjevo vojstvo v Galiji cesto več dni brez 2 hrane. 8. Katilina je bil tako zanikaren človek, da ga ni nič odstrašilo od 50. 1 Inf. pzrf — 2 = je liilo potrebno. 61 [njegovih] zlobnih naklepov. 9. Ni dvomno, da se je odlikoval v zgovornosti med vsemi rimskimi govorniki [najbolj] Ciceron. 10. Dr¬ žavne 3 zakone, ki so jih bili zatrli rimski cesarji, so oplakovali najboljši možje. LXXX. (Lat. slovn. § 140., 3. in 4.) 1. Ceres homines agriculturam docuisse dicitur. 2. Nobiles Romani litteris Graecis docti erant. 3. Caesar omnium militum suorum nomina memoria tenuisse traditur. 4. A Mario et Sulla. primum bellum civile motum esse constat. 5. Tu, qui omnes monu- isti, ipse non cavistl periculum. 6. Sicilia quinto quoque anno censa est. 7. In vita humana dolores et gaudia mlxta sunt. 8. Deus bonis omnibus mundum complevit, mali nihil admlscuit. 9. Non ignoro 1 te mihi meisque semper favisse. 10. Diu hoc malum fovistl; si cavisses, fortasse removisses. 11. Nihil proderunt praecepta, nisi prius amoveris ea, quae praeceptis obstant. 12. Milites čarnem torruerunt et tostam sine šale et pane ederunt. 13. Tres Decios: patrem, filium, nepotem pro patria morti se vovisse tradunt. 51. 1. Poučeni po nesreči se varujejo ljudje nevarnosti. 1 2. Korintska med je bila baje pomešana [z] zlatom in srebrom. 3. Znano je, da so gojili že prvi ljudje poljedelstvo. 4. Varujemo se in smo se vedno varovali tovarišije 1 hudobnežev. 5. Ker ste se vedno varovali prepirov, smo vam naklonjeni in smo vam bili vedno naklonjeni. 6. Našemu veselju 1 so često primešane boli. 7. Ali vam je znano, kdo da je provzročil drugo državljansko vojno? 8. V bitvi pri Kanali je ravnal 2 tretjo bojno vrsto Hanibal sam s [svojim] bratom Magonom. 9. Dež ne more vsega okrepčati, kar je bila solnčna pripeka posušila. 10. Več rimskih vojskovodij se je zaobljubilo podzemeljskim bogovom. 11. Ker so vojaki vardevali [svoje] rane, so kmalu odpravili bolečine. 12. Leta 456. pred Kristovim rojstvom se je popisalo v Rimu 117.319 državljanov. 50. 3 Genet subst. LXXX. 1 Non ignoro — vem. 51. 1 V lat. plur. — 2 = držal. 62 LXXXI. Asinus et vulpes. Asinus olim leonis pellem induerat reliquas bestias territurus. Vulpem quoque terrere temptavit; sed liaec: „Ista“, inquit, „horrenda 1 pellis profecto magno pavore me complevisset, nisi vox tua me docuisset, qualis esses leo.“ LXXXII. (Lat. slovn. § 141.) 1. Saepe frlxerunt milites Romani in hibernis. 2. Non semper gratam se praebet feles, quam mulsistl. 3. Arma a militibus bene tersa fulgebunt. 4. Ventus omnes nubes caelo deterserat; clarus sol luxit et fulsit. 5. Multi parentes liberis suis nimis indulserunt itaque eorum vitia auxerunt. 6. Anaxagoram philosophum nnmquam in vita risisse dicunt. 7. Diogenes philosophus, sub cuius pallio sordido magna sapientia latebat, a multis derlsus est. 8. Hannibal regi Antiocho persuasit, ut in Itaiiam proficisceretur. 9. Carthago, anno ante Chr. n. CXLVI a Scipione expugnata atque incensa, XVII dies arsit. 10. Carthaginienses Regulum crudelissime torserunt tortum- que necaverunt, quod Eomanis suaserat, ne captivos redimerent 11. Xerxis classis ad Salamina 1 in angusto mari baesit et a Graecis deleta est. 12. Caesar Gallos vehementissime ursit: multos contortis manibus in castra Romanorum duel iOssit. 13. Stultus bomo philo¬ sophum se esse simulans saepe audiet vetus illud proverbium: „Si tacuisses, philosophus mansisses.“ 52. 1. Eaton je svetoval v starejšinstvu, da naj se Kartagina raz- dene 1 . 2. Napravljajoč [se na] vojno je Cezar pomnožil število vojakov. 3. Temistoklej je prigovarjal Atencem 2 , da naj zgradijo 1 brodovje 100 ladij. 4. Istemu je v spominu ostalo 3 , kar koli je bil slišal in videl. 5. Brali smo, da je gorela spečemu Serviju Tuliju glava. 6. Cezar piše, da je bil deseti legiji zaradi [njene] hrabrosti posebno naklonjen 4 . 7. Bogastvo, pridobljeno in pomnoženo po hudodelstvih, muči 2 gospodarja navadno bolj nego uboštvo. 8. Telesa Galcev so LXXXI. 1 = grozo vzbujajoča, grozna. LXXXII. 1 Grški akuzat. = Salammem. 52. 1 Imperf. — 2 Perf. — 3 = obtičalo. — 4 = je ustrezal. 63 bila od solnca opaljena 5 , lasje na temenu 6 zviti. 9. Naši vojaki so hudo pritiskali 2 na sovražnika in so ostali zmagalci. 10. Neki konzul je dal 7 svojega sina usmrtiti, ker se je bil zoper povelje bojeval s sovražnikom. 11. Alcibiad je zasmehoval 8 Sokrata, igrajočega se s svojimi sinovi. 12. Stari pisatelji pripovedujejo, da je pesnik Orfej tažil s svojimi pesnimi zveri in premikal drevesa. 13. Ko je bil veter zbrisal vse oblake z neba, je zasijalo in se zasvetilo jasno solnce. LXXXIII. De Phoeidne. Phocion Atheniensis numrpiam coram aliis aut rlsisse aut flevisse dicitur. Multum eius consilium apud Athenienses valebat. Itaque cum Alexander, rex Macedonum, naves aliquando ab Atheni- ensibus postularet, ille a populo iussus est suam de hac re sententiam dicere. Tum Phocion: „Ego“, inquit, „et suasl vobis antea et suadeo etiam nune, ut aut ipsi potentiam obtineatis aut in amicitia maneatis potentium.“ 53. O grških modrijanih. Anaksagora se ni nikdar vpričo drugih smejal, Heraklit pak je vse oplakoval. Aristip pa se baje ni nikdar ne 1 smejal ne 1 jokal. LXXXIV. (Lat. slovn. §§ 142. in 143.) 1. In nostris regionibus angues, si momorderunt, non nocent. 2. Non semper, quae consules liostibus spoponderant, populus Ro- manus confirmavit. 3. Modeste interroganti libenter respondemus et semper respondimus. 4. Dionysio tyranno filiae barbam et capillum totondisse dicuntur. 5. Ex unlus Sullae arbitrio vita multorum milium pependit. 6. Cum diu sedimus, iuvat (nos) ambulare. 7. Saguntum ab Hannibale obsessum Komani obsidione liberare studuerunt. 8. Saepe vldimus et cotidie videmus, quam raro divitiae iniuria posessae homini prosint. 9. Romani cum Numautiam diu circum- sedissent, farne tandem oppido potiti sunt. 10. Etiam qui Mario invlderant, servatam ab eo esse rem puhlicam fatebantur. 11. Nemo iucundius prandit quam is, qui non prandet nisi esuriens. 12. Amicns amici dolore maerebat. 52. 6 = pražena. — 6 = vrhu. — 7 = velel. — 8 Pass. 53. 1 = niti — niti. 64 54. 1. Zatoženci [si] dolgo niso ostrigli brade. 2. Od življenja edinega Gicerona je bila, kakor znano, zavisna blaginja države. 3. Nehvaležni ljudje so podobni kači, katera je ugriznila kmeta, ki jo je bil grel v nedriju 1 . 4. Tolika je moč poštenosti, da jo spoštujemo celo pri 2 onih, ki jih nismo nikoli videli. 5. To, kar imaš sedaj ti v posesti, so imeli pred teboj drugi (v posesti). 6. Zgodopisci poročajo, da so Rimljani oblegali Vejo deset let. 7. Sovražniki so bili mesto obsedli; grad sam so imeli v zavetju 3 4 * , vi pa ste brezdelni sedeli pri vinu in igri. 8. Poroča se, da so v Avgustovi dobi jedli razkošni ljudje slavce za zajtrk. 9. Odhajajoč na vojno je konzul (slovesno) obljubil, da bode ali zmagal ali umrl. 10. Cezar je odgovoril germanskim poslancem, da ne more imeti nobenega prijateljstva z njimi, ako ostanejo 6 v Galiji. 11. Znano je, da mnogi sodržavljani Epaminondi niso bili naklonjeni, ampak so mu zavidali. LXXXV. (Jur Lacedaemonii capillum promMserint, Ar glin totonderint. Cum Thyrea urbs a Lacedaemoniis expugnata esset, Argivi capillum totonderunt et se eum pon promissuros esse spoponderunt, priusquam Thyream reciperavissent. Lacedaemonii vero, qui capillum uscpie ad id tempus totonderant, spoponderunt se eum non tonsuros esse, quamdiu Thyrea in potestate sua 1 esset. 54. O Alcibiadu. Alcibiad je v borbi ugriznil svojega nasprotnika v roko . 1 Ko je bil ta rekel: „Grizeš kakor ženske 11 , deje oni: „Nikakor ne, ampak kakor levi.“ Tretja konjugacija. LXXXVI. (Lat. slovn. § 144., 1., 2.) A. 1. Milites cocta cibaria secum duxerunt. 2. Vitia discipu- lorum a magistro correcta sunt. 3. Babylon altis muris cincta erat 4. Pingere artifici iucundius est quam pinxisse. 5. Cicero philosophiam 54. 1 Ablat. Instrum. — 2 = v. — 3 = so držali (pciss.) obseden. — 4 Jem za zajtrk = zajtrkujem. — 5 Imperf. coni. LXXXV. 1 V slov.: njihov 3. 54. 1 Latini: je ugriznil roko svojega nasprotnika. 65 cum eloquentia coniunxit. 6. Ita vlxl, ut me non frustra natum (esse) existimem. 7. Milites gladios strinxerunt et strictos sanguine hostium tinxerunt. 8. Iovem Graeci et Romani semper barbatum finxerunt. 9. A nullo Alexander saepius ex aere et marmore fictus est quam a Lysippo. 10. Camillum triumphantem albi equi per urbem vexerunt. 11. Dareus, ultimus rex Persarum, Alexandri adulescentiam despexit. 12. Caesar hostem ex paludibus silvisque elicuit et cum eo confllxit. B. 1. Non semper genua flexa pietatem indicant. 2. Bellum indictum est et milites ex urbe educti sunt. 3. Alcibiadem in domo Periclis educatum esse constat. 4. Deus immortales animos in corpora humana sparsit. 5. Indos capillum pexisse saepius quam totondisse traditum est. 6. Deus veritatem in profundo demersit. 7. Omnes virtutes inter se nexae sunt. 8. Galli saepe surrexerunt et bellum contra Caesarem gesserunt. 9. Morte Scipionis splendidis- simum lumen rei publicae exstinctum est. 10. Primo bello Punico Romani primam classem exstruxerunt. 11. Achilles Ilectoris corpus hasta transt'Ixit et circa urbem Troiam traxit. 12. Temporibus belli Punici secundi tanti terrae motus in Gallia fuisse dicuntur, ut flu- mina in contrarias partes fluxerint et mare in amnes Influxerit. 56. 1. Epikur je združil nasladnost s krepostjo. 2. Roke Sule in Marija so bile namočene s krvjo sodržavljanov. 3. Kdo je vzgojil Ahila? 4. Na Miltiadov svet 1 so peljali Atenci svoje čete iz mesta ter. so se utaborili [na] pripravnem kraju 1 . 5. Zadosti dolgo ste živeli, ako ste pošteno živeli. 6. Kuhane jedi nam zdravniki bolj priporočajo nego pražene. 7. Grški prvaki so prebodli Hektorjevo telo s sulicami. 8. Pesniki nam pripovedujejo resnične 3 in izmišljene reči. 9. Ko so se bile legije združile, so se udarile z golimi meči s sovražnikom. 10. Ciceron se je vzdignil v starejšinstvu ter je Kati- lino hudo pokaral. 11. Tarkvinij Prisk je obdal rimsko 3 mesto z obzidjem. 12. Bog je raztresel po vsej zemlji brezštevilne dobrine. 13. Ljubil sem Scipionovo krepost, ki ni nikdar ugasnila. 14. Na Alcibiadov svet 1 so napovedali Atenci Sirakužanom vojno. 15. Z Nestorjevega jezika je tekel govor slajši ko med. 16. Brali smo, da so vozili 4 pri Rimljanih beli konji triumfujoče vojskovodje skozi mesto. 17. Pripognili smo kolena, da bi boga [pojčastili. 18. Znano 56. 1 Sam ablat. 2 = zvršene. — 3 = Rim. — 4 Pass. 5 66 je, da se je Nil nekdaj iztekal v sedmerih ustjih 1 v morje. 19. Rimljani so potopili kartaginsko ladjevje. 20. V dobi Aleksandra Velikega je naslikal Apel mnogo prekrasnih podob, Lizip pa upo¬ dobil mnogo izvrstnih kipov. LXXXVII. (Lat. slovn. § 144., 3. in 4.) 1. Ac.ta agere vetere proverbio vetamur. 2. Omnia, quaecumque agimus, subiecta sunt mille casibus. 3. Multa egerunt, qui ante nos fuerunt, sed non omnia peregerunt. 4. Apes puerum imprudentem, qui iis nimium appropinquaverat, pupugerunt. 5. Magistri cogant discipulos electa ex lectis edlscere! 6. Delegimus, quos maxime dlleximus. 7. Tbemistocles iuvenis rem familiarem suam neglexisse traditur. 8. Caesar cum intellexisset se hostibus nocere non posse, classem exspectavit. 9. Poetae antiqui narrant Acliillem nemini pepercisse. 10. Ab Hanuibale, cum Saguntum expugnatum esset, templo Dianae temperatum est. 11. Q. Fabius dictator Hannibalis impetum cunctando fregit. 12. Hannibal coactus tantum Italiam reliquit. 13. Alexander Magnus extremos Asiae fines tetigit. 14. Idem victoria ad Granlcum effecit, ut maior pars Asiae a Dareo deficeret. 15. Polycrates tyrannus annulum pretiosissimum abiecisse dicitur, ut deorum invidiam effugeret. 16. Aemilius Paullus anno ante Chr. natum CLXVIII regem Macedonum devlcit atque tantum pecuniae in aerarium invexit, ut unlus imperatoris praeda finem fecerit tributorum. 57. 1. Brali smo vedno le izbrane knjige. 2. Kmetje so prisiljeni zbežali v mesto. 3. Kar si storil, storil si lastnovoljno in nihče 1 te ni silil. 4. Sramotno je pomoč odreči tistemu, ki je zavoljo naše blaginje v nemar pustil svojo nevarnost. 5. Vojaki so odbrali 2 [za] poslance tiste desetnike, katere so bili vedno najbolj spoštovali. 6. Ko bi se ne bil nespametni deček dotaknil bučele, ne bila bi ga zbodla. 3 7. Vsi veste, da [si] je podvrgel Aleksander vso Azijo. 8. Ko je bil Filip, kralj macedonski, po noči premagan v krvavi bitvi, je pobegnil v Macedonijo. 9. Znano je, da je Hanibal docela premagal Rimljane v mnogih bitvah. 10. Grki so zdrobili ošabnost 57. 1 Latini: in ne kdo. — 2 Gl. Lat. slovn. § 199., 2. — 3 Pass. 67 Perzijanov, ki jih je bila zapustila 3 sreča. 11. Ko je bil Trazibul premagal z zbranimi izgnanci 30 samosilnikov, je prizanesel 3 ne¬ zvestim sodržavljanom. 12. Vaši vojaki so pobili mnogo sovražnikov in niso nikomur 4 prizanesli; smrti so ušli le tisti, ki so bili prej zapustili mesto. 13. Ko so bili prišli prvaki britanski v Cezarjev tabor, so izprevideli, da Rimljanom nedostaja ladij in žita. 14. Vojno s kraljem Farnacem je zvršil Cezar tako hitro, da je pisal starej- šinstvu 5 : „Prišel, videl, zmagal sem.“ 15. Samosilnik Polikrat je vrgel dragocen prstan stran, ker je menil, da bo tako ubežal zavisti bogov; a ni ji ubežal. LXXXVII1. De VedM Pollionis crudelitate. Cum Augustus aliquando apud Vedium Pollionem cenaret, fregit unus ex servis vas pretiosum. Rapi eum ad mortem Vedius iussit et obicl piscibus, quos alebat. Puer e manibus effugit et ad Augusti pedes se proiecit neque aliud quidquam petlvit, quam ut aliter exstingueretur. Motus est novitate crudelitatis Augustus et illum quidem mittl, vaša autem omnia coram se frangl iussit. LXXXIX. (Lat. slovn. § 145., 1.) 1. Caesaris temporibus Gallia omnis in tres partes divisa erat. 2. Demosthenes partem capitis rasit et domi suae se abstrOsit. 3. Imperatorem Augustum studiosissime alea lusisse constat. 4. Cati- lina leges non solum laesit, sed etiam illusit. 5. Xerxes Graeciam invasurus pontem fecit in 1 Hellesponto. 6. Templum lani tempore pacis clausum erat; ter tantum Romani id clauserunt. 7. Viris claris et de re puhlica bene meritis in theatro ab universo populo plausum est. 8. Germani ad Caesarem legatos mlserunt, ut ostenderent fidem a se non esse laesam. 9. Multi Atheniensium principes invidiae civium suorum cesserunt. 10. Prima luce hostium exercitus ad castra Romanorum accessit proeliumque commlsit. 11. Crates cum puerum indoctum vidisset, magistram eius percussit. 12. Livius narrat anno ab urbe condita DCLXIV clipeos in urbe quadam Latina a muribus rosos esse. 56. 4 In nikomur v lat : in ne komu. — 6 Pisati komu: scribere ad aliquem. LXXXIX. 1 = črez. 5 * — 68 58. 1. Obrita glava je bila pri starih narodih znamenje žalosti. 2. Premagani Marij se je skril v močvirja. 3. Ako te nespametnik razžali 1 , odpusti mu! 4. Po Numovem kraljevanju je bilo Janovo svetišče le dvakrat zaprto. 5. V najstarejših časih je bila Italija razdeljena na tri dele. 6. Meščani so vrata zaprli in napolnili zidovje z oboroženci 3 . 7. Ko je bil govornik končal svoj govor, so vsi plo¬ skali 8 njegovemu mnenju. 8. Poveljnik je ogovoril svoje vojake, preden se je spustil v hoj s sovražnikom. 9. Znano je, da so za¬ smehovali 4 prebivalci mesta Tarenta poslance, ki so jih bili Rimljani poslali. 10. Ali veste, zakaj daje udaril modrijan Kratet učitelja, ko je videl njegovega neizobraženega učenca? 11. Agezilaj, kralj mace- donski, se je baje rad igral s svojimi otroki, ki jih je zelo ljubil. 12. Hamilkar, ki je bil pogosto napal sovražnika, ni se mu nikoli umaknil. xc. (Lat. slovn. § 145., 2., 3., 4.) A. 1. Magna vectigalia populi superati Romanis pependerunt. 2. Tantum studium in linguam Latinam impendimus, ut eam nune penitus didicerimus h 3. Arcus nimis tentus frangitur. 4. Saepe dormienti tibi latera tutudl; sed tu dormire non destitistl. 5. Omnium aures longitudine orationis tuae obtusae erant. 6. Magnus gubernator etiam scisso velo navigat. 7. Milites ligna fiderunt et fissa in ignem coniecerunt. 8. In pugna Cannensi caesi sunt quadraginta quinque milia quingenti pedites Romani, duo milia septingenti equites, duodequinquaginta milia sociorum. 9. Epaminondas apud Mantineam telo transflxus cecidit. 10. Postquam Epaminondas occlsus est, omnis gloria Thebarum occidit. 11. Antiquissimae Romanorum leges in aes inclsae erant. 12. Multis accidit, ut prudentiores essent in rebus adversis quam in secundis. B. 1. Caesar XXIII vulneribus confossus est. 2. Huius viri virtute et consilio populum Romanum a gravissimis periculis defensum esse constat. 3. Romani secundo bello Punico, quo totam insulam Siciliam possederant, primum aureos nummos procuderunt. 4. Persae a Miltiade in campo Marathonio fusl sunt et turpiter terga verterunt. 5. Cartliaginem a Romanis incensam et eversam esse notum est. 58. 1 Fut. II. — 2 = z oboroženimi. — 3 Perf. — 4 Pass. XC. A. 1 Didicl — znam. 69 6. Milites cum in murum scalis adscendissent, defensores eius de- iecerunt, 7. Ariovistus in finibus Sequanorum consedit et tertiam partem agri occupavit. 8. Eegem Pyrrhum a Eomanis frustra pacem petlvisse legimus. 9. Galli supplices pedes Caesaris prehenderunt; sed hic ab iis se avertit. 10. Athenienses vela panderunt et passis veliš in Siciliam navigarunt 1 . 11. Hannibal, ne in Eomanorum manus incideret, navem conscendit et in Asiam aufugit. 12. Antkpiissimi homines glandes edisse dicuntur. 13. Non attendistl ad ea, quae magister dlxit; idcirco ea non comprehendistl et reprehensus es. 59. 1. Eimski trg je razcepil 1 nekoč potres. 2. Lok, ki si ga preveč napel, se zlomi. 3. Goveda, ovce in svinje imajo preklane parklje. 4. V najstarejših časih ljudje niso jedli kuhanih jedi, ampak želod 3 . 5. Znano je, da je Kserks udaril 3 z nogo ob tla, ko je videl Perzi- jane premagane. 6. Nihče se ni zastonj marljivo pečal z znanostimi. 7. Germani niso nikoli plačevali 4 rimskemu narodu davkov; neka¬ teri rimski cesarji pak so plačevali 5 Germanom davke. 8. Z raz¬ pletenimi lasmi in razprostrtimi rokami so tekle germanske žene proti bojnim vrstam sovražnikov. 9. Da nebi prišel sovražnikom 6 v roke, je stopil Pompej na ladjo ter pobegnil v Egipet. 10. Homer pripoveduje, da je edini Hektor obranil Trojo sovražnikom. 11. Ahil je napel najtrdniši lok in pobil z njim mnogo divjih zveri. 12. Naj- stafejše zakone so Eimljani vrezali v med. 13. Pal je stari gozd, ki ga ni bil nihče z železom sekal. 14. Moč mnogih držav je pogi¬ nila, ker so bili njih prvaki pomorili najboljše državljane. 15. Kako često se je pripetilo, da je [kdo] pal v zasedo, ki jo je bil drugemu pripravil. 16. Perzijani so kaznovali sina, ki se je usedel vpričo [svoje] matere. 17. Cimbri so zahtevali od rimskega starejšinstva zemljišč, ki pa se jim niso dovolila. 18. Od naših vojakov razkropljeni sovražniki so hitro pokazali hrbet. 19. Pri Eimljanih so bili na begu zgrabljeni vojaki takoj pobiti. 20. Brali smo, da so Grki Trojo za¬ žgali 1 in razrušili 1 . 21. Eimljani so obdarovali 1 z vencem [tistega], ki je bil prvi vzplezal na zid obleganega mesta. 22. Ko je bil Okta- vian premagal 1. 31. pred Kr. r. Antonija in kraljico egiptovsko, je vzel v posest gospodstvo nad vso rimsko državo 7 . XC. B. Gl. Lat. slovn. § 132., 4. 59. 1 Pass. — 2 Plur. — 8 Ob tla udariti = zemljo butniti. — 4 Psrf. — 5 Pass., perf.. — 6 Y lat. genet. — 1 Imperium (genet.). 70 XCI. De JPatrocll eocsequi%s. Cum Patroclus in proelio cecidisset, Acbilles in maximum luctum incidit et Heotorem brevi a se occlsum Irl spopondit. Cum eum occldisset, milites suos ligna caedere et rogum materia caesa exstruere iussit. Priusquam is incenderetur, Acbilles crines suos abscidit et XII captivos Troianos occldit; hos cum Patroclo cremavit. Rogus unum diem unamque noctem ardebat. Cum concidisset, flammae vino exstinctae sunt. xcn. (Lat. slovn. § 146., 1.) 1. Puellae flores uudique carpserant et coronis caput cinxerant. 2. Dauai filias nOpsisse filiis Aegypti memoriae proditum est. 3. Phi- dias, clarissimus artifex Graecorum, multas statuas marmoreas sculpsit. 4. Populus Romanus saepe ex victis regibus nihil aliud sumpsit nisi gloriam. 5. Coniuratio Catilinae, qui patrimonium effu- derat atque consumpserat, per multas Italiae urbes serpsit. 6 Hi- striones comptos et Onctos crines tinctosque vultus babent. 7. Mater litteras prompsit, quas scrlpseras. 8. Post Sullae mortem omnes eius adversarii proscrlptl sunt. 9. Idannibal magnum exercitum onus- tosque elephantos trans Al pes duxit, ubi antea vix homo inermis repserat. 10. Duo angues arrepserunt et Laocoontem discerpserunt. 11. Scriptores Dionjsium tyrarmum auream Aesculapii barbam dempsisse narrant. 12. Athenienses cum adversarios suos contemp- sissent, ab iis oppressl et dgvictl sunt. 60. 1. Cvetlica odpade 1 kmalu sama, ako je [človek] ne utrga 2 . 2. Atikova sestra se je omožila z bratom govornika Cicerona. 3. Male miši so zlezle pod korenine starega drevesa. 4. Za 3 cesarjev so se bila najpogubniša zla razširila po vsem rimskem vladarstvu. 5. Ker je bilo tvoje pismo slabo pisano, je je oče raztrgal. 6. Lacedemonci so [si] lišpali 4 lase in šli 6 z lišpanimi lasmi v boj. 7. Vedi 6 , da si mi vzel s to vestjo vso bolest! 8. Posegli smo po denar in ga 7 dali revežu, ki ga je vzel s hvaležnim srcem. 9. Znano je, da so najslav- 60. 1 Fut. I. — 2 Fut. II. pass. — 3 Suh c. ablut. — 4 Perf. — 6 = bili peljani. — 6 Imperat. II. — 7 Latini: poseženega! 71 nejši možje porabljali nekaj časa za 8 poljedelstvo. 10. Mala iskra, ki si jo prezrl, vzbudi lahko velik plamen. 11. V Rimu smo videli mnogo mramornatih kipov, ki so jih bili izdolbli stari grški in rimski umetniki. 12. Temistoklej je poslal pred bitvijo pri Salamini po noči h kralju perzijanskemu sužnja, ki naj bi izporočil 9 , da bo kralj užugal vesoljne Grke, ako jih takoj napade 9 . XCIII. (Lat. slovn. § 146., 2., 3.) 1. Magis delectatur agricola iis cibis, quos ex sua cella prompsit, quam iis, quos emit. 2. Juppiter nobis ingentes dolores dedit et ademit. 3. Caesaris adventus proelium dlremit. 4. Amulium regem a Romulo interemptum esse scriptores narrant. 5. Pariš Helenam rapuit, Menelaus raptam redOxit. 6. Libenter nune multi dlscendl occasionem arriperent, nisi iam pridem iis erepta esset. 7. Caesar multos hostium cepit et captos in unum locum coegit. 8. Idem cuplverat princeps non solum urbis Romae, sed orbis terrarum esse. 9. Socrates quamquam poterat, vincula carceris non rupit. 10. Sabini filiam Spurii Tarpel, qui arci Romanae praeerat, auro corruperunt, ut armatos in arcem acciperet. 11. Nemo mortalium omnibus lioris sapit. 12. Etiam ferocissimo militi, cum signum pugnae datum esset, paulum genua tremuerunt. 13. Cum Vel expugnati essent, tota urbs clamoribus pugnantium strepuit; fremuerunt viri, mulieres gemuerunt 14. Dareus cum in fuga aquam turbidam bibisset, negavit umquam se bibisse iucundius; numquam enim sitiens biberat. 61. 1. Podjarmljeni narodi so pogosto strli spone sužnosti. 2. Znano je, da je Pizistrat odvzel Atencem svobodo. 3. Kdor ni imel sam (po 1 sebi) pameti, je zastonj poslušal modre može. 4. Lakomnost in razkošnost sta pokvarili rimske nravi. 5. Učili smo se, da so prejeli Atenci zakone od Solona. 6. Ker si takoj pil mleko, si onemočil 2 strup, ki si ga bil zaužil. 7. Alcibiad je iztrgal v bitki pri Deliju [svojega] učitelja Sokrata iz sovražnikovih rok. 8. Stari pisatelji trdijo, da se Egipet ni nikdar tresel [vsled] potresa 8 . 9. Rimsko starejšinstvo ni odkupilo tistih, katere je bil ujel Hanibal pri Kanah. 60. 8 In c. accus.. •— 9 Imperf. coni. 61. 1 Per. — 2 = pogasil. — 3 Sam ablat. 72 10. Ko je bil Hanibal nazaj poklican branit domovine, je želel 4 vojno s Scipionom dokončati. 11. Rimsko ljudstvo je mrmralo 4 , da je njegova svoboda varniša o vojni in med sovražniki nego o miru in med sodržavljani. 12. Ko je bil Aleksander Veliki usmrtil svojega prijatelja, je ležal baje tri dni zaklenjen. XCIV. De Catone Mdiore. Cato, cum in senatu de bello adversus Carthaginienses ageretur, licum ostendens patribus: „Interrogo vos“, inquit, „quando liane fieum demptam esse putetis ex arbore.“ Cum omnes recentem esse dlcerent: „Atqui tertium 11 , inquit Cato, „ante diem scltote decerptam esse Cartbagine; tam prope muros habemus hostem.“ Movit ea res patrum animos et bellum Carthaginiensibus indictum est, ut Cato cuplverat. 62. O Troji. Ko je bila Troja stala 200 let, so jo Grki razdejali 1 zaradi Priamoviča Parida. Ker so se namreč Trojanci branili 2 izročiti Parida in Heleno, Menelajevo soprogo, ki jo je bil oni unesel iz Sparte, so Grki obsedli s trdnim zidovjem opasano mesto ter je po 10 letih z zvijačo osvojili in zažgali. Ko je Troja gorela, je rožljalo 2 po vsem mestu orožje; možje so besneli 2 , žene so ječale 2 . Ko je bilo mesto vzeto, [jih] je le malo ušlo iz njegovega obzidja. Velik del Trojancev je bil pal, le ujet[nik]e so odvedli 1 v sužnost. Kralja Priama samega so posekali 1 . Edini Enej se je sovražniku odtegnil 3 z majhnim šte¬ vilom tovarišev, stopil na ladjo ter pobegnil v Italijo. XCV. (Lat. slovn. § 147., 1.) 1. Naves Phoenicum per omnia maria cucurrerunt. 2. Aristides adeo excellebat abstinentia, ut ab omnibus Iustus appellaretur. 3. Fulmina saepe altas arbores fiderunt et perculerunt. 4. Epami- nondas fidibus praeclare cecinisse dlcitur. 5. Graeci orantes palmas ad caelum sustulerunt. 6. Dionysius tyrannus sublata de templis 61. 4 Perf. 62. 1 Pass. — 2 Perf. — 8 = iztrgal. 73 — simulacra vendidit. 7. Fabricius ad focum sedens vescebatur illis radicibus et herbis, quas ipse evellerat. 8. Memoriae proditum est Latonam post multos errores Delum confugisse atque ibi Apollinem et Dianam peperisse. 9. Themistocles classem Xerxis, quem dolo fefellerat, apud Salamina delevit. 10. Lacaedemonii a Themistocle, cum Athenarum moenia restituturus esset, deceptl sunt. 11. Hannibal anno ante Chr. n. CCXVTII cum Scipione apud Ticinum flumen confllxit eumque pepulit. 12. Galli, cum milites Romani ad arma concurrissent vehementerque pugnatum esset, in oppidum repulsi sunt. 13. Triginta tyranni cum libertatem Atheniensium oppressissent, multos cives, quibus fortuna in bello pepercerat, partim occlderunt, partim e patria expulerunt 63. 1. Od velikega strahu pretreseni so tekli sovražniki na ladje. 2. Cela množica Trojancev je privrela, da bi videla lesenega konja Minervinega. 3. Hektor je sam branil Trojo in je cesto zapodil Grke k ladjam. 4. Ko je bil Tarkvinij Ošabni iz Rima izgnan, so Rimljani odpravili kraljestvo. 5. Ko so Rimljani pobili 4000 sovražnikov, so zapodili ostale v mesto nazaj. 6. Lažnivi človek bi te ne bil prevaral, ko bi bil [ti] manj verjel. 7. Besedam tistih, ki so nas večkrat varali 1 , ne smemo verjeti. 8. Kar je pel Vergilij o poljedelstvu, utegne 2 koristiti tudi našim kmetom. 9. Kdor si pridobi 3 bogastvo krivično 4 , je izgubi 5 na zel način 4 . 10. Bitev pri Levktrah je zelo pretresla moč Lacedemoncev, ki so bili voditelji cele Grecije. 11. Te- mistokleju ni nikoli 0 nobena reč iztrgala * 7 iz srca ljubezni do domo¬ vine. 12. Znano je, da so Rimljani uničili 1 Kartagino in Korint. XCVI. (Lat. slovn. § 147., 2.) 1. Hannibalem inter arma altum atque educatum esse constat. 2-. Oraculum Apollinis saepe consultum est a Lacedaemoniis; Athe- nienses illud rarius consuluerunt. 3. Socrates supremo vitae die de immortalitate auimorum disseruit. 4. Nobilissimi Romani ipsi agrum coluerunt, artibus minus excultl erant. 5. Tacitus narrat veteres Germanos viuum ad se importari non slvisse. 6. Athenienses Thesei nomen numquam desierunt celebrare. 7. Usu libri vestri trltl sunt; 63. 1 Pass. — 2 = more. 3 Fut. II. — 4 = slabo. — 6 Fut. I. ■— 6 = kdaj. 7 = izruvala. 74 numquam enim tempus ignavia trivistis. 8. Omne otiosum tempus in studiis 1 se contrivisse Laelius dlxit. 9. Homines multa, quae diu occulta erant, arte elicuerunt. 10. Alii arborum, quas tu sevisti, fructus legent. 11. Stationem, in qua positus eris, ne deseras! 12. Luxuria genuit avaritiam, ex avaritia omnia mala genita sunt. 13. Graeci ante pugnam Marathoniam multas arbores ceclderant et caesEs passim straverant, ut Persarum equitatum defenderent. 14. Opes Lacedaemoniorum ab Epaminonda prostratas esse constat. 15. Antiqui sagittas veneno leverunt; etiam Herculis tela veneno illita erant. XCVII. Sententiae et praeeepta vitae. 1. Ibi non metetur, ubi satum non erit. 2. Conserit unus agrum, sed fruges demetit alter. 3. Pietas erga deum omnibus homi- nibus Insita est. 4. Male parta male dilabuntur. 5. Iniuriam qui facere decrevit, iam facit. 6. Gloriam vanam qui spreverit, veram habebit. 7. Hostem, quem spreveris, valentiorem neglegentia facies. 8. Sperne voluptates; nocet empta dolore voluptas. 9. Niliil natura sine magnis causis genuit. 10. Natura alias res occuluit, alias in luce posuit. 11. Ante virtutem dii sudorem posuerunt. 12. Dum vires annique sinunt, tolerate labores! 64. 1. Otroci naj bodo hvaležni staršem, ki so jih vzredili 1 in odgojili 1 . 2. Darovi sovražnikov, pravijo, da so s strupom namazani. 3. Z umetnostjo spravljajo ljudje na dan reči, ki jih je priroda skrila pod zemljo. 4. Vojaki so prisegli, da ne zapuste niti poveljnika niti vojstva. 5. V zlati dobi je zemlja baje vse sama rodila; zdaj pa rodi le to, kar je bil človek 3 sejal. 6. Priroda je vsadila človeku 2 ljubezen [do] domovine. 7. Ze obrabljen je pregovor: „navada je druga narava". 8. Mesta, ki so nekdaj cvetela, so zdaj podrta in razdejana. 9. Poroča se, da so Lacedemonci o važnejših rečeh vselej za svet vprašali proročišče Apolonovo ali Jupitrovo. 10. Agezilaj ni nikdar nehal podpirati svojo domovino. 11. Cezar je postavil pogostne straže ob 3 bregovih reke Rodana. 12. Rimljani so rekli, da ne bodo nehali vojskovati se s Pirom, preden [ne] zapusti 4 Italije. 13. Nič XCVI. 1 V slov. sing. 63. 1 Pass. — 2 Plur. — 3 In c. ailst. — 4 Coni. plusquamperf. 75 ni slavnejše[ga] od maratonske bitve; zakaj nikdar ni tako majhna peščica porazila tolikih čet. 14. Ker jim je Temistoklej na vso moč prigovarjal, so sklenili Atenci iskati svoje rešitve na ladjah 6 . 15. Ko bi bili zavrgli njegov svet, bil bi jih Kserks premagal 1 . XCVIII. Narratiuncula. Senatus Romanus alicpiando decreverat legatos mittere ad Ptolemaeum, regem Aegypti. Hi cum ingentia dona sprevissent, quae rex iis mlserat, post paucos dies ad cenam invitati et aureis coronis donati sunt. Has quidem ominis causa acceperunt, sed postero die regis statuis imposuerunt. 65. Pripovedki. 1. Ko je bila neka Lakonka zvedela, da je njen sin pal v bitki, je dejala: „Zato sem ga bila rodila, da bi bil [mož], ki bi se ne obotavljal 1 umreti za domovino. 11 2. Ko se mu je izporočila smrt sinova, je rekel baje modrijan Anaksagora: „Vedel sem, da mi ga je mati rodila 2 smrtnega. 11 XCIX. (Lat. slovn. § 148.) 1. Gallos saepe surrexisse et bellum contra Caesarem gessisse legimus. 2. Frumentum demessum ab agricolis in horrea congestum est. 3. Vlsimus montem Vesuvium, qui, ut constat, ignem vomit. 4. Mortuos a Romanis in urbe neque sepultos neque ustos esse constat. 5. Protagoras Abderites ab Atheniensibus expulsus est eius- que libri combustl sunt. 6. Penelope, fida uxor Ulms, interdiu pulcherrimam vestem texuit textamque noctu retexuit, ut procos molestos falleret. 7. Multi saepe bella quaeslverunt propter gloriae cupiditatem. 8. Bellum ita suscipiatur, ut nil aliud nisi pax quaeslta esse videatur. 9. Omnes poetae gloriam maxime petlverunt, sed non multi eam šibi adqulslverunt, quam cuplverant. 10. Romani Camillum, quem iniuria ante lacesslverant, arcessiverunt, ut imperium capesseret. 64. 6 Sam ablat. 65. 1 Dubito (z inf.). — 2 Pass. 76 66 . 1. Kdo ne ve, koliko vojn da so vojevali Rimljani z drugimi narodi. 2. Mitridat je bil znosil silno množico zlata, srebra in prelepih reči iz Azije v svoje kraljestvo. 3. Numidci so pogosto palili zemljišča rimskih zaveznikov. 4. Minerva je sežgala ladjevje Argivcev in potopila Argivce same. 5. Brali smo, da so tkale v starih časih najplemenitejše žene oblačila sebi, [svojim] soprogom in otrokom. 6. Pesniki pri¬ povedujejo, da je iskala 1 Cerera [svojo] ugrabljeno hčer po vsem zemljekrogu. 7. Razdražen po krivici [storjeni mu odj Rimljanov je začel Hanibal vojno. 8. Kartaginci so prizvali Hanibala iz Italije, da bi rešil Kartagino. 9. Pesniki, ki so [si] bili pridobili s svojimi pesnimi slavno ime 2 , so morali pogosto stradati 8 . 10. Lacedemonci, ki so bili od Atencev prizvani na pomoč 4 zoper Perzijane, se sicer niso udeležili slavne bitve maratonske, a vendar so pozneje obiskali Maratonsko polje. C. (Lat. slovn. § 149.) 1. Senibus nusquam tantos honores tributos esse legimus, cjuantos apud Lacedaemonios. 2. Optima eorum erit memoria, qui eam exercitatione acuerint. 3. Anni non minuerunt eam pietatem, qua pueri imbutl sumus. 4. Alexandrum ut omnes metuerunt, ita plurimum dllexerunt. 5. Alexander cum Darel regnum suh potestatem suam redegisset, veteres Macedonum moreš exuit atque novos Per- sarum induit. 6. Romani pacis condiciones respuerunt, dum Pyrrhus in Italia esset. 7. Sisyphus in montem volvit saxum, quod numquam in vertice posuit. 8. Iuppiter omnipotens adnuit et totum 01ympum nutu tremefecit. 9. Romani Bruti filios proditionis patriae arguerunt; hi comprehensl sunt et scelus suum morte luerunt. 10. Cicero Verrem maximorum scelerum coarguit neque a quoquam liaec crimina dlluta sunt. 11. Multis Siciliae civitatibus Verres nihil solvit pro frumento, quod ab iis poposcerat. 12. Lege statutum est, ut templa a Poenis polluta restituerentur. 13. Latinos cum Romanis lingua, moribus, armorum genere, institutis militaribus congruisse constat. 14. Parietes ruituros fulclre debemus. 15. Themistocles Piraei portum et muros urbis a Xerxe dlrutos restituit. 16. Cum milites Romani altam turrim contra muros oppidi oppugnati moverent, multi hostes per- territi ex oppido in silvas proximas ruerunt. 66. 1 Pass. — 2 Slavno ime = slavo in ime. — 3 = prenašati lakoto. — 4 Sam dativ. 77 67. 1. Vaš duli je napojen z nauki starodavnih modrijanov. 2. Osel je bil oblekel, kakor pripoveduje basen, levovo kožo, a živali se ga vendar niso [zjbale. 3. Mnogi Germani so opustili svoje stare šege in se poprijeli slabih rimskih. 4. Ko bi bili Rimljani vsikdar meče brusili zoper sovražnike, ne zoper sodržavljane, ne bili bi po zlu deli svoje države. 5. Že v najstarejših časih se je izkazovala zgovornosti velika čast 2 . 6. Ni dvomno, da je Epaminonda po pravici dolžil Lacedemonce lakomnosti in krutosti. 7. Atenci so okrivili Sokrata, češ da je zmanjšal 3 veljavnost bogov. 8. Ciceron pravi, da se je življenje Katonovo skladalo z njegovim govorom. 9. Zakoni, določeui zoper one, ki niso bili plačali [svojih] dolgov, so bili v starih časih bolj strogi 4 nego v naši dobi. 10. Kip Cererin, ki ga niso bili moški 6 nikdar pogledali niti 6 se ga dotaknili, je Ver tako oskrunil, da ga [je s silo] vzel 7 iz svetišča in nesel 7 v svojo hišo. 11. Boljari, čuvarji zakonov, so ■ pogosto sami razveljavili zakone. 12. Mnoga grška in rimska mesta, ki so bila nekdaj zelo ljudnata in preslavna, leže zdaj razrušena. 13. Poveljnik je dal 8 zgrabiti in pobiti branitelje obleganega mesta, ki so bili kamene valili z zidovja. 14. Starši, ki prikimavajo 1 svojim otrokom v vseh rečeh, morajo za to napako pozneje trpeti 9 . GL De Aristule et Themistocle. Post victoriam Marathoniam Athenienses novas Persarum in- sidias metuerunt. Is metus eorum industriam acuit et effecit, ut novam patriae defensionem pararent. Sed de ea re Aristidem et Themistoclem inter se non congruisse notum est. Cum ille pede- stribus copiis maximum munus attributurus esset, hic tale consilium omnino respuit et maritimas opes augendas esse contendit. Restitit igitur Aristides Themistocli praecipue, cum hic statuisset, ut cum novis muneribus nova iura pauperibus attribuerentur. Ubi ad extremum alter alterum arguit, quod novis rebus studeret, populus iudicio suo Aristidem civitate exuit et in exsilium decem annorum pepulit. Sic vir, qui iustis- simus antea a populo appellabatur, probitatem suam gravi poena luit neque prius restitutus poenaque absolutus est, quam patria in summo periculo fuit. Aristides id non abnuit et in patriam revertit. 67. 1 Perf. — 2 = hvala — 3 Plusquamperf. -— 4 = trdi. — 5 = možje. — 6 Latini: ali. — 7 Imperf. — 8 = zaukazal. — 9 Latini: to napako oprati. 78 CII. (Lat. slovn. § 150.) A. 1. Cousul ubi cum legionibus ad oppidum venit, claves portarum poposcit. 2. Omnes cives et socii Pompeium depoposcerunt imperatorem ad bellum contra Mithridatem. 3. Romulus et Remus cum adolevissent, greges pavisse dlcuntur. 4. Opes Atheniensium bellis Persicis mirurn in modum creverunt. 5. Multos homines novimus et cotidie noscimus. 6. Augustus Horatio Ignovit et cognitum per Maecenatem in amicitiam suam accepit. 1 7. Non solum senatus Ciceronis merita agnovit, sed etiam ab omnibus civibus ea agnita sunt. 8. Agri, qui multos annos quieverunt, fertiliores sunt. 9. Plerum- que iucunda sunt nobis ea, quae facere consuevimus. 10. Simulac cum hostibus confllxeritis, quod quisque didicit ac consuevit, faciet. B. 1. Mul ti homines in morbos inciderunt, ex quibus non iam 1 convaluerunt. 2. Cum Caesar interfectus esset, bellum civile denuo exarsit. 3. Athenienses aliquando sclverunt, ut Aeginetis pollices praeclderentur. 4. Cato Minor šibi ipse mortem consclvit. 5. Aeneas cum imaginem uxoris mortuae videret, obstipuit. 6. Conon cum classem Lacedaemoniorum devlcisset, plura concuplvit, quam eSicere potuit. 7. Oracula evanuerunt, postquam homines creduli esse desi- erunt. 8. Propter imbres continuos frumenta sero maturuerunt. 9. Armis perterritae litterae iam saepe conticuerunt et obmutuerunt. 10. Lacedaemonii cum Alcibiadis praestantem ijrudentiam cognovis- sent, extimuerunt, ne amore patriae [ductus] ab ipsis desclsceret. 68 . 1. Mnogi slavni možje so pasli [kot] dečki črede zaradi ubož- nosti. 2. Dečki se poprimejo drugih šeg, brž ko so dorasli. 3. Pompej je ozdravel po 1 hudi bolezni. 4. Z velikostjo rimskega naroda so bile narasle tudi njegove napake. 5. Nikdar ni mirovalo Hanibalovo sovraštvo do 2 Rimljanov. 6. Brž ko so se bili polastili trimožje vladarstva, so umolknili državni 3 zakoni. 7. Lažje je videti napake drugih, nego poznati svoje. 8. Svetišče Jupitrovo je pripoznalo Aleksandra [za] sina tega boga. 9. Ko je mati zvedela smrt [svojega] sina, je onemala od boli 4 . 10. Kazen ste trpeli 5 , ker se niste učili CII. A. 1 In amicitiam accipere = za prijatelja vzprejeti. CII. B. 1 Tukaj = več. 68. 1 Ex. — 2 In c. accTis. — 3 Genet, subst. — 4 Sam ablat. (causae). — 6 = plačali. 79 [tega], kar je bil učitelj zahteval. 11. Od Helvečanov, ki so ga prosili miru, je Cezar terjal orožje in sužnje, ki so bili k njim pribežali 12. Ko je bilo žito 0 dozorelo, seje napotil Cezar na 7 vojno zoper Germane. 13. Leta 49. pred Kr. r. se je vnela državljanska vojna med Cezarjem in Pompejem. 14. Že rimski kralji so bili navajeni pošiljati darove v Delfe ter vpraševati Apolona za svet. 15. Bedaki, čeprav so dosegli, česar so bili zaželeli, vendar nikdar ne verujejo, da so zadosti dosegli. 16. Atenci so sklenili, da naj Miltiad podvrže 8 tiste otoke, ki so bili odpali k Perzijanom. 17. Temistoklej si je zadal sam smrt, da ne bi bil prisiljen 8 škodovati svoji domovini. 18. Ko so bili Mitilenjani odpali od Atencev, se je drugim odpustilo, 1000 plemenitih državljanov pa so pobili. 9 CUL Quanfrmn Alcibiades civitati Aihenienst offuerit. Alcibiades quamquam a Pericle tutore bona et honesta tantum didicerat, tamen, ubi primum adolevit, luxuriei se dedidit et disso- lute vlvere consuevit; oculos animumque voluptatibus pavit. Nihil minus autem a pueritia tališ fuit, ut etiam omnes labores et omnia pericula consueta haberet. Nam, quoad vlxit, gloriae cupiditate crevit. Populus Atheniensium cum Alcibiadem virum magnae indolis cogno- visset, honoribus (eum) exornabat. In Alcibiade cognitum est, quid animi vis et eloquentia possent. Alcibiades enim non prius quievit, quam orationibus suis imperium šibi contra Spartam expoposcit. Res autem eius culpa male gesta est. Quamvis omnes bene id novis- sent, tamen ei Ignoverunt. Paulo post Athenienses, cum quieturl non essent, ab Alcibiade ad imprudentius conatum abstractl sunt. Nam eius consilio sclverunt, ut expeditio in Siciliam insulam pararetur. Alcibiades cum in numerum ducum expeditionis adscltus esset, cum classe ad Siciliam profectus est. Sed inimici eius, quia consilia Alci- biadis impedlre concuplverant, eum accusaverunt, quod deos viola- visset, nec prius conticuerunt, quam scltum est, ut Alcibiades revo- caretur. Tum hic tanta ira exarsit, ut non solum Athenas non rever- teretur, sed etiam, quo tutior esset, Spartam confugeret. Sic ipse šibi exsilium consclvit, quia poenam mortis extimuerat. Sed ubi ad hostes desclvit, ne a proditione quidem abhorruit. Nam cum aucto- ritatem adeptus esset, Lacedaemoniis propter inveteratas in Athenienses inimicitias facile persuasit, ut Syracusanis contra hos auxiliarentur. Itaque Athenienses devictl sunt. 68 . 6 Plur. — 1 Ad. — 8 Imperf. — 9 Pass. 80 Četrta konjugacija. CIV. red vsem, zlasti potius (adv.) raji, bolj, prej, marveč poto, 1, avl, dtum (navad, potuni) pijem, (napijem se) praebed 2, ul, itum prozam, nudim, da (j e) m; praebed me izkažem se; praebed alicui aures poslu¬ šam koga praeceps, cipitis strmoglav, strm 185 praeceptor, oris učitelj, odgoji- telj praeceptum, i pravilo, nauk, za¬ poved prae-cido 3, cidl, cisum odsekam, odrežem praecipue (adv.) posebno, zlasti praeclarus 3 prekrasen, sijajen; preslaven praeco, onis, m. glasnik, znanik praeda, ae plen prae-dico 1 razglašam prae-dico 3, dixi, dictum napovem, prorokujem praeditus 3 obdarjen, odičen praefectus, i načelnik prae-ficio 3, feci, fectum postavim na čelo praemium, ii plačilo praesens, entis pričujoč, sedanji praesertim (adv.) posebno, zlasti praestdns, antis odličen, izvrsten prae-sto 1, stitl, (- staturus) ali- cui rem storim -, opravim -, izkažem komu kaj; praesto me virum probum izkažem se po¬ štenega moža; praestat, čire, stitit bolje je prae-su/m, esse, fui (alicui) spre¬ daj -, na čelu sem načelujem (komu); ravnam (kaj) praeter ( praepos. z akuzat.) mimo, razen, pred (z družiln.) praeter-mitto 3, miši, missum mimo pustim; opustim (-pu¬ ščam), v nemar pustim (puščam) praeter-ed, ire, ii, itum mimo idem; preskočim (= ne ome¬ nim), zamolčim; minem praeteritus 3 minul, pretekel praeterquam (adv.) razen, izimši praeter-velior 3, vectus sum (terram) peljem se -, ladjam mimo (zemlje) praetor, oris pretor (sodnik) prandeo 2, prandi, pransum zajtr¬ kujem, (od) kosim pravus 3 spačen, zloben precor 1 (aliquem in ab aliqub) prosim -, molim (koga), izpro¬ sim (od koga) pre-hendo 3, hendi, hensum pri¬ mem, z (a) grabim; (objamem) premo 3, pressi, pressum stiskam, tlačim, tiščim pretiosus 3 dragocen pretium, ii cena prex, prečiš, f. (navad, plur .), prošnja Priamides, ae Priamovič = Pri¬ amov sin pridem (adv.) zdavnaj princeps, cipis prvak, knez, glavar, vladar principium, ii začetek, izvor prior, ius prejšnji, (prvi); prius (adv.) (po) prej pristinus 3 (po)prejšnji priusguam (coni.) preden, prej ko privo 1 (aliquem re) ugrabim -, vzamem (komu kaj); privo ali- quem oculo oslepim koga pro ( praepos. z ablat.) mesto (česa), za (koga) = v obrambo -, korist (koga) ali mesto (koga); po (čem), v primeri (s čim) probitas, atis, f. poštenost 186 probo 1 (pre)izkušam, odobrim (-bravam), izpričam, dokažem (-kazujem) probus 3 pošten pro-cudb 3, čudi, cUsum (s) kujem procul (adv.) daleč, od daleč prod-eo, ire, ii, itum stopim (iz¬ med srede), stopim naprej, nastopim prodigus 3 potraten proditib, onis, f. izdaja, (vele)iz¬ dajstvo proditor, oris izdajnik, izdajalec pro-do 3, didi, ditum udam, iz¬ ročim; memoriae prodo spomi¬ nu izporočim, poročam; memo¬ riae proditum est poroča se proelium, ii bitka, boj profedo (adv.) zares, v resnici pro-jiteor 2, fessus sum očitno priznam, izjavim, izdam se (za) pro-fugio 3, fugi, - pobegnem profugus 3 (u)bežen, bežeč pro-fundo 3, /udi, fusum pro- lijem profundus 3 globok; -um, i, n. globočina pro-hibeb 2, ui, itum zadržim, ovrem (-viram), zabranim, od¬ vrnem pro-icio 3, ieci, iedum (alicui rem) vržem mečem (kaj pred koga); odvržem; proicib me ad pedes alicUius padem pred koga na kolena proinde (coni.) zato, torej (pred imperat.) proles, is, f. naraščaj, porastek pro-mitto 3, miši, missum (rem) pustim, da (kaj) raste; capil- lum promitto nosim neostrižene (= dolge) lase; cap. non pro- mitto nosim ostrižene (= kratke) lase; obljubim, obetam promo 3, prompsi, promptum (rem) vun vzamem (jemljem kaj), posežem (po kaj) promptU (ablat.): in promptU na očitnem, na pokaz, pri rokah promptus 3 voljan, pripravljen promunturium, ii rt, nos pro-nuntib 1 (očitno) izrečem, ob¬ javim (-javljam), razglasim (-glašam) prope (praepos. z akuzat. in adv.) blizu; komparat. propior, ius bližji; adv. propius (tudi z aku¬ zat.) bliže (k) propero 1 hitim propinguus 3 bližnji; -us, i, m. sorodnik prb-ponb 3, posui, positum pred¬ ložim; propositum mihi est skle¬ nil sem, namenil sem se, na¬ menjen sem proprius 3 lasten, svoj(ski) propter (praepos. z akuzat.) za¬ voljo, zastran, (za) radi prorsus (adv.) naprej; po vsem, sploh pro-scribo 3, scripsi, scriptum pro¬ glasim, proženem, izobčim prosper, era, erum ugoden, po- voljen, srečen prb-sterno 3, stravi, stratum na¬ trosim ; razgrnem; poderem, po¬ bijem, porazim 187 pro-sum, prodesse, profui koristim, v prid sem Protagoras, ae Protagora, grški lažimodrijan (450) proverbium, ii pregovor, rek pro-video 2, vidi, visum naprej vidim providus 3 previden proximus 3 najbližji, bližnji; adv. proxime naj bližje, prav blizu; ravno kar, malo prej priidens, entis pameten priidentia, ae previdnost, razum¬ nost), pamet Ptolemaeus, ael Ptolemej, kralj egiptovski publicus 3 javen, obči; adv. puhlice javno, o državnem trosku, v državnem imenu puella, ae deklica puer, eri deček pueritia, ae detinstvo; a pueritia od mladih nog pugna, ae bitev, boj pugno 1 bojujem se, borim se; pugnam pugno bojujem boj, bijem bitev pulcher, chra, chru/m lep pulchritudb, inis, f. lepota pungo 3, pupugi, punctum (o) pi¬ kam, (z)bodem; (raz)žalim Punicus 3 punski = kartaginski punio 4, ivi, itum kaznim (-znujem) puppis, is, f. (ladijski) krnj pur go 1 (o) čistim, (o)čedim puto 1 menim, mislim, imam (za kaj) Pgdna, ae Pidna, mesto mace- donsko Pgrrha, ae Pira, Devkalionova soproga Pgrrhus, i Pir, kralj epirski (280) Pgthagoras, ae Pitagora, modrijan grški v 6. stoletju pred Kr. Q. Q. — Qulntus Kvint, predimek rim. Q. Fabius (ii) Mazimus, l Kvint Fabij Maksim, poveljnik rimski zoper Hanibala (217—202) Q. Sertorius, ii Kvint Sertorij, poveljnik rim. guaero 3, guaeslvi, situm (rem) (po)iščem (česa); vprašam; guaero aliguid ex aliguo vpra¬ šam koga (za) kaj guaeso, guaesumus prosim (o) gualis, e kakšen; kakršen guani (adv.) kako; (kot primer¬ jalna coni. =) ko, kakor, nego; (pred superlat.) kar guamdiu (adv.) kako dolgo? do¬ klej? kakor dolgo, dokler guamguam (coni.) kakorkoli, dasi guamvis (coni. s konjunkt.) kakor tudi, dasi guando (adv.) kdaj? kadar guantopere (adv.) kako zelo guantus 3 kolik? kolikršen, ko¬ likor guasi (adv.) kakor da bi, tako rekoč gue (coni., ki se priveša) in, pa gueo, gulre, ii (ivi), itum morem guercus, us, f. dob, hrast 188 gueror 3, guestus sum (rem, de re) tožim (o čem), pritožim (-tožu- jem) se (o čem) quia (coni.) ker guidem sicer; ne - guidem še - ne, niti guies, etis, f. počitek, pokoj guiesco 3, guievi, guietum počivam, mirujem quin (coni.) da ne (bi); da gub (coni.) da (s) tem qud (ablat. adv.) kamor; kam? gub - eo (pred komparat.) čim - tem guoad (coni.) dokler (ne) guocumgue (Mat. adv.) kamor koli guod (coni.) ker, da: češ ker, češ da gubminus (coni.) da (bi) ne guomodo (ablat. adv.) na kak na¬ čin? kako? guondam (adv.) nekdaj, nekoč guonidm (coni.) ker že, ker ti, ker quoque (coni.) tudi quot (adiect. indecl.) koliko? ko¬ likor guotannis (adv.) vsako leto guotiens (adv.) kolikokrat; koli- korkrat. R. Radix, icis, f. korenina; v plur. (o gorah) vznožje, pobrdje rado 3, rasi, rdsum stržem, (o-) brijem Raeticus 3 Retiški (retiški) rana, ae žaba rapax, acis grabežljiv, roparski rapidus 3 deroč rapio 3, rapui, raptum (u)grabim, (od)vlečem, unesem (-našam), zanesem (-našam) rarus 3 redek; adv. raro redko¬ kdaj), redkokrat ratio, onis,f. račun; pamet; način re-cedo 3, cessi, cessum umaknem se, od-, ustopim recens, entis nov, svež re-cipero 1 zopet (si) pridobim re-cipio 3, cepi, ceptum zopet do¬ bim, - osvojim; (zopet) vzprej- mem; recipib me umaknem se; recipio me ex terrbre oddahnem si (se) od strahu; recipib ani- mum zopet se zave (da) m re-cito 1 berem -, čitam (komu) na glas re-concilib '1 zopet pridobim; po¬ mirim, sprijaznim (si) recordor 1 spomnim (-minjam) se rectus 3 raven, pravi; adv. rede prav, po pravici re-cuso 1 odbijem, odrečem, bra¬ nim se red-do 3, didi, ditum (po) vrnem, (-vračam); rationem reddo ra¬ čun da(je)m, odgovarjam red-eo, ir e, ii, itum (po) vrnem (vračam) se red-igb 3, egi, actum nazaj ženem; spravim red-imo, emi, emptum odkupim reditus, Us, m. povratek, vrnitev re-diicb 3, duxi, ductum nazaj (od)peljem, - odvedem, - pri¬ vedem re-fercio 4, fersi, fertum na¬ polnim 189 re-fero, ferre, rettuli, relatum nazaj (pri) nesem (-našam), (po-) vrnem; naznanim, (iz)poročim, poročam; ref ero rem ad aliguid navračam kaj na kaj; ref ero aliguem in numerum dedrum štejem koga med bogove re-fugio '3, fugi, fugiturus nazaj (z) bežim regalis, e kraljevski regina, ae kraljica regio, dnis, f. (o) kraj, okolica, pokrajina Regium, it, n. Regij (zd. Reggio), mesto italsko regius 3 kraljev regno 1 kraljujem, vladam regnum, l kraljestvo, kraljevanje; vlada rego 3, rexi, rectum ravnam, nravna (va) m, vodim, vladam Regulus, i Regnl, oblastnik rim. (250) re-lingub 3, ligui, lictum (za-) pustim religuiae, arum (pre) ostanki religuus 3 ostal, drug re-maned 2, mansi, mansum (za-) ostanem re-medium, ii zdravilo; pomocek re-miniscor 3, - spomnim (-mi- njam) se re-mitto 3, miši, missum pošljem nazaj re-moved 2, movi, motum nazaj pomaknem, umaknem, odpra¬ vim Remus, i Rem, Romulov brat reor 2, ratus sum menim, mislim re-pello 3, reppuli, repulsum nazaj zapodim, odženem, odbijem repente (adv.) nakrat, nanagloma, iznenada re-perio 4, reppefi, repertum n aj dem repo 3, repsi, (reptum) (z)lezem, plazim se re-porto 1 nazaj nesem; reporto victoriam ob hoste priborim si zmago nad sovražnikom re-pre-hendo 3, hendi, hensum (po-) karam, grajam re-pudio 1 zavržem, odklonim re-pugno 1 upiram se, v bran se (po) stavim, nasprotujem reguies, etis,f. odpočitek, pokoj, mir res, rei, f. reč, stvar, v plur. tudi položaj, razmere, imetje; res puhlica občina, država; res novae novotarjenje, novotarije, (dr¬ žavni) prevrat re-sisto 3, stili, - ustavim (-vljam) se, uprem (-piram) se re-spondeo 2, spondi, sponsum od¬ govorim re-spuo 3, ui, - nazaj pljunem; zavržem re-stituo 3, ul, utum iznova posta¬ vim, zopet ustanovim, popravim, postavim zopet v poprejšnji stan (n. pr. v državljanske pravice), pokličem nazaj re-sto 1, stiti, - preostanem (-sta¬ jam) re-texd 3, texui, textum raztkem, razparam re-tineo 2, ui, tentum zadržim (-žujem); retineri non possum vzdržati se ne morem 190 reus, el zatoženec re-vertor 3, vertl (perf. od aktivn- glagola reverto 3), versus sum (po) vrnem se, vračam se re-vincid 4, vinxi, vinctum privežem re-vocd 1 pokličem nazaj; vzamem nazaj, prekličem rex, regis kralj Rhenus, i Ren (nem. Rhein) Rhodanus, i Rodan, reka galska (zdaj Rhone) fided 2, risi, rlsum smejem se rldiculus 3 smešen rlmosus 3 razpokan rlpa, ae breg rlsus, us, m. smeh rlvus, i potok robtir, oris, n. moč, jakost rodd 3, rosi, rosum (o)glojem rogo 1 prosim; vprašam rogus, i grmada Roma, ae Rim Rbmanus 3 rimski; -us, i, m. Rimljan Romulus, i Romul, prvi kralj rim. (754) rosa, ae roža rostrum, i kljun; rilec, trobec rota, ae kolo ruber, bra, hrum rdeč rumpo 3, rupi, ruptum (z) lomim, (s) tarem rud 3, rul, rutum (ruiturus) (u-) derem; rušim se rursus (adv.) zopet rus, ruris, n. dežela (nasprotje: mesto); kmetija; rus na kmete, ruri na kmetih, rure s kmetov rusticus 3 kmetski, selski. S. Sabinus, i Sabinec sacer, era, crum svet, posvečen sacerdos, otis, c. svečenik (-niča) sacrificium, il žrtvovanje, daritev saeculum, i stoletje, vek saepe (ado.) dostikrat, često, po¬ gosto (krat), velikrat; komparat. saepius češče, večkrat; superlat. saepissime najčešče, prav po¬ gostokrat, prepogosto saepid 4, saepsl, saeptum ogradim saevio 4, il, Itum divjam saevus 3 divji, besen, ljut, krut sagitta, ae puščica Saguntlnl, orum Sagunčani, pre¬ bivalci mesta Sagunta Saguntum, i, n. Sagunt, mesto hispansko sal, salis, m. sol; sales osoljeni reki, dovtip (i) Salamis, mis, f. Salamina, otok grški salsus 3 slan; dovtipen saluber, bris, bre zdrav (ilen), ko¬ risten salus, utis, f. blaginja, rešitev; (plurimam) salutem dlco alicul (prav srčno) pozdravljam koga salutaris, e ozdraven; koristen salfdo 1 pozdravim (-vljam) salve, salvete zdravo! na zdravje! zdrav (i) bodi (te)! salvus 3 neoškodovan, zdrav, otet Samius 3 samski, z otoka Sama; Samu, orum Samljani Samnium, il, n. Samnija, pokra¬ jina italska Samus, i Sam, grški otok 191 sancio 4, sanxi, sandum utrdim, potrdim; odredim, določim sanguis, inis, m. kri sanus 3 zdrav; adv. sam da, res sapiens, entis moder; modrijan sapientia, ae modrost sapid 3, ii ( m), - pamet imam, pameten sem sarcid 4, sarst, sartum krpam; popravim Sardes, ium Sarde, glavno mesto lidijsko satis (adv.) (za) dosti satis-facid 3, feci,factum zadostim (-doščam) saxum, i skala, kamen scalae, arum lestve, lestvica scelus, eris, n. hudodelstvo, zlo¬ čin (stvo), pregreha, zlobnost schola, ae šola scientia, ae znanje, znanost, ved¬ nost scindo 3, scidi, scissum param; (raz)trgam, razcepim scio 3, ivi (ii), iturn vem, znam Scipio, onis (Piiblius [ii] Corne- lius [ii] Sc.) s priimkom Afri- canus, i (Publij Kornelij) Scipion (Afriški), poveljnik rim. (202) scisco 3, scivi, scituni odobrim, sklenem (kot narod) scopulus, t kleč scribd 3, scripsi, scriptum (s)pišem, napišem; leges scribd dam za¬ kone scriptor, oris pisec, pisatelj; rerum gestarum scriptor zgodopisec sculpo 3, sculpsi, sculptum (iz-) dolbem scutum, i (podolgast) ščit Scglla, ae Scila, poosebljena kleč v Mesinski morski ožini Scytha, ae Scit seco 1 , m?, sectum (secatUrus) sečem, (po)režem, (po)žanjem secreto (adv.) na skrivnem, po- sebe secundus 3 drugi; ugoden; res secundae sreča securis, is, f. sekira securus 3 brezskrben secus (adv.) drugače; secus ac drugače nego (ko) sed (coni.) a, toda, ampak sedeo 2, sedi, sessum sedim sedes, is, f. sedež; stanišče, biva¬ lišče sedulitas, atis, f. pridnost, mar¬ ljivost semel (numer. adv.) enkrat semen, inis seme semianimis, e in -us 3 na pol živ, na pol mrtev semper (adv.) zmirom, vedno, vsikdar, vselej senator, oris starejšina, senator senatus, Tis, m. starejšinstvo, senat senecta, ae (le pesniška beseda) starost senectus, utis, f. starost senex, senis starec, starček sensas, Tis, m. čut, občutek sententia, ae mnenje, misel; rek; glas sentio 4, sensi, sensum čutim, spa- zim, mislim sepelio 4, ivi, sepultum pokop¬ ljem 192 September, bris (namreč: mensis ), m. kimavec, september septentrio, onis, m. navadno v plur., sedmerozvezdje (= veliki voz); sever sepulcrum, i grob Sequanl, orum Sekvanci, galsko pleme sequor 3, secldus sum (alipuem) idem (za kom), sledim (koga); sequor aliquid držim se česa, ravnam se po čem sermb, onis, m. (po)govor; jezik sero 3, sevi, satmn (na)sejem serpens, entis, f. kača 'šerpo 3, serpsi, - lezem (lazim); (raz) širim se serus 3 pozen; adv. sero (pre)pozno servio 4, Ivi (il), Itum robujem, služim (hlapčevski), strežem servitlis, utis, f. robstvo, sužnost Servius (il) Tullius, il Servij Tulij, 6. kralj rim. servo 1 (o) hranim (ohranjujem), (ob)varujem, rešim; servo iiisti- tiam držim pravico; servo or- dinem držim se reda servus, l suženj, hlapec sestertius, il, m. sestercij, srebrn denar rim., približno = 20 h severus 3 strog sl (coni.) če, ako; sl minus ako (pa) ne sle (adv.) tako Sicilia, ae Sicilija, otok v Sred¬ njem morju Siculus, l Sicilijan (Sikulec) slgnifico 1 naznanim (-znanjam), označim (-čujem) slgnum, i znamenje, znak Sllenus, i Silen, odgojitelj Bakhov silva, ae gozd, les similis, e podoben simplex, icis enostaven, (pri)prost simulaerum, i podoba, kip simulo 1 hlinim (se), delam se sin (coni) ako pa sine (praepos. z ablat.) brez singuli, ae, a posamični, posa¬ mezen, po eden sinister, tra, trum levi sino 3, sivi, situm (do) pustim (-puščam) Sinon, onis Sinon, lokav Grk sinus, us, m. guba; nedrije (prsi); zaliv Siren, enis, f. Sirena, morska boginja Slsgphus, i Sisif, kralj korintski sitio 4, Ivi (il), Itum žejen sem, žeja me sitis, is, f. žeja situs 3 ležeč; situs sum (ležeč sem —) ležim, stojim, sem; vita sita est in re življenje stoji na čem sive (coni.) ali societas, atis, f. družba, društvo, tovarišija; zaveza socius, il drug, tovariš; zaveznik Socrates, is Sokrat, atenski mo¬ drijan (410) sol, solis, m. solnce; sol oriens — vzhod; sol occidens = zapad Sol, Soliš Solnčni bog sblacium, il tolažba soleo 2, solitus sum običavam, navajen sem, navado imam 193 solitUdo, inis, f. samota, puščava Solon, dnis Solon, zakonodajec atenski (590) solum, i dno, tla solum (adv.) samo, le; non solum - sed etiam ne le - ampak tudi solus 3 sam, edin solvo 3, solvi, solutum razvežem, (raz) rešim; plačam; ca teni s solvo razklenem, denem z verig somnus, i spanje; v plur. = sanje sond 1, ui, itum (za) zvenim, (za-) donim, (za)rožljam; odglasim (-glašarn) se sophista ali sophistes, ae modrež, lažimodrijan Sophodes, is Sofoklej,. grški tra¬ gik (470) sovdes, ium,f. nesnaga, skvrnoba, zanikarnost; siromašnost sordidus 3 umazan sov s, so vtis, f. žreb, usoda sortior 4, itus sum žrebam, (raz-) delim po žrebu spavgo 3, spavsi, sparsum trosim, sipljem, raztresem, izsujem; (za-) sejem Spai ta, ae Sparta, mesto lakonsko spatium, il prostor; daljava, obseg; čas, doba spedaculum, i prizor; gledališka igra spedo 1 gledam, ogledam si specus, us, m. votlina, duplja, brlog spelunca, ae votlina, duplina spevno 3, sprtvl, spretum zame¬ tujem, zaničujem, zavržem spero 1 (vem) upam (kaj), nade¬ jam se (česa.) spes, el, f. nada, up(anje) splendeo 2, - bliščim, svetim se splendidus 3 bliščeč, sijajen. spolid 1 oropam, oplenim; spolio alipuem re ugrabim uplenim komu kaj spondeo 2, spopondi, sponsum (slo¬ vesno) obljubim, obetam sponte (meči, tua, sua z mojo, tvojo, svojo voljo =) lastno- voljno, sam o sebi, iz lastnega nagiba Spuvius (ii) Tavpeius (pel) Špuri j Tarpej, poveljnik rimskega gradu stabulum, i staja, hlev stadium, n stadij, grška mera; okoli 40 stadijev je 1 milja stagnum, i muza, močvirje stalim (adv.) stoje, takoj, precej statio, dnis,/. sta(ja)lišče, stojišče, Stražišče statua, ae kip. statuo 3, ul, utum (po)stavim; sklenem, določim stella, ae zvezda števno 3, stravi, stratum razpro¬ strem, raztrosim, (na)steljem sto 1, šteti, statum stojim strepo 3, ul, itum šumim, hrumim, rožljam; odmevam stvidov, oris, m. šum(enje) stvingo 3, stvinxl, strictum poteg¬ nem, izderem; gladius strictus = goli meč studeo 2, ul, - trudim se, priza¬ devam si, izkušam; studeo ali- cui rei poganjam se za kaj, težim na kaj; učim se 194 studidsus 3 prizadeven; studiosis- sime (adv. superlat.) prav rad studium, il prizadeva (nje), priza¬ devnost ; nagnjenje; studium (litterarum) učenje, znanstvo; studium (alicuius rei) pečan j e (s čim), opravilo, delo stultitia, ae neumnost, nespamet¬ nost stultus 3 bedast, neumen, nespa¬ meten; -us, i, m. bedak, ne¬ umnež Stvmphalis, idis stimfalski = iz mesta -, z reke, jezera Stimfala v Arkadiji Stgmphalus, i, m. Stimfal, mesto, reka in jezero arkadsko suadeo 2, suasi, suasum svetujem suavis, e mil, prijeten sub (praepos. na vprašanje kam ? in časovno z akuzat., na vpraš. kje ? z ablat.) pod (z akuzat., oziroma z orodn.) sub-eo, ir e, ii, itum (vem) idem pod (kaj), lotim (-tevam) se (česa), vzamem na-se (kaj), (pre)trpim (kaj); pencula subed poda(ja)m se v nevarnosti sub-igo 3, egi, actum podvržem (si), podjarmim sub-icio 3, ieci, iectum podvržem (si) subito (adv.) nenadno, nagloma, nakrat sub-sum, esse, - (alicui rei) sem (tičim) pod (čim) subterraneus 3 podzemeljski sub-traho 3, traxi, tractum odvle¬ čem, odtegnem sub-venid 4, veni, ventum pridem na pomoč, pomorem (-magam) siidor, oris, m. znoj, pot suf-Jicio 3, feci, fectum zadoščam Sulla, ae Sula, oblastnik rim. (80) summus, gl. super us sumo 3, sumpsi, sumptum vzamem; (za)užijem (-Živam) sumptus, us, m. trosek, potrata superbia, ae ošabnost, prevzetnost superbus 3 ošaben supero 1 (aliguem re) prekosim (-kašam) -, premagam -, pre- obvladam (koga v čem) superstes, itis preživevši, preostavši superus 3, komparat. superior, us, superlat. supremus 3 in sum¬ mus 3 gorenji (bolj zgoraj, vi¬ šji; najgorenji, najvišji, največi, zadnji); superi, orum (namreč: dii) m. nadzemeljski bogovi; (gorenji) svet supervacaneus 3 nepotreben sup-pedito 1 (dam pod noge), (po-) dam, priskrbim, pribavim supplex, icis ponižno (pomoči) proseč surgo 3, surrexi, surrectum vzdig¬ nem (-gujem) se, vstanem (-sta¬ jam) sus-cipio 3, cepi, ceptum (rem) podjamem -, začnem (kaj), lo¬ tim se (česa), na-se vzamem (kaj) siispicio, bnis, f. sum (n j a) suspicor 1 sumim, domenjam si sus-tineo 2, Umi, tentatum vzdr¬ žim (-žujem), prenesem (-našam) sUtor, bris črevljar 195 Sgracusae, arum, f. Sirakuze, mesto sicilsko Sgracusanus, l, m. Sirakužan Syria, ae Sirija, dežela azijska. T. Taceo 2, ul, itum molčim Tacitus, l Tacit, zgodopisec rim. v 1. veku po Kr. taedet 2, pertaesum est (me ali- cTdus ret) (za)gnusi se (mi kaj) Taenarum, l, n. Tenar, nos la- konski, zdaj kap Matapan taeter, tra, trum grd talentum, l, n. talent, grški denar, približno = 6400 K tališ, e tak (šen) tam (adv.) tako tamen (coni.) vendar tamguam (adv.) kakor da bi, tako rekoč, dejal bi tandem (adv.) naposled, nazadnje; še, vendarle, vendar že; tandem aliguando vendar že enkrat tango 3, tetigl, tactum (rem) do¬ taknem (-tikam) se (česa); tan¬ go fines dospejem do mej tantum (adv.) le, samo; non tan- tum - sed etiarn ne le - ampak tudi tantus 3 tolik Tarentum, l, n. Tarent, mesto spodnjeitalsko Targuinii, iorum, m. Tarkvini- jeviči = sinovi -, potemci Tar- kvinijevi Targuinius (ii) Prlscus, i Tar- kvinij Prisk, peti kralj rim. Targuinius (ii) Superbus, i Tar- kvinij Superb (Ošabni), sedmi in zadnji kralj rim. taurus, i bik tectum, i streha tego 3, tčxl, tectum (po)krijem Telemachus, i Telemah, Uliksov sin tellus, uriš, f. zemlja telum, l kopje, strela = metal- nica temere (adv.) nepremišljeno tempero 1 umerim; gl. tudi parco 3 tempestas, atis, f. nevihta templum, i svetišče tempto 1 poizkusim (-kušam) tempus, oris, n. čas, doba tendo 3, tetendi, tentum (na)pnem; razprostrem tened 2, ul, tentum držim; imam v oblasti; tened urbem prae- sidio imam mesto v obrambi; tened prlmam aciem tvorim prvi bojni red; tened iura držim se prav; tened rlsum ubranim se smehu; tened rem memoria hranim si kaj v spominu, za- pamtim si -, pomnim kaj tener, era, erum nežen Terentius (ii) Varro, dnis Terencij Varon, konzul rim. (216) tergeo 2, tersi, ter sum (o) brišem, (o) čedim tergum, l hrbet tero 3, trlvl, trltum tarem; iztep- tam, obrabim, ogulim; tratim terra, ae zemlja, dežela terreo 2, ul, itum (u) strašim, pre¬ strašim 196 terribilis, e strašen terror, oris, m. strah testis, is, c. priča, svedok texo 3, ul, textum tkem theatrum, i gled(al)išče Thebae, arum, f. Tebe, glavno mesto beotijsko Thebanus, l Tebljan, prebivalec mesta Teb v Beotiji Themistocles, is Temistoklej, držav¬ nik in vojskovodja atenski (480) Theopompus, l Teopomp, zgodo- pisec grški Thermopglae, arum, f. Termopile, soteska grška v Lokridi Theseus, el Tezej, kralj atenski Thracia, ae Tracija, zdaj Rurne- lija Thrax, dcis Tračan Thijrea, eae Tireja, mesto ob la- konsko-argivski meji Tiberis, is, m. Tibera, reka italska Tiberius, il Tiberij, drugi cesar rim. Ticlnus, l Ticin, zdaj Tessino, reka gornjeitalska ticjris, is, c. tiger Timaeus, ael Timej, zgodopisec grški timeo 2, ul, - (rem) bojim se (česa) timidus 3 boječ Tlmoleon, ontis Timoleont, po¬ veljnik korintski (350) timor, oris, m. bojazen, strah Timotheus, el Timotej, vojsko¬ vodja atenski (360) tingo 2, tinxl, tinctum na-, zmo¬ čim, (po) barvam Tlresias, ae Tirezija, vedeževalec tebski tiro, onis, m. (vojaški) novinec Tirgns, ynthis, f. Tirint, mesto argolidsko Tifus, l Tit, cesar rim. (1. 79. do 81. po Kr.) toga, ae toga, gorenja obleka rim¬ skega državljana o miru togatus 3 v togo oblečen tolerabilis, e prenesljiv tolerd 1 prenesem (-našam), (pre-) trpim tollo 3, sustull, sublatum vzdig¬ nem ; odvzamem, odpravim, uničim; clambrem tollo krik zaženem, zakričim tondeo 2, totondl, tonsum (o) stri¬ žem tonitrus, us, m. grom; v pl ur. tudi tonitrua, uum, n. tono 3, ul, Hum (za)grmim; na¬ vadno imperson. tonat 1, uit (za) grmi torpeo 2, ul, - (o)trpnem, pre- miram torgueb 2, torsl, tortum sučem; mučim, trpinčim, de (ne) m na tezalnico torreo 2, ul, tostum pražim; (po-) sušim tot (adi. indecl.) toliko (jih) totidem (adi. indecl.) ravno to¬ liko totiens (adv.) tolikokrat totus 3 cel, ves trabs, trabis, f. tram, hlod tractd 1 vlačim; obravnavam, raz- pravim (-pravljam) 197 tra-dd 3, didi, ditum izdam, iz¬ ročim (-ročam), preda (ja) m, prepustim; izporočim, poročam tra-duco 3, duxi, dudum pre¬ peljem traho 3, traxl, tractum vlečem (za seboj); zadržujem; orlginem traho ab aliguo rod štejem od koga tra-nato 1 preplavam tranguillus 3 miren, tih trans (praepos. z akuz.) onkraj; črez tran-scendo 3, scendi, scemum pre¬ lezem, prekoračim trans-eb, ire, ii, itum preidem, prestopim, prekoračim trans-figo 3, fixi, flxum pre¬ bodem trans-formo 1 preobrazim, pre¬ tvorim trans-gredior 3, gressus sum pre¬ koračim trans-mitto 3, miši, missum po¬ šljem črez..., prepeljem, pre¬ vežem; fiumen transmitto pre- plujem reko, prepeljem se črez reko Trasimennus 3 trazimenski; lacus (us) Trasimennus Trazimensko jezero v Etruriji Trebia, ae,m. Trebija, Padovpritok v Gorenji Italiji treme-facid 3, feči, factum pre¬ tresem, stresem tremo 3, ui, - tresem (šibim) se tribunus, l, m. tribun; tribunus militum vojaški tribun (= pol¬ kovnik); tribunus plebis ljudski tribun tribunicius 3 tribunski tribud 3, ul, utum jmdelim (-de- ljujem); izkažem (-zujem); pri¬ pisujem tribus, us, f. soseska, občina, tribua triblitum, i davek triceps, cipitis troglav Trinacria, ae Trinakrija (= Sici¬ lija) trlstis, e žalosten triumphalis, e zmagoslaven; arcus triumphalis slavolok triumphb 1 triumf ujem triumvir, viri trimož, triumvir Trdia, ae Troja, mesto malo¬ azijsko Troianus 3 trojski; -us, l Tro- j(an) ec tuba, ae trobenta tubicen, cinis, m. trobentač tueor 2, (tuitus ) tutatus sum gle¬ dam; varujem, branim, (o)hra- nim tuni (adv.) takrat, tedaj; nato, potem tumulus, i gomila, grob tundo 3, tutudi, tunsum (tusum) tolčem, butnem, dregnem (dre¬ gam) turba, ae množica, tolpa turbidus 3 kalen turbo 1 zmedem, (s) kalim turma, ae četa, krdelo, turma turpis, e sramoten turpitudb, inis, f. ostudnost; sra- motnost, sramota turris, is, f. stolp tTitor, oris varuh 13 198 tutus 3 varen; adv. tuto varno tyrannis, idis, f. samosilništvo tgrannus, i samosilnik, trinog Tgrrhenus 3 tirenski; mar e Tyr- rhenum Tirensko morje Tyrus, i, f. Tir, mesto teniško. U. Ubi (adv.) kjer; kje? ubi ali ubi primum (coni. z in- dikat. perf.) (brž) ko ubigue (adv.) povsodi ulciscor 3, ultus sum (aliquem) (po) maščujem (koga), maščujem se (nad kom) Ulixes, is Uliks, junak grški pred Trojo ullus 3 kateri, kak ulterior, ius ono stranski Ultimus 3 najkrajnji, (naj)zadnji umbra, ae senca Umbria, ae Umbrija, pokrajina srednjeitalska umerus, i rame, rama, pleče umquam (adv.) kdaj; negue um- quam nikdar, nikoli unda, ae val unde (adv.) od koder; od kod? undique (adv.) od vseh strani, odvsod, od povsodi ungo 3, unxi, unctum mažem, mazilim unguis, is, m. nohet, krempelj, parkelj unicus 3 edin universus 3 vesoljen, ves urbanus 3 mesten urbs, urbis, f. mesto urgeo 2, ur si, - stiskam, pritiskam, napadam; tempus urget (čas pritiska =) mudi se (mi) uro 3, ussi, ustum palim, žgem ur us, i tur, divji bik usque ad (vse) do usus, us, m. (po)raba; vaja; korist ut (coni.): a) finalis in consecu- tiva (s konjunkt.) da; b) con- cessiva (s konjunkt.) naj tudi; c) temporalis (navadno z indi- kat. perf.) brž ko, kakor hitro ut (adv.) kakor, kot uter, tris, m. meh utilis, e koristen utilitas, atis, f. korist, dobiček utinam (coni. s konjunkt.) o da bi! o ko bi! utor 3, usus sum (re) koristim si (s čim), rabim -, porabim (-rah¬ ljam kaj), poslužim (-žujem) se (česa), uživam-, imam (kaj) utrimque (adv.) od obeh strani, na obeh straneh utrum - an (vpraš.) ali - ali (pa) uxor, oris soproga, žena. V. Vacuus 3 (re) prazen-, prost -, čist (česa) vagor 1 klatim se, skitam se valde (adv.) zelo valens, entis, jak, močen valeo 2, ui, - veljam; močen sem, zmožen sem, morem; zdravstvu- jem, zdrav sem; vale, valete zdravstvuj (te)! zdrav (i) osta¬ nite)! srečno! — 199 valetudo, inis, f. počutje; (bona) valetudo zdravje validus 3 močen vallis, is, f. dolina vallum, i ograja, obkop vanus 3 prazen, ničev (en), lažniv varius 3 razen, različen vas, vasis, plur. vaša, dr um, n. posoda vasto 1 (o) pustošim, pokonča(va)m vastus 3 pust; neizmeren vates, is prorok, vedež; pesnik vaticinor 1 vedežujem, prorokujem vectigal, alis, n. davek; dohodek Vedius (ii) Pollib, onis Vedij Po- lion, krut bogataš rim. vehemens, entis silen, jak, hud veho 3, vexi, vectmn vlečem, vozim; equo vehor jaham, jezdim; navi vehor plovem, jadram; curru vehor peljem se -, vozim se (z vozom, na vozu) Vel, Veiorum, m. Veji (Vejev), mesto etrursko Veientes, ium Vejani, prebivalci mesta Vejev vel (coni.) ali; vel - vel ali - ali, bodi si - bodi si velox, ocis hiter, uren velum, i jadro velut si kakor (da) bi vena, ae žila venatib, onis, f. lov ven-do 3, didi, ditum prodam venendtus 3 o -, zastrupljen; strupen venenum, i strup ven-eb, ire, ii, - na prodaj sem, prodajam se veneror 1 častim (po božje), molim venia, ae odpuščenje, izpregled; milost; veniam do odpustim, izpregledam venib 4, veni, ventum pridem, pri¬ hajam venter, tris, m. trebuh, želodec ventus, i veter venum-do ali venum do, dure, dedi, datum proda(ja)m Venus, eris Venera, rim. boginja ljubezni in miline ver, veris, n. pomlad; primum ver začetek pomladi verber, eris, n. šiba; udarec verbero 1 bičam verbum, i beseda Vercingetorix, igis Vercingetorig, glavar galski vereor 2, itus sum (rem) bojim se (česa), spoštujem (kaj) Vergilius, ii Vergilij, pesnik rim. (30) ver go 3, - nagibljem se, ležim (proti) verisimilis, e resnici podoben, ver¬ jeten veritas, atis, f. resnica, resničnost vero (coni.) pa res, pa (k) Verres, is Ver, namestnik rim. na Siciliji versor 1 vrtim -, gibljem se, na¬ hajam se, sem (kje); občujem versus ( praepos. z akuzat.) proti, navadno v zvezi z ad: ad merl- diem versus — adversus meri- diem vertex, icis, m. vrh verto 3, verti, versum obrnem (-račam); ter ga vertere hrbet pokazati = zbežati 13 * 200 verus 3 pravi, resničen; re vera v resnici, zares; verum, i, n. resnica; adv. 1. vere resnično, po resnici; 2. vero zares, res¬ nično, gotovo vescor 3, - (re) hranim se (s čim), jem uživam (kaj) vesper, eri večer; vesperl zvečer vespera, ae večer Vesta, ae Vesta, rim. boginja do¬ mačega ognjišča in ognja na njem vestis, is, f. oblačilo, obleka Vesuvius, ii Vezuv veteranus 3 star, poštar en; -us, i (namreč: miles ), m. dosluženec, veteran veto 1, ui, itum prepovem (-ve- dujem) vetus, eris star vetustas, atis, f. starost, dolgo¬ trajnost vexo 1 mučim, trapim, nadlegujem via, ae pot viator, oris popotnik vicinus 3 soseden, bližnji; -us, i, m. sosed vicis (genet. brez nomin.), vicem, vice, f. premena, mesto; numi- nis vice — po božje; in vicem menjaje, izmenoma, med seboj victor, oris zmag(ov)alec; zmagovit vidoria, ae zmaga vicus, i vas, selo video 2, vidi, visum vidim; videor 2, visus sum vidim se, zdim (dozdevam) se; videtur mihi zdi se mi primerno, hoče se mi, hočem vigil, ilis, m. stražnik vigilantia, ae budnost, čuvitost vigilia, ae nočna straža villa, ae selski dvorec, vila vincio 4, vinxi, vinctum zvežem, uklenem vinco 3, vici, vidum (pre) obvla¬ dam, zmagam, premagam vinculum, i spona, vez, (v plur. tudi =) ječa vinum, i vino violentia, ae sila, silovitost violo l (p)oškodujem, uvredim; onečastim, oskrunim vir, viri mož vireo 2, ui, - zelenim virga, ae šiba viridis, e zelen viritim (adv.) na moža, vsakemu virtus, utis, f. možatost, junaštvo, hrabrost; čednost, krepost, vrlina vis, vim, vi, plur.: vires, virium, f. moč, sila; množica; summu vi na vso moč viso 3, visi, - ogleda (va) m ; ob¬ iščem vita, ae življenje vitium, ii napaka, hiba, greh vito 1 (rem) izbegavam (čemu), ognem se -, izogibljem se (česa) vitupero 1 (po)karam, grajam vivo 3, vixi, vidurus živim (—eti) vivus 3 živ vix (adv.) komaj vocd 1 (po)kličem, (po)zovem volo, velle, volni hočem, želim voluntas, atis, f. volja voluptas, atis, f. zabava, prijet¬ nost, slast, nasladnost 201 volvo 3, volvi, volUtum valim vgmo 3, ul, itum bljujem votum, i (za)obljuba voveo 2, vovi, votum (za)obljubim vux, vocis, f. glas vulgus, T, n. nižje ljudstvo, druhal vulnerd 1 ranim vulnus, eris, n. rana vulpes, is, f. lisica vultur, uriš, m. jastreb vultus, us, m. obraz, obličje. X. Xanthippe , es Ksantipa, Sokratova soproga Xenophon, ontis Ksenofont, grški pisatelj in vojskovodja (390) Xerxes, is Kserks, kralj perzi- janski (480). Z. Zama, ae Zama, mesto afriško. II. Slovensko-latinski del. A. A at; sed Afrika Africa, ae Afriški Africanus, i Agamemnon Agamemnon, onis Agezilaj Agesilaus, l Ahil Achilles, is ako si; ako ne nisi; ako pa sin; alt o pa ne si minus akoprav etsi Alba Longa Alba (ae) Longa, ae Alcibiad Alcibiades, is Albin Albinus, i Aleksander Veliki Alezander (dri) Magnus, i Aleksandrija Alezandria, ae ali aut, vel; (kot vprašalnica:) num, ne (se priveša), nonne; ali - ali utrurn - an i. t. d. (gl. Lat. slovn. §§ 286.— 288.) ali ne annon; necne Alpe Alpes, ium, f. Amon Ammon, onis ampak sed Anaksagora Anazagoras, ae Anhiz Anchises, ae Antioh Antiochus, i Antonij Antonius, ii Apel Apelles, is Apolon Apollb, inis Arbele Arbela, brum, n. Argi Argi, brum, m.; Ar gos (indecl.) n. Argivec Argivus, i Ariovist Ariovistus, i Aristid Aristides, is Aristip Aristippus, i Arpinec Ar pinci s, a tis Askanij Ascanius, ii Atene Athenae, arum Atenec Atheniensis, is atenski = Atencev ali Athe¬ niensis, e Atik Atticus, i Atika Attica, ae Atrejevič Atrida, ae ali Atri- des, ae Avel Hircij Aulus (i) Hirtius, ii, konzul rim. (43) Avgust Augustus, i Azija Asia, ae. B. Babilon Babglon, onis baje = pravi se, pripoveduje se bajka fabula, ae basen fabula, ae bedak stultus, i beden miser, era, erum 203 beg fuga, ae bel albus 3 berem lego 3 beseda verbum, i besnim fremo 3 bežim fugio 3 Biant Bias, antis bijem bitev pugnam pTigno 1 bitev pugna, ae bitka proelium, ii bivališče sedes, domicilium, ii bivam habitd 1 blaginja salus, utis blažen beatus 3 blaženstvo bonum, i blisk fulgur, uriš blizu prope; (pred števniki:) cir- citer bližam se appropinguo 1 bliže (k) propius (z akuzat.) bližji propior, ius bližnji proximus 3 bodrim hortor 1 bog deus, i bogastvo dlvitiae, arum bogat opalentus 3; dives, itis; bogatin dives, itis boginja dea, ae boj pugna, ae; proelium, ii boječ timidus 3 bojim se (česa) vereor 2 timed 2 metub 3 (rem) bojna vrsta acies, ei bojno polje: doma in na bojnem polju domi belligue, donii mili- tiaegue bojujem se pugnb 1 Bokh Bocchus, i bol dolor, oris bolan aeger, gr a, grum; aegrotus 3 bolečina, bolest = bol bolezen morbus, i bolj magis boljari optimates, ium bolnik aegrotus, i borba certamen, inis borim se pugnb 1; dimico 1 božji = boga ali divinus 3; po božje numinis (-num) vice brada barba, ae branim tueor 2; defendo 3; bra¬ nim se (kaj storiti) recuso 1 branitelj defensor, bris brat frater, tris breg ripa, ae breme onus, eris Bren Brennus, i brez sine brezbožen impius 3 brezdelen otiosus 3 brezskrben securus 3 brezštevilen innumerabilis, e brigam se curo 1 Britanec Britannus, i Britanija Britannia, ae britanski = Britancev brlog specus, us brodnik nauta, ae brodovje classis, is brusim aciio 3 Brut Brutus, i brzo cito brž ko ut; ubi (primum); cum primum bržji ocior, ius bučela apis, is butara fascis, is butnem tundo 3. 204 c= Cel tbtus 3 celo etiam cena pretium, il centurion centurib, otiis Cerera Ceres, eris cesar imperator, oris Cezar Caesar, aris Ciceron Cicerd, onis Cimbri Cirnbri, orum Ciper Cgprus, l Cir Cgrus, i Circa Circe, es Cirta Cirta, ae cvetim flbreb 2 cvetlica flos, jioris. Č. čakam (česa) exspectd 1 (rem) čas tempus, oris čast honor, oris; dignitas, atis; v čast sem (komu) honesto 1 (aliguem) časten honestus 3 častim colo 3; častim po božje veneror 1 čaša poculum, i če tudi etsl čednost virtus, utis čeprav etsl; etiamsl čestitam gratulor 1 često saepe češče saepius češ da guod čete (vojne) copiae, arum čil alacer, cris, ere čim - tem gub - eo čin faetum, i; facinus, oris činim facio 3 čist purus 3 človek homo, inis človekoljuben humanus 3 človekoljubje humanitas, atis človeški humanus 3 ali (genet.) hominis in -um čoln linter, tris čreda grex, gregis črevelj pes, pedis črez trans črka littera, ae črtim odi, odisse čudovit mirus 3; admirabilis, e čujem audio 4; pripovedovati ču- jem fando audio čutim sentio 4 čuvar custos, odis čuvitost vigilantia, ae. D. Da (coni. final.) ut; da (s) tem gub; da ne ne; guominus; in da ne neve; (coni. consecut.) ut; guin; da ne ut non; gum; (coni. causal.) guod; (coni. concess.) si; da ne nisi da (interiect. v odgovoru) sane; ita (est) dajem = dam daleč procul dalje (časa) diutius dam do, dare; dam = velim iubeo 2 dan dies, ei; po dnevi interdiu danes hodie Darej Dareus, ei darilo donum, i 205 dasi quamquam; guamvis davek tributum, i; vectlgal, alis davi: od davi do drevi a mane ad vesperam december December, bris deček puer, eri dejal (a) je inquit dejanje factum, i; facinus, oris; v plur. tudi res (rerum) gestae, arum dejem ingnam; deje inguit dejte agite! dekurion decurio, onis del pars, partis delam laboro 1; delam krivico iniuriam facid 3; delam na to, da . . . id ago 3, ut . . . deležen (-žnik) particeps, cipis Delfi Delphi, orum, m. Delij Delium, ii, n., mesto beo- tiško delim dividb 3; partior 4 delo labor, oris; opus, eris dem po zlu pessumdb, ddre Demosten Demosthenes, is denar peciinia, ae deroč rapidus 3 desetnik decurio, onis dež imber, bris dežela terra, ae dežuje pluit 3 Diana Diana, ae dičim decord 1 diham spiro 1 diktator dictator, oris Diogen Diogenes, is Dirhahij Dijrrhachium, ii, n. divjačina caro (carnis) ferina, ae divji ferus 3; ferdx, ocis do ad; er ga doba aelas, atis dober bonus 3; dobro (adv.) bene dobim (slučajno) nanciscor 3 dobrina bonum, i dobrohoten benevolus 3 dobrohotnost benevolentia, ae dobrota benejicium, ii dočakujem opperior 4 d očim cum; dum dogajam se fio, fieri dognano je constat 1 dogodim se fio, fieri do j dem advenio 4 doklej guamdiU? dokler guamdiu; dum; doneč; guoad dokončam perficio 3 dolenji inferus 3 dolg longus 3; dolgo (časa) diu dolgovi aes (aeris) alienum, i dolgujem debed 2 določim statuo 3; constitud 3; sancio 4 dolžen sem debed 2 dolžim arguo 3 dolžnost officium, ii dom domus, us, f; doma domi; do¬ mov (na dom) domum; z doma domo domač domesticus 3 domovina patria, ae donesem adfero, ferre - dopustim sino 3 dorastem adolesco 3 dosežem adipiscor 3; adseguor 3; conseguor 3 dospem (srečno) pervenio 4 200 dostikrat saepe dotaknem se (česa) tango 3 (rem) dovolim concedo 3; dovoljeno je licet 2 dovtip (i) sales, m. dozdevam se videov 2 dozorim mdturesco 3 drag carus 3 dragocen pretidsus 3 drevo arbor, oris drgnem frico 1 drug (izmed treh ali več) alius, alia, aliud; (izmed dveh) alter, era , erum drugače aliter; secus drugič iterum druhal vulgus, i družba societas, atis družina familia, ae drzen audax, acis drznem se audeb 2 država civitas, atis; res (rei) pu¬ hlica, ae državljan civis, is državljanski civilis, e držim teneb 2; držim se (česa) seguor 3 (rem) duh animus, i; ingenium, ii; mens, mentis duplja specus, us duri fores, ium, f. duša anima, ae; animus, i duš (e v) en = duše dvojčka (-čki) gemini, drum, m. dvojim dubito 1 dvojljiv anceps, cipitis dvomen dubius 3 dvomim = dvojim. E. Edin unus 3 Eduvci Aedui, orum. efeški Ephesius 3 Efez Ephesus, i Egipčan Aeggptius, ii Egipet (dežela) Aeggptus, i egiptovski Aeggptius 3 enak par, pariš Enej Aeneas, ae Enij Ennius, ii, pesnik rim. Epaminonda Epaminondas, ae Epikur Epicurus, i, modrijan grški (306) Epir Epirus, i Evropa Europa, ae. F. Fabij Fabius, ii Farnac Pharnaces, is Favstul Faustulus, i Filip Philippus, l Filipi Philippi, drum, m. funt libra, ae; funt težek libram pondo, tudi samo pondo. G. Gr. (kratica =) Gaj Gaius, i G. Julij Cezar G. Ifilius (ii) Cae- sar, aris G. Kornelij Lentul G. Cornelius (ii) Lentulus, i G.Vibij Panza G. Vibius (ii) Pansa, ae, konzul rim. (43) gaganje clangor, oris Galec Gallus, i Galija Gallia, ae 207 ganem moved 2 German Germanus, i germanski = Germanov gibljem moved 2 glas vdx, vocis; sonitus, us glava caput, itis glavno mesto caput, pitis gledam spedo 1; intueor 2 globokost altitlido, inis gnusi se mi (kaj) taedet (2) me (alicUius rei) godim se fio, fieri gojim foveo 2; colo 3 gol = potegnjen gora mons, montis gorenji super ior, ius gorim ardeo 2 gos dnser, eris gospod (ar) dominus, i gospodarstvo dominatio, onis gospodinja domina, ae gospodujem impero 1 gosposka magistratus, us gost densus 3 gostovanje convivium, ii gotov certus 3; gotovo certe; za gotovo certo govedo bos, bovis govor oratio, onis; sermd, onis govorica farna, ae govorim dico 3; loquor 3; fari govornik orator, oris gozd silva, ae grad arx, arcis gradič castrum, i grajam vitupero 1; reprehendo 3 grd taeter, tra, trum Grecija Graecia, ae greh peccatum, i; nefas (indecl.) grejem foveo 2 grem eo, ire; grem nad koga peto (3) aliguem grešim pecco 1 grič collis, is grizem mordeo 2 Grk Graecus, i grob sepulcrum, i grom tonitrus, us grožnje minae, drum grški Graecus 3. H. H = k Hamilkar Ramilcar, aris Hanibal Hannibal, alis Hanon Hanno, onis hči filia, ae Hektor Heclor, oris Helena Helena, ae Helvečani Hdvetii, drum helvečanski = Helvečanov Herakleja Heraclea, ae, mesto lukansko Heraklit Heraclitus, i, modrijan grški (500) Herkul Hercules, is Hispanija Hispania, ae hiša tectum, i; domus, us; aedts, ium hišni familias (genet.) hiter velox, ocis; celer, eris, ere hlapec servus, i hočem volo, velle; hočem raji malo, malle hodim ambulo 1; eo, ire Homer Homerus, i hraber fortis, e 208 hrabrost virtus, utis; fortitudo, inis hram (božji) aedes ali aedis, is hrana cibus, i hranim se vescor 3 hrast quercus, us hrbet tergum, i hrepenim (po čem) desidero (rent) hrib mons, montis hud malus 3; vehemens, entis; (hud = oster) acer, cris, e; (o ranah, boleznih) gravis, e hudoben malus 3 hudobnež malus, i hudodelstvo scelus, eris hvala laus, laudis hvaležen gratus 3; pius 3 hvaležnost gratia, ae hvalim laudo 1. Ec I - i et - et ide Idus, uum, f. idem eo, ir e; idem nad koga peto (3) aliguem igla acus, us igra ludus, i igram se ludo 3 imam habeo 2 ; imam za puto 1; imam pamet sapio 3 ime nomen, inis imeniten nobilis, e imenujem nomino 1; appello 1; dico 3 imetek fortunae, arum; opis, um in et; que (se priveša); ac, atgue; in ne negue (nec); in da ne neve iskra scintilla, ae iščem (česa) guaero 3 peto 3 (rem) Italija Italia, ae iz ex, pred konzon. tudi e izbegavam (čemu) vito 1 fu- gio 3 (rem) izberem (-biram) eligo 3 izboljšam emendo 1; corrigo 3 izdam trado 3 izderem extraho 3 izdolbem sculpo 3 izgnanec exsul, ulis izgovorim dico 3 izgubim amitto 3 izidem se evenib 4 izjem exedo 3 izkazujem tribuo 3 izkažem se praebeo (2) me izkusim experior 4 izkušen peritus 3 izlijem effimdo 3 izmed ex; inter izmenoma in vicem izmislim (si) fingb 3 iznesem effero, ferre iznova denub izobrazim erudio 4 izogibljem se (česa) vito 1 (rem) izpijem haurio 4 izpolnjujem fungor 3 (re) izporočim nuntio 1 izpovem fateor 2; confiteor 2; iz¬ povem se (česa) fateor con- fiteor (rem) izprehajam se ambulo 1 izprevidim intellego 3 izprva primo izrazim declaro 1 209 izrečem zalivalo komu grdtids ago (3) alicui izrek dictum, l izročim trado 3 izročujem defero, ferre izruj em evello 3 izselim se demigro 1 iztekam se influb 3 iztrgam eripio 3 izumejem invenio 4 izvir origo, inis izvojujem ezpugno 1 izvolim čred 1; eligo 3 izvrsten egregius 3 izženem pello 3; ezpello 3. / J. Jan Ianus, i jasen ddr us 3 jastreb vultur, uriš ječa carcer, eris ječim gemo 3 jed cibus, l jem edo 3 jesen autumnus, i jeza ira, ae jezero lacus, us jezik lingua, ae jezim se (nad kom) irascor 3 (alicui) jokam se fled 2 Jugurta Iugurtha, ae Jupiter luppiter, loviš jutro mane (indecl.). K. K ad kača anguis, is kadar quando; cum kajti enim, nam kako quam; kako zelo quantopere; kako dolgo guamdiu; kako = na kak način gudmodo kakor quam; ut; kakor hitro ut, ubi (primum); kakor koli quam- quam; kakor tudi guamvts; kakor da bi ac si, velut si, tamguam, guasi; kakor - tako posebno cum - tum kakršen gudlis, e kakšen gualis, e? kamen lapis, idis Kamil Camillus, i kamor quo ; kamor koli guocumgue Kampanija Campania, ae Kane Cannae, drurn; pri Kanali apud Cannds ali Cannensis, e Kapitolij Capitoliuni, ii kar (coni.) cum Kartagina Carthago, inis Kartaginec Carthdginiensis, is kartaginski = Kartagincev Katilina Catilina, ae Katon (Starejši) Cato, onis (Maior, oris) kazen poena, ae kaznim (-znujem) pUnio 4 kažem monstrd 1 kdaj guando ? kdaj (= nekdaj) umguam ker quia, quod, cum; ker ti quo- niam kesam se (česa) paenitet (2) me (alicuius rei) kip statua, ae; (božanski k.) simu- lacmm, i kje, kjer ubi Klit Clitus, i 210 kmalu mox; kmalu potem paulo post kmet agricola, ae; na kmetih ruri, s kmetov rure, na kmete rus kmetski rusticus 3 knjiga liber, bri ko cum (coni. temp.); si (coni. condicion.), ko ne (bi) nisi; guam (coni. comparat.); ko vendar cum koder: od koder unde Koder Codrus, i, kralj atenski koleno genu, us kolik guantus 3 koliko kolikor (jih) guot kolikrat guotiens kolikršen guantus 3; kolikršen koli guantuscumgue 3 komaj vix končam finio 4 konec finis, is konj eguus, i konjenik egues, itis Konon Conon, onis konzul consul, ulis konzulovanje = (ko je bil) konzul kopje telum, i kopljem lavo 1 korak passus, us korenina rčidix , icis Korint Corinthus, i korintski Corinthius 3 korist utilitas , dtis koristen utilis, e koristim prbsum, prodesse Kornelij Nepot Cornelius (ii) Ne- pos, dtis kos (komu) par, pariš (alicui) kost os, ossis koža pellis, is kraj locus,i; (vplur.-i in -a, oruni) regio, onis kralj rex, regis kraljestvo regnum, i kraljev = kralja kraljev regius 3 kraljevanje regnum, i kraljica regina, ae kraljujem regno 1 kras ornamentum, i krasim orno 1 kratek brevis, e Kratet Crates, etis krdelo manus, us krempelj unguis, is krenem conferb (ferre) me krepost virtus, utis Kreuza Creusa, ae Krez Croesus, i kri sanguis, inis kričim damo 1 krijem tego 3 Krist (us) Christus, i kriv: po krivem falso krivda culpa, ae krivica iniuria, ae krivičen iniustus 3 krmar gubernator, bris krnj (ladijski) puppis, is kruh panis, is krut crudelis, e krutost crudelitas, atis krvav cruentus 3 Ksenokrat Xenocrates, is, modri jan grški (339) Kserks Xerxes, is kuham coguo 3 211 kupim (-pujem) emo 3 Kv. (kratica =) Kvint Qulnlus, l, predimek rim. Kv. Fabij Maksim Q. Fabius (il) Mdximus, l. L. L. (kratica =) Lucij Lucius, il, predimek rim. L. Junij Brut L. lunius (il) Bru- tus, i L. Mumij L. Mummius, il, konzul rim. (146) L. Sergij Katilina L. Sergius (il) Catillna, ae Labien Labienus, l Lacedemon (= Sparta) Lacedae- mon, onis Lacedemonec Lacedaemonius, il lacedemonski Lacedaemonius 3 ali (genet.) Lacedaemonibrum Lacija Latium, il, n. lačen sem esurio 4 ladja navis, is ladjam navigo 1 ladjevje classis, is lahek (storiti) facilis, e; (po teži) leviš, e lakomnik avarus, l lakomnost avaritia, ae Lakonka Lacaena, ae lakota fames, is las crinis, is laskam se blandior 4 lasten proprius 3 lastnost ars, artis lastnovoljno ( mea, tua, sua i. t. d.) sponte latinski Latlnus 3 lažem mentior 4 lažnik, lažniv mendax, acis le tantum, solum legija legio, onis lenoba ignavia, ae Leonida Leonidas, ae lep pulcher, chra, chrum les lignum, l lesen ligneus 3 Leta Lethe, es, f. leto annus, i; leto = poletje aestas, atis letopis annalis, is lev led, onis Levktre: pri Levktrali Leudri- cus 3 levktrski Leuctricus 3 ležeč situs 3 ležem cubo 1 ležim cubo 1; iaceb 2; (o mestih) situs 3 suni¬ li num, ne (se priveša), nonne; (gl. tudi Lat. slovn. §§ 286. -288.) Lidija Ljjdia, ae Likurg Lgcurgus, i lisica vulpes, is list folium, il; listje folia, orum lišpam como 3 Livij Llvius, il Lizander Lgsander, drl Lizip Lgsippus, i ljubek amoenus 3 ljubezen amor, oris ljubezniv amabilis, e ljubim amo 1; dlligo 3 ljudje homines, um ljudnat celeber, bris, e ljudstvo plebs, plebis 212 ločim se (s tega sveta) decedb 3 (de vita) lok arcus, us luč lux, llicis ■ lumen, inis luna luna, ae. m. Macedonec Macedo, onis Macedonija Macedonia, ae macedonski = Macedoncev mačka feles ali felis, is Magon Magd, onis, vojskovodja kartaginski, brat Hanibalov Maharbal Maharbal, alis, načel¬ nik Hanibalovemu konjeništvu majhen parvus 3 mali parvus 3; malo (jih) pauci, ae, a malodane = malo je manjkalo, da ne . . . mani manes, ium, m. manj minus maram raji malo, malle; ne ma¬ ram nolo, nolle maratonski Maraihonius 3; Mara¬ tonsko polje campus Maratho¬ nius marcijev Martius 3 mari: li mari num? Marij Marius, ii marljiv sedulus 3 marljivost diligetttia, ae maščujem ulciscor 3 mati mater, tris meč gladius, ii mečem iacid 3 med inter; med tem ko cum, dum med (-i) aes, aeris med (-u) mel, mellis medved ursus, i meja flnis, is Menelaj Menelaus, ai menim puto 1; arbitrov 1; reor 2 merim metior 4 mesec mensis, is meso caro, carnis, f. mesten urbanus 3; (tudi = mesta urbis) mesto oppidum, i; urbs, urbis; mesto = kraj locus, i; (v plur.: -i, orum in -a, orum) meščan oppidanus, i; civis, is Metel Metellus, i, poveljnik rim. (109—107) Miltiad Miltiades, is minem praetered, ire Minerva Minerva, ae minul praeteritus 3 mir pax, pacis; o miru in vojni domi militiaegue, domi bellique misel sententia, ae; cogitdtid, onis mislim cdgitd 1; puto 1; sentio 4 ; reor 2 miš mus, muris, c. Mitilenjani Mgtilenaei, orum, pre¬ bivalci mesta Mitilene na Lezbu Mitridat Mithridates, is mladenič adulescens, entis; iuve- nis, is mladina, mladost adulescentia, ae; iuventus, utis mleko lac, lactis mnenje sententia, ae; tega mnenja sem censeo 2 mnog multus 3 množica multitudo, inis množim augeo 2 213 —• moč vis, vim, vi; opes, um; po- tentia, ae; na vso moč summa vi (ope) močen robustus 3 močvirje palus, udis močvirnat paluster, tris, e moder sapiens, entis modrijan sapiens, entis; philo- sophus, i modrost sapientia, ae mogočen potens, entis mogočnost potentia, ae molčim taceo 2 morda fortasse moram debed 2 morem possum, posse; qued, quire; ne morem si kaj, da ne bi facere non possum, quin morje mar e, is mornar nauta, ae most pons, pontis mož vir, viri mramor marmor, oris mramornat marmoreus 3 mraz frigus, oris mrmram fremo 3 mrtev mortuus 3 mrtvec mortuus, i mrzel /rigidus 3; gelidus 3 mrzlica febris, is mučim vexd 1; torgueo 2- mudim se moror 1 Muza Musa, ae. N. Na in (na vpraš. kam ? z akuzat., na vpraš. kje ? z ablat.) načelujem praesum, esse način modus, i; na kak način qudmodo nada spes, spel nadejam se spero 1 nadlegujem vexo 1 nadležen molestus 3 nadpoveljnik imperator, oris nagel celer, eris, ere; nagloma subitd nahajam, gl. najdem naj tudi ut; naj tudi ne ne najbližji proximus 3; najbliže proxime najbolj mazime najbržji ocissimus 3 najčešče saepissime naj dalj e (časa) diutissime najdem (nahajam) invenio 4; re- perio 4 najkrajnji ultimus 3 najnotranji intimus 3 najsi licet naj skrajnji eztremus 3 največ maxime najvišji (= največji) summus 3 naklep consilium, ii naključba: po naključbi forte naklonjen sem faveo 2 nalagam imponb 3 nalik instar (indecl.) namašim farcio 4 namažem Mino 3 namočim tingo 3 namreč enim, nam napad impetus, um, u, m. napadem peto 3; invado 3; ag- gredior 3; adorior 4; impetum facid 3 (in aliquem) napaka vitium, ii 14 214 napijem se poto 1 napnem tendo 3 napojim imbud 3 napolnim compleo 2; refercio 4 napor labor, bris naposled postremo napotim se contendo 3; proficiscor 3 napovem indlco 3 napravim facio 3 napravljam paro 1 naproti obviam narastem cresco 3 narava natura, ae naredim facio 3 naročim mando 1 narod populus, i; gens, gentis narodim se nascor 3 naskok impetus, um, u, m. nasladnost voluptas, Zdiš naslednji poster(us) 3 naslikam pingo 3 nasproti contrU nasprotnik adversarius, ii nastanem orior 4 ; fio, fieri nastavljen obnoxius 3 naščuvam incitd 1 nato tum naučim se dlsco 3 nauk praeceptum, i navada mos, moriš; consuetudb, inis navadim se consuesco 3 navadno plerumgue navajam (koga česa) adsuefacio 3 (aliquem re) navdajam adficio 3 naznanim nuntio 1 ne non; (pred imperat. in konj. z imperativnim pomenom) ne; ne le - ampak tudi non solum (tantum) - sed etiam Neapol Neapolis, is nebesa caeli, orum nebo caelum, i neboječ impavidus 3 nebrojen innumerabilis, e nečloveški inhumanus 3 nedolžen innocens, entis; po ne¬ dolžnem immerito nedostajam desum, deesse; nedo- staja mi česa deest miki res nedrij e sinus, tis neenak impar, aris nego quam; nisi; ac (atgue) negotov incertus 3 neham desino 3; desisto 3 nehvaležen ingratus 3 neizobražen indoctus 3 nekateri nonnulli, ae, a nekdaj guondam; olim nekoč aliguandb nemar: pustim v nemar neglego 3 nemaren neglegens, entis neoškodovan salvus 3 nepodoben dissimilis, e nepomljiv immemor, oris nepremišljeno temere neprestano perpetub nepričakovano imprbviso neprijatelj inimicus, i neprijateljstvo inimicitiae, arum neprijeten ingratus 3 nerad aegre nesebičnost abstinentia, ae nesem porto 1; fero, ferre nesloga discordia, ae nesmrten immortalis, e nesmrtnost immortalitas, atis 215 nespameten stultus 3; imprudens, entis nespametnik imprudens, entis nespametnost stultitia, ae nesreča res (rerum) adversae, arum; calamitas, atis nesrečen miser, era, erum; infelix, icis nesrečnik miser, eri; infelix, icis Nestor Nestor, oris neumen stultus 3; neumnež stultus, i nevaren periculdsus 3 nevarnost periculum, i neverjeten incredibilis, e nevešč imperitus 3 nevihta tempestas, atis nevoščljivost invidia, ae nevreden indignus 3 nezgoda malum, i; calamitas, atis neznan ignbtus 3; neznano mi je fugit (3) me nezvest infidus 3 nežen tener, era, erum nič nihil nihče nemo, nullius, nemini nikakor (ne) minime nikari(te) = ne hoti (te)! nikdar, nikoli numpuam Nil Nilus, i, reka egiptovska nimam non habeo 2 niti (= še - ne) ne - guidem; niti (= in ne) negue; niti - niti neque - negue nizek humilis, e; v komparat. tudi inferior,ius, v superlat. infimus 3 in imus 3 njiva ager, gri nobe(de)n nTdlus 3 noč nox, noctis; po noči noctu nočem nolo, nolle noga pes, pedis nosim porto 1; f 'ero, ferre notranji interior, ius nov novus 3 nravi moreš, um Numa Pompilij Numa (ae) Pom- pilius, ii Numidec Numida, ae. O. O (interied.) d! o (praepos.) de; (v časovnem po¬ menu) in (z ahlat.) ob ad obala litus, oris obdajam ambio, ir e občudujem admiror 1 obdam circumdo, ddre; cingo 3 obdarim (-rujem) dono 1 obdelam (-lujem) colo 3 obed cena, ae; epulae, arum; po obedu cenatus 3 obetam, gl. obljubim obglavim securi percutid 3 obhajam pelebrd 1 običavam soleo 2 obilica copia, ae obiskujem freguento 1 obiščem viso 3 oblak nubes, is oblast potestas, atis; dicid)iis (ge- net.), i, em oblastnik magistratus, us oblastvo magistratus, us oblečem induo 3 oblegam (-ležem) oppugno 1; ob- sideo 2; circumseded 2 14 * 216 obleka vestis, is obljubim polliceor 2; prbmitto 3; . slovesno obljubim sponded 2 obodrim hortor 1 oborožim armo 1 obotavljam se cundor 1 obrabim tero 3 obranim (komu kaj) defendo 3 (rem ab aliguo); obranim se komu defendo me ab aliguo obrežje litus, oris obrijem rado 3 obsedem obsideo 2; circumsedeo 2 obseg circuitus, us obsegam contineo 2 obsodim damno 1; obsodim na smrt damno capitis obstopim circumsto 1 obtičim haered 2 obtovorim onero 1 obzidje = zidovje oče pater, tris očinstvo patrimonium, ii od a, ab odberem deligo 3 odbijem defendo 3; repello 3 oddaljen sem absum, esse odgajam (-gojim) educo 1 odgovor responsum, i odgovorim respondeo 2 odhajam profieiscor 3; abeo, ire odidem decedo 3; discedo 3; de- migro 1; profieiscor 3 odkar post(ea)quam odkrijem detego 3; patefacio 3 odkupim redimo 3 odlašam differo, ferre odletim avolo 1 odlikujem se emineb 2 odnesem asporto 1; aufero, ferre odpadem cado 3; deficio 3; de- sciscb 3 odplovem navigo 1 odpotujem profieiscor 3 odpovem se (čemu) depono 3 (rem) odpravim amoveo 2; removeo 2; tollo 3 odprem aperio 4 odpustim (-puščam) ignbscb 3 odrečem nego 1; denego 1 odredim sancio 4 odrežem deseco 1 odrinem profieiscor 3 odsoten sem absum, esse odstrašim deterreo 2 odvedem abduco 3 odvračam defendo 3 odvrnem proliibeo 2 odvzamem demo 3; adimo 3 odženem repello 3 ogenj ignis, is ogovorim alloguor 3 ogradim saepio 4 ogrejem (-grevam) calefacio 3 ogromen ingens, entis obranim ebnservo 1 okrivim coarguo 3 okrog circa oko oculus, i okoli circiter okrasim orno 1 okrepčam reereo 1 Oktavi an Octavianus, i olimpijski Olgmpius 3 olje oleum, ei omajujem labefacib 3 omijem lavo 1 omožim se (s kom) nubo 3 (alicui) 217 ondi ibi odondod inde onemim obmutesco 3 onostranski ulterior, ius opašem dngo 3 operem luo 3 oplakujem defleo 2 opominjam moneo 2 opomnim commonefacio 3 opravek negotium, il opravičujem excusb 1 opravim perficio 3 . opravljiv maledicus 3 opustim praetermitto 3; exuo 3 (moreš) opustošim vasto 1; populor 1 Orfej Orpheus, el or jem aro 1 orožje arma, orum os axis, is osel asinus, l oskrunim polluo 3 osnujem molior 4 ostal reliquus 3 ostanem maned 2 ostanki reliquiae, dnem oster acutus 3; acer, cris, ere Ostija Ostia, ae ostrašim deterreo 2 ostrižem tonded 2 ostuden taeter, tra, trum osvojim (si) expugno 1; capio 3 ošaben superbus 3 ošabnost superbia, ae otok Insula, ae otroci liberl, orum ovca ovis, is Ovidij Ovidius, il oviram (-vrem) impedio 4 ozdravim (-iti) sano 1; medeor 2 (alicui) ozdravim (—eti) convalescb 3 ozemelj e fines, ium, m. P. P. (kratica =) Publij Publius, il, predimek rim. P. Vergilij Maron P. Vergilius (il) Maro, onis pa autem, sed Pad Padus, l padem cado 3 ; padem (v kaj) incido 3 (in rem) pak vero palim uro 3 pamet ratio, onis; pamet imam sapio 3 pameten prudens, entis Parid Pariš, idis parkelj unguis, is parski Parius 3 pastir pastor, oris Patrokel Patroclus, l Pavzanija Pausanias, ae pečam se marljivo s čim studium impendo (3) in rem peljem dUco 3; peljem iz educo 3 ex re Peloponez Peloponnesus, i pepel cinis, eris Periklej Pericles, is Perz Perses, ae, zadnji kralj ma- cedonski (168) Perzijan Persa, ae perzij(an)ski = Perzijanov pes canis, is, c. pesen carmen, inis 218 pesnik poeta, ae peščica manus, Tis pešec pedes, itis petje cantus, us pijača potus, us pijem hibo 3 Pir Pi/rrJius, i pisatelj scnptor, oris pismo litterae, arum pišem scribd 3 Pitij a Pythia, ae, Apolonova sve¬ čenica v Delfih Pizistrat Pisistratus, i Pizon Piso, onis plačam solvo 3; luo 3 (poenam) plačilo praemium, Ti; rnerces, edis plamen flamma, ae planem inicio (3) me plašč pallium, it Plateje Plataeae, arum Platon Plato, onis plav flavus 3 pleme genus, eris plemenit nobilis, e plen praeda, ae plodonosen frugifer, fera, um ploha imber, bris ploskam plaudo 3 plovem navigo 1 plug aratrum, i po (o načinu:) per; (o kraju:) in, per; (o času:) post pobegnem aufugio 3 poberi se apage (te)! pobijem caedo 3; occido 3; inter- ficio 3 pobožen pius 3 pobožnost pietas, atis počivam guiesco 3 pod sub (na vpraš. kam ? in časov¬ no z akuzat., na vpraš. kje? z ablat.) podaj (mi) cedo! podajam se (v nevarnosti) subeo, tre (pericula) podarim dono 1 podelim (-deljujem) tribiio 3 poderem prosterno 3 podim perseguor 3 podjamem conor 1 podjarmim subigo 3 podoba imdgo, inis podoben similis, e podpiram iuvo 1; adiuvo 1 podvržem subicid 3; subigo 3 podzemeljski bogovi (dii) inf eri, orum poganjam se (za kaj) expeto 3 (rent) pogasim exstingub 3 poginem occido 3; pereo, tre pogledam adspicio 3 pogodim se paciscor 3 pogosten creber, bra, brum pogosto (krat) saepe pogovor sermo, onis poguba pernicies, ei poguben perniciosus 3 pogum animus, i pogumen fortis, e pohujšam (-šujem) corrumpo 3 pohvalim laudo 1 poiščem (si) guaerb 3 poizkusim conor 1; ezperior 4 pojdem fut. I. glag. eo, tre pojedina epulum, i pojem canto 1; cano 3 pokaram increpo 1 219 pokažem hrbet ter g a verto 3; po¬ kažem se appareo 2 pokličem nazaj revocd 1 pokoj reguies, etis pokopljem (-pavam) humo 1; condo 3; sepelio 4 pokoren sem pareo 2 pokrajina regio, onis pokrijem operio 4; pokrit tectus 3 pokvarim corrumpo 3 polastim se (česa) potior 4 (re) poletje aestds, atis Polikrat Polgcrates, is polje ager, grl; (= ravan) cam- pus, i poljedelec agricola, ae poljedelstvo agricultura, ae poljski pridelki fruges, um, f. poln plenus 3 pomagam (komu) adsum, esse auxilior 1 subvenid 4 opem fero (ferre, alicul); itivo 1 adiuvo 1 (aliguem) pomešam misceo 2 pomlad ver, veris pomljiv memor, oris pomnim memini, meminisse pomnožim auged 2 pomoč auxilium, ii; opis (brez nomin.), opem, ope pomorim occldo 3 pomožne čete, pom. polki cluxilia, ■ orum, n. Pompej Pompeius, el ponižno proseč supplex, icis ponudim (-nujam) offero, ferre~ poobedujem ceno 1 popačim corrumpo 3 popišem censeo 2 popotnik viator, oris poprej antea, prius poprejšnji prlstinus 3 poprimem se (česa) indud 3 (rem) porabim (-rahljam) consumo 3 (rem); utor 3 (re) poraz clades, is porazim prosterno 3 poročam nuntio 1; trado 3; fero, ferre; ref er o, ferre; poroča se memoriae proditum est posamični singull, ae, a posebno potissimum; praecipue posekam caedo 3 posest: imam v posesti possideo 2; vzamem v posest possido 3 posežem (po kaj) promo 3 (rem) poskrbim operam do, - ddre poslanec legatus, i poslopje aedificium, ii poslušam audio 4 poslušen sem obtemperd 1; pareo 2; oboedid 4 poslužim (-žujem) se (česa) utor 3 (re) posnamem (-snemam) imitor 1 posoda vas, vdsis, n.; plur. vaša, orum postajam fio, ferl postanem orior 4; fio, fieri postavim pond 3 postavim se consisto 3 (in re) posušim torreo 2 posvarim commonefacio 3 posvetim dedico 1 pošljem mitto 3 pošten probus 3; honestus 3; bonus 3 poštenjak probus, i 220 poštenost probitas, atis pot via, ae; it er, itineris potegnem stringo 3 potem deinde; potem ko post(ea)- quam potemci posten, onim, m. potopim demergo 3 potovanje iter, itineris potraten prodigus 3; luxuridsus 3 potreben necessarius 3; potreben česa egenus 3; potreben sem (česa) egeo 2 (re) potrebujem indigeo 2 potres terrae motus ,. us potrošim consumo 3 potrpežljiv patiens, entis potrpežljivost patientia, ae potujem proficiscor 3 poučim doced 2 povej cedo! povelje imperium, ii; na povelje iiissU; brez povelja, zoper po¬ velje iniussU poveljnik imperator, oris povem dico 3 povrnem se, gl. vrnem se povsem plane povsodi ubigue pozabim (koga, česa) oblmiscor 3 (hominis, rem) pozdravim saliito 1 pozen se rus 3 poznam novi,, novisse pozneje posteči poznejši posterior, ius požanjem seco 1 požar incendium, ii poželujem cupio 3 požrešen avidus 3 pratež sarcina, ae; impedimenta, drum prav rede; prav je fas (indecl:) est; ni prav nefas (indecl.) est; prav tako - kakor non minus quam, non secus (aliter) - ae pravda lis, litis pravi verus 3 pravica ius, iuris ; po pravici iure; meritd; rede pravičen iustus 3 pravičnost iustitia, ae pravilo praeceptum, i pravim dico 3; aio pravo iiis, iuris praznik dies (el) festus, i pražim torred 2 preberem lego 3 prebivalec incola, ae prebodem transfigo 3 precej (jih) compliires, plura pred ante; pred vsem imprimis preden (ne) anteguam, prius- quam predniki maiores, um, m. pregovor proverbium, ii pregovorim persuadeo 2 (alicui) prej anteU; pr ius; prej ko = preden prejmem (-jemam) accipid 3 prejšnji prior, ius prekanim decipio 3 prekašam (koga v čem) super o 1 (aliguem re); praesto 1 (alicui re) prekoljem findo 3 prekoračim transgredior 3 prekosim, gl. prekašam prekrasen praeclarus 3 221 premagam superb 1; vincd 3; premagam docela devinco 3 premalo parum premikam moved 2 premirje indutiae, arum premišljam cbnsiderb 1; meditor 1 premnog multus 3 (v superlat.) premorem possum, posse prenašam tolero 1; patior 3; fero, ferre prenesem, gl. prenašam preostajam resto 1 preostavši superstes, itis prepeljem traduco 3; transmitto 3 prepir Us, lltis prepiram se certo 1 prepovem veto 1 prepozno sero prepričam persuaded 2 (alicui) preselim se migro 1; demigro 1 preslaven praedarus 3 preslavljam celebrd 1 preslepim occaeco 1 prestrašim perterreo 2 preteč minax, acis pretekel praeteritus 3 pretenje minae, arum pretim minor 1 pretresem percello 3 pretrpim patior 3; perpetior 3 preudarjam dellbero 1 prevara fraus, fraudis prevaram decipio 3; fallo 3 preveč nimis previden cautus 3; prbvidus 3 prezrem contemno 3 pri a d, apud Priam Priamus, l, kralj trojski Priamovič Priamides, ae pribežim confugio 3 pričakujem exspecto 1 (rem) pridem venid 4; pridem (srečno) pervenio 4; pridem v roke in- cido (3) in mantis priden sedulus 3; diligens, entis pridobi (va) m (si) paro 1; com- paro 1; guaero 3; acguird 3; pario 3; pridobi (va) m si mnogo (več, največ) zaslug za koga (o kom) mereor (2) bene (melius, optime) de aligud prigovarjam persuaded 2 prihajam advenio 4 prihod adventus, Us prihodnji futurus 3 prijatelj amicus, i prijateljstvo amicitia, ae prijeten gratus 3; iucundus 3 prikimavam adnuo 3 prilizovalec adsentator, oris primeren aptus 3; primeren izrek apte dictum, i primerim (-merjam) comparo 1; confero, ferre 2 Drimešam admlsceo 2 prinesem (-našam.) fero, ferre; adfero, ferre pripeka solnčna solis drdores, um pripeti se accidit 3 pripognem flecto 3 priporočam commendo 1 pripovedka narratiuncula, ae pripovedujem narro 1; perhibed 2; trado 3; pripovedujem nadrobno enarro 1 . pripoznam agnoscd 3 pripraven idoneus 3 pripravim paro 1 222 priroda natura, ae priroden = prirode prisegam (-sežem) iuro 1 prisilim cogo 3 pristanišče portus, Tis prištevam adnumero 1 pritegnem adsentior 4 pritiskam urgeo 2 pritožim (-tožujem) se gueror 3; congueror 3 pritrjujem adsentior 4 privrem concurro 3 prizadevam si operam do, - dure prizanesem parco 3; perf. pass. temperatum est priznam fateor 2; cdnfiteor 2; priznam očitno profiteor 2 prizovem arcesso 3 prodaj: na prodaj sem veneo, ire proda(ja)m vernim do ali venumdb, ddre proganjam perseguor 3 prognanstvo eacsilium, Ti preročišče oraculum, i prorok vates, is prosim bro 1; rogo 1; guaeso; prosim koga česa peto (3) rem ab aliguo prost liber, era, erum prošnja prex, prečiš (navadno v plur.) proti adversus; contra■ er ga prsi pectus, oris prst (-a) digitus, i prst (-i) humus, i, f. prstan dnulus, i provzročim moveo 2 prvak princeps, cipis prvič primum ptica avis, is punski Punicus 3 pustim (= zapustim) relinguo 3; (= dopustim) sina 3; pustim v nemar neglego 3; omitto 3 puščica sagitta, ae. n. Raba usus, us rači se libet 2 rad 3 libenter (adv.) raji potius (adv.) rak cancer, eri rana vulnus, eris ranim vulnero 1 rastem crescd 3 rastlina planta, ae ravnam ago 3; facio 3; ravnam kaj rego (3) rem ravnodušje aequa(ae)mens, mentis; aeguus (i) animus, i razcepim scindo 3 razdelim divido 3 razdenem deleo 2; everto 3 razdražim lacessd 3 razen 3 varius 3; (kot prepozicija) praeter; nisi razidem se discedo 3 razkošen luxuriosus 3 razkošnost luxuria, ae ali luxu- ries, ei razkropim fundo 3 razlikujem se (v čem) differb, ferre (re) razlivam diffundo 3 razpadem dilabor 3 razpletem pando 3 razpokan rimdsus 3 223 razpor discordia, ae razprostrem tendo 3 razrušim dirud 3; everto 3 razsvetljujem illustrd 1 razširim se šerpo 3 raztresem spargo 3 raztrgam dilacero 1; discerpb 3 razumnost priidentia, ae razveljavim dllud 3 razveselim (-seljujem) delecto 1 razžalim laedo 3; offendo 3 rdeč ruber, bra, hrum reč res, vel rečem dico 3; reče inguit, reko inguiunt red ordo, inis redek rarus 3 redim ald 3 redkokdaj raro Regul Regulus, i reka fluvius, u; flumen, inis Rem Remus, i Ren Rhenus, i resnica verum, i; po resnici vere resničen verus 3 rešim servo 1; conservo 1 rešitev salus, utis reven, revež pauper, eris riba piscis, is, m. Rim Roma, ae Rimljan Romanus, i rimski Romanus 3 rod genus, eris Rodan Rhodanus, i rodim glgno 3; pario 3; rodim se nascor 3 rojen natus 3 rojstni dan natalis, is, m. rojstvo: pred Kristovim rojstvom = pred rojenim Kristom roka manus, us; pri rokah in promptU Romul Romulus, i roparski rapax, acis rožljam strepo 3. S. S (kadar znači društvo ali sprem¬ stvo) cum; s (= od zgoraj navzdol) de s tem da cum (coni.) Sagunt Saguntum, i, n. Salamina Salamts, inis sam (= osamljen, edin) solus 3 Sam Samus, i Samnijan Samnis, itis samosilnik ti/rannus, i sanje somni, orum Scipion (Afriški) Scipid, onis (Africanus, i) Scit Scgtha, ae sedaj nune sedim sedeo 2 sejem ser o 3 sekam caedo 3 sekira securis, is selski rusticus 3; selski dvorec vlila, ae sem brez (česa) careo 2 (re) senat senatus, us senca umbra, ae senčnat opacus 3 Servij Tulij Servius (il) Tullius, ii september September, bris, m. sestercij sestertius, il sestra soror, oris 224 sever (veter) boreas, eae, m. sezidam aedifico 1 sežgem comburo 3 sežigam cremo 1 sicer ceterum; quidem Sicilija Sicilia, ae sicilski = Sicilije sila vis, vim, vi, vires, ium, f. silen (= silovit) vehemens, entis; (= ogromen) ingens, entis silim cogb 3 silovitost violentia, ae sin filius, ii sirakuški = Sirakužanov Sirakuze Sgraciisae, arum Sirakužan Sgracusanus, % siromašen inops, opis skladam se congrud 3 sklenem statuo 3; cbnstituo 3; de- cerno 3; placet 2 (miki); skle¬ nem kot narod scisco 3 sklep consilium, ii skočim doli (s česa) desilib 4 (ex re) skoro fere skozi per skrb cura, ae skrben diligens, entis skrbim ciiro 1 skrijem occulo 3; abstrudo 3 sl«’ivaj elani skromen modestus 3 skromnost modestia, ae slab malus 3; v komparat. tudi deterior, ius, v superlat. deter- rimus 3 slaboten imbecillus 3; infirmus 3 sladek dulcis, e slast voluptas, atis; deliciae, arum slava gloria, ae slavec luscinia, ae slaven gloriosus 3; clarus 3 sledim seguor 3 slišim audid 4 sloga concordia, ae slon elephantus, i in elephas, antis sloveč celeber, bris, bre slovesen festus 3 složen concors, cordis slovnica grammatica, ae in grarn- matice, es, f. slučajno forte sluh auditus, us služim' servid 4 smejem se fideb 2 smem debed 2 smili se mi (kdo) miseret (2) me (alicuius) smreka pinus, us smrt mors, mortis smrten mortalis, e sneg nix, nivis snujem molior 4 sodim iudicb 1; existimb 1 sodnik iudex, icis sodržavljan civis, is Sokrat Socrates, is sol sal, salis solnce sol, solis Solon Solon, dnis solza lacrima, ae solzim se lacrimo 1 soprog coniunx, iugis soproga cdniunx, iugis-, uxor, oris soseska tribus, us, f. soteska angustiae, arum sovraštvo odium, ii; inimicitiae, arum 225 sovražen inimicus 3 sovražim odi, odisse sovražnik (zasebni) inimicus, i; (državni) hostis, is spanje somnus, i Sparta Sparta, ae spim dormio 4 spomin memoria, ae spomnim (-minjam) se remini- scor 3; • memini, meminisse spona vinculum, i sposoben aptus 3 spoštujem diligo 3; vereor 2 spoznam cdgndsco 3 spravim confero, ferre; spravim pod oblast redigo (3) sub di- cionem (potestatem) spravljam na dan elicio 3 spremljevalec (-Ijevalka) comes, itis, c. spustim se v boj committo (3) pugnam (proelium) sramoten turpis, e srce cor, cordis; animus, i srebrn argenteus 3 srebro argentum, i sreča fortUna, ae; res (rerum) secundae, drum; felicitas, dtis srečen beatus 3; felix, icis srečen (~čni) ostani (te) ave(te)! salve (te)! sreda: v sredo med sovražnike in medios hostes srednji medius 3 stadij stadium, il stalen j irmus 3 stanoviten constans, antis star antiguus 3; vetus, eris; sta¬ rejši natu mdior, oris starček (starec) senex, senis starejšinstvo senatus, us starem rumpo 3 starodaven antiguus 3 starodavniki antigui, drum starodavnost antiguitas, dtis starost senectus, utis; (= doba) aetas, dtis starši parentes, um stebrenik porticus, us, f. stežkoma aegre stojim sto 1 stoletje saeculum, i stolp turris, is stopim (= pristopim) accedo 3; stopim na (kaj) conscendo 3 (rem) storim facio 3; storim dolžnost praesto (1) ofjicium • strah timor, oris; metus, us stran latus, eris; pars, partis stranke partes, ium, f. strašim terred 2 straža custodia, ae streha tectum, i strela fulmen, inis strežem servio 4 strup venenum, i stvar res, rel suh aridus 3 Sula Sulla, ae sulica hasta, ae suženj servus, i sužnost servitus, Titis svarim moned 2 svatba nuptiae, drum svečanost pogrebna exsequiae, drum svečenik sacerdos, dtis 226 — svet mundus, i svet consilium, ii svetišče templum, i; aedes (aedis), is svetujem suaded 2 svinja siis, suis, c. svoboda libertas, atis svoboden liber, era, erum. Š. Sala iocus, i ščit (podolgast) scutum, i šega mos, moriš širen amplus 3; latus 3 širok latus $ škoda detrimentum, i; trpim škodo detrimentum capio 3 škodim (-dujem) noceo 2; obsum, esse škodljiv noxius 3 šola schola, ae štejem numerd 1 število numerus, i štorklja ciconia, ae. T. Tabor castra, orum tačas interim tak is, ea, id; tališ, e tako ita, sic; tam; tako rekoč tamquam takoj statim takrat tum takšen tališ, e talent talentum, i Talet Thales, etis, eden izmed sedmerih modrijanov grških tam ibi Tarent Tarentum, i, n. Tarkvinij Prisk Tarquinius (ii) Priscus, i Tarkvinij Ošabni Tarquinius (ii) Superbus, t Tarkvinij eviči Targuinii, orum tat fur, furis tažim mulced 2 tečem curro 3; (o reki) fluo 3 tedaj tum tek ciirsus, us telesen == telesa telo corpus, oris tema tenebrae, arum temen obscurus 3 Temistoklej Themistocles, is ter et, que (se priveša), ac, atque terjam posco 3 Termopile Thermopt/lae, arum težava molestia, ae; labor, oris; difftcultas, atis težaven molestus 3 težek (= težaven) diffidlis, e; (po teži) gravis, e; funt težek, gl. funt Tibera Tiberis, is Tir Tijrus, i, glavno mesto feniško Tit Titus, i tja ed tkem texd 3 tla: na tleh humi tlačim opprimo 3 toda sed togota iracundia, ae tolažba solacium, ii tolažim consolor 1 tolik tantus 3; toliko (jih) tot tolst pinguis, e topel calidus 3 227 toplice aquae, arurn torej ergo; (pred imperativom) proinde tostranski citerior, ius tovariš socius, ii tovarišija societas, atis tovor = breme tožim gueror 3 tratim comedo 3 Trazibul Thrasgbulus, i, oblastnik atenski (403) trd durus 3 trden firrnus 3 trdim adfirmo 1; cdb Trebija Trebia, ae tresem se tremo 3 trg forum, l trgovec mercator, oris tribua tribus, us, f. trimož triumvir, viri trobec rostrum, l Troja Troia, ae Trojanec Troianus, i trpim patior 3 trud tabor, oris trudim se nltor 3 trudoljubnost, gl. trud truplo corpus, oris; mrtvo truplo cadaver, eris, n. tudi etiam, quoque; tudi če etiamsi tuj alienus 3 Tul Hostilij Tullus (i) Hostilius, ii. U. Ubežim (komu) effugio 3 (aliguem) ubijem neco 1; interficio 3; oc- cido 3 uboštvo (-božnost) paupertas, atis učen doetus 3 učenec discipulus, l učenost doctrina, ae učim doceo 2; učim se dlsco 3 učinim efficib 3; perficio 3 učitelj magister, tri ud membrum, i; artus, us udarim percutio 3; udarim se (s kom) cbnfligd 3 pugnam com- mitto 3 (cum aliquo) udeležim se (česa) intersum, esse , (alicui rei) ugajam (= všeč sem) placeb 2 ugoden prosper, era, erum; se- cundus 3 ugonobim perdo 3; pessumdo, ddre ugrabim rapio 3 ugrizmem mordeo 2 uho auris, is uidem (komu) effugio 3 (aliguem) ujamem capio 3 ukrasim orno 1 ukrotim domo 1; mansuefacio 3 Uliks Ulixes, is umaknem se cedo 3; recipio (3) me umejem intellego 3 umetnik artifex, icis umetnost ars, artis umolknem conticesco 3 umor caedes, is umorim interficio 3; occido 3 umrem (-mrjem) morior 3; de- cedo 3; vita defungor 3 unesem (-našam) rapio 3 uničim deled 2; tollo 3 upam sperd 1; upam (komu) fido 3 (alicui); upiim si audeo 2 upiram se obsto 1 228 uplenim (komu kaj) spolid 1 (ali- quem re) upodobim fingo 3 upravljam administro 1 ura kora, ae uredim instrub 3 urim exerced 2 usedem se cbnsido 3 usmilim se misereor 2; usmili se mi (kdo) miseret (2) me (ali- cUius) usmrtim neco 1; interficib 3; interimo 3; occido 3 usoda fortuna, ae; sors, sortis usta ds, oris ustanovim condo 3 ustanovitev: po ustanovitvi mesta ab urbe condita ustavim se consistd 3 ustavljam se obsto 1 ustrezam indulgeo 2 ustvarim čred 1 utaborim se castra pond 3 utešim plačo 1 utrdim mUnio 4 utrgam carpo 3 utrudim defetiscor 3 uživam (kaj) fruor 3 (re) užugam opprima 3. V. V in (na vpraš. kam ? z akuzat., na vpraš. kje? z ablat.) vabljiv amoenus 3 vagan modius, ii valim volvo 3 varam decipio 3; fallo 3 varen tUtus 3 vardevam foveo 2 varuh custos, odis varujem se (česa) caveo 2 (rem) važen gravis, e včasi (h) interdum; nonnumguam vdam se dedo (3) me vderem irrumpo 3; invado 3 (in rem) večer vespera, ae; vesper; eri večidel plerumgue večina (jih) plurimi, ae, a večkrat = češče vede litterae, arum vedem se gero (3) me vedno semper Veji Vel, Veiorum, m. veletok amnis, is velevam iubeo 2 veličasten mdgnificus 3 velik magnus 3 velikost magnitudo, inis velikrat saepe velim impero 1; iubeo 2 veljam valeo 2 veljavnost auctoritas, atis vem scio 4; ne vem nescib 4 vendar tamen vendarle, vendar že tandem venec corona, ae Ver Verres, is Vergilij Vergilius, ii verjamem, gl. verujem verujem fidem habeo 2 (alicui); čredo 3 ves omnis, e; totus 3 vesel laetus 3 veseli me iuvat (1) me veselim se laetor 1; gaudeo 2 veselje gaudium, ii 229 vesoljen universus 3 vest (= poročilo) nuntius, ii veter ventus, i vid visus, us videz: na videz (z glag.) videor 2 vidim video 2; cerno 3 vino vinum, i visok altus 3; v komparat. tudi superior, ius, v superlat. supre- mus 3 in summus 3 vladarstvo imperium, ii vlažen liumidus 3 vnamem se exardesco 3 voda aqua, ae voditelj, voditeljica dux, ducis, c. vodja dux, ducis vojak miles, itis vojna bellum, i vojna moč opes, um, f. vojska (== vojstvo) exercitus, us vojskovodja dux, ducis vojskujem se bello 1; bellum gerd 3 vojstvo exercitus, us vojujem vojno (s kom) bellum gerd 3 (cum aliguo) vol bos, bovis volim creo 1 volja voluntus, atis; zoper voljo invitus 3 vozim veho 3 vprašam (-šujem) rogo 1; inter- rogo 1; guaerb 3 (ex, de ali- quo); vprašam (-šujem) za svet consuld 3 (aliguem) vpričo coram vračam se, gl. vrnem se vrata porta, ae vreden dignus 3 (re) vrežem incido 3 vrh vertex, icis vrl frugi (indecl .) vrnem reddo 3; vrnem se vevertor 3, perf. revertl (od aktivn. glag.); reded, tre vroč calidus 3 vrst genus, eris vrsta bojna acies, ei vrt hortus, i vržem stran abicio 3 vsadim insero 3 vsak omnis, e, quisque 3; vsak dan cotidie; vsako leto quot- annis vse do usque ad vsekdar semper vselej semper vstanem sur go 3 vstopim (v kaj) intro 1 -; in- gredior 3 (rem) všeč sem placeo 2 vzamem sUmo 3; capio 3; vzamem (mesto) occupo 1 -; capio 3 (urbem); vzamem s silo eripio 3; vzamem na-se subeo, tre (rem) vzbudim (-bujam) excito 1; ex- cio 4; vzbudim se expergiscor 3 vzdignem se sur go 3; coorior 4 vzdržim retineo 2 vzduli aer, aeris, m. vzgled exemplum, i vzgojim educo 1 vzhajam orior 4 vzidem orior 4 vznožje radices, um, f. vzplezam adscendo 3 vzprejmem accipio 3; (zopet) vzprejmem recipio 3; častno vzprejmem excipio 3 15 230 vzredim alb 3 vzročnik auctor, oris vzrok causa, ae. Z. z, gl. S za (koga, kaj) pro; (sposoben, potreben za kaj) ad zabliščim se mico 1 zabredem tabor 3 začetek initium, ii začimba condlmentum, i začnem incipio 3; ' ordior 4; za¬ čel sem coepi, coepisse; začnem vojno bellum capesso 3 zadam (si smrt) consclsco 3 (mihi mor tem) zadenem (Ico 3) zadnji ultimus 3 zadobim adipiscor 3 zadonim sond 1 zadosti satis zadoščam satisfacio 3 zadovoljen contentus 3 zadržek impedimentum, i zadržim retineo 2 zadržujem prohibed 2; impedid 4 zagledam conspicio 3 zagnusi se mi (kaj) taedet (2) me (alicuius ret) zagrmi tonat 1 zahtevam pbstulo 1; peto 3; poscb 3 zahvalim (-ljujem koga za kaj) gratias ago 3 (alicui pro re) zajec lepus, oris, c. zajdem occido 3 zajemam haurio 4 zajetnik captivus, i zajtrk: po zajtrku (z glagolom prandeo 2) zajtrkujem prandeo 2 zakaj cur? zakaj (= kajti) enim, nam zakladi opes, um, f. zaklenem includo 3 zakon lex, legis zalezujem (koga) msidior 1 (alicui) Zama Zama, ae zamotam (v kaj) implico 1 (re) zamož dam hčer komu filiam alicui nuptum do, dure zamrzen invisus 3 zanemarim (-marjam) neglego 3 zaničujem contemno 3; despicio 3 zanikaren negaam (indecl.) zanika (va) m nego 1 zaobljubim voveo 2 zapodim pello 3; zap. v beg fugo 1; zapodim nazaj repello 3 zapovem (-vedujem) imperb 1; iubed 2 zapreka impedimentum, i zaprem claudo 3; includo 3 zapustim (-puščam) relingud 3; deserd 3 zaradi propter zarota coniuratio, onis zarotim se iUro 1 zarotnik coniuratus, i zaseda msidiae, arum zasedem occupo 1 zasijem luceb 2 zasluga, gl. pridobi (va) m zasmehujem derldeo 2; illudb 3 zastonj frustra zasvetim se fulgeo 2 zaščita praesidium, il 231 zaškripljem crepo 1 zato itague; idcirčo; (pred im- perat.) proinde zatoženec reus, rel zatožim accuso 1 zatrem aboled 2 zaukažem impero 1; iubeo 2 zaupam fido 3; confidb 3; ne zaupam diffldo 3 zaužijem samo 3 zaveznik socius, ii zavidam invided 2 (alicul) zavisen sem (od česa) pendeo 2 (ex re) zavist invidia, ae zavoj ščim (koga) bellum inf ero, ferre (alicul) zavoljo propter; causa zavržem spevno 3 zavzamem occupo 1 zaželim (česa) concuptsco 3 (rem) zaženem v beg fugo 1 zažgem incendo 3 zberem colligb 3 zbežim confugib 3 zbiram se congregor 1 zbodem pungo 3 zbolim hudo gravl morbo implicor 1 zbrišem detergeo 2 zdaj nune zdar: na zdar ave! salve! zdim se videov 2 zdrav (— zdravilen) saluber, bris, bre; zdrav (i) ostani (te) vale! valete! zdravim sano 1; curo 1 zdravnik medicus, i zdrobim frango 3 združen coniunctus 3 združim edniungo 3 zel lierba, ae zelen viridis, e zelo valde; magnopere zemlja terra, ae; tellus, uriš, f.; zemlja (= prst) humus, i, f. zemljekrog orbis (is, m.) terrarum zemljišče ager, grl Zenon Ženo, dnis, modrijan grški (300) zgodim se accidit 3; fid, fierl zgodopisec rentni gestarum scrip- tor, oris zgorim deflagro 1 zgovornost eloguentia, ae zgrabim prehendo 3; compre- hendo 3 zgradim aedifico 1; exstruo 3 zid mUrus, i zidovje murl, brum; moenia, ium zima hiems, hiemis zlasti imprimis; praecipue zlat aureus 3 zlato aurum, i zlažem se mentior 4 zljubi se (mi) libet 2 (mihi) zloben malus 3 zlogolčen maledicus 3 zlomim frango 3 zmaga vietoria, ae zmagalec vietor, bris zmagam supero 1; vinco 3 zmagovit vietor, oris zmanjšam minuo 3 zmeren modicus 3 zmorem opprimo 3 zmožnost facultas, atis značaj moreš, um, m. znam scio 4; ne znam nescio 4 232 znamenje signum, i znan notus 3; znano je riotum est; constat 1 znanje scientia, ae znanosti lltterae, arurn znoj sudor, oris znosim congerd 3 zob dens, dentis zoper ctdversus; contra zovem appello 1; vocd 1; dico 3 zrušim se concido 3 zvečer vesperi zvem cognosco 3; comperid 4 zver bestia, ae zvezda stella, ae, astrum, i sidus, eris zvežem vincid 4 zvijača dolus, i zvijačno per dolum zvijem contorgued 2 zvit callidus 3 zvok sonitus, us zunanji externus 3 zvršim gerd 3; peragd 3; facib 3; conjicio 3; perjicio 3. Ž. Zal mi je dolet 2 mihi žalim laedo 3 žalost luctus, us žalosten tristis, e žalujem maereo 2 žarek radius, ii že iam žeja sitis, is železen ferreus 3 železo ferrum, i želim opto 1; cupio 3 željen cupidus 3 želod glans, glandis želodec alvus, i, f. žena mulier, eris ženska = žena žito frumentimi, i žival bestia, ae; animal, alis živim vivo 3 življenje vita, ae životinja animal, alis; animans, antis, c. (v plur. tudi n.) žrebam sortior 4 žrtvujem immold 1. \