flOSOPf NQVE PART P H I L O S O P HIA Q VINQ.VE-PAR.TITA Sub JVGVSTISS1M1S JVSP1C1I mVICTISSIMI, A C P0TENTISS1M1 LEOPOLDI I. KOMANOR.UM IMPE- RATORIS SEMPER AVGVSTI, HVNGARItE, et bohemi^e (R E G I S, &c - &c - In Alma &L Celeberrima Graecenfi Univer- fitate Pro confequendo A A. LL. &: Philofophias ‘ 'Licentiatu Puhlica D IS P UTATIONI propofuit GEORGIUS SIGEFRIDUS S. R. I. Comes a Dietrichftain, &c. Grsecenfis, AA.LL. & Phiiofophiae Baccalaurcus, nec non Academic« Juventutis Par- thenius Princeps. Pra-side J O A N N E BAPTISTA CRUXILLA eSocietate IESV A A. LL. & PhilofbphA Dodore, ejufdemque Profcflore Ordinario. VIE JSIJSI VE Superiorum permijfu. Apud Susannam R i c k e s i n Viduam. Anno M. DG LXII. 1 k i a i m o m a n vs A 3u v. * » A, ..K \ INVICTISSIME, POTENTISSIMEj a A T QJ2 E AUGUSTISSIME C E S A K. T Philofbphicoinpulvere, MAIESTATI V E ST JR/E lunatopoplite,pronilsimover- tice, lubmi/siisimo animo advolutus Casfa- rea auderem ambire aulpicia; CMS ARE AS inMajoribusmeisaftluentilsimse vife gra- tix non audencem animarunt. Et licet Phi- lofophiam meam tantas Reverentia MA- TESTATiS aiacratifsimisarceretplantis? easdem tamen gra¬ da? ad AUGUST1SSIMAS etiam palmasperveniendi ftdu- ciam prasbuerunt. EfFecerunt imo, ut ne libere i!la quideni, felicilšima quamvis, fuavifsimaaue neceffitate, venerabunda ad VESTRAM tenderet MAIESTATEM. Tantanam- que Auftriacarum in Majoresmeosfuit affluentiagratfarum: ut eos, eorumq; unapofteros totos juriš fecerit Auftriaci. Ita debitum contraxi cura Nativitate ; in jus MA 1E STATI S V E S C IR M abivi cum vita. Admittet igitur M ATEST AS VE STR A minimum hoc debiti tributum obfequij, vel eo no¬ tni ne , quia jam ante fuum. Primitia? ha? funt obfequiorum a Sapientia* Ab ea debuerant efle prima, qua? apud MAIE- S c lATEM V E STR A M primas tenet. Sapientia etenim MAIESTA1 IS VESTRM eaeft, qua? plaudentis voceor- bis cum AUGUSTISSIMO LEOPOLDO IMPE- RATORE ejufdemlmperij audit Imperatrix. Eaeft, qua? vel in boe omni Philofophia lublimior, qudd puram oderit fpecu- fpeculationem : qua quidem in CONSILIO itaeftdives, ut opera tione tam en in INDUSTRIJ Temper glonose fitfe- cunda. Cujuspr^conia cum omnia taceam, inhacPalladia- rumoblationerrimitiarum, CAES AREAE Primitias fapien- tiretacerenon poflum, exilis nimium licet earum Panegyrifta Philofophus, quse orbemhabent Encomiaften. An non ea fuit VbSTR/E MAIESTASIS Sapientia, cujus vel Au- ftriaca affeduum conciliandorum arte, vel perito finiendorum pradiorum Marte feliciter incaluit frigidus alias Septentrio ? Certe ibi bellapriuscompoluit, quaminchoavit, prius vicit, quam pugnavit: delitelcente fcilicet adhuc intra vaginam en- le, lauros, olealcjue relecuit: & tantillo tempere, quantum ali; vixferendisluffeciflet. Hic enim vero MAIESTATIS VE~ STR AE Sapientia Te oculum monftravit in manu, ad vetus Sa- pientum de Regibus votumrled ausenovo id explens ingenio, fauftaque imitatione numinis vel videndo omnia conficeret: & quas, cum in CONSILIO mera efle videa tur potentia, fi- mulper INDUSTRIJA.1 nolceretexireinadus,eolque(e- cundos & gloriolbs. Quos & ego demifilsimo animo pofthac voveo , ut non nifi ab Auguftis laureis , oleifque cidis. MA - 1E STA S V E STR A nomtnzudiat CAESA RIS. Lauro certe omnino includitur AIAIESTAS VESTRA , quo nullum fciant finem vi&oria?, nifi quando fuentvincendimateria ade- pta finem. Voveo: & fi quid ad hoc de meo accedere poteft veHanguine,velPallade,idtotum MA1ESTAT1 VESTRAE jamduaum devotum (ubmilsiffimis denuo animis, unacum hac quinque-Partita Philolophia mea devoveo. Quam fi vel uno AUGUSTISSIMO obtutu dignata fuerit CAESA- REA AIAIESTAS VESTRA , votorum meorum faufte aulpicatum omen lemper oblequiolus profitebor. Ita teftor- Invi&iffima?, Pocentiffimcc, Atq; Auguftsflimit M. ti# V.'* Humillimm Georgius Sigefridus, S. R. I. Comes a Dietrichftaia. <•$( i. PHILOSOPHIfi QUIN QU E-P A R TI T /E, P A ^ S L Se u L 0 G 1 C A. T RO L E GO MEKA ad Logicam , univerjampie Phi - lofophianu,. Apientiažeque acReli-. giosahumilitate ccleberri- mus P. Francifcus Soarez difp. I-Met. fed.z, Philofo- phicum ingr^fluros fladiu fapienter praemonet, ut_> quid Philofophia fitaccuratc difpiciant; idcu nempe , quia intelligcndum eA Philofopho ipfum ad cursus fui initium, quorfum dirigen- di fint conatus orancs, ita, ut neque Aadij canti fines tranfgrediatur, neque aliquid intra eos J contentum inta&um relinquat. Quareillud aafpice Deo, Patronifque e Ctelo Divisnosr* aggrefluri, in primis confideramus. Philofophia Komen. z S~\Uo d ex Grico defumptum idiomate, i- V^Jmem Latinis fignificat, qmod amor fapi- entice.a^iA:)? fcilicet, quod amor e A, & 'Lo§ta y quod fapienciam denotat; cujus nominis ufur- patio a Pytagora Jamblico teAe,provenit pri- miim, quando a Lcontio Phliaflriorum Rege rogatus in quonamrerum genere fapiensfb- retj' Te non iapientem, fedfapientice tantum- roodo amatorem efle refpondit; cujus deinde modefliam fubfecuti, quotquot circa rerum_» cognitionem verfatifunt, Philofophospotius quam fapientesdici adamaruno. J Nee obdat quod haec ethyrnoIogia non ex natura.rei, fedfolum ex aliquoconcomitanti defumpca videatur,cum Philofophia ipfa, qux inrerum contemplatione conflAit, neqt>eaivj, efle formaliter amor, fiquidem hi c eA adus voluntatis, fed habitus , ačtufve intellečhzs; quod etfi verum flt, nihilominus, quia volun- tasintellciAumcomitatur, eique, ut operetur, praecipit, a&us ipfius voluntatis metonymice ilh tribui poflunt, non fecus quam effečlus o- perarij Architedo, vičloria relata amihtibus de hofte Belli duci attribui confuevio. Philofophia Ogidditas. 4 'i _ ^\^ ver Einaode a diverfis Philofophia quid- JE^/ditas, Sedefinitio Aatuitur. Plato, quem fequuntur ejus Audiofi, ait in Phcedone cam efle Divinarum, atque humanarum rerutn co- gnitionem ; fed nimis improprie ; nam con- funditillam fimplicitcr cumTheologia,& cum Ethica. Verum idern in Dialogo de lapientia refertPhilofophiam mortis efle contemplatio- nem, juxta mentem Pythagor;e At vel falfa ha;cquidditas Philofophia; efl, vel folum me- taphorica: patetprimum, quia minima Philo- fophite parscirca mortis, & corruptionis lpe- culationem verfatur ,• conflat Sc fecundum; quia philofophantes propter ihas abflraclio- nes, juxta quas operantur ob mentis in ijs in- haerentiam, quafi abflrafti, & a communi ho- minum confortio alieni, nihil cum praAcnti modo vivendi videntur habere commune. f AriAoteles, quem ut MagiArum in pluribus fequimur, Philofophiam efle fcientiam verita- tis indagatricem aflerit 2. Met. tex. 3. Cui et- iamfublcribimus: tumquiaflccomprehcndit optime omnes fuas, quas continet partes , uu moxpatebit; tum quia videtur illud efle Phi¬ lofophia inre,quod per omnes fuos ačfus, ac partes intendit, 6tquo pofitoprxc;fis quibuf- A cum- 2 Philofophia Quinctue-Partita. cumque alijs in eo conquiefcit, fcd veritatem indagat philofophia ipfa, eaque acquifita con- quieifcic, eandcm quafi amorequodam gaudij fibi intimans, Sc in fc convertens, ergo. Major ex notitia boni cuiq; coiflpetentrs, acex prin- cipijs intrinfecis, quibus ad hujufmodi bonum fercur, videtur efieindubitata. Probaturmi- nor: quia illud intenditur a philofophia tan- quam fui confervativum , imo Sc conftisuti- vum,adquodex intrinfecis fuis principijscft inftituta, fedex intrinfecis fuis principi j s infti- tuta eft ad indagationem , Sc contemplatio- nam ventatis: patet, nam inftituta eft ad pr»- cavendos errorcs, in quos incurrere poteft a- nima philofophantis in fuis operationibus,hoc autem confequi nequit, nifi per ipfam verita¬ tem, ergo. Tum etiam quia in eo conquie- fcitphilofophia, ad quod confequendum eft natura fua ordinata, fed ordinata eft ad verita- tem, ergo. Atque hinc D. Thomas in qu*- ftionibus de Ver. cap. i. hominibus, inquit, Dfiimunere tradita eft philofophia adhomi- nisornatum Sc perfedionem. Turademura, quia fi quis philofophia: ftudiofus interroge- tur,quo fine Philofophia: ftudeat r fane fi mcn- tis compos fuerit, redique judici;, prelenim ubi fermo eft de fine intrinleco, ac proximo e- jufdem, refpondere aliud nequibit,quam ut in veritate dignofcenda inofFenfo pede,ac ab£ que erroris offendiculo verfari pollit. Ex qui- bus rede concludimus, Philofophiam efle Sci- entiam veritatisindagatricem, accontempla- tricem. Nequčeftquod quisobijciat Philofophiam agere non folum de vero, fed etiam de verifi- nnli: namlicetid verumomninofit.attamen illa illam tantum veritatemindagat, Sc confe- quitur, qu* abftrada a probabili Sc evidenti, a certa St incerta, ac fecundumfe tališ tantum eft,- ficque Philofophia Veritatemfemper in- tendit, qu® etiam in verifimili elucet, five re- ipsa, fivcprudenter judicatam calem. O Uemadmodum philofophia St fecundum rationes fui univerfales,St fecundum par- ticularesconfiderarifolet, ita fecundum ean- dem confiderationem multipliciter quoque dividi poteft, ficque fecundum diverfamem- bra div identia peculiaribus definitionibus cir- cumfcribi. Ac proindeexiftimamus rede.ac immediate dividi in fpeculativam, Sc Pradi- i cairL*. Quam divifionem expreffis terminisr* tradit Ariftoteles ž.MagnorumMoralium cap. 3. Et ratio effe poteft, quia nullaprorfus eft aftignabilis philofophia: pars, qux ad alteru- trum exhismembris dividentibus reducine- qqeat. Patet ex fubdivifione ejufdem,- fpe- culativa enim in Philofophiam Pbyficam, Ala>- thematicam,Sc Aletaphyficam;PradiceinTo- gicam StEthicam communi omniumfapien- tumconfenfufubdividiturjcujusfubdivifiotiis ratiofufficiens efle poteft, Sc quidem quoad primum, quia totuplex eft Philofophia fpecu- lativa, quotuplex eftcvidentia, qu* do rebus haberi poteft fundata inearum proportione, vel cumfenfibus, vel cum imaginatione, vel cura intelledu, fed hsc triplex tantum eft,- pa¬ tet, quia quidquid fpeculative fcitur, vel fcitur prout pr cuique fapientum manifeftumj. Unde rede deducitur*. o5\. 18 Neque deraum obftat quod quando quis aliquod objedum a longe videt, prius cog- nolcat efle aliquod ens, deinde animal.poftea hominem, & demumPecruiu, quacxperien- tia conftare videtur prius agnoiči univerfalia, quam fingularia. Hxc enim inftantia pro- - bat nimium , cum tribuat fenfibus externis vim faciendi univerfalia , quam male ijs anon- nullis concedi,infra oftendam; interca direde aio, quoddum quis fic videt aliquid a longe, nonvideat ens in communi, led individuum quodpiam, ccnfuse tamen ob dcbilkatem, 6 c paucitatem fpecierum , qu.e ob diftantiam_» nequeuntitafortcs, 8c,fifas italoqui, in tali¬ ta tjuantitate ad potentiam pervemro. Philofophkee cogmtionis multipli- citas , 19 ✓""'vUia multipliciter aliquid a philofopho V^/cognolci cotmgitjideode multiplicitate cognitionis Philofophica: aliquid hic tradan- dum , ut in Prolegomenis ipfis Philofophicis notitiam iplius cognitionis diftindam obti- nearnus; Dividitur proinde , &c ada:quate quidem, illa in fenlitivam, 5 t intelledivam; ea eft, quie a fenfibus vel externis, vel internis • procedit : ifta vero ab intelledualiipirituali potentia producitur; ex quo fatis !iquet ufri- ufque abinvicemdifcrimen, quod anonnul- lis non bene ponitur in eo, quali intellediva per univerfalia tantum vagaretur ; namean- dem verfari proprie etiam circa fingularia., conftat, tum ex paulo ante didis, tum quia ex illo difcri&ine fequeretur nuftam dari intel- ledualem cognitioncm diredam , cum ha:c fit ftngularium folummodo cognofcitiva^, eam autemdari, patet ex recepta divifione, qua partimurcognirionem intelledualem, in diredam, feuintuitivam, in abftradivam, 8c in difeurfivam. Direda dicitur e (Te illa, qua: eft rci priefentis, ut prtefenseft: abftradiva eft ea, quie non eft de objedo praflente, aut ešSftente realirer : difeurfiva, qua de uno non noto, ad notitiamalterius devenitur, prout AQinfra magis explicabitur : Porro cognitio- nem abftradivam fubdividi denuo in confu- fam & diftindam docet Ariftoteles, dum r, Phyf; cpnfufam definiens dicit eam efle: qud ahcjuod toittm fine part mm cognitione cognofttur: &c diftindam illarn vocat, qnd totum altquod fe- canetum partes cognofcitur effe ; aliarum vero cognitionum jam didarum fubdivifiones nos band latet, fed e;e per decurfum aptius indi- cabuntur, Has autem oranes cognitiones ori- ginem fuam deducerea ferrfitiva non finit nos dubitare infallibile illud fupra addudum ef- faturn: nihil eft in intelledu, quod prius ali- quomodo non fueric in fenfu, Cuiusinfalli- bilitatis evidens pr^bet nobis experientia ar- gumentu.n,quo conftat quod licut ignoti nul- la datur cupido, ite deeodem nulla prorllisr* detur intelledio : fic c^cus a nativitate dif- currgre nequit de colore , & privatus fenfu aliquo externo proprium illius objedum at- tingere, autnofte non poteft. Iftudautcnij lenluum oblequium relpedu philofophiie, an fidele, fincerumque fit, illud placet obiter hoc loco confirmare, quod fcilicet: Phtlojophia fubfer^icns fenjiis circa fuum fenforium delite appltcatus ncc falli, ne c fallcrepoteši. 2i iTa Ariftoteles contra Scepticos omnemj J[fcientiam reijcientes, ex eo maxime, quod pofitum jam principiuro fallax omnino exifti- mabant: at perperam, &c erronee: nampo- fito organo bene coftituto, certaque in eo fpi- rituum animaliumcopia,debita item, veldi- ftantia, vel pra:fentia objedi, Ipecie prceterea eiuldem objedi fenfibilis temperata, fenfum circa proprium objedum errare non pofle, ficprobatur : tum quia omnis potentia natu- ralis pofitis omnibus ad agendum requifitis rede lemper operatur : neque enim aiium in finem concelluseft nobis a natura fenfus, nifi ut eius bencficio veras cliciamus cognitiones, P ar s I fen Logica. ubi adfuntconditiones ad idrequifitce, fiqui- dem natura de Te, id, quod bonura eft, ac per- fedumintendit Temper. Tum etiam quia fen- Tibilia propria Te habent ad fenfum, ficutin- telligibilia ad intelledum, ergoficutintelle- dus poteft perfede operari circa intelligibi- lia,ita St fenfus circafenfibiliafaltem propria; experimur namque oculum videre Temper lu- men, St colorem, vel id, quod vim habet pro- ducendihorutnTpecies, Tolumque errareali- quando circa figuram, locum, ca:teraque fen- Tibilia communia ,- fic qui navi, aut pernici equo, curruve vehitur, videtarbores, qua:ad litcus, vel viee latus confiftunt, quafi moveri, in quo caTu errat quidem oculus, at non circa arbores, coloremcjue arborum, qui eftfenfi- bile ipfius proprium , eadem enim Takem.* «quivalenter fpecies in oculum incidit, ideoq; eadem vera arbor, idemque color Temper re- pradentatur : in quo rainime errat oculus, alioquin non eflet idoneum a natura inftitu- tum inftrumentum ad videndum,Tedfallitur foliim circa motum, St quietem, qua: Tunt Tenfibilia communia, St ab alijs fenfibusper- ceptibilia : quia nimirum in oculum motum immota arbore Tpecies incidens excipitur alia St alia parte oculi, quam ob incidentiam mo- 2Z tus arborisrepr«fentatur, quinoneft. Quod Ti etiam quandoque contingat, ut TenTus crret etiam circa proprium fenforium, inde prove* nit, vel quod organum Tit male diTpofitum, ut contingit idericis, quibus omniaflavavi- dentur : vel medium interiaceps impedio debitam tranfmiflionem (pecierum, ut acci- dit, dum baculus redus inaqua apparetcur- vus.velfradus,vel ob diftantiam magnam ob- . jedi fenfibilis,racione cuius id, quodmagnum eft,videturparvum, utconftatae Tole, Stftcl- liš, veldemumob variacionem fenfacionis, vi cuius aliter Staliterrepržefentaturobjedum, prout evenit in experientia navigantium juxta littus, aut velociter proficiTcentium juxtaTyl- vas, Ste. An autem ut TenTus, ita St Terviat tri- tum jam illud inter recentiores Philofopbicce cognitioni: non implicat, fcu argumentum a non repugnantia ? T^Ars negativa longe nobis videtur proba- JLbilior, ucivifaeftantenosP, DidacoRuiz diTp. 45'. in i.p. St P. Derkennis in trad. de Deo, diTp. 4. Cuius ratio a contrario eft, quia certumeft, quod muka fint poftibilia,qua: nos cxiftimarnus impoflibilia, ergo etiam certum čile debet, quod mulca impliccnt, qu* nos im- plicare non arbitramur, ex eo, quod eviden- tem nequeamus aflignare contradidionem. Antecedens pacet, quia nos in hac vita non poflumus habere completam, St perfedamj notitiam natura: rcrum omnium, utiincon- 5 fefto efle apud omnes Tuo loco oftendemus; conftatque interim ex eo, quod antiquiores Tapientes naturali innixi ratione implicaro limpliciter arbitrabantur efle Matrem, St Vir- ginem, Deum, St hominem, Urnim StTri- num, Imo non tantum in Tupernaturalibus, Ted etiam in naturalibus erroneum, ac fimpli- citer implicatorium exiftimarunt aflercre dari an*ipodas ; zonam torridam, ac frigidamefle habitabiles: globum terraqueum ponderibus libratum Tuis abTque Tulcro ullo medio in aere fuftineri, aliaque plura hujuTmodi, qua:fuc- ceflii deinde temporis non poftibilia tantum, Ted etiam reipsa dari eftdeprehenTum. Con- fequentia vero probatur,quia ex ignoranti a quam habemusquidpoftit vel non pofficfieri iu rebus v.g. phyficisadivapaflivis applican- do, temere argueremus alicuius reiimpofli- bilitatem, ergo ex eadem pariter temere ar- guetur rei alicuius poflibilitas ,• dum enim di- citur nonimplicat, idem omnino dicitur, ac eft poflibile, vel fieri poteft, nifi de nominc quis jurgetur. ConTequentia rurftis oftendi- tur, quiaex eo, quod nobis appareat aliqua contradidio, licet eam in terminis aflignare nequeamus, finulla alia pofitiva ratio fuppe- tat, affirmare prudenter non poflumus taletn rem Timpliciter implicare, cum St aliunde, ut reccptum fert Tapientum monitum : debea- raus concederepluspotentiam infinitamDei pofle, quam limitatus nofter intelledus per- cipere. Adeoque dum dicitur, implicat, Teu eft impoflibilc, merico Temper metuere pofi- Tumus, ne objedum tale, quod impoflibile ad- ftruitur, fit ex eorum numero, quorum pofli¬ bilitas a nobis omnino ignoretur, ergo etiam ex fimplici non contradidionis apparentia ar- guinonpoteftrei aiicuiuspoflibilitas; adeoq; argumentum a non implicantia, Ti abfint ali« raciones pofitiva:, nihil Philofophic« cogni¬ tioni fervit, aliudque plane non probat, nifi hoc unicura, quod dubium relinquatintelle- dum, an illud, de quo qu«riturpoflibile fit, an impoflibile ; «que enim obtrudenti hoc nonimplicat, obtrudi poteft pari jure, aliud fimile; non implicat implicare , non fe- ciis quam adftruenti in magno aliquo aren«, triricivecumulo omniagrana efleparia, can- tiim ex eo, quod non appareat imparitas ,• re- fponderi merico poflet omnia efle imparia, quia nulla apparet paritas. Utemur proinde parciiis dido arguendi modo, St nonnifi, quando pofitivam proillo adferre poterimus ranonem. His igitur ex Prolegomenis tam Logic«, quam univerT« PhiloTophi« pradiba- tis,modo ad ipfas ejufdem partes gradum pro- moveamus,ex quibus primum Tele ofFert,qu« eft, s 24 6 Philofophia quinquc-partita. Ločica ante relimm Philofopho ačlus intelledus: vel fecundA pro ipfo habttti JJT 1 J J 1 artificiali,feufcicntifico,quointelledusinftru- a a/Jcen feu Habitus intelledualis. a icnfu noftro remotiflima:, ergo illamadc*- 28 finiri ficpoflc arbitramur : Logica artificialis:* * teras non efle perdifcendam. Sedrefponde- ' ' ' tur negando ulcimam partem minoris,nam fe- cundx intentiones ita funt facile explicabiles, ficut grammaticalia ipfa; ills enim aliud non funt, quam denominationes qu*dam extrin- fecx, qu* confequuntur ad inteiledus noftri operationem circa objedum aliquod,- cujuf- modi funt efle cognitum, prsdicatum , fubjc. dum , gcnus, difterentiam, fpeciem , aliaque hujufmodi: qu* extrinfecx dicuntur, quia_. forma, a qua defumitur tališ dcnominatio eft extra id, quod denominatur, ut dum dicimus folem vifum, ccelum cognitum Scc. eft mere extrinfeca denominatio,quia forma illius,quje eftcognitio, Sc vifio non funt infole, autccelo, fed in oculo Scintelledu. Dicuntur autem_» fecund* intentiones inde , quod inteiledus* poftquam rem,uti a parte rei eft, vel efle vidc- tur, velut prima intjntioneconfideravit. v.g, poftquam affirmavit folem efle inccelo, tum deinde fe refledendo cognofcit fe prardicafle de fole exiftentiam ejus in Coelo, ficque folem appellat fubjedum, exiftendamilhusinccelo prsdicatum. 2 9 'J 0 \ Logica Vhtidditas. Uoad nomen Logic* attinet, vel nulla, vel exigua eft difticultas ,• conftat enim illam fuum fortitam efle nomcninv ti/*. oyx , fi- ve aratiocinio, Scdifcurfu.eo quod univerfam comprehendat methodum ratiocinandi , Sc difcurrendi; quoad rem vero fpedat, ut, quid illaflt, defimamus; obfervandum eft duplici- ter eam (umi pofle, vel primo pro ipsa poten- tia naturali intellediva, quaapprehendimus*, judicamus,di.‘currimus, feu pro ipfo lumine naturali, quod nobisdidat quomododefini- endurn, Sc difcurrendum flt, vi cujus connatu- raliter procedit ipfemet verus Sc naturalist Atio aflerti hujus eft, quia artificiali Lo- gica^convenitproprie ratio virtutis, feu habitus; Virtus enim juxta x\riftotelem 7 phy. tex, 17. dicitur, difpofitio perfedi ad optimu, eo quod difponat potentiarn in fuo naturali ftatuperfedam adproducendu aliquid etiam perfedum, quod eft ejus finis,Sc optimura,fed Logica intelledum difponit ad pr*ccpta ve¬ ra, Sc infallibiliter conducentia ad finem in- tentumj infallibiliter enim bene femper de- ducitur ex pr*miflisfcientificis rite difpofltis, fcientifica conclufio,ex probabilibus probabi- lis, ergo ipfa Logica eft virtus, non quidem_» moralis qu* difponat per fe operantem ad o- perationeshoneftas, Screddat illumfimplici- ter bonum, fed intelledualis difponens ad ve¬ ritatem, quceeftbonum rcfpedu intelledus, redditque operantem bonum cum addito v. g. bonum Logicum, bonum argumentantem, jo Neque obftat aflerto, quod concluflo pro- babilis.ad quam LogicaTopica per fua pr*cc- pta intelledum immediate difponit, aliquan- dofitfallax Scfalfa; namad rationem virtutis intelledualis, Sc prxfertim pradic*, fufficit, ut prtecepta ipfa, ad qu* Logica immediate difponit,fintvera,ficutfufticitad Prudentiam, reliquofq U e habitus. Sc fcientias qu* imme¬ diate difponunt ad adus veros. Imo hoc ipfo P ar s L feu Logic a. "Q! 32 quod conclufio probabilis plerumque fit vera, licetannexum habeatpericulumfalfitatis: eft tamen bonum fimpliciter intelleclus,ficut Me¬ dicina licet fecum f*pe adferat mortis pericu¬ lum, eft tamen infirmo fimpliciter bona, & ab illo prudenter expetibilis , quia plerumque caufat fanitatem. Dicitur pneterea in defini- tionedata quodfit. Logi ca habitus praUicus . Uod ut oftendatur, fupponendum eft cumcommuniPhilofophorum advitan- daTmultasqua:ftionesdenomine, Pradlicum proprie illud dici, quod ex fe ordinatur ad pra- xin, feu operationem ; ordinari autem ex le ad operationem. eft lic ordinari, ut polita cogni- tione. pradlica in intelledlu, non rcquiratuiu alia, ad hoc ut operetur, Ted accedente volun- tatis imperio, poftitfatis ab eadirigi adope- randum: quapropter cognitio pravica dicitur efleultima cognitio, per quamreddituropc- ranscomplete potens ex parte intellcdlus ad opus fuum exequendum, Cujus ratio eft,quia alioquin illa non diftingueretur a fpeculativa, cum nulla fere dabilis fit fpeculativa cognitio, qus remote non dirigat ad opus aliquod faci- endum; utdetur ergo ultimadiftindliva ratio inter has duas cognitiones, necefiario dici de¬ bet, quod eflentia cognitionis pradlica: ineo fita fit, ut ultimo dirigatex parte intelledlus ad opus quaoperabile, explicando modumj quo opus ipfum fadtibile eft, juxta debitum Sc convenientiam, quara habet natura rationa- lis adhibcndi talem modum, fi velic operari, Quibus pra:miflis~*. Ratio pofitiva aflertionis eft, tumquiaille eft habitus formalicer Sc eflentialiter pradli- cus, quod eft operativum objedli, uteonftat a paritate ex omnipotentia Dci, tura ex Medi¬ cina, Rhetorica, Poetica,&c. qura ideo di- cuntur per fe pradlica: , quia funt objedli fui operativa:, fed Logica etiam eftoperativafui objedli ; probatur, quia objedlum Logices, ut mox dicetur, eft conformitas adluum intel- ledtus cum objedlis cognofcibilibus, Logica autem eft operativa fimpliciter tališ confor-' mitacis ; conftat, quia illud eft principium o- perativum tališ conformitatis, quod eftprin- cipium per feefiiciendi illam, vel dirigendo ipfam, vel concurrendo effedlive ad illam, vel prteferibendo regulas ad eius effedlionem-j, quod Logica fimpliciter prafllat ; nam dat re- gulas, Sc pra:cepta ad illius productionem, producitque illam quatenus čara continetin fua propriavirtuteprodudlivaipfius per fe , Sc nullatenus per accidens; cum continentia ta¬ liš conformitatis fit ipfa omnino intrinfeca en- titas, & ellentia habitus Logici; patet, quia entitas, feu intrinfeca eflentia habitus, eft vir- tus produdliva illius, quod producit, cum ha¬ bitus fit qualitas eflentialiter operativa , fed quando continentia alieuius eft intrinfeca en- titas ipfius habitus, res contenta inipfa virtu- tc non poteft contineri per accidens, fed per fe, ut patebit in caufis omnibus, qua:perfe continent virtutem produdlivam fuorum efFc- dtuum, ergo etiam habitus Logica: cum per fe contineat conformitatem adlus intelledlur* cum objedlo intelligibili, etiam eandem pro- ducet per fe vel elicitive , vel diredlive, vel quocumque alio modo, fiquidem produdlio aliud nihil eft, quam cxercidum continentia:, Sc virtutis. $3 Tum etiam, quia ille habitus eftformaliter Sc eflentialiter pradlicus, cuius adlus perfo funt pradlici, ficut enim adlus naturales pro- ducuntur abadlibusnaturalibus, Sc funt in or- dine ad alios adlus eiufdem rationis, ita habi¬ tus pradlicus producitur ab adlibus pradlicis, Sc eft in ordine ad alios adlus pradlicos, huiuf- modi autem efle adlus Logicos in confeflo eft fere apud omnes, Sc probatur, quia verfantuc circa praxin formaliter, cum verfentur circa opus, ut indudtione fuflicientiflime conftat, ergo. 34 Nec obftat r quodLogica ex fe fua habeat principia propria, uti funt illa: Dici de omni, Sc dici de nullo, in quibus omnisvis fyllogifti- cafundatur, qute principia non videntur efle pradlica, cum in eapropofitionc,quodaffir- matur, vel negatur de univerfalibus, affirme- turvel negeturde contentisfub illis, non pen- deat a diredtionelogica, fed eftpaflio necclfa- rio confequens illud principium, ergo circa illud non poterit Logica verfari modo opera- tivo. Nam imprimis abfoluteeftfalfa maior fiquidcm principium illud , eft principium_» proprium Animafticatdedudlum exprincipio univerfali mecaphyfico : quod compledlitur omnia.compledlitur etiam fingula: illud enim aliud non fignificat, quam, q uod cognitio uni- verlalis de omnibus individuis a/ieuius natura: confusecognitis, cognofcat etiam quodhbet illorum, itautnullu dici poflit non cognofci, hoc autem eft principium animaftic# Ipecu- lancis naturam adlus confuli intelledlus: fimi- liter alterum: dici de nullo,eft, quod cognitio excludensomnia, excludat etiam fingula par- ticularia, quod certum eft efle principium a metaphvfica comunicatum animaftica:, De- inde data etiam maiori, adhuc negatur minor, quia fcilicet dantur propria principia etiam in fcientijs pradlicis,uti conftatex Ethica; qu;e principia, quia ordinantur adprobanda pra- dtioe prscepta tališ fcientia:, ideo non bene arguitur ex hoc , quod tališ facultas non fit pradlica, quia efle pradlieum, defumitur ab ul¬ timo fine intento atalihabitu, utpriu$dixL m ust’. Nec Philojophia Quinque-Partit• quod non offi-. cere rigorofie rationi fcientia, patet tum ex Phyfica, tum ex Mathematica , quarum obje¬ dla quoad exiftentiam neceflaria non funo: imo fi tališ fimpliciter objedli neceflitas requi- reretur adfcientias, folus Deus objedlum eflec omnium fcientiarurn, quia ipfe folus eft eiisr’ neceflario & abfolute exiftens, Uudeinferi- mus, &dicimus J Logica non ejl Organum , aut Modus fciendi, C Ujus illationis ratioeft, quiahabifus co, gnofcens, & tradens modos, inftrumen- taque fciendi, formaliter non eft modus, aut inftrumentum lciendi, fed eft illius caufaeffi- ciens, ut conftat, ergo Logica, qute hos tradit, non modus, aut organum fciendi erit, ledho- rum effedliva & pr$ceptiva_,. Qubd autenaj Ariftoteles fepius eam vocet inftrumentum, modum, organumque fciendi, hoc facit a po- fteriori tantum, 8t intuitu ipforum prtecepto- rum,qus a Logica eradita refpedlu operantis, fehabent quafi qusdam regula, feu norma di- redliva operiš artiticiati,non vero refpedlu fla, bitus tradentis, & elicientis hujufmodi regulas & prarcepta, quem ex didtis fatis conftat eflo fcientificum.& caulan: quandam univerfalern concurrentem diredlive cum omnibus alijsr* fciendjs ad eliciendos adlus ičientlficos, At- que ex hinc dicimus rurfus. C Logic % 10 Philojophire quinque-partita. Lopiča nec Ar s cjl, ncc Opinio ; multo minus IntelleBus ,Jeu hab it us primo¬ ram principiorunLs . 44 yvRima aflerti pars probaturnobis inde,tum j quia Logica non eft habitus fadivus,& re- Jinquens opus externum aliquod permanen- ter, qui folus per Ariftotelem libro 4. Moral, eftpropriears: tum etiam, quia Logica ver- fatur circa coformitatemaduum intelledua- lium cumobjedisintelligibilibus fecundimij infallibilia fua pr«cepta , qu« coaformioas J quantiim eftexfe nonremanet, Ted cumipfa mentis operatione tranfit, foto. fcientes facerepotefi: acpropterea fcientia argu- mentativa non ab hominibtu pro arbitrio inflituta. L» e sl, fed in rerum rationecomperta. Id ipfum fen- tit Albertus Magnus in pr®dicabilia,Sc ejus di- fcipulus Magiftro Major D.Thomas opufc. 87. alijque citati abAmico tradatu 1. in Logicam qu®ft. ultima dubit. 2. Ad cujus elucidatio- nem optime facit Horatianum illud in Arto Naturifieret latidabtle carmen , en arte^J, fUt&Citnm efi: ego necftudiumfine divi te veni , Nec rude quidprofit 'videoingemum ; altenmfic filter a poje it opem res, & conjurat amice ! 78 Ratio porro aflerti eft, tum quia tune alias fci¬ entias perfede, ac evidenter potimur,quando nobis clare conftatearumargumentationesr 3 , legitimas, & formales efle, hoc eftregulis & legibus bon® argumentationis conformes -5 , quod fcire connaturaliter nullo modo poflu- mus abfque Logica. Probatur, nam ficutju- ftumdicitur rcfpedu habito ad jus alterius, ita argumentatio formalis jufla , Sc legitima eft refpcdu form® Sc legum bon® argumentatio¬ nis, fed agnofci non poteft an aliqua datio, vel acceptio jufla fit, quin de jure dantis, vel acci- pientis conftet, ergo panter cognofci nequitj an aliqua argumentatio formalis, & legitima-, fit, nifi munere Logic* cer ti fimus de forma.,, ac legibus argumentationis^ 79 1 um etiam quia non potefi: cognofci,quod res aliter habere fe non poflit, prout requiri- tur ad rationem ver* fcienti®, nifi cognofca- tur, confequentiam efle evidentem, necefla- rioque dedudam ex principijs evidentibus, quodfolumpr*ftat Logica, qute foladoceo fyilogifraos evidentes cognolcere , illofque ezaminare, an fint in Modo, 8c Figura debita, Sc an fequatur illorum confequentia vi fylIogi- ftic®form®, de quanulIaaliaprorsus fcientia agit pr®ter unicam Logicanij. 80 Accedit pro confirmatione didorumj, quod ut aliquis perfedam fcientiam habeat, necefle fit,utnofcat folvere argumenta adver- fantia, quorum ciira multa fint fophifmata, 8c fallacia, cum apparentia tantum veritatis, ea- dem folvi ullo modo nequeunt, nifi Logica opitulante , ut fatis eft experientia manife- ftum, manet igiturverum Logicam abfolute Sc fimpliciter, ac phyfice necaflariam efle ad rcliquas fcientias perfede obtinendas. 81 Quod ipfum amplius comprobatur hac ratione, quia tune Logica dici debet phyfice neceflaria ad alias fcientias perfede habendas, quando fciens aliquis, tališ efle nequit in iila_. fcientia defedu alicujus phyfici requifiti, te- nentis fe ex partc principij cognofcitivi; quod in cafu pofit® cenclufionis cvenire demon- ftrativa experientia efteertum : demus enim duos homines, quorum unus Logic® pr®cep- tis rite fit inftrudus, alter omnino ignarus, c®- teroquin ingenio, voluntatc, fenfuum perfpi- cacia omnino pares; hoc dato eodem tempo- risfpacio qui Logica deftitutuseft, totdefini- . tiones, divifiones, Sc fyllogifmos erroris ex- pertes nunquam faciet, quot alter, qui Logica fciens, ejuldemque pr®ccptorum perituseft: h®c autem impotentia haud dubie oritur ex defedu alicujus requifitiphyfici, neceflarij ad operandum, 8c non ex difficultate aliqua mo¬ rali, aut renitentia voiuntatis, cum fuppona- mus illos in omnibus c®teroquin pares , Sc confcquenter ®que ad operandum pronos, imo etiam carentem Logica magis propen- fum, ergo deficicnte huic Logica, hoc ipfo de- eft illi requifitum aliquod phyficum tenensfe ex parte potenti® ad perfedam fcieutiam^ confequenaam. 8z Unde univerfim pro conclufione pofita inferimus , quod Logica abfolute necelfaria fit, . Sc quidem phyfice ad reliquas fcientias - ’ perfede habendas, edquodillaabfente nullo modo poflimus habere infallibilem conformi- tatem operationum cum objedis cognofcibi- libus, cum ad omnes conclufiones infallibiles aliarum fcientiarum fimpliciter neceflaria fit cognitio bouitatis iIlationis,qua videlicet cam ex pr®miflis fequi certo, evidenterq; fciamus. 8j Neque obftat, quod Logica fit ex nume- ro habituum acquifitorum, qui nondant fim¬ pliciter, fed foliimfacilepofle; alioquinciim habitus producatur ab adibus, daretur habi- tum hiter, 8c adus mutua caufalitas, qu® con¬ naturaliter, ut in phyficis dicetur, repugnat. Contra enim eft, quialicethabitus nondent pofle materialiter, dant tamen pofle formali- ter 8c perfede ; unde ab adibus materialiter tantum talibus primo producitur habitus, quo inftruda dein potencia alios adusformaliter per- Pbilofophia quinque-partit illi pode attribui quidcumque,quodperfe vox hujufmodi immediate non excludit: tumfea feinobIiquiscafibusfumptai tum demum ab oratione, in qua pars quadibet fuam habec fi- gnificationemj. z Nec obed: quod qutedam fint nomina,qu* cum tempore fignificant; uti funt dies.menfis, annus,cajna, Sc prandium. reliquaquehujuf¬ modi; Nam cum didanomina nullam certam temporis differentiam pr«fentis,pr*teriti,vel fiitu- Par s I. feu Logica. futuri cum aliqua ačtionc, feuetfercitiofigni- ficationi fine adjungant, ideo folum tempus adfignificant, non vero cum tempore. 93 Ncc obeft iterum quod militafintnomi- na, quorum partes feparatim fumptajfignifi- cant, qualia funt compolita illa Refpublica, Paterfamilias, Dominus, Magnificus: hoc enim per accidens evenit nomini, ut fui partes integrantes, quiefehabentvelutfyllaba:, fig- nificativajaliundefintalteriusrei, uti patetin 99 do, & minus, in magni, & ficus ab invicem fe- paratir 1 . 94 Nec obeft demum, quod fi infinitantia excludantur, excludi etiam debeanttequivo- ca ab ufu logico: nam a:quivoca quia numero determinata funt, ut infra dicemus, adhuc eo- rum ufus eft in Logica Colerabilis: infinitan- tia vero cum omnia indefinite importent, confufioni potius, quam fcientiaj deferviunt, Sc ob id Logicis raro ufurpanda. Porro, ! ? ni: hi etenimtribuentesfeipfospropofitioni, non fecus quarn materiaiis qucedam , St for- malis caufa, conflituunt intrinfece, mediante copula, velut nexu, $cutquo, ipfaspropo- fitiones J . Logic alium terminorum muhiplicitas, Dhijio, & Ajfečliones. H; 95 Logicalium terminorum comparative fumptorum natura.*, N Ec proprie explicatur per extremum_» propofitionis : cum id improprijflime conveniat definito,non fecus quam conveniat hotnim illa definitio: homo eft arbor inverfa : tam parum enim termino comparative ac- cepto competitefleprimum, autultimumin propofitione, quam homini efle arborem re¬ da m, aut inverfam; fiquidem pra:dicatum. Mc quia cuivis vel falutanti k primo limi- ne Logicam fiunt manifefta,ideo tantum illa indicafle nomineteniis fuerit fatis : funt proinde terminorum alij Cathegorematici, feu per fe fignificativi ; fyncathegorematici alij, feu folum confignificativi: alij mixti mo. dum rei fignificanfes : Ex his alij Finiti, alij Infiniti, alij Tranfcendentales, nonTranfcen- dencales alij; alij Univerfales; alij Singulares: 5 c exhis alij fignificant determinate, alij va- ge, alij colledive, alij ex fuppofitione. Ex U- niverfalibus vero alij funcUnivoci, alij fiiqui- voci,Sc cum horu alterutro coincidentes Ana¬ logi. Infuper alij funt Denominantes, alij De- nominativi vel intrinfece, vel extrinfece: alij Concreti, alij abftradi, alij Connotativi. Qui- dam ex illis, fi non fint inter fe comparabiles, dicuntur Impertinentes j fi comparabiles, vel excIiidendo, vel inferendo, Pertinentes nomi- nantur. Se inferunt fynonimi, convertibiles, Inferior fuperiorem : fe excludunt oppofiti velrelativč, velprivative, vel contrarie, vel contradidorie. autfubjedum, quomodocumqueinpropofi- JO o Horumomnium affediones fuutfignifi- h * catio, Sc fuppofitio: fignificatio eft vis repra;- fentandialiud: Suppoiitio autem eftfubftitu-, tio nominis feu termini pro aliquo in propo¬ fitione : & quia hujus fubflitutionis dupliciter nomen fubftitui poteft, vel fcilicet profe, Sc tunediciturfuppofitio materiaiis, velprofuo fignificato St formalis nuneupatur : ha?c vel eft Propria, vel Metaphorica : Propria alia_, fimplex, alia Perfonalis, Diflributiva alia, alia collediva, alia Determinata , alia Confufa. Pra^terea inter terminorum affediones re- cenfentur, Status,Reftridio, Ampliatio, Sc terminorum alienatio ; quorum omniumno¬ men, ut dixi, indicafle, ad eorum fuflicientem notitiam, fit fati$, Logic alia Signa , eorumque Natura S Diverjitas. 101 /^Ccafione fignificationis vocum, quam_» V_^dixi efle vim reprafientandi aliud, non importune, quidfit fignurn univerflm, ejufl demque naturam & varietatem hic inquiri- mus. lllius proinde nomine venit id, quoin alicujus rei notitiam deducimur ; Sc hinc re¬ de definitur, quod fit illud, quod eft inftitu- tumadhoc, ut ducat fpecialiterpotentiam_* E cogno- tione collocentur obtinent vim fuam, nec mu- tatione velcollocatione qualicumque efle ta- liadefinunt, ut innumerispropofltionibusid poteft confirmari. 9» Nec difficultatemfacefluntdat®definio- tioni verba D. Auguftini, quibus afleric fignu id eflc, quod pr®ter fpeciem, quam ingerio fenfibus, aliudfacit in cognitionem veniro: nam D. tune loquitur folum de figno fenfibili, nonautem de figno prout fenfibili &infenfi- ftimant fignificationem arbitrariam fignorum formaliter confiftere involuntate Inftitutoris eorundem: t'um quia ut id tueantur, multa in. tempeftive de voluntateobligatoria, ejufque objedlo ad TheologosfpedantiaLogicis im- mifcent; tum quia & parvuli linguas difcentes, & bellu® ipf® figna arbitrariapercipiunt: fic canes aliaque complura bruta audito fuo no- mineaccurrunt, mitefeunt, blandiuntur: fic alia certo percepto figno ad opus fuum egre- diuntur: fic urfi, equi, elephantes ad certos numeros faltant, digladiantur, aliaque mira., faciunt: h®c autem omnia nec percipiuntdmo nec percipere poflunt voluntatem primi Infti¬ tutoris,cum ea fit quid fpirituale,& fupra om- nem fenfum five belluinum, five etiam huma- num: ac proinde aptius bili convenit: dariautem,finon defadlo,(etfi 107 Signum arbitrarium formaliter aflerimus probabilius fit contrarium, cum pluPimi in- ftindlus intern®que c®litus immift® infpira- tiones divinarum rerum figna fpiritualia dici poffint) at faltem de poflibili talia, qu® nos* deducant in cognitionem rerum fenfibus im- perceptibilium, non videtur pode eflc diffi- cultasr*. 103 Porro fignum fenfibilein Formale, & In- ftrumentale, & utrumque rurfus in Naturale, & Arbitrarium dividitur nam quidquidhabet vim fignificandi aliquid, velhancexerit pen. dationem fui Potenti® Cognofcitiv®, prouo facit fignum Formale , vel per manifeftatio- nemextrinfecam rei, cum qua habetaliquam connexionem, prout notum eft contingere fi- gnis Inftrumentalibus*. 104 Inquonamvero confiftatratioformalist* Signi Arbitrarij, feu ad placitum (nam de ra- tione formali conftitutiva Signi Naturalis non eft difficultas, cum certum fit, hoc per fe du- cere in cognitionem fuifignificati) non leviš* eft inter Philofophos controverfia : eorunu enim aliqui eam conftituuntin relatione; fed non arridethoc placitum; quia tališ relatio, vel realis efletvel rationis; non primum; nam libera hominum impofitio non poteft in ipfisr* vocibus aliquid reale producere: non etiam fecundum, quia Deum , vel Adamum, impo- nendo primo nomina rebus, entia rationis fa- J0 g Y”"\E ij s qmerimus> an e®, figna fint ad plači- bricaffe, nullatenus videtur probabile ; qua 1 v tumtantum, an etiam naturalia? In qua enim amabo opus eft fidione, ut vox homo hominem fignificet? io/ Alij in Modo quodam rationem forma- conftitui in fuo čile per fpeciem adfignitalis pr®fentiam excitari folitam in percipientibus illud, dereilla , qu® per fignum tale lignifica- tun.. Cujus aflertionisnoftr®ratioeft, tum_j quia illa oprime arbitrarij figni naturam fal- vat, nec incurrit in pedicas illas,quibus relat® jam fententi® involvuntur: tum quia ficut fi¬ gnum formale conftituitur per cognitionem formaliter fignificantem rem cognofcenti, abfq; eo quod ipfa cognofcatur ut quod, ideo, quia cognofcenti ineft : ita fpecies imprefla conftituet formaliter fignum ad placitum in čile tališ, per folam fui inh®rentiam, & exi- ftentiam in potentia cognofcitiva, abfque eo, quod a cognofcentibuscognofcatun,. Tum demum, quia fignum naturale conftituitur in ratione tališ per fpeciem, qu® transfufaa fi¬ gno, feu objedo in Potentiam, ilJam determi- nat formaliter ad fui perceptionem, prout magisconftabit, ubi de natura fpecierum irn- preftarum agemus, ergo etiam ratio formalis* figni ad placitum confiftet fotmalitet infpecie ad figni pr®fentiam excitari folita ut diximus. His pofitis ut accedamus propius ad Logic apr oprte figna* qua voces pra- fertim humana, (j artkulat&funt. qu®ftione nobis videtur probabilius voces*3 quatenus dat® funt hominibus a natura in eum finem, ut per illas fuos fignificent conceptus *> pr o- P ar s proprifc dici pofle figna naturalia,"hoc eft natu- raliterinftitutaad fignificandum: cumenimj Deus, & natura,qu® non deficit in neceflarijs, non foliim brutis, fed etiam hominibus, dede- ritvimformandi voces, refpectuhujus pr®ci- se finis, mcrito voces human®, non fecus, ac brutorum, inter naturalia figna videnturad- numerand® : adquodbeneadvertit Ariftote- ]es, quando in primo Perihermenias voces de- finiens, dixit univerfim, eas efle notas earum, qu® funt in animapaflionum. top Unde fit, quod ficut bruta naturaliter per unam difFerentiam vocis fignificant v. g. fa¬ rnem, ut patet inparuis aviculis: per aliam fi¬ gnificant deledfationem ex cibi inventi pr®- fentia , ut cum gallina invento grano tritici convocatpullos adillud iumendum: per aliam indicant iram, per aliam amorem; timorern, & periculum imminens per aliam, ita Sc cum in nobis has ipfas vocis difFerentias experia- mur,. hoc pr®cife in fenfu fumpcas, dicere de- bemus illas effe figna naturalia; eo tamen cum difcrimine, quod noftr® cum fignificare debe- antnon foliim difcretionem jucundi amole- fto, veriim etiam difcretionem veri a falfo, unius entis ab alio, difFerentiam item boni ho- neftiaturpi, adquod requiruntur innumer® vocum difFerenti®, idcirco homo, utpote ages liberum, fupra bruta habere debuit potentiam vocesarticulandi, vi cujuspoflet diverfas vo¬ cum efFormare difFerentias difcretivas rerum, cognitionum , afFedionumque diverfarumj. Ethoc in fenfu ut refpondeamusad alteranu partem fupra polit® qu®ftionis J . no Dicimus voces articulatas humanasnon efle figna naturalia, fed mere arbitraria, qua- rundam determinatarum rerum ad quas figni- ficandas hominum placito funt inflitur® ; fic vox v. g. coelum fignificat partem extimiorem mundi non naturaliter,fed ex libera hominum inflitutione: vox enim ifta apud compluresr* nationes fignificativa nullatenus eft, quod ta- men requiritur ad figna naturalia, quorum_» omnibus gentibus eft nota fignificatio, fic om¬ nibus eft notum, quodgemitus Sc fufpiria fint not® doloris, cantus, Sc tripudia not® gaudij, Scl®titi®: quodnonufuvenit voci coelumali- ifque hujufmodi,adeoque ill® hac in acceptio- ne nullo modo inter naturalia figna funt refe- renda_,. m Nequeobftat,feuprimo, quod ficut na- turaliseft equohinnitus, canilatratus,barritus elephantijita homini voces articulat® videan- turefleconnaturales. Tum quia articularo voces pr®cise non eft folius hominis, cum_s etiam pfittaci, merul®, ali®que a ves eas efFor¬ mare doceantur : tum quialy naturale diftin- guendumeft, eo quod amnhibologicefuma- tur, Sc prc eo quod eft ex natura, 8t pro eo quod natur® eft confentaneum j in quo fenfu eu Logic a. 19 acceptum nihilnoftr® officitconclufioni, ad eum modum, quo vita civilis dicitur homini connaturalis, hoc eft natur® ejufdem confen- tanea_>. tu Seu fecundo quod voces qu®dam articu- Iat® aflumpt® fint ad fignificandas res quaf- dam propternaturalern aptitudinem, quanij cum ipfis habent, cujufmodi funt e® qu® bru¬ torum vocesimitantur. Nam hujufmodi me¬ re ad placitum hominum funt efFormat®: po. terant fiquidem, nihil obflante tali fimilitudi- ne, afliimi ad res alias fignificandas; non aliter quam fit mere per accidens, quod aliqua idio- mata fint magis exprefliva, quam aha, quod verum eft tametfi dabile eflet idioma, cujur’ quodvis vocabulum haberet aptitudinem ad res fignificatas exprimendas. Ex quo ulterius inferimus Sc dicimus* Logic as voces primariamfuamfignifi - cationemper modum argumenti, pr ob at io- nis habere ab obligatione or ta ex conventione quadam morali, in quamhomines mo - raliter cenfentur convenijfej. x j S-\Uod certum efle patet inde,quodlocutio V^/primario fignificet loquentem habcro conceptum conformem locutioni, ex eo quod obligetur non mentiri: cum qui aliquid loqui- tur, poftulet fibi čredi idquoddicitpropter_, fuam veracitatem, hoc autem nequit poftula- re rationabiliter, nifi fe quis obliget ad non lo- quendum nifi conformiter adid quod reipsa fentio. Qu® tacica obligatiooriginem fuam traxifle videtur ex eo, quod Lingu® primari® habeant fignificationem fuamexDivina infti- tutione j eo quod valde probabile fit Df.um in- fudifle primis hominibus cognitionem Lin¬ gu® Hebraic®,Sc ejus fignificationis,ficut poft primum cataclyfmu infudit feptuaginta duas diverfas illis,qui ad ®dificandam turrim Babel convenerant, Sc Apoftolis inPentecofte lin- guarum omnium notitiam, 14. Quam infufionem probabiliter cenfe- mus fačtam per infufas fpecies intentionalcs repr®fentantes tum voces talium idiomatum, tum earum fignificationes; non fecus, quam dum nos linguas a vernacula noftra alienas ad- difcimus: hoc enim dum facimus labor omnis in eo fitus eft, ut fimul res certas attente cogi- tantes, certafque voces? formemus, vi agen- tis intelle&us, in nobis fpecies impreflas ea¬ rum vi quarum formaliter auditis vocibus de- terminemur ad earum recognitionem. Quod manifefta docent nos experientia infantuli maternam addifcentes linguam , qui fipius experti ,quod cum audierint aliquam affirma- tionem, repererint rcm ita efle, ficut affirma- batur, v, g. quod faccarum fit dulce,reque ipsa exper 20 Pbilofophite quinque-partitse. cxperti funt dulccdinem, paulatim &ipfiaf- fuefcuntaftirmare, quandocognofcunt, Sc ju- dicanchoc ita efTe, & negarc quando judicant non efle, flcque ex afilduaconfuetudinelin- guamdifcunt, quam ubi didicerint, animad- vertunt Takem implicite, fe teneri, fl velint tali idiomateuti, ad fubftituendas voces, con- ceptibusfuis conformes, ita ut turpiterfe ope- rari cenfeat, fl voces cffcrant, qu« judicium affirmativum fignent cum judicio negativo, vel e contra. iij- Neque obcft, quod dum loquimur, nof- inet nonrefledamus ad talem obligationem : licet enim non fit tališ explicita Temper in lo- quentibus reflexio, Temper tamen eftimplici- ta, & in adu fignato. Patet id ex litteris, nuti- bus, acc«terisfignis, qu« exhominum con- ventione fignificant, Sc pr«fercim inter pau- cos, qui padum ineunt alitcrnon adhibendi talia Tigna, quam pro tali Tignificato. Exem- plum habemus obligationis hujus in obfidione urbis Melit« quam vocabant mirabilem, in qua obTefli cum ftubfidiarijs copijs Tuas com- municabant neceflitates elatis nodu totigni- bus, Sc tali modo, Sicetiam Principes, qui majoris momenti negotia tradant, zyphris utuntur, Tic ftudioTt f«pius digitos in varias. conformatos figuras loco litterarum adhi- bent, ex conventione, adTuos alijs manife- ftandos concepcus. Ver um an Logic se Doc e s immediatefignificent res , an conceptus ji g ' , «kTOn parvura cft diflidium inter Philofo- J31 phos, quod exiflimamus facilecomponi pofle dicendodirede, &per Te loquendoim¬ mediate voces priusexcitare apprehcnfiones rerum in ratione imaginis. Quodpatet inde, quia audiens has voces , coelum v. g. tonat, i primo Sc immediate apprehendit coelum to- nare, deinde conceptum, quem loquens de ccelo tonante forma vit: qua: apprehenfio cum lit de recerta& determinata, ideo voces, ut excitativ« tališ apprehenfionis, dicend« funt immediate fignificativ« rerum : fiquidem in intelledu audientis immediatius excitant re¬ rum Tpecies ,• uticonftat, dum quis auditami- cum fuum adventare, totus illico fertur in ad- ventum amici, nihil cogitando de conceptu dicentis; cujus ratio a priori jam fupra infi- nuata, eft, quod voces Tubftituantur loco con. ceptuum, idque repr«fentent audienti, quod eas proferenti pr«ftant ipfi conceptus , qui immediate illi repr«fentant res ipfas. tI y Neque obftat quod Tcriptura videatuii. fignificare immediate voces, adeoq,- idem Ten -1 tiendum de his refpedu conceptuum : Nam Tcriptura «que immediate, Sc formalirer ad voces, Sc res vocibus fignificacas apprchcn- dendas incitat; quod non contingit, cxperi- entia magiftra, vocibus refpedu conceptuum, Sc rerum Takem ordinarie. Nihflominus Sc il- ludcertum videtur, quod Logic a Doc e s per modam argumenti, & in ratione finis primo & per fe fgnifcent conceptus , hifque mediantibus res ipfas. ng A Rgumentum hujus aflerti eft, quia voces ,/\iliud immediate fignificaut in ratione ar¬ gumenti, cujus exiftentiam primo arguunt, Sc ratione cujus exiftenti«, alterius reiexiften- tiam arguimus,Ted primo arguunt exiftentiam concepus inmenteloquentis, Sc mediante hac arguimus exiflentiem rei affirmat«, vel nega- tionis negat« , ut conftat; in tantum enim dum audimus aliquem aliquid aftirmantem, vel negantem poflumus judicare exiftentiam objedi aftirmati, vel negationem, negati, in quantum per eas voces arguimus loquentem ita concipere, non e contra; rede ergo afleri- mus voces per modum argumenti immediate fignificare conceptus, Sc his mediantibus res ipTas J . 11 ? Quod vero Sc ea?dem in ratione finis con- ceptaumimmediate, Sedirede fint fignifica- tivre, patet ex eo, quod inflitut« ill« flnt Civi- lis Tocictatis ergo, ac propter humanum com- mercium, ut communitcr poft Ariflotelem in Politicis docetur : hoc autem commercium pr«cipuein ipTa cogitationum comumcatione exiflit: nam notitia conceptuum mentis prop¬ ter Te, & non folum propter notitiam rerum eft valde expetibilis, utpore quid eximium, Sc quafi proprium, tantum fllius, qui Tcrutatur in- timas cogitationes Deus. 0 Neque quis obijciat quod fl voces fignifi¬ cent immediate conceptus, nulla propofitio formalis ver3 Tit, quia cum dicitur homo eft animal, fenfus eflet, quod conceptus hominis, efletconceptus animalis, quod eflformaliter falfum. Contra enim eft, quia cum denomi- nationes flnt fuppofltorum, deberent voces homo, Sc animal non tantum fignificare con¬ ceptum hominis, Sc animalis, Ted etiam pro il- lis flupponere ,• quod quia non fit, cum ha? flnt tantum pure manifeftativ« conceptuum, non vero etiam fuppofitiv«, ideo dum dicitur homo eft animal, non fit fenfus ab objedionc intentus: multo minus «quivocus, cum ad«- quivocationem non Tatis fit fola fignificatio plurium, Ted requiratur etiam ipfapropiuri- busflippofltio. 1 Porro injeda hic rerum a vocibus fignifi- catarum neceflaria mentioadmonet, ut quid- nam, 8cquotuplices flntres Logic«, Sc quaf- naminclafles diftribut«difquiramus j harunL* autem> 'Par s L. fen Logica.. autem, quasmeritoobie quod prsdicari de pluribus poteft, vel eft in il¬ lis eflentialiter, vel accidentaliter: fi primum, vel elt in illis tanquam pars determinabilis, 5c perfečfibilis eflentia:, &ficeftGenus ,veltan- quam ejufdemparsdeterminativa, ac perfe- diva, 5c fic eft Differentia: vel tanquam tota^ illorum eflentia, Sc fic eft Species. Si vero in illis lit accidentaliter, vel eft in illis tanquamj aliquid neceflario connexum cum eflentia, il- lique debitum, St fic eft Proprium ; vel tan- quamaliquidcum eflentia connexum tantum contingenter, eique non neceflario debitum, St fic eft Accidens: neque prieter iftos alius af- fignari poteft modus in pluribus exiftendi, uu de ijspolfintpnedicarj. Logicalium objeBfao-termimmm oru go, author , nomen, & ufus, 1 12 "jL M Alchus Porphyrius Phcenix Philofophus _[Vj[piacQnicis,acPeripatcticis difciplinis non male inftrudus,cum rede animadvertiflet fci- entiam Logicam non pofle efle de meriš voci- bus, aut formalibusconceptibus ut fui tempo-, ris, imo Sc noftri etiam feculi, philofophorum quidam calumniabantur ( nam quis qua:fo adeo vel hebes, vel ames eft, qui profiteri pne- fumat prtedicatum hujus v.g. propofirionis ef- . fentialis, bomo eft animal, aliud non efle, nifi puram vocem. Cum nemo nefciat St vocem efle eflentialiter accidens,quod de hominis ef- fentia,qua;fubftantialis eft, efle nequit: Sc vo¬ cem animal non efle vocem homo) animum_* adjecit objedivisconceptibus explicandis, ro- gatus praflertim a Chryfaorio Romano Juve- ne, St Nobilitate , St Scientia: cupidine Ulu- ftriflimo,cujusutdefiderijsfatisfaceret, quin- I?« 5 Quodmagispatetinde, quiacxhacdivi- que tantum objedivorum terminorum Logi- calium univerfam, eamq; diverfiflimam mul- titudinem, claftibus, miro fane invento con- clufitj in quibus quivis, qui verfatusfueriu, quidquid propofitionum, ptcedicationumque in quavis materia occurritfelicifiime expedi~ re, Sc abfque offendiculo, qua late patentom- nis fcientia; fines percurrere poflit. j Has autem clafles quinque,nominequin„ quePra:dicabilium infignivit, refpiciensfcili- cet prcedicationesformales, quibusilla: infer* vire , St quas ingredi debent tanquam earumj objedivi termini, ac pnedicata, quorum natu¬ ra: explicationem , Sc ufum, ac diverfitatem hic cenfemus non abs re explicandam, ob jra- tionem paulo ante infinuatam,rejedo interim in Metaphyficam,quo proprie lpedat,univer- falium natura, St eflentia tradatus, cum altiL fima:fit confiderationis. fione elucefcit proportio illa, quie inter philo- fophandum obfervari debet in componendis^ intelligibiliter pra:dicabilibus cum inferiori- busfuis, (ne mera tantum entia rationisfor- mando,quce Philofophus maxime nofle debet, ignoret) cum phyfica & reali rerum natura- ljum compofitionefin qua ficuti reperitur Ma¬ teria, Forma, Compoficum exijfdem refultas, Proprietates item confequentes eflentiam_» compofiti, & Accidentia eidem convenientia, pon ratione intrinfeca: eflentia:, fed caufarum excrinfecarum agentiumin Compofitum: ita proporfionaliter jntelledus per abftradiones fuas quinque conftituit inefle intentionali Prq- dicabilia, Genus fcilicet, quod fe habet ut Ma¬ teria, DifFerentiam , qua: fe habet ut Forma: Speciem, ut totum Compofitum, Proprium, quod lequitur ex rei eflentia, feu Ipecie ipfa, cum eaque eftconvertibile,& Accidens,quod iz 4 eidem extrinfecus, ac feparabiliter advenio. Porro illud inPrtedicabilium ufu obfer, j?7 Necobftat datiedivifioniinprimis, quod vandumefleducimus , illaimportarerelatio- nemquandamfecundum dici, vel rationis, ita ut res illa, feu natura, qua: preedicabilis dicitur fic velut fundamentum illius,illud vero,de quo eft prsdicabilis habeat fe velut relationis hu¬ jus teuminus: connexio autem five identitas^ inter pr^dicabile, id, de quo prcedicari po¬ teft, habeat fefe, ut raciofundandi didamfc- cundumdici, feu rationis relationem, Qui- nonvideaturdari per membra immediata, fi- quidem immediatius, Prsdicabile ut fic, divi- deretur in Prsdicabile in Quid ^ feu Fflentiale, 8c in Prcedicabile in Quale feu Accidentalo ; comparato namque fine quinque membris il¬ lius divifionis, cum fine Scientia: aflequenda*, ada:quatiflima illa eft, &mfidenominequ$-. ftiones interferere rebus velimus , omnipo aptaadid, propter quod datur, confpquen- F dum^ 22 j Vbilojopbue quinque-partita. dum; non fecus quam divifio litterarum Al- phabeci in viginti quatuor eft optima, quia_» aptiilimefervit Arti legendi: ficut enim ha:c confiftit in combinatione varia di&arum vi¬ ginti quatuorlitterarum, ex quibus varia:for- mantur voces, fic univerfa Logica fcientia_. confiftit in combinatione quinque pra:dicabi- ii lium, exqua conficit varias propofitiones ad pra;fixum fcientia: finem confequendum: ad- eoque ficut illa eft aptiilima divifio ad finem_» Artis legendi: Sc ficut terraquei globi divifio in quatuor partes Europam, Afiam, Africam, Američana optima eft, quia apta ad finem_» Geographi«, quae tali utitur divifione; ita pa- riterdata divifio quinquePr$dicabilium opti¬ ma erit, licet forteimmediatiorafiignaripo- tuifiet, quia aptiflima eft ad finem a Logica in- tentunu*. ij Necobftatdeinde, quod data divifio vi- deaturomirtereplura Pra;dicabilia,qua:redu- ci nequeunt ad ullura ex quinque didis: Ensf* enim pr^dicabile de pluribus eft,Sc ta men per Ariftotelem non eft Genus: Individuum item de pluribus prardicabile eft, ficut & Definitio de fuo Definito: Contra namque eft, quia fal- fumeft Antecedens, ad cujus probationenij ajo, Ariftotelem folum dixiffe ensnon e (le Ge¬ nus proximum , Sc immediatum refpedu ho- minis, non autem negafle illud e (Te genus fim. pliciter, ut ex tertio Metaphyficorum conftat. Individuum vero,ficut eftimproprieprardica- bile, Sc folum identice,ita forte improprie tan. tum reduci poteft,vel adGenus,ut hoc animal, vel ad fpeciem ut hic homo Scc. Definitio de- mum vel revocari poteft ad Speciem, vel ad aggregatum duorum prjedicabilium Generisr* fcilicetSc DifFerentia:, abfqueeoquodnume. rusPrxdicabilium multiplicetuc. 25 Neque obftat demum, quod ens Reale,& Rationis, Poflibile, Sc Impoflibile, Pofitivum_» Sc Negativum, Materiale Sc Spirituale, Sub- Itantiale Sc Accidentale fitprardicabiledefuis inferioribus, ficut Sc Genera reliqua Prudiča- i j mentorum, quainon videntur in ratione ali. qua communi pode convenire, adeoquene- ceflario fint multiplicanda: fpecies Pr^dicabi- lium. Contra fiquidem eft, quod licet verura fitpra:dida non pofle convenire in una ratio¬ ne communi phyfica, qua:fe habet tantumj materialiter, Scremote ad rationem Prsdica- bilis: falfum tamen eft, quod convenire ne-r queant in ratione formali, &pro^imaPr$di- cabilis de fuis inferioribus fiabftrahantur. At- * que eandem ob caufam multiplicitas Pra:dica- mentorum non multiplicat Pr fecundum eandem rationem inferius efiene- quit. Verum facile diluitur objetftio, fi quisr > attendat, quodid, quodeft cllentialiter fppe- rius, rlus, poffit efle accidentaliter, Sc tienominati- ve inferius juxta explicationem paulo ante da- tam duorumconceptuum, qui reperiuncur in ipfo genere, ut primo Prsdicabili: adeoquč fub diverfis formalitatibus, formalibufquo conceptibus, qui in co reperiuntur,nihil repu- gnatillud eflefuperius, Sc quatale pr«fcinde- reperfedeabinferioribus; Sc e lic inferius fe- cundum aliam formalitatem, conceptumque differentialem ; licet enim Pra?dicabile ut fic IJ 7 Par s L feu Logic a. ^ rica coflatum, ita, ut natura ipfa detcrmin^bi- lis, qu* de nominatur Genus,definiatur naatc- rialiter, Sc ucquod,de illa enim verificaturde- finitio: Genereitas vero formaliter,Sc ut quo, quia ejus pr«dicata eflentialia explicantun., qu«funtgenerica prjcdicabilitas, r^tionecu- jus de natura verificatur definitio, prout con- tingit in reliquorum etiam pr«dicabilium de- finitionibus J . Hanc autem definitionem convenire Ge- in fuo confufo conceptuincludat genus, non neribustamGeneraliflimis,quamSubalternis, tamen concipiturfub hacformalitate 3 ut prav 8c Infimis, patet inde, quod horum quodlibet dicabileper modum partisdeterminabilisjfed pratdiceturin quid de pluribus ut parsdetcr- fimpliciterconcipitur qua Prsdicabileut fic, minabilis, 8c perfedibiliseflentia;. feu qua unum aptum prtedicari depluribu^ Neque obeli: bonitati definitionis, live nullain hoc conceptuinvolutadifferentia. ij4 Eadem rationefolvitur Sc aliadifficultas moveri hic folita, quod idem non podit cflo rado comunis, feu generica refpečtu fui ipfius, Quod verum eft, fi fumatur femper formali- ter 3 elfentialiter 3 & abftrade,non vero fi femel fub his formalitatibus, Sc fecundd fub alijs, ni- mirum confuse, identice, Sc accidentaliter; primaenimacceptione,utdixi, folum impor- tat rationem Pra;dicabilisutflc; fecundd vera etiam rationem Pradicabilis tališ: adeoque nec qua tale formaliter acceptum conftitueu fextumPr«dicabile,quia ut jam anteoftenfum eft, Praedicabilia non multiplicantur, nifi mul- tipliceutur rationes,Sc modi differentiales, a quibus Univerfale ut fic, fecundum fuum for- malem conceptum genericum omnino pra;- quod dentur genera, qu« prtedicantur de plu¬ ribus differentibus genere,quale genus eft ens, quod prsdicatur defubftantia Sc accidento. Nam fubftantia Sc accidens relpečlu entis funt formaliter fubijcibiles fpecies, genera tantum materialiter radone diverfi reipečlus. Sive quod prsdicabilc fit etiam de folo numero differentibus, nempe mediate tantum, non vero immediate. Sive quod videaturdefini- ri fic genus per fpeciem, Sc vicilfim: in quo nullus eft vitiofus circulus 3 ciim relativa ne- ceflario explicari debeant per terminum, li¬ cet abfolute fumpeum, hoc eft, ea qux func? connexa cum aliquo, explicantur per illud pli- quod faltem abfolute cognito, cum relativa 3 nc Ariftoteles docet, fimulfint cognitione.ut fuo loco magis cxplicabitup_,, fcindit: quo benepercepto nihil erit quodfa- Sive demumquod non videatur pofleaC __/r.1-/1:- i n...- ' fignarigenusdata;definitionis, fiquidequod- cumque alfignabile, eflet fupra ipfum genus? quod eftdefinitum. Namindatadefinitšone genusipfum, quadefinitum eft, habet racio- nem fpeciei formaliter, Sc generis folum de- nominative ; patet hoc a pari : cognitioenini qud abftračlive cognofcitur animaj, eft cogni- tio generica refpedu animalium,efficit namqj illa animalia, qua:cognofcitconfusegenus, fi- cut vifio pariecis facit parietem vifum deno- minative : at vero eadem cognitio abftračliva quateuus comparatur cum alia cognitiono ipfum abftrahente non habet rationem gepe. ris, fed potius eft objedum alterius cognicio- nis generica, refpečtu cujus fe habet tanquam aliquid inferius, quod denominatur genus a tali cognitionefecundanon aliter, quamqni- maldenominatur genus, quia eft objeiftum.* ceffantmoleftiam moleli« c«teroquin contra pofitionemnoftram opponi folit« difficulta- tes. His fic ftatutis de Pr«dicabih ut fic, jam_» ad quinque illius membra dividenda explU canda, ut accedamus, dicimus. Logic umprimum 'Pradie ubile e H Gem/s. O Uod rečle definitur efle unum aptumj pridicari de pluribus fpecie differenti- j5 5* bus inquid, feu utpartem determinabilem, ac perfedibilem eflenti«: quam defimtionenij probabilius eft efle eflenciaiem, Sc quidditati- vam generis Logici, chm conveniat omni Sc foligeneri, per illas enim particulas , unum_» aptum pr«dicari de pluribus, indicatur Genus proximum,in quo univoce conveniunt omnia Pr«dicabilia, uteonftat ex priiis didis ; pen. alias vero Sc Genus differt ab Individuo, quia hoc, ut didurn , non eft prsdicabile perfede, cognitionis abftradiv« generic«. & propriede pluribus:aSpecieitem Sc Diffe- 140 Quodli quisulteriiisinftetper daram de- rentia, quiah«cpra*dicabilia non funt de plu¬ ribus fpecie qua tali differentibus: infuperque diflcrt abipfa Difterentia, Proprio, Sc Acci- dente,quod illa in quale quid,h«c vero in qua- le fimpliciter prsdicentur. f $6 Adeoque data definitione definitur totum poneretum ejc natura Sc prsdicabilitategene- finitionem definiri Genus ut Genus, adeoque non denominative tantum, ledformaliter ; re- fpondetur illi, quddgenus non definiaturper illam cognitionem, per quam effedum eft ge¬ nus, fed per aliam fubfequentem : nam ijlucf quod una cognitione abftradiva fit genus for¬ maliter, poteft totum cognofciabftr^Plive ab alia 2 ;]- alia fecunda cognitione, ita utprimafiatob- ječlum fecundje, fecundum quod non habet rationemgenericam nifi denominative,licet eam habeac aliunde refpe&u nimirum eorum, qu:e per eam cognofcuntur: potefl: ergdde- finiri Genusperverum genus,quocarugenus definitumfc habet ut fpecies fubijcibilis: cer- tum fiquidem cft, quod quidquid definitur, habeat fe ut fpecies refpečtu generis definien- tis. fic definitum. Logicum Gcnus re/peUu fitorum mfenorunu. Pbilofophitf quinque-partitee . ceffario requiri plura inferiora, five a&u talia* five Talcem poflibilia : alioquin eflentia illius explicata per effentialem fupra dačam defini- tionem non efleteflentiageneris: fufficit au- tem ad poflibilitatem iftam, ut inferiora quo- modocumque fint,vel efle poflint: unde etiam racionem genericam in ipfis entibus impofli- bilibus reperire polTumus , quatenus fcilicet fubgenere impoflibilium, plura impoflibilia llnt poflibilia : Nequein hocparadoxa loqui videamur, certum eft, quod Tub conceptu ge- nerico entis rationis, fint plurima fačtibilia ra. tionis entia fpecie, Sc numero fuo mododi- ftinčla-i. 141 11 T qua tale confideremus, illud obfervan- I4 Quod Ti faciamus hypothefim, nullafe- Uldumvidetur inferiora Generis ut lic, a Te — r ~ — < /qu6dfit unumaptum pra;dicari de pluri, bus in qualc quid. Circa quam definitionem varij varie fe torquent, refpetftu maxime illius ultima?difFerentialis particula;, in quale quid: quorum controverfia; facile complanantuL, explanando id , quod illa fignificatur : iliud namque prjedicari dicitur in qualc quid, quod licet lit de fubftantia, feu eflentia metaphyfica rei, ad modumtamen accidentis pnedicatuo abfque ullo inconveniente: ficut enim tametfi cns eorporeum,Sc fpirituale in unu per identi- tatem coalefcerc nequeunt, tamen rede ens’ fpirituale adinftarcorporei concipimus : fic efto eflentia, St fubftantia metaphyfica,feulo- gica logicum accidens efle nonpoflit, inftatr. eu Logica . v% tamen accidentis pr*di'čari,& concipi poterit, in quo illa difFerentia; difFerentia in q.uale quid confiftere valeta. iyi Infuper }uxta communem Recentiorutn fententiam iliud quod incompofitometaphy- fico, ex modo quo concipitur, Sc importatun, a;quivaletphyfica; forma;, pra;dicari dicitur in quale quid, ficutecontra,quodin talicompo* fitocorrefpondet materia;, feufubjedophyfi- co, importatur, Sc pra-dicatur fimpliciter in quid incomplete j non feciis quam praclicctur- iimpliciter in quale; quod in compoficiono metaphyfica eflentialenon eft, cujuftnodi eft accidens,quod accidenti phyfico a;qgipolleo. ( j-i Deniqueideo etiam dici poteft Porphy- rium pofuifle pro difFerentiali particula difFe- rentia ly quale qutd, quia difFerentia ita eft do concep tu eflentia logica,ut tamen per conce- ptum nomini adjedivo correfpodentem prce- dicetur, utpote adveniensgeneri, quodcon- trahit, St inhsrens iutrinfece fpeciei, quam-* conftituio. Ef $ Neque huic noftra;explicationi obeflo poteft, quod nonnulli fentiant per illam defini- ri folum difFerentias fubalternas,non vero dif- ferentias infimas, quas ignotas. Porphyriafu- ifle arbitrantur ; Nam hi authores non tam_» Porphyrium defendut, qgam eum turpi igno¬ rantih nota infimulant: cum tamenficutpro- prium quarto modo omni,foli, St femper con- veniens agnoverit, ita difFerentiam uldmarru eflentialem, omni Sc foli, ac femper fpepief convetiientem agnovifle merito, eft ccntcn-. dus J . Logic ot Dijferentia Dhijio. £ ^T 3 Erhanc teftedividitur difFerentia inDivU I fivam Generis, Conftitutivam fpeciei, & inproprie Pradicabilem in quaic quid: liceo> ha;c membra dividenda non abfolute, fed tan¬ tum refpedive ab invicem diftinguantur: ra- tionale enim eo ipfo, quod genus animal con- trahat, reipsa conftituit hominem, St fecun- dum quod hunc conftituit, eft reipsa prasdica- bile inqualequiddefuis inferioribus: nihilo- minus rationale, animal dividit, non confti¬ tuit: hominem vero conftituit, non dividiu , neutrum vero facit pra;dican formaliter in_. quale quid, efto ipfum rationale fic prtedice- tuo Unde bene inferimus DijFerentiarn rc- fpedu fpeciei, quam conftituit, aut generis,, quod contrahit, non efle prtedicabile : ciimj hoc fit unum in multis fibifubječlis, Genus au¬ tem , Sc fpecies non fubi;ciuntur DifFerentia;, utclarum eft. : f 6 Dividi prarterea folet DifFerentia in fub- alternam, & infimam feu ultimam; nec male, cum ha:c illam non includat, fiqiudem ubi da- G tur i6 Philofophice quinque-pdrtittf.. tur perfe&a diftinčfio inter gradum fuperio- rem, & inferiorem, alter alterum formaliter nullatenus includit , alioquin compofitio logi- ca, compofitio nonforet, tam parum, quam-» eflet compofitum aliquod phyficum ex mate- ria, & forma, fi ha?c ab invicem phyfice non- diftinguerentun- ij 7 Nec obftat,qu6flfi difFerentia ultima non involueret fubalternam, illa eflet non infima, fedfuprema,eo quod illud fit,Sc dicatur fupre- mum, quodnullum fuperius includit, uti patet ex didis fupra de Genere. Contra fiquidem eft, quod fequcla vera fit negative, hoc eft, quod nullam habeat difFerentia infima fupra fedire&e: non autem pofitive; hoc eftquafi fub fe plures haberet, quo in fenfu diximus gc- nus furamum efle fupremum, quia fub fe con- tinetomnia genera-. conflitutionem. Quoad primum, videtut^ perfe&ior illa efle Genere, quod contrahic, quoad modura eflendiNam inter ea quroxime exiftentiar, Sc individuationi accedit, qualis eft difFerentia pradertim ulrima fpecifica: quod certum efle patet ex rebus phyficis, quarum ea* perfedio- res funt, qua? proxime accedunt ad unitatem, Sc individuationem : Sc hinc Deus eftperfe- diflimus, quia maxime unus, quoad modum vero pra?dicandi videtur genus perfedius J .difFerentia; quia fcilicetillud pra?dicatur ab- foluteinquid ad modam partis per fe ftantis, ha?c vero m quale quid per modum partis ali- unde accedentis. xj8 Neque obftat denuo quodrugibile, qua? i6i In quantum autem adfecundumattinet, eft ultima difFerentia leonis, includat fenfibilc, qua? eftfubalterna, cumadioleonina, cujus^ principium eftrugibile, fit formaliter fenfatio. Nam contra eft, quia rugibile non eft princi¬ pium adionis leonina? fecundum totam , Sc adi-quatam ejus rationem, fed folum fecun¬ dum partialem, Sc ultimam contradionenij, per quamconftituitur inefletahs: ficutenim fpecies includit genus, fed non folum,ita Sc ru- gicus includit fenfationem, fed non folam; ve- riim etiam ultimam difFerentiam contrahen- tem fenfationem ad efle rugitus,quam rugitus formaliter non refpicit, ut ienfitiva eft, fed fo¬ lum uteft ultima fuidifFerentia; adeoque adio rugiendi formaliter fecundum ultimam fui difFerentiam eft qua?clam quafi modificatio fenfationis, ficut rugibile eft modificatio qu. album : quod autem efle album conveniro 20j Nec infuper quidquam derogat bonitati podit etiam alijsfpeciebus, ScnonefleLogi- cum.difparate prorfus fe habet relpečtu Pctrij quia fcilicet album pode alijs Ipecicbus con- venire, non ed relado ordinis ad Petrum, fed ad aliasfpecies, ficutnoncdrelatio Logic® ad Petrum, fed defečtus relationis ia Logica ad alias fpecies. i?? Nec obdat quod efle Logicum, lit habe- rc capacitatem adLogicam, qu® capacitas - * omni Sc foli homini convenit. Namh®cin. flancia in fuppofito non fubfidit, fiquidem efle Logicum n 5 ed habere capacitatem cum ipfa ačiuali pofleflione Logic®,fed independenter abipfa,- quo pačlofumptacapacitas, non pri¬ dat® definitionis, quod Proprium pr®dicabde non lit refpečtu Ipeciei feu infim®, feu fubal- tern®, feu et/am generis e quo emanat. Hoc namque minimeed neceflarium,cum fufiiciaC adhoc, ut Proprium condituaturinrationo Quarti Pr®dicabilis,li refpiciatur per ordinem adinferiora illiusgeneris, vel fpeciei cujus ed: proprium, quatenus Ibilicct de ijs pr®dicari poted inqualc convertibiliter cum eflentia_, genenca,vel fpecifica refpecdu cujus ®quč late pa tet, ut ex fupr a di facereque propofitionem dif. jun&ivam : Ad cujusvericatemfufficit, fial- terutrum ex disjiinčiis membris verificetur, ut verificari in pra:fenti potefl:, cum certum fit, quod mor s, Sc morbus abfit, nigredo verai adfic fine fubjetfti corruptione. Logicum Accidens compamthe , 2 qud quintum pradicabile forma- htcri 205 O Efte a Porphy r io definitur, efle unimii X\aptum priedicari de pluribus fpecie, vel numerodifterencibus in quale fcparabiliter, Sc omnino contingenter : per hanc enim de. finitionem accidens pra’dicabile tanquam per fua eflentialia pnedicata conftitilitur in fuo elfe, čcdiffert a reliquis, uti confideranti eft manifeftum : per lyenim imuna apcumpra:- dicari de pluribus, tanquam per pnedicatum proximum genericum convenic cum alijs-* prfrdicabilibus, perly, quale, differt aprimis tribus: per ultimasdemum particulas difcri- minatur aProprio, quod licet pra?dicetur de m ul tis extraeflentiam, če in quale, pnedica- tur tamen cum cflentia convertijpditer Sc ab eadem infeparabiliter, iio Conflituitur autem in efle prnedicabilis formaliterrefpe&u inferiorum lllius fpeciei* cui accidit, quatenus h a: c funt ačtu in fubje- adfeipfum dicitur non tranflate, Sc per fimili- tudinem, fed proprie, fi tam en de iJIo proprie aliquid dici ore hominis poteft. Auguftino confentit D. Damafcenus libro primarum In- ftitutionum cap. 7 . his verbis: Subftantia, quas continet fuperfuhftantialiter incrcatam Dei, tatem, cognofcibiliter autem,& continueom- nem creaturam.generaliflimum genus eft.hu- jus autem fummi, primiquegeneris fpecies 3 funt id, quodcorpore vacat, Sc corpusinani- mura: Scpaucis interječlis addit; complečii- tur enim eflentia corpore vacans Deum , An- gelum, animam, D Tum etiam quia, licet metaphyfice Io- quendo fieri potuerit exadior, Sc immediata_, magis, fimpliciter tamen data eft congrua , cum fic idoneaad finem propter quem eftin- ftituta, nempe ad inftruendum Logicumali- quali rerum omnium cogmtione.ad quam fuf- ficiens non fuiflet, fi daretur, Vel per duo tan- turn membra, fubftantiam fcilicet,& accidens, quia nimis preda efiet: Vel per pluraquamj decem, cum fuifietprolixior, & nequčaccom- modata loquendi modo, quo decem ufitatifti- mis incerrogationibus refponderi folec, nem¬ pe quid fic id,de quo quteritur? quantum fit? Sc quale? quo referatur? quidagat? quidvepa- tiatur? ubifit? quando? 8cinquofitu? acvc- ftitu ? ad quos decem mterrogandi modosper decem Pra?dicamenta exaderelpondecur: ex quibuslufficienter eorum Sc divifio, Sc notio elucefciu. 2Z0 An autem omnia htec dividenda membra inter fe realiter diftinguantur: probabilior vi- detur efte pars negativa: cum quiarelatiofi- militudinis duorum hominum quatenus ca- 22 j lium eft inpratdjcamento adaliquid, &fimul in pra;dicamento fubftantia; ; ipfius enim fun- damentum, Sc terminus > a quibus, ut hic fup- pono, eft realiter indiftinda.faltem inad$qua- te, recenfenda funt in pratdicarnentofubftan- tix: tum etiam quia adio,per quam caufa pro- ducic effedum, Sc paftio,qua effedus denomi- natur produdus a caufa non diftinguitur reali¬ ter, ut etiam ex infra dicendis fuppono, Sc ta¬ men nemo negat illas conftituerc duopr non univoca univocantia, fed univocata, feu res ipfas in efle intentionali acceptas, Sc figni- ficatasper talenomen-.. 22 6 Logica LEcfuhoca. ullam convenientiam cura entibusimpoflibi- 24 ? 7 P 1 Qmvocallnivocisc diametro dšetialiter *27 libus, Sc negativis, ficut nec finitum cum infi. nito: Sc quidem tam pariim quam homo ve- rus, acpidusinter fe conveniant: Hoc etenim verum eft de conveniencia Phyfica non Meta- phyfica, aut Logica, vi cujus conveniunt, tum in ratione communi metaphyfica entis ut fic, tum in ratione Logica; cognofcibilitatis: non fecus quam homo pidus, Sc homo verus, efto non conveniant in ratione univoca hominis, conveniunt tamen in ratione entis, Sc cogno- fcibilis. Quoniam vero ens ut fic, eftpartici- pabile univoce ab omnibusfupradidis gene- ribus fummis in qua; metaphyfice dividitur, cxplicandum jamreftat id, quod maximefci- re dccct Logicos, quid fint Logica Univocau. JEc ab Ariftotele confiderante, Pra;dica- menta ipfa quatenus ad nomina, feu for- ruales terminos comparantur, rede definiun- H 1 Hmppofita, alia funt a:quivocata, alia ®qui- vocantia : illa rede dicuntur efle, quorum no¬ men commune quidem eft, at ratio per no¬ men importata omnimode diverfa. .£quivo- ca vero iEquivocantia funt ipfa nomina plu- ribuscommnnia, quorumfubftantia; ratio fe- cundum nomen fignificata eftdiverfa: fic no¬ men canis prout dicitur de terreftri, ccelefti, Sc marino eft nomen £equivocans : ipfi vero canes terreftris, cceleftis, Sc marinus funt quivoca a;quivocata, cum aliud nihil coraune habeantpratter folum nomen canis; nam eoru eflenti^ per nomen figmficatse funt omnino diverfie: quantumvisenim conveiant in ratio¬ ne corporis . fubftantia;, Sc entis, tamen quia juxta ipfum nomen ejus non fignificantur ex- plicite, Sc formaliter rationes communes, fed folumdifferenti^ipfa;, quibus inter fe diffe- runt, ideo bene dicuntur non convepir? pift in folo nomine. Quo- 3 * ojophice qutnjue-partitit. 230 Quomodo ctiam convcniunc in ratione £equivoci, quatenus in a?quivoca ratione ef- fendi j feu in conceptu definitivo omnia funt aquivoca, ac proinde benedata jam definitio- ne definiuntur, quia nomen Sc efientia ;equi- voci ijs non competit jequivoce, fed univoce, & in eadem proprie fignificatione, cum omnia requivoca Tub hac ratione fumpta reipsa tequi- talis propofitio: Neque etiam fecundo modo, quia cum dico Petrus eft Gallus, propofitio disjundiva non eft, nam non dico Petruscft velGallus bomo,vel gallusgallinaceus: adeoq; adus plura concipiens nequit fe habere ut no¬ men plura, ut plura autcolledive, autdisjundive: fiprimo modo, iequivocus dici nequit, nam per nomen a;quivocum non prjedicantur om¬ nia fignificata colledive, neque enim cum di¬ co moloflus eft canis, dico eft canis terreftris, caleftis, Scmarinusfimul, falfanamqueeflet qua extrinfeca forma accidentali deno- minantur , five cafu difterant, five non: fic cognitum a cognitione, juftumajuftitia, fiin- dum a fanditate denominatur. Circa qua? nulla peculiaris effe poteft difficultas, nifi for- te illa, quod excludautur a denominativis lo- gicis compofita fubftantialia, in quibus fub- jedum non denominatur a fubftantiali forma; ver um St h$c facile eluditur dicendo, deno- minativa proprie illa dici, qua;dant fubjedo nomen, non vero aliquam entitatem, quod formis intrinfecis prtecipue convenit, cumfe- ipfas dent fubjedis una cum nomine. Verum ifta, cum pra;cise dependentia ab authorum placito, Sc grammaticalia potius fint, quam philofophica, ideo ne ulterius ea profequa- mur, major, Sc proprie Logica vetat difficul¬ tas ; an fcilicet media inter univoca, Sc$qui- voca dentur aliqua Logic A 241 Par s 1. fen Logic a. *37 17 fen enunciatio, efl oratio perfefta aliquid dc_> aliquo per affirmationem, aut negationem_» ftatuens,ac enuntians, Unde etiam vocaturju- dicium, eoqndd inomni propofitione a!iquid aftirmando 3 vel negando decernatur; & quia aflirmatio eft tendentia unius fimplicis intel- lcftionisinduo eacomponendo 3 juxcatripli- ccm habitudinem qu;e reperiri poteft inter., pr^dicatum & fubjeftum 3 hoc eft vel necelia- riam 3 vel contingentem , vel impoffibilem a ideo etiam dicitur judicium formaliter com- pofitivum, ficut e contra, quia negatio eftfi- miliš tendentia in dno vel neceflarib, vel con- tingenter, vel impoflibiliter eafeparans, id- circo etiam divifivum judicium nuncupatum, bus ,• St inAnaloga proportionis, qua;aiunca4 I Utriufque efientiam fequuntur etiam pro- Logic a Analoga^ ? Q Uorum licet nullam Ariftoteles fecerit mentionem , Latini tamen ejus Inter- pretes nafti occafionem ex proportionibus Geometricis , qu$ funt habitudines duarum quantitatum ad invicem, etiam invexeruno eadem in Logicam , conftituentes ea media jequivoca inter Stunivoca; aiuntque illaefle quorum nomen commune eft, ratio verofub- ftantije per nomen importata partim eadem, partim diverfa. Sicque dcfinita confequen- ter dividunt in Analoga attributionis, quaj di- cunt efle ea 3 qua; denominantur a forma non requaliter participata ab omnibus inferiori- cfte ea, quorum denominatio, quia partici- patut proportionaliter tantum ab inferiori- bus, perfefte unanoneft, cuminfuoformali conceptu explicet aliquomodo pluralitatem. zfi Verum ut innumeras, quafi iftu unico, difficultates de nomine prope omnes abfolva- mus, quas quidam circa hujufmodi Logica_. Analoga magnis contentionibus agitant, dici- mus probabilius longe efle, nulla prorfushu¬ jufmodi dari analoga 3 imb forte nec dabilia_.: qu$ aflertio illi innititur fundamento, quod eorum prorsus nulla fit neceftitas, utpote qua: pria: afFeftiones, qu ficiscompofitisquantitasfemperfequiturnia- teriam, qua; eft fubjeftum tališ compoftti: Cia fimili ratione affeftio illa, qua; fe habet in com- pofito logico exparte fubjefti appejlatur qua- titas, eo quod 3 nonfccus quam quantitas phy- lica in fuogenere,extendat fubjeftum ad arn- pliorem 3 vel minus amplam fignificationenu. adaliudnihilconducunt,quamad vocaliajur-24 2 Qualitas vero propofitionum eft qu;e- dam afteftiopureaccidentalis, quia incorru- pta manente propofitione ab ea poteft fepara- ri: unde male quidam negationem,& affirma- tionem adnumerant qualitatibus propofitio¬ num , eo quodh vUodaflertumitaintelligivolumus,uta- dlus ad hoc,ut verus fit & dicatur, ita de- dicere enim eft affirmare, velnegare ahquid de aliquo, tum quia in prima operatione non poteft dari formalis falfitas ; tefte enim Ari- llotele 3. deAnima, falfum incompofitione femper eft atqui nulla datur formalis com¬ pofitio inlimpliciapprehenfione,ut conftat, imo heec illi repugnat, quia repugnatutfim- plcx apprehenfio non repradentet id, quod repraifentat: St ut non conformetur illi, quod repraifentat in ratione imaginis; ficut enim in vocibus fimp!icibus,Stincomplexisnondatur veritas, vel falfitas, cum repugnet ut vox in- complexa non fignificet id, quod fignificat, ita quia repugnar ur prima operatio non re- prieientet id quod reprsfentat,in ea nunquam beat enuntiare objedlum.quomodo hoc exigit enuntiari,- viceque versa hoc ita fe habear, quemadmodumab adluenuntiatur. Cujus' ratioeft, tum quia Veritas eftperfedlaaflimi- latio, Sc ada:quatio in efleintentionali adlus,Sc objedli: tum etiam quiaexeoquodreseft,vd non eft, pi opofirio vera, vel falla eft, ergo rem efle, vel non efle fimulcum adlu, Veritatenns, vel Falfitatem intrinfece, Sc eflentialitercon- ftituit; tum demum quia hoc iplb, ouod adlus affirmet a!iquidde objedlo, S: objedlum ita fe habeat, flcucaflirmatur prtec ; fo quocumque alio habetur intrinlece Veritas, Sc alterutro horum deficiente non habetur, ut conftao. Neque 4.0 PbiloJopKue quinque-partita. a;9 Neque obed, five quod Veritas dicatun, *£ I /''~'vllod aflertum verum ed, dve refpedu V^/ejufdem, five diverforum objedorum, perfedio cognitionis , adeoque deberc hoc ipCo in fola cognitione ad*quate intrinfeee confiftere. Nam loquendo de cognitionibus naturalibus, & probabilibus, de quibus Polisr* hic agimus: non autem de fupernacuralibus, Sc Divinis.de quibusagerefpedatadTheolo- gos, dicimus illas non formaliter, fed arguitive tantum eas perficere, ficque efle perfediones cognitionis. Sive etiam qubd cognitio dicac relationem tranfcendentalem ad objedum_,. Hoc namque verum ed de cognitione tan¬ tum, qua cogmtiotft,non autem quatenus ve¬ ra, vel falfa ed. Sive demum quod ex nodra fententia fequeretur requiri ad Veritatem_» Pormalem omnium propofitionum exiften- tiam adualem objedi. Contra fiquidem ed, quia e contra potius fcquitur quod propofi- tiones de objedo prteterito, vel futuro, ut fint ver* formaliter, nonrequirant nuncexiften- tiamobjedi, nam licet exidentia Antichridi per exidentiam futura ed nune vera,quia ficut per hanc denominationem, Domus antiqua, quoad enim ejusprimam partem facile patet, nam ex eo quodobjedum affirmatum, aut ne- gatum fit, vel non fit adus verus ed, vel falfus: fic adus dicens hodie efle reereationem falfus ed, quia reereatio non ed, nifi forte alicui exdiligentioribus Logicis reereationi fitLe- dionem frequentare, de qua hicnonproce- dit qu*dio, cimi a potiori denominatio fiat, Sc ex recepta reereationis inter Studiofos u- furpationc; adeoque cum repugnet reerea¬ tionem, feu objedum didi adus efle Sc non efle, repugnabit pariter refpedu ejufdem a- dum fimul efle verum, Sc falfum. Quod con- firmatur a pari de adu voluntatis, nam impli- cat utidemadus moralis fit bonus formaliter refpedu ejufdem objedi formalis, Sc fimul malusformaliter ; fic v.g. implicat, utidem adus amoris Dei fuper omnia fit etiam fimul adus odij Dei fuper omnia ; nonfecus quam implicet ut idem adus fit aflenfus, &diflen- fus fimul formaliter. intelligitur quod detur nune domus, &anniafc Nequeobdat, quod mult* dentur pro¬ zno H non fintdeprtefenti, itaper veritatem hujus J propofitionis, Antichridus erit, intelligimus quod detur tališ cognitio, Sc quod non detur_ Antichridus nune, led fit extiturus. Ex qui- businferimusdenuo, Sc dicimus, quod Logic a formalis Ver it as non importet necejfario formaliter 'veram relatio¬ nem pradicamentalem.3. T enim ex dicendis in Metaphyfica, hic fupponimus,ad relationem pr*dicamen- talem proprietalem neceflariorequiritur exi- jdentia termini, qua? tarnen in aliquibuspro- pofirionibus formaliter veris non requiritur, nec requiripoted, uti ex modo didiscondat: adeoque Veritas ed conformitas cognitionis cum objedo, pr*fcindens a conformitate per propriam, vel non propriam relationem pr*, dicamentalem j cum enim nomine cognitio- 2 *? nis ver* intelligamus cognitionem,qu* enun- tiat objedum, juxta illius merita, five adu exidat, five non, hinc adrigorofam Veritatem formalen! nonrequiritur, ut objedum coexi- ftat temporecognitioni,- e contra vero ad hoc ut exidat vera relatio, exidere debet quidquid condituit completam rationem fundandi pr*dicatum relativum, ita ut dum terminus nonexidit, non exiftat vera relatio, quia ter¬ minus complet conditutiva pr*dicatipr*di- camentaliter relativi. Atque ex his ulterius aflerimus repugnare ut Logic a Veritnte formah Denis aclus fimulftfalf is. pofitiones fe ipfas falfificantcs, ut cum quis di- cit ,• ego dico me nune diccre falfum, pet.. quam didionem fimul eadem cognitio vide- tur efle vera , Sc falfa fimul circaidem obje¬ dum ,• fiquidem falfum ed, quod fit falfa vi ipfius falfitatis ,• vera vero ed, quia ed verum quod falfa fit, adeoque vi veritatis ed falfa. Nam ad hoc, & hujufmodi fophifmata facile refpondetur odendendo impodibilitatem_» ejufdem, tum quia non habet objedum ter- minativum a fe didindum : tum quia nequit intelledus affirmare aliquod objedum , & fi¬ mul affirmare cognitionem illam , qua illud affirmat efle falfum : hoc enim ipfo fibi con- tradicet, nam affirmando objedum propofi¬ tionis dic^ret cognitionem efle vera m ; adir¬ mando autem falfitatem cognitionis diceret eandem efle falfam, & confequenter idem_s adus eflet formaliter illative contradidorius. Quoad fecundam fui partem etiam af- fertio condat; tališ enim propofitio, qu* efle poflet vera , Sc falfa fimul refpedu diverfo¬ rum, vel eflet hypothetica copulativa, vel dis- jundiva, vel indefinita j non primum, quia propofitio copulativa tendit in omnia objeda per modum unius, & non in unum feorfim ab alio, fed in unum cum ordine Sc connexione ad aliud, adeoque ejus veritasfumi non poted ab uno objedo feorfim ab alio, Sc confequen- ter nequit efle fimul vera ab uno objedo, Sc ab alio falfa, cum omnia objeda fint ad inflar unius, non fecus quam adus verus, ut verus refpiciat neceflario fubjedum, pr*dicatum, Sc copulam 264 Ncn etiam fccundum, quia fi htec pro¬ pofitio, vel Petrus currit, vel Pauluscurrit, po- P ar s 1 fen Logic a. poteft fimul efle vera, 8c falfa, ctiamh«c tališ erft, nec Petrus currit,nec Paulus currit $ prior enim eatenus eft vera, quatenus pofterior eft falfa, Sc viciflim, adeoque evidenter efleno contradidoria; ; implicat autem ut contradi- * Cujus authoritati accedit ratio,quod ve- ritas confiftat in conforroitate cognitionir* ¥ (urgence eadein falfa erit: fimiJiter de opinio, ne; fi quis verum putet aliquem federe,. fur- gente ipfo falfum putabit eanderade ipfo opi- niouem babens. Sic Ariftoceles. ftorije fimul fint vera;, aut fimul falfa;. xg j> Idiplumclariiis oftenditur inde, quod ad veritatem ada;quatam propofitionis copula- tiv£B requiratur, juxta coramunem Dialedico- rum, omniumobjedorumejus exiftentia, Sc ad ejusomnimodam falfitatem fufficiatunius objedi non exiftentia ; Sc vicilTim ad verita¬ tem propofitionis disjundiva; fatis fit unius objedi exiftentia: & ad ejus omnimodamfal¬ fitatem fit opus, ut nullum ipfius objedum exiftat, prout per ipfamaffirmatur ; lic fi Pe¬ trus currat, Sc Paulus currat, propofitio Petrus currit, & Paulus currit eft vera; fialteruter non currat, propofitio omnino eft falfa. Ete cum objedo, uti jam fupra oftendimus, prout hoc eft in fe, ficuc e contra falfitas in difformi- tate, idem autem judicij adus poteft habero ' objedum fibiconforme pro aliquo tempore. Sc pro aliodifforme, adeoquepoteritmutart de vero in falfum; fi enim ego perfeverem uno v. g. quadranteinhoc judicio petrus ftudet, Sc petrus tantum ftudeatmedia parte quadran- tis, tališ adus prout correfpondct objedo cor- refpondenti medio tantum quadrantieft ve- rus,Sc prout corrcfpondet objedo correfpon- denti alteri parti quadrantis, habet objedum ipfum fibi difforme, 8c eft falfus. contra disjundiva nemine eorum currento 270 Qu# ratiocinatio, ut percipiatur rede,' omnino eft falfa, alterutro vero currente eft ver tu. *** Qusipfa; rationesapplicata; debitepro- pofitioni indefinita;, qua: in materia contin- genti a;quivalet particulari, Sc disjundiva;, 8c in materia neceflaria, feu impoffibili a;quipol- let propofitioni uni verfali, feu copulativa;, ut nulli non dialedicoeft notum, clare demon- ftrantid, quoda nobis fuitaflertum. Hista- mennihil obftantibusdicimus, quodeadem, in materia pra;fertim contingenti Logic a ver it at eformali vera propofi- tio tranfre poffit de Vera in Falfam , (Š viciffm l». y'“'vUodutoftendam, fuppono imprimis ex V.*ijs, qua:inPhyficaoftendemus > adusin- tentionales fua: nonidentificari durationi, tam parum quam entia reliqua phyfica eidern ide- tificentur. Deinde, quod Sc infra oftendamj, adumeundementitative continuari pofle ad aliquod notabile tempus:Sc demum cum com- muni Adverfariorum, adum entitative noru mutari mutato objedo terminativo materia- licer, Sc confuse cognito; fic ijdem admittunr, quod adus confufus non mutetur, fed ad fpa- tium aliquod perfeveret, quando cernens ali- quid procul fc movere, celerrime, 8c inadver- tibiliter loco illius feu ab Angelo, feu ab homi- fciendum eft tria in hujufmodi propofitiono intervenire,quorum duo ad veritatem,vel fal¬ fitatem ejus eflentialiter requiruntur, qualia_* funt, ipfa cognitio formalis,Sc objedum abfo- lute, Sc fccundum fe fpedatum, quale eft ftu- dium petri; tertiumvero, quod eft tempus, ficut eft de fe proprietas confequens ad quam- cumquc entitatem, ita non intrinfece ingredi- tur veritatem dida: propofitionis, fed mere fe habet ad illam extrinfece,non fecus, quam ex- trinfece fe habeat ad quamcumque aliam eft, fentiam; adeoqueimportatur, Scquidemne- ceflario, foliim pure per accidens ficut a co- gnitionc, ita ab ejus objedo. Si enim invol- veretur ex parte objedi certa, Sc determinata temporis differentia, ita ut hzc conftituereu partialiter cum ftudio v. g. petri, objedum ad- a;quatumhujus adus, petrus hoc quadranto ftudet, five poftea colledive, five disjundive, five indefinite, indubitatum eft talem adum_» non pofle tranfire de vero in falfum, Cum au¬ tem h a: c propofitio, petrus ftudet, aliud per fe nullum habeat objedum, quam ftudium pe¬ tri , eaque poflit durare ad tempus aliquod, quod folum infert confequenter, Sc mere pen. accidens, quo tempore petrus a ftudio ceflare poteft, fi ceflet, confequenter evidens eft pro- pofitionem de vera in falfam tranfire, & vicifi- fim fi durance eodem adu, rurfus ftudium ag„ grediatun.. ne aliud fefe eodem modo movens, aut appa- »71 Quod verum eft tum rcfpedu jam dido- rens fubftitueretur; quodfieri vulgaris nobis^ oftendit experientia inijs,quidexteritate fua, miroque artificiooculos cum animis vulgi ad fe rapiunt Circumforanei. t 6 8 Quibus fuppofitis, veritatem didi noftri clariflime comprobat Ariftoteles capite do fubftantia, ubicirca finem fic habet : eaderru rum, tum quia veritas, Sc falfitas funt acciden- tales affediones propofitionis, abfque alceru- tra quarum poteft incorruptus perfeveraro adus, non fecus quam idem homomanens^ idem poteft hodie efle ftudiofus, cras miles, hodieinfirmus,crasfanus, quiaharcaccidunC homini, eidemqueplane funt extrinfeca_,. autem oratio vera, Sc falfa efle videtur, veluti 272 Hoc autem magis inde elucidatur, quia fi fi vera fit oratio, federe quempiam,eodemj (quodforteaoniniplicat^ poneretur intellc dus 4 * PhilofophU quirujue-partit(e. eusaffirmans fludium de petro, Sc petrusflu- densinipfa Dei atcrnicatc, inquanullumcfl tempus; abfquceo quod fludium petri ullum tempus irnportarct, certum efl, quod adtus af- firmans fludium de petro fludente verus eflet, nam eflec omnimodc conformis fuo objedlo: ex qua hypothefi clarum evadit, tempus nul- latcnus fpcdlarc ad vericaccm, velfalfitatemj intrinfccam propofitionis. * 7 f Quod fi tamen difputandi gratia etiam_* concederecur tempus , quo cnuntiatur ftu¬ dium de petro, importari ex parte feu adtus e- nuntian tis, feu objedli enuntiati, adhuc tamen aliusfupcreft modus, & quidem fatisprobabi- lis pofitamdefendendiaflertionem; namdici potefl, hanc propofitionem,petrus ftudet efie virtualiter conditionatam; fignificat enim pe- trum ftudere in inflanti A, fi pratfensilli fit, Sc inflanti B. fi fic itidem illi prajfens, Sc fic de car- teris: exiftentc igitur inflanti A. illud abfolute fignificat independenter a quocumque alio inflanti, Sc inflanti B. non inflans A,fed inftans B independenter ab inflanti A, fiquidcm adtus conditionatus purificata conditione in abfolu- tum tranfit: ficque cum ea propofitio modo unum, modo aliudinflansrepradcntet, Scqui- dcm mere per accidens , ac indeterminare, cum non certificetur intelledlus an tale inflas, fimiles: qualiseflilla propofitio, quamquis-* faceret dicens: omnes qui funt in foro currunt: illa Temper cfl eadem etiam mutato objedlo; ponamus enim quod pctrus fit in foro, ide cur- ret, fi vero non fic non curret, Sc tamen.pro¬ pofitio manec eadem five petrus in foro fic, fi. ve non, idque no propter aliam caufam quam ob vireualem condirionem, quam necelfario in volvit illa propofitio: pari modo omnes pro- pofitiones, qua?dicuntura?cerna? vericatisha- bent fenfum affirmativum folum conditiona- tum, nempe, fi pro aliquo tcmporc, quod- cumqueillud (it, petrusexiflar, tunceodenij tempore efl homo ; Sc fi pro aliquo tempero exi(latobjedlivechymtera, proeodem illa fio involvens duoconcradidloria Ste. £xquibusr* facile Sc veritasafiertinoflricuivisoflendicla- rč potefl, 8t fimuldiflblviimparesprorsuspa- ritates qua-dam 8cfequcla?exduratione indi- vifibilidefumpca;, qutecontra hancnoflramj cxplicationem obtrudi folent. Verum ut veritati formali complcmen- tum fupcraddamus, omiflis p!uribus,qua:alio. quin cuivis illam amanti funt obvia, reflat ad¬ huc ut examinemus, an de futuris decuc- Logica determinata Veritas, vel Faljitas ? fit inflans A , an B. tam parum quam quis evi- gilans a fomno,8t dicic, jam cvigilavi certifice- J77X'\Rocujus dccifione illudobfervandum du- tur, quod illud, jam, fit nune mediar nodlis, an matutmum,im6fi dormivillet multis annis.uti de feptem Dormicntibuslegitur.confunderet pratfeus nune, cum nune pra?terito mulcis an- nisante. a74 Declaratur iddupIiciexemplo; primum efl fi quis dicat hominem exiflere in foro, co- gnofeit pratcise hominem inforo cxiflentemj, q.iodfi homo illc fit Petrus,per accidensco- gnolcic Petrum potius quam alium: pari ratio- ne cum quis dicic jam evigilavi, per fe cogno- fcic folum inflans, quo defadto durat tališ co- gnicio , five poflea inflans illud fit A, five B; fl enim cognicio deferviret etiam ad dillinguen - dum individuum tališ durationis, deberecetia diflindle illam numero reprajfentare quod non fieri, certacxperientia conflat; cumqui evigda t no difcernat, utrum fit inftans A, an B. tyf Alterum exemplum defumicur a parita- tc Legis alicujus lata? v g abAuguflifilmoLeo- poldo Catfare Gra?cij, qu adeo eft clara, ut cuivis facile appareat efle le- gitimededufta: cujufmodi eft quilibet fattus in unoeprimis quatuor modis direftis prim* figur*, Non neceflarius vero ille vocatur, cujus legitima confequentia,uc appareat,opus tim fubijciatur partim pr*dicetur, & quod fubijciaturin majori, vel in minori nullam fa¬ cit diverfitatem nifi accidentalem , & quoad folum materialem tranfpofitionem termino- rum, feu propofitionum, qu*fi fufficeretad eflentialem figurarum diverfitatem, poflemus etiam in modis fecund* figur* facere fimilera tranfpofitionem, St adderequintam, acfex, tam figuram, qu*tamen utinutiles reijciun- tUL. habetconverfione,vel tranfmutationepropo. ju NequeobeftquodCefare, &Cameftres, fitionum, fervatis tamen ijfdem terminis,qua- lesfunt reliqui omnesfyllogifmitamin quin- que modis indirečftis prim* figur*, quam reli- quarum figurarum. 308 Porro nomine form* fyllogiftic* intelli- gimus rationemillam,vi cujus ex pr*miflis re- de difpofitis conclufio infertur ; qu* ratio confiftit in figura Sc modo. Quod fi quis pe- tat quidnam Sc quotuplex fit LogicaSvllogi/lica, Figura, Modusi 3°9 Efpondemus fatis perfpedum efle etiam XV Philofophi* tyronibus Figuram aliud hoc loco non efle, quam artificialem quadam par- tialem formam, qu* ex terminis, Sc propofi. tionibus ordinatis, 8c diftindis refultat, per quam fyllogifmi ab invicem differunt, non fe¬ cus quam ex varialapidum,c*menti ,ligno- rum 8tc. difpofitione, varia doraorum, *difi- ciorumque figura confurgat. j t0 Eamautem triplicem tantum efle,8c non quadruplicem, ut exiftimavit Medicoru Prin- cepsGalenus, conftatexeo, quodquarca lila, quam ipfe invexit,ab Ariftotelicis non nifi me¬ re accidentaliter differat ; ficut enim figura eft Datifi, Sc Difamis conftituant modos diverfos ratione folius tranlpofitionis pr*miflarum_»: Nam falfum eft quod id pr*ftent vi folius traf- pofitionis, fed quia ex pr*miflarum tranfpoft- tione inferri pofluntdiverf*conclufiones: Sc propterea recipiuntur tanquam utiles ad di- verfas veritates: verum in figura Galeni pr*- ter meram pr*miflarum tran/pofitipnemnul- la diverfa utilitas habetun.. j 1 j Nec obeft iterum,qu6dfigura Galeni vi- deatur opponi prim*Ariftotelic* eodem mo¬ do , quo inter fe opponuntur fecunda Sc tertia Ariftotelica , ratione cujus oppofitionis h* funt inter fe diverf*. Nam verum non eft ly eodem modo,quiafecunda, Sc tertia oppo¬ nuntur in eo, quod in illa femper conclufio fie negativa,eo quod non neceflario duo quq funt fub uni verfali pr*dicato,fint connexa inter fe, St propterea medius terminus univerfajior pr*dicari debet de utroque ; in tertia vero, conclufio femper eft particularis, exeo, quod extrema non infint univerfali medio, quod in hac nunquam pr*dicatur uefuperius refpe&n extremorum : Tališ autem oppofitionon re , peritur in figura Galenica refpečhi prim* Ari. ftotelic*, nifi omaimode innacuraiiter, tam ratio. 4 8 Philofophue c[uinque-partitie. ratione materi*, cum id, quod pr*dicatur de J18 Et quoad primum:pr*mifl* ordinarie & medio termino minus latepateatipfo, &fub- jedo conclufionis, quam ratione form*, cum pr*dicatum medij termini, non fit pr*dica- tum conclufionis. j 14 Modus vero,qui eft altera partialis forma fyllogifmi, aliud nihil eft, quam duarum pr*- miftarum ordinatio fecundum debitam quan- titatem, & qualitatem ijfdem convenientcm_». Hic totuplex eft, quotuplex utilis fieripoteft variatio, juxta Mathematicas de mutationibus regulas, quantitatis, & qualitatis propofitio- num;qu* communiter aflignari folent unde- viginti, quorum priores novem Modi adpri- mam, quatuor fequentes ad fecundam, & fex pofteriores ad tertiam Figuram lpedant, uti jam notum eft Dialedicis. Logici ftllogifmi Principia proxime Dirigentia, Regulativa. j j j TTiEc funt duo illa, dici de omni, & dici de 1 lnullo, fecundum pr*cipuosmodos; quia nimirum ea regulant modos omnes perfedos prim* figur* habentes,conclufionem aftirma- tivam; eorum namque bonitas probatur ex co, quodquidquid dicitur de omni, dici de- beat de quolibet fubilloomnicontento. Di¬ dum vero de nullo regulat modos prim* fi¬ gur* habentes conclufionem negativam ex eo, quod quidquid negatur de omni, negari etiam debeat de quolibet contento fub illo omni : fi ergo didum de omni, & didum de nullo proxime regulant modos perfedos pri- m* figur*, regulabunt etiam pr*cipuos mo¬ dos aliarum figurarum,quarum bonitas often- ditur per redudionem ad modos perfedos"* prim*. 3i £f? Evidentia. in premij]!s conclujione inter Je collatcL>. C Ircah«c cxiftimamus pr«miflas demon- ftrationis evidentia potiori pollerecon- clufione, & e contra conclufionem antecelle- rc in cerdtudine pr«miflis. Ratioqu«nobis idfuadeteft, quodevidentia, utmoxdicetur, in perceptione objedi adeo clara eft, ut vi fua nonfinat locumullidubitationi formali circa oppofitum, licet claritas & evidentia objedi- va fufcipiat magis & minus; prtemifl« autem cum fint cognitiones immediat« , & fc ipfis not«, eruntedamformaliter evidendores, Sc clariores conclufione j non tamen certiores eadem, quia perfeda cerdtudo confiftitfor- maliter in exclufione omnis formidinis tam formalis, quam objediv«, Sc confequentcr non admittit magis Sc minus: conclufio igitur demonftrativa cum ccrtiflima fie cercior erie pr«miflis, licet forte non evidentior. convenit homini fecundum rationalitatem, $61 Hoc patet maxime in Mathematicis de- qu«eft ultima hominis differentia. Demum pr«mifl« efle debent caufa conclufionis, non folum fimpliciter, utfupradiximus, fedetiam quia medius terminus, qui ponitur in pr«mi£ fis demonftrationis potiflim« efl: caufa rceta- phyfica paflionis, qu« infertur in conclufione. )fS Neque quis dicat id verificari non pofle in demonftratione Quia ; nam imprimishoc contra nos non facit, cum hadenus egerimus de demonftratione propter quid. Et deinde falfum eft hoc uldmum non reperiri in de¬ monftratione Quia , poteft enim dupliciter caufa hoc loco fumi, primo pr o caufa eflendi, fccundo pro caufa cognofcendi: prior rano cauf« non reperitur indemonftrationcQuia; monftrationibus, vi quarum tam ccrtns eft Mathematicus de ultima propofitione cujuS- libet libri Euclidis, ac de prima primi libri, quodnullatenuscontingerepoflet, fi oppofi- ta noftr« fententia vera efl.ee : pro qua tamen cum noftra concilianda multum facit placi- tum ingeniofi cujufdam recentioris exifti- mantis pr«milTas eciam certiores dici poflo ipsa conclufione appretiative, quatenusfcili- cet, fi de alterutris eflet dubitandum, intelle- dus dubitaretpotius de conclufione,qu£m de pr«miflis, propter fubordinationem conclu¬ fionis refpedupr«miflarum, cum quo tamen adhuc ftat, quod conclufio lit reipsacertior prsmiflis. fecus fecunda, nam & in demonftratione ifta 3 ** Nec obfunt qu«dam inftanti«, qu« ab reperitur motivum in pr«miflis, perquod in- telledus illative venit innotiliamalteriusfibi ignoti: adquararationem cauf« fufficit con- nexiocum alio , undecumque illa proveniat; quia ergo effedus eft connexus cum fua cau¬ fa, proprietas cum principio, &c. valet exi- ftentia effedus ad inferendam exiftentiamj cauf«, quod fit in demonftratione Quia, feu a pofteriori. 359 Sed h«c de rcquifitis ex parte prsmifla- aliquibus contra hoc adferuntur ex Theologia delumpt«,conclufio enim deduda ex duabus, vel faltem cx unapr«mifla de fide, non eft in rigore demonftrativa, cum fit tantum conclu¬ fio Theologica, certiffimaquidem, fednon- evidens. Logicez Demonflrationi mn fubfimt Dejinitiones fuhjiantiarim ,fcciis Jc- cidentiunu . rum dida fint fatis; qu« tamen non itaomni- jtfj^Uadetur hocinde, quod ea qu«conveni- untfubjedo primo, & per fe, Sc funt prima modS efle aeceflaria arbitramur, ut defedu O rado 54 - Philojophitf quinque-partitte. ratio cur eidem &infintcoetera, connaturali- venimus eam efle fphcericitatem, & motunj ter cognofcantur prim6, &perfc, acratione fpiraliter circularern fydereorutn corporum, fui, & intuitu nullius prioris alterius: fic de- per quem rurfus demonftratur terra; interpo. finitio quiddicativahominisconvenitfubftan- fitio, & per hanc ipfa eclypfis, tis hominis ratione fui, 8c non ratione alteri- j 6 % Similiter quando cflencia caufa: non eft uS, eftque prima ratio cur tali fubftantisin- fint proprietates, qus eidem convcniunu. Cognicio autem tališ, per qua'm aliquid cog¬ nofcitur convenire fubjedo ratione fui, eft per fe nota, Sc fi fit, uti eft, etiam ratio cognofcen- di cur alio fubjedo infint, eft principium de¬ monftrationis ; adcoque propofitiones in qui- per fe nota cognofcenti, eo quod non benc illam penetrct, fi poftca in illius demonftra- tivam notitiarn deveniat per effedum, ean- demque confiderans attencius cognofcet per fe, tum vero regrcditur, & per illam cxhac fecunda attentioriindaginenotam, effedum demonftrat. busdefinitiones fubftanciarumpradicanturdc Neque obeli,quod videatur implicare,ut fubftantijs funt connaturaliter per fe nota:, & confequenter principia demonftrationis, atque hoc ipfoindemonftrabiles. E contra de definitionibus accidentium tenendum eife fuadet ipfa accidentis ut fic de- finitio, qua dicitur eflentialitcr efle entis ens, de cujus eflentia eft inefle fubflantis, 8cper quam connaturaliter cognofcitur eidem inef fe, non ratione fui, fed ratione eflentisfub- ftantis, propter quam eft, & ineft ; cum igitur cognitio, qua aliquid cognofcitur inefle alteri per caufam fit squivalenter concluflo, & ef- idem refpedu ejufdem jam fit minus, jam ma- gisnotum: hoc etiam verum eft refpedu ejuf dem, non autem refpedu diverfi temporis, diverfarumque circumftantiarum; quando e- nim caufa per effedum demonftratur,effedus notioreft; deindevero perdemonftrationem a priori, vel per meliorem ejufdem caufie pe- netrationem, & cum poflumusacaufa notiori regredi ad probandum effedum minus no- tum refpedu tališ cognitionis, Logicct Demonftrationis effteUns. fedusquidamdemonftrationis, tahfque cog-37oTMmediatus Logics demonftrationis effc- J.(ftus, ac finis velutproximus eft fcientia_,. nitio fic quidditativa accidentis definitio, hsc erit connaturaliter demonftrationis effedus. Unde obiter infertur male aquibufdam pro objedo attributioms Logics aflignari de- monftrationem, cum & ipfa alterius modi fci- endi fubferviat cognitioni; cujusulteriorem non aftignamus hic rationem, necirculum_» committamus regrediendo ad priora, tametfi inLogicis demonftratiouibus perquam utilis fspe fiu Logi chs regreftus , Jeu circulm ma~ terialis . )66 tN quo poftquam ab effedibus probavimus ftcaufam , regredimur ad probandum effe- dum per caufam ; qui circulus definiri folet, quod fit regreffiis mentis a confequcnti, ad antecedens; ad quem regreflum neceffarium fempereft, ut veritas objedivaconfequencis fic incelleduialiundenota, & nondependen- ter ab antecedente. 3 <57 Utilitas vero tališ circuli oftenditurab A- riftotele in libro 2. Pofteriorum , ubi docec eandem propofitionem pofle duplicitercog- quam dari prarter authoritatem omnium fa- nioris mentis Philofophorum, fuadet impri- mis experientia ipfagenuina veritatis mater, qua conftat plures fcientificas cognitiones nos habere non folumpradicas, utdumquis no- vit taliter movendum eflecalamum, ut inter feribendu apti ledioni cffbrmentur charade- res: fed etiam fpeculativas, utquandonovi- mus aquam fluere deorfum, quia eft gravis. $7 r Deinde fuadet id ipfum ipfa naturalis fci- endieupiditas, juxtailludj omnishomo natu- raliter fcirc defiderat, qua? nefruftranea fit, neceflario illa, ad qua indita ea eft, nobis a na¬ tura dari debet fcientia. Quod ulterius patet inde, quiadantur principiacertiflima, &Iumi- ne natura: nota, ex quibus per evidentem dif- curfum deducuntur aliar propofitiones certs, evidentes, &neceflaris, ut conftat clarifti me indifciplinis mathcmaticis: imoqui fcientiam negant omnem, hoc ipfo fcientiam dari ad- mittunt, nam dum dicunt nullius rei fcientiam dari; vel hoc fciunt, vel non, fi hoc non fciunt, quomodoergoaftirmanc? fi vero fciunt, ergo habent alicujus rei fcientiam. nofci, velfcilicetpernotioranatura, vel per 372 Ethincveteresilli,utaitAriftoteles,po- notiora nobis: ex quibus rede inferimus eun- dem effedum, qui in prima demonftratione cognofcitur immediate per experientiam ali- quam independenter a fua caufa, pofle in fe- cunda abfq; ullo vitio dependenter a caufa de- monftrari; fic demonftrare foIemusperccly- pfim lunarem, interpofitionem terrie, & qu*- tueruntquidem vcrbocenus dicere, qubd ni- hil fciretur, nullatenus autem potuerunt ita fentire, nam inter ambulandum, fi fponte no« ruebant in foveam, putabant profedo non fi- militer efle bonum, & non bonum ruere, fed determinate fciebant efle bonum non ruere, adeoque aliquid neceflario Ičiebant. rendodeinde caufam tališ interpofitionis in- J 7 J Nequeobeft,qu6dresomncscreatjeva- riabiles Par s I feu Logica. riabilesfint, Sc perpetua?mutationiobnoxi«. Ut enim detur de re aliqua fcientia,noefl: opus ut illa Gmpliciter fe habcre aliternonpolfit, fcd fatiseft, fiexfuppofitionealiterfehaberc nequeat, 8c confequenter fit caufa neceflaria, & ad«quata fuarum proprietatum, eafque ne- ceflario exigat, quando exiftit, in quofenfu res qu«libet etiam contingens dici poteft ne- ceflaria, quia ex fuppofitione quod exidat_», non poteft non exiftere. j74 Neque rurfusobeft, quod fenfus, aqui- busortumhabet, utfupradiximus, omnisno- ftra cognitio, f«pe fallantur ; fi enim fenfus ss quxeft in Magiftro, non efle qualitatem adr vam, St confequenter non pode producerc fcientiam in Difcipulo, adeoque eam acqui- rere hic debet per folam reminifcentiam. Nam Iicet fcientia Magiftri adtva quafitas non fit,eam tamen cxpIicando verbis, ac fignis,ap- plicat objedum per fe notum intelledui audi- cntis, quod fic applicatum caufat in audiento fcientiam, St cognitionem fuij unde Magifteii. non cft caufa immediata fcienti« inDiicipulo, fed foium efl:caufa applicans objedum, quod vifuapropria caufat, manifeftando fe poten- tis, fui notitiam,prout jam fupra explicuimus. fintintegri, Sc proprio objedo debitž appli- $75» Neque demum aliquidplus probatexpc- cati, ut etiam ibidem oftenfum manet, nun- quam circa illud decipiuntur. Quod fi quan- doque fallantur circa fenfibilia communia, cr- ror tame ille facile corrigi potefl:, vel per alios fenfus, vel naturali lumine intelledus, cum pradertim intelledus, quamvis fenfuumfpe- ciebus excitetur ad cognitionem rerum, non tamen ex fenfuum judicio, fedcxinnato fuo lumine affentitur multis veritatibuscertis, Sc evidentibus, uti alibi fufius oftendemus Logic ce Demonflrationts P ar trn fcien- tU de novoproducitur , & non ešlfola reminifcentia->. J75 H! Oc manifeflepcrfuadet,tum facra autho- ritas erroris damnans aflerentes animas rationales ante corpora fuiife creatas , Sc in eo ftatuhabuifle fcientiam eorum, quorumcum per immerfionem in corpora fuerint oblit«, paulatimdeinde reminifcantur; tum evidens ratiofundatainexpericntia,quaconftat,qudd nunquam aliquis rcminifcatur fe fciville id quodprimoaddifcit; cum alioquin de elfentia adus rememorativi fit, ut repr«fencet intcl- ledui priorem cognitionem, quam aliquando jSoT^vEfinitionem ejus dedit Arifl:otcles,quarft habuit circa tale objedum, J rientiailla, quamquidam adferuntdepuero, qui interrogatus aSocrate circa principia Ma- thematica fibi prius ignota, adeo appofite re- fpondit, ut oftenderet eorum antea fe habuifle notitiam; Hoc enim nonacciditex eo,quod recordaretur oblitorum, fed quia a coguitio- nibus praehabitis per interrogationes grada- tima notioribusad minus nota, Sc a faciliori- bus ad difficilioraprocedcns, qualimanudu- dus fuit ad aliarum rerum propter affinitatč, quam habebant objeda prioru cognitionum cum objedis polleriorum, notitiam. Quod patetex eo, quia fi non ordinate, etiam inge- niofus puer interrogctur, fed abuno objedo immediate fiattranfitus adaliuddifparatum, nullo modo fciat refpondere. Quare non im- merito dodus quidam recentior negantem^ dari fcientiam aiferit fimilem efle illi, quine- gabat dari motum, adeoquecontra id illi eiTe probandum ea rationc,qua alter probavit mo¬ tum dari. Jamex Logica Demonflratione p ar tafcientia Definitur, Dividitur . $7 poteftate, qu* fine dubio contingens quid eft. folvuntur facile diccndo, easprobare folum, vel fcientiam de fingularibus efle valde diffici- lem acquifitu, ob quam difficultatem tollen- dam excogitata fint univerfalia, vel non pofle dari de omnibus fingularibus colledive fump- tis fcientiam, non autem de ijfdem feorfim, 5 C diftributive acceptis: vel demum quod nofl podit fyllogifmus fcientificus totus conftare ex meriš fingularibus, quamvis in fyllogifmis' expofitorijs,qui tertius quidam modus funo* negatam demonftrandi confcquentiam, con¬ trarium paccat, ut oftenditur in Summulis. Logic a evidentia , ^ Certitudo aUua* lu JcientU. & mere per accidens. jgj Quoad tertium etiam patet, nam de non entibus,& entibus impoflibilibus formaripof- 3 & 2 T Tldetur dicendum Ccrtitudinem, &Evi- funt fyllogifmi certi & evidentes, ut fatis no- V dentiam, a quibus cognitio fcientifica di- tum eft difputantibus de rationis entibus^, citur certa, & evidens, non efle interfeomni- privationibus, negationibns, nonfecus, imo no idem, fed evidentiam efle claritatem quan- fof^; accuratius, quara de iplis entibas reali- dam 4 ratione cujua cognofcitivapotetia aper- t Cj& P ar s 1. Jen Logica. t£, Sc dilucidfc cognofcit, ac quafi intuetur ob- •ječlum, quod fe illicommunicat cognofcen- dum: ad cercitudinem efle rationem talem, qua intellečius informatus ita adhsret firmi- ter veritati, ut ab illa nullatenus poflit divelli. Ucraque rurfus fubdividitur in Moralem, Phy- ficam, ScLogicam, feu Metaphyficam: Mo- ralis eft,quando ačius eft tališ, ut neque abfo- lute, neque naturaliter itnplicct obječlum fe aliter habere, Ted folum prudenti hominum judicio cenfetur fic efle: fic cenfetur moraliter ccrcum, quod in ačlu alearum non fempen, ijdemnumcri centies prodeant, quod tamen necphyfice, nec metaphyficerepugnat, Phyfica vero illa dicitur,quando ačius eft tališ, ut repugnet abfquemiraculo obječlum ita non efle, non autcm repugnat abfolutc: ta¬ liš certitudo eft, dum judicamus lumen efle in 1? ^ urn convineit intellečlum,eumque deferrai- nat ad aflenfum, veldiffčnfuro. Quod intelli- gendum eft de neceflitate ad*quata orta cx ipfo obječto, St cognitione circa ipfumver- fante, ita ut pr*cil'oquocumq* ea liovcl im- perio voluntatis, vel influxu, qui ton fit obje- člivus, adhuc intellečius convičlus ■acccftite- tur ad non diflentiendum obječlo. Ritio au- tem, qu*fuadet, ut boe requiramus adevi- dentiam proprid talem conftituendam , eft; rumquia in his unica reperitur diftinčtio evi- dentiam inter, Sc inevidentiam ; ačius enim inevidens intellečlum non necellitat, pr*fcin-, dendo ab omniimperio voluntatis, vel alia_, quacumque caufa, qu* non influat exparte obječli: tum pr*terea quia aflignabile non eft; aliud pr*dicatum.magis notum evidenti*, quam fit jam aflignatuin« meridie, quialicet de abfolutapotentia poflit 39 j Porroadfcientiam inrigore talem necefi. confervari, vel produci h*c mea villo depen- dens a tali fpecie fine exiftencialuminis, hoc tamen naturaliter fieri non poteft. Logica., demum feu Metaphyfica eft illa, vi cujus ačius adeo eft certus, ac cvidens, ut neque abfolutc pro tune poffit obječlum aliter fe habere, Sc dehac potiftimum pr*fensproceditqu*ftio, in quonam confiftat Logica Certitudo fcienti'a. jpo T '7 Am non confiftere in fola adh*fione fir- r^ ma intellečius circa obječtum, cenfemus efle certum; nomine e enim ačius ccrti illum intelligimus, qui fimul neceflario eft verusj nam hoc ipfo quod dicamus hoc eft certum, fi¬ mul intelligimus efleverum, adcoque firma adhaflio intellečius circa obječlum non fufficit adhoc, ut certitudo habeatur, alioquinTur- ca, Jud*us, Sc H*reticus firmiflime, Sc perti- naciteradh*rentes fuo errori ačlum certum haberent, quod eftomnino falfum. 3^ j91 Proinde putamus probabilius certitudi- nem importare firmam quidem adh*fionem exparte intellečius, Sc neceflitatem veritatis obječli. Cujus probabilitatisratio habetur cx indučlione eorum ačluum, qui nemine refra- gante habentur pro certiflimis,'quales funo ačius fidei, vifio beatifica , ačius fbrmaliter veri, alijque his fimiles; ad’quorum certitu- dinem nullum aliud aflignari poteft requifi- tum, Certitudo proindediciteflentialiter ne¬ ceflitatem, ut fit obječlum, quomodoaftir- fariorequiri tam evidentiam, quam Certiti*, dinem jam explicatam, conftat tum ex ipfa dc- finitionefcienti*, vi cujus cflentialiter fciens debet non pofle dubitare de rc, quam fcienti- fice cognofGitjeo quod fic cognofcat illius cau^ fam neccflariam fivc abfolutfc, five exfuppofi- tionc talem; tum quia fi fcientia nonhaberet evidentiam Sc certitudinem, poflctformida-. re, Sc fic ea eflet opinio, quod cum admitti nc- queat, ideo certum Sc evidens efle debet a čin fcientificum efle certum, Sc cvidentem modo jamdičlo. An autcm exfuppofitione, quod humanus intellečius habere poflit plures fimul ačius, fimulque judicare, feu plures propofi- tiones obječlivas, feu eandem, fed fecundum diverfa moti va, an inquam fit tališ incompof- fibilitas inter Logice acceptam fcientiam > Opinio - nem , &fidem aBualem. R Efpečlu ejufdem intellečius, ejufdemquc obječli terminativi, ut idem intellečius non poflit fcire, crederc, Sc opinari eandem.* propofitionem obječlivam veram efle ? In qua controverfia pars negativa nobis videturlon- ge probabilior, ac proinde putamus non pofle in eodem incellečtu.eodem temporefimul fta- re ačlum fcienti* , Sc ačlum opinionis circa idem obječlum tam materiale,quam formale, ftantibus ijfdem motivis,five deindc ačius opi¬ nionis jufičlus fit formidini ačluali, five virtua- li,fiveetiamradicali. matur, in eafcilicetratione, inquaeft certitu- ^ f Priufquam adteramus argumenta id no- do; unde fi illa fic Logica, datur logica necef- fitas,ut obječlum ita fic logice: fi phy fica, phy. fice neceflario calicer habere fe debet obje¬ člum, proutper ačlum repraflentatur. Logica Evidentia fcientia. W *|~^ Viden»cognitio tališ eft, per quamobjc. bis fuadentia, prsnotare qu*damlibeat pro notitia terminorum, quibus protulimuš pofi- tam conclufionem; Ft in primismotivum Sci- enti*efleid, quodefteirentialiter connexum cum veritate obječli j Motivum vero Fidci eft eonnexio veracitatis alicujus Ioquentis cum veritate obječli, quod motivum feropereft P oblcu- 58 Philofophitf quinque-partit feu Scientia Habitualis. 2 ^Cientiam Adualem confequitur Habitua- ijlis, qu® ex frequcntatis adibus fcientificis in nobis generatur, ideoque cffedused de- monftrationis tantiim mediatus. Quam dari fatis conftat experientia, quaconftat nos pod «•$)*( i y($*> PHILOSOPHIjE QUINQUE- PARTIT/E P A»- tificus, negat fimpliciter Phyficam quoad ul¬ lam fui partem fcicntificam efTc, quod etiatnj per illos eft falfum, ideo illud illi tribui abfo- lute nequit, adeoque nec negari poteritulla- tenus habitum Pfryfic« abfoluteeflefcienti- fieum-j. Accedit huic alia compar ratio, quod Phy- licet Recentiorutn nonnulli ad h.bitand : sic dc“°n ft rat omne corpus trte rnobi- tdam opinionis camrevocaricontcndano: >'» quod habeatnaturam, qweftpr.ro- A a pl- tPhilofophU Quinque~Vartit rx, P ar s 11 feu Phy[tca. g 3 *», neceflarium trite* proprietatibus rerum trinfeco fcicntrs, |>rorfufqire per accidens*, mturalium, ex quarum virtute oriuntur arti- V! r /■ . „, . •ficiales illi effedlus, artis auxilio deducero *■ "Jr c ^ UnitdS. pnecepta, Sc operationes ipfius artis tenden- 4J0 T J Na non eft , fed multifariam diverfa Ail. tis in tale corpus tali differentia accidentali thorum opinio circaPhyfic«fcienti« u* 427 42S a Phyfica; Objedlo diftindlum_». Nequerurfus obeft, quod Phyfica per fo explicet modum quo fit nix, fulmen, grando, c£eteraque Meteora, adeoq;hocipfo videa- tur pravica faltem fecundum hanc fui par- tem. Nam non fatiseftadhoc, utcognitio aliqua pradlica fit, explicet modum, quo ali- quid eftfadlibile, fed opus infuper eft, utfa- diibile illud, refpedtu tališ cognofcentisfadli- bile fit, Sc proptereafupra num. 32- dixi, cog- nitionem de modo movendi corpora coele- ftia, creandi mundum &c. non elfe pradli- cam,quia potentiam ad illum motum, 8 c ad ll- lam creationem, nos qui eam cognofcimus J , non habemus; cum igiturnecfit inpoteftate nollra caufare nives, fulmina, grandinenij, ideo,etfi modum quo fiant talia meteora cog- nofcamus, cognitio tamen tališ pradlica non erk, fed tantum fpeculativa^. Neve quis replicet Phyficam in animafti- cis agere de intelledlionibus, volitionibus,ca;- terifqueoperationibusfenfitivis anim«, qux omnes ab ipfo Phyficofunt operabiles, adeo- nitatem: aliqui namque Phyficum habitutru indivifibilem efle aflerunt qualitatem, per- fuafi argumento delumpto ab animaratio- nali, qu quod didum nobis fuadet diverfitas par- tialium objedorum, qu$ Fhyficus confide- rat: quorum quodvis fuam habet peculiarem difficultatem in fui coguofcibilitate, adeoq; tatescjufdem funt, n pc tc neceflario ccnfe- quentes illud: adeoq; ciim hiec omniafiuo confiderationis Phyfic;e, quatenus hjec verfa- turcircaEnsnaturale ; mcrito if:ud ifiigna- tur univerfim pro ipfius objedo materiali. neceftario dari debent plurespartiales habi-436 Neq,obeft,quod ficfumptumEnsnatura- tus coidjuvantes intelledum ad partiales har» difftcultates facile fuperandas; quod fivero ha:partiales facilitates non faciantaliquam.> aggregativamcompofitionem Phyficam in. ter fe, non apparet quo modo habitus totalis haberepoflitaliquam unitatem, ciim unitas* ex parte fubjedi reperiatur in omnibus habi- tibus intelledus,& ejufdem potentijs, adeoq; fola h$c unitas Phyfica: aggregationisattri- bui debet totali habitui Phyfica:. Nec obeft, quod habitus vj-dutum tanij moralium, quam fupernaturairam non ha- beant hujufmodi unitatem aggregationis J : nam ft loquamur de habitibus virtutum ac- quiiitarum,eodem modo dicimus illos eande habere unitatem aggregationis, cura fuc- cefliveper frequentatos adus acquirantum. le videatur excedere latitudinem Phyfica: confiderationis, ciim compledatur etiam In- telligentias, &fubftanths a matenafepara- tas. Nam & ha: in fuo ordine fuft entia rea - lianaturalia, &principium motila tum 'oca- lis, tum alterativi per receptionem acciden- tium in fe, & tamen juxta communem, non_ fpedant ad confiderationem Phyficam. Con- tra enim eft, quiacum probabiliflimafenten- tiaRecentiorumTheologorum fentio, fub- ftantiam fpiritualem eflealicujusdifliifionis J localis capacem; nam fi ex aliquo capite ha:c illi repugnaret, maxime efiet ob indivifibili- tatem ejufdem ; at exhac peti nequit, quia^ conftatanimam nofiram iafvifib' "n eflo, & nihilominus tališ localis diffinicr capa¬ cem, ac per fe principiurn_,. Quales vero fint habitus aDEO gratiose infufi, 437 Accedit, quod eadtm fpiritualis fubftan- r.e falcem Philofophicam in Theologicam_» meflem temere immittamus, decidendumj Theologis relinquimusr\ Neque ex ijs pari- tas ad naturales, & acquifitos fieri poteft;tum quiailliab his toto generedifferunt, adeoq; nullum a pari argumentum urgens inde po¬ teft defumi, ut ipfis Rhetoricae ftudiofis eft naanifeftum, fcientibus pariailla tantum eife, quse fub eodem genere continentur : tum, quia acquifiti fuccefiive, infufi fimultanee ac- quiruntur: tum demum quia nullus efFedusr’ cfle poteft fua causa perfedior; efiet autenu» habitus adibus, a quibus produciturperfe¬ dior, fi indivifibile quid efiet PbyfiC£ fcientia Objeti um Materiale. 435 l-JOC e d’ eomne ® ns reale naturale infup- •‘pofitione difiributiva fumptum, quate- nus per formale eft proxime determinabile, &: adxquabile Phyfica: confiderationi, pra:- ter authoritatem Peripatheticam, nobis pro- bat ratio,quaconftat, quod omnis entis realis naturalis diftributive fumpti princ.pia, pro- prietates, &paflionesconfideremur aFhyfi- ca; quidquid enim ab hac confidera.ur, vel eft materia, & forma, qua: funt intrinfeca_> principiaconnaturaliterEntis naturalis: vel funt caufm efficientes, &finales, ad quas re¬ da fit capax motus mere paflivi ab extrinieco, ficut & quietis involuntaria: in fe produda:, a perfediori v. g. Angelo. Ciim enim hic pof- fitprafentiam localem in extr:nfeco corpov re, eamque corporalem producere, magis vi- detur proportionatum, ut producat aliam in piritu fibi magisfimili: Suptrioritas eniiru in natura videtur adferrc al.cuam potefta- tem in infericres, non moralem tantiim,quia hxc in natura non fundatur, ergo Phyficam_», qum intelligi non poteft abfque vi coadiva, & coercitiva, qua reludans prematun,: hujus autem poteftatis pars infima eft loco me tiva, majer vero afflidiva: Sic Necromantici, qui dsmones potentiores habent, aliorumma- chinationes evertunt ; Phyfice nimirum uno Demone alterum coercente: Sic D^monesr* animas damnatorum haud tiubie ad Tartaraalportant. &c. Adeo.jt *• ^»n» tim,&fubftantis fpirituales re ; pn c^p s 1 * funt motus, & quietis Phyfit:^ in fe, & confe- quenter fub hacratione toi t’ lentur infra., objedum Phyfica: per fe. D e u s vero, ur., primus motor, primaqueCaufa rerum natu- ralium, redudivefolum ad genus caufie Ph/- fic ratio eftj tum quia naturaliter novimus D e i ef- fentiam conftitni, formaliter infimplici fub- ftantia intellečluali infinita confiftere, uti fuppono cum comuni Theologorum in I* D. Thom: parte, ergo etiam creata natura fpi- ritualis confiftet in eo, quod fit tale Ens per fe, finitum,limitatum, partibus carens, adeoqj fimplex, Sc indivifibile, potens intelligero, velle, ac fe, aliacj; movere, quibus generali- bus pr«dicatis tota ejus eflentia conftituatur: Necpaliter una tališ creatura fpiritualisab a- liadiftinguetur, quam penes ipfum poffein- telligere, velle, Sc movere varijs difFerentijs J contradunus. H«cconfequentia elucefcio inde, quod omnipotenti« Divin« naturah lu- minenobis not« objedum aliud neceft,nec efle poteh:, quam ratio aliqua in D e o reperta abftrahamus ab ijs qu« de potentia abfolutiL. hunt, fieriq; pofliint. Cujus quidditatis fuffi- cienti«, ut omittam tam facram, quam Philo- fophicam Authoritatem, Ratio eft, quia ora- nia entia materialia, qu« defado exiftunt, Sc ex quorum notitia,ac experientia in cognitio* nem, Sc notitiam entis materialis deveni- mus,itacomparata efle videmus,ut integra- liter divifibilia. Sc formaliter extenfafint;om- nes enim Sapientes audita notione nominis^ entis materialis in genenca fua ratione conci. piunt ens per fe ftans, extenfum, &partibusf conftans: in eo fiquidem norunt debere con- fiftere elfentiam entis materialis, quod eft principium realiumproprietatUm, &paftio- num, qu« eidem conveniunt, quale principi¬ um efle debet id, quod naturaliter divifibilo eft, Sc per pofitionem partium extra partes* diffufum, &extenfum. Quodpatetexipfisr* proprietatibus tali enti convcnientibus, qu« luntimpenetrabilitas, mobilitas, &fenfibili- tas, qu«q; connaturaliter exiguntproveniro exprincipioextenfo, &diffufo. afteda finitate Sc limitatione, utcertaindu-453 Id oftenditurindudione, quiapartesna- 4^i dione patet, per res omnes creatas fada3 ade- oque cum h«c ratio eflentialis ens per fo ftani finitum, & limitatum, fimplex, ac indi¬ vifibile, potens intelligere, velle &fe aliaque movere,maneat omnipotenti« Divin« obje¬ dum merepofitivum, nullamqi includat re- pugnantiam, optime conftituetur pro eflen- tiali & quidditativo conceptu entis naturalis fpiritualis creati. Quod ipfum elucidatur magis inteiledua- li experientia, qua docemur, quod fi per adus reflexos in illo feparemus omnia, qu« ad ope- rationes intelleduales, volitivas, Sc motivaff* conducunt, deprehendimus aliud non mane- re, quam aduale principium materialibus or- ganis non egens (etfi aliunde ijs ad alia uti poflit) intelligendi, volendi, locotp fe Sc alia_> tura fua extenf«, Sc extra fe invicem pofitar naturaliter neceftariofccum trahunt impene- trabilitatem 3 naturalis enifn extrapofitio in- fcrt mutuam partium extra fepofltarumpe- netrationem non efle naturalem 3 cum nulla_> fit determinatio in partibus, ex quibuscon- ftat,vi cujus una alteram ingrediatur, &pe- netrct potiiis, quam h«cillam5 ciimenimj parsqu«vis fuas etiam partes habeat, fidice- retur, quod pars A ingenti aliqua vi preflL. poflet ingredi,& penetrare partem B, deberet etiam dici, quod pars ipfiusA, aliam Aejuf. dem parte ingrefla ellet, quod tamen dici nou poteft,ciimfitcontra rationem, &experien- tiam, adeočp dici debet, quod nulla aliam im- gredi, Sc penetrare poffit, ac confequenteii. qu«libet a qualibet fit impenetrabilis virtuto corporea, Sc materiali. movendi. Qu« omnia conftabunt magis ex eflentiali conceptu Entis materialis naturalis454 Oftenditur deinde idipfumquoadmobi- moxftatuendo:8cexijs qu« infra dicemus de litatemneceflarioprovenientem abipfoente eflentia anim« rationalis Sc intelligentiarum. materiali,quia hoc in^ifferens eft, ut terminis Interea, ut ad aliud membrum dat« divifio- fuis contiguum fiat alijs, Sc alijs entibus mate- nis, de quo potiflimum I*hyfica agit, devenia- rialibus itidem terminatis 3 quod cum conti- mus, dicimus quod nua fucceflione fieri debeat; per confequenš* n, r n j j- necefle eft, ut moveatur fitqj principium fu« rhjjici entis materialis Umaaitas, mo bilitatis J . £ 5 ? Eflentuu> 4j^ Oftenditur etiam quoad fenftbilitatem i- 452 p Sfentialiter confiftat in hoc, quodfit Ens^ pFam : tale enim Ens materiale varijs modisf per fe ftans, partibus fimul eKiftentibusr’ extra fe invicem pofitis conftans, ac per hoc divifibile, Sc juxta naturalem fuam exigenti. ara naturaliter diffufum, atq; extenfum pen., pofitionem partium extra partes J . In quo fi- gnanter eft additum, ly naturaliter, adhoc, ut fit fenftbile: imprimis namquepalpabile eft, feu tangibile, cum inftruftum fit fuis qualita- tibus tangibilibus; inquod fianimalahquod impingat, hoc afficietur illius allapfu, auu preflione aliqua, idque diverfimode. prouo preflio varia eriu. Deinde eft viftbile, quia^ lumets 8 Jumen ad illud varijs modis refledi Sc refringi poteft, adeoq; lumine fic affedum Sc imbu- tum Tub qualibet colorum differentia percipi. Idem quoq; eft audibilecumfonorum fit, a- deoq; mota: ejus partes certa concuflione tre- morem in aere caufabunt, qui tympanunij, Teu organum auditus feriet; five id deinde ad auditionem fufficiat, five Tonus fit qualicas a- liqua fuperaddita, dequofuolocodicemus J . Cum igituroftenfum maneat has omnes pro- prietates provenire neceflario ex ente mate¬ riali, optime concludimus illius quidditad- vameflentiam eonfiftere inconceptujamaf- fignato. 4 $ 6 Nec obeft i° quod nullus quidditativusr* conceptus eflentialiterpoffit confifiere, aut_> conftitui, pereffedus fuarum proprietatum.,, 459 uti huicaccidit, cum extenfio, Sc divifibilitas partium fint efFedus quidam quantitatis J . Nam alia eft extenfio, Teu divifibiljtas parti¬ um entitativa, alia fitualis, 8cin ordineadlo- cum; hitautfpatium occupatum ab uno, fit im- mediatecontiguumfpado occupato ab alte- ro: vel etiam, nonimplicateundemnumero Angelum, ita in hoc Auditorio collocari, uo una parte Tua? ubicationis occcupet unaim* partem fpatij, alia aliam, per quam ubica- tionemhauddubie extenfive locum occupa- ret Angclus. Sed contra eft, quia licct fuper- naruraliter, 8 c miraculose poflet conveniro divifibilitas extenfiva Tecundum partes extra partes eodem tempore reifpirituali; nonta- men id conveniret illi Tecundum intrinTecam ejusexigentiam, fedpotius prster, imo con¬ tra illam, ab aliquo*valentiori agente ipfiin- ferente violentiam: in quo tamen caTu, ad- huc divifibilitas extenfiva propriaentis mate- rialis Angelo non conveniret; illa namq; ta¬ liš eft, ut quadibet pars fit etiam Tecundum^ partes incluTas divifibilis extenfive; quod non reperiretur in data hypothefi, cum tune Te res haberet non aliter,quam aggregatum quodda v. g. ex centum Angelis, cujusfingula; partes, Teu Angeli denuo fcparari ab invicem poflent. Unde (Sc eft Refponfio ad aliam a non- implicantia inftantiam) etfi Angelus fuccefli- vepofiit occupare majus, majufq; Ipatium, id tamen non facit per ubicationem aliquam in- cludentem partes, fed perplures ubicationes, quarum una alteramnon includeret, non Te¬ cus quam ubicado,qua defado rationalis ani- mainformans corpus afflgitur pedi, non in- cludatur in ubicatione illa, qua affigitur capi- ti: unde exhis ubicationibus, non confurgit aliquodtotum indivifibile, Ted aggregatum^ quoddam expartibuscertis, aedeterminatis, non Tecus, quam Tupra ex pluribus partialibus habitibus confiirgere unum totalem diximus. Quodvcrum eft, etiam datopronunc,non_- concefso, hujufinodi ubicationes eflent pure Tpirituales, tune enim reTpedu illarum, inten- fiva, Teu diTcreta Tolum, qu$ enti Tpirituali, ut fic, non repugnat divifibilitas; non veroex- tenfiva Sc continuativa Enti tantum materiali propria, reperiretun,. Necdemum obftat, quod defado caloc^, Vel frigus, vel alia qualitates materiales in- tenfionis capaces,dumintendunturnonexi- gant extendi, imo podus e contra petanteon- naturaliter efle in eademparte, Teu jam pofi- tive, feunegarive indivifibili, fubjedi,cum_a omne,quod eft, connaturaliter poftulet Tui conTervationem. Sed quia ad hanc inftanti¬ am multiplexpatet refponfio, juxta diverfita- tem Tententiarum, (Jua? in qusftione deinten- fione qualitatum explicantur, ideo hic illa pa- rum faceflit negodj; juxta tamen coramu- nem, quam Sc nos fequemur opinionem, di- cimus, quod licet qualitas intenfibilisTecun¬ dum gradus ejus, qui Tuntin eadem parte fub¬ jedi non exigat determinate extendi, exigao tamen indeterminate, Sc Tub disjundione, vel fcilicet Tecundum has,vel Tecundum illas; Cu¬ jus exigend« rado patet a paritate aliorum.* entium habendum talem indeterminatam, Sc disjundivč acccptam exigcndam: fiemateria pri- prima exigit habere formas indeterminate, & disjundive acceptas. Sic anima rationalis exigit adionem creativam non hanc deter- minatam, verum hanc vel illam indetermina- te: Sic fimiliter qualitatesmaterialesintcnfi- bileshocipfo, quddmaterialesfint, exigenu faltem indeterminate vel hanc, vel illam ex- tenfionem_». hjjic fici Entis Materiali* compo- fitto Integralih. 4 61 C Upponendo cumcommuni, &certiflima_, *“* Phyiicorumfententia, duplicem dari im- Phyficis fubftantialem compofitionem, unam fcilicetexpartibusintegrantibus, alteram ve¬ ro ex partibus conftitutivis intrinfecis, & ef- fentialibus J . Dicimus fenfibili experientia notumcertumq; efle ensomnenaturale ma- Pars II. fen Phjftca, 9 codem,quo illi jure aflumere 1 , & dicere non implicat homo irrationalis j quam non im- plicantiam negant illi, &merito; quodfipe- tamus ab illis implicantiam, aliam nec dant, nec dare poflunt, quam quod conceptus irra- tionalis deftruat hominis eftentiam, quam_» confiftere eflentialiter in animali rationali, k pofteriori colligimus. Adeoq; ficuti illi abf. que petitione principi; putant fe fufficientem objeda; inftantia; dare implicantiam, ita 8c nos pari ratione eandem aflignamus; quia_» non minus de eflentia entis materialis eftex- tenfio, & divifibilitas, quam impoflibileeft haberiabfq; compofitione integrali; quam_» fit de eflentia hominis efle animal rationale^. Ad id quod addebatur de indivifibilibusr* quantitativis, fupponimus, quod infra fuolo- co oftendemus, nec dari, nec ulla efle dabilia. teriale, quodin mundohoc viflbilireperitur 4 6 4 Neq;obftatrurfus,qu6d, fi ens materiale ' .. 1_ 1 !« O < - 1! ' . /TV f* . m rt I /» n -trirk npp^iknc mfa 462 4*3 integraliter, & continue efle compofitunu. Cujusaflerti ratiopatet univerfaliflima indu- dione, qua conftat, nullum prorfus efle afli- gnabile, faltem defado, in natura quod non., poflit in partes diflecari, ac dividi. Quod verum efiecenfemus non folum de fublunaribus, fed etiam de fuperlunaribusf corporibus, qu* circa nos mo ventur: imper- ceptibile fiquidem eft, quo pado una eorum.* pars continua fuccederet alteri per motum-» Ipiralitcr circularem,nifipartibus integran- tibus conftare dicantun.. Necobeft quod non videatur afllgnabilis implicantia ratione cujus nequeat dicipofli- bile efle ens materiale integraliter fimplex, pr*fertim cum paulo poft diduri fimus pofli- bile fore Ens materiale eflentialiter flmplexj quod fl illud admittatur, non videtur efle ra¬ do, quare defado inter multitudinem entium materialium aliquodnon reperiaturfimplex 4 ^/^\MneEnsnaturalemateriale defadocom- integraliter, fiquidem indivifibilia, etiam a '" > pofitum efle ex partibus eflentialibusr’ naturale neceflario conftaret partibus int&- grantibus, illud nonunumperfe,fedunum_» per accidenseflet;fiquidem compofitiopec_ fe ablata quacunq; parte, eadem non manet, ablata autem quacunq; parteintegrante, ad- huc manet eadem compofitio. Sedcontra, quia inprimis ablato corde, vel capitehomi- ni, manetne idem humanum compofitum? Deinde quia partes finguhe integrantes varijs ufibus compoflti fubferviunt, ad quos ufus* modo plus materi*, modo minus requiriturj hinc fit quod partes ift* neceflario requifit* ad ufus compoflti uniantur inter fe unitato quadam eflentialis integrationis, non fecus* quam partes aqua fluminis Mura: conftituant per fe fluviumillum in efle fluvij integraliter. HhjJici Entis Materialis compofi¬ tio EJfentialis. non paucis, quantitativa admittantur, quod fi vere; debet efle ex parte Subjedi paflivum aliud indivifibile receptivum, tališ indiviflbi- lisquanti, quodreceptivum aliud nonefleo, quam ens materiale fubftantiale indivifibilo. Sed contra eft, quia conftat ex dato fupra conceptu quidditativo materialis Entis, in cu¬ jus notitiam devenimus a pofteriori, quod Ens omne materiale eflentialiter exigat ex- tenfum efle, & divifibile in partes extra par- tes: neq; in hocpetimusprincipium, utqui- dam obtrudunt, inprimis enim iucumbit Ad- verfarijs probare non implicantiam, feu, quod idem in terminis eft, poflibilitatem tališ Entis materialis integraliter indivifibilis J ; quam poflibilitatem nos negamus, fundatiin dato conceptu entis materialis, in quonon_. petimus principium, quia pollemus Stno^ Phyficis realiter diftindis, pr*ter authorita- tem communem Peripatheticorum fuadeo nobis ratio fundata in experientia eorumj, qu* videmus fieri in entibusnaturalibus cor- poreis; Sic inhomine funt accidentia mate- rialia*que, ac inalijs entibus materialibus J , adeoq; includi in eo debet ens aliquod mate¬ riale fubftantiale, quod fubjedum fit taliumj accidentium j experientia infuperconftatin_. eodem homine dari alia accidentia, nimirum operationes, & adus intclligčdi, volendi, &c. qu* oriri nequeunt ex principio materiali, cum alioquin, fcaliamaterialia entia predi¬ ta forent ijfdem: adeoq; oriri debentexalio principio fubftantiali, & per confequens con- cedi debet ens naturale humanum, compofi¬ tum efle eflentialiter ex duabus partibus fub- ftantialibus, C c 466 Quod 10 c Philofiphi<£ Qmnque-?arth7 alijs ergo entibus materialibus principium-. materiale debet etiam habere aliquam for¬ mam fubftantialem, cum qua unum ens natu- rale fubftantialc completum conftituat. Ex quibus rite concludimus, omne ensr* naturale materiale efle compofitum eflentia- liter defatto ex partibus Phyflcis eflentialibus realiter diftin&is; uti manifefte apparet in fe- difficilis eft, ut primo intuitu apparet, refpon- fio; Ad authoritatem enim Ariftotelis dici- mus aliudnihil illa probari,quam quod forma fitratio, Scultimum determinativum confti- tuens Phyficam rei eflentiam, non fecus^ quam in compofltis Metaphyficis differentia_> eft pars determinativa, & contra&iva generis ad talem ipeciemj. paratione uniuspartis abaltera, cum nullafit47i Adrationemprimamdicimus falfum efle, 468 «/■>) forma fubftantialis disjunčtive accepta, fino qua non poflit exiftere materia entium natu¬ ralium, prout exipfa ferie generationum & corruptionum naturalium evidenter colligi- tuo. Neq; obftat quod omne quod fit ex aliquo pr«fuppofito fubječto, illiq; inhsret, fit for¬ ma accidentalis ejufdem. Nam verumeft, quod omne quod fit ex pr«fuppofito fubje- tto, illiq; inh«ret, ut fub;e£lo tantum inh«» fionis,fit forma accidentalis;falfum tamen eft, quod id quod fit ex tali fubjedo,illiq; inh«ret, non ut fubje&o inh«fionis, fed ut fubječto in- formationis, fit quid accidentale: forma enim fubftantialis materialis fit, & eft in materia, ut pars intrinfeca, & eflentialis totius compofiti per fe fubfiftentis, five jamfitimmediatumj 472 principium fubfiftendi, five non, de quo alibi; at accidentalis forma, non eft in fubječto tan- quam pars intrinfeca compofiti, vel totius* fubftantialis, cum non pertineat ullomodo, necpertinere poflit, ad intrinfecam, & eflen- tialcm conftitutionemfubftanti«. Nec obftat rurfus, quod materia videatur fe habere veiut vehiculum, & fuftentaculum.* quoddam form«, qu« eft tota quidditas entis materialis, juxta Ariftotelicum illud: forma- quod in omnibus materialibus eadem Phyfic£ fit materia; neque enim hac in parte confun- di debet modus loquendi Metaphyficus, cum Phyfico, & reali fenfu, uti perperam Adver- farij faciunt; fiquidem Metaphyfice loqucn- do non eft inconveniens, imo eft neceflari- um, ut vari« eflenti« fpecie differentes in- funaamento materiali, feu in rationegeneri- ca conveniant; ciim igitur fpecies, &genera, proutanobis concipiuntur, Phyficenonfint, confequenter, ut dixi,perperam,ab uno fen¬ fu ad alterum, fit tranfitus*. Adeoq; Phyfice, & realiter loquendotamper fuam formam* equus v. g. &leo diftinguunturabinvicem^, ciim nihil commune habeant realiter, & in- dependenter a noftris conceptibus. Ad 2” rationem pariter dicimus, non- omnespartes materi« efle eflentiales, quia_» non omnes funt neceflari® colle&ive accc- pt«, ut forma poflit complere, & conftituero cum materia unum compofitum, adeoque materia disjunftive fumpta eft ad hoc ef- fentialiter requifita, diciturque pars eflen¬ tialis, alia vero dicitur efle tantum de inte- gritate, & complemento rei: fi c tripes ca¬ nis eflentialiter canis eft, licet obquarti pe- dis defettum fitintegraliter mancus. eft, quod quid erat efle rei: cui authoritati ad- 473 Ad ultimam fimiliter refpondemus, fub- ftipulatur ratio; tum quia entia materialia., diftinguuntur ab invicem, non per materiam, fed per folas fuas formas; tum quia fi materia eflet pars conftitutiva entis materialis, etiam pars materi« eflet pars eflentialis ejufdem-*, adeoque pars integralis v. g. pes, vel digitusr* ftantiam materialem, ut fit, & dicatur Phy- ficž eadem numero, requirere non folum.* eandem numero formam, fed etiam eandem numero materiam diftributive, ut dixi, ac- ceptam, ajoque fore hanc unitatem tanto perfe&iorem in tota fubftantia completa-, quan- Par s II.Jen Pby(ica-j. u euant6 «a perfedior fuerit in utro^ue princi -47 J Nequ« obftat, quod omne corpus Rt it n- pio tam materiali, quam formali, cum unitas^ penetrabile a quantitate, q U * eft proprietas r ■ --* materin; h*c autem debet compleriper fub- ftantialem formam; adeoquc tale corpus el— fet. & non eflet fimplex. Imprimisenim im- pcnctrabilitas entitativa non eft effedus qua- titatis, ut fupta oftendimus. Deinde abfque inconvenienti admitti poteft, qudd corpus il- lud fimplexnon eflet habiturum quantitatcra, irao nec materiam ejufdem fpccici, cum illa_« qu* defado datur; ac proindč cum carerco quantitate , qu* eft materi* prim* defado cxiftcntis proprietas, carcret etiam cfFedu ll- lo, qucm quantitas materi* defadoexiftcnci tribuit. Nec obftat pr*tcrea quod impliceo ens materiale,quod capax non fit alicujus for- m* accidentalis,implicabit igitur & talc,quod incapaxfit forrasfubftantialis. Imprimis c- nim antecedenseft valde dubium, cum fan¬ tinu afluraatur, non probetur ab adverfarijs. Deinde idemfpiculum recorquetur in eofde; implicat fpiritus creatus,qui form* accidenta- lis capaxnon ftt, ergo etiam implicabit fpiritus creatus , qui form* fubftantialis fit incapax. Dilparratio, qua adverfarij inoffenfthoc tc- Iumcxcipient, eademnžnos ab ipfis jadum_* l*dat, prarcavebit. Nec obftat infuper,quod talecn$cflet,&non eflet operativum; eflet, quia fi entia materialia compofita operativa., funt, quanto magis illud eflet, quod cxcludc- ret omnem imperfedionem compofitionis? Non eflet, quiaejusoperationes, velforentj vitales, & immanentes, & hoc non; nam illud vitale non eflet, cum ncc per adum corr.ple- tum viveret, cum non elfet Angtlus; nec per incomplccum, cum non haberetformam fub- ftantialem: vel eflent tranfeuntes; quod etiam dicincquit; quia cum eflet ens illud indepen- dens a materia,operaretur etiam independen. ter ab lila & confequenter creativumcflec_», quod admitti non pofle conftat. Verum con- traeft, tura quia dici poteft ens illud non fo rcJ operativum, cum non neccflarid ad omne efle fequatur propric operari; fufficerct proindo neoranino foretotiofum fl fuftcntarctaliquid ad inftar materi*, merč paflivc fc habendo: tum etiam quia admitti abl'que incommodo poteft, tale ens forc vivens; cum enim in /o continereteminenter perfedionem compofi- ti materialis, cur dici non poflet perfediori quodam modo vivere , quam ipfura aliquod materiale compofitum? Poflet etiam operari tranleuntcr dependenter tamen k fubjedo extrinfeco, cum inter modum eflendi,& ope¬ randi non interccdat proportio illa arithmeti- ca, quam uuidam fibiimaginantur; ut clarš )*( patet totius ex unitate partium confurgat. Et quia eadem eft Phyfica proportio rci fingularis ad fua principia fingularia,qu*logic*rci fpecifi- c* adfua principia communia, ideo ficut ipc- cies incommuni principia habetdeterminata infpccie, ita fingularis res Phyficehabere de¬ bet propria principia in individuo, & in parti- culari. Ex quo redž Theologi in Tcrtiam* Partem, docent adunitatemrefurredionise- jufdcro hominis fpedare, ut ejusanima eidera numero corpori,fcu materi*,faltem primige- ni*, rurfusuniatur. De quo pluribus infra : Interea examinare placct, An Thyjicum aliquod ens materiale ejjen- tialiter jtmplex fit pojjibile_» ? 474TN c l u ^ qu*ftione fequimur partem affirma- |.tem > quamprobabiliorem efle fuadet ratio illa; quod ficut in rota latitudinc entis fpiri- tualis datur defado fubftantia fpiritualis* completa, & incomplcta , ita videtur pro- babile pofle etiam in tota latitudinc entis ma¬ terialis dari aliquod effentialiter completum, firoplex tamen , ficut defado datur aliquod incomplerum forma fubftantiali indigens ad (ui completioncm. Qu* enim poteft efle ra¬ tio cur duplex ille modus eflendi entis fpiri- tualis defado detur, & de poflibili faltem non fitdabile aliquod, ratione cujusidem poflibi- liter convcniat enti materiali in tota lua lati- tudine acccpto ? Cum pr*fertim Deus poflio producere entia materialia perfediora, 8c pcrfediora(yncategoreroatice infinita; inter qu* non eft cur negetur aliquod poffibilc tan- t*perfedionis, ut *quivaleatcompofitoali- cui materiali, quod ex materia, & forma lapi- dis, vel plumbi confurgit. Accedit quod ficut materia completur per formam, quam fufci- pit, ita natura compleatur per fubfiftentiamj quam terminat; licet autem defado omnis^ naturacreata,perfubfiftentiam afe rcaliteiL, diftindam, uti cx dicendis fuppono.coroplea- tur,non poteft tamen dici,quodimplicec crea- tura fubfiftensperfeipfam, & incapax fubfi- ftenti* a fe diftind*, ergo etiam, tamctfi ens^ omne materiale defado compleatur per for¬ mam fubftantialem a fe diftindam (de quo ta¬ men multi, nec indodi, dubitant cxiftimantes CceluraEmpyreum defado efle corpus cflen- tialitcr fimpliciftimum) adhuc poflibile crio corpus completum per fe ipfum,& form* a fc diftind* omnino incapax, II pafct in Angeloqui cum in eflendo fit omni- no independens a fubje&o, in operando ta- men tranfcunter ab hoc dependct, uti conftat ex motu, quo ille movet fydera Ste. Nequo per hoc tamen Angelus aliquis tale ens cflet, aut fimile Angelo j quia ifte pra;terquam quod lit ens completum, habetfibi etiam eflentiali- ter annexum eflcntiale pradicatum fpiritua- lis, quo illud carcretj vi cujus carenti® intra^ latitudinem entis materialis completi conti- nerctur > utpote integraliter extenfum , ha- benlque partes, extra partes, Sed ut ab ab- folute podibili ad ens ačtuale materiale regre- diamur, dicimus, quod ilojophue quinqucpartita, ralis non eft, fed fbpra omnes vires natura?, Sc miraculofa tranfubftandado j tum quia acci- dentia cum difpofitiones fint, adunam fpe- ciem entis, efle nequcunt indifirerenda ad en. tia omnia, St confequenter nec naturalitec- tranfire de uno in aliud; tum denique quia_. agens naturale unam fubftantiam totaliter de- ftruercnon poteft, St aliam totaliter de novo producerc; illam enim annihilaret, crearetj iftam, quod eft folius Dei proprium, ut fuo lo- codemonftrabitur; adeoque phyfica cviden- tia manet certum,dari principia intrinfeca en¬ tis materialis naturalis, quod afferuimus 3 . Pbyjici entis materialis ‘defaclo exi- Jlentis intrinjeca dariprincipiaJit PhyJicorum Principiorum varu notio » nece/c,, 47g-y^NOnvincunt ad hoc aflerendum , intelle- V^,. u tir $.!is fubftantialis compofitionis.fivejamin ficri illafuraatur, fivein fado efle,- & in hac proprijfliraa principij phyficiacceptionc que- ftioncm promoventes, inquirimus ultcrius, qu«nam fiv Phjficorum entU naturalis materialu Principiorum quidditas ? 47P A R^°tcleslibro i. Acroamaticorumdeff. ./Aniens jam dida principia, dixit; principia cfle illa, qu« non fiunt exalijs, nequeexal¬ terutris , fed ex his omnia : quam ut redi adaptent folrs intrinfecis principijs, diverfas, ae^vsr iexcogitaruntexplicationeshadenus illius Interpretes. Et diificultas tota oritui^. rationc illius particul« ex totiesrepetit«,ob quam plurim« excitantur contro verfi«, & fe- repler«quc, auc denomine,auttantumDia- ledic«. Nobis aucem, quia in Phyficis propo- fitum non eft immorari in tricis, feu Gramroa- ticalibus, feu Dialedicis, exiftimamus univcr- fam litem dirimi pofle, fi accipiatur didapar¬ ticula femper eoderamodo, prout fciliceteft nota principij intrinfeci, feu partis compo- nentis. Taliter enim h«c tria principia ingre- diuntur intrinfece ens naturaleinfieri,utfint de intrinfeco, &cflentiali conceptu cujufcun- que entis naturalis in fieri, ita utneq;cxalijs, neque ex alterutris, tanquam exprincipio in- trinfeco componantur, aut fiant; nam h«c tria, quiaprima, fimpliciafunt, & confequen- ter neque ex alijs, neque cx alterutris com- poni poflunt. 480 Nequeobftat, quodformamaterialis fi-48 at & producatur de novo ex matcria tanquam exprincipio > & fubjedo intrinfeco. Nametfi hoc verumfit,falfumtameneft, quddfintex fc invicem in eodem genere; forma enim ex materia fit in genere principij materialis, ipfa vero principiat in ratione principij formalis. Nec obeft rurfus, quod Materia & Forma ma, terialis componantur, ut fupra diximus ex fuis partibus entitativis, qu bus intrinfeci conftant. Nam componuntur ex partibus fuis entitativis integraliter, cum e contra princi- pient ens naturale tanquam principia, & par- tcs ejufdem eflentiales; ideoque principian- tur in genere principij intrinfeci di verfi ab eo, In quoprincipiant: Siroiliter Materia & For¬ ma, componuntur ex genere & diffl-rentia, qu« quia funt tantum parces Metaphyfic«, hinc principiant ill«, utpoteparcesPhyfic«, indiverfo genere ab eo in quo principiantur, ut conftat, Nec obeft demum (ut multa alia folutu faciliora omittaraus) quod cuidam non videatur pofle explicari, quo pado data defi- nitio prscise fumpta conveniat fingulis prin¬ cipijs ; nam fi conveniat principijs particulari- bus v. g. materi«, & form« Petri, falfum eft, quod fiant ex materia & forma Petri: de fola materia item dici non poteft (quod idera ap- plicat form«, &privationi feorfimfumptis) quod fit cx alterutris, akcrutrum enim fuppo. nit plura; atque ob eandem rationem dici nc- quit, quodfitexfe. Verumpaucis, utnosex- pediamus ab his Sophifticis pedicis,dicim p dc- finitionem illam funiendam efle in fuppofitio- nc diftributiva, ita, ut omnia qu« fiunt ex om¬ nibus principijs, in fpecie, & numero, fiant ex fingulis etiam in fpecie, & numero: ficEns* materiale in comuni, feu indefinite fumptura, ut fuppofitio diftributiva exigit, eft expriva- tione, materia, & forma indefiniti fumptis; in fuppofitione veroperfonali, feuparticula- ri acceptum, cx materia & forma, ac pri vatio- ne tali, Adcoquilicetdici nonpoflitde qua- libet numero materia,&forma, aut privacio- ne, quod omnia fint ex lllis, dici tamen poteft de quacunquc diftributiva accepta: in quo, intelledis terminis,efle non poteft aliqua diffi¬ cultas, cui vel exdidisin Logica, velexdiccn- dis inMctaphyficafacile nequeat refpondcri, Phyjici Entis naturalU intrinfeco. L> principia in unico fafaari non pojjunt. O Uod verum eftfpecialiterrefpeda quo- rundam , qui antiquos fedati Philofo- phos, ne ulla tandem fententia fit abfquc Pa- trono, ftatuunt unieum illudingenerabile& incorruptibile, perque raritatem, & denfita- tem in varias formabile figuras. Ratio, uC prsteream authoritatem omnium redčPhi- lofophantium, eft: quia tale principium ne- ceflario eflet vel fubftantiale, vel accidentale, etfi alius eflendi modus nullus fitaifignabilis: fi primum ? ergo eflet vel corporeum, vel in- corporeum: non corporeum, quiahoc ipfa entitative eflet multiplex ; cum eflentia cntM corporei bane entitativam multiplicitatemj ex eflentiali fuo conceptu inferat, utpatetex didis. Non etiam incorporeum, hoc enim ipfo diferete multiplicabile eflet in plura, non feciis, quam dicemus multiplicabilem natu¬ ram entis univcrfalis, per abftradiones no- Philofophia ejuinqHe-partita > riftia, quar‘ab hac opinione multum labefa. 1 ttantur) primd: conftitutio, leu produčfio humani compofiti, qu6d cura conftituatur efi. fencialitcr partialiter anima rationali, haberi nequit pcr folam hujufmodi corpufculorum aggregationemj. n ftras talem ,* cum illud unum pcr ipfos con- naturaliterfitdivcrfimode formabile in vari« entia nobis apparentia. Muho minus dici poteh illud efle accidentale aliquid » nam hoc ipfo infcrt entium multiplicitatcm, cum ac- cidens cflcntialiter fic Ens in alio , fcu entir’ ens, Totum cui innituntur , pr®fertiro Rc. ccntiores (nam rationcs antiquorumab Ari- R n Nt : ni \. t ., - r , ftotclefufficienterannullatarfucrunt) funda- 4 . .. . er um 'd exfub- mentumeft, qu6d maccria prima pcr Arifto- an ! a 1 3 cneratI0aea D |ma ntium mcr& ma- . - tcrialium , in quibus iila partium varitta^, telem, & Peripacheticos ingcnerabilis fit Sc incorruptibilis, adeoqu& una in omnibus. Ex quo inferunt illam efle rc ipsa illud unicum principium, licet aliter ablnterpretibus Ari. ftotclis diverfis formalitatibus rei veritas ob- veletur. At, quam infirma:bafiinnitanrur, fatiscuiquc conftat, qui vel notionem mate¬ ri* priroa: Ariftotelica: habet: hanc namque entitative, 8c numerice non efle unam, igno- racnemo, qui cvidentiexperientia fcit, roa- teriam Petri viventis non efle eandero nume- romateriam canis, velcqui mortui. illa operationum, & organorum diverfitas, & fubordinatio ac direčlio ad unum , eun- demque finem, nullatenus pcr mera corpu- fcula diverfiroodž pcrmixta falvari poteft: qualitercunque enim componantur granula arenx, aut farinae fimul , nunquam rcfulta¬ re poterit vel principium vifionis, velambu- l9tionis , Scc. Infuper bos v. g. dum cultro tranfverberatur, vel confringitur ipfi malleo lincipitis nervus prsecipuus, momento prin¬ cipium omniiiro operationum perdit, 8c ta- men non apparet ulla fere corpufculorum de- figuratio, ex qua haberi poflent cffcčtus adeo repente diverfi. 482 Falluntur autem in illo, ut errorem fu- um agnofccntes, mcliusdcinccpsfeutiantdc Ariftotclicis, quod ab his non dicatur una_, rofiteriaalitcr, quamunitate Logica aut Mc- caphyflca: quod fi etiam fubinde Ariftotelici48* Prarterea, quando pulvis formentarius d.cant unam PhyOcč. hoc d.cere intelligen- cpplicato exiguo fomite fuccenditur maxi! di funt, quod per privationem formarum.* tališ fit , quia nempe in ca non funt forma: diverfar, qu* illam numero divcrfificent, non fecus , ac plures partes aqua: dicantur una_> aqua, St plures gradus caloris in eodem fub- jc&o, Sc loco, dicantur unus calor, ideo, quia habent privationem ubicationum, quibus fi ponerentur ilii gradus, vel partes aquse fepa- rarim inpluribus locis, poflent dici, & eflo plures aqux, & plures calorcs. Ver um, ne opinio, quantumvis inanis, fuotamen pon- dere fatiicens , pluribus a nobis rcfutctuL, in Philolophica Schola, in qua nemo non_ fcit fe phantafma non efle,- ideo ut alterius, e diametro huic oppofit* , veritatem exa- minemus, ftatuentis cum Democrito, ali- ilque pro principijs entis natnralis materia¬ la atomos, feu corpufcula innumera, dici- mur*. moque impetu disijcit validiflima qua:quo obftacula, Sc in auras evibrat arces, propu- gnacula, ipfifquc aggeftos terreos montes, deberettotus illeignisdelituifle prius inpul- vercis granulis, ad eumferemodum, quoin grano triticeo delitefeit farina ; hoc autemj eft ineredibile, Sc omnino improbabilc , eo quod cum inclufus ignis habcat tantam in- clinationem furfum afcendendi, fefcquč di- latandi, ut elevet, Sc perrumpat omnia obfta¬ cula, qui quaefo fieri poteft, utlatensinfac- culo, vel ligneo vafeulo, non perrumpat tcla- ceum, aut ligneum illud continens, Sc foras erumpat ? nifi fors quis dicat ignem leonis* imitari naturam, qui ferrcis, *neifqu£ clathris detineri fe non patitur, patitur tamen ligneos, cannabinofque carccres. Pbjficum Em materiale non poj baberepro fui principi)s mera cor. pujculdL*. 483TD oftendit evidenter ( utomittam Myfte- JLria Fidei, pralertim in Vcnerabili Eucha- 48 g Et demum, utmulta, qu$ ingeniofifli- mi Neotherici contra hanc corpufculorum^ diverfimode figurabilium inventionem vali¬ diflima adferuntargumenta, defumpta a vc- getantibus, Sc fentientibus 5 qu* ex varia^ corpufculorum combinatione nullatenus' confurgere pofliint, illa videtur ratio cffi- cax contra atomiftas, quod aullam adferant ratio- P ar s 11. fiuPhjJica. rationem, vi cujus fuam fententiam vel red. dant probabilemj. Nam quod dicant, v. g. nos debere in_ 4i7 rebus Phyficis fequi fenfum : hoc quidem_« verum cft, fed ita ut non tantum judice- mus, quod fenfus judicat, fed etiam ut ad- dentesjudiciofenfuum alia principia perin- telle&um nota, inferamus etiam veritates - ’, quas fenfus non percipit; alioquin nec Deum, nec Angelos, nec rationalem animam, nec bonorum pr«mia, necfupplicia malorum.*, qute fenfibus non fubjacent, dignofcerequi- remus ; ficq; deterioris conditionis humana^ natura effet brutali, qu« naturalibus inftin&i- busadta, etiam qu« fenfibus non percipiun- tur, uteftprolem alere, confervare, pugnare pro eadem, quod a Juriš peritis natura; inftin- dtus dicitur, percipit. 488 Quod etiam dicant i °ex Ariftot. ex nihilo nihil fieri, nihil urget: nam quidfi, quifpiam cum P. Chriftophoro Clavio, St FrancifcoVie- taceleberrimis Mathematicis, neget univer- faliter verum efle illud axioma ? certe uterq; in fua Algebra,non folum ex nihilo, fed etiam t minus nihilo in numeris numerantibus $ qui haud dubie funt difcreta quantitas,numerum verum, ac realem produci demonftrant. Sed data pro nune veritate axiomatis, in fenfu ab Ariftotelicis accepti, fequiturne propterea_,, quod licčt ex nihilo Subjedti a naturah agente nihil fieri poffit i non poffit tamen ab eodem-a fieri aliquid ex nihilo fui ? 4S9 Accedit quod fuis fe armis conficiant A- tomifl«; cum enimper dliam, 8taliamcor- pufculorum difpofitionem, ac motum, qui prius non erat res fiant, neceflarid admittere debent hanc difpofitionem, St motum diflin- flum ab ipfis corpufculis, utpote qui prius in ijs non erat, de novo fieri. 490. Multo minus nos impugnant argumento, 4 quod defumunt ab arte fadtis, qu« per diver- fam difpofitionem artificiose componibili- um,diverfaconfurgunt arte fadta. Nam Sc hac ratione contra fe pugnant, dum dicunt, St merito; Deum, St naturam longe fapienti- us, Scperfeftius, quam ars ipfa operetur, fua opera operari, adeoq, St perfedtiores efFcdtus, St perfedtiorem modum in ijs producendisr* quam ars ipfa, fibi vendicant; cum pr«fertim ars imitatrix, St fimia fit natura;, qua; nunqua aflequi tur operibus fuis illius perfettionemj; nifi velimus dicere, quodftatualapideaequi aquevivat, currat, ac cxcipiendo feflori fio apta, ac ipfe vivens equus. Sed ne in minu- tulis hifce corpufculis, qua; 8t fenfum, St ra¬ tionem ob exilitatem fugiunt, diutius verfe- mur, utepomittamus alias antiquorum pr«- lertim ante Ariftotelem Philofophorum, ab eo fatis falfi convidtas, de principijs entis na- turalis jam obfoletasfententias^. Dicimus* contra alios Neothericos Phjjica Entis naturalis principia priwa non funt matu or elementa .. H C Ive jam elementa maneantformaliterirn. mixto, fi ve e contra; utrumq; enim admit- tatur, parum facit ad pr^fentem qu«ftioneraj tum quia illa nec dici, nec efle poifunt prima Entis naturalis principia, qua; ex alijsfunt ef- fendalitercompofita; cujufmodi efle elemen¬ ta conftatvelex eo, quodipfafintentiafub- flantialiter Stperfe,ut fatentur Adverfarij; generabilia item, St corruptibilia, hoc ipfo quodhabeant qualitates contrarias perquasr’ infeagunt, Stabinvicempatiuntur, exqua_« mutua actione eorum, Stpaflionemixta ge- nerantur, uteommuniter concedunt omnes, magisq; infra fuo loco patebit. Ulterius* Phjfica Entis naturalis principi a nec effe pojfunt 2 T Ria illa qua: communis Chymicorum_s A Schola aflignat, falem, hoceft partem.* quandam folidam, acfixam, qua;vinulla ul- lius fublunaris agentis fit refolubilis; fulphur, cujus nomine intelligunt partem fpirituofam, fubtilem, vividam, adtivam, formalem, qute in entibus omnibus feu vita carentibus, feu il¬ la prteditis, uti ajunt, nec male reperitun-: Sc Mercurium, per quem ipfis venit pars humi- da, vifcofa, Sttenax, qua resomnes continu- antur, atq; inter fe cohterent, quamq; dicunt efle veram Phyficam unionem,ac natur«glu¬ ten, vi cujus pars vivida, 8c fpiritofa, qu« im. corruptione, St refolutione abit in auras,cum parte fixa 8t confiftente conjungitur. j Verum quomodocunq; h«c fua illiprin¬ cipia explicent, non fubfiftere pofle videtun. eorum fententia univerfim: tum quia h«c nec funt, nec efle poflunt prima 8t fimplicia.,, dequibus tantum pr«fens procedit qu«ftio, cum St illa ipfa fint entia materialia, adeoq; materia 8t forma conftantia, fiquidem in illas funt abfolute refolubilia, quod experientia convincitur,ciim quomodocunq, elambicen- tur, adhuc ulterius femper magisrefolvi, Sc attenuari poflint. Tum quia haecopinio nimium tribuit fen- fui, fenfuumq;experienti«, aeproindemini- me evadit abfurda illa, qu« ab experimentali pr«cise Philofophia derivari poflunt: tum.« quia in re coincidit, cum fententia jam pri¬ dem ah Ariftotele explofa, eorum, qui ter- ram, aerem, 8t aquam pro principijs rerumj naturalium adftruebant; tum infuper quia ex D d illa 495 14 illafeflueretuf omnia coffipofita materialia., efleentiaper accidens; par tes enim qua;hu- mido illo glutine connečlerentur, entia Tunu completa, & ex natura fua inter fe non unibi- lia, utpote fecundum fe nullam habentia in- clinationcm ad invicem; patet hoc indo, quodper talem unitionemextrahantur e fia¬ tu fuo naturah, in quem omni conatu fefe re- ducere iterum contendunt, ut ipfis Chymico- rum conftat experientijs. Tum demura quia exhac opinioneclare it Quinqu?-Pdrtit* tur, aliter fb habere, quam ante fefc habufi- rit; adeoque exigit eflentialiter habere ali- quid de novo, quod antea non habebatjcu- jus hoc ipfo habebat privationem-, 3 idemj enim formaliter efl non habere formam.,, quam apta eft habere; & habere illius pri- vationem; ut conftat ex terminis; tranfmu- tatio igitur fubftantialis in quantum eflen¬ tialiter eft mutatio, eflentialiter exigit pri- vationem in fubječto, forma; illius, quanu» in illud inducit, ut terminum aquo. fequitur nullam dari formam materialem_j498 Nec obftat i c id quod obijciunt dočli fubftantialem; omnia namq; ex his mixta ali¬ ter fe non haberent, quam defačto lutum,nix, grando, aut glacies, qute proprijs fubftantiali- bus formis carent, & id non alia de caufa-, quam quia fiunt ex pulveribus terreis, quibus immifcentur aquei vapores, Sc aerei tenuio- resfpiritus, quo pačto ca;tera quoq; mixta- omnia ex tribus illis principijs componeren- tur, uti Sc quidam ex Adverfarijs admittuno, Sc neceflario fequitur, ex ipfa, quam dant, o- pinionisftneexplicationo. Ac proindc fe- curiiis ut cum Ariftot. philofophemur; dici- musr 5 Phjfica entis natur ali* principi a in fieri . tjfe, Maternim, Formam , Privationem. 496 \ T Eritas hujus aflerti evidenter elucet ex ' ipfa eflentia fubftantialis tranfmutatio- nis; cum enim rila fit tranfitus quidam rei de nonefleadefle, & omni s tranfitus tria eflen¬ tialiter requirat, fcilicet id quod tranfit, id ad quod, Sc id a quo fit tranfitus, bene fequitun, ad mutationem fubftantialem tria folum ef- fentialiterrequiri principia; fcilicet primam quidam Recentiores excludentcs privatio¬ nem ex ratione principij in fieri, quia intrin- fiece nullum Ens pofitivum fieri poflit ex a- liquo privato, adeoque admittunt folum in tranfmutatione privationem ut requifitumj. Nam id gratis opponunt, tum quia ipfimet alibi docent de eflentia omnis motus natu- ralis efle habere fubječium quod movetun., terminum aquo, Sc terminum adquem mo- vetur : tum quia pofitis his tribus intrinfe- ce & formaliter habetur mutatio, Sc his non pofitis non habetur ; ficut igitur impoflibile eft ut habeatur motus localis abfque his tri¬ bus, fic repugnat ut habeatur motus tranf- mutatioriis fubftantialis abfque ijfdem intrin- fece habitisf; necefle proinde eft, ut, lickt_» pars conftitutiva intrinfeca alicujus entis pO- fltivi in fačto efle, efle non poflit principi- um privativum; fit tamen, &ingrediatun, conftitutionem entis fubftantis tranfmutatio- niin fieri, ut terminus a quo, eo quod nul- latenus vel concipi poflit tranfmutatio, qua- tenus motus eft, a non efle form«, ad eflo forma; in fubje&o. 497 rerum Materiam, qua; fit mutationis fubje- 4 99 Nec obeft 2 °id quod alij obicijuntačlio- £tum,Formam, qua; fit terminus ad quem, & Privationem, qua; fit terminus a quo; qua; principia fuo modo etiam requiruntur,& fuf- ficiunt ad quamlibet aliam mutationem, fi¬ ve accidentalem, ut cum aer, ex tenebrofo fit lucidus, five artificialem, ut cum marmor- ex rudi fit figuratum. Quod ipfum confirmatur ulterius fingu- la ex tribus feorfim fpečtando; quia tranfmu¬ tatio fubftantialis in quacunque tandem ac- ceptione fumatur, five ut eft generatio, five ut converfio, five ut edučtio, femper eft efi fentialiter tranfitus Sc mutatio, adeoque in- nem nimirum Agentis efle etiam principi- um in fieri, cum abfque illahaberinonpof- fit res in efle tranfmutationis J : hoc eft in- genere caufa; efficientis, non autem forma- lis, alioquin non tantum ačlio, fed ipfa_, etiam caufa efficiens, D e u s, caufa finalis, duratio, ubicatio, aliaque plurima aflignari deberent principia entis naturalis in fieri, cum eadem ratio, fi quid probat pro ačlio- ne, probet etiam, ut cuilibet patet, pro jam enumeratis^. Cum igitur illi refugiano pluralitatem tot principiorum, defiftere pa- riter debent a fua inftantia-. primis requirit eflentialiter materiam, &for- ,0 ° Nec plus probant alij, qui formam ex- . ' _ * . j _ /1 *. _ „ 1 ! m ' C* 1 • mil fi fa (•ca o n f n m««_— __ 1 _ *_ 1 mam, cum requirat eflentialiflime fubječlum, Sc terminum fubftantialem, qui ex illius po- tentia educitur, eo quod implicet adlionem aliquam dari abfque termino. Quod etiam non minus eflentialiter requirat privationem, conftat a priori ex eo, quod tranfmutatio, «qua tališ exigat neceflario rem> qu« muta- pulfam referre conanturinnumerumintrin- fecorum principiorum: tum quia, quodfic- ri non repugnat, fi educeretur aliqua forma ex materia exiftente Divinitus fpoliata om¬ ni forma, reipsaibi daretur vera mutatio in materia a non efle forma; ad efle forma;, & tamen nulla interveniret forma cxpellenda; turo joi Par s ll fin Phjfica. CHm quia Divinitus poflunt plures form« li¬ timi efle, & educi ex eadem materia, in quo eafu vera eflet generado talium formarum, tametfi priores nullatenus definerent a fua^ informationo: ex quo patet non nifi peiv. accidens expul(lonem form« antiqu«inter- venire ad tranfmutationemj. Neque felicius fe fatigantalij; feu qui »j patet ex tranfubftantiali conver/ionequ«fiu dum Corpus Chrifti pr«exiftens fub acciddn- tibus panis, & vini tranfitinfubftantiam ali- ti&c. P hjfic a entiz nat umik 'in faffo ejfi principi a tant um duo funt Ma¬ teria, Forma. privationcm a ratione intrinfeci principi) in TT MCnam A ; duo in faBo e(fe ens naturak, quod nec quandocft, intrinf< , ci ! t ellentialiter, & utquodcon- fieri excludunt, ex eo nec quando non eft, principiare poffit; quia dum eft mutatio non eft: dum eft mutatio eft forma. & non eft privado. Nam pri- vatio principiat, ut ex dicendisinfrapatebit magisjquando primo non eft, 6 c immedia- te ante fuit; cum principiet, ut terminus a quo privativus, qui tališ tune eft, cum primo ab co incipit aliud; adeoque quia fieri for¬ ma: incipit tune primo, cum primo non eft privatio, h«c erit mutationis principium_>, dum primo non eft, & immediate ante fu- S ° S i L>. NecReplica eorum urget, qua dicunt principium tune efle debero, quando eft principiatum; locum illa namque habetin.. iolis principijs pofitive talibus, non autemj in principijs univerfim, uti conftat in prin¬ cipijs fucceftivarum mutationum-s. 502 Seu qui formam pro principio non re- cognoverunt, eo quod illa pofterior fit ipsa tranfmutatione, cujus eft terminus; nanu imprimis opus non eft, ut forma prior fiu prioritate executionis ipsa tranfmutatione.', fed fufficit fi prior fit prioritate intentionis. Deinderatio illa ruinofo innititurfuppofito, cum hic non agatur de principijs tranfmu. tationis pr«cise fumpt«, fed de principijs J entis fubftantis aduali tranfmutadoni: de- nique quia ad hoc, ut generetur ens mate¬ riale completum in aliquo inftanti, debeno neceflario haberi & partes intrinlec« ipfius, & pr«elfe in una parte ex ipfis anteceden- ter privatio form«, alioquin h«c fuiflet ante, ficq;non fieret in tali inftanti. 505 Seu demum qui materiam a radone prin¬ cipi j entis materialis in fieri extrudunt, eo quoddentur mutationes abfq;fubjedo, qua- les funt creatio, generatio vermium inipe- ciebus Sacramentalibus, produdio miraculo- fa qualitatum. Verum h« mutationes natu- rales non funt; creatio fiquidem adio eft foli Deo conveniens; per quam etiamdum ver- mes producuntur in Eucharifticis fpeciebusr* creat D e u s de novo materiam, fupernatura- liter fupplendo defedum materialis cauf«; in quonon eft multiplicado miraculorum abfq; neceflitate, cum prius miraculum, quo fub- ftantia panis in confeeratione annihilatun., hoc fecundum fecum neceflarium trahat; uti ftituunt:certum namq; eftex didis,quoduni materia fufticiat ingenere principij materia¬ lis uni compofito, & una forma fubftantialis-* uni materi«, cum naturaliter in una materia nequeat efle nifiunicaforma; confequentei? h«c duo principia fimul junda, & intime uni- taconftituuntellentialiter, imo funtipfutm* compofitum in fado efle pr«cifis quibufcuru que ali j sr 5 . Nec obeftquod unio fit tertia entitas re&- liter modaliterdiftindaab ipfis principijs dii- obus, qu« fimul unit, & quidem neceflario re- quifita ac ellentialiter ad iplum efle compo- fiti. CJuantumvis enim id verum fit, non ta- men tertium erit illa principium; tum quia^, ut fupra infinuavi, pertinet ad rationem for- malem,tanquam id per quod materia, & for¬ ma naturale compofitum principiano; ex principijs autem, & ratione principiandi noti conftituuntur duo principia, fedunum; Sicut ex agente, Sc adione non fiunt du«, fed unju, caufa; tum quia fignanter addidi ly ut quod, ad hocutexcluderenturilla, qu« folum,utquo ad compofitum requiruntuc.. Id quodalij opponunt in fimili de fubfiftentia,nihil urget; tum quia & fubfiftentia eft ratio formalis tan- tum ut quo terminativa natur«; tum quia^ non ad compofitum, fed ad fuppofitum con- ftituendum fubfiftentia conducit. j06 Quod pr«terea quidam dicant materi«. Sc form« in fado efle-non conveniredefini- tionem principiorum ab Ariftotele fupra afli- gnatam, ficuthoc gratis aftiimunt, ita facile negatur, oftenditurq; oppofitum, 8 c quidenij* absq; ulla «quivocatione; de his enim quate- nus funt prima principia entis naturajis infa- do efle verificatur potiflimum, qubd neq; ex alijs, neq; exalterutrisiniplofado eflefiant, feu conftent; tanquam ex principio & parto componence, ficutecontra omnia naturalia-. in fuo efle ex illis tanquam ex principijs, 8 c partibus eflentialibus, & intrinfecis conftitu¬ untur. Porro ut ex principijs ad caufas Entis naturalis in fada fupra fuppofitione gradia- mur, ad ipfaspenitiiis-cognofcendasipfanos* manuduceu. JO 7 J08 J 09 J10 ^Phjficte Entis naturalis Caufe exi- Jientia , ^Notio, & Quiddi - tas. D Ari Entis naturalis caufas, nemo fan« Philofophi« Studiofus negare poteft, quia earum exiftentia ita eft evidens 3 , ficut evidens eft, quod Sol producat lucern, ignis calorem, homo hominem; tum quia res omnes ita exiftunt, ut neceftario non- exiftant; ciim folius Dei fit per eflentiam exiftere; adeoquc cum entia extra Deum fic fint, ut poftint nonefle; hinc fit, quodad hoc ut fint, & exiftant debeant poni, & de- tcrminari ab aliquo; nihil namque poteft de non efle transferre ad efle, hoc autemj transferens &ponens eft, Scdicitur caufa. Quod nomen, etfi a Rhetoribus, & Ju¬ riš confultis diverfimode accipiatur; a Phi- lofophis tamen ufurpatur tantimi triplici- ter, primo in lata quadam fignificadono, nempe pro omni eo, quod eft quomodo- cunque prius illo ad cujus efle, &fieriquo- modolibet concurrit; quo in fenfu nomen, cauf« attribuitur etiam principijs, condido- nibus fine quibus non, difpofitionibus, oc- cafioni, & motivis excitandbus, aut deter- minantibus ad aliquid faciendumj. Secundo modo accipitur antonomafti- ce pro fola caufa efficiente; Verum utraq; acceptio impropm eft; prima namquepec- cat per exce(Tum, fecunda per defedumj. Unde medlo quodam modo proprie fumi- tur pro eo, quod influit efte in efFedum, ieu a quo realiter dependet efFedus; in qua ac- ceptione rede fic definitur; Caufa eftprin- eipium dans efle alicui contingenti cumpri- oritate natur« per influxum ex fe defedi- bilemj Sufficienda hujus definitionis in- de conftat; qubd omni 6t foli cauf« conve- niat, ejufque naturam,.&quidditatem ad«- quate expliceu : prior hujus propofidonisr* pars patet, tum ex ipfa notione termino- rum, perpenfa ad regulas bon« definitio¬ nis; tum ex eo, quod nullus fit dabilis in- fluxusin effedum creatum, qui non fit ex fe defedibilis, tališ namque influxus vel pro- cedit immediate a D e o, & fic poteft defice- re, ciim De us libere operetur, adeoqueil- lum fubtrahere poflio: vel procedit a crea- tura, & h«c ipfa ficut in efle, 8c conferva- ri> ita 5c in operari defedibilis eft, ut con- ftau. Altera vero pars pofit« fupra propofi- tionis conftat inde, quod ad rationem cau- f« duo neceftario requirantur; quorum u- num fe tenet ex parte illius entitatis, qu« caufa dicitur, & prioritas natur« nuncupa- ^uinque-Partite tur, vi cujus ita caufa cum efFedu conne- ditur, ut tališ adualis connexio tolli, & de- ficere poflit manentecauf« entiate: alterum requifitum tenet fe ex parte efFedus, vi cu¬ jus ifte neceftario finitus efte debet, & limi- tatus : quod bene explicatur per ly defedi- bilcm, illud enim quod defedibili influxu po- nitur infinitum eflendaliter efle nequit; cum huic repugnet per locum intrinfecum, & formaliter omnis defedibilitas; qu« du« conditiones neceflarib requifit« ad omnem in rigore caufam optimeexplicanturperda- tam definitionem, ut pateo; adeoque illa bene explicatur natura, & quidditas cauf«. 11 Nec obeft quod fi per impoflibile De- 11 s entitatem aliquam ad extra neceftario, fk non libere produxiflet, qualem erronee Ari- ftoteles exiftimavit efle hunc mundum, in_. tali hypothefi per locum intrinfecum D e us eflet tališ entitatis caufa, & tališ entitasejufi dem efFedus, & tamen defedibilis non eflet. Data namque difputandi grada, pro nune hy- pothefi, quam alibi forteoftendam implica- re; ajo talem creaturam efte indefedibilem indefedibilitate tantiim extrinfeca, non ve¬ ro intrinfeca; cujus rado eft, quia defedi¬ bilitas intrinfeca eft de ratione conftitutiva efFedus, qu« conveniret adhuc entitatiilli; fiquidem cum ipfa D e u s non eflet, confe- quenter quantum eft de ratione intrinfeca., ipfius, potuiflet, & non potuiflet exiftero antecedenter, & intrinfece; quamvisidnon poftet defedibilitate extrinfeca, & ratione a- gentis illam neceftario producends. 12 Nec obeft rurfus quod fi D e u s necefla- rio produceret aliquam creaturam ex fuisr 5 intrinfecis principijs indefedibilem, cujuf- modi muld putant efle vifionem beatificam fupra feipfam reflexivam, tališ creatura ef- fet intrinfece indefedibilis, & tamen efleo efFedus proprie tališ. Nam admifsa rurfus, difputandi gratia fuppofitione, ajo illam ad¬ huc fore efFedum, & defedibilem fimplici- ter, non quidem quoad exiftentiam, fedim. alijs generibus perfedionumj; non fecusr* quam in fententia admittendum mundumu fuifle ab «terno, fequatur folum mundidu- rationem, & exiftentiam efte perfedam ab- folute, non autem fecundum omnia, qu« mundus in fe contineret, nam haud dubie e«dem imperfediones entitative reperiren- tur in eo, etfi ab «terno extitiflet, qu« de- fado in tempore reperiuntur exiftente, uni- ca excepta imperfedione exiftend«, & du- rationisr*. 13 Necdemum obeft, quod adio creativaj identificetur cum ipfoDEo, adeoqueinflu- xus,quo Deu s inrem per creationempro¬ du- dudam, cujus eft rigorose caufa, influit, in- defedibilisfio. Tališ namque influxusnon adsquate, led inadasquate tantum, De o i- dentificatur, unde fecundum id, fecundurtu quod no,n identificatur, defedibilis omnino eft. Ratio autem refponfionis hujus eft, quia fi influxus creativus foli De o identifi- caretur ada’quate, fola exiftente entitato P ar s II fept Phypca. ij bus quatuor pofitis efFedus naturales funo, & intelliguntur fufficienter adu ipfo exifte- re exrra fuas caulas. Cuidivifioni nihilob- effe pode, patebit fufficientiffime ex infra di- cendis' 5 . c Phyfic, utpote quam non videmus immediate ope- rantem, fed foliim nobis innotefeit per dif- curfumj. 3 io Melius proinde exiftimamus virtutem-. propriam cujufcunque creata: caufe explica* ri per hoc, quodfitquid proportionali mo¬ do fe habens ad virtutem, quam in nobis ex- perimur in ordine ad motus, Sc adus, quos exercemusr\ Ha:c fiquidem explicatio eft per aliquid nobis immediata experientia ita notum, ut ulterius non fit explicabile; qui- vis namq; experitur in fe virtutem ad exer- cendos motus locales, cognitiones, volitio- nes, Scc. cum autem ha:c virtus maximeca- dat fub noftram experientiam, bene podu- mus per proportionem ad iftam explicaro virtutem cujufcunq; caufe Phifica: fccunda:. Qm[k Phyfic. fe, ut aliquid habeat efle, Sc non a feipfo, Nec obeft amplius, feu quod ut ununb quin illud accipiat ab aliquo alio: fic ignis, corpus agat in aliud fufficiat contiguitas in. quia habet efle, St illud a fe non babet, ne- ter exiftentiam utriufque abfqueeo quod in ceflario illud habere debet ab alio. eodem loco fe penetrent; feu quod qutevis 529 Certum demum eft repugnare, ut ali- entitas polfit operari in loco a parte anto, quid accipiat efle ab alio, quin illud aliud SZS Sc a parte poft, adeoque poflit etiam opera¬ ri in tempore utrinque immediato feu de¬ mum quod guttacavetlapidemnon vi, fed ftepe cadendo, quo in calii gutta:, qua:pra:- ceflerunt, Sc amplius non cxiftunt cauianu cavitatem in lapido. Contra enim hanc triplicem objedionem eft, Sc imprimis contra primam, Sc fecun- fit, potens dare illi tale efle; quod enim dat efle afteri, indubitatum eft, quod habeat^ virtutem, St potentiamdandi tale efle, quam virtutem repugnat, ut accipiat abeo, cuidat eflo. Linde clare patet, prioritatem caufa; neceflario importare defedum infufficientis ad eflendum in lilo, relpedu cujus aliquid dicitur habere prioritatem caufa:. dam, ratio difpar, quia res qua: aote imme- 530 Et ob id nec datur, nec dari poteft prio- diate exiftit, fi modo non exiftat, modo tam eft nihil, acfinonextitiflet; undemodo non poteft aliquid operari, non feciis ac fi nun- quam extiti(fet; defedus autem penetratio- nis agentis cum paflo non tollit, quo minus in agente includatur defado virtus produ- cendi, cum non impediat continentiam ef¬ fedus in caufa_>. Ad tertiam dico ultimam guttam eamefle, qute introducit formam^ cavitatis in lapidem, priores vero foliim ef- fe difpofitivas fubjedi ad introdudionem_» tališ forma:. Vel certe dici poteft, Sc meli- us, quod ficut forma cavitatis eft divifibilis, ac fucceflive producitur, ita fingula: gutta:, dum cadunt, producant in lapide partem_» cavitatis fua: adivitati correfpondentem_», non feciis quam dum plures homines mul- tis idibus cedunt arborem, finguli habenu effedum fciflionis fuis fingulis idibus corre- fpondentem, licet ultimo tandem attribua-53 tur dejedio arboris J . (aufi Phyfic» 20 Thilofophid Quinque-Partit. Argumentum id aflerendi eft, quod pcr hoc prioritas caufie dantis effedui efle defe- dibile contradiflinguatur a prioritate pura originis, fimulque convcniat omnibus, qu® rationem Phyfic®, & realis caufie participant, ciim ipfa fit vera & realis prioritas, deturq; nemine cogitante; deinde fundatur in prio¬ ritate originis, a qua difFert, quod ex ipfa fe- quatur effedus defedibilis; diftinda pariter eft tam a prioritate temporis, quam a prio¬ ritate rationis, feu a fubfiftendi confequen- tia, ciim per illam intelligatur realiter tota., elfentia, feu natura principij tune habere ra¬ tionem cauf®, abfqu& eo quod intelligatur^ reafiter adualis intrinfeca effedus exiflen- tia; ut cuique notionem habenti harum prio- ritatum conftare poteft: convenit item Om¬ ni omnino Phyfic® caufie reali, cum qu®li- bet ex illis fit tališ, qu® det efledefedibilo fuo effedui per defedibilem influxum, uti ex data fupra cauf® definitione fit manife- ftumj. 532 Nec obeft quod infra dicemus idem pof- fe efle caufam fuiipfius faltem quoad fecun- dum elTe, in quo cafu eflentia effedus habe- retur formaliter adu exiftens in ipfa exiften- tia caufie. Nam h®c*inftantia non urgetu, cum addiderim fignanter in conclufiono, quoad idem efle, adeoque licet in dato ca¬ fu in exiftentia cauf® prioris natura habea- tur fpecificative exiflentia effedus, nihilo- minus ea non habetur rčfpedu fecundi ef- fe, quod fufficit ad falvandam prioritatenu natura; primum enim efle rei, ut dixi, in- volvit pr®ter entitatem etiam formaliten. primam adionem afe independentem;ficut fecundum efle pr®ter ipfam entitatem in- volvit etiam adionem fecundam dependen- tem a re ipfa, qu® a fe caufatur quoad efle fecundum; ficque in primo efle non habe. tur formaliter ad®quate exiftentia fecundi eflo. 1 Thjfica caufa comparata curru fuis effeElibus . } J3 Onferemus hoc locd folum caufam fe- cundam cum effedu fuo; nam in Me- taphyfica aptior erit locus connexio- nem Caufa? prim® cumcreaturisexaminan- di; ubi de elfentia entis abfoluti, Sc refpe- divi agemus. Ac proinde interea dicimus, quod licet probabilefit, ob authoritatemj plurimorum, eorumque gravium Authorum caufam creatam tranfcendentaliter referri ad effedum poflibilem-a j longe tamen pro- babilius videri eandem cum effedu fuo a- duali tranfcendentaliter non efle connexam: a natura enim non eft propter ipfum infti.. tuta primo &per fetanquam propter finem, Sc menfuram fu® perfedionis; uti patetuni- verfaliflima indudione; Sc quidem in caufis extrinfecis id certum eflevidetur, quiaignis V. g. qui eft caufa efficiens caloris cum fio perfedior calore, Sc ®que perfedus, ac alius ignis, ad neutrum ordinari potuit, tanquam purum medium a natura, qu® imperfedif. fima tantiim ordinat ad magis perfedurro. Deinde caufa finalis, ut poflit movere po- tentiam ad aliquem effedum non plus re- quijpt, quam ut non repugnet terminare a- liquem adum appetitus per modum motivi. 534 Tertio quia caufie intrinfec® fi dicerenc eflentialem refpedum ad aduale compofi- tum, vel hoc haberent prtecise cx eo, quod fint pr®cise caufie intrinfec®, vel quiafuno tales particulares cauf® j primum dicinoio & poteft, nam quatuor aurei v. g. funt ver® cauf® intrinfec® numeri quaternarij, Sc ta¬ men nullum efl imaginabilefundamentumj ponendi in illis aureis refpedum aliquenij eflentialem ad numerum quaternarium : non etiam fecundum; quia talem connexionem eflentialem haberent quatenus funt confti- tutiv® tališ totius, ha?c autem conftitutia non efteflentiaiisrefpedus identificatus ipfis caufis, cum h®c conftitutio aliud non fio, quam ipfa adualis caufalitas caufarum in- trinfecarum, cum illis nullo modo identifi- cata, ut infra oftendetun.. 3i f Imbnequecum effedu polfibili ullo mo¬ do eflentialiter conneditur caufa creat£o; tum quia virtus cauf® non magis connedi¬ tur cum effedu poffibili, quam objedum-* cum fui cognitione, quia non magis effedu poffibili indiget caufa ad hoc ut fit, quam-9 objedum cognitione; hoc autem implican- te quacunque cognitione idem maneret, ut conflat, ergo etiam implicante quocunque effedu entitativa virtus cauf® noii implica- ret; adeoqueficut objedum non efl adeog- nitionem tranfcendentaliter, fed efl id ad quod efl cognitio; ita virtus caufie non efl ad effedum poffibilem, fed potius efl id a quo efl effedus J . 53<5 Tum etiam quiaimperceptibile videtur, quo pado virtus entitativa caufie, qu®Phy- fice &c reali ter exiftit poflit dependere in- trinfecein fuo efle ab effedu, qui non exiftit, nec fortafle unquam extiturus efl. Quin_* imo fi entitas & virtus cauf® eflet eflentia¬ liter connexa cum poffibili effedu, impofli- bile eflet, ut hic effedus ponatur inrerum.* natura, abfque eo quod ipfe non eflet efTen- tialiter ab illa, cum eflentialiter eflet deter- minatus ad illam, Sc viciflim, adeoque qui hanc P ar s 11 jeu Phyfic# % 21 hsfic eifentialem connesionem admittuno, 540 Quibus obfervatisfacile folvehfur milita? contra propriam dodrinam, quam tradunt dum modos admittunt,loquuntur, cumnul- lo fit opus modo, ubi efteflentialis determi- natio hujus caufa; ad hunc efFedum, nulla- quc prorfus indifFerentia, qua;omnino nulla elt afiignabilis admifsa hac elTcntiali conne- xione caufam inter St efFedum poflibilem. 537 Tum dcmum tertid, quia in tantum cau- fa haberet talem connexionem eflentialemj cum efFedu pofFibili, in quantum referretur ad ipfam entitatem efFedus adu exercibi- lem, ve! ponibilem, quod dici non poteft, quia fi virtus produd:va dicit eftentiaIeirL» ordinem ad aliquid, fine dubio dicet maxi- me ad illud, quod dicitur virtualiter in illa_. contentum, fed id quod eft contentum in_- caufa eft ipfe efFedus producibilis, feuponi- bilis, g° diceret relationem tranfcendenta- lem ad ipfam efFedus exercitam exiftentiam> quod multi Adverfariorum nobilčum negant, St merito ob rationes fupra addudas. J 3 8 Nec obdat quod virtus caufv cognofci a nobis nequeat abl’quc efFedu poffibili; hoc enim oritur tantum ex intellettus noftri im- perfedione, qui cum virtutem caufa; cog- nofcere non podit in feipfa, illam in fuis ef- fedibus cognofcit tanquam in figno. Qnod fi intuitivam haberemus cognitionem virtu- ^ tis caufativa;, certum mihi eft. quodficutin exiftentia caufs non eft iplli formalis exi- ftentia efFedus, ita etiam intoitive cognofce- remus virtutem intrinfecam caufie ablolutam ab omni efFedu. fx quo tamen nonlequi- tur virtutem caufa; cum ipfis eif- dibus ef- fcntialiter connedi, fed pot!us efFedus cum ipfa virtute caufa;, cum a tali connexione_> habeant, ut fint ejus caufa cognoicendi. J39 Nec obftat rurfus quod fi caufa eftentia- liter connexa non effet cum efFedu faltem_» poffibili, efFedus a priori per caufam demon- itrari non pofletj quod eft: contra a nobis J fupra dida_>. Nam ad hoc ut efFedus pen, caufam demonflraretur fufficit ncceflaria^ connexio, quam quoad denominationem ha- bet caufa cum efFedu, ex qua a pofteriori cogtiita demonftrari poteft lufficienter efFe¬ dus poflibilitas. Ubi obfervarelibeat, quod etiam in caufis creatis diftinguenda fitenti- tas, Sc perfedio caufa? ab ipfa denominatio- ne caufa;; denominatio namque prxter en¬ titatem caufa; importatnecelfario ipfam cau- falitatem; cum igitur entitas St perfedio cau¬ fa; realiter inadxquate diftinguatur a deno- minatione, non videtur efTe ratio cur caufa creata quoad entitatem, St perfedionem, ab- foluta omnino non fit, refpediva vero tan¬ tum fecundum denominationem, Sc fecun- sium dici. objediones , qua; contra noftram fieri pof, funt conclufionem, defumpta; ex materia_, prima & forma, qux dicuntur, Stfuntentia incompleta, non in ratione entitativa ma¬ terin, 8t forma;, fed in ratione folum ex- trinfeca, & denominationis; ad eum modum* quo in Metaphyfica dicam, ubi agam do diftindione, quod fi Angelus eftet impof. fibilis , homo non diflingueretur ab An¬ gelo quoad denominationem, fed folunu diflingueretur ab Angelo quoad entitatem, quia hoc ipio quod homo eftet, haberet in- trinfecam fuam negabilitatem, vi cujuseffeC diftindus intrinfece St entitative ab omni eo, quod homo non eftet; fimiliter materiade- ficiente omni poffibili forma, adhuc habe¬ ret intrinfecam fuam entitatem, St perfedio¬ nem, cum nulla forma fit caufa materin en¬ titative accepta;; fiquidem illa a Deo folo creatur, independentcr ab omni alioextrin- feco concurrente ad talem creationem. £% quibus fequitur, quod hjfica caufa in ratione caufis in aElu primo Pbyfico primi) &per fe C Onflituatur per folam caufa; abfolutam entitatem: quod clarum fit vel ad ipfam folis lucern; fol namque adu exiftens, antequam intelligatur 8c fit operans, intel- ligitur St eft: abfolute conflitutus in adu pri¬ mo Phyfico, in quo adu non conflituitum, nec conflitui poteft per adionem, vel effe- dum poffibilem, qui realiter non funt; fie- nim per hoc conflitueretur ens pofitivunu intrinfece, per realem negationem conftitue- retur; cum caufalitas, St efFedus poffibilis' eodem plane modo fe habeant refpedu ta¬ liš conftituti. ficuti negationes ; fiquidem_* de utrifque fimpliciter verum eft: dicero, non funo, 542 Accedit, quod caufalitas, Sc efFedus efi. fentialiter oriatur ab entitate caufa;, ut im. adu primo conftitutx, implicat autem, uo oriatur a feipfo, cum implicet ut idem fit> fuimetipfius principium, 8t caufa quoadpri- mum efle, ut mox dicetur. 543 Nec obftat quod ficut caufa in adu fe- cundo caufans involvat eflentialiter ipiaim* caulabtatem, St efFedum, ita in adu primo necelfario involvere debeat ipfam caufalita- tem, 8t efFedum poftibilem. Difpar fiqui. dem ratio eft, quod caufa in adu fecundo, neceftario inferat aliquid plus, quam in a- du primo; infertnamqueinilloadumcom- Ff ple. 22 Pbilofepbix Quinque-Partita pletum, & quoad dciiominationem ; quia_, invoJvit ncceflario ipfum efle dativum, & acceptivum, reliquafquc conditiones necef- fario requifitas ad ačtualem pofitionem efte- čtusr 5 . 544 Nec iterum obftat, quod implicante ef- fečtu caufa illum producere nequeat; h«c enim impotentia non oritur ex ipfa entita- tiva virtute caufa? intrinfeca, fed folum ab extrinfeco> ea fiquidem eft ex parte ačtusf primi potens dare efle effečtui, cum habeat omne id, quod intrinfece ad id pr«requiri- tur, ex parte caufa: eflentialiter; cui efFečtus pafllva poflibilitas vel impoflibilitas, omni- nd extrinfeca eft, non fecus quam ačtus ipfe fecundus reduplicative acceptus extrinfecus fit faltem inad«quate ipfi ačtuiprimo, quem pr«fupponio. Pbjftca una eademque caufa non po¬ te(l exercere murnu caufe materialu, & Formalis , formatu gf efpcientis refečta ejufdem ejfeftus . D Ixi refpečtu ejufdem, nam refpečtu di- verforum affirmativam qui tenentfen- tentiam, nullam pati poflunt non fo- lubilem facile difficultatem. Ratio de cau¬ fa materiali, & formali, eft, quia caufa for¬ malis eft femper ačtus fubječh a fediftinčti: & materialis e contra eft ačtus a fe diftin- čti fubječtum, adeoquc idem refpečtu ejuf¬ dem non poteftfimul efle fubječtum & ačtus: patet; nam efle caufam materialem eft efle quid determinabiie, & efle caufam forma- lem, eft efle guid determinativum, qua?dua? rationes oppofit« nequeunt eidem conveni- re refpečtu ejufdem.*. Ratio de caufa effi- ciente Sc formali etiam facile patet, quia cau¬ fa efficiens formam efficit g ' 1 a forma eftici nequit fecundum idem, fi enim eftici poflet, efficiens panter efle poflet caufa fuiipfiusr* quoad idem eflo. Nec obftat quod faltem id non videačur 5 ^ repugnaredeabfolutapotentia. Repugnan- tia namquč exemplo mox elucefcet; fitfor-i ma ignis, qu« per divinam potentiam fo ipfam producat, ha?c licet in tali cafufubi- ret rationem caufe efficientis implicaret ta- men, ut exerceret rationem caufe formalis refpečtu fuiipfius, cum nulla caufa formalis efle poflit fuiipfius forma, fed ncceflario eft forma alicujus a fe diftinčti. Imo nec uni- verftm loquendo verum eft, quod - < ThjfiCte caufe pojfint (ibi invicerru efje caufe. 547 T 7 Idetur hoc clare conftare in ipfa mate- * ria, & forma, qua? nequeunt eflfcfibiin- vicem caufe etiam in diverfo genere ,• nant* fi forma eflet caufa realis materi«, fequerc. tur materiam efle priorem feipsa, quod im- plicat; patet tamen, quia materia priufquam caufet formam intelligitur exiftere extra om. nes fuas caufas, quarum una in data hypo- thefi eflet forma, adeoque ante materiam^ pr«fupponeretur forma; pr«fupponerentur igitur, & quidem neceflario omnes caufe far¬ ni«, extra quas debet intelligi ipfa forma_, pofita, fed una ex his caufis forma? eft ipfa^ materia, cum nemo neget, quod naturaliter loquendo forma materialis educatur expo- tentia materi«, pr«fupponeretur igitur ma¬ teria realiter ante formam, atque fle ficau. faretur materia a forma, eadem ad feipfam pr«fupponeretur realiter, quodimplicat. 548 Nec obeft, quod materia in fuo genere, fit caufa materialis form«, & viciflim. Pri- us fiquidem verum eft, falfum pofterius: quia nempe materia afolo D e ocreatur, ad quod nullum agens creatum concurrere poteft. 549 Nec obeft iterum, quod caufa finalis fi(L> proprie caufa materi«, & cur non pariten. formalis? relpondeo tum ob paulo ante di- čta, tum quia non repugnat, imonecefieeft eundem finem efle priorem in intentione, & pofteriorem in reali executione; Sic enimj efle prius & pofterius eft fecundum quid tan- tum, & refpečtu diverforutm*. Verum utdc materia, deq;alijs caufis magis in particula- ri qu«dam fcitu neceflaria expediamus, ordi- emur a materia ipfa, utpote qu«prioritato pr&fuppofitionis fibi primum inter reliquas* locum vendicat; ea ciim dupliciter confide- retur a Phyfico, &utprincipium eft, & ut cau¬ fa Phyfica, nos ne entia multiplicemus, ea- demquef«pius repetamus, indiferiminatimj illam confiderabimus; & imprimis quidem e PhjJtct materialis principi], & caufe exijlentiam, & cjuidditatem Pby - ficam-3. H Ujus nomine intelligimusfubftantiatru aliquam formali Phyfico ačtu carentem, entitativo tamen pr«ditam, indifferen- tem ad omnes formas, non fecus ac ceram ad omnes figuras; permanentem in omnibus ge- nerationibus, entiaque omnia naturalia, qu» ob ipfam materialia dicuntur, tanquam par- temeflentialem componentem, Quam dari evidentercolligiturprimoex fubftantiali corporum tranfmutatione; in- quieta enim variaque illa, & femper conftans rerum naturalium difcordia, qua mutuum fi¬ bi interitum moliuntur, neceflario arguit ali- quod primum fubječtum permanensj ignisr’ namq; Fars 11. feu Fhjfictu. 23 mes, ex Temineladuca Scc. neq;lignumj neq; ovum j neq; cadaver, neq;femen, neq; aliud fubjedum, quod prius fuerit Tentimus rema- nero. SS 2 *iamq; v. g. a ligno fibi applicato dilpofitiones ligni natur« confentaneas cxpellit, Sc in eo ficcitatem, calorem, aliafque difpofitiones* c contrarias caufat, quod propter finem aliunu non fit, quam ut exmateriaprima ligni for- 555 Verum quidfentiendumfitdejudiciofen-' mam expellat, locoq; ejus formam igneamj introducao. Si enim propter tale fubjedum perma- nens non foret tališ difcordiainterresnatu- raleSjillaattribuideberet, vel quantitati, vel loco, vi cujus ill« Te non compaterentur: non primum, quiafic tranfiretquantitas de fubje¬ do in fubjedum, quod illi tribui nequit, ciira nec tribuatur formis fubftantialibus tališ* tranfitus, ut certum eft contra Pythagoramj, c jusq; afleclas tranfmigrationem animarumj admittentes. Non etiam fecundum, quia ali- oquin forma produda intenderet folumre- movere a loco pr«exiftentem, in quantum _3 per accidens ageret, quiaillifpatiuminquo maneretnonfupereflet; non fecusquamla- pis, quando per impulfum eijcitur e loco, quem occupat, imprimit impulfum corpori immediato, ut fibi locum pr«ftet; quoddici non poteft contingere dumex ligno v. g. fiu 553 SH fuum, etiam in rebus Phyficis, jamfupraeft didum, adeoq; licet non remaneat materia-. fecunda fenfibilis nobis ob accidentia, pen. qu« fenfibilis redditur, manere tamenipfamj materiam primam, ratione, qu«defedumj fenfuum corrigere, autfupplere debet, evin- citur 5 non feciis quam cum cera ex quadrata fit rotunda, non remanet fecundum efle qua- drati, remanet vero fecundum potentiam uu fit rotunda, & tališ conftituitur aduperro- tunditatem fuccedentem quadratur«; fic i- gnis dum fit ex ligno; materia ignibilis, qu« efle poterat Sc ignis, & non ignis remanet fe¬ cundum potentiam, per quam ignis eiTc pote¬ rat, Sc conftituitur adualiter ignea per for¬ mam ignis, qu«fucceditform« ligni; /icuu igitur cera rotundabilis remanet, St transfigu- ratur ex unafigura in aliam, ficmateria igni¬ bilis remanet St transformatur ex una forma fubftantiali in aliamj. ignis; advenienti namq; form« ignis, forma-. 55 6 Neq; obeft amplius, quod Agens creatum ligni non locum folum, fedfubjedum ipfumj cedit, ad hoc ut vere fiat, St dicaturljgnum.* converti in ignem. Ulterius demonftrant nobis tale fubje¬ dum dari in natura neceflarib: primo huma- num compofitum exanimarationali, Stcor- pore organico efientialitcr conftans: fecun- do Ars ipfa Natur« «mula nunquam quid- quam producere potens mfi expr«fuppofito fubjedo. Tertio alterationes, Sc mutationes accidentales, quas in nobis, St rebus omnibus cxperimur; qu« forent omnino inutiles,cum finem propter quem primo fierent, nullum_» haberenu. Quarto difcordia ipfarerum na¬ podit facere, ut forma, qu« non erat fit, ade- oq; videtur Sc poife facere,ut fubjedum quod non erat fit, cum non videatur magis difficile fadu unum, quam alterum. Dilparnamq; eft: ratio, quia Agens naturale educit tantum for¬ mam, qu« in fubjedo erat virtualiter, a non_. efle aduali ad efle aduale, quod facere cum_» fubjedo ipfo nequit, nifiadmittatur vel dari fubjedum ad fubjedum, & fic procefliis inin- finitum; vel quod faceret illud ex nihilo fub- jedifimpliciter, quodexcedit vires creati a- gentis, cujus virtus ad hoc eft reftrida, ut fo¬ lum ex mobili faciat motum,exfigurabili fi- guratum, ex fubjedo formam. turalium, qu« eflet fruftranea, cum ablato 557 Neq; demum obeft, quddpofito tali com- fubjedo nullus finis illius fit aflignabilis, uu paulo ante eft didum. Quinto compofitio i- pfa fubftantialis entium, qu« maxime eluceu in analyfi, feu refolutione eorundem. Sexto demumimbecillitas, Stimpotentia agentium naturalium nonpotentium ex nihilo fimpli- citer quidquam producere, aut innihilunu redigero. Nec obeft, quod in rebus Phyficis debea- mus faltem originaliter fequi judicium fenfu¬ um ; per fenfum autem non percipimus,quod materia remaneat in mutationibus fubftan¬ tialibus, ficut in accidentalibus; in mutatione namque artificiali,qua ex afleribusfitpulpi- tum, manifefteremanent afleres Ste. in muta¬ tionibus autem fubftantialibus quibus exli- gno fit ignis, ex ovopullus, excadaverever- muni fubjedo in natura, dici poflet, omnia., entia naturalia pofle in fe inviccm tranfmuta- ri, adeoq; Poeticas ab Ovidio excogitatas me- tamorphofesluxuriantis ingenij partusnom. efle, fed veros Sc reales natur« efFedus. Hoc etenim verum efle conftat ex eo, quod vel immediate, velmediatefieri poflint, Sc con- naturaliter fiant hujufmodi tranfmutationcs; ficut enim ex quocunq; loco ire quis poteft ad alium quemcunq; locum eundo per fpatia in- termedia;itaexquocunque ente fieri poteft tranfmutatio inquodvis aliud, nonquidem_. immediate Temper, fedviadebita ac naturali tranfeundo fcilicet per mutationes medias*: fic mufca converti poteft in oculum hominis, fed mediate, fi nempe comedatur a gallina, & exillafiatovum,Scexovo pullus, Sc hic co- meftus meftus abhomine natriat, & augeat illiuso- culum.3. SS* Idemq; dicendum de rebus alijs quibufvis, quje ob fubje&um commune ita conftitutce funt, ut ex una fieri poflit tranfitus ad alia m.,, vel immediate, ut dixi,prout contingit in pul- vere pyrio, qui in momento mutatur in i- gnem, & in vino, quod licetrepente conver- tatur in acetum, mediate tamen tantum redit ad efle vini; fiquidem ad talera naturalem re- ditum, opus eft ut aceto irrigetur vitis, qua; ipfum ad fe attrahet, & mutabit in proprium fuccum, deindein uvam, pofteain muftunu, & tandem rurfus in vinum: quod ipfum veri- ficatur in rebus quoq; moralibus, inquibus J experientia conftat, quod boni&probi facile corrumpantur a malis, qui poftea non minori difticultate redeunt ad bonitatem amiflamj, quam acetum ad efle vini} St hinc fundamen- tumhabetillud Theologicum axioma; Ido- lolatras facilius ad fidem converti Chriftia- nam, quam Mahometanos, St Turcas, quia_, horum impia fetta ex Chriftiana? Fidei corru- ptione fuit orta. Ex quibus fequitur imprimis c Phypcum Materiale Prmcipium> fen Caufam non ejje ens aliquod Mathematicum, aut Me- taphyfcum , multo minus ut qutdam Ariftotelis ofores ca.lumma.ntur , ens rattonis, um enim illud efle oftenderimusfubftan- tiam incompletam, St determinabilem a. forma, aptamquecum illa facere ensu- num per fe a natura intentum, tanquampri- roum omnium operationum principium, fi- nemq;ultimum omnium accidentium , rečte conciuditur eam non efle ens aliquod Mathe- matic mifiquidem fi tale ens efle deberet, ef- fetpuraquantitas, quod dicinon poteft; tum quia exquantitate St forma fubftantiali fieri nequit ens aliquod per fe, tum quia quantitas in Hoftia confe crata remanet pereunte mate- ria, adeoq; efle non potefl: primum formarum fubje&um, cum fit quid ad hoc confequens J , 6c ab ipfo realiterdiftin&um, utfuoloco di- cetum. j6o Sednecp efle potefl: ens quodpiam Meta- phyficum, cum hoc aliud non fit, quam gra- dus quidam abftra&a; fubftantia; contra&usr’ Metaphyfica: ad eflecorporis per differenti- am corporeitatis, & potius in prasdicamento fubftantia, qui gradus ficconceptus fpecieff 3 eftcompleta, qualis Phyficefpe. f6i Nec obftat quod materia conftet genero & differentia Metaphvfica, cum definiripof- flt; nam per talem differentiam non conftitu- itur in efle corporis Metaphyfici, fed in efle ta¬ liš entis incompleti, quodjuxta noftrura con- Quinque-Partttx cipiendi modum in ipfa fua incompletione eft quodammodo completum; cum ex acciden. : te, 8t fubftantia nonnifi ens accidentale poflit confurgero. 561 Multo minus ens aliquod Chymtericunu feu rationis, cum in fuis, quos aflequi poflu- mus, objeftivis conceptibus nullam importct implicantiam, nullamq; vel ad apparentiamj umbramcontradittionis; prout conftabit ex mox dandis ejufdem conceptibus definitivisr*. Sequiturdeindo P hj/icum hoc materiale principi um nec ejfepojfe ipfa quatuor element O-t. S6 3 T T OC fuadetipfa tranfmutatio cui fubfunt I 1 ipfa elementa omnia in fednvicem vel immediate,vel mediate tranfmutabilia, prout conftat ex aqua, St igne, qua; mutantur in aerem, Se viciflim. Cum experientia con¬ ftet quod fpiritus aerei incavernis fubterra- neis inclufi in guttas aqueas refolvantur > cer- tum eft pra;terea,quod in pluribus Provincijs aqua folidentur in faxa, in arbores, in metal- la: quodglacies qua: fubftantialiter eftaqua, convertatur in cryftallum; quod ex aqua con- crefcat lapis qui modico affridtu mox conver- titur in ignem: quod ex aqua fuperfufa in qui- bufdaregionibus terraftatimignefcat ,* quod ex ligno fiat terra, 8t e contra, item quod ex i- gne fiat carbo, & rurfus ex carbone ignis &c. exquibus certo colligitur elementa ipfa non pofle efle primum fubje&um, feu materialo principium fubftantialium tranfmutationum, cum in nulla fubftantiali tranfmutatione illud pereat, fedmaneat, quod non contingit in e- lementis in fe invicem tranfmutabilibus- S64. Neque obfunt Chymicorum experientia?j ex quibus primo conftat defatfto Elementa^ multis corporibus efle permixta_.; fecundčs quod cineres, quo magis accedunt ad terram.* eo minus converti poflint in ignem-s. Tertioi quod aqua dum dicitur mutari in aerem noit. mfi accidentaliter diflrerat a feipfa i fi enim fri- gefcatvaporilleaqueo-aereus vel per appli- cationem ad aliquod corpus frigidu, uti con¬ tingit tempore hyemali in vitreis feneftris,vel ob frigus aeris circumambientis,uti acciditin nubibus, rurfus convertitur in aquam &c. j 6s Namhs experientiie non funt adeoinfb- lubiles, utproptereas recedere debeamus a receptiflima Ariftotelis fententia... Prima e- nim etfi probet defačlo multa aliacorpora^ permixta efle elementis, non tamen probao, quod quando ex aqua fit lapis, ex lapidcignis, aqua etiam ipfa, cui permixta funt alia, non-. fuerit tranfmutata una cum illis alijs in lapi- dcm; cum non tantum ea qute aqute commix- ta P ar s 11 fen Phy[ica. 25 ta funt, fed totum omnino commutetur im, lapidem.*. }66 Altera nihilprobat, cum contraria expe- rientia conftet ex cineribus, & arena vi trumu produci, ex quo exiguo cum labore poteft fa- cile etiam ignis educi, ficq; eineres in ignemj faltem mediate tranfmutantun,. }67 Tertia fimiliter vix quidquam probao, pr#terquam quod dentur etiam tranfmutati- ones accidentales; quas dari fponte fatemum, non autem probat non tranfmutari aquam in aerem, & viciflim etiam fubftantialiter, ud contraria fupra allata manifefte probant ex- perientia. Phjfcum materiale principinm ne c eft, nec cjje poteši quinta, quamfrufira Ckymici in- quirunt, ejfintias. 568 [T Ane enim qui reperire tentarunt, ferio O licet, Ted fero coadi tandem fuere ha- denus ingetninare illud: Oleum & ope- ram perdidimus: &c quid mirum ? cum enim_» verum fitnullum daricorpus Phyficum fim- plex, prsfertim in fublunari mundo (quid- quid fithocloco de fuperlunaribus) necefla- rioeflentia illa Phyfica, efto per varias elam- bicationes depuretur, quantum humanitus'* ficri poteft, non tamenitadepuraripoterit,ut non maneateflentialiter compofita j cum re- maneat, uti ipft fatentur Chymici, fubjeda a- licujus agentis adivitati; hoc ipfo namquo quod recipere poflit in fe adionem, debet i m, .fehabere materiam, qure eft fubjedum pri- mum uniufcujufque; adeoquecum hxcdari nequeatfine forma, fuam habebitfubftantia- lem formam, & confequenter ex hac, propri- aquefubjedi entitate compofita erit, & fi in- formabilis varijs formis alterativis acciden- talibus, aliterfenon habebit, quam fe habeat fubftantialiter compofita cera refpedufigu- raru,inquas per accidens transformari poteft. 56 9 Proinde cum prima materia, utpote fub- ftantia, & quidem omni adu formali Phyfico carens, fenfibus ullis haud fit cognofcibilis-* primo 5 c per fe; imo ncc ab ipfo intelledu no- ftro, perfeitate immediationis; intelledus e- nim feu anima noftra in corpore exiftens, de- pendet, ut ex didis fupra patet, in fuiscogni- tionibus ab operationibus fenfuum , qui cog- nofcerenon poflunt, nifi accidentia, fuperfi- cietenus fubftantijs inhjerentia; nihilominus per fe, & fecundum feconceptu proprio, & quidditativo quodfio P hjfica mat eri a pr ima a nobi's cogno - * fcibilis. 570 Onftat tum ex eo, quod fit fimpliciten, ens, utpote & terminus Di$na: Creatio- nis, &pars cum alia comparte apta coftituere totum unum per fe; qualem efle materiam ne¬ mo non admittet, nifi qui erroneam in Philo- fophia Averroisfententiam fupra refutatam, fequiamat. Tura quiailliuseflentiaro,& na¬ turam explicare no vimus per eflentialem ejus definitionem; & quidem dupliciter, nempe politive fic: eft fubjedum primum formabile formis omnium entium naturalium prsfer- tim fublunarium, &c conftituibile in qualibeo ipecie, ac individuo corporum; feu ut habeo Ariftoteles; i° Phyfi eft primum fubjedumj uniufcujusq; exquo fit aliquidcuminfitnon fecundum accidens: & fi aliquid corrumpi- tur in hoc abibit ultimuniu. 571 Qua definitione, vocibus quidem diversa, re autem una eademq;, rite naturam materia: explicari conftattum inde, quod ficut limus^, feuargilla eft fubjedum quod figurari poteft quacunq; figura,& efle quodcunq; figuratum, ac cujufcuncj; fpeciei, hominis, equi,leonis^ &c. triangularis item, quadrata?, pentagonar, rotunda &c. ficipfa materia tališ eft, ut fit ca- pax formari forma fubftantiali cujufcuncjuej compofiti, & per illam conftitui in ipecie, feu individuo cujuslibet entis naturalis; fic fube£ fe poteft forma: equi, deinde cadaveris, poft- eaterra:, hinegraminis, 8c demumrurfus e- qui, utconftatex fupra explicatarationefub- ftantialis tranfmutationis 3 . 572 Ac propterea ab Ariftotele dicitur fubje- dum, uc oftendat eam efle ens fubftantialej li¬ cet enim quantitas etiam dici poflit fubjedum accidentium communium, non tamen ea tališ eft, nifi cum addito. accidentale; ideoq; non_. primum, neq; fubftantiale, ciimalterifubje- do primo, & per fe ftanti innitatur. Forte eti¬ am quis dicere poteft eam dici fubjedum pri¬ mum, ut diftinguatur tum ab anima rationali, qua; licet fit fubjedum fuarum intelledionu, non tamen eft primum fubjedum, cum fup- ponat materiam pro fuo primo fubjedo rece- ptionis & informationis. 573 Sicut & dici poteft addi,Iy primum,adex« cludendam materiam fecundam, & proxi- mam; ly vero, cujufq;, denotat capacitatem, feu potentialitatem materije ad quafcunquo formas; additur ex quo fit aliquid, tum ut de- notetur materiam primam efle veram &pro- priam cauiam formarum materialium, natu- raiiumq;compofitorum. Tum utexcludan- tur extrinfec$ caufa:, cum proprienondican- tur res ex illis fieri; ex arculario enim non fio cathedra, fed ab arculario: non ex fine, fed propter finem; non ex ida:a, 5 c exemplari, fed ad, & juxta idjeam, ac exemplar, quod ipfum colligitur ex adnexis particulis, ciim infit, per quas & illa:, & privatio ipfa arationeprimi fubjedi excluduntur, ciim illis denotetur ma¬ teriam efle partem eflentialem, & phyficanx* G g coni' compofiti fubftantialis, quod cum forma me- diante unione intrinfece conftituit. Perreli- quaadditamenta, arcentur procul arationo primifubjedi difpofitiones, Sc accidentia; re- fellitur temeritas Averrois aflerentis materi- am efle form* vehiculum, & denotatur ipfa- materi* prim* incorruptibilitas, qu* eadem femper manet fub quibufcunq; tranftnutatio- nibus*. 574 Neq; folum pofitive hanc novimus efle, Sc explicare naturam materi*, verum Sc negati¬ ve, dicendo: materiam primam nequeeflo quid, neq;quantum, neq; quale, nequealiud quidpiam, quibus Ens determinatur, neq; eo- rumnegationes: fed id cx quo omnia-. 575 Cujus explicationis definitiv* fenfuseft. Materiam efle primum, uti diximus, fiibje- dum, perfenon informatum phyfica aliqua forma, cum fecundum feneq;fitaqua, neque ignis, neq; equus, neq; homo Scc. poflit tamen efle per formam horum quidlibet: neque eft; quantum, hoc eft neq; palmare, neque bipal- • mare, nec tngonum, nec quadratum, etfipof fitperquantitatem palmarem palmaris,pen. figuram triangularem trigona conftitui: neq; eft etiam quale fecundum fe; cumfeipsanec alba fit, nec nigra, fed poteft camen per albe- dinem efle alba, per mgredinem nigra; neque aliudquidpiam, per quod ens determinatur, hoc eft nec modus ullus, nec forma, nec figu¬ ra, nec accidens aliud, imo neq; horum nega¬ tiones, cum unamquamq; formam, & form* cujufvis negationem fecundum fe admittere non recufeu. Ex his porro ulterius inquiri- mus, in quonam confiftat Phjfica Materi potentia pafliva fubftantialis, qu* ita patia- tur, & recipiat formas phyficas fubftantiales, ut ipfa nulla fit tališ forma,prout fupra jam eft declaratumj. Rado deinde illa, quam adferunt, quod ficut in tota latitudine entis reperitur aliquid, quod eft purus abfolute adus entitadvus, & nullam habet potentialitatem, fic etiam in ea- dem latitudine entis debeat efle aliquid, quod fit in pura potentia, & nullum omnino entita¬ tivum adum habeat, cujufmodi ens efle ma¬ teriam defado dicunt, cum aliud nonfitafli- gnabile. H*c enim ratio fi quid probaret,pro- baret etiam materia primam ab alio nonde. bere produci, nec ab alio debere conf^rvari. tatisrationem etfi non habeamus eviden¬ ten!, fufficientes ill* tamen, adhocproban- dum videntur; feu qu*defumuntur aparita- te formarum materialium,quarum perfedio, etfi multiim excedat perfedionem materi*, eas tamen connaturaliter exiftentes abfq;ma- teria reddere nequit; feu qu* adducitur a pa¬ ri de natura pr*fertim humana non potenten naturaliter efle abfq; fubfifteutia; feu demum, qu* adfertur ex imbecillitate virtuds agenti- umnaturalium, qu* ita operantur, ut dum.* privat materiam forma, aliamformam necefi fario in illam introducant, utuniverfaliflima conftat indudione, & experientia fundata in certo illo principio phyfico; natura nunquam intea« 28 c Philofopbi<£ Quinque-Partit naturaliter fuam deftru&ionem, qu* ratio nihil urget, cum omnia fui confervationemj potius exigant, quantumvis exiliflim* fino entitatest. Falfa fiquidem eft aflumpta cau- falis; cum ideo tantum fic fpoliata materia^ cxiftere non poflit, quiaexigentiatotius uni- verfi, bonumque, & ordo rebus a Conditoro ret fefe ex parte folius negationisdationis fo»- m«; non autem ex parte confervationis ma¬ teri« ; fiquidem efle miraculofum quoad mo¬ dum eft ita efle, ut non exccdatvires natur« ipfius, tametfi in talibus circumftantijs noiu exigatur a natura; cum igitur nec vires intrin- fecas materi* excedat fimpliciter tališ con- fervatio; tam parum, quam creatio, pen. quam eflentialiter produci poftulat; nec im* tali cafu majus aliquod eflet miraculumj, quam vel fuerit in confervatione ignis abfquc combuftione; vel in illuminationec*cinati, qu*funt foliim miracula, juxtaTheologosr* omnes, quoad modum tantum; bene illa- tum a nobis eft, pofle fic fupernaturaliter* quoad modum exiftere materiam abfquej forma omni fubftantiali. Dixifubftantiali, ut abftraherem hic & nune ab illa qu*ftione, utrum ab omni forma accidentali, v. g. absq; attione, duratione, & ubicatione confervari poflit quoad modum tantum, an potius re- quireretur etiam influxus quoad fubftantiam fupernaturalis. De quo alibi. in eo pr*fixus efficitformaliter, ut materia-. Neque obeft illationi, quod D e us ne- 491 nunquam fine forma exiftao. Imo obječlio illa probaret etiam, quod accidentia Euchari- ftica defačlo conferventur naturaliter fino fubječto, quia non exigunt fui deftru&ionem, inquocunq;fint ftatu; & confequenter pro¬ baret nihil divinitus confervari pofle, quod e- tiam naturaliter non poflit. Quibus tamem. non obftantibus adhuc ulterius inferimus, & dicimus, qubd PhjJtce de abfuluta Dei potentia pojfit Materia confervari , & exijlere abfj^ omniforma-*. 13 R*ter Argumentum anonrepugnantia-; & difficultatem, qu* eft in oftendendo, queat fupplere defe&um cauf* Formalist cum nequeat facere album fine albedine, ho- minem fine anima rationali. Nam confe- quentia, quam exhoc antecedente inferunt, «quivocatione laborat: aliud fiquidem eft comparare formam cum toto, cujus eftpars eflentialis; aliud cum materia, cujus enti¬ tative accept«, forma nec pars eft, neccau- fo. Imo li quid probaret hoc argumentum cui potiftimum fidunt adverfarij, probareu contra ipfos pariter formam fubftantialenu non pofle exiftere abfque materia, eo quod D e u s nequeat fupplere defečtum cauf* in- trinfec«, ipfiufque intrinfecum efFedturm*. j94Ne- V) j94 Neve rurfris in noš irtachinam conver- tere moliantur dicendo, quod rationes no- ftrs probent fimpliciter eam exiftere pofle etiam naturaliter abfque omni forma; cum fic videamur alTerere nec apriori, necapo- fteriori materiam dependere a forma; Dico enim quodetiamfi verum fit hoc ultimumjj attamen connaturaliter exiftere non poflo )uxta prafentem rcrum ordinemfine forma exinde probatur, quod exigentia univerfi, i- pfiufqueordinis natura?, ob cujus pulchritu- dinem, St varietatem, inter res omneserea- tastalem fubordinationem conftituit Natura & Univerfi Author; a quafubordinationo extrinfeca pra?fcindendo, fi res ipfa? fecun- dum fe, Sc abfolute fpe&entur, non video cur fequela concedi non podi u. ^ Verum quia contra pra?fcriptum Autho- risnatura nemo quidquam poteft nifi ipfo Conditor difpenfet, confequenter habemus^, quod licet res inter fe connexa? non lint eflen- tialiter Sc intrinfece, exiftere tamen nequc- ant juxta prsfentem rerum ordinem, nifi fummus ipfie earum moderator 8c Fačtor, pro abfoIutiflirooquedominiolegem, ordinemcj; abroget. Quam exiftimamus pra?cifam efle rationem cur naturaliter materia nonpoflio efle fine forma, fol fine luee, ignis finecalore; quie omnia folum fe habent ad exiftentiarrL» materin, folis, ignis, veluteonditio fine qua non Atquehiuc materiam primam pofle efle, 8cexifterein alio rerum ordine abfque forma Omni fubftantiali faltem fit valde probab.le, cum, ut ftatim dicam, ita poflitaugeri perfe- &io materia?, utnonegeat ullatenusconfor- tio form te, qua» fic poteft: fuperari comparati- ve a perfečfonc matena?, ut ha?c fit multo en- titative acccpta perfedior forma ex ipfa edu- cibili- Et propterea adhtec confequenter. inferimus adhuc Sc dicimus,quod licet defa- do Pbjftca materia pr ima urne a tim tunu Jit e]ufdemque homogene* rationis/uh omni¬ bus formi* > tam fub , (juam fuperlunanbus ; Pari 11 . fen Phji/tcsLi, iO ra fimplicia elementa ipfa > Planet* itenu, Sc fidera, qua? jam tot fteculis duraut ea* dem, abfque ulla fui, notabili a nobis mU- tatione; e contra autem experimur aha mo- mentis prope finguhs mutationi obnoxia_, j ut verum fit, quod prima qua? dat illis efle horacarpat! Cujus varietatis ratio vix vi- detur excogitabilis, nifi dicamus materiam ipfam talibus iubftantem formis caufam ef- fe ejufdem, primumqueprincipium ; ad for- mas fiquidem recufrere, vel ad dilpofitio- nes iplas, -?ix poflumus,cum omnes forma?* quantum eft ex fe naturaliter exigant fui con- fervationem ^ Sc confequenter difpofitiones ad hanc neceflarias: ad agentia autem extrin* feca vix quis poteft rationabiliter fe con- vertere, cum notum fit quod agentia conna¬ turaliter non agant nifi juxta exigentiam* fubje&orum; adeoque videturquod tota ra¬ tio, cur ha; mutationes contingant in qui- bufdam, in alijs vero non; fit materia ipfa, quod fi concedatur, concedi pariter debeta eam defado efle eflentialiter diverfa?, St he¬ terogene* omnino ratiomV. fumma, quam habet in Opera fua, poteftato, 597 Ad quam lat difficilem dubitandi ratio¬ nem, ut refpond«amus; prsmittimus ratio¬ nem fada? a nobis illationis; quam defumi- mus ex principio tl o: quod nulla diverll- tas per accidens, Sc contingenter tališ, fpe— ciem variet Sc eflentiam; cum autem tota_» diverfitas unius numero materin abaliade- fado fit foliim per accidens; Nam acciden- tale omnino eft materia, ut jam fit fub ifta, jam fub illa forma, jam fub forma homims, jam fub forma graminis, ut conftat experi- entia, qua advertimus materiam debitč difi. pofitam nunquam recufare quamcunquo formam, nec difpofitiones ad formam quam- libet, quas haud dubie nunquam recipereo fi formarum talium receptiva non foret; cum difpofitionum receptio ad formam fubftan- tialem ordinetur; adeoque mere videturac- cidentaliter contingere materia?, ut jam hanc potius, quam aliam habeat formam, ficquc ex hac diverfitate accidentali, diverfitas fub- ftantialis, quam dubitandi ratio extorquere tentabat, non arguitun-. de pojftbili tamen dari pojfunt alininque-Partiu ceptivam, & nonomnium,- aliam vero alia, rum, & non pr*cedentium; ficut defado fubjedum fubftantiale completum in ratio. ne compofiti receptivum formarum acciden- talium, aliquod iftas, aliquod illas folimu recipit, nec quodlibet quaflibet recipere va¬ let, ut indudione conftat; adeoque de poft fibili dabilia funt fubjeda incompleta, quo- rum unum harum tantum, aliud aliarunu formarum fubftantialium receptivum fit; i- deoque & inter fe, & a materia, qu« defa¬ do datur, fpecie diftingueretur; nonfecus' quam potenti« cognofcitiv« poflibiles, qua- rum una tantum eflet cognofcidvaalborum, nigrorum tantum altera, alia viginti obje- dorum, alia centum, inter fo fpecie diftin. guerentur; uti dicunt Theologi in Tradatu de Angelis, quorum ab invicem diftindio- nem fpecificam colligunt, quod unus plura^ objeda percipere poflit, quam alius^. Ex quo tamen minime inferre licet, poflibilem* efle aliquam materiam adeo perfedanij ut in ratione generica non conveniret u- nivoce cum ea, qu« defado eft; tališ nam- <}ue eflet omnino fuperflua, utpote ad nul- lum finem intrinfecum ordinabilis; fieninu» finis ahquis propter quemeflet, aflignabilisf foret: eflet maxime aliqua ejus operatio; quoddici non poteft; quia fi quas habereti/ operationes materia tališ, e» eflent fimplici- ter materiales, adeoq; hoc ipfo argumentura darent aflerendi talem materiam contineri intra genus univocum entis materialis, uc» confiaeranti pateo. P hyfict, Sc in ea_. fit tanquam formainformans, non poterit ta¬ men inhteflvetantiim in illa efle, prout mani- fefte apparet in rationali forma, qua; etiarp per adverfariosforma eft informans,- ideo foliim, quia licet non educatur ex materia, recipituii. tamen in illa per intrinfecam fubftantialem_» unionem, tanquam in fubjedo informationis, quod fubftantialiter informat, movet, vivifi. cat Scc. Phyjica Forma fubflantialu quiddu tas, cjuotuplicitas. ^^Riftotelesformam more fibi receptode- .finiturus, obfcure fatis per ra tione ipfius, quod quid erat efle rei, explicatex eo fortaf- sis, quod abea defumatur eflentia, Sc quiddi- tas determinata rei, non fecus atqueadiffe- rentia procedat ultima ratiofpecieiLogica;, feu Metaphyfica;. 627 Veriimquia obfuamin phyficis nimiam mctaphyficandi methodum, non bene audiu etiam apud multos ipfius Dodrina; ingeniofos Afleclas,-ideo data definitio clariushis termi- nis exponi poteft, ficque definiri; Forma eft adus fubftantialis phyficus materia; ad ununu per fe cum ea componendum aptus. & eduBio. 6 J 1 "F^Orma: materiales, qua; ex potentia mate- JL* ria: educuntur, non pr®exiftunt in mate¬ ria ita, ut tantum quibufdam temporibus mo¬ do una appareat, modo alia, alijs occultis ma- nentibus, utrecentiores quidam, poft fomnia quorundam Antiquiorum fentire videnturj tumquia tališ pra;exiftenti£nullum habetur.. indicium, aut rationabile fundamentum; tum quia intelligi nequit, quopadoeducantun., absque eo, quod aliquid ab agente de novo producatur; eadem autem ratione, quaidde novo producitur, produci poflunt Sc ipfie for¬ ma; j tum demum quia explicare nequeunt ta¬ liš fomnij Patroni, quidfit illud, apparere in-* materia,in qua latere deberent omnes form«, formam v.g. Leonis,St non apparere formam equi: Pars altera > ,feu Phyjica. V tra namque eft, qu6dS.Augtiftinus per Temina illa occulta non intelligerepodit, velpartes^ form«, vel earum polfibilitatem, cum Temen rei nec fit, nec dicatur pars, aut poftibili tas rei; verum ipfeintelligit vircutes produdivas age- tium, Sc difpofitiones,qu«conducuntadpro- dudionesrerum; folumque vult, quod ab age- tibus creatis nullum mixtum producatur, ad quodproducendum elementa mundinonha- beant virtutem concurrendi five immediate* five mediate, & difpofidve. tum quia pr«exiftentiaunius partis, nihiipro- Neque plus favet adverfiirijs tritum il- equir q.uis enim eam evocat, ut nuncappa- reat; vel quis excitatdormientemutevigilet,, forasprodeat, & Leoncmconftituat, latitan- tibusc«teris? g, i Nequepr«exiftunt Form« in Materia le- cundumaliquamTui partem ex qua fiant, Sc per produdionern ponantur infuoefie ad«- quato. Tum quia pars illa form«, qua de no¬ vo fieret realiter diftingueretur ab illa, qu« in materia pr«exifteret, ficque forma eftet quid eilentialiter compofitum exadu Sc potentia; deft ad produdionern alteriuspartis;nec facit, quo minus illa pars producatur ex nihilo Tui «que, ac fi tota forma produceretur; cum fi agens partem unam ex nihilo fuiproducit,cur nonproducettotam? (, j j Neque etiam verum videtur, quod inge- niofusquidamRecentiorconformiter ad ea» qu« in Logicis de objedo materiali,& forma- li docuit, aflerit: formas fcilicet pr«exiftero in materia Tecundum eflentiam, educi autemj lud: ex quolibet non fit quodlibet. Nam hoc verum eft refpedu materi« confiderat« iru potentia proxima,in qua ut didum fupra,con- ftituta materia determinaturpotiuspertales^ difpofitiones particulares ad concurrendumj materialiter, cum talibus agentibus adprodu- dionem tališ determinat« form«. Phyfica Forma exfubjeUo eduHio. folumfecundumefteaduaIisexiftenti«;Nam X didis facile patere potcft formas Tub- JtLftantiales alias produci a Deo indepen- & fequereturperillum daridefadoinfinitum categorematicum in materia Tecundum eflo eflenti«; cum infinit« fint adu poftibiles: imo Sc Tecundum elfe adualis exifteti«, cum eate- nusperillum eftentia form« eft in materia.,, quatenus poftibiliter continetur in illa; atqui exiftentia etiam fic contiuetur in materia pof- Tibiliter, ut patet, Sc pr«terea,ficutefleexi- ftenti«poteftde novophyficč produci; cui^. eodem modo non podit produci ipfa eftentia; qu« duo Timul identificata efte conftabit ex di- cendis in Metaphyfica ; adeoque h«c nova^ opinio nec fubfiftere videtur in Tuppofito. 6 )4 Congruentius proinde rationi, ScVeri- tati, dicimus, formas materiales, qu«ex po¬ tentia materi« educuntur, pr«exiftere in illa_» virtualiter cantum. H«c enimpr«exiftentiu virtualis aliud nihiiindicat, ut ex notione ipfa terminorumliquet; quam quod materia vim habeat concurrendi in gcnere cauf« materia- lis ad edudionem form« omnis , qu« fit ab agente naturali dependenter a materia ope- rante; aqua&cinefte, &in fieri materialiter concurrente illa neceflario dependet: non po- teft autem taliter dependere, nifi virtutem fic concurrendi materia haberet, uti patet a pari de caufa efficiente; qu«quia virtutemhabet concurrendi efficienteradfuos effedus,ideo dicitur hos virtualiter continerein fuo gene- denterab omni materia, uti funt rationales* anim«,qu« creari dicuntur; alias vero produ¬ ci ab agetibus naturalibus etiam materia con¬ currente , quales funt reliqu« omnes form«, qux dicuntur educi de potentia materi«; qma nimirum ad illas producendas materia etiamj concurrit, ficut in ejus potentia dndmuseas^ Contineri virtualiter, ex eo quod materia vir¬ tutem habeat ad earum produdionern mate¬ rialiter concurrendi. Unde etiam manifeftum fit, quidnam Tit edudio; Teu quidnam fit for¬ mam educi ex materi« potentia i Scilicet aliud nihii, quam produci formam ab agente natu¬ rali naturaliteroperante, cum dependentiaa caufa materiali concurrente ad form« pofitio- nem per pofitivum influxum in genere cauf« materialis. Siquidem per hoc edudio form« ex materia, Teu edudiva adio eflentialiter co- tradiftinguitur ab ipfa adione form« creati- va s cum aliud nullum excogitabile Tit has inter duas adiones eifentiale diftindivumj. Uti conftat ex ipfis harum adionumdefinitioni- bus eftentialibus, quarum una dicitur edudio; produdio form« ab agente naturali proveni- ens dependenter afubjedo; altera vero dici¬ tur Creatio: produdio form« ex nihilo fubje- di, five independenter omuino a materiali caufa. re, eo quodpoffit concurrere ad eorum pro- 6 \8 Nec obeft , quod hic edudionis conce- dudionem per effedivum influxum. € } f Neque eft,quod contra hanc noftram ex- plicationem obijciatur dodrina S. Auguftini 3. de Trinit. cap. 7. ficajentis: ommumgu&fiunt , & nafcuntur occulta. c/uadam femina in mundi ele¬ mentu latere. Quod pervirtualem illam con- tinentiam falvari non pofle fatis patet. Con- ptus videatur Tupponere in materia virtutem influendi in infinitas prope formas, qu« ex ipfius potentia educi poflunt, quodvidetun, excedere virtutem materi«, utpote entitatis valdeimperfed«, prout pauld antenos ipfiar- guebamus. Nam efto verum fit quod poten- tialitasmateri«, per quantamcunqueforma- Kk rum 3 § Philofophič quinque-partitre. rum edudionem nonexhauriatur,nihilomi-* 4 J Conftatdeindealiasprivationcs, qu*u* nus ramen non fequitur eam eflc cujufdam in- finic* virtutis, cum entitas illius, cui & ipfa virtus concurrendi materialicer eft identifica- ta, fic valde impcrfeda, utpote imperfedior.. quacunque fubftantiali forma , fcu Naturali agento. Cum igitur h*c virtus padiva Ma¬ teri* iraperfedionem potius arguat, & quafi indigentiam operantis fecum agentis, aut co- exiftentis fibi form*, non rede infertur eaitLi eflc perfedionis alicujus fingularis j qualcmj materia remote reperiuntur aliarum forma, rum, non pode efle principium edudionis hu. jus in particulari form*; tum quia ill* non tol. luntur per pofitionem hujus form*; tum quia, 11 qu* alia efle poflet, maxime eflet privatio form*corrupt*, quod dici nequit; cum pr*, fertim, utmoxdieemus, du*plurefveform* fimul, faltem divinitus, informare podint ean. dem numero materiam; quo in cafu nulla da- retur privatio form* corrupt*. folemus arguere efle in Agentibus, qu* effici- ^44 Conftat tertioprivationem form* edu- enter podunt concurrere ad plurimos , vel etiamadomnes effedusnaturales. Phjfecte educlionu tertium principiu , Jeu pbyfcaforma educibili oppojita Privatio , otnittamus multiplices privationis ac- lXceptiones, in quibus tale nomen aPhilo- fophis ufurpari folet, proprifcillud hic fumi- mus,pro negatione,feu carentia form* in fub¬ jedo; tum fecundum fuam propriam ratio- cend* pr*cedere necedario ipfam formam, edeque aliquo modo ipsa priorem prioritato quadam immediat* fuccefliouis, Cujusra- tioeft, tum quia privatio eft terminus a quo generationis, cui fuccedit, non fecus, quam in motu,fecundumprius & pofteriusterminus* adquem imroediate; tumetiam quiaintelligi nequit edudioform*, ut mutatio eft, quinin- tclligatur per ipfam materia tranfire a non eft. fe form*, ad ede form*,adeoquc prius neceft fario intelligi debet non dTe form* in mate¬ ria, quamintelligatur ipfa forma. nem, tum fecundum omne tempus apto habe- £47 H*c autem fuccediva immediata priori- re talem formam-*. In quo fenfu, lliut & fu- pra, tranfmutationum naturaliumedentialo principium Privationem efle ftatuimus, ita- idemdumde edudione form*agimus, con- firmamus ; cum impoflibile fit haberieflen- tiam edudionis, nifipr*intelligatur in mate¬ ria carentia adualisilliusform*,qu*denon_. e(le aduali fui, ad ede aduale fui ex materia^ educitun.. 640 Quam quidemPrivationemdari, feclusa Omni inteliedus operatione, negari non po- ted ab homine fenfato; fiquidem re ipsa node tas privationis relpedu form* in quacunquej naturali tranfmutatione, ne forte alicuipr*. beac occafioncm jurgandi de nomine, a nobis fic intelligitur, & explicatur, videlicct quoad rem ipfam aliud nos fignificare non velle, quam quod privatio form* ineflet materi* pro inftanti edudionis, nifi fuidetper genera- tionem produda ipfa forma ; cum igitur ccr- tura fit peredudivam adionemproducifor- mam, certum quoque ede debet, quod priva¬ tio fueritprior prioritatequadam fuccediva, quim fit forma in inftanti generationis. niedia in aere non eft lux, infans no eft dodus, £4* Ex quo conftat ulterius, in eodem indivi. pauper non eftdives, in materia fcamni non eft: forma auri, nec in materia ftup*forma_. ignis &c. adeoque nemine cogitante datur in., aere lucis Privatio, in infanteignorantia&c. fiquidem denominationes reales haberi nom. podunt nifi a forma reali, five privativa, fiva negativa, five pofitiva-,, For~ muliš caufa lit as. de , quia cum communi Peripatheticorum_» oflenderimus caufas materialen! Sc forma¬ lem efle proprieSc in rigore phyficas caufas, ideo necefle eft, utearumafiignemus caufali- ratem; per hujus namque folam diverfitatem arguere poffumus immediate diverfitatem ea- rundem : ubi tamen animadverti defideramus ipfas earumcaufalitatesdupliciter ineflephy- fico, Sc reali fpedari poffe, Sc debere, nempe quatenusrefpiciunt caufas, quarumfuntexer- citium, Scinfluxus: Sc quatenus comparantur cum totali effedu, quem ill« mediantibus fuis infiuxibus Sc caufalitatibus conftituunu, 6 Si enim primo modoaccipiamus earuiru, caufa]itatem nemini polfc efle dubium exifti- mamus duplicem, eamque diverfam juxta_> ipfam fpecificam diverfitatem caufarum ad- onis bene explicatur per quafdam velut unio- nis proprietates phyficas,connaturaliter illam fequentes; quarum prima eft, ut ratione illius connaturaliter unum extremum efle debeat inlocoalterius; altera, quod motoextremo unomoveridebeat, Sc aliud; tertia quddvel fubjedive, vel faltem terminativS utrique ex- tremo fit intrinfeca; quarta, ut quoties unum extremum alocoad«quato, quemanteaoc- cupabat, movetur ad aliu, eo ipfo aliud quoq; moveatur; quintademum, utfi unum extre- mum in duobus locis ad«quatis divinitusper replicationem collocetur, aliud etiam viunio- nis exigat, ututrobiqueponatur. Phyfaa Caufahtatis Mat eri sediš For - ms >, feu unionis quidditas. mitti debere, non fecus, quam duplex fit rivu- immediatelucis, & calor caloris: cumigituc. perfedio imediate agendi participeturab ali. quibus creaturis, non eft ratio cur non etianu a fubftantijs pratfertlm fublunaribus, pure ma. terialibus participabilis fit, 5 c defadopartici. petur: quando enim aliqua funt intra eundetn ordinem, & participant aliquod pr®dicatura, illud quod perfedius eft in tali ordine debeo participare illud perfediori modo, velfalcern ®que perfedo, ac idem participat id,quod im- perfedius eft in eodem ordine: prout patet in Angelo, & homine, qui quia funt in ordine in. telledivo, uterque participat rationem intel- ledivi, ita, ut Angelus, quia fecundum fe per- Tedior efthomine, illudperfediiis participet, homo minus perfedd, ut patet; pari adeoque rationc,cum fubftantia creata, & creatum ac- cidens, ffnt vere, & realiter in ordine creatu¬ ra: , participabit illa pr®dicatum operativi perfedius, quam accidens ipfum, cui illud ad- - - . # verlarij concedunt. Pbjfica caujtf efficientis creatte Attl- 707 Rationem autem a pofteriori noftr® afi r vlt asfimplkiter. 704 |N hujus explicatione nec pauc®, nec leves J. ob diverfa Authorum placita occurruntdif- ficultates, aliqui namquenon infim®not® re- centiores Philofophi,pr®fcindendo a caufis li- beris, quas immediate adivas efle, coadi fta- tuto Oecumenic®, Tridentin® Synodi feft’ 6 . concedunt, exiftimant creaturas pr®fertim_* Tublunares pure materialesnon haberevirtu- tem fubftantialem aliquam efFedum operan¬ di ; qui poftea in affignandis caufis effeduum_» Tubftantialium, quos ficri de novo nemopru- dens negaverit, multipliciter funt divifi, 705 Alij enim, ut religiofiores videantur, eo- fertionis babemus ab operationibus, & effe- dibus,quos a br utis produci cernimus ; 11 enim h® operationes, & effedus ab animali ipfo non procederent; quo pado equus ad tub® fonitum concitarctur adbellum, veladidum calcaris in curfum ? quo pado bos arans ad cer- tum fignum impelleretur ftimulo; Sc ad aliud fignum fibilo monitus quiefceret ? anne credi- bile effe poteft, quod velaftra determinata foni illius fonitumotum, Sc quietem animalis producant? Quod fi verum foret animalia mo¬ tu non fatigarentur; cum non fatigari poffic id, quod omnino nihil agit. Imo mal ut a- iunt, ad machinas, 8t ad DEUMipfum, confe- quencerdici debebitaccidentia efleimmedia- tam caufam, faltemin talibuscafibus, produ- * divam fubftantia. 71 f Has enimmultiplicesexpcrientias, qui- bus multum fidunt adverfarij,nobis mhil pror- fus probare, probamus,aflignando fubftantias creatas ipfas immediate horum cffeduii pro- dudivas, ncn quidem vagas, ut nonnulli cxi- ftimarunt, fed omnimode determinatas: Sc quidcm ignearum illarum produdionum cau- fa fubftantialis immediata funt femina qu virtuteque hujus adiva, cum h*c illi eflentia- liter realiter fit identificata. 711 Tumquia, dumdicitur, quod accidens in virtute fubftantia aliam fubftantiam pro- ducat, vel intelligttut, quod producat per vir- tutem aliam communicatam fibi afubftantia ; vel quod accidens fit virtus fubftantia: ? Pri- mum dici non poteft : nam tališ virtus com- municata accidenti, vel eflet fubftantia, St fic habemus intentum, quod fubftantia immedia- teproducatfubftantiam; vel accidens, ficque redit de novo qua:ftionec etiam fecundum, quiaefto accidens eflet virtus fubftantia:, non fequitur, quod fit itaperfedum.ut eft fubftan¬ tia, cujus eft virtus, Stconfequenterhocipfo non eflet produdivum fubftantia, nec partia- liter quidem, ut quidam exiftimant,cum nemo dare poflit etiam partialitcr, quod non habet. 7 i i Nec obeft, quod verum lit, accidentia 7 ^ Quodautemconcedendiefinthujufmodi non efle data fubftantijs ad folura earum orna- tum; adeoque videantur ijs data, ut ipfis me- diantibus, vel faltem partialiter coadjuvanti- bus fubftantia producatur : ha:c namque ve- ritas falvatur fufficientcr, dicendo, quodacci- dentia non efficienter, fed folum ut difpofitio- nes, feu etiam ut conditiones fublerviant fub- ftantiarum adivitati, Sc operationi. Unde rede inferimus, Sc 7 1 ? Dicimus fubftantiam folam efle caufam adarquatam St totalem alterius fubftantia: ef- fedivam, ita ut ad illam nullatenus Accidens efficienter concurrat. Quia nimirum quoties daturcaufa univoca alicujuseffedus, illafola ad ejus produdionem adtequate concurrit, uti conftat ex data fupra notione caufieUnivoetei eum igitur orancs formalitates effedus fub- fubtiles fubftanti« igne«, ac veluti ignis femi¬ na, patet tumexignibusfubterraneis,qui per terreos poros inceflanter exhalant fpiritur’ fuostenuiores; tum ex metcorologicis igneis impreflionibus, quarum accenfio nonnili in ha:c ignis femina reijci poteft; prout erudite pr« ctetcris demonftrat P. Nicolaus Cabanis in 3. meteor. Arift. 717 Ad id, quod addebatur de animalibus, qu« ex putri generantur eadem ratione re- fpondendum cenfemus.videlicet virtute folis, fiderum, terra: vaporum, aliarum^uecaufa- rum peraccidens concurrentium elaborari ex hujufmodifpiritibusfeminalibusfibram quan- dam fubftantiale,qua: fit veluti femen tališ ani- malis, ejufq; organizatione mirificeproducat, atq; in corpusipfius ficorganizatum formam animalis efficienter influat. Cujus +8 Philojbpbia quinquefeartitct. •j 18 Cujus veritatis indiciutn nobis clarum cx- hibet cxperientia ovi, in quo pr*ter vitellum, feu croccum ovi, quod in pullum convertitur, alia repericur m a 11 a qu*dam tenuis, qu* pullo exclufo fupereft, cujus formam neccflario dici debet producere, ne frullranea illa fit, nulliq; ufui a natura deftinataj ad alimentum fiqui- dcm, & fomentumpulli non illa, fedovi albu- men fubfervit, cum conllet, quod albumen a pullo in fuam fubftantiam non convertatur. Hocipfumpatctingrano tritici, jn quo prav¬ do hocfublunari viciflltudo, & perilla falvaa: tur optime innumer* cauficrerum, quas ij^ partibus afperioribus pr*fertim, diverfifq u ^ globi terraqucicrepidinibus coutingere vidc. musj ut v. g. curin tedis domorumfaepe gcr. mina, &gramina,- cur inpr*ruptis rupibus* arboresj cur in pifcinis maxima pifcium copj a , quibus in ea fimiles nunquam fuere impofitj, producantur : cur demum tot gcnerationes* animalium impcrfedorum in partibus terr* putredtni obnoxijs oriantur ? cer id, quodaliasinfarinam convertitur,alia 7 ij Ncqueexhactamennatur*circuIationc qu*dam fupereft particula,qu* formam (pica: producit, Stquamformic* confcrvatur*gra- num, ne germinet in hyeme, in cibum autum- nalem, fic a natura dod*, fibi amputant. jij Quod fi quis dicat bas fubftantias femi- nales , non habere virtutem ad*quatam ad hujufmodi effedus; refpondendum illi eft, quod ficut gratis id aflumit, ita facile etiam a nobis ncgetur: probabile namqu6 eft, quod h*virtutes tenuiflim*feminales, coadjut*a caufis fublunaribus per accidens concurrenti- bus, 8t maxime a fuperlunaribus formam vi- talem.feu animam talium animantium abfquc difficultatc. producere pollint; fi enim quid obftaret, prarcipueeflet, quod hujufmodi cau- f* coadjuvantes virtutem feminum , vitales non eflent: veriim id non obftare patet ex eo, quod in omnium fententia, fidera, & corpora fuperlunaria, quantumvis vit*fint cxpertia, ut conftat contra damnatam fententiam Ori- ginis, influant tamen efficienter ad edudio- nem planetarum, fegetum, arborum, imo & fequitur, quod aliqui inferunt,eundemnume- ro effedum redire pofle connaturaliter, Con¬ tra namquefiat experientia, qua conftat res* poftquam corrtipt* funt, non amplius conna¬ turaliter redintegrari: nam flos,quihocanno dccidit, aut gramen, quod defalcaturo eft,an- nofequentinon redit idem numero; quiafci- licet &pulchritudo, ac varietasuniverfiid vi. detur exigerc,ut effedus femel corruptus non rcproducatur; ac propterea nunquam fimul amplius redeute*demnumerocauf*ad cun. dem effedum producendum, ftatuente fic Di¬ vina Providentia, ne pr*fixus a fe rcrum pro. ducibilium, & corruptibilium regulatillimus* ordoperturbetur, fed perlcveret in perpetua fua mutatione immutatus. Ex quibus merit6 oritur qu*ftio fapiente digna^ c Phyficene idem agens creatum quoad primum , vel faltem quoadfecundum fui ejfepojjitfe ipfumproducere ? animalium perfedorum, juxta Ariftotelicum 724TN cujus decifione videtur nobis fieprogre- illud: fol & homogenerathominem. 720 . Univcrfus autemnofterhicdifcurfusfun- daturindodrinaAriftotelis 1. meteor. tex 4 6, ubi docet dari circulum quendamin natura, quem iplc vocat rečlilineum, feu circulatio- nem natur*,in his fublunaribus perpetuo cur- rentem; oftenditnamque ibidem Philofoph 9 , quod vi calorisres refolvantur, Sc fpiritusca- rum, ac partes tenuiores, a craftioribus fepa- rcntur,quas tenuiores partes dicitretincrefc- paratas eandem, quampriushabebant natu¬ ram ; quod verum efle confirmantinnumera: Chymicorum cxperienti*- Et idcirco idem Ariftoteles citato loco aeream regionem appellat mare magnum, in 7*i diendum; ut negemus abfoluteprimam ejus partem; & abfolute conccdamus refpcdu Di¬ vin* Omnipotenti* fecundam. Ratio illiusr* eft, quia fi idem poftet fc ipfumproducero quoad primum efle, idem eflet primum, Sc non primum, prius St pofterius fciplo, exifte- retque ante primam fui exiftentiam quoad idem omnino primum efle: eflet namque cau¬ fa fui ipfius, adcoque eflet prius, cumomnir* caufa pr*fupponatur neceflario ad id, cui dat efle: efletitem effedus, adcoqueex eadem* ratione eflet quid pofterius: eflet prsterea pri¬ mum ex hypothcfi,& non eflet primum cx ra¬ tione,* quia prima rei produdio neceflari6 pr*fupponitpro priori natur* exiftcntiam fui principij, adeoque pr*fupponit primum efle fui principij, ficquc illud clfe, quod afeipfo ha- beret, primum non eflet, fed fecundum. quo omnes ifti fpiritus, feu fubtiliores rcrumj partes, ad inftar vaporum, feu aqu*fluunt, ac refluunt, elevanturque vi folis, ac fiderum, dum mixtum refolvitur,iterumquedecidunt7 2 f Neque h* implicanti* quoad primum ad terra A,a pluvijs, & nivibus delat*, ut rur- efle falvari ullatenus poflunt per diverfitatem fus novas res & formas producant, non fecus, adionum, qu* relpedu tališ efle nulla eft, fi- ac flumina intrant in mare,5c a mari denuo cx- cut refpcdu fccundi; ex quo defumimus argu- eunt, utiterumfluant, mentumaflerendialtcramqu*ftionispartem* 7** ExquibusSpiritofislcminibusrerumori-7*d Inquaaflcrtione nulla repugnantiarepc- tur & perpetua h*c, quamcernimusmmun- ritur i nam idem a feipfo,habentc jam pri¬ mum Fars alt era , Jeu PhjJicd. 'mum e (te aiiunde per adionem ab aliquo alio principio dependentem, produceretur quoad čile fecundum per aliam adionem a fc ipfo dependentem, ficque per diverfitatem adio- pum, Sc tollitur implicancia omniš; Sc fimui Oftenditur tum innda?quata diftindio inten; caufam Sc effedum, qu* fufficit, uti patet in_; caufismateriali,& formah refpedu compofiti, # folo primo e(Te non autem de fecundo,cum iri. ter Theologos & H*reticos folum fueric con- troverfia de diftindione Perfonarum Divina- tum inter fe; adeoque bene concludit argii- mentum corum procedens tantum de primO efle Perfonarum; non vero de fecundo efle_> creatarum rerum, de quo folum agunc Philo- fophi. a quo inad*quate tantum diftinguuntur ; Sc 7 Sequelas item, quas ali; obijciunt, quod prioritas natur* fufficiens ,• cum fecundum_» n :J r — ' r ede involvens eflcntialiter ipfam fecuridairLj adionem , qua tale reduplicativfc acceptumji non exiftat formaliter in primo efTe involven- ie pari neceditate primam, eamque diverfani adionem a fecunda_,. Cumque aiiunde fup- ponamus idem quo ad primum ede pofitumj habcrejam virtutem hoc ipfoproducendi ef- edusfibi fimiles, non eft ratio, cur non habeat eandem refpedu Divin* Omnipotcntitepro. fl idempoflet caufarcfe ipfum quoad fecun¬ dum efle,poflet etiam fimui fecum caufare ali- quid aliud, fimulque idem poflet caufare fo ipfum mOralitcr; libenter admi ttimus, utpote valde conformes rationi: prima namque eft noftrumargumentum, quofic arguimus: po- teft idem, primum ede fuum habens, caufaro aliud a fe, ergo Sc fe ipfum, atque ad conver- tentiam, poteft aliud, ergo & fe ipfum quoad fecundum e do. ducendi etiam fe ipfum quoad fecundum, ter- 73 r Altcra vero fequela etiampro nobisfacit: tium, Sc quartumede. Nam eXeo,quodres aliqua produda fit, non tollitur ipfi potentia, Sc capacitas phyfica,quo minus abfolute fit fe¬ cundo, Sc tertid, ac,fiepiusproducibilis-\ 727 Neque obeft ex hac noftra aflertione fc- qui, quod idem fiepius produdus podit edo Dominus Sc fervus, Magifter & Difcipulus,- Pater Sc Filius fuimetipfius; quod verumeft, quia refpedu diverfarum adionumreprodu- divarum idem a fe ipfo fufficientiflime diftirt- gueretur, efletque reipsacapax omniumdi- darum denominationum ob *quivalentiam_» produdionum,qu* de fe tales funt, ut qu*vis, fiaiiunde entitas illius, adquamipfa eft, eflcj nonhaberet, daretipfi illud ede,ipfamque ex- tracaufas poneret. 7*8 Muho minus facedit negotij paritas de^ fumptaacaufisformali, & materiali, qu*fei- nam poteftPetrus hodie v. g. exiftens mereri per aliquem fuum adum fui confervationemj craftinam, velcerte exiftensper unamadio- nem mereri fuireprodudionem, uti patet ex communi Theologorum , docentium Chri- ftum Dominum pratvifum , exiftentem pen. unam adionem a Matre Sanctissima in- dependentem , ede meritum BEATissim« Virgini Maternitatem,exemptionem a pcc- cato originali, gratias fupernaturales, fi ergo id fieri morali ter poteft , quanto magis dicere poflumus phyfice idem pode ede caufam fut jpfius quoad fecundum ede ? atquehincrur- lus exoritur alia qu*ftio non minus examino digna,quampr*cedens, Sceft: utrum FhjfiCce dna caufie ejjicientes pofiint Jibi mutcem ejfe caufz ? pfas quoad fecundum ede producere ncque- unt, quodidemde efficiente dici debere lua- yjj'VTAturaliter non pode pro eodem inftati,Sc det. Difparnamque ratio eft inter hascaufas J 3 « quoad idem ede, requifitum necedario ut iftde; quod materia Sc forma fint caufs intrin- fce*, qu* per unionem realiter diftindam_» Uniri ad invicem debeac: Cum ergo idem rea¬ liter fibi ipfi uniri nequeat, feu quod idem eft, idem nequeatefle autfubjedum fiii ipfids, aut fuimetipfius adus informativus, rnirum noru ell,quod in ijs non detur tališ caufalitas fui ipfi 9 quoad fecundum ede. At vero per hoc quod in genere caufie efficientis idem de novo pro- ducaturafeipfo , nondeftruitur primus con- ceptus efficientis caufie j licet enim efficiens* dicifoleatprimumprincipium extrinfecum_», h*c tamen primitaseft vel tantum executio- nis, vel ordinis, ut fupra eft didum, qua; pri- itiitas adhuc fufficienter confiftit refpedu fe- cund* produdioms". caufacaufet, cum corfiuniori Philofophorum fententia videtur probabilius ; tum ob ratio- nes paulo ante allatas pro decifione ad prio- rem partem pr*cedentis qu*ftionis; tum quia inter priiis, Sc pofteriuseonnaturaliternon_. poteft ede convertentia, juxta vulgatum illud in fcholis: qu* convertuntur dicimus efle fi¬ mui. Tumdemum quia Philofophi naturali lumine inftrudi agnofeunt unum principium, quod a nullo alio fit, 6c a quo reliqua omnia_. procedunt; fi autem daretur connaturaliten. inter caufas efficientescaufalitas mutua, infal- libilis non eftet tališ difcurfus,quia dici podet, quod creatur*connaturahter fe mutuopro- ducerent, ficque necedarium non foret pri¬ mum principium a quocunda provenireno. 7 *? Siforterurfusobtrudaturargumentunij 733 Necrationes adverfariorum quidquam-j aliquodabautboritateTheologica, non difti- urgent;namquamdefumuntacaufa finali, in. euherfolvetrn-, fidicannuiliudproeederede ter quam Scmcdiapucant darimutuamcaufa- N a lica^ Ho Philojopbiai cjuincfue-partita. litatem, nullam efle patet; nam media non_. ponuntur quia fini s eft pofittis, fed ut ponatur, Si e contra finis non ponitur ut media ponan- fur, fed quia funt polita • in quo nuiia prioritas probat ullara mutuam caufalitate: caula enfns cur fe invicem fuftentant eft pondus, Sc gravi. tas utriufque in a;quali refiftentia,ita ut neutcr alterum pondere, &gravitate fuperet. mutua nacurje, nullaque mutua caufalitas in-7$? Parirationemanusmanumlavat, aut ca. tervenit; ficut nec in caufa materiali & for¬ mah; ličeč enim encitative caufatur ab illa; ma- teria autem entitative non caufatur a forma_, cum a Deo creefun.. Experientia; pariter, quas adferuntpro mutua duarum efricientium caufalitate facile fotvuntur: nam dum ventus aperitfeneftram, Sc cubiculum perllat, nnlla intervenit caufali- fas mutua, tam parum, quam interveniatdum fortior, Sc valentior excrudit alterum miiiusr* fortem exloco, in quofedebat, ut ipfe illurru occupet; vehemens enim venti vis impulfiva, per quam refiftentia feneftra; fuperatur,caufat apertionem feneftra;, hoceftprodudionemj nova; ubicationis ipfius venti, Sc expulfionera Veteris ubicationis feneftra;, qua; cxpulfio non lefacit abfque caufalitate ulla mutua,fiquidetn mundicies, feu calor produdus in manudex- tra per rnoturn manus finiftrc nullo modo cau. fatmotum, per qucmdextramundiciem, aut calorem caufet in finiftra; licet enim manur* finiftra non calefieret, aut mundaretur per* motum dextra;, adhuc tamen perfuummo- tumdextram mundaret, Sc calefaceret. £0- dem modo folvitur Sc alia de vino , & pipero calorem adualcm ftomachi foventibusfolum, non vero iplam virtutem radicalem ftomachi calefadivam.qua; eftdigeftiva vini, Sc piperis; ficut nec e contra ha;c calefadiva virtus caufac virtutem calefadivam in vino,& pipcre,quatn hsc aliunde habent, ficut Sc ftomacftus fuam_» aliunde, nempe a principijs fuis intrinfecis. cft caufa viciftim produdiva ubicationis ven-7J7 Similiter folvitur qua-dam inftantia, qu« ti,uti patetinexemplo allato defortioriexpel- Iente minus fortem ex loco, quem prius tene- bat. Ideoque apertioport*non eftcaufa pro- pria tališ ingrefsus venti,. licet dici foleac, quod nift aperiretur feneftra,ventus noningredere- tur: in quo modo loquendi ly w//non facit fen- fum caufalem,fed tantum confequentem;ficut dum dicimusnifitollatur cx animagratia,non potcft fubingredi peccatum; licet ablatiogra¬ fi« non lit Caula pofitionis peccati : poteft namque illa divinitus tolli, Sc tamen pcCcatum non poni. f Aha; ite experientia; dcfumpta;aduobus carbonibus unitis, fefc diuritis confervantibus, a duobus baculis.vel cultris inclinatisadangu- los acutos le invicem fuftinentibus- a manibus, quarum una alceramlavar, Sc calefacit, apipe- re Sc vino, qu* dum calefaciunt ftomachum, viciftim ab eodem calefiunt,ca;tera;queplures hujufmodi non probantadverfariorum inten- tunu. 7$ ruptiva, fi pra:ferdmha:cfpedetur primo, 8c perfe, acjuxta intentionem natura ;; cujus ra¬ do eft, quia ex inftindu naturali res omnes, ut univerfaliffima patet indudione,fui intendunt confervationem, propter quam viribus orani, bus conantur fefe ab hofte tueri: adeoque a natura non debuerunt nancifci vires, Sc adivi. tatem ad fui deftrudionem, primo, Sc per fo ordinatam^. alia fitaflignabilis, quamfola aqua; fubftanda575-4 Neque obeft, quodfubindc qua:dam fint 7 fo ideo mhoccumdifticultas oririnequeatfapi- cnti.ulterius dicimus aliquas fubftantias etiam per fe immediate producere accidentia ad ex- tra, feu in alieno fubjedo. Hoc patet cum ad ipfumfolis, Scignislumen, aclucern: tum ex impulfu, quiprojedis imprimitur per virtu- tem loco motivam ipfi fubftanda; identifica- tam; quamvirtutem, in fe condnere tales ef- fedus, fatisconftao. Per quod tamen minime negamus edam produdiva aliquorum, quar deinde viperino more farviunt infuas caufas, prour contingit in calore vitali, qui dum cibos perfede noru concoquit, quoidam noxios produci: humo- res, aquibus poftea ipfepatitur, vel omnino exdnguitur,nam virtus caufa; cum ad hoc non ordinetur cx principali natura; intentiono* ideofolum per accidens, fecundario, Stprs- ter inclinadonem fuam propriam, ab ingrato, &noxiofcetu, malumtalepatitur. fuam accidendbus adivitatem,quam illis incf- 75-5 Necobeft amplius, quodmediatfc, ac dif- feexperientia ipfafenfatum quemlibetconce- dcre compellit. Ex quibusmerito hoc loco breviter inquirendum venit, quxnam fino agentium naturalium conditiones pofidva;? (ut nihil dicamushic de negativis) quarumj prima Phjfica efficientis caufe ad hoc ut agat, conditio 7j-x T -1 St, ut fupra jam infinuavimus, diftindio f~^,vel adcequata, vel faltem inada;quata ab effcdu; licetenim idemagerepofiitinfeipsu fpeda tum quoad diverfas fui parccs integran- pofitiye poftit idem deftruerefcipfum,- nam neque hocex direda & primaria dcftrudionis intentione accidit, cum verum fit, quod nemo intendens in malum operetur; fed operatur folum intendens per fe, & diredeahquod bo- num, ex quo indirede, & ex fccundaria inten. tionc fequitur a!iquod malumftic natura ejufq}- Author non intendit per fe ullius form*, vel compofiti deftrudione propter malu deftru- dionis, fed intendit per fe bonu generadonis, quod quia naturaliter haberi nequit abfque deftrudione, ideo ha;c non nifi indirede & fe¬ cundario intenditur. tes, five ha: heterogenem fint, ubi maximepa-7 j , <5 Nec obeftdemum, quod pyra, poma, A ^ ^ rt a — rt rt rl rt t % rt rt rti#' rt M A rt 1 a rt rt^ C I TT rt Ia Mrt rt rta rt A 1 . rt . 1A Milil /—V lil" fl Q I I /1 1 1 I rt rt 1 1 rt f* Irt 1 ^ I 1 t rt"rt rI S tet, quomodo unaaltcret aliam.fivehomoge- nea^nt, utpnecipueelucetin Anima rationa- li, Sc Angolis, qui ilias volitiones Sc intelledio- nes in fe ipfis producunt; & ut pauloantedi- dum, in fubftandjs edam matcrialibus produ- centibusfibipropriaaccidentia, qua;recipiu£ intrinfece jjz Nihilominus tamen connaturaliter adio- neunivoca tam perfediva, quam corruptiva idem efiendaliterfpedatum operari nihil po- teft in fe ipfo. Primum patet lucida lucis ex* pcricntia, ha;cuamquein candela exiftens fe ipfam augere nequit, ficutnec calorinmanu exiftens feipfum intendere poteft; fienim id fieri poftet, opus non foret Agente ullo ex- trinfeco ; quod probatur, quia fi calor uo 4. exiftens in manibus fc ipfum ufque ad oda- aliaq;hujufmodi putrefieri incipiant plerumq 5 in medio, quod a nullo agente extrinfeco pro- venire poteft. Nam cum in his, ficut Sc in alijs corporibus mixtis plurimi fint fpiritus diverfie radonis immixd, &itadiffufi> uxvixfentian- tur; poftquam jam evaporare incipiunt, par- tes interiores relinquunt fracidas, Sc flaccidas, miniifq; aptasad refiftendumalijscontrarijs, ut patet expericntia quotidiana vini in cantha- ro, autvafepaculoexiftentisdiutius, quodob expirationem talium fpirituum deftruitur, redditurque potui omnino infipidum , im^ noxiumj. Phjficct efficientis caupe altera po* fit iv a conditio. St diffimilitudo qu^dam inter agens & 'E vum gradum intendere poftet, manus igni 7J7 nullatenus applicari debercnt , ad hoc uo calefierent ,• nam calor in illis exiftens fupple- agat, requifita; tum quia omnia agentia uni- rc abunde poftet totum id caloris, quod vel ab voca agunt ut aflimilent fibi paftum, prouo pafiuro, neceflario ut agens naturaliter agunt P ar s alt er a, feu Phyjtca. n experientia, qua etiam conftat per hoc pr*- cise folem v. g, non illuminare aerem inclu- fum intra cubiculum , eo quod interpofitus"* fit paries, vel valua ad feneltram: agens etiam quodvis plus agere in fubjedum proximurrL» quam remocum, quo enim magis quis accediC ad ignem, eo etiam plus caloris fentit. Ex quo quivispercipitignem non agere in fubjedum remocum, quin prius & magis agatin proxi- mum; adeoquenondari adionemindiftans, nihil agendo prorfusin medio, vel per mediu » vel cum medio. jlljc invicem agere, doneč tandem utraquefie 7 Si Verum quiaplurim* in contrariumad- ferunturexperienti*, qu* fuaderc videntun, agens naturale agere in diftas naturdicer ,ideo ill* a nobis. fi lolventur,firma manebit veritas noltr*, & communis Peripatheticorum fen- tenti*. aeunt ad fui fpeciem propagandam j qua con- aitione fublata, tanquam fine quodam, ceflat ipfa adio: tum quia alias idem agere poflet in fe ipfum , cum nihil aleeri fit magis fimilo, quamidemfibiipfi: tumdemum, quiafifimi- le agere poflet direde in fibi fimile, aqua cali- da v. g. ut unum alteri aqus calid* pariter, ut unum, applicata, augere poflet in illa calorem ut odo; poflet enim ultra primum etiam fe- cundum gradum, deinde ab illo viciflim cale- fieriufque adtertium: tum illam rurfus cale- facere ufque adquartum, ficque poflent aqu* ret fummecalida; quod cum admitti nequc- at, confequenter nec admitti debet fimilo, pofle agere in fimile. jfi Nec obeli quod plures homines *qualis j fortitudinis elevare poflintpondus, quod fin- guli feorfim elevare nequeunt: plures nam- 7$$ Primaproindeexperientia eft a magnete 1 f _ _-a aa -a a a — /.a a XX m -a m «-* n J nailfl n 1 na.M M /J a la a aa 4 M 4"a M IA tVa aaan - i . . - a ! . I - a ^ -Ja-a« aa 4 A que homines refpedu ponderis elevandi, funt agentia *quivoca; in quibus fola agentium fi- milium multiplicatio virtutem auget, quod nonfitinunivocis: cum virtusunivoca,quan- tumvis multiplicata nunquam tamen produ- cere poflit efFcdum fe perfediorem; alioquin virtus coadiva non eflet medium proportio- natum fini, ad quem cfl: a natura ordinata.,. Pro multis alijs inftantijs folvendis, pluri- mum juvabit accurate obfervafle fimilitudi- nem duplicem efle, in fubftantia imam, quam vocat Ariftoteles identitatem, & h*c non im- pedit adionemaccidentalem, ficunaaqua fi fit magis frigida,infrigidataliamfibifubftan- tialiter fimilem; licetimpediat adionemfub attrahente ferrumj fuccino paleas, adamante pilos, aliaquč fimilia. Secunda, a torpedine pifce ftupefaciente brachium pifcatoris, dum hamo capitur, vel alios ipfa capit pifces, quos in arena abfcondica ftupefacit, &poftea in fuu cibum vertit. Tertiaaremora, exiguo pifci- culo, ingentem fillente navim. Quarta a bu- fone hianti ore ad fe trahente muftellam, invi- tam & renitentem. Quinta a gemmis pretio- fis mirabilium effeduum caufativis. Sextaa Bafilifco interficiente animalia folo afpedu. Septima a vetulisobtutu fafeinantibus infan- tulos. Odava a llruchione fovente ova fua fo¬ lo intuitu. Nona ab ave Gargulo dida, vario* folo afpedu curante hominis morbos. ftantialem, fiquidem una aqua non producio 7^4 Decima a Sole producente diverfos efFe- formam fubllantialem aqu* in alia aqua ; cum enim materia incapax fit duarum formarumj fimul, nequcaqua B poflit expellere formam aqu* C, ut in illam introducat deinde aliamj formam aqu*; namcurdeftruatid, quodjam habetur, ut obtineatur aliud *que bonum ? Et accidentalem alteram, qu* rurfus du- plex elt, nempe cxtenfiva & intenfiva,• illa pa¬ riter non impedit adionem; calidum enim ut 4 . agit in calidum ut 4. fibi fimile in rationo fpccifica accidentali calidi; intenfiva vero, quo pado adionem impediat, jam diximus. Pbyfici agentis natur alU ter ti a po/iti- va conditio, qu emittendi ex Te etiam alias qualitates amicas^, velinimicas, qu« dici ToIentTympathic«, & antipathic«, eoquodob proportionem, vel improportionem, quam habent cum pallo, il* lud fovent, vel dekruuno. 76% Dari autem qualitates ikas in natura ne¬ mo Tapiens negaverit, qui Tcit abTque illis plu- rimos efFečlus, quos videmus , explicari non pode: nam cur canis venaticusleporem per- mo prudensadmittererecuTabit; TalvanturSc Tolvuntur facillimeallat« experienti«abTquc ullaindikans naturaliter ačtione: Sic magnes trahitferrum pcr qualitatem a Te difFuTamj, non vero ipTum medium aerem, vel alia inter- mixta corpuTcula , qu« Tubjeftum capax Sc proportionatum non Tunt tali tračiioni. Sic torpedo odore, 5cquadamTuiaura, utloqui- tur Plinius, afficit manum piTcatoris, & kupe- facitpiTccs, quosinTuum pabulumcapit. Sic bufo trahit mukellam, St non alia animalcula, ob diTpofitiones quaTdam, quas in Te mukella habet, relpedu quarum, qualitas illa emifla ex ore bufonis, non Tolum inTe&iva, Ted etiam* tračliva ek mukell«. Sic BafiliTcus pcr quali- tates noxias ex oculis iplius emanantes aerem inficit, in quo dum reTpirant c«tera animan- tia, illasadTeattrahunt, Scfickatimmoriun- tur. Quod autem qualitates ill« peftilentidi- m« non noceant ipfi BafiliTco, quamdiu in_. ipfius oculis Tunt, ratioek, quod illa; ibifint tanquam in loco Tuonaturah, nocentautem reliquoBaTiliTcicorpori, dum inillo repercuT T«aTpeculo rccipiuntur, quam rationem ve¬ ram edepatet experientia, qua nos ipfi pro- bamus, quod Ti fel exfol!iculo Tuo erumpat, Teque diffundat per corpus noxium fic, cum tamen luo loco contentum maximefit utile, Sc vit« nokr« neccflarium. fequitur, Sc nonafinum, autfimilealiudani-770 De faTcinatione, quamvis vulgus exifl:i- 13 1 met eam fieri opera D«monis, plerumque ta¬ men fieri exiftimamus naturaliter abTque ulla vetularumfaTcinantium morali culpa; idqu« per Tpiritus noxios, Sc humores venenoTos la- tentes maxime inlateribusoculorum, cauTa- tosexretentione menftruiTanguinis, &emiT- Tosab oculis in teneriora pradertim corpora. inquibusrecepti, illiTuam exercent maligni« tatem, ita, ut illa exficcentur, tabeTcant, & T«- pe fepius etia totaliter didolvantur. Id ipTum dici debet de ftruthione,per Tpiritus calidos ex oculis in ova emidospullosTuosexcludente, & forte etiam de teftudine, fi verum ek, quod illa alpiciendo foetum Tuum excludac. Idem de avc mal? cur lupus inimicitiam habet cumcane, velove, 8c noncumvulpe, alijTque fimilibus animalibus. DariergohujuTmodidebentqua- litates, qu« Tunt determinat« ad agendum in unoTubječto, Sc noninalio, vel propterpe- culiarem proportionem, quam cum lilo ha'- bent, vel propter peculiares diTpofitiones, quas inillo, 8c non in alioreperiunt; ratione quarum Tubječtum redditur aptum ad earum ačtionera recipiendam. Quas qualitates in_. fieri, ScconTervaridependere abipfiscorpo- ribus , habereque Tphsram adivitatis maxi- mam, Sc per quodcunq;medium difFundi pa- tet exeo, quod Ipecies vifibiles a coloribus j Sc P ar s alt era, Jeu Phjica . de ave Gargulo, raultorum morborum folo afpedu curativa obfalubres qualitates, qu x exipfius oculisderivant incorpus infirmum; qax, ut quidam exiftimant attračliva? etiam funt humoris morbifici ita, ut f*pe moriantur jp Cx, dum asgrotos fanant. Id ipfum de Hy*- na noxios vapores ex corpore fuo in canes ex- halante. Id ipfum de corio, & cauda lupina., rcfpečlu corij ovini, ipfarumque ovium exifti- mamus diccndum. Id ipfum de lapidibus prc- tiofis dicendum, a paricate rationis omnino cenfemus. Experientia de Rcmora hac in contro- 77 verfianihil probat, cumconftet, quodnavi, 55 pr*fentiaocciforis,attribuituranonnullis,nec male, Divin* Providenti*poenas fceleris me- rito a reo exigenti. nonnulli autem id tri- buunt mero cafui: nos exiftimamus vel non efle camcertam, &infallibilem, cumfepius deprehenfum fuerit ad pradentiam occiforis occifi fanguinemimmotumftetifle, & econ- tra ad ipfius abfentiam fluxifle, & causafie fru- ftra , ut aliquis innoccns ex circumftantibus fufpe&us habcretur. Vel certe antipathi* id tribuendura eft, cui vim maximam inefie, nul- li fapientum elfe poteft dubium, cum miros antipathicosexperiamureffe & arterias, uti in comperto eft, in integrum reftituit. Nam quisqu*fo in¬ terna vulnera, Sc ulcera fanat pr®ter folam na- turam ? fufficiet igitur in corpore non male conftituto vulnus ab extrinfecis injurijs defen- dere, 8cfordibuspurgarc, adhoc ut natura^ ipfum fanitati cito reftituat. 779 Imo putamus pr*cipuam caufam, ob quam lingua canum medica dicatur Sc fit, quia fcilicet dum vulnus lingit, tergit, Sc a fordibus - ’ purgat, occafioncm naturapr®bet, ut fanita- tem inducat: licet non negemus falivam ca- phantafticam, cum h®c f*pe adeo fit vehe- mens,& potens, ut homines illi obnoxij,cuju£ modi funt aeriori bile, 8ccraflioribus humori- bus repleti, fuis delufi imaginationibus putenc fenfibiliter fe aliqua fentire, operari, caufare, qu®reipsa neefentiunt, nec operantur, nee caufant. Unde Cardanus, Avicenna, Paracel. fusalijque viri c®ceroquin valdeperiti, affir- mantdefe ipfis,quod quotics voluerint, vi imaginationis muficam audire, amoenilfimi* hortis, convivijs,choreis, alij(querecreatio* nibus mere imaginarijs interefle potuerint, quod ipfum ctiam recentiores quidam info ipfis expertos efle data opera, conftanter affir- mant, pr*fcribcntes modum, quo id a quovi» podit probari. num falubremelfe, cum etiam faliva hominis - ’78* Ad culinarera cxpericntiam de charta, pradertim fani multis in occafionibus pluri- mum prodefle experiamur. In cane autem* eft etiam ratio, qudd fcilicet in aliapartecor- poris non fudet, quam in fola lingua Sc ideo dum incalefcit hiati ore linguam exerit, quam quivis advertit diffluere madenti liquore;cum igitur canum lingua abundethumorcillo aeri, Scfalfo, 8c confequenter abfterfivo, reftridi- vo, 8c confolidativo, nil mirum eft fi lingendo vulnera lancu. 780 Accedic pro refponfione noftra quod vi- ftupa, Scc. qu® noncomburuntur, duminijs aflantur pifces, farcimina, ova, Scc. dicimu* ideo hoc fieri, tum quia charta, 8c ftupa natu¬ ra fua funt attradiv*humiditatis, vi cujus re- fillunt adioni ignisj tum quia exhaIationes J igne* tranfeunt innoxie per poros chart*, vel raritatem ftup* illis refiftentes ob humiditate, Sc incxficcatas partes pifcis vel farciminis: quod verum efle liquetinde, quia charta dc- mum, Sc ftupa comburitur,poftquam farcimi¬ na, vel pifces funt omnimode aflata. no pr®ferciro albo hujufmodi vulnera munda 78 $ Ad id quod addunt quidam de lebete, ol fervari debeant, prout ipfi adverfarij exigunt adeoque non eft novum quod fola tališ vini ablutione vulnera fanentur, cum vino infitra- tione tartari, Sc falis vis fanativa vulnerum, uti cxperiri quis poteft, cum leviter lsditur, vel vulneracur, vino fcilicet abluendovulnus,Sc ipfum ab aqu* contadu confervando. 781 Opera mira vi phantafi*,qu®fiuntfaci- le quoque explicari poflunt: imprimis enim phantafia nervis conjunda eft, quorum mini- fterio appetitu movet, Schic qualitatesquaf. dam impulfivas per corpus admembraexti- ma traijcit,qu® corpus intermedium non mo- vent, c6quodeorum vis non fitcumillopro- portionata, ficut cum partibus extimis ob dif- lis, 8cc. dicimusquod dumcalefic inijsaqua» afcendant partes calidores, craffiores vero & denfioresdefccndant,acfrigcfaciantfunduro, quamvis non ita, ut in illo non fit etiam aliquis calor. Quod autem fic contingat, patet ex eo, quod lymbus, 8c anf® lebetis multo fint cali- diores, quam aqua,qu® intus eft, Sc hoc prop- ter ignem circumambientem immcdiatž, qui in aeumen conice tendens magis quoquo calefacit partes fuperiores, quam infimasr*. Naphta autem, 8c Aporaxis attrahuntur ab igne , fimulque attrahunt ad le cundem ob fympathicas, qu® inter illa interccdunt quali- tates, 8c quafi amicitiam, non fecus quam fo- Icm inter 8c heliotropium. pofitiones,qu® in illis reperiuntur. Unde me- 784 De hominibus illis lynceis perfpicienti- rito negatur ibi interccdere ullam adionem in diftans, cum prsfertim certum fit, quod omnes illar operationes procedant abeadem anima, qu*cum fingulispartibus materi« or- ganizat®fit pr®fens, quomodo dici poteft a- gere indiftans ? Quod autem foetus in utero matris muka patiatur a vehementi phantafia genitricis, eft ideo, quod ex illa moveatur ap- petitus matris, ad paflionem aliquam, ex qua totum corpus alteratur. Etquia mater toto cempore, quo uterumgeftat, foetui fubmini- ftrat alimentum, hinc ob tales alterationes ali- busfulgidasmetallorum venas in furvisterr® cubilibusdelitefcentes, putamus cosminimfc idfacere, quia abdita terrarum videant, fed venas aquarum agnofeunt ex vaporibus ma¬ ne, 8c vefperi in locis illis exlpirantibus, non fecus quam in Ungaria ex talibus vaporibus deprehendantur fr umen ta in terreis foveis' defofla, Sc fepulta. Ven* vero mctallicatde- prohenduntur ex herb* quodam gencreilli* innafci Iblitas, alijfque ex iudicijs, qu* in terras fuperficie comparent. Plurim® ali® expericnti*, qu« adferri as Sc alias dilpoficiones producit in tenello folent ad probandam connaturaliter adio- foetus corpufculoapto ob fuaro teneritudine,^ nem indiftans,faci!efolvencurexdidis. Ubi quamcunque lmpreflionem recipere, etiam tamen ammadverci volumus multas carum-* elfe P ar s alt era , feu PhjJica. c fle valdipericulofas, ne padum faltem im- plicitum cum Demone habeant, qualesfuno circulationes cribri, aut fpecula, qu* Impera- tricis Helena; dicuntur, pro furc abfence di- gnofcendo, annuli, gladij, Sc numifmata fub certi* conftellationibus fafta ,medijsquibus J adiones abfcntium repraflentantur, aliaquc plura hujufmodi inventa magica,quar plerum- que Darmone Magiftro habentur, illudento prsfertim rudioribus, Sc idiotih. Atque cx his demum patet, quodafler.vimus,non dari fcilicet adionemagentisnaturalis fimpliciter in diftans^. Undc ulterius infcrimus, Sc dici- musr* Pbjficum agens cjuodvis determinat Jibi certamfud aftivitatisf haremu. /'"''vUia ficut efle agencis naturalis, ita virtus V^cjufdcm finitaeft, aclimitata, adeouu ejuspraifentia, 8c adio ccrtis quibufdam cer. minis circumfcribatur, ultra quos extendero Te illa non podit, fit necefie: fic ignis qui ad di- ftantiam decem v. g. palmorum adidentes ca- Iefacit, ad diftantiam majorem id non prarftat. Hocautem fpatium intra terminos tales cora v a;qualiter fc habeant ad omnes partes peri" pheria;, non eft ratio cur non a;qualiter difFun- dantagedo uniformiter difFormiter adionem fuam in omnes partes: fic candela pofitain_ mcdio cubiculoita, ut podit abfque impedi- mento lumenquaqua verfus difFundere, lux undique difFufa confticuet horizontaliter he- mifptaerium exadiflimum, cujus centrum oc- cupabit ipfa candela; quamdixi aduramuni- formiter difFormiter ; certum fiquidem eft, quod cum codempado Fe habeac candela ad partes a;que diftantes verfus A, v.g. Sc verfus B non fit ratio cur eodem modo, feu uniformi- ter, fenon habeat ad A Sc B Scc. fimilitercum diverfo modo fe habeat ad partes propinquio- rcs,ac ad diftantiores, non eft cur etiam diver¬ fo modo, feu difFormiter in illas no agat: quod clare liquetexpericncia, qua videmuscande- lam a:qualiter, acuniformiter illuminare par¬ tes fpha;ra;a;qualiter diftantes; »que emmil- luminat partes diftantes perpalmum vcrfus J A, ac illuminet partes diftantes per palraunij verfus B; Sc rurfus non *qualiter illuminao partes a cencro diftantes quinque palmisac il¬ las, qua: unico folum palmo ab ipfo funt re- mota:. prehenfum fphaira adivitatis appellatur, quia7&? Quo in locoaptefolvenda venit illa quar- virtus adiva cum ex quolibet agente difFunda- tur in orbem, quandam efficit quafi fphairam, cujus centrum eft agens ipfum,circumfercncia vero eft terminus virtutis,qua;ab ipfo per me- dium difFuuditur ad tales ufque limite*, ncc ultra. 787 Cum enim creatum agens conjundum fic perquantitatem, Scnacuralitcr agatpercon- caduro; quo immediatiorcontadus fuerit, eo major erit adio, ut patetexemplo ignis, qui fi ftio quafi a;nigmatica: fi plures ignes, vel can- dcla: accenfa: a;qu.ilitcr difponanturincircu- lum, quain parte intra illum circulum mini- mus calor, velminimalux producitur ? Sc re- fpondetur in ccntro; nam in illa parte mini- mus calor, vel minima lux produci debet, qu« maxime diftatab agentibus illis; maxime au- tem diftat centrum, utpote quod arqualiter di- ftat ab omnibus illis, nullaque pars aflignabilis eft magis diftans J . inprimopedefpatijpropefocumproducitca-7?° Unde patet ratio illius jucund*fpedatu loremutquatuor,in lecundopedc fpatij jam remotioris producetcaloremuttria, Scficde- inceps, qui tandem calor finitur in fpatioali- quo, ultra quod nullusampliiis calor produci. tur a tali agente,atque fic ibi concluditur ipfiu* adivitatis fphtera* Unde rede deducimus fo- lem non pofle illuminare aerem magis magif- que difFiifum, Sc cxtra bane rerum univerfita- tem complcntem omnia, fi qua: dantur, ima- ginaria fpatia. Adeoque fi Deus, quod non_» repugnat.produceret alios mundos.nehorura inquilini in ccnebris verfarentur, opus eflTet ut produceret fimul plures foles, aut aliquodfoli scquivalenslucidum corpur*. PbjJici Agent is intra JpbaramJuce aBivitatu aBio. *** \ Gentia naturalia, non folum undique a- fl gunt,fed etiam feclufis impedimentisa:- qualiter adionem fuam difFunduntfucceffive in parte quamcunquefu^fph«r$i cum enim experientia;, qua fcorpius, pofitus intra circu¬ lum carbonu ignitorum, calore incicatus, huc illucquedifcurrit, doneč tandem filtens mor- dicus in medio, ad illud fc contrahitquantutn poteft fpharrice, quoufque demum caloris im- patiens cauda propria fe ipfum conficiat, pro- utnon femel ocularis nobis pluribufquealijs J ' viris oculatiffimis exhibuit experientia-.. Pbyjici Agentu extra faamjf hčeram , feu in dijl cim depotentia abfbluici , aftio, 7ji ✓^vUantumvisigitur nullum creatum agens V^/naturalitcr cxtra fuam fphxram, feu in diftans operari poflit, pofle tamen fupernatu- ralitcr, prxter comraunc a non implicantia_,, fuadet etiam pofitivum argumentum ; quia de- fado poteft agere in diftans, agendo cum mc¬ dio , vel per medium, ut patet in fylva integra flammis correpta; in facibus pluribus ardenti- bus fimul ordinc difpofitis; in fpeciebus ab Bp obje- 58 objedis in potentiam tranfmiffis; in aqua con- ftituta in cado aliquo, infra quem fit locus aere repletus, tune enim aqu* partes omnes gravi- tantdeorfum, licet nongravitentintra caduni ipfum in partes incermedias: in bilance cujus Philojbphitf quinque-partita. confervet aerius, hoc ipfo quod confervargj omnes non poflit ; incipit autem hanc confer- vationem, Sc refiftentiam ad introdudioncni caloris, cum primo ignis contrarius eft ipfi ap. plicatus, tune enim incipit illum impedire.nc lanx una defcendit, eo velocius, quo plura ipfi. agat, cum alias agereo. fuperimponuntur pondera, licet h*c non at- 797 Quoniam vero palfum, dum Agenti refi. tingantlancem ipfam,quam tantiim immedia- te actingic fuperficies ponderis vicinioris Ste. quarum experientiarum ratio aliareddinon.. poteft, nifiadmittatur adio indiftans agentisr* cum medio, vel per mediumj. Adeoque cum defado hanc in diftans-* adionem fecundum quid admitterc debea- mus; de potentia abfoluta admitti pofle abfo- lute, Sc fimpliciter,non eft cur dubitemus.Imo Sc in alio rerum ordine connaturaliter; perfe- dio namqueadionisin diftans de generefuo tališ non eft, qua: excedatviresagentiscreati poflibilis; cum illa nec infinitatem arguat; ne- que infinite excedatperfedionem, quam de¬ fado habentereata agentia,vi cujus agere pof- func in diftans paflum, quodimmediationo fuppofiti non attingunt; uteonftao. ftit, f*pe etiam in illud agit, ideo datur etiam, readio fecundum eandem partem, eandemq ; contrarietatem, quod patet tum experientia, qua cernimus ferrum ignitum aqu* immer- fum ab ea refrigerari dum illam calefacit, tum ratione, quia cum tam agens quam paflum fit adivum, Sc utrumque fubjedo proportiona- to fitapplicatum, non efteur utrumquenon agat, tum ex fine natura,quia cum mutua pr*, fertim elementorum, primarumque qualita- tum pugnaadmixtorum generationemordi- netur tanquam ad finem,nifi mutua hscAdio, 8tPaflio inter elementa interccderet, eorum qualitates nunquam refringerentur , fed ad fummum elementum pra:valensin fe debilius convertcret, ficque nunquam mixtum produ- ceretun,, 79 j Nequeobeft, quodadio fitinfluxuscau- 798 Ncque exhac pafli readione in agens fe f* in effedum, qui non videtur pofle tendere in paflum nifi per medium, prout contingicin fiuxu locali aqu*. Nam Sc aqua divinitusab A fiuere, feu poni poteft in C abfque eo, qudd pr*extiterit in B. Et deindc non in omnibus convenit adioagentis cumfluxu locali aquaj, nam etianl naturaliter, ut diximus, ab ultima_, arbore fuccenfa producitur calor in paflumj ante fylvam totam fuccenfam conftitutum... 794 Neque obeli: etiam quod ad hoc ut caufa agatnunc, debeatnuncexiftere, adeoqueuu eadem agathic, hic debeatexiftere: Quiaad hanc obječtionem fuse jam fupra dedimusdi- fparitatenij. hyfici Agentu uit ima conditio. Pbyjic 797TIT./Ec eftvis, ac virtus qu*damfuperandi JTlrefiftentiam contrarij; five virtus major, quam fit refiftentia paflimulta namque funt agenda, qu* dum in paflum agunt, reperiunt in lilo magnam refiftentiam, Sc non nifi pu- gnando illam vincunt. Cum ergo in hac vi- doria, five exceflu agentis fupra pafllim con- 79?TTUjus nomine intelligimus ipfam caufali- fiftat adio, uti patet inigne, qui in tantunij JLAtatem, feu exercitium, quo caufa efiici- ens virtutem fuam exerit, Sc exercet, adu fu- quitur idem duobus motibus contrarijs fimul moveri, nam fi ferrum ignitum bipalmarc fe¬ cundum primum palmum mergatur in aquam (quo in cafu primus palmus dicitur pars agen¬ tis repafla,quia ab aqua infrigidatur, fecundus vero pars non repalfa, quia abaqua nihil pati- tur,Scaquapaflumfimpliciter, quia pluspa- titur quam agat) primus ferri palmus aqu* immerfus non fimul infrigidatur abaqua , Sc calefit afecundopalmo, ficut fieri deberet, ut dici poflet duobus motibus contrarijs idem_j moveri, fecundus namquepalmusfern can- dentis, licet fit primo applicatus, eique in ca- Jore diflimilis, dum aqua in illum reagit, in il¬ lum tamen non agit, quia tuncimpeditur ab aqua,qu* ficut aliquid in eo frigoris produce- repotuitetiam pradente fecundo palmo, ita illud confervare poteft, Sc fecundum palmum impedire ne agat, illique effediverefiftere. Phjfici Agentis naturalis attio, quid Jit 3 & qualts ? aquam calefacit.in quantiimfrigoris in ea exi- ftentis refiftentiam vincit,fequitur neceflario, requiriin agente exceflura virtuds fupra refi¬ ftentiam pafli. 7 <->6 Dari autem talem refiftentiam in paflo patet experientia,qua conftatlongedifficihus ultimos gradus frigoris, expelli ab aqua,quam primos: quie major difficultas non provenitu aliunde, quam quod forma aqu*contra vim ignis pradentis ultimos lllos frigoris fui gradus um producens effedum. Ejus quidditas rede conftituitur in efle adualis determinationis, per quam effedus, velut per viam, fuum efle defedibile a caufa accipit. Ratio namque for- malis, Sceflentialisadionis, ut patet apariex didis fupra de unione, eftdeterminareerea- tum principium in adu primo produdivum continens virtualiter effedum, ad dandum ef- fe defedibile effedui, eumque ponendum ex- tra P ar s altera,Jeu Phvfica, 19 adio ada denominatur, neminiin Philolphia Peripatetica vel fuperficietenus verfato poteft effedubium. Priori modo fumptam paffio- ncm realiter ab adione efficientis diftindam efle patet tum ex didisfupra, de caufalitate materi«; tum ex eo, quod unicumfundamen- tum, quod defado habemus a pofteriori afle- rendi diverfitatem quatuor generum caufa- rum Phyficarum eft uiverfitas caufalitatum, cgax nobis innotefcens per effeduum diverfi- tatem> deducit nos etiam in cognitioneipfius caufarum diverfitatis, fi enim eadem eflet cau- falitas efficientis St materialis; cur non eadem eflet etiam caufa materialis Sc efficiens ? Pra?- terca hadenusquis formalis cauf« caufalita- tem identificavit caufalitati efficientis ? cum igitur diverfitas phyfica fit in ipfis caufis natu- raliscompofiti, diverfitatem quoq; inearum caufalitatibusadmittere eftneccfle, adeoque paffionem ut caufalitatem materialis caufa? ab adione, quam caufalitatem efficientis efle fa~ tentur omnes, non immerito diftindam reco- gnofcimus. dio modaliter realiter diftinda ab agente,paf 80 f Neque qui contrarium fuadent, argumen¬ ta adferunt convincentia; fiquidem quod de- fumunt ab inha?rentia accidentium mdiftin- daabeoruin fubjedis unione facile folvitur, explicando amphibologiam, qu« involvitur in termino inh«renti«; h«c namqueproin- h«rentiapaffiva fi fumatur verum eft non di- ftingui abejus unione, falfum autemfifuma¬ tur pro inha?rentia adiva, five pro adiono ipfa,qua efficitur accidens dependenter a fub- jedo, Sc fit illi in genere cauf« efficientis in- ha?rens. trafeipfum, ut conftat ex communinotione adionis. Porro adionem efle entitatem modalera J °°ab agente, paflo , & termino realiter moda¬ liter diftindam, patet ; quia d ari poteft hoc a- gens, hoc paflum, & hicterminusinrerumj natura, abfque eo, quod hic terminus feu effe- dus, ab hoc agente producatur, cum defado nullum fit agens creatum ita detcrminatumj a d producendum ex hoc paflo huncnumero effedum, quod Deus nequeat impedire ab illa adione ex paflo m effedum, vi alioquin tališ adionis producibilem, utexeoliquet, quod Deus libere concurrat cum agentecreatoad opera tionem, Sc produdione effedus, adeoq; tam caufa creata, quam effedus de fe indiffe- rentes funt, ut fint, vel non fint dependentes, autindependentes ab invicem. toi Ut igitur h«c caufa fit caufans hunc effe¬ dum, Sc hic effedus fitcaufatus abhac caufa dari debet aliquod ultimum determinativum, per quod formaliter tollatur tališ indifferen- tia; quale aliud efle non poteft, quamfolaa- fo,Sc termino,non fecus quam a dio,per quam artifexoperatur aliquod ar-tefadum, diftinda fitab ipfo artifice, materia artificiata, Sc ab ipfo opere artefado. loa Neque obeft, feu quodfol non poffit efle abfque eo quod luceat: feuquod igms debite applicatus non poffit non incendere ftupam, feu quod adus vitales nequeant efle nifi a principio vitali. Nam primasduas inftantias parum urgere conftat inde, quod aliterfieri poffit de potentia abfoluta, quod fufficit ad probandam diftindionem adionis ab agente, 8o<5 Alterum quod obijciunt exeo, quod fub- r* T 1 o trprA tndintta /"* 1 1 A nort 1 ... .J.- A.' A . 1 ' n Sc termino. Tertia vero inftantia facile pari- terfolvitur exeo, quod adus vitales non fint fecundum fe indifferentes, ut pendeant, vel non pendeant a principio vitali, a quo itaef- fentialiter dependent, ut non poflintnonde- pendere, prout fuo loco pluribus oftendemus, Pluresinftanti«, qua? adferri poflent, ne hicrepetantur, folvend« funt ex didisfupra de eflentia, Sc diftindione unionis ab extre- lata edudione pereat unio; verum folum eft per locum extrinfecum, Sc confequenter, non autem per locum intrinfecum, St formaliter ; a!ioquin licitum foret argumentari, difpoficio- nes ipfas, St accidentia ad confervationem_» fubftantialis form« in fubjedonon efle diftin- das ab ipfa fubftantiali forma, cum pereunti- bus illis, hanc quoque definereconnaturali- ter eft opus. mis, qu« effentialiter determinat ad efle uni- 807 Tertium quod affumuntex unione, qua ~ ' ~ ^ ’ fe ipsa adio unitur materi«, Sc form«, nihil probat, utpote inh«rens ruinofo fuppofito; nam adio quatenus adio agentis eft nec mate¬ ri«, nec form«unitur, neque illis eft intrinfe- ca, fed ipfi foli agenti, ut moxoftendemus. ti, ex quibus fatis conftat adionem nec efle de- cretum aliquod Divinum, nec negationem_» miraculi, nec entitatem abfolutam cum nega- tione adionis miraculof« ; nec demum ali- quam fic fe habentiam confurgentem ex enti- tate cauf«, effedus, aliorumq; r equifitorum. 2o8 Quartum demum efficacius non eft pr«. cedentibus,fiquidem forma recipitur in mate¬ ria per adionem edudivam ,duntaxat efficien- ter, quatenus fcilicet ex adione edudiva for- m« in materia refultat unio utriufque. Sum- ptam autem paflionem , in fecunda fupra pofita acceptione; ab ipfa adione realiter.. indiftindam efle , patet ex eo , quod ficuo per illum adum, per quem voluntasobjedum amat, Phjjica Aclionis a Pafiione dijlinttio . ^°4 T^Upliciter fumi pofle, Sc debere paffio- nem, de qua in pr«fentiarum agimus, ni- Kiirum femel pro caufalitate cauf« paffiv«, ftu materialis, & rurfus pro ea, qua aliquid agente fieri, Sc producidicitur, qu« etiam 6 o ama t, velintelledus intelligit, pereundem.* etiam objedum amatur,Sr intelligitur j ita per eandemrealiteradionem, per quam agensi creatum effedum producit.efFedus ab eodem producitur-, aeproinde adioagens,&paffio, feu adio a da realiter inter fenullatcnus diftin- guuntuii.. 809 Nequc obeft fcu quod adio, & paffio ad diverfa fpedentpra?dicamcnta j cum confteo ex logicanonrequiri, utilla, qua;indiverf^g J PhilofophU quinque-pdrtit(€. prium ob infinitam, Sc undequaqueillimita. tamperfedionem, agere, ac pro placitorej creatas mutare, & movere, abfq; eo quod ipf c ulli mutationi fubjaccat} juxta illud, Irurno. bilis fixufque manens dat cunda moveri; q Ua perfedio cum cribui non poflic ulli crcatur®, reelamante fcilicct experientia , qua patet, quod creata agenda agendo mutentur, lequi. tur neceftario adionem creatiagcntis in ipfo agente immediate rccipi, St fubjedari. categorijs ponuntur, inter fe fint realiter a"- Cujusdidi ulterius eft argumentu, quod „ . P n * .• . _ ' j _. n- - „_t ____- r. _ ftinda: feu etiam quodprodudio adiva, vel adio fit in agente, paflTiva vero feu palfio in ef- fedu,aut termino; nam adio eademquate- nus in agente eft, rigorofam fubit adionis de- nominationem, quatenus vero ad cfFeduni* terminati ve fe habet,paffionis nomen for titur: cum enim denominatio requifitaad efFedum formaJem produdi intrinfccanonfit, fedcx- trinfeca, utpotc proveniens a forma denomi- nante, fuo modo extrinfecadcnominato, qua: fe habet non fecus quam via fe habeat ad ter- minum, ideo etiam fit, ut cadem adio deter- minans indifferentiam caufe ad talem termi¬ nom , determinct confequenter terminum ad omnis adualitas potenti« caufadva; fecun. dum fe inclinata:ad illam adualitatem, tan- quamad aliquamfuipcrfedioncm recipi dc- beat intrinfece in tali potentia, tanquamde- terminativurn in fuo determinabili, perfe&i. vum in fuo perfedibili, forma denoroinans in fuo denominato, caufalitas in fua caufa, Ste, cum igitur adio fit adualitas ipla caufadva* potentiar, ejufdem determinatio, perfedio, forma denominans, 8c caufalitas, manifefti fequitur in ipfo agente tanquam in aduali, perfedibili, determinabili, denominato, & caufante, adionem fcu caufalitatem rccipi, ac fubjedari. talem caufam, utnequeatnonabiIIaprodiro Sia Nequcobeft ,.quddfihocadmittaturda- talideterminationepofita, adeoque effedu? 3 in virtute fua? caufie determinatus non am- plius eft indifferens ad procedendum, vel non procedendum exfuacaufa, ficquenonegeo ulloulteriori determinativo intrinfeco reali, fed folum prtebetintelleduinoflrofundamc- tum aliquod tale concipiendi, quale eft, quod vocamus paftionem, qua: aliud non eft quanij ipfa terminatio adionis recepta? in agente ad ipfum efFedum : unde ficut non datur in hu¬ mano v«g. compofitoduplex, fed unica tan- tum realiter unio recepta in tfiateria, St termi- nata ad formam: ita non dabitur refpedu efli- ciencis St efFedus duplex adio,agens una.ada- altera, cum per eandem fubjedatam in agen¬ te, Stad efFedum terminatam abfquemulti- plicitate entitatum,qua; de adione St palfione • • •• -- \ r i ri nequeat difFercntia inter adionem imma- nentem, 8c tranfeuntem; aftignamus enim il¬ lam fufficientiflimam cx ipfa notione adionis immanentis Sc tranfeuntis: illa namquc non talem dtnominadonem fortitur cx eo folum, quod rccipiatur & fit in agente j fed ex eo, quod terminus ipfius fit intra ipfum agens, fic cognitio fadiva entis rationis dicitur adio im- manens, quiaejus terminus eft intra ipfum in- tclledum objedivc. Adio autera tranfiens^ tališ non eft, aut dicitur, quafi illa extra ipfurai agenscxiret,fedquiaterminus, quiper illam producitur ponitur extra ipfum agens,non fe- chs quara dicatur aliqua adio fubftandalis"', nonquodillainfcfit fubftantia, cum omnes* adiones creata; in fe fint accidentia, fed quod terminus ipfius fit fubftantia-,, in eenere efticientis dicuntur, rit£ falventUL., 81 j Ncquc obeft rurfus, qu6d juxtahocno- . , rr. n.-*-. - ftrumplacitum omne movensmovendomo- veretur,& omne agens agendo paterctur,cum Ex quibus nondifficile eftaifignaro Thyfictf aBionis naturalium Agen- tium fubjeButn. g jo /^XUod probabiliterefiecenfemus ipfum u- l^nicum Agens, cum id & difertiftime Do- dor Angclicus 2. contra gentes c. 9. doceat, inquiens: adio qute non eft fubftantia agentis, ineft eidem ficut accidens lubjedoj Sc rado fe haberet per adionem in fe rcccptam intrin¬ fece aliter, ac fe prius habuerit. Nam verum eft id totum fiftendo fimpliciterinagentibur* crcatis; qua; cum fint agenda impcrfeda,SC nonomnino aduata, ideo agunt Sc movent,ut movendo Sc agendo acquirant ipfum adual« fuiperfedivum, Scdcterminadvum, ad quod erant in potentia^. evidenter idipfum comprobet; fienim illain 814 Nequcobeftampliusquodadiogenera- agente non reciperctur, poffent agenda crea¬ ta agere tranfeunter, Sc ad extra abfque ulla fuiir.trinfecamutadone; quamcertamfeque- lam admitd non pofle, ut alias omittamus ra- tiones, conftat cxeo, quodfoliusDcifitpro- tiva nufquam recipi poflit,nifi ubi per eam ali* quid producitur,alioquin otiofa eflet, cum igi¬ tur nihil operetur in agente, non videtur poifo in co fubfiftero. Nam Sc id verum eft, fi ly» ob/, fupraopcrationem, vel denominadonem op®. P ar s alt er a, feu Phyjica. operantis cadat, non verofupra remopera- tam . abfolute namque falfum eft, quod ubi eftattio, ibi etiam fit res ačta,prout patet im, ačtibus vitalibus intelle&ionis, Sc volitionis, alijfque his nmilibns, qui licet non fint ubi eft res intellečla, Sc amata, ex hoc tamen minime funt otiofi. . . Neque obeft demum, quod etiama. Phyficce entis naturalu Finalis caufa quidditas, 8 X 6 l“^Inalis caufie nomine venit ultimum illud bonum, quod operans intendit, St a quo quod finis caufam Efficientem ad agendumj moveat, Sc applicet; movere vero efficien¬ tem ad produttionem effečtus,none eft & mo¬ vere phyfice ad exiftentiam effetftus efficien- ter ponendam ab efficiente, Sc fimul tribuere finaliter exiftemtiam effedui, five in genere fi¬ nis influere exiftentiam in effe&um > Sc hinc fit,quod effedus realiter pendeat ab illa inten- tione, inclinatione, Sc a more, quo omnia in fi¬ nem feruntur; Sc abeo reipfa oriatur, adeo- que finalis caufa per verum Sc realem phyfi- cum influxumdansefleeffečhii,noneft.utplu- ra alia argumenta omittamus, cur quifquam_, dubitet eam eifephyficam Sc realem caufam_*, fimaxim& perfpexerit effe&us reales, quiab illa realiter procedunL’. 0 movetur ad operandum ex certaintentione_>, 820 Neque eft,quod aliquem deterreat ab a(I Scinclinationenatur«; qua?quamvis inordi- ne executionis fit omnium caufarum ultima_>, inordine tamen intentionis efle omnium pri- mara communis tenet fapientum confenfus J fundatus in illa Ariftotelica ailertione, qua fi¬ nis dicitur id, cujus gratia, vel propter quem_, aliquid fit; ex quo conftat hunc pro termino, Sc quafi fcopo praffixum efle omnibus natura- libus caufis in fuis operationibus, quo obtento tandem quiefcunt, nec ultro operantur vi ta¬ liš ačlionis, juxta vulgatum illud; ceflante fine ceilataČlio. 821 ?I 7 Ex quo Ariftotelis effato confequenten. ad ca, quibus aliarum phyficarum caufarum., naturam fupra explicuimus, dicimus; Finalem caufam efle illam, qua? per veram, Sc realem, niotionem, acdire&ionemineffe&um defe- ttibilem influit, eidemque efle communicao. Ouadefinitione cdftat Sc proportio,quam hac habet cum alijsphyficis caufis; Sc participatio, qua finalis caufa rationem phyfica? caufie in_. communi participat, Sc differentia,quaab alijs finalis caufa diferiminatur^. Quod autem ea fit non moralis tantum, feu metaphorica, ut non pauci opinantur, fed etiam vere phyfica,ac realis caufa, patet,- a?que enim eft impoflibile dari phyficumeffeftumj abfque finali caufa in fuo genere, quam abfque fenfu prieftando didtis noftris exiftentia tan¬ tum intentionalis finalis caufie; namfi exiften- tia imaginaria, autintelle&ualis tantum paf- fiones deledationis, triftitia?,gaudij, umoriš'', producitin potentijs appetitivis, fiepe paflive tantum fe habentibus: Sc fipotentia loco mo¬ tiva determinat per verum influxum ad rea¬ lem exiftentiam motus localis corporis; fane Sc bonitas finis exiftens reali ter intentionaliter tantum, phyfice caufarepoterit fuos effečlus 3 in fuo genero. Nec etiam urgetauthoritas Ariftot. vo- cantis finem primo de gener. caufam meta- phoricam ; cum enim 2. phyf. 8c alibi pafliniL, idem reponat finalem caufam inter esteras"* phyficascaufas,necontradicerefibi videatur, intelligenduseft, quod r. degenerat. aflerac finem non efle a&ivum ačlivitate caufa? effici- entis, quod omnino verum eft, adeoque tranf. late tantum, Sc tropiceattribuifiniačiivitate, ob penuriam propria; vocis in hacmateria_., prout fiepe contingitin alijs pluribus' 5 . 822 Ex quo tamen non lequitur id, quodin- tendunc Ad verfarij; tum quia a caufa finali per fe pendet effedtus fecundurn rationem caufan- di ab alijs caufis formaliter, imo Sc realiter di- ftinčtam; tum quia propriefinispmniahabet ad veram Scphyficam caufam neceflana; fci- licet 6z licet priorltatem natur« , virtutem effedui proportionatam, fecundum quam contineo virtualiter eftedum, etfi non femper realemj entitative,realem tamen fecundum ede inten- tionale, Sc proportionatam fuo modo caufan- di: tum demum , quia habet applicatam di- dam virtutem mediante reali intentione vel natur«, vel natur« Authoris, vel intelleduali cognitiono. j Ad alia,qu« ab adverfarijs adferuntur.ut, quodidem non podit eife principiumj Sc finis 3 in creatis ; quod idem nequeat eife caufa fui Philofophia quinque-partita. acognitione fola malum re ipsa tale,habeat quod fiepiflime fub ratione boni appecatur licut Sc impodibile ipfum, aliaque complura, qu«tantiim fub ratione bonifolum apparen. tis movent potentiam appetentem ad fui p r0v fecucionem ; nam nullum prorfus ed inconve. niens, quodrealiscaufalitas,feu motioinge. ncre cauf« finalis, a bonitate apparente, fida, vel impodibili proceda t, ab eaque dependeat eflentialiter, tum quia caufalicas finalis proce. ditper naturalcm quandam fympathiam, qu« in rationalibus pr«fertim agentibus, reperi- ipfius, aliaque hujufmodi, facilis edrefponfio,\ tur inter intelleduro,& voluntatem(voluntati fiattendatur ad duplicem datum intentionis 3 fcilicet, Sc executionis, in quo folet, Sc debeo confiderari finis 3 . Phjfica Vir trn caufativa caufa Finalis, 8 24 H: Ane non ede cognitionem, ut quidam_* opinantur, fed elfentialem Sc intrinfecam ipfam objedivam bonitatem per cognitionem in cognofcitivis agentibus, tanquampercon- ditionem repr«fentatam, inde nobisfit Jonge probabilius, quodvirtus caufativa finalis cau- f« in eo videatur collocada eflentialiter, a quo habet poffe movere, caufam pr«fertim edici- entem ad fui profecutionem, quod necefiario enim, ut moveatur, fatis edfi bonitas appa, rens, qua vera Sc realis, vel utimpoflibilis qua adualisab intelledu proponatur),- tumquia hic per effe reale aliud a nobis non intelligi. tur, quam id quod didindum a formali cogni- done, quainaeceptione, etiamapparens, Sc impodibile dici poted reale, tum demum quia nihil omnino ed quod ficut pardcipat ratio- nem entis univerfalidimc fumpd, non partici- petetiam radonemproprictatum ejus, qu«, ut dicemus, funtunum, verum, bornim,- ac proinde quodvis malum, ac quodvis appa- rens, imo St impodibile, fpecificativefump. tum cum habeat rationem tranfcendentalera bonitatis phyfic«, phyfice fubire poted ratio¬ nem caiff« Finalis. a propria fua perfedione, Sc bonitate, non au- 828 Quin imo abfolute dici poted; quod etiara tem ab ipfa cognidonehabetun.. 82; Condatid tum experientiaquacertum_» ed, illud,quod cognofcitur in fine ede id,a quo habet movere, Stefleamabile, quodnullate- nus convenire poted cognitioni, cum ipfa_. non fit in ipfo fine, fed extra illum ; tum quia», virtus motivarinisedilla, ad quam habendam ponuntur media, 8cquahabita quiefcit opc- rans, qu« fine dubio non ed ipfa cognitio; fi- 8 z? dbundus namque aut famelicus, non cupit,aut qu«rit potus, vel cibi cognitionem, fed ipfum potum, Stcibum. Qti«cum evidentia fino, clare fequitur cognitionem non ede rationem, Sc virtutem formalem moti vam finis, fed dun- taxat conditionem applicantem bonitatem.* fiuisr\ šzg Hinc licet variata cognitione varietur motio potend« appetitiv«, non tamen prop- terea cognitio ed plus quam conditio, nam etia variata approximatione agetis ad padam variatur effedus, nec tamen quifquam dicet approximationem ede aliquidplus quam me¬ ram conditionem. 7 Adeoque neque a cognitione inprimis habet, ut fit prior effe&u; franc enimpriorita- tem habet ex fe quoad ede intentionis; licet effeduipfb poderior fit in executione,- quod nihil obedprioritatifinis; quia hic non caufat, ut execudoni jam mandatus, fed quatenus cxiftens edinintentione. Neq; deinde quod malum qua tale cognitum, fubeat rationem cauf« finalis phyfic«, eo quod moveat realiter ad realem adum averfionis, Sc fug«, in quo non videtur phyfice loquendo, ulla pode ede didicultas aut inconveniens. Phjfica caufa Finalis caufalitas Ci Aufalitatis finalis nomine aliud nihil in- telligimus, quam influxum, feu rootio- nem, per quam finalis caufa influit ede in ede- dum in fuo genere; quam non confiderc in coexiftentia, Sc aggregato adusdirigentis 8C adus diredijfeu fimpliciter,feu connotante, 5 c involvente voluntatem Dei exhibends con- curfum fuum ad adum diredum ,• fatis con- dat proportione fervata ex didis fupra de alia- rum caufarum caufalitatibus ; cum non minus podit exidere in natura adus dirigens,Sc adus diredus, quin alter alterum dirigat, quam exi- dere podit feu materia, Sc , forma, abfque eo, qudd fimul fint unit«, feu h«c ediciens caufa, & hic effedus, abfque eo, quodide abillafic produdus; poted namque aliquis immemor omnino alicuius finis, v.g. fanitatis, eligerc ambulationem propterfolam reereationem. Sc in eodem reali indanti pro poderiori figno natur« recordari fanitatis ejufque bonitatem appetere ; quod f«pe fiefri quotidiana ferd probat expcrientia. Nequa P ar s alt era, feu Phjica. Neque caufalitatem finalis caufle confi- liberis adionem effedivam, 3 c diredivam noa (terc in ipfa adione efficientis, ut ordinata ad diftingui. finem, vel quatenusfit propter finem, conftat 8*4 Nec obeft demum, quod naqueat affigna- tumex eo, quod caufa finalis fit reale mera- - ,:C ~~ *—— J: Jn ' brum dividens caufam phyficam ut fic: tum ex e0j quod caufalitas materin diftindarealiter fitacaufalitate efficientis: tum quia caufalitas finis confiftit in ipfa motione, feu diredione reali > qua bonitas finis adu movct, Sc dirigit efficientem ad agendum propter finem; qua? motio fubjedari debet in fine ipfo, non fecus quam adio fubjedetur in ipfo agente ; tum demum quia adio produdiva adus dire- di, & finaliter caufati eflentialiter pendet a caufa, tam materiali, quam efficicnte, cum ta- men nulla iftarum caufarum in adu fecundo ad illum dirigat, efficiens namque illum dun- taxat facit, materia vero macerialem tantum fuum concurfum ad ipfum exhibet, ut cercura eft ex ipfa notione talium caufarum. gjr Ac proinde merito caufalitatcm finalem confiftere afferimus in modo quodam vero, Sc reali, inter adum dirigentem, Sc diredura medio, non fecus quam caufalitas efficientis in modorealiter diftindoconfiftat. Cujus di- rimodificatum iftius modi diftindiab adione efficientisj cum, ut plurimum caufa finalis non exiflat,ncc exifterc poffit,fiquidem potefl efle fubinde etiam aliquid impolfibile. Quia con- tra eft inprimis, quod ipfa caufa finalis femper exiftat in intentione reali, Sc qua fic exiftens efle potefl:fufficicns modificatum fua? caufali- tatis. Deinde potefl fat probabiliter dici,quod modificatum hujus modi fit ipfa bonitas im. fpecic fui imprefla realiter exiftens} non fecus quam dicatur cognitio caufari ab objedo, Sc intelledu, licet non fit ipfum objedum, quod immediate fecundumfe caufatcognitionem , fed fpecies.realis imprefla objedi vicaria; pa¬ ri modo licet dicatur finis movere, Sc efle mo¬ dificatum tališ modi, nontamen necefleeft, ut femper immediate modificetur a tali mo¬ do, fed fufficit, fi id fiat mediante fpecie im- prefsa objedive ipfumrepradentante,ita ut> fpecies ipfa immediatum, finis vero fiemedia- tum didi modi modificatumj. Phjfictf caufa Pinalis ejfeBus, diratio ulterior eft communisilla, quanecef- fitatem adionis , Sc unionis diftinda; fupra 83 y 4 Morem finis,confultationem,eledioncm oftendimuSjSc indigentiam naturalem modo- /\ 5 cpofitioncromediorumim 68 cpofrefli- rum fuo loco in Metaphyfica oftendemus. S;a Nec obftat, quod videatur pofle tolli ta¬ liš indifferentia per adiouem caufa; efficientis aliquid propter finem operantis, bene namq,- dicitur, quod videaturgtantum, nam reipsa fieri id non pofle patetexipfadiverfitatemu- neris talium caufalitatum, nam munusadio¬ nis eft efficerc, finalizationis dirigere, move¬ re: illiuscirca folum eftedum, hujus circaef- fedum, 8c efFedionem ipfam verfari, illius da- re fimpliciter exiftentiam, hujus autem folum fecundum quid. 833 Nequeobeftrurfus, quodquandoexco- gnitione alicujus objedi voluntas illud libere amat, dirediocognitionisad amoreabadio- neeffedivaamorisindiftinda fit, adeoq;fer- »atJproportione iderovideaturdicenduri.de, , Neaueobrtat, qu6d poflefliofinis nnue n mm nirtrrlf * 4 . _ * 1 onem, gaudium aefruitionem finis, finalis-* caufle phyficos efle efFedus longe eft probabi- lius, cum omnes hi adus, & efFedus temere non ponantur,fed propter finem,feu finis gra¬ da: fi enim quis petat cur amera fanitatem, fcientiam,virtutem} 8c cur confultcm,eIigam, 8cponammedia pro earundem acquifitionc; Sc curpoftremoillas cum gaudio Scfruitione poflideam? Aliud nihil refpondebo, vel re- fpondere potero, quam propter bonitatem honeftam, Sc deledabilem ipfius fanitatis, fci- entia;, acvirtutis: nempequia caufa finalis eft univerfaliflima, Screperitur in omnibus ope- rationibus agendum quidem quorumcunque, fed prsfertimintelledualium, ideo in omni¬ bus hi s adibus,quos enumeravimus eam repe- riri eft necefle. adibus phyficis , quoties unus alium dirigit. Nam inprimis abfolute negatur antecedens, cum cognitio ad adum amoris, non in genere caufle efficientis, fed folum in genere caufa; form ali s extrinfeca; concurrat. Dato deinde etiam antecedente, confequentia adhuc non tenet, quia licet aliquando adio dirediva ali¬ cujus adus liberi eademefiet cum adione ef- fediva ejufdem, hoc tamen non fieret ex na¬ tura, Sc eflentialiconceptuadionum, fedex peculiari natura tališ adus liberi, ipfiufque li- hertatis, ex quo non potefl defumi ratio apta adprobandum in adibus fuapte natura non- non_. ponatur ad ipfum finem confequendum tran- fitivfe } ponitur enim ad finem poflidendum intranfidve,quod fufficit, ut dicatur efle prop¬ ter finem} ficut enim qui amat propter boni¬ tatem , quje eft in ipfo amore exercet amorera propter amorem, tanquam propter finem ia- tranfitive: fic pofleflio finis eft propter boni¬ tatem , qa$ eft in ipfa bonitate finis intranfiti- ve efficaciter intentam in efficaci intentione finis} inquaficutintenduntutc^terapropter finem, ita ipfa pofleflio finis intenditur prop¬ ter fo. Phy- 61 {- Phyficce caufe Finalu visrefietfu agentium omniurrLs. 837 i Onitatem finis non folum efle caufam fi- nalem refpečtu intellečhialium agetium, qu£e utpote cognofcentia finis convenientiam cum fua natura, Sc proportionem media inter & finem, utperillahunc confequantur, pro- Philofophia quinquepartit£. vos Sc arterias ? Qu® fi ad microfcopium reftfc perfpiciantur, hauddubie nequeuntnon ani- mum trahereinfuiadmirationem, Sc®fti ma . tionem maximam fapienti® conditricis, Vc- nenata autem Sc noxia non folum dici poflunt fapienterpofita, quafi in adminiftros Divin® juftiti®, verum etiam phyfice funt urilia ad plures curandos morbos, quos viventibus ac- cidere ex nccefiitate materi® eft necelfe. prijflime dicuntur agere propter finem 3 ve- 841 Nec rurfusregulatiflimoadfinem natur® rum etiam refpe&u brutorum , St infenfibi- lium ,• cum h®c Sc agant re ipsa.Sc agere dican- turproptcrfinemj licetenimnon cognofcant finis convenientiam cum fua natura, nec me- diorum utilitatem ad illum obtinendum; nihi- lominus per propenfionem , feu inclinatio- nem, 8c amorem fibi innatum, hoc eftper fuas potentias, feu potentialitates naturales, qua- vis ad unum determiuatas, efficaciter tendunt in bonum fibi conveniens, illudquefereamo- tis impedimentis femper confequuntur, per- inde, ac fi ipfum cognofcereno. $3 8 Agunt adeoque propter finem, non fo¬ lum Deus, Angelus, homo, brutum, 8c Zoo- phyta; fed etiam arbores, 8cgermina, durm* frondes, florefqueproducuntadfru finem, utillum in operandoTemper affequa- mur: vel fi aflequimur, non camen Temper ijs affequimur medijs, qu« nobis prsftituimusr 5 ; unde Tepe contingunt pr«ter intentionem, 8c pr«fcientiam tum bona, tum mala. Atquo hincilla ortumhabuitdenominatio , qua For- tunati dicuntur ij, quibus accidunt plerumque profpera; infortunati vero, quibus adverTa ut plurimum continguno. plar redos formare charaderes, atque in pi- 84? Ac propterea h« cauf« per accidens va- doribus pingentibus juxta imaginem fibi pro- pofitam &c. in quibus ccrtum eft quod nec imago, nec exemplar efficienter concurrao cum puero , auc pidore ad pingendum, vel fcribendumj. I4f Nec obeft quod Tepe a Sacris Authoribus Divin« id«« dicanturrerumeffedrices,- tum quia a Divinis ad res creatas nulla eft paritas-*; tumquiaill« effedrices, Teu efficaces vocan- tur non rationc fui pr«cise, Ted ratione Omni- potenti«, per quam cunda fiunt} quam Tibi habentindivifibiliter adjundam*. rijs epithetis a Tapientibus indigitancur: dicun- turfiquidem cauf«c«ca:, quianimirumeffe- dus earumTuccedunt minime pr«vifi; dicun¬ tur inftabiles, quia cum Tubinde tantum con- tingat illarum cauTalitas, ftabilesineaeflene- queunt: dicuntur fallaces propcer Tuam con- tingentiam; dicuntur indeterminat« 5 qtiia_, eadem caufa,qu« per accidcns producit unum cfFedum, poteft etiam producerc effedum-s contrarium ; fic ludus idem,quia per accidens, &fortuito jam lucrum caufat, paulo poft pem. accidens item caufat incommoda & detri- mentumj. Phyfica CaUjtč per accidens exijlentia , 8 fo Neque his obftat,quod omnc contingens 0 * quotuplkitas. 84 6 T~}R«terphyficas cauTasperfe, darietiarm* Jl phyficas cauTas per accidens, hoc eft non_ ordinatas a natura ad effedus, quos caufano, Ted cum illiscontingenter tantum, & prsten, intentionem connexas; patet, tum quia in vi¬ ta humana ncceffe eftcontingcretambona_,, quam mala non pr«vifa; cum ad omnes even- tus extendere Te non pofiit, quantumvisper- Ipicacifiima Tit hominum providentia ; tumj quia dum vineamfodiens reperit theTaurum, & dum tegula e tcdo cadens venti impetu de¬ lata, fragitalicuiplateam obambulanticaput, re ipsainventioillathefauri,& capitis fradio procedunt a caufis, qu« tales effedus nulla te- nus intendebant, neque ad illosper Te ordina- bantur,. ®47 Dividi vero Tolet caufa per accidens im, Fortunam &Cafum; qu«,abfit a Chriftiano Philofopho, ut intelligantur in fignificationo illa, quanomen Fortun«, &Casus ingeniofi poeticalicentia Tuis in allegorijs ufurpant Poe- t«; multo minus in illa, in qua fupcrftitiofa,& incenebrisgentilitatis nimiiim caligansufur- pabatVetuftas,cxiftimansFortunam, & Ca- Tumqu«dam effenumina; in cujus crroremj meritdcecinitilio; Nu/lum Numen abefi fifitprudcntia j fed nos T( facnntu Fortuna Deam, ccelo^ ; locamuf. 848 Verum a PhiloTophis horum nomine intelligu revocari poflit in aliquam caufam per Te, ud prudetiores faciunt, omnia revocando ad pri- mam Caufam. Nam adhanc revocantur tan¬ tum ultimate, non vero proxime,& immedia- te,quia etfi accipiatur tota colledio caufarum, effedus fortuitus omnino non fit, fi tamen_. comparetur ad caufam proximam,cui effedus attribui debet re ipsa effedus fortuitus eft: adeoque efto effedus omnes aliquo modo re- duci poffint in caufas per Te v. g. in Divinamj Providentiam , refpedu cujus nihil omnino fortuito, vel cafu accidit,- cum nihil omnino acciderepoffitpr«ter ejus Tcientiam, difpofi- tionem,ac providentiflimam intentionem,at- tamen non poteft effe Temper caufa per To, caufa illa proxima &immcdiata,cui tales effe- dus continguno, 8 f 1 Differentiam autem aliqualem inter For¬ tunam & Cafum intercederc, recept« jam fa- tis indicant eorum definitiones: Fortuna fi- quidem definiri Tolet; quod fit caufa per acci¬ dens cffedfis rar6 contingentis in agentibusr* propter finem ex eledione ■, Cafus vero, caufa per accidens effedus Tubinde contigentis in-, agentibus propter finem fine eledione. Re- ducitur demum caufa per accidens ( ut & id paucis indicemus) ad caufam cfficientem,cum fit caufa vere producens effedum, licetadil- lum non fit ordinata, illumque pr«ter ipfius*, intentionem producao. R r Phj- 66 Pbilojophia quinque-partita. PbjJicu caufis per accidens Forturne , PhyJicorum principiorum > 0’ £>_//// oppojitum Fatunu , effeFlus totalis , ^ ultimat us. 2fz ✓'"\Uemadmodum impiž: folum admittitun, 8f <*T T~Unc efle totum fubftadale naturale com. V^Fatumjfi illius nomine intelligaturinevi- Alpofitum, ad quodponendum principi tabilis qu»dam neceflitas orta, ex fiderum in- fluxibus, 8calpedibus, quibusindifpenfabili- ter humanas adiones omnes fubjedas efle er- ronee exiftimant Aftrologi; ita impie negatur, fi nomine Fati intelligatur feries qu»dam,five ordo caufarum fecundarumDivins Providen- ti»fubordmatarum, quatenus juxta illiusor- dinem, femperque nobisfufpiciedam difpofi- donem,ac pcrmiflionem infallibiliteroperan- Cur :in quofenfu poftBoecium, Chriftiani Phi- lofophi Fatum rededefiniunt: quod fitinha:- rens rebus mobiiibus difpofido immobilis,pcr quamDivinaProvidentiafuis qu»que nedio ordinibus: five quod idem eft j fatum eft ordo caufarum fecundarum DivinamProvidendam exequentiunij. $f j Quamdifpofidonem, etfiimmobilisfit, ftabilis, ac infallibilis, nihil tamen officere hu- mau» libertati, libeat verbis eruditiflimiLi- pfij lib. i. de conftantia cap. 20, manifefluiTLt reddere: deliberant, inquit, hominesabfque ulla vi, & eligunt per voluntacem, & tamen.. omnia, omnefque caufle a natura, ejufque Au. thorefapientiflimefuntordinat», nemini fa_ pientum non eft compertiflimum; quemad- modum & illud eft indubitatum, ipfum a cau¬ fis fuiintrinfecis, atque abaccidentibus, & di- fpofitionibus, qua? ad illius fieri & confervari fubferviunt, efle realiter diftindum. Diffi. cultas folum in eo exoritur, quod cumfupra dixerimus uniouem fubftantialem efle com- pofitionem, five conjundionem duarum re- rum a natura inftitutarum ad hoc unum ter- tium conftituendum, an pr»ter h»c tria ali- quidaliud illud lit? Affirmantnecpauci, nec indodi: negant plures, quorum fentendanu ut & nos defendendam fufcipiamus, utpotc longe probabiliorem, & facrofanda; Fdei no- ftr» principijs conformem magis, magifque fecuram, dicimus totum fubftantiale, & per fe refultans ex partibus eflentialibus, caufifque intrinfecis flmul fumptis, & unitisrealiter,nec ad»quate, nec inad»quate, nec modaliter.fed ad fummum fola rationc ratiocinata diftingui. hoc ipfum . quod clcduri fuerant, vidit ipfo , ^ a(rertum pra;ter authoritatem tam Deus ab »terno; fed vidit, non coegit, fcivit, non fanxit: pr»dixit, non praflcripfio. S Ut vero & caufarum naturalium ordinera oftenderet Deus fu»liber» difpofidoni fubje- dum, nonnunquam earum curfum immuta- vit: fic fol ftetit in bello Gabaonitico,retradus eftaddecemgradus,Ecclypfim paflus inple- nilunio; ignis in fornace Babylonis non com- buflit ; pluraque his fimilia adducit Lipflus, Sf 8 qu» cuique bene difpofito fatis luculeter pro- bant Fatum non efle infallibilem quandam ef- fedus futurinecefiitatem, cui nonhominesr* modo, fed res ali» omnes inevitabili lege fub- jaceant, prout infipienter antiqui docueranu Philofophi, 8cetiamnum tenent impij Athei, ac fuperftitiofi nimium Aftrologi ; cura pr»- fertim indubitatum fit, nihil omnino efle extra Deum , cujus dilpofitio pleniflimč Divino Do- minio, ac difpolitioni non fubjaceao. 8 ff Adeoque rede adhuc dicimus fatum efle ordinationemillamDEiextrinfecam,quaor-Tum quia fi homov. g. diftingueretuL. Theologica, quam Philofophicam fuadet efii- caciter, & quidem univerfim ipfa inconfeque- tia adverfariorum, qui compofitum Divinum, quale eft Chriftus Dominus,compofitum item continuativum, aliaque compofitaaccidcnta- lia negant a partibus fimul fumptis* & unitis^ diftindum quideffe; cur igitur & idemnoa- fen^iamusde compofitonaturali fubftantiali? Deinde prima pars allerti oftenditur*tum quiafi totum fubftautiale, &perfeeflet quid realiter ad»quate a partibus fuis diftindumfin ijfque formaliter nonconfifteret,compofitum noneflet realiter compofitum; fi enim com¬ pofitum ab illis realiter efleteotradiftindum, nullas realiter haberet partes fui conftituti vas; quod autem partes fui conftitutivas realiter^ non habet, compofitum non eft, fed fimplex, ut patet in Angelo, qui ideo fimplex eft, quia-> ab omni colledionc partium tam colledim p quam unitim fumptarum realiter diftinguitur. dinavit, & ordinat incomprehenfibili nobis J combinatione res omnes in fuos fines, &c ad fuosefFedus. Qu»etficertiffimafint; deFa- to tamen dum loquendumeft, caute illud D. Auguftini y. de Civit. cap. 9. eft obfervandum monitum; fipropterea, inquit, quifquamres humanas fato tribuerit, quia ipfam Dei volun- tatem, & potentiam fati nomine appellat, fen- tentiam teneat, & linguamcorrigau. realiter ad»quate a fuis partibus unitim fum¬ ptis, fequitur evidenter partes eflentiales ho- minisnon efle dehominiseflentia; cum nihil efle poflit de eflentia alicujus, a quo diftindu eft realiter, alioquin dicipoflet, quod lapis fiv de eflentia Angeli,equus de eflentia hominidi cumnulla fitaflignabilisdifparrado; qu» fe- quela cum abfurda fit, 5 t a nemine admitti pofi fit, admitti pariter non debet compofitunu fub- P ar s alt er a y feu Phjfica. fubftanriale a partibus fuis firaulfumpds diftin- & u m efle realiter ad«quate. Sed nec inad«quate; quia quando duo ^°inad«quate diftinguuntur, vel utrumque in- cludit aliquid ad«quate Sc totaliter diftindum a b altero, vi cujus diftinguitur ab altero per modum excedentis & excefli: fic colledio omnium animalium, & colledio omnium in- telledualium taliter diftinguuntur, quia nem- pe colledio omnium animalium prster homi- nem, qui eft intelledualis, includit bruta to¬ taliter,8t adxquate diftinda a colledione om¬ nium intelledualium; & viciflim colledio in¬ telledualium prster hominem, qui animal eft, includit Angelos adxquate diftindosa tota colledione animalium. Vel alcerutrum tantum aliquid continet ab altero adxquate diftindum, Sc tune diftinguuntur per modum includentis, & inclufi; fic colledio omnium animalium, Sc colledio omnium hominum diftinguuntur inadxquate, quia fcilicet altera tantumexillisincludit bruta adxquate diftin- daab hominum colledione. Ex quo clare elucet, quod ad hoc, ut to- tum dici poflet inadsquate diftindum a parti¬ bus fimul fumptis, & unitis, deberet includere aliquid adxquate diftindum a partibus unitim acceptis, quod cum aftignabilenonfit, roani- feftum eft totum a partibus unitis nec realiter inadsquate diftingui. !6i Multo minus realiter modaliter, quia in compofito nulluseft excogitabilis modus di- ftindus ab ipfa unione partium, qui per fe con- ferat quidquam conftitutioni totius: nifiquis admittere velit hominem v. g. qua talem mo¬ 6 7 totum realiter; id enimdeillis diftribudve, 5c feorfim acceptis, non vcrocolledive, & uni¬ tim fumptis verificatur. Aliquid plus difficul- tatishabet, quod partes etiam fimul fumpta?, &units fint caufie intrinfec«, vers&reales totius; cum igitur nihil caufet fe ipfum conna- turaliter, neceffarium videtur totum abijs re¬ aliter efle aliquid diftindum, tanquameffe- dusacaufa totali fimul fumpta. Verum huic difficultati fatisfit dicendo, quod partes fimul fumpt« caufent’ & conftituant totum fecun- dum perfedionem tranfitivam, Sc fecundum ly fimul, non autem fecundum perfedionem intranfitivam: cujus rado, 8c fimul exphcatio didi eft, quia in toto v. g. humano debet confi- derari duplexefle, & duplex perfedio, tranft- tiva fcilicet, Sc intranfitiva: hxc eft illa, quam habet materia per fe ipfam, anima perle ip- fam, 8cunio per fe ipfam, qux perfedio non eft intrinfece caufata a partibus: tranfitiva ve¬ ro eft illa, quam materia habet ab anima, per quam conftituitur animata, & animaamate- per quam conftituitur quodammodo ria materiata, qux perfedio caufatur, &;confti¬ tuitur a partibus; caufari enim intrinfece eft: accipere perfedionem intrinfecam, 8c efle alterius intrinfecum; ficut caufare intrinfece eft intrinfece dare fuum efle, Sc perfedionem alteri, cum igitur anima det corpori fe ipfam & viciflim, noneftmirum, quodin ratione, ac perfedione tranfitiva animati, Sc materiati caufetur totum a partibus unitim fumptis, in ratione fimul, in quantum fcilicet conftituunt ly fimul, Sc communicant intrinfece exercite fibi fuam ad invicem perfedionem. dalem quandam efle entitatem; quia pofito 8 6e Quodautemdicunt,de fuppofitodiftindo tali modo, intrinfece, Sc formaliter poneretur homoineflehominis, quamfequelam, utpo- te inauditam nonfacile quis admittet. 86$ Cum ergo nec adxquate realiter, nec in- adxquate, nec modaliter totum diftinguatur apartibus unitim fumptis, reftat ut diftingua¬ tur folum diftindione rationis ratiocinat«; eo quod pofiitconcipi totum conceptu formah, & forte methaphifice definidvo: abfque eo quodconcipiantur formaliter partes utunit«: fic dum expliciteconcipimus hominem, non a partibus unitis, nonfacit adprsfentem qux- ftionem, in qua tantum quxritur, quopado totum diftingvatur ab omnibus conftitutivis partialibus fimul fumptis; non vero per quid[ totum jam compofitum conftituatur in efle fubfiftentis: hsc enim Ionge alia eft qu«ftio, quam breviter ut hic expcdiamus, dicimus. PhjJicum compofitum fubflantiale in ejfe fubfiftentis concipimus item explicitemateriam, Scfor- g^/^NOnftitui per entitatem quandam pofidva \^modale realiter modaliter diftindamab mam fimul unitas. 8iJ 4 Neque obeft didis, quod Ariftoteles afle- rat fex, aliquid plus efle, quam bis tria, Sc fyl- labam B. A. non efle tantum B. Sc A. tum quia fi quid probat inftantia, probat etiam contra adverfarios, negantes compofita ac- cidentalia cflequid diftindum a partibus uni¬ tis, cum quia authoritate allata nihil probatur aliud, nifi quod totum prster partes utquod, importet etiam partem ut quo, unidonem fcilicet, vel unionem ab ijs re ipsa diftmdam. * Minus obeft quod partes Sc uniocaufent ipfo compofito,feu natura,qua complet Sc ter- minat. Quod Didum quoad priorem fui par¬ tem facile patet, tum quia fubfiftentis nominc intelligimus complementum quoddam , & perfedionem fubftandalis compofid, feu na¬ tur«, cuiufmodi efle nequit aliquid negajdvi« cum hoc nullam importet perfedionem; tura etiam quia fubfiftentia inereata (ex cujus no- titia prsfertim ortaeftprslens inter Philofo- phos de fubfiftentia Sc fuppofitalitate quxftio) eftquidpofitivum, cum Perfona; Divin« nec confti- rfg Thilofophi* qulnque-pmitie. conftituantur, nec conditui pofllnt negationi- 872 Neque obdat 1. quod Verbum fupple ns bus, ut condat; ac proinde Verbum Divinum a (Turnem humanam naturam vere eam fibi uniens non illam univit alicui negationi a Te di- dinft*, Ted propria: fu* Pcrfona;. Adeoque a paritate rationis, cura aliun- de fubfidentia nobis non innotuerit, quam ex Myfterijs Fidei, in creatisidemcontinget: fi- cutenim Divina natura fubfidit, & redditun. incomunicabilis peraliquid pofitivum diftin- ftumvirtualiterintrinfece, ita natura humana reddecur fublidens, & incomraunicabilis, ut- fubfidentiam natur*, quam alfumpfit, f U p, plere debuifletrationem modi, quod dici no Q pode patebit ex ipfa modorum natura. Nam licčt verum fit, quod Verbum nequeat fup. plere modum, quifit involvens imperfeftio. nem efientialem, negatur tamen talem e(Te modum fubfiftentiam, \itpote terminus natu. r* per modum fuppofiti, uti patet ex eo, quod tam realitas fupplens, quam modus, qui fup. pletur, habeat idem nomen, & eundem effe- dum formalem Taltem in genere talem. pote Divina incomparabiliter imperfečtion-, 873 Nequc obdat 2. quod fubfidentia non lic per aliquod pofitivum didindum realiter-: cum aliunde in creatis nulla detur defado vir- tualis intrinfeca didindio, Teu formalis ex na¬ tura rei, ut Tupponimus ex dicendis in meta- phyfica_>. Neque his obed, quod fi fubfidentia hu¬ mana eflet quid pofitivum, fuidet etiam fimul afiumpta a Verbo,quod dicere Fides prohibet, determinatio eifentialis natur* adillud, pro. utrequiritedentiamodalis. Nam fubfidentia edentialiter determinat naturam adfubfiften- dum feu ad fuppofitumjhoc ed determinat hu. manitatem ad hominem,• eadem enim huma- nitasadjundafubfidenti* manethomo, non fecus quam homo determinetur per ubi ad locum. nam Verbum adumpfit folum oranem entita- 874 Nec obdat 3. quod ficut fubdantia non tem pofitivam, qu* intrinfccč condituit, & componit compofitum, feu naturam huma¬ nam ; adeoque cum fubfidentia,edo quid po¬ fitivum fit. non conftituat,& componat huma- num compofitum, benk fequitur eam non fu- ideadumptam a Vcrbo. 870 Neque obed denuo, quod natura huma¬ na Chridi edet fpoliata fua naturah perfettio- ne, 8c complemento, adeoque unita Verbo eC fet in quodam quafi violento datu. Nam tune folum aliquid diciturcde in datu violento, ex poted conditui in ede fubdantia; per accidens aliquod, ita natura non podit conditui in elTe abfolutoper modum fubfidentia;, qui ed ef- fentialiterre(pe Dixi etiam immateriali form«, feu anim« verfale principium omnis entis naturalis pr«- fertim materialis, quidditasbeneexplicatur; dicendo eam elfe principium, & caufam mo¬ tus & quietis in eo, in quo eft primo, & per fe, & non fecundum accidens; eftnamque pri- mum,& radicale principium,ac caufa vel adi- va, velfaltem pafiiva motus fenfibilis intrinfe¬ ci enti, quodperipfam conftituitur, & pofiti- ve ad illum inclinansr\ Dixi principium pri- mum,& radicale,quia principium proximura, & inftrumentale motuum naturalium polfunt fubinde efle etiam accidentales potenti«, qu« fine dubio natur« non funt, ut conftat tam in primis quatuor qualitatibus,quam 6c Ipeciali- ter ingravitate, & levitato. Unde etiam a ratione natur« excludun- tur, primo privatio, qu«licetfitprincipium a quo motus, non tamen eft motus caufa. De- inde Cauf«inftrumentales,qu«non funtcauf« radicales, prim«, & fundamentales. Tertio caufa efficiens, qu«caufare poteft etiam mo- tum extrinfecum. Quarto habitus fcientifici, & artes, qu« licet fint principium operationis intrinfec«,funt tamen in operante contingen- ter, nec illum conftituunt. Quinto unio par- tiumelfentialium naturalis corporis .* cum illa nonfic principium, 5 c caufa motus, & quietis, fedfolaratio principiandi &caufandi compo¬ fitum, adeoque ipfa tantum naturarum caufa- litas. Sexto compofitum ipfum, feu Ens iplum fubftantiale completum, five fimplexfit, five 88 $ compofitum, nam illud eminenter, hoc vero formaliter natura non eft, fed tantum habens naturas; ut Ariftoteles 2. phyf text. 12. ex- prefse docet, inquiens: quod autem ex ijs eft, hoc eft naturis, ( natura quidem no eft, fed na¬ turis conftans;) hoc eft materia,& forma fub- ftantiali,quibus duabus convenire potillimum rationem natur«; & quidem materi« pateto, quia eft principium palfivum motus fenfibilis rationali convenire rationem propriam natu- r«, quod vefum eft non folum refpedu ftatus conjundionis, fed etiam leparationis; tunu quia in hoc ftatu manet adhuc in adu primo eftentialiter forma, &confequenter ordinata ad corpus fenfibile 5 tum quia uou eft de ratio¬ ne formali natur«, ut in adu fecundo & pro- ximo principiet formaliter motum, &c quie- tem: tum demu quia animafeparataeftprin- cipium fuarum intelledionum & vobtionunu in fe ipfa, prout jam fupra, &inmetaphyfica, cftoftenfunu, Phyjica certitudo exiflent'ue realk natura » i^TAturam dari, & exiftere adeo eft evidens, £% ut jure ridiculum Ariftoteles appellet il¬ lum > qui eam vel a priori vel a pofteriori de- monftrare tentaret. Eo quod illam dari 110- tum per fe fit,ipfoque fenfu manifeftum.Quod tamen intelligendum eft de demonftrationo potiftima, feu a priori, ed q uod nullam habeat caufam, ex qua ejus exiftentia inferri poftit; ejus namque caufa efticiens eftfolus Deus Ji- bere operans, finis vero cur dari debeat nullus apparet, pr«ter meram Dei voluntatem .* de- finitio denique, qu« eft veluti caufa formalist eft apta ad probandas folum ejus propriecates, non vero exiftentianu. Polfe tamen demonftrari illius exiften- tiam a pofteriori, & demonftratione phyfica, patet turna pariexdemonftratis deexiftentia materi« &form«: tum quianemonifiinfipi- ens negaverit dari operationes aliquas natu¬ rales; ex quibus pofie fieri aliquem bonuni,Sc evidentem fyllogifmum, cujus pr«mifl« non contineant formaliter conciufioncm, & quo- dam modo fint illa notiores,conftat ex fyllogi- ftico hujufmodi difcurfu : fi dantur plures & S s plu- PhiloJbphLa quinque-partita. quod res omnes in fuos certos, ac deternfl. natos fines ferantur,; tumdemura, quiacuq_ da fe tueri conantur contra ad verfantes; ope. ram dant fu* confervationi, & propagatiooj. fe, fuaque fovent; amicius adh*rentfibify ttu boliš, quam diflymb©lis, &c. qu*nullatenus alio refundi poflunt, quam in lnftin&us, & i Q , clinationes propri* natur«. Phjftca naturalu inJlinUus quid~ ditas. C um toties inter Sapientesrecurrat men, < JO plures motu«, & quietes fenfibiles in rerum_» univerfitate benč conftituta, datur faltem ali- quod illorum principium incrinfecum, & cum inclinatione ad illa, feddanturin rerum unu verfitatc bene conftituta plures motus,& quie- tes fenfibiles, argo dabitur faltem illorum ali- quod principium, quod eft natura.,, MajotL, hujus fyllogifmi hypothetica ciimnihil abfo- lut&affirmct, noncontinet formaliter confc- quentiam, qu*abfoluteinfert,8c affirmatexi- ftentiam naturar: qu* tamen major videtun. evidens ex co,quod univerfitas male elfet con¬ ftituta, fi ex tot motibus,qui in illa dantur.nul- 82 S lus elfet bonus illi fubjedo, in quo eft: minon, tio naturalis inftinftus, quid ille fit, & iti pariter evidens eft, utexperientia eft notumj, quo confiftat, Jibcat paucis difquircre; qua in ncque continens conclufionem, ut per fepa- qu*ftione probabilius nobis videtur aliudni. tet. Bonus igitureft, 5 č evidens ille difeurfus, hiicfle talem inftindum, quam qualitatemj «videnterque phyfica evidentia concludit exi- quandam abAuthorc natur* rebus a prim*vs ftentiam natur*; quod bene advertit Arifto- fua origine fuperadditam ad finem cuiq; pro- teles, quando dixit: id efle ipfo fenfu manife. prium obtinendum ncccffariam. ftumj. 887 In quamfentcntiam,pr*ter Angelici Do« doris authoritatcm,adducit nos argumentutn defumptum ex varijs qualitatum generibus, qu*adabfolutara, & cumulatam rerum per- feftionem in natura reperiuntur : eas eninu qualitatum formas in univerfo contempla- mur, ut ali*fintmotricestantum, qu*vim, faltem nobis notam, agendi, & alttrandi non habent, quales funt qualitates motriccs ele- mentorum: ali*, qu*immutant, & alterant corpora,in quibus funt, non tamen per fe mo- vent eadem localiter; cujufmodi funt prim* quatuor qualitatcs, ali*q;exhisort*, quam- plures: ali*funt qu* nequemovendi,neque alterandi vim habent, utdiaphaneitas, opaci- tas, denfitas, raritas, &c. Phyfica natura ipfm natura,feu defi- nitum commune dat a fupra definitiva explicatioms. «411 Ane nonefie illam conftat quam Platoni- XJ.ci cxiftimarunt, animammundi litam im. medio univerfi, res omnes intime penetran- tem ijfdemque vitam, &c operationem dan- tem, quam chym*ricamefle patet; tumquia talis anima, vel efTet fubftantia completa, vel incompleta; fi completa, nonpofletinforma- re mundum, cum ens fubftantialc completum ncqueat efle forma alterius; fi incompleta er- go eflet forma informans, adeoquc vel anima- ta, vel inanimis; non animata, quia eflet vel 888 Cumigitur dentur tres dift* qualitatum vegetativa; & hocnon.nam egeretpabulo, quo nutriretur,quod tamen pro illa nullum eft aflignabile; vel fenfitiva; fed ncque id dici po- teft, fubjefta namquc eflet perpctuis.innume- rifque cruciatibus,quando pr*fcrtim pluriro* partes orbis diffinduntur, & conculcantun.; multo minus dici poteft rationalis, quia quera in finem uniretur terr*, faxis, ftipitibus, cimi illa ad ipftusoperationes nullatcnus infervire poflit; ncque poteft afleri illam efle inanime; nam quo pafto forma inanimis tot res, tam- que diverfas, & abinviccmdiftantesinforma- ret,vivificarctquč? gg f Aptius proinde pofthabitis chym*ricis figmentis, dicimus natur*phyficč fumpt* na¬ turam aliud non efle, quam ipfam colleftio- nem certarum inclinationum, qu* in rebus differenti«, cur non admittatur & quarta alia, rum qualitatum, qu* & flmul motrices, & al- teratrices fint, reliquaqueomnia pr*ftenL>, qu*ad finem a natura pr*fcriptum rebus om. mbus confcqucndumfuntneceflaria? ficute- nim datur qualitas imprefla, qua projefta fe- runturinfcopum a proijciente pr*fixum ; ita neceflc eft dari qualkates aliquas rebus iplis fuperadditas ab Authore natur*, vi quarum connaturaliter in fuos ferantur fines, &aver- fentur illa, qu* ab eo aflcqucndo impedire ipfas poflent; quod maxime verum efle con¬ ftat inagentibus &compofitis, qu*libertate carent,& non valentibus formaliter fe fe fuuto ad finem movere. c Phyfica natura ar s imitntrix> £ff Amultu, . fingulis reperiuntur. ad ipfarum, totiufque u- niverfi confervationem, ab ipfo rerum Condi- toreerrori nullatcnus obnoxio rei cuicunque 8 A Rtis nomen ctfi multipliciter ufurpetur, inditarum. Qu* veritas nobis elucefcit tum /jLnobis tamen hocloco, noraine ar tis venit ex regulatiflima fubordinatione, & propor- habitus quidam in mente Artificis refidens, tioue rerum omnium ad in vicem j tum ex eo, diftanfquc qua ratione arte faetum fit facien- d um; P ar s altera,/eu PhjJica. dum i unde non immerito ab Ariftotele ars di- citur, habitus intclleftualis cum vera ratione cffetfivus, qua: ultima particula non intclli- aendaeft, quafi ipfa ars formalitcr, &redu- plicativeaccepta eflct rc ipsaproduftiva, fcd cantum quod fit modificativaphyiica: a&io- n is: cum ars ipfa non eliciatipfamačtioncm, fed tantum fe habeatdiredivč Sc imperative adhoc, ut attiva naturalia palfivis certo mo¬ do, & lege appliccntur: quod certum eft non folum refpe&u artium, qua: dicuntur inftru- menta natura:,quales funt agricultura, chymi- ca, medicina, ali*quc his fimiles, fed etiam rc- fpe&u earum, qua: inducunt ex fe formas in materiamfccundam, qualcsfunt artescoelan- di,pinsendi,fcuIpcndiAc. Virtasento«er- ecit>te ""”;-; oftend . t ^ c,t,va hujufmodi artmm fin.pl.cter naturah, ricnt , v idi m u S namqučqucdexa- eft.cummoveatmltrumcntumaddemendam r - t n 7 1 rarifllme morerentur, cum tamen experientia conftet contrarium, verumq; fit tritum illud: miferč vivit , qui medici vivit. Imo neque ab ipfis pharmacis fanitas proprie caufatur, nili folum difpofitive, fed ab ipfanatura, qu*re- moto prohibente, femetipfam ad debitam fibi reducit temperiem: atque hinc fit, quod dum natura nimium fračta, & debilitata eft, illi nul- la amplius medicina fitproficua: quibus tame adhucnon obftantibus PbyJicos aliquos reale s ejfe cim pote sl Ars indujirie applicando ačtivapajjivisper •vire s agentium naturalium pro- diicerc> • hanc vel illam partem ligno, vel marmori, ad ducendam iftam, illamvc lineam, ad talcm in- tentam ab artifice figuram formandam. Ex quccipatet facile difcrimen artem intcr& na¬ turam? licet utraque habeataliquid, inquo cumalteraconveniatj ficutenim Natura, ita & Ars fubjettura fupponit, in quod formam fuam introducat: & ficut effe&us natura: imi- qua trifalatina diftillata, in vitro inclufa, abfq; radice plantula fuccrefcat, viroreelegantifti- mo ornata ; vidimus ex rore majali debite collečto, ac difpofito, Sc in vitro herraeticc confignato, juxta praxim prsfcriptam a Do- &iflimo P. Kirchsro Iib. i. cap. 3. de Luče Sc Umbra, mirabiles effe&us Vere infequenti produci. « . t » , 1 $94- Vidimus purpureamrofamalbcfcentem, tatur reales idaias, quas m pnmo Agente de- fulphure acccnfo fuffumi . prehendit, ita efrectus artisimitaturintentio- * r nalemformam, fcuida:amartificis; Sc ficuu demum natura ab imperfettioribus ad perfe- čtiora procedit, ita id ipfum ars pra:ftat, ut_> pateo. Quibus non obftantibus Ars tamen eft femper naturaimperfe&ior, illiufqud cffe tu . rmi-ihne m <1 imarn^tai AT - ntn/» ntm * rioribus,atquein folafuperficie, 5 chincquo propiiisad opera naturalia acccdit, eo illaeft perfe&iorj tum quia effe&us naturales func» ačlivi, & quafi vivi ; arte fačli vero vclut gmor- tuinullamvim cfFečtricem habentes, utpote qui aliud non funt, quam compofitio, ordo 8c figura,ipfa^plcrumque quantitatis dilpofitio. Nihilominus fi ars comparetur cum na¬ tura, peripfiusnaturse inclufionem; cuiper- befačtos, accočlis quam firoillimos, exfcutel- la prorepentes. Vidimus gallinaceum gallum, alioquin macerrimum.fpatio mediaihorar pin- guilfimum redditum infufo illi ad os medio- criter calefado butyro, &agitatum, doneč conciderct, ac immediatc ca:fum, & in aquam frigidam injedum. Vidimus maturos botro* priufquam folTropicura cancri attiggercu, beneficio viva: calcis ad vitis radices infolfa:. ficicndat & expoliend® advenit > haud dubie Aljas pI u rcS p r0 afle r tonoft r0 cvi- dentilumas omitnmus expenentias,quas pr^- fertim apudP.Cab*um, Francifum Reftam, P. Bernardum Cafium, & noviflime apud P. Cafparum Schotum in mirabili, quam edidit, Philofopbia, eft reperire, facillime a quocunq; qui ijs dele&atur, & pro ijs tempus, fumptufq; habet,fattibiles. Ex quibus deducimus, quod PbjJice per Jr tem chjmicam , ver um , ac genuinum attrumfieripojjit. effečlus natura: 8c artis fimul conlpirantium.* pcrfc&iores funt cffe£gyptijs Sc Chinenfibus exovis inforna- culis per calorem artificiose difpofitis ingea. tes pullorum greges cduci. Quod expern^,eu- tum ipfi vidimus in Academico Tyrnavicnfi Collegio, ubi exduodecim ovisritčpoficisin. fra Iares foci,odo pullos poft dies aliquot pro. dijfle conlpeximus. Conftat item ex inteftinis mortui vituli in fimo debite dilpofito fepultis, integra apum examina prodire; ex afperfione aqu£e per pavimentum pulvere confperfumj magnam pnlicum enafci copiam, &c. opera verumfuifle aurum produdum, qua!o Neque obftat, quod ex his inferre quis fuit illud, quod Raymundus Lullus Londini in Anglia exhibuit, ex quo cufi funt duplones illi, quivuIgo, rofanobilis, vocitantur. Pluresr* alios verum confecifle aurum, eorum addu- cendo notnimi, St irrefragabilem authorita- tem teftantur paulo anfe citati PP. Cabaius & Ceefius. Certe nos ipfi virum illuftriflimunL* novimus, qui cx libra argenti vivi, feu Mercu- rij duoslottones auri confecit, quod tale erat, ut ad probationem omnem tamlapidis lydij, quatn mallei, tam bilancis, quam ignis, 8c cu- jufcunque alterius experimenti, perfediflim«; fibiconftabao. Nec obeft, quod Ars chryfopa:ia decretis pontificir, Cfefarumq; prohibeatur : id namqj jure fit meritiflimo, tum ob pericula magna- poflet etia perfeda animalia artis opera pro. duci pofle j quamvis enim admittat fequelam recentior quidain fecutus Avicennam; illam tamen efle falfam conftat inde, quod omnia animalia perfedahabeant unieum nativitati« principium, cum generentur in materno ute- ro,inquofiteorumorganizatio,nutritio, Sc augmentatio, qua; cum fintadiones vitalesa prmcipio vita: eflentialiter dependentes, non videntur ullaccnusfuppleri pofle per artenu* Sicuu Phjfice nemo per Artem rcdigrc fi po* teftinvifibilem , 0* im)ulnerabilem>multo minus immortalem rumdeceptionum, qua: induci poflunt, St in- 9OŽT3 Atio, qua:primamaflertionispartemnO- X\bisfuadet,eft, quod ij omnes, quihade- duda: etiam fuerunt, in humanumeonfortium ab iniquis, Sc pretiofehujus Artis minusperi- tishominibus, qui aurum fidum pro verofa:- pefuppofuerunt, maximocum damnomulto- rum; tumquia Arsifta, prafertira veram non callentibus Philofophiam, noxia fit tam in bo- nis temporalibus, qus inanem fspe ob Ipem confumunt, quam in ipiritualibus, cum pluri- mi ex rudioribus hujufmodi artificibus depre- 50j Contra quem ftat validiilima phyfica ra- henfifuerint cum Demone padum habuifle: tio; adhoc enim ut quis reddatur invifibilis, adeoq, propter abufum vulgo interdida eft quocunquetandemmedio, vtlfieridebereL* mento; quod inde conftat, quia viris Principi- per abfolutam, Sc perfedam corporis opaca- tiO' nus fefe redderc invifibiles attentarunt, tari. quam Magi Sc Malefici judicibus capitales de- dere pecnas; unde indicium clarum habemus, Sc moraliter certum, non pofle id fieri natura- litcr; quidquid contradicat Mizaldus ajens, quendam pretiofum lapidem ore geftatunu vim haberc reddendiinvifibilemoreftantemj. 'o' Pars alt era , feu Phjfica. 75 tionem, quod in meridiana luce certum eft?07T^vAri vere, &realitermotum, contrare- fi^rinonpofle,nifiadmittaturpoilefimulefle JL^/centiores quoTdam, qui obToletamZe* fieri non pofle Lucern, Sc tenebras, vel cerč per prohibitio- pem fpecierum ab objedo emanancium, quod etiam fieri non potefi, cum objedum fit agens ueceflarium, adeoque Temper producatTpe- ciem in totam Tu* adivitatis Tp*ram amotis impedimencis. . Nec obeli, quod Magi fefe invifibiles red- ' dant; nam id fieri operaD*monisaddenTan- tisaerem, quo corpus occulcetur, St quidem imperfede valde, cumhujufmodi corpus ve- luc umbra, acfpedrum quoddam apparero accuratius aTpedantibus, fit certum. j 0 f Ratio Tecundam partem a (Ter ti fuadens cit, quia 11 naturaliter quis redderc Te pollet invulnerabilem id fieret pr*Tertim virtute ra- dicis Boronic*, vel odium piTcis Antropomor- phi, qui capitur inmariorientali adPhilippi- nas Infulas, cui admirandamvim contravul- nera ineflefcribit eruditiflimus P.Nierember. gius in Tua Naturali Hifioria; e:c neutro autem borum h*c invulnerabilitas poteft provenire, tum quia principes maxime uterentur illisr* tam pro Te, quam pro fuis exercitibus, cum fa- ciliori pretio, quam cataphradur* pro uno uonis fententiam rurfus e falfitatis tenebris ad aliqualem veri fimilitudinisfpeciem rcducerc vano cona tu attentarunt, experientia manife- ftum eft, Sc ratione, Qxperientiaquidem, quia fcnfui debite applicato clarum fit, quod res generentur, 8c corrumpantur perpetua vicif- fitudine, ficut creTcunt & decrefcunt, altcran- tur, & denuo Te Te adfiiumftatum reducunt, tranfeunt de loco in locum,aliaque his fimilia, qu* impolfibilia fada funt phyficč, 8c conna- turaliter, abfque ed, quod detur verus, Sc rea- lis motus. 908 Ratione autem id ipfum oftenditur; tum a caufa finali motus, quia cum res creatsTem¬ per 8c ubique efle nequeant, quod Tolius Dei cftproprium, ideo aliquo Taltem modo ut fint, St dum Tunt ut participent aliquatenus perfe- dionero Dei , utquc Tuis conjungantur finibus motu necefiarid egent: Tic fitiens ad levan- dam fitim, fontem, autcellam vinariam, uc adcat, eftnecefle: ficlapisamotus acentro.uC Te Te illi reftituat, deorTum tendac eft opusr *; adeoque 8c ut res fint, & ut finem, ad quem funt, confequantur, vero, Sc reali motu indi- genu. •»rcitu comparari poffint: tum quia nullus Tumžcaufacfficicntc, &formali, qua- unquam eorum, qui talia jadant, Te idui bene onerat* bombard*, aut gladij fortiter vibrati feTe obijcere pr*Tumit ; tum quia tališ invul¬ nerabilitas fieri deberet, vel per induratio- nem cutis, ita ut illa tanquam validiflima lori- ca refiftere idui pollet, velperemollitionem ejuTdemcutis, ac totius carnis, accorporis, quibus duobus Tolum modis idus omnis re- fringitur, neutrum vero dici pofle Tatis con- ftau. jotf Ratio demum terti* partis efl:, quia ta- metfi forte beneficio artis, ut oftendit P. Lef fiustrad. devaletudineconTervanda, inmul- tos annos vita prorogari polfit, St etiam Tencs rejuveneTcere queant, utimultorumexperi- entia comprobatur, fimpliciter tamencontra certamvim mortis Te defendere, vix eftpro- babileullumreperiri noftratibus medicamen in hortis, ad id Tufficiens, nifi quis arborem vi¬ ta;, mortalibus jufto Dei judicioignoramha- denus, fingulari Numinis benevolentia repe- rerit, cujus Truduum eTu conTer vari diutiflime Vitam pofle,& Torte per multas annorum my- riades, efl:Tatis probabile. Veriimquiadehis infra adhuc recurreret mentio, pro nune oc- calione Artis, Sc Natur* h*c dida Tufliciant. Jnterea ex his, de proprietatibus entis natura- fisaliquadiflerturi, ad eaTdem gradumfacia- mur\ PhjJici motus , feu pr imaproprietatis entis naturalu exiflenti(L», rum virtus, potentia, & naturalis impetus fru- ftraneus prorTus eflet, nifi daretur motus,cum jn adumnunquam abTqueeoprodirepofletf tum demum a terminoipfius motus; ciime- nim res fint de novo, qu*priusnonerant, 8c dum Tune, Temper aliter Tehabeant, necun- quam in eodem permaneant fiatu,Ted tendant Temper ad Tuum non efle, fateri neceflario de- betnusdari motum, per quem, Sc poriantur ia efle, & polit* Tucceflive imutentur, tandem q> rurTus tranTeant ad non efle. 9 1 o Qu* licet evidentiflima fint, ipfiTque no- tiora notiflimis, attamen umbras ijs aJfunderc conantur quidem cxeo, quod motus Tubfic oculorum fallaci*, uti patetdum e navi mobili littus ipTura moveri, ipTamquenavim immo- tamperfifiere judicamus. ficnotatus funicu- lus, vel virgainfiimmitateaccenTa immotum orbem deTcribere videtur:fic notaaliquain- ufta trocho, dum celcrrimcgyratur, circulura immobilem defignari apparetj fic ftella ca- dens, vel exhalatio continuata Tuccefllono accenTa, moveri videtur, licet nullo modo moveaturjfic quivertigine laborant, omnia moveri qu* quieTcunt, exiftimant; quodidem acciditebriofis, infirmis, nimia ira percitis, aut motu in gyrum circumadis; fic eorum, qu* motu *quali feruntur, tardius remotiora videntur moveri; fic fi per eandem Iineara oculus & mobile pari velocirate incedant, ipTum mobile quieTcere apparebit, &c. Ex quibus arguunt nonita certum, 6c manifeftum 74 . 'Philofophitf quinque-partita. eflc dari motum, prout peripathetici pronun- ciant, Verum ipfis fe ftiis conficiunt teliš, fi enim ex navi mota ipfis videtur littus moveri, reipfa igitur navisraovetur, ob cujus motum tališ fit apparentia: fimiliter funiculus, vel virga accenfa, 8c circum agitata ftabilemre- pr^efentat circulum, quod non fit alteri, quam per motum funiculi, vel virga; in gyrum mota:, adeoque Sc ha:, Sc aliteadverfariorum experi- enda; non pro ipfis, fed contra eorum ftant fencentiam. Non difiitemur quidem fenfus, Scpra:- fertim vifum pluribus obnoxium efte fallacijs, nihilominus fi debite applicencur in jufta di- ftanda, Sc removeantur impedimenta, im- portibile cum Ariftotcle cenfemus, ut fenfus circa fuum fenforium fallantur ; nam fierinc poteftutcalami, quofcribo, Sc lingua:, qua loquor, motusnonfentiatur ? quodadcocer- turaeft, quam eft certum, quod cognofcam me feribere, vel loqui, qua cercitudine in pbyficis nulla major eft dabilis. 9 1 J Argumenta vero Zenonis non tam impu- gnant motum in genere, quam motum Ioca- lem; imonequc hunc, fed ejus folum divift- bilicatem in infinitum; quare cum fpatiuma mobili pertranfirinondebeat, prout divifibi- le,acinfinitum, utZenofupponebat, fedfo- liim prout eft: aliquod continuum, ac finitum, Sc determinatum, bene poteric totum per- tranfiri. conftat; tum quia funt proprietatesfubftanti^. tum quia etiam ad illas datur motus Sc tenden^ tia, cum detur adio illarum produdiva ; turr\ quia pofitis difpoficionibus poteft non feq u j forma fubftantialis; ad motum autem feq u j neceflarid debet terminus ; implicat enim,, mobile in ipfo motu quiefcere, Sc nonacqui, rere, terminum, dum illum acquirit. 916 Sic definitus naturalis motus eft comunis tam inftantaneo quam fucceflivo; ada:quate dividitur in notiilimas illas quatuor motus fpecies, nempe in Generationem, Augmenca. tionem, Alterationem Sc Lationem: tot enim funt fpccies motus quot funt termini illius di- verfi, quos efte tantum quatuor patet indu- dione, Nam vel terminus eft fubftantia, & motus ad illam eft generatio, feu motus a non forma ad formam, cul apponitur corruptio, feu motus a forma ad non formam: vel ter¬ minus eftquantitas, Sc dicitur augmentatio, feu motus ad majorem quanticatem, cui op- ponitur decretio, vel dimminutio, qua: eft motus a majori ad minorem quantitatem: vel terminus eft qualitas, Sc dicitur alteratio , feu motus ad qualitatem,- vel terminus eft ubi feu locus, Sc dicitur Lado, feu motus adlocum, Sc prieterhas quatuor motus naturalis ipecies alia non eft aftignabilis, quantumvis poftea harum fingula: rurfus multipliciter dividan- tur, ut ex infra diccndis fatis conftabit. Phyfici motus a mobili , ter mino 914'^'^VEfiniri communiter folet motus cum 1 ,/ Ariftot. 3. phyf Quod fit adus entisin potentia prout in potentia, hoc eft; motus eft adus entis, quod eft inpotentia ad aliquam formam, vel effedum, vel terminum, itaut lic adus ipfius; fed tališ. qui fe ipfo non aduet complete, Sc ut quod fic ut adhuc non debeat ulterius aduan per aliam formam, adquam acquirendam motus natura fua ordinaturj adeoque fi quis clarioribus terminis motus quiddicatem explicatam fibi defideraret dici- mus; motum proprie efte tranfitummobilisa termino a quo, ad terminum ad quemcura per illum mobile recedat a mera potentia, Sc accedatad adumperfedum, 8c ideoeftquid medium potentiam inter Sc adum; ac propte- rea appellatur adus imperfedus, quiaficdi- ffert a mera potentia, qua:eft terminus a quo; Sc ab adu perfedo , qui eft terminus ad qucm, ut de utroque fuo modo participet. 915 Neque obeft quod data motus definitio videatur convenire difpofitionibus, qua:funt etiam qu«dam via, feu tendentia ad termi¬ num ; nam difpofitiones efto fint aliquomodo, non tamen mere funt via, Sc tendentia, quod Dijiinčtio. M Otum a mobili, Sc utroque termino di- ftingui realiter modaliter nobis eft pro- babile inde, quod mobile indifferens fit ad hunc vel illum motum, vel etiam ad carentiam motus, feu quietem, adeoque determinari ultimo debet per aliquid, quod eflc nequit aliud quam motus, cum illi conveniat vera modiratio. In quo non eft peculiaris aliqua difficultas , qualis forte apparere poflet ali- quado in diftindione inter motum, adionem, Scpaftionem: fed Sc ha:c facile refolvitur, fi dicamus, quod quando hxc tria fimul reperi- untur in eodem fubjedo, Sc circa eundem ter¬ minum , diftinguantur tantum rationeratioci- nata, cum tališ diftindio fufficiat ex eo, quod in contrarium nulla adferatur, vel adferri pof- fiturgens ratio ex hypothefi, quod nulla de¬ tur virtualis intrinfeca, auc formalis ex natura rei diftindio de fado in creatis, prout infra oftendemus. Diximus tamen, quando ha:c tria reperi- untur fimul. quia certum eft, quod aliqua adiofit qua: realiter neque pallioeft, neque motus;cujuimodi eftereativa, five etiam adiO ipfa efficiencis creati quateniis fe tenet <. x par- te agentis in eoque recipitur; conftac namqi‘® ex r P ar s ahera , fu Phvfica. cxfupra diftis, realiter eam diftingui a motu ^paflione, prout hsceftcaufalitas mobilis, fcofubjc&i. Adeoquemotus, aftio&paflio, ausfetenet cxparte termini a&ionisdifFerut hiter fe folummodo, quodnoncodemmodo eX plicentur, Sc concipiantur in ordine ad i- 922 Y^\Ariphyficamquietem,qui negat, pfum terminunua&io enim concipitur,ut pro- JL/dlo redarguitur ad quem Poetarun 1 • -'-- J««—:-r_: ceps aiebat: cedensab agente, illudque denominans refpi- c icque terminum in ratione effečtus ; paflio autem concipitur ut recepta in fubjedo, Sc refpicit terminu, utquidpaflbimpreflumab agente : motus vero concipitur ut adus mobi- lis, fiuepafli, Sc refpicitformam ut terminum, nec dumraobili, impreflam, fedmoxeidem iroprimendara. Veriim neinhis logicis diffi- 7 ? cunque entis creati, & creabiJis, dequonon phyfici, fed Thcoiogieftagere. Thyfico motni oppofitapbjfco quies. vel ab Poetarum Prin« Tj tir e tu patuU rectibans ftib tegminefagi , Formofam refonare doces Amarijllida[ jIvm. Experientia fcilicet fenfuum quietem phyfi- cam itacomprobat,ut tamcertusfim mefef- fum in ledo, quantumvisincomodo quiefce- re, quam fumcertusfolemlucereinmeridie. cultatibus diutius immoremur, ficut nec in£xperientiamconfirroatratio; tumquia illisi quas quidam hic movent de unitate fpeci- fica, Sc numerica motus, deque motuumad invicem oppoiltione: hinc ad unam, alteram- vephyficam proprie qu®ftionemde motu vi- olento, Sc neutro refolvendam progredia- mur. res qu®visfini fuo conjunda, ab eodem fepa- rari non exigit, eo quod fitin quietephyfics fibi competentc: tumquiafinis, feu terminus motus eft quies, prout communi omnium fen- fupatet; orane fiquidem quodmoveturlpon- te fua, ut tandem quiefcat movetur, prout u- niverfaliflima conftat indudione. Pbyfici natur alfa motus oppoftio CUM 9 H Qmd autem fit quies harcphyfica, fatis 'ulolento , & neutro. o: Ppofitio h®c defumipoteft phyfice j vel ex principio, vel ex termino; hinc motus naturalis violentusfuntcontrarij in principio, inclinante, hic a principio contranitente: Sc ideo ab Ariftot. definitur efle id, quod eft a principio extrinfeco nullam vim conferente paflo; hoccft remtente pafto per inclinatio- nem contrariam. Nomine vero pafti intelligi- gitur vel compofitum totum, vel ctiam forma ipfa, cui h®c violentia ab extrinfeco infertur; hic form® aqu®,.im 6 toticompofito aqu®, violentus eft calor, cum ad hunc nullatenus concurrat aquaqu® potius contra propriam inclinationemillum pati cogitur. S*o Nec obeft quod mors dicatur viventi violcntalicetf®pe fitabintrinfeco, nam vio- lenta foliim eftquatenus ab extrinfecooccifo- 92 re cum contra nitentia pafti infertur; c®tero- quin fi, proutaprincipijs intrinfecis, qu® in *nixtofunt, fpedetur, naturalis omninoeft, ut infra patebit. 3 *t Pr®ter autem naturalem motum, Sc vio- lentum, dari etiam neutrum, qui nequefitfe- cundum, nequc contra naturam Sc inclinatio- uem fubjedi ; qualis motus ut communi p.ro uunc utamur exemplo, eflet, quo ignis ( fi da- retur) conftitutus in circumferentia concava cosli lunaris fupra aerem raperetur a coelo lu- uje motu cirGulari, quia videlicet tališ motus uec eflet juxta, nec contra naturam illius ignis, qui deferretur in gyrum retinent eandcmdi- conftat ex illius definirione communiter re¬ cepta , qua dicitur čile, phyfica in termina perfiftentia ; licet h®c definitio folius pofiti- v® quietis proprieexplicet naturam; privali¬ va enim, qu® eft perfiftentia in carentia for¬ ma, Sc negativ® qu® folum datur inparte_» temporis minori Sc minori, quacunque parte certa, aflignabili, Scdeterminata, clarumeifc non pofie nifi juxtanoftrumintelligendimo- dum convcnire. Dicitur nihilominus quies quocunque ex his modis fumpta motui qua ta¬ li oppofita, eoquod nqqueat ille efle cum ifta in eodem indivifibiliter mobili permanentes, uti infra oftendemus. Phyfici entfa naturalis proprieta-s aL tera>feu Locus. .lliafenfibili manifeftum eft experientia, corpora huc illucque moveri, diveri'afq; acquirere diftantias, Scapproximationes cum alijseorporibus; idcirco loči nomine a Philo- fophis intelligitur Ipatium aliquod, in quod fuccedentia fibi naturalia creata entia recipi- , untur, Sc ratione cujus dicuntur efle hic, vel ibi, in hoc illove fpatio, Dari autem fub hoc primo conceptu locum, videtur omnino in- dubitatum ex communi hominum fenfu, tum quia ad hunc acquirendum ordinatur motus localis, tanquam ad fuum terminum, non fe- cus quam motus generationis ordinetur ad fubftantiam , augmentationis ad quantita- tero, Scc. ftantiamacentro. Pr®terhos datur item mo 916 Rede definitur, qu 6 dfitfuperficiespri- l usfupernaturalis,qui tališ dicitur; eoquod fit macorporisambientis immobilis,- quianera- iu pra omnes vires attivas, Sc pallivas cujuf- pe eo ipfo quod aliquod corpus non habeat fuper- y6 Philojbpht4' & rejpetfus. O nemadmodum non folum corpora, fed etiam reliqua omnia cntia, De um uni- cum fiexcipias, funt indiffcrcntia ad exirten- dum in hoc, vel lilo loco, ifa non lola corpora pro fubje&oinhaifionis. fed etiam c^tera entia pro fubjetfo adhaffionis, pra:ter Deum, ad- mittenda neceflario funt refpeftu intrinfeci ubi. Cujus necertitatis ratio cft communis illa, quam in fubjedo artignando pro reliquis mo- dis adhibemus, qua: ciim in Deo locum haberc nequeat, eo quodilIeratione fu4f Refpicic autem ubi intrinfecum, Sc erteiv tialiter rem ipfam ubicatam immediate, quam produ&ivam, aut confervativam, efle infepa. rabilem realiter ab ubicatione; nam talite^ argumentans fallitur in eo, quod ficidentifi, caret rem ipfam, Sc cjus indifferentiamadef. fenduminloco. Acceditillud, qu6da feu Phjfica, 79 fcilicetin cacumine circulum majorem, & mi¬ nus convexu efformac, inradiceautcm mino- rem,& convexii magis. Abfolutetamen,&: fu- per natura; vires duo corpora pode poni in eo- deloco, edratioanon repugnantia;Stautha- ritas, qua id fachim ede indubitatecondat . , ]oco intrinfeco alterius partisfecum unita;, fi- bique intime pradentis. Quod prscerea anima hominis a quanti- tate nonrecipiat effeftum formalem quanti- tat ive excenfi, (icut ab ubi recipit effečlum for¬ malem locati, nihil contra thefim nodram ur- cret- cum illudoriaturexanima:, utpotee.ntis^ j Neque obedefFečlus formalisquantita- D ' " : -- * ~cc„s\. — c - tis, quiedačlualis impenctrabilitas; namlnec non penetrationi,fed penetrabilitati folum re- pugnat,cum igitur penetratio fit fiupernatura- lis & miraculofa, & in ačlu fecundo , impene- trabilitasveronaturalis, & m adlu primo, cla- rum ednullaminhoc intervenirc poderepu- Atqueexhis gnantiam. fpiritualis : incapacitate ad effe&um forma- letn quantiratis, qui haberi nequit nifi per in- hxfionem , quam incapacitatem non habec_> anima refpetfu efFe&us formalis ubicationis, qui habeturpcrfolamadhadionem. Fbjficus idem locus capax e ji Juper na¬ tur aliter duorum,pluriumve corporum. O Ui llatus qua;dionis communiter exponi folet terminis illis ; an polfmt duo, plura- ve corpora fe invicem in codem loco adsqua- tocompati,&penetrarerinquonosfequimur 9 j^-r^Atet, tuna cx Fidei nodra; Sacrofan&iV JL principijs, quibus certi fumus, quod con- naturalis Chridi Domini ftatura loco circum- fcriptivo ad dexteramPatris in Cceliscircum- fcripta, inhodijs confecratis replicata defini¬ tive , feu facramentaliter exidat; prout idcm.. accidit in ultima coena, quando Cbriduscir. cumfcriptive adidens menfe, fimul pod con- fecracionem peračtam facramentaliter crat,8c definitive infacramento. tate feu pila vcntofa, qua;repleta quantocun- Tum quiadefačlo conftat id fsepius etiam Phyficum idemcorpm efjepoffe inplu - ribaš locis adaquatis tam definitive quam circumfiriptive. affirmativampartem,loquendodepotenti Dei abfoluta; naturaliter enim id fieri non- pode fatis patet tu m experientia, qua condao nos non pode penetrare muros,pervadere ag- geres,aut montes, nifi prius illos excavemus J . T um ratione, quia omnia corpora affečta funt quanticate, cujus formalis effečlus, ut mox di- cemus, eftoccuparelocum impcnetrabiliter, Neque ed quod nos retrahat ab hac vcri- que aere, adhuc amplius inflari poted; feu vas cinere aut farina repletum , quod plurimumj adhuc aqua; admittit, & fere tantundem, ac d vacuumforetjfeupoculum vinoad fumma la- bra plenum, in quod, magnus numerus aureo- ruminijcitur, abfque vini effufione; qua;ex- pcricntia; falvari non pode videntur abfque naturah penetratione corporum-,. Nam prima folum odcndit aerem prio- rem implla ventofaaddcnfari per additionem alterius aeris, locum a primo defertum occu- pantis. Secunda vero odenditob raritatem cinerum, vel farina; pluriraum cum i js in vafo aeris intermifceri, qui per aqua; efFufionem_» expellitur fuccedente aqua in locum illius J . Tertia panter nonpenetrationem aureorum cum vino odendit, led folum ipfam vini natu¬ ram , cujus fuperiores partes tum ob innatam humido inclinationem,tum ob ipfius vinilevi- tatem provenientem a fpiritibus, qui vino in- funt; hi enim in figuram fphsricam naturali- alijs Sančtorum corporibus evenide, ut de SS. Ambrofio, Antonio Patavino , Cacharina_. Senenli, IgnatioLoyola, FrancifcoXaverio, alijfque refert Bellarminus lib. 3. deEucbari- dia. Tumdemuquiafi ponipotedin duobus locis vel definitive ut acciditin Vener. Sacra- mento, vel in uno definitive, circumfcriptive in altero, multo magispoterit in duobus , aut pluribus locis ede circumfcriptive; cum in_. priori cafu pra;ter miraculum pofitionis in du¬ obus locis, fit etiamaliud, nempepofitio cor- poris, feu rei materialis ita, ut tota fit in toto, & tota in quahbet parte; facilius fiquidem ed corpus datuere in duobus locis modo corpori proportionato, qualis edcircumfcriptivus'’, quam improportionato, qualis ed definitivus: ide enim modus edendi in loco importatelle totum in toto, & totum in qualibecparte ;illc vero ita dicitrem ede in loco, uctotaquidem fit in loco ad$quato, non autem tota in qua- libet loči parte. ter coeuntes,impediti prajfertimaficcitatela- 9 j.( 5 Nec obed, quod idem nequeat ede in brorum poculi, nondiffluunt, uti condatinde, quod labris Madefačlis datim vinu ddabatur. Qu^in fieri poted, ut videmus in alio loco pofitumplus liquoris capiat,quam in altero, propter convexitatem , quam facit in vale: ut erudite P. Clavius in primumfphtersdemon- drat, vas idem plusaqu« capereadradicemj montis, quam fi ponatur in cacumine; quia_. duobus temporibus ad^quatis fimul j hoc enim folum provenit cx eo, quod duo tem- pora ex ratione fua intrinfeca, utmoxdice- mus, nequeant fimul ede; fi enim hxc fimul efie pollent, ex parte corporis edet etiam potentia, illiscoexidendi, imo fi uni tempori coexiderct , coexideret necedario & alijsr* temporibus, fimul cum eodem coexidentibus. Phy- So 9S7 Phyjica aciio refpeciu locati exijlentis in duobus , autpluribus locis. P Robabilius nobis videtur eam efle nom. pode folam addudionem, fcd requirine- ceflario iteratam produdionem ejufdem lo¬ cati ; cum enim nullum locatum extendi poffic ultra fuam capacitatem, Sc virtutem padi vam, nid ejufdem virtus crefcat, & auge- atur, Sc potcntiaiterumlocansinveniatillud jam antecedenter coextenfum fuo locoadte- quato, reperit capacitatem padi vam extenfio- ni locati jam adtequatam,- adeoque nid augeat ejufdem virtutem, nonapparet, quo modo idem locatum podit occupare alium adte- Pbilofophirt quinque^pdrtitc£. ■I 9 j-8 fe per folam addudionem fatis liquet. Quod confirmatur amplius exigne,qui fi unus idemque ponatur fimul in centum fub- jedis a fe invicetn diflitis, fimul Sc iemel om- nia fuccendet: ex plumbo bilibri replicato, quod fi ponatur ad plures bilances caufabio ffiquipondium; ex lapide qui pofitus in pluri- busciivisproducetmotum deorfum, tendetej; ad cehtrum : ex forma replicata potente in- efle Gr^cij Religiofus, in Caftris CaTareis mi. les, in Atila Confiliarius, alibi albus, alibini- ger, Scc. imo alibi mortuus, alibi vivus, & ali¬ bi ingratiaalibi inpeccato; quamvis ut bene obfervat P. Koning, credendum fit Deum non permiflurum, ut tališ homo alium grafite fta- tum haberet in unoloco, quam in alio; fpe- daretoroindeadDivinam Providcntiam ho¬ minem talem replicatum conftituere in tali- libus circumftantijs, in quibus, auxilijsextrin- fecis adjutus, ab occafionibus peccandi prte- fervaretur: efto eflet a;quivalcnter multiplex ratione multiphcium adionum reprodudiva- rum totalium, Phjfico Loco Vacuum oppofitum . formare plures materias; exhomine, qui in? 'vacuo ,Ji boe daretur. 97 1 T)HyficosaIiquos motus,fi vacuum daretur, i~ dabiles eflein illo, illud nobis fuadet,quod motus localisfuapte natura termineturadubi intrinfecum rei, quod fine dubio in vacuo re- periretur ; fi enim quis in eo ftaret brachio ex- pofita ratione, ut contiguus pavimento fieret; fi tamen totus elementarismundus innihilutn abiret, & in vacuo illo ftatuereturlapis,pro. babilius videtur, quod in tali cafu ille quietus* confifterct.tum quia extra fe non haberet cen- trum, adquodmoveri poflet; tum quia fuum intra fe centrum habens ad illud omnes ejus partes inclinarent, non aliter, quam nune glo- bus terraqueus firmus confiftat, eo quod om¬ nes ejus partes ad medium, feu terr* centrutn inclinenu. Phjftce Jpatia nulla Imaginaria inde- pendenter ab operatione intelkttus dan- tur , dar™ e pojfunt. tenfo,cur non poflet illud hinc indevelinorbe? 7 J’C < P at iji ma g , ' nar ij nomine illud intelligimur’, l3quod mens noftra, non potens aliter con- agitare ? Dices quia id deberet facere in in- ftanti: Verum h*c inftantia fallitur in fuppo- fico, fupponitfiquidem fucccflioncm motus cxfola medij refiftentia provenire, cura pro- veniat etiam tum ex ipfa diftantia termino- rum,inter quos datur motus; tum ex ipfa gra- vitate, vellevitatcmobilis, vicujusiftudmo- Vetur juxta exigenciam illarum ; non feciis quam fi in vacuo imprimeretur impulfus lapi- di, lapis etiam per adverfarios raoverctur ea velocitate, qu«ra cxigeret tališ impulfus; ciim igiturgravitas Sc levitas *quivaleant impulfui impreflo, pro ratione majoris , vel minoris gravitatis, aut levicatis, determinaretur in va¬ cuo tanta velocitas vel tarditas J . 672 Quodfi Ariftoteles contrarium aflervifle videatur , dicendus eft, uti eum explicat D, Thomas, quod nonnifi ad hominem contra Veteres probaverit motum in vacuo fieri in inftanci; nam ciimilli dicerent in quolibet mo¬ tu locali intervenire Vacuum, Ariftoteles aflu£> mens eorum principium ex illo intulit, quod fi in motu locali interveniret vacuum, motus lo- cipere Dei Immenfitatcm, fibi imaginatur, non fecus quam non potens concipere Dei asternitatem fingit fibi tempus aliquodinfini- tum : cujus imaginationis obje&um nullunu efle cxtra Deum independenter a fictione in. telle&us noftri, patet j tum quia fi daretur,vel eflet ens Creatum , vel Increatum; non pri- mum, quia eflet aliquid reale ab arterno; non_. lecundum quia eflet Deus ipfc; utrumque au- tem detaliobje&o diciimplicat; efletigituc- illud obje&um, fi daretur cxtra Deum , adeo- que eflentialiter dependeret a Deo ; quidquid autem a DEodependetpotcftaDEo deftrui, & ab illo efle, quod habet, abfolute tolli, ac di- moveri; per adverfarios vero non poteft illud Deus tollere abefle,adeoqucnonefletdepen- densa Deo; fednecindependens, quiaquid- quid Deus non eft, & tamen aliquod habeo efle,quodcunque demumilludfit, aDEoef- fentialiterdependet: quod cum dici nequeat defpatijsimaginarijs, confequens eft illa rea- liternondari. calisfieretin inftanti. 97 j Porro in vacuo fieri non pofle motunij progreflivum animalium, aut violentum pro. ječtorum, probabilius efle videtur indc ; tura quia in medio vacui proječlum, vel animal fc fuftinere non poflet, cum tamen neceflario ad motum progreflivum requiratur fuftencatio progredientis, ut patet in animalibus.e quibus terreftria in fuis motibus fuftentantur a terra, aquatilia ab aqua, volatilia ab aere: tum quia homo,qui in vacuo Auditorio ftaret, ita pedes pavimento affixos haberet, ut eos movere in- de non poflet ob vacuum, quod naturaliter ad talem motum fequeretur J . 974 Unde fi globus ferreus tangeret noftri Au- ditorij fornicem, in quo eflet vacuum,decide- re non poflet, eo quod difcontinuaretur a for- nice nullo aliocorporefuccedente; quod na¬ tur* repugnat: fi tamen eflet in medio Audi¬ torio vacuo defcenderet ad pavimetum ex op- 976 Acccdit,quod fi realiter darentur,& qui- dem ab *terno, Deus per fuam immenfitatem illis coexftitifletita utreipsafimulImmenfitas Det & immenfitas horum fpatiorum fibi co*- quales,&co*quat*fuiflent, quod eft abfur- dum ; fi enim admittatur aliquid quod ads- quet ternj.iuative DivinamImmenfitatem, & cui Divina Immenfitas ad*quatecoexiftat, Sc co*quetur, dici primo poflet dari aliquid fim- pliciter immenfum extra DEunu. Secundo dari terminum Divin*immenfitatis. Tertid dari alium Deum extra Deum , quod dittu cr- roneumeft, &h*reticum: probatur tamen, quia h*c immenfitas quafi pafliva talium fpa¬ tiorum tališ eflet, qu* abfolute co*quaret ita Divin* Immenfitatis, quafi ačlivam amplitu- dinem, ut nihil omnino in Dei Immenfitato eflet, quod non correfponderet lecundum.. omnia pafliv* illorum Ipatiorum immenfitati, prout adsquatum receptum ad*quatur ad*- qua- P ar s alt er a, feu Phjjica. 8 $ quato recipienti; amplior enim non eflet Dei Innnenfitas immenfitate talium fpatiorum., cum illa eflet in his fpatijs, ut volunc Adverfa- r ij,& viciflim h77 - . oegativum taliumfpatiorum; fienim illaquid? 3 o K Uthoritate conftat, Sc ratione,omniaen- oegativum forent.vel efle deberent negatio x\cianaturalia, qua?defado dantur,finica_, repugnantia: corporis ad exiftendum in illis, & confequenter, cum eflent negatio negationis, eflent aliquid pofitivum: vel confiftercntin-, ncgatione corporis cum tali determinata pra:- fentia: fed neque hoc dici poteft, quia nega¬ tio corporis cum hac determinata praflentia^ deftruitur per pofitionem corporis cum hac determinata prasfentia; fpatium autem ima- efle, Sc limitata; authoritatequidem, quiaS. Script. affirmat Sap, 11. Deum omnia in nu- mero,pondcre, Sc menfura condidifle : ratio¬ ne vero, quia qu;ecunque fada funt per adio- nemfinitam, 8climitatam funtproduda, uti univerfaliflima indudione patet, adeoq; quid- quid extra Deum defado exiftit neceflario efle debet finitum St limitatum. ginarium deftrui non debet per corporis cxi- 9 81 Accedit Authoritati, Se rationi cxperien- ftentiam cum determinata hac prtefenda^nam fi corpus ex vi hujus praflentia? deftrueret fpa- tium, non poflet ex vi illius conftitui in fpatio; fiquidem nihil poteft occupare id, quodnon- eftinrerumnatura, neque aliquidefle inali- quo,quodflmpliciternoneft: cum igitur cor¬ pus occupetlocum, quandohabet hancpra:- fentiam, 8c eft in tali loco, tune debet efle lo- cus occupatus in quoeft,quitamen efle ne- quit; quia negatio corporis tollitur neceflario perpofltionem corporis -5 . >78 Nequc argumentum jam vulgarc quod pro fpatijs imaginarijs realibus adfertur com- muniter defumptum ex poflibilitate pluriunL, mundorum a Deo producibilium, eft alicujus ponderis ; nam licut producerentur mundi ipfi, ita fpatium reale, in quo eflent,fimula Deo produceretur, non fecus, quam defado tia,qua conftat ens quodvis naturale de fe hoc ha bere, quod raoveri pofli t ac debeat, adeoq; neceflario requirat finitatem fui; fi mobile enim haberet, molem infinicamoccupareo omne fpatium, ficqud nondareturlocus, ad quem per motum tranflre poflet; unde mobi¬ le non eflet; Sc confequenter nec naturale, fi finitum non eflet. Ut autem h*c entis natu- ralis proprietas, ejufque natura melius inno- tefcat, cxplicari hoc loco folet Infinitas illi op- pofita; ficut enim explicato objedo melius in- notefeit natura adus, qui adilludordinatur, itaexplicato uno contrario, melius elucctal- terum ipfi oppofitum. Phyfici Infiniti nomen , quidditas , 6 multiplicitas. produdum fimul fuit tempus, in quo mundus pgzTNfiniti nomine communiter intclligitur ali- JLquidcarensomni fine, St ter mino, ut con- ifteconditus eft. >79 Nec plus probat aliud, quo dicunt inten. tales mundos futuram aliquam diftantiamu, qu» falvari nequit nifiper fpatia imaginaria; uamimprimisnondantur, fedtantum daren- tur in cafu illo fpatia aliqua imaginaria inten, illos mundos; & deindediftantia illa non for- malis, fed folum aptitudinalis foret ab ipfisr* mundis indiftinda; quia nempe mundi illi ex- tra hunc mundum pofiti, haberent ex fe capa- citatem continendi alia corpora intra fe,qu* capacitas non eft fpatium aliquod mterme- dium diftindum ab ipfis mundis, fed efleno mundi ipfi, qui ratione fuarum prjefentiarum apti eflent continere alios mundos, qui inten. illos produci poflent, non ratione fpatij inter- medijj fienim aliquodtaledaretur illud eflet pofitivum, nonimaginarium, non fecus quam parietes hujus Auditorij retinentes has nume- fo fuas prsfentias ad invicem inter fe diftaro ftat ex vEternitatc Dei, qua? tam a parte ante. quam a parte poftdicitur, St eft infinita, hoc eft carens principio Sc fine. Ec licet infinitas , fi vox fpedetur,videatur efle quid negativum, fi tamen ad fignificatum vocis attendatur, po¬ fitivum quid efle ftatim deprehendetur; fini¬ tatem enim involvere neceflario aliquam ca- rentiam, feunegationem, patet ex fine lineas quantitativaj, quinobis maximeeftnotus, Sc ex cujusproportione aliorum finitatem intel- ligimus : ifte namque eft ultimum ejus.poft quod, vel primum ante quod non eft aliud ac- cipere; feu ut clarius, eftulteriorisextenfio- nisfive a parte ante, fivc apartepoft, fiveu- trinque faltem confecutive, negatio ; unde re- deinferimus infinitarem efle rationemforma- liter pofitivam, cum ficid, quod femper ulte- rius, Stulterius extenditur, lecundum quara rationem excedit omne ens finitum ut conftat exin« Philojophia quinque-partitce. ex infinitate Dei , quam nemo abfque temeri- ta te, &errore negaveriteflequidpofitivum. Porroinfinitum extra Deum , de quohic agimus, quantumvis illimitatum, rede defcri- bitur dicendo; quod fit id, cujus tempe! 1 eft aliquid extra accipere, feu tale aliquod toturn, tot partibus conftans ut fueceflive accipiendo partempoftpartem Temper remaneantpartes ali«e in infinitum accipienda?, abfque eo, quod unquam perfinitas, &fucceflivasacceptiones exhauriri poflio. 984 Sic utcunque defcriptum infinitum (nam illius naturam connaturaliter nemo perfečte aflequi poteft, ex eoquianulIanoftraopera- tio, five materialis j five (piritualis Tit, excedit noftrum efle, &hinc illas Tol um imaginesre- que poteft fuperaddere aliud & aliud, quand 0 praflertim ex parte producibilium nulla eft impoffibilitas ; quis enim neget pofle Deu W producere creaturas non tot quin plures, f eu finitas in infinitum , quantitatem majorenu Temper, acmajorem&c; tum quia certuraeft exChriftian« philofophia? infallibilibus prin. cipijs Angelos, animafque rationales duratu. ras ablque termino in «ternum : fimilitereft indubitatum, quod corpora naturaliapoflint ratione Tu« quantitatis dividi in plures, & p] u . res partes, abfquc termino ullo : ratione Tui motus moveri in infinitum ; ratione genera- tionis & corruptionis, in infinitum multiplica- ri, uti defačto fit; Adeoque negari non poteft dabile,quin defačto dariTyncategorematicura infinitumj. rum mentecomplečlimur, qu® intra nosca- dunt ; &quia nos finiti Turnus in efle, non eft 9 88 Cujus cflentiarmaniTeflerepuenatefl>n mirum, qudd perfečte naturam, cflentiamcpie tiacategorematiciita,utnunquam fliudinhoč infiniti nonpercipiamus ) fic inquam defini- tum Infinitum phyficum, vel eft tale, ut veri- ficari deillo poflit, quod fitpofitumtotuma parte rei, ita utnihil illius remaneatponen- dum, quod dicitur infinitum ačtu, five catego- rematicum,vel efl: tale, ut de illo nunquam ve- rificari hoc poflit,Ted potius quod aliquid illius Temper remaneat ulterius ponendum, & hoc infinitum Tyncategorematicum appellatun., feu partim ačtu partim potentia finitum in in¬ finitum.*. 98; Quod rurfus dividitur tripliciter, aliud e- nimeft inaugmento, ita ut illi Temper poflint aliquaaddi abfque fine additionis; in diminu- tionealiud, quiaexilloTemper poteftdetrahi abfq,- ullo fine, qu$cunque tandem Tit illa pars qu« detrahitur: aliud demum, quod eft ratio¬ ne utriuTque, quia nimirum Temper illi poteft tranfire poflit; quod clare patet, tum innu- mero dierum jeternitatis a parte poft,qui nun. quam exhauriri poflunt; dato enim quovis* numero finito,major efl: aflignabilis, ita ut nul¬ la fit futura collečtio comprehendens omnes^ collečtiones dierum futurarum,nam illa vel fi- nita, vel infinita eflet; fifinita non compre- henderetomnes; fiinfinita, efl: tum contra^ hypothefim, qua conftat qu«ftionem proce- dere de collečtionibus Tolum finitis, tum quia quod futurum eft, efle debet aliquando pr«. Tens aliquando prajteritum, ficque pertranfiri poflet, quod eft contra rationem infiniti (im. pliciter tališ: tum quia tališ collečtio claufaj eflet die hodierna, ut prima, & die illa afligna. bili, quaverum eflet dicere, hodie eft totafi- mul collečtio illa, qu« futura erat, ut ultima totius collečiionis dio. aliquid addi, & Temper ab illo aliquid detrahi. 989 Quodidem dičtum de cogitationibus An- 986 Categorematicum autem infinitum cre- atum ( nam ut fupra infinuavimus, de increato agerc eft extra orbitam philofophicam ) ab ipfius Patronis dividitur fextupliciter ; nimi¬ rum in Infinitum Tecundum eflentialem om- nimodamperfečtionem, quale eflet creatura, qua; haberet^flentialiter perfečtionem om- nemaDEo ad extracommunicabilem; in In¬ finitum Tecundum unamaliquam tantum per¬ fečtionem fubftantialem, in Infinitum quanti- tativum, Teu in quantitativa ačtuali extenfio- ne: in Infinitum in intenfione; in Infinitum in numero, & in Infinitum induratione. Circa qu;e, ut quid Tentiamus, pateat, dicimus: Phjfice dabile , imo defaBo dari Infini - tum'-fincategorematicum , negari non poteH. gelorum & animarum rationalium futurisde* inceps per totam mternitatem: Tum de infi- nito in extenfione, vel intefione tantum finita poflibili: extenfio namque tališ, velintenfio, nequit comprehendi unica collečtione , Ted pluribus, & pluribus abfque termino 5 adeo- que efle nequit ullatenus categorematica^, alioquin hzc claudi poflet ačtu terminis. Tum in divifione quantitatis per quam omnes par¬ tes, qua? manent peračta divifione Tunt inar- quales, qua? proinde comprehendi nequeunt> collečtione unica,ne admittamus quantitatem palmarem conftare infinitis ačtu partibus J jequalibus non communicantibus - ’. His p0- fitis Infinitum Categorematicu abJolutein-> perfettione ejfentiali repugnat. 987 O Uod verum efle patet, tura ex infinita 950 jli STertioncmiftam, ficut, &fequenteshlc Dei potentia nunquam exhauribili per .r\probamusargumentismerephyficis,re- finicam produčtionem rerura : Temper nam- fervatis phyfico-mathematicis in locumpro- prium; Pars altera,feu PhjJica. h completis, licetnullum aJiud ens componi ex illis poflet; Omnipotentiam DEipolfe pone- re realiter contradidoria.licet potentis finira; non poflint: demum pofledariensneceflariu fimul, & contingens ; licet nullienti creato hoc convenire queatj rcrum enim creacarum finitati tribui po/let tališ impotentia tanquam ejusproprietas; imoeodem jurequisdicere_> poflet falfum efle in infinito principium illud: quodlibeteft, vel non eft; multaque his fimi- lia,qua; ne admittendo univerlam invertamus micaj folautem vivens aliquod formicaperfe- • philofophandi rationem, neeeflario dum do ftius generare fuo modopoteft, adeoqueSc infinito agiturinprimispfincipijsphilofophi- Deus producere creaturam perfediorem_» cis,ijfquenaturslumine notiseftfiftendum_». quacunque aflignabili; alioquin creatura illa 993 Quo polito cum infinitum categorcmati- infinitaperfediflima eflet, 8c tališ, ultra quam cum in extenfioneevertac principium illud fu- prium; adeoque creatura; eflentialiter infini- t« repugnantia fuadetur inde, quod repugnet creatura , qua? contineat perfedionem om- nem fimpliciter poflibilemj tum quia omnis creatura' ficut eft eflentialiter a Deo depen- dens, ita a perfedione Dei non tot quin pluri- bus perfedionis eflentialisgradibusdiftat; a- deoque quacunque aflignata, alia eftalfigna- bilis, qute magis quam prior ad perfedionem Dei accedat; plus enim diftat Deus aquavis creatura quantumvis perfeda, quam fol a for- Deus non poflet aliam producere , ficque a Deo tantum finite diftarct, quod didu re- pugnao, Tum quia infinitum categorematicum in ellentiali perfedione deberet adu in le nabere omnem perfedionem polfibilem, quod im- plicareindepatet, quiafi contineret on nem perfedionem polfibilem, & ut omittam a -as, deberet habere intelleduminfinitum,in ni- tam voluutatem , infinitam potentiam di¬ vam, Scadus harum potentiarum infinito , adeoque per eflentiam fuam eflentiaf ter in- telligeret, eflentialiter vellet, eflentialiter o- peraretur, ita ut h te adiones illi eflent identifi- cats, quodconcedinonpoflecrea^urteullie- videnter oftendunt innumera abfurda,qua; cx his fequerentur'i qualia funt: quod creatura tališ eflet eflentialiter omnifcia , omnipotens, Sterna, immenfa,infinita, fuimetipfiusabfo- lutiflima Domina, perfcdilfime libera, &c. qus perfediones uni, folique Deo attribui tantum pofliint. Phyjice repugnat in cjudntitntc contL nua categorematicum infinitum. « 59z ✓'"'\Uarn repugnantiam, ut oftendamus,fup- V^/ponimus abfolute verum efle illud prin¬ cipium lumine natur® notum : impolfibile eft pra pofitum ; evidenter fequitur illud repu- gnare ; quod autem evertatillud, patet, quia_, fidaretur trabs, qus inciperet in medioforo Grscenfi, St infinite extenderetur adu verfus orientem poflet fine dubio faber quivis ligna- rius ex illa exfcindere hic Grscij milic orgias; poflet haud dubie deindeDfius refiduum tališ trabis attrahere ufque ad idem forum: & tune vel illa trabs refidua occuparet totum illud fpatium, quod prius occupabat, vel non? fi primum: jam pars Sc totum occuparent idem fpatium, eiquecorrefponderent, Stconfeque- ter eflent inter fe squalia, juxta illud : qua? squalia funt uni tertio, squalia funt inter fo : fifecundum; ergojam Deus ex parteorientis videretinfpatio infinito aliquem terminum_», ultra quem fe non extenderet trabs milleor- gijs imminuta infua extenfione,ac conlequen- ter videret in trabe Sc ultimum palmum, Sc utrinque terminatam, quod dici non pofle de infinito categorematico conflat, cum fic eflet claufum finitis terminis, quod illi repugnau , fiquidem eflet finitum St infinitum, termina- tum Sc interminatum, ut pateo>. Phjfice repugnat infinitum categore¬ maticum in quantitate dificreta, fieu r. namero. ut pars totius fit toto vel major, vel ipfi squa- 994TJT-žEc repugnantia pariter fundatur in alio jLJLcertiflimo principio: non potefi idcm_» realiter efle maximum,Sc non efle ; quod prin- cipium‘falfum fore, fi daretur infinitum cate¬ gorematicum in numero,;patet; quia ille eft: numerus maximus, qui comprehenditomnes fpecies.Sc omnia individuanumerorum ; nam quisalius foret numerus maximusfi tališ non_ eflet ? infinitus autem numerus neeeflario co- tineret fpecies omnes, omniaquenumerorum individua.hoc ipfoquod infinitus eflet; nam_» fivel unafpecie, aut individuocareret infini¬ tus numerus non eflet, uti conftat a pari de in¬ finito ellentiali in omni genere, quale folus eft Deus Opt. Max. cui fi addi poflet vel umca_, Y y perfe- lis; quidquid excipiant quidam aflerentes il¬ lud habere locum in folis finitis entibus; fed quam congrua fit rationi tališ exceptio inde elucet, quod omne totum creatum fit id,quod prster partem continetaliquid aliud, 8 c squa- le fit id, quod alteri perfede congruit; non poteft fane dici hsc non competere infinito categorematico, quod totum elfet creatunij, alioquin negare etiam quis poflet illud efle iru genere accidentis, extenfum divifibile &c. quia eadem ratione dici poflet iftas eflepro- prietates entis, & quantitatis finitse : imo ea¬ dem ratione poflet quis dicere, dabilem eflo chymsramcompofitam expluribus entibus J 8 6 Philofiphitf quinqu6-partittf. perTedio excogitabilis, eoipfo nec infinitus, nec maximus, nec Deus foreo. Qu6d autem numerus ille infinitus, ma- ximus non effet, qua: eft altera contradidionis pars probanda, oftenditur: tum quia illeriu- merus non eft maximus, qui ab alioexceditur; atqui numerus infinitus hominum v. g. exce- deretur a nuraero oculorum, digicorum, ac capillorum eorumdem, ut patet; tum quia ft daretur infinitum oculorumconftarisex ocu-998TTprascipuedefumunturapatroniscate. lis dextris, &:finiftris, numerus oculorum tan-. JLjLgorematici infiniti ex Divina Omnipo. tum dcxtrorum, vel dlet finitus, vel infinitus ? ' tentia, cjuTque termino: ex rerum pofTibilita- dinem potentialem partium contrahit in uni. tatem adualemjuxta Ariftot. &communem_, Peripatheticorum: fic unica negatioadionis* confervativa: tollerepoteft ensomne abexi- ftentia.,. Pbyjicce cjutedam rationes pro infinito categorematico refohuntur. non primum, quia per additionem etiam fini- tam alterius numeri oculorum finiltrorum-j nonpoffec fieri infinitus: no etiam lecundum, quia fic numerus infinitus dextrorum no effet maximus, cum excederctur ab infinito dex- trorum fimul, Sc finiftrorum, ut in comperto eft, Acque eihisrepugnantijsr* te in ftatu poftibilitatis confideratarum ; ex Dei Omnifcientia; Sc ex negationibus infini- tis j qua; ex non admiftione rerum infinitarurn neceffario confequuntur, Verum nullum ex hisargumentisadedeftefficax,&irreiblubile, utnoscogatadimmutandam, vel in minimo noftram de infiniti categorematici implican- . ^ J r /• r • tia, Tententiam; &quidemnon J PbjJlCerepHgnat (juod^is dlllia injini-999 Prima,tumquiafalToinnititurfuppofito tum categorematicum ere At um in quo. cimque genere. veritatem, ut pra:tereamus plures, V^*quas pafiim reperireeft apud recentio- res praffertim philofophos, ejuldem oftenfio. relationis tranfcendentalis Dei ad creaturasj tum quia potentia Dei infinite perfeda eft ex eo qu6dpoflitproducerecreaturasnonTolum fiicceffive Ted etiam fimul non tot quin plures, & perTediores, ac perTediores in infinitum m quocunque genere poftibili. nes, univerfim fic demonftramus. Si daretur 1000 Neque etiam Tccunda adverfariorum ra- infinitum categorematicum,illa,quam intra fc contineret, multitudo feu perTedionum , feu numerorum , feu partium quantitativarum_» &c. effet multitudo, ut nemo negabit, & non eflet: quod probatur, quia omnis multitudo creata eftaliquod compofitum, feu aggrega- tum, quale non foret multitudo illa infinita; cum neceftario ad hoc ut compofitum quid dlet, deberet conftarepartibus: partes autem illius multitudinis,ncc finita;, nec infinita effe poffent; non finita;, tum quianihil finitipo- teft conftituere’infinitum; cum inter finitum., Sc infinitum nulla lit proportio: tum quia fi qua; effet pars finita tališ infiniti,qu*libet dlet infinitefima, adeoquea;quaIes inter te fub ea- dem nempe denominatione aliquota,ut ita di- cam, Sc per ideminfinitum multiplicata idem producens, quod dici non poteft de parte ali- qua finita; fed nec infinita: eflent illiusmulti- tudinis partes, quiaparsalicujus totius non_. tio intentum probat; nam poftibilia in ftatu poftibilitatis eo , & non alio modo fumi de- bent, quam re ipsa fint; cum igitur non fint colledive feu in una aliqua colledione obje- diva fimul, TedTolum diftributive, itautres J nulla excogitabilis fit non poffibilis, ideonec in ftatu ipfopoftibilitatis, tam parum quam in ftatu adualitatis poflibile eft infinitum catego- rematieum, adeoque id eritin ftatu pura: im- poftibilitatis, cum repugnet, ut per ullam po- rentiam unquam reducatur in adum: patet id in entibus fiicceflivis,qua; implicant fimul po¬ ni« in durationibus rerum, qux Temper efle poffunt majores ac majores: in generationi- bus, qua; nulla; fieri poflent, fiomnia,poflibi- lia individua fimul eflent pofita: in eoitemj* quod quidlibet cum quolibet effet continuum, Teu unitum cum quo unibile eft, Sc fimul ab codem divilum, cum utrumque fic pofitivž poflibile. poteft efle id, quod formaliter tot, ac tanta_, 1001 Nec tertia pro infinito categorematico continet, quotac quanta totumipftim: prout cuilibet parti infinita; infiniti accideret, utex didis, eft manifeftumj. J97 Cum igitur multitudo infinita habere nc- queatpartes, multitudo non erit, adeoque Te ipTam evertit, dumimportat implicanciaro in adjedo, quafi diceretur multitudo fimplex; quia nimirum infinitasqua;cunqueadu dabi- lis, vi ipfius infinitatis in unitatem abit: fic Deus infinitas perfediones in unam Timpli- cem unitatem colligit; fic continuum infinitu- ratio deftimpta ex objedo OmniTcicntia; Di¬ vina cfficacius affequiturfinem, obquem eft: excogitata, nam Deus cognoTcit totum, quod eft cognoTcibile diftributive, non vero colle¬ dive; cum enim Deus resperTedifiimecog- noTcat illas conTequentcr cognoTcit prout Tune in Te ex parte iplius objedi; adeoque fi infini¬ tum categorematicum in Te repugnat, repug- nat etiam in mente Dei ; & fi in Te colledivfc tale non eft, nec in Divina mente talcerio: quis enim confibularec, aut in unum colliga- P ar s alt era i feu Phjfica. ret. ac colligeret cunčla ? ipfane Dei cognitio S aceapurefpeculativa eft nihil ponens in ob- j e fio. An ipfa Dei Omnipotenda? fed hjec nihil operatur circa obječtum in ftatu pura: polTibilitacis confideratum. An forteres ipf« incer fefuntvinculata:occuko nobis vinculo? athocipfuraquod occultumfit, non eft rado illudaflerendi, nifichyma:ras velimusfingere in rebus, qu* inter fe funt elfendaliflime di- ftinčta:. S 7 tot fuperficiebus contenta, tot divifionibus, atque numcris difereta, Sc involuta, ut unani- mi confenfu faceri omnes debeant eara efle la- byrinthum, in quem incroicum muki, exitum nemo hačlcnus invenerit, ita ut nullus huma- nus inteIlečPquantumvis perfpicaciffimus.ha- ftenus fuerit, qui palete, vel pili unius ftručlu- ramevolverepotuiflet; crediderim equidem, uc humani ingenij, vel in unguis compofitionc casciidends elado, detumefcar. Cognofcic igitur Deus quidquid eftcog -1006 Porro quantitatis nomine,quam dari ne. nofcibile fimul fimukate Čute unius, ejufque in- divifibilis cognidonis, non vero fimukate ah- quaobječtiva feu tenentereexparteipforum obječlorumcognofcibilium, cujufmodi nulla eft allignabilis: fic dumcognofeit omnes dies, &cogitadones futurasina:ternitate,nec cog- mo dubitare poteft, nifi fenfus Sc racionis im- pos, illaends naturalis paflio intelligitur, vi cujus res quadibet dicitur tanta, vel quanta, magna, autparva, 8cc. & per quamextendi- tur vel in ordine ad locum, vel in ordine ad tempusr*. nofcit infinitum ačtu, nec finitum ačlu, fed ft-1007 ' Illius definidonem tradidit Ariftotel. 5. •. _:_- j „ A n. _i. i i- • « ■ nitum in infinitum in potenda, id efteffečlus in potenda latentes taliter, ut nunquam tot pofiint educi, quin educi poftint plures 5 c plu- res, nunquara vero poftint ačlu edučli efle in- finiti, ficquerečle dicitur infinitum potenda condnereačiumpermixtum potenda:, ita ut fempermaneatamplius Sc amplius ponibile. metaph. quando dixit: quantum efle id, quod eftdivifibile in ea, qua:infunt, quoru utrumq; vel unum quodque unum quid, Sc hoc aliquid aptum eft efle; hoc eft quantum eft, quod po- ceft dividi in partes, qua: funt in ipfo, quafum partiumqua:libctpoteft efle unum, fi fcilicet ab altera parte dividatur. 110 } Neque in his omnibus fieri poteft tranfi -1008 Porro dividi folet, & rečte, quantitas in tus, ut quidamputant, afenfu diftributivo ad collečtivum, quia tranfitus ifte tune foliim fa- čtibdis eft,quado pra:dicatum aliquod ita con- venit fingulis in aliqua multitudine conten tis, uteonvenire poflic etiam omnibus fimul: Sc hinc valet: materia, forma, Sc unio funt ens J creatum: ergo eft totum ens creatum: non ve¬ ro materia, forma 5e unio, funtenda incorn- Continuam ScDifcretam : difereta eftmuki- tudo, five numerus, quidefinitur, idquodeft divifibile in non condnua: Continua vero eft magnitudo qua:libet; qua:fi omnes partes ha- beat fimul exiftentes, ficut habet v. g. palmarc lignum, dicitur permanens; fi vero partes ha- beat, qua: confiftere fimul non poftint, dicitup fucccfliva. pleta, ergo totum eft ens incompletum, quia ttop Harum utramque realiter diftinčtam efle fciiicct efle ens incompletum convenit foliim fingulis,efleverd ens creatum convenit non foliim fingulis partibus, fed etiam tod, Ultima demum rado defumpta ex nega- tione infiniti, infinitum dari in negationibus rainimeprobat; tum quia dici poteft unicam foliim efle negationem, per quam orane infi¬ nitum negatur; ficut fi dabile eflet ačlu, unica tantiim eflet ačtio illius produčliva inačium; tum quia tot funt negationes tantum, quot funtres, qu« negantur,- resautemqua:negan- tur, funt foliim finita: in infinitum, adcoque Sc negationes ipfa: tantum finitjeeftent in infini¬ tum. Alias, qua: adferri folent procategore- maticoinfinito, rationes, quia paflim foluta: reperiuntur, 8c fufticienter exdičlisexpediri poflunt, ut qua:ftioni de infinito finem ftatua- mus, fcientespržeterimus. PhjJici entis naturalis quartaproprie- tas ,feu quantitas. ^»r^J^Ltima ordine, feddignitate prtecipua_., tot punčlis interpuntta, totlineis delineata, a re ipfa quanta, Sc authoritate, Scrationccft certuin .-authoritatequidcm, quiafide eft cer- tum remanere in hoftia confecrata quandta- tem panis pereunte ejufdcm materia; hoftia enim confecrata a:que eft poft confecratio- nem cum manu impenetrabilis, acantea: a:- que calefit,ac humečlatur fecumque trahit ca:- tera omnia accidenda, qua: ante confecratio- nem habebat, quod fieri non poflet nifi in ho¬ ftia eflet quandtas. Radone vero, quia non magis repugnateonfervari aDfio quantitatem fine materia, quamlumenfinedependentia a fole, cur enim negetur ha:cquandtatisfubje- čliorelpečlu Dei, cumeademconcedaturiu- mini ? Cum igitur luroen dependens a fblc rea¬ liter a fole diftinguatur ; non eft cur negemus quantitatemparicer, realiter diftingui a ma¬ teria.,. PhjJica cjuantitas non componitur , nec componi pote H e xpunčlis indivijibi- libus. entis naturalis proprietas eft quantitas, /0/0"VTlMadari defačlo, imo nec forte de pofli- bili dabilia efle, punčta ulla indivifibilia s feu Philofoph ta quinque-partit£. feuZenoniftica,&formalia,feuinflata&vir- beret quiefcerc per inftantia'prope tnnume. tualia in quantitate, nobis inde phyfice fit cer- rabilia_,. tu m; & quidem primum, quia fi darentur i n-1014 Hoc pa tet clarius in Celoce, qu« moverj divifibilia Zenoniftica, fequerctur quod mo- .« - bile velociflimum non poflet plus fpatij intra horam v. g. conficere, quam conficiat mobile tardiflimum; licet enim velociflimum fit mo¬ bile , in quolibet tamen inftanti temporis non pofTet acquirere de novo plus fpatij, quam fit unius pundi; & iicetfit tardiflimum, minus" acquirere non poteft fpatij, quam fit unum pundum; adeoq> fingulis inftantibus tantun- dem fpatij conficiet mobile tardiflimu, quan- tutn velociilimum j atque ita canis venaticus nunquam aflequi pollet leporem, quantumvis feflum unico parfu pr«cedentem; nunquam Ungaricus miles a'flequeretur Turcam unico gradu a te fugientemj atque «que velociter perveniretadmetam,qui tardigradumafinum ftimulat, quamqui velociflimo equoinfidct, qu« cum abfurda fint, &c contra rationem, ac cxperientiam, punda Zenoniftica, exquibus illafequuntur, reijcere merito debemus. Jtl , \ Imonecdepoflibiliforteillaefledabilia, conftat exeo, quod omnino fuperflua, &ad nullum finem dirigibilia forent: nameftoilla darentur , compofitioni tamen quantitativas nullatenus poflent defervire; fiveilla infinita eftent, ftve finita; tum quia unum indivifibile folet adeo velociter, ut fpatio unius hor« con, ficiat viginti quinque milliaria Italica, ea enim datispundis moveretur folum per millionefi. mam parcem hor«, alijs vero horte partibus quiefceret; quod conftat inde, quod ftellee, quas vocant fixas, fpatio unius hor«,ut Aftro, nomi obfervarunt, conficiant majus fpatium, quam fit per millionem repetitum fpatiunu 2j. milliarium, adeoque Celox intra horam quicfceret per nongenta nonaginta novenu millia inftantium, unicoque tantum movere¬ tur: fic pila bombarda?, qu«, ut docent Pole- mic« periti, duobus minutis temporis confi. cit quatuor Italica milliaria, quo temporo qu«dam ftellarum conficiunt plufquam 840. millia milliarium, qu« fe habent ?dquatuor milliaria, ficut io?. millia ad unum, &confe- quenter dum pila bombard« moveretur, pod unum inftans motus, quiefceret io?. millibus inftantium, quod quis credat confcius virtutis motiv« globi ex bombarda emifli adeo vehe- mentis, & violente, ut poft unum inftans rao- tus per I05 1 . millia inftantia maneat otiofa: a« deoque mera videtur efle chym«ra dicerc-> continuum componi exindivifibilibusZeno- nifticis’. additumalteri impoftibile eft, utfaciatexten- tois Nec majoriufui funt punda, feuindivili- fionem continuam; nam vel unum tangerec alterum fecundum fe totum. & fic cum illo pe- netraretur, nec occuparet fpatium majus, vel illud tangeret folum fecundum fuiunam par- tem, & fic indivifibile non eflet; tum quiafi infinita eftent, daretur infinitumadu, & qui- dem ordinatum , ac utrinque terminatum, li- nea enim palmaris conftaret pundis infinitis adu, in quibus afiignari poflet primum & ul- timum faltem fecundum ordinem, omniaque punda intermedia eftent ordinate inter fe dif- bilia. qu«infiata dicuntur; tumquia admilTis talibus pundis , ijs concedideberet«qualis,fi non major, perfedio, quoadoccupationem loči, quam concedatur anim« rationali, vel Angelo ; cum Angelus pofitus iu fuo locoad«- quato naturaliter fibi competente, nequeat efle in loco decuplo majori, hoc autem debe- ret neceflario concedi pundis lllis inflatis uti fpfi ipforum Patroni docent, quod adeo ab- furdum vifum eft ingeniofiffimoP. Hurtado, utpudueritipfum idoppugnare. pofita unum poft aliud, alioquinconftituere 1016 Ex quo facile deduci poteft talium pun non poflent longitudinem. Tum quia dari non poflet una quantitas major aiia ; fiquidem qu«libet ex indivilibihbus infinitis compone- retur-. jo/2 Quod autem nec finita efle poflent, pr«- ter argumenta evidentia Mathematica, qu« fuo loco infra adferemus, argumentum pbyfi- cum eft, quod non poflet dari motus velocior, & tardior j tam enim equus velocillimus", quam tardigrada teftudo per unum indivifibi¬ le motus acquirere nequiret nifi unum indivi¬ fibile fpatij. jo/j Ncq; dici poteft equum velocius moveri quaroformicam, quia per pauciores morulas motum interrumpit, quamformica : fihoce- nim eflet verum , in formica movente fefede- beret efle illiusquieslongefenfibilior, quam motus j nam poft fingula motus inftantia de- dorum implicantia: cum pr«fertim efto da«- rentur, ex illis tamen componi non poflet con¬ tinuum, eo quod ens materiale ex illis compo- fitum non diftingueretur in virtute occupandi fpatium ab ente (pirituali, cum eflet totum in toto, & totum in qualibet fpatij parte; quo Če¬ mel conceflorationon fupereft, cur nonpof- fimus etiam dicere terram.vel folemjvel etiam totum ccelefte fpatium efle unieum pundura, fed extenfum ad fpatium illud ampliflimum, quod defado vel a mortalibus in terra occupa- tur, vel afideribusin coelooccuparividemus, quo quid efle poteft abfurdius diduin vera-/ Philofophia? Th)/ica punci a continuativa ant ter- minativa in quantitate non dari , e H probabilim. Hujus Pars alt er a, fen Phjfica . §9 H Ujus majoris probabilitatis argumcntum eft, quod videatur impiicare ut pundum tan nccfit ex partibus omnibus aftu diJlinBis, tem tantum,&fupcrficiem,aliquandofolam/<7^^ 1 I enim continuum conftaret partibus om* l3nibusrealiter diftindisadu, pr*terquarru< profunditatem_» Hip Neque per hoc detradum quidquam imus Mathematic* Scienti*, quia nos hic agimusr’ de pundis, lineis, fuperficiebus, & corporibus fecundum confiderationem phyficam verfan- tem circa illa, ut non abftrada a materiafen- fibili, non vero fecundum confiderationem.* Mathematicam, qu* abftradum fuum obje- duma fenfibili materia,confidcrat illudfolum prout non abftrahens a materia imaginaria,uti fupra initio Logic* infinuavimus,& infra ara- quod minimus pilus adu eflet categorema tiče infinitus,idem ipfe conftaret ncceflarib ex me¬ riš indivifibilibus; nam efle partes omnes in., continuo diftindas adu, eftfingulasha bero fuamunitatemnumericam, & fingulaspoflo numerando accipi, cum unuro ftt indivif im m fe, & divifum a quolibet alio; fiigitur partes' re ipsa funt adu diftind*, re ipsa unum noru erunt, fed qu*libet diftinguetur a quacunquc alia, qu* non eft ipfa. plihs fortžoftendemus; cum autemhadenus / 02 j Diftindio enim adualisinteromnes par- dida tam continu*quamdifcret* quantitati promifeueconvenianc, ideo fpeciatim ut do continua agamus, confideranda venit ipfa im- primisr* PhjJica (juantitas continua non con - Jtans minimis phjjicis. ***o /^VUantitas continua,cujus primus & eflen- tialis conceptus, prout a fubftantijs, reli- quifque accidentibus rcaliter diftinguitur,for- tes continui fl daretur quoad dandamunita- tem parti, *quivaletdivifloni, quia h*c diftin- dio eft tališ, ut admittat contrarias negatio- nes, & vi cujus nonfolum poteft dici hoc & illud, fed etiam hocinre noneftillud; adeo- que cum de illis dicipoflint contradidorio, qu*libet pars haberet fuum diftindum efle ab alia, 8c unaqu*que eflet entitas una ab alia di- ftinda, ficque qu*libet foret ulterius indiftin^ guibilis, & confcquenter indivifibihs: nam.* entitasqu*vis, qu#indiftinguibilu eft, afor- Z * tiori po Philofiphia quinque-partita. tiori eft mdivifibilis, nifi quisluderevelitin_. nomine; fiquidem certum eft, quod omnis di- vifio necelfario prajfupponat diftindionem; cum igitur nequeant partes adu diftindse ul- terius diftingui, non poterunt etiam ulterius dividi, 8c confequenter erunt ficut indiftin- guibiles ita Sc indivifibiles; adeoque continu- um conftans ex partibus adu diftindis, confta- ret ex meriš indivifibilibus. 1024 . Neque eft quod admirabundi quidam di- cant, Pecrus eftindiftinguibilis a Paulo,ergo eft indivifibilis: mons Schokll indiftinguibiiis eft a monte Arcis Gr^cenfis, ergo eft indivifi¬ bilis. Nam cuiiibet intelligenti eam, qua? in his cerminis latet, #quivocationem, ftatim in- notefcit, quod hociplb, quod Petrusfitindi- ftinguibilis a Paulo , lit realiter diftindus a Paulo, ergo etiam hoc ipfo quod Petrus fic indi vifibilis a Paulo, hoc eft adu divifus a Pau¬ lo , non lit amplius in potentia Logica di- videndus a Paulo, quia jam adu eft ab ipfo feparatus, Sc divifus; idemque dic de monti- res, ita ut nunquam deveniri poftit ad certanv 8c determinatam ruinimam, Sc confequenter funt infinica: fyncategorematic&; ad infinicun* autem fyncategorematicum eflentialiter re- quiritur, ut aliquid illius fi t partim adu partim potentia, adeoq; nccefle eft, ut partes in con. tinuo partim adu partim potentia diftind* fmt; fi enim partes omnes eflent adu diftinda? tantum, nullam invoIverentpoflibilitatem,fi tantum potentia, nullam adualitatcmj qu 0 . modocunque ergo ponantur exhifce duobus modis fingillatim, non fufficient ad conftitu- cndum fyncatcgorematicu infinitum; adeoq ; utverum fic, quodomnesconceduntPeripa- thctici, non totquinplures partes efle incon- tinuo, feu fyncategorematice infinitas, nccef- farid dici dcbcnt partim adu, partim potentia diftinda?; cum nemo negarc poftit omne con. tinuum cfte in Ariftotclicafententia unuma- du,poteftate autem plura, ficaqua murseft quidem adu una, poteftate tamen dividi po« tcft in plurcs minores Sc roinores. bus, alijfquehujufmodiinftantijs,nefiattran -"-27 Nec eft quodquis dicat continuum efle 102S fitus a fuppofitione determinata, feu perfona- li, ad fuppofitionem fimpliccm, feu abfolu- tam, quodinmateriaalioquinobfcuriflima-. fa?piflime contingit. Hoc ipfum autem debicč applicando partibus in continuo, fi eflent om¬ nes adu diftinda?, manifefte elucet, illas om¬ nes fore indivifibiles. Sed Pbjfica compofitio continui neq confta- repote H expartibus tantumpotentia difiinBis. Oc inde nobis perfuademus, quod qua? realiter divifibilia, Sc feparabilia funo, diftinguantur inter fe adu ante ipfam adua- lem feparationem ; partes autem continui de- terminata?, v. g. caput, collum, manus, Scc. in humano continuo, vel quatuorpalmi in ulna funt realiter abinvicemfeparabiles, adeoque hx partes determinata?, cum determinata? menfura? menfuranti correlpondeant, diftin- divifibile in partes, velquasmodohabec,vel quas modo non habet; non primum,quia par¬ tes omnes eflent adu diftinda; non etiam fc- cundum, quia per divifionem non acquirit no- vam enticatem.,. Contra enim eft, quia con¬ tinuum divifibile eft in partes, quas modo. ha- bet, Sc eo modo, quo illas habet; cum igitur eflentialiter habeat partes partim adu, partim potentiadiftindas, neceflarium eft utpoftitj tantum in eafdem dividi, Sc hoc ratione infini- tudinisfyncategorematica?, qua?neceflarioin continuo involvitur; adeoque dum dicitun. divifionem pra?fupponere diftindionem vel adualem, vel potentialem, vel utramquo fimul, verum eft; tantum adualem, eft falium: uti optime patet ex fingularibus extra natu¬ ram univerlalem pra?cifam realiter diftindis"*, ex effedibus qui intra potentiam caufa?funo omnino ijdem, extra illam diverfi, expartibus exiftentibus in toto extraque illud Scc. guentur anteomnerofeparationem; alioquin /0 ^‘ P Neque quisreplicetrurfus, quodimpli- dicere quis poflet, quod corpus Sc anima dum funt in compofito unita, non diftinguantun. adu, fed folum,cum fcparantur,incipiant adu diftingui. Accedit quod de partibus finitis, 8c determinatis continui veriticentur adu con- tradidoria; verum namque eft dicere, quod caput non fit pes, quod palmus A ligni non fic palmus B. Ex quibus omnibus non difticiie eft oftendere Pbyficam compojitionem continui con- Jiarepartibus partim aBu, partim potentia. diJtinBis,feufinitis in infinitum. ju^T^Artes enim in continuo quolibet funt non JL cot quinplures femper minores Scmino- cet,ut partes aliqua? diftinguantur in continuo folum potentia, quiaimplicat ut qua? adu non diftinguuntur poflint adu diftingui, cum idera fine adu. Nam id verum eft relpedu eorum, qua? in diftindione retinenteandem adualita- tem, non vero relpedu eorum, qua?per di¬ ftindionem eandem mutant; quodacciditin continuo, in quo partes potentiales non di¬ ftinguuntur adu recinendo eandem adualita- tem, fed mutando illam, ita ut loco partium* qua? non diftinguuntur adu fuccedanc alias a?quivalentes adu diftinda:; fic in palmo duo femipalmi non diftinguuntur adu fi remanc- ant cum eadem adualitate; at quia loco palmi ponuncur duo femipalmi, qui continentur iru potentia palmi, ideo mutando adualitatem* fuam fuam fiunt diftinČli: adeoque qu* funt realitcr feparabilia retinendo eandem ačlualitatem* funt^člu diftinčla, fic quilibete quatuor pal- piis in ulna,qui ulnare continuum conftituunt, poteft abalterofeparari, &dividi retinendo eandem palmarem ačlualitatem, ideo rcaliter onusab altero eft diftinčlusačlu; at vero qu* Pars alt era, fen Phvfica. 91 nat* {it proxima ,• cum antena toti piano abf-* que penetratione magis approximarineque- at,efto fingulis ejus partibns approximari po C- fit in infinitum, ideofph*ra dicitur tangero planum in indivifibili negative, nonpofitive, eo quod impoffibile fit, ut pars curva poficivč unquam co*quetur reči*. funt realiter feparabilia ita ut per feparatio -1033 Deindcadillam multitudinemunionum, nem nonretineant eandem ačlualitatem non funt ačlu, uti diximus, fed potentia tantum di¬ ftinčla, cujufmodi funtomnespartes incluf*, & indetermmat* in continuo. Cujus rei rado, 5c explicatioeft, quia_, ^ omnis potentia poteft reduci in ačlum tranf niutando id, quod eft potentia tale in aliquid ačlu tale, v. g quia aqua ačlu frigida, eft caiida potecia, poteft per calefačlionem tranlmutari incalidamačlu; ftcutergofrigidumačlu, led calidum potentia poteft per calefačlionemj tranlmutari in calidum ačlu, lic continuum ca- rensaliquibuspardbus ačlu diftinčlis, fed ha- bens illas in potentia poteft peračlualem di- ftinčtionem,& divifionem tranfmutariia con¬ tinuum tales partes habens ačlu. jijg Nequc eft difticilius, quod ex non haben- te aliquaspartes diftinČlas ačlu fiat habens illas ačlu diftinČlas, quam quod ex non habenre ca- lorem ačlufiat habens calorem ačlu; nam ficut ačlu non calidum,eftealidum potentia,fic ačlu non habens partes ačlu diftinČlas, eft habens dicimus, non tantum multitudinem, fednec unam quidem dari in continuo unionem; ciim enim partes quantitativ* ejufdem continui homogene* fint, fufficienter fe ipfis uniuntuu pofitatblum debita approximationc cum c*- teris rcquifitis; adeoque fuperfluit unio diftin- čla iu continuo,non minusquam fuperflua fit inconjunčlioneaccidentium ad fubftantiami ficut enim per hoc pr*cise, quod albedopo- natur in fubječlo, pr*cilisquibufcunquealijs illi inh*ret, eidcmque dat fuum formalem ef- fečlum albi: ita exduabus guttis aqu* debitfc applicads, Sc approximatisrefultat ftatim una aqua major,- non fccus quam exduobus ca- loribus pofitis in eadem parte fubječti, Sc fej ipfis uničiš confurgitqualitasintenfior; debita enim approximatiocum a fingulis guttis aqu* tollat negationem ulcerioris exccnfioms, per quam erant du*. facit ex duabus unam ponen- do aliam extenfionem; non fccus quam ačlio, qu* rera excra caufas ponit, faciatrem hoc iplo exiftentem. eas diftinČlas potentia: Nullum fiquidem da -103+ Demumfalvaturetiampernoftramhanc tur continuum feparatum, in quo non denrur plures partes ačluales, licet deveniacur ftatim ad partes potentiales, qu* non conftant ex partibusačlualibus.fed faciunt unum cum par- tibus ačlualibus; adeoque ex continuo non.. poceftdifcontinuari pars ulla,qu* non conftet partibus pluribus, Sc lic totum,quafl potentia- le, habens plures partes, quia nimir um eo ipfo tališ pars crearetur.cum mhil in illa eflec,quod anteextitifiet: partes igitur potentiales funo femper in continuo conftantc ex multis parci- bus ačlualibus, Sc hoc vi infiniti fyncategore- matici,quod inquoviscontinuo involvitUL, nji Neque demum quis dicat hoc explicandi modo accumularipocius quam expiicari diffi- cultates, qu* in continui compofitione invol- vuntur, namhac ration« nec poteft cxplicari corporum contačlus; nec poteft falvariipfa^ partium continuatio abfque multiplicationo infinitarum unionum,- neque poteft dari difi. crimeninter continuum. Sc contiguuitL*. j 03i Nam contra eft imprimis oftendendo/^/VTOmineOiiantitatisDifcret*, feufucceffi- quopačlofphoericum tangatplanum, nempe J^lv*, intelliguntPhilofophiipfumquando in punčto negative tali; hoceft,nonqu6dillud tangat in aliqua indivifibili entitatcexcluden- te omnem dimenfionem; fed quia rationc di- verf* figur* quamhabet, illudincommenfu- tabiliter tangit ; five quod idem eft.fphcera ita «ft piano proxima, utnulli cjus parti determi- de compofitione continui fententiam, fuffici- enterque fol vitur id,quod de diftinčlione con. tigui, & continui addebatur; inquo eflene- * quit difficultas, fi beneintelligancur eorumj definitiones, quatenus ad invicem ipfacom- parantur: Contigua enim funt illa, quorum cxtrcma funt fimul, hoceftfimultatefunda- mentali per quam ea ita fibi funt proxima, ut inter illa nihil quoad fenfum mediet: Conti- nua vero dici folent illa, cujus partes copulan- tur termino communi, negativo fcilicct; ex eo enim quod partes continui dividi pofiint, ha- bemus fuudamentum concipiendi in illis ali- quod indivifibile, quod negativum dicimus, eo quod quafidefignetdivifionem, &fečho- nem poflibilem. Phyjica Quantitatu Difcrette > feti fuccejfiva notio, qmdditas & quotu - plkitas. rei, feutcmpus,cuires qu*libetcreatacoexi- ftens, accommenfurataduraredicitur: hanc quidam nec male quintam entis naturalis pro- prietate dicunt; fed quiaeft degenerequan- titatis, aptius fub nomine quantitatisgeneri- co, unica tantum tam contiuua, quam difere- ta pz Philofophia quinque-partit, tum quia eftoens reale dlet, adhucfeiplo il- lud non duraret, neque fua; durationis menfu- ramafe ipfodefumeret, fed neceflaribabali, quo alio. conatu numerari,- fic tempus quo durat una <04-1 Spatium igitur imaginarium quomodo- circulatio diurna lohs eft numeruspartiumj motus qu prsteritum, neefuturum, fedduntaxat pra;- fens, cum ha; temporis difterenti* conrenire »o* »f m Pars alt era , fen Pbjfica. n 0 npolTinC, nifi rei, qme partes diftindas, ac fluences habet; quod enim pr«fens eft futu- rL im non eft, ficut id quod pr»terijt nec pr«, fens, nec futurum eft, ut conftat. ’ Sed nequc confiftit in aggregato rei exi- ? /tentis Sc temporis extrinfeci, cuires collabi- tur: poteft fiquidem darires, Sc h«cparsrea- lis temporis abfque eo , quod res duret hac parte temporis, illiquecoexiftat, adcoq;quod eft rem durare in hoc tempore, eft aliquid di- ftindum ab aggregato exiftend« rei, Sc exi- ftenti« temporis extrinfeci fecundura fe-r fumpt«. ^ Nccurgetid, quod nonnulli dicunt, du¬ rationem Petri in inftanti A efle Petrum Sc in- ftans, Sc volitionem, qua Deus efficaciter fta- P3 perveniente rei jam prodni«, Sc pofit« in e (le extracaufas, qu« forma aliud non eft, quam modus feu modalis emitas fuccelTiva realiter modalicer diftinda a re, Sc tempore extrinfe- co: cum fit uJtima adualisdeterminatio rei, fecundum fe indifflrentis ad durandum hoc vel illo tempore, ad hoc determinatum tem- pus: quod cum fit eftentialiter divifibile, Sc fuccefijvum, perpetuoque fluens per momen¬ ta priora Sc pofteriora, confequenter ipla du- ratio, qu« efi determinatio ad tempus efien¬ tialiter fuccefijvum, necefiario opus efi, ut fit pariter fuccefiiva, fiquidemintelligibile alias nonefiet, quopado extcnderetdiverfimode exifientiam rei, eamquecommcnluraretfuc- cefiivo tempori. tuit ut Petrus tali inftanti duret. Nam ficut di- 104.8 Neque id quod quidam dicunt de »ter¬ ci non poteft rem efle quantam, qualem, ad nitate indivifibili Dei quidquam urget, cum aliquid, 8 tc. formaliter per volitione Dei , ita ab ea addurationem creatam nulla fit paritas* dici nequit rem efle durantem per extrinfe- eo quod toto generedifFerant. cam a volitione Dei denominacionem: fi e -1049 Nec etiam id quod alij adferunt, m ul tu m nim Petrus durat per volitionem Dei, certe premic, videlicet quod exduratione eflentia- pari ratione quis dicet Petrum exiftere per ali- quod Divinum pr«dicatum, ut Manichaei de- lirabane. Diftindam infuper cfTe durationem ab ipfa adione, vel primo produdi va rei, vel dc- inde ejufdem confervativa cenfemus probabi- lius: primum patet inde, quod aliud fit rem exiftere ab his determinatis caufis, aliud cxiftere in hoc determinato tempore potius quam in alio ,• illud per adionem produdi- vam habetur formaliter,hoc vero per duratio¬ nem : adio enim per quamres producitur, eft prior prioritate vi«, Sc utquoipsareprodu- da, duratio vero per quam res durat, non eft prior, fed pofterior re produda; ideo namq ; probabilius dari neauit , ficut nec Duratio ad res durat, five exift.e hoc tempore , qu,a abfo- dmationem formaliter. lute cxiftit, Sc non e contra. Alioquinquo J pado intelligipoflecprius natura rem exiftere iojo \ Rgumentum, quo ad primum afterendu liter fuccefiiva fequereturD£uM no pofle con-- fervare rem aliquam uno inftanti, poftquam femel extititinanterrori; hoc fiquidem liben- ter admiedmus utpote tam parum officienr* perfedo Dei dominio, quam chymsr*im- pofiibilitas Divin« omnipotenti«,- ficut enim Deus nequit producere chym»ram cx eo tan- tiim, quod h«c efientialiter produci implicet; ita nec poteft durationem efientialiter affixam inftanti A, ponere, &confervare inftanti B, co quod illi repugnet exiftere in inftanti B,cum efientialiter aftixa fit inftanti A. Pbjfica Duratio indhifibilis creata-j in tempore quam abfolute exiftat? certe pro illo priori exifteret abfolute, & non exifteret5 exifteret abfolute, quia exiftere in tempore, ficut exiftere in loco abfolutam exiftentiam_» fupponit,- non exifteret abfolute, quia pen. ipfam exiftentiam in tempore exifteret. Confirmatur hoc totuminde, quod du¬ ratio fit eflentialis ratio formalis intrinfeca, qua res formaliter & intrinfece perfeverat tali tempore in efle , accepto per adionem pro- dudivam, qu« fimpliciter terminatur aderte ipfum rei, non vero ad tempus rei, cum res in primo inftanti fui dicatur incipere, non vero durare, uteonftat. Exquibus etiam patetdurationemabipfa adione cofervativa diftingui, quia nempe h«c abftrahitabeo , quodres fitheri, hodie, &c. prior vel pofterior altera, adeoque ut potius fit hodie quam cras, opus eftaliqua aliaforma determinata, Sc determinante ad efle hodie fu- x\inducimur eft; tum quia fidabilis elito duratio, defadodaretur,utpote maxin!econ- veniens, Sc propordonata Angelis, anim«que radonali inftatu feparato, adeoque ijs debita tanquam proprietas j tum quia perfediflimo Dei dominio direde opponeretur; efletenim a Deo efientialiter indcftruibilis, redderetque intrinfece indeftruibile fuum fubjedum pro toto eo tempore, pro quo facerct illud durare: de ratione aute perfediflimi dominij in crea- turaseft, ut Deus de illispoflltdifponere, Sz eas pro quocunque inftanti deftruere, ita ut nullacreaturaimpedire Deum poflit. josi Tum quia tališ duratio indivifibilisfaciens v. g. durare Petrum ad viginti annos, illum_» redderetdurante formaliter in primo inftanti fu« pofitionis in Petro.intcgros viginti annos, hofqueconcluderetintrainftans, atq,- fiedu- raret fimul hoc anno fecundo, tertio, &c. quo- tiefcunque enim funt omnia conftitutiva ali- aaa cujus 94 . Philojophirt quinque-partittf. cujus effe&us formalis, toties tališ effe&us ha- betur; in cafu autem polito polita duratione indivifibili, perquamPetrusindivifibiliter du- rarettotis viginti annis, habetur totum quod P ar s alt era,fen Ph)fica. durarc faciathachorahodierna, & craftinag, liahora, cum duratio, quarcs e-A , nune fit e f. fentialiter aftixa huic nune tsmporis, & incon fervabilispro alio cempore. requiritur ad calemdurationcm vigintianno- j 0 jj Neque in hoc fequitur illud, quodqui. 11 ' ’ ' " dam inferunt; abfurdum fcilicet elfe diftu Deum non pofieconfervare durationem fu c , ceflivam ; ficut enim nullum eft abfurdum, quod Deus non podit transferreubicationem deloco in locum: non podit mutare rerunu eflentias ex fuppofitione quod fint, &c. ita ni. hil abfurdi eft in eo, quod rem fucceffivam ef, fentialiter, qualis eftduratio, Sttempus, ne. queat confervarefimul; cum inconfervabili. tasfimul, fitpraidicatu necelfari6confequens ad rationem fuccelfionis, quar eftdeeflentia durationis, proveniens non ex defečtu Divina; potentia;, led cx imperfe&ione, &incapaci. tate iplius durationis. rum ; haberetur igitur primo inftanti polita; tališ durationis effečtus formalis durationis -3 per viginti annos, quoddici & intelliginulla. tenus poteft ; nifi quis dicat talem durationem fore indeterminatam, & indifFercntem ad conftituendum Petrum in teropore hodierno, craftino, &ficdeinceps; quodrurfusnonfub- fiftit, liquidemrursusdeberet tolli in ačiu le- cundo indifferentia tališ durationis per aliqua aliam durationem, qua: illam deterrninaret ad determinandum Petrum potius durantem ho- die quam cras, ficque daretur duratio ad dura¬ tionem formaliter , quam fequclam admitti non poile. zo /2 Patetinde (&cftratioaltcriuspartisno-/o/^ Verum ha;c dc duratione, im6 deprin- ftri Didi) tum quia illa duratio eft modus, a- deoque formalis ultima ratio detrminativa ef. fentialiter in genere durationis; tum quia dari nequit in rebus phylicis procelfus in infini- tum; tum quia repugnat, ut duratio horaria v.g. duret plus, vel minus quam bora, &ut cipijs, caufis, aeproprietatibusentis naturalis hucufque dičta, quatenusfpeAmt adejufdem phylicam notitiam, fint fatis,- dedurationo namque entis Increati, live de Dei teternitate infra quardam, fcitu necefiaria Philofopho, in Metaphyfica adfcrcraus J . »Si *( I )* PHILOSOPHI& Q.VINQVE-PARTITi£ 9A%S TE^TIA, PHT S1C O-MA THE M A- T I C A. Pbjfico*Mathematka notio, obje3m, (tf natura^. Nter omnes humanaS "/7 Qua defcriptione fufficicnter Matfcefcos facultates , quibus intelle- univerfim quidditatem circumfcribi, patetin- dus hominum maxime illu- ftratur, principem locumj obtinereMathematicam fci- entiara, quotquot hačleniis fuerunt, cenfuere fapientes: nec immerito; cum ipfa nominis notio, a vo- ce gr*ca qua; dobrinam, feu fcien. tiam, aut intclligcntiam abfcondicam fignifi- cac, id fatis indicet. Illius tanca exiftit ampli- tudo, varietas, jucunditas, & fimul difficultas, ut quanto accuratioribuscircaomnem quan- titatem (qua: communiconfenfu, fundato in ratione ipfa, qua conftat Mathefim univerfam occupari circa multitudinem, & magnitudi- Cum prsfertim fitin omni rigore fcien- nem rerum, multitudinis fcilicct, & magnitu- tia,quidquidNeotherici quidara contradicant, de, quod Machematic* fcientia: Ule attribua- tur locus, quem Ariftoc. ipfi afllgnat, medrns* fcilicet inter Phyficam & Metaphyficam; Phy- fica namque, uti jam fupra inftnuavimus, con- fiderat ca, qua; fenfibili materia immcrfa nul- lo unquam tempore ab illa feparari poflunt : Metaphyfica autem illa, qua: Divina dicuntur, hoceft, abftra&aabomni materia, tam fenfi¬ bili , quam imaginabili. Mathefis igitur ima- ginabilemconfiderans materiam, feupotius, feparatam amateria ipfa quacitatem, mcdium inter Ulas locum , jure fibi vendicac meritiC fimo. dinis principia, proprietates, affečtionefque varias confiderando ) erudimur diftinčtioni- bus, tantofanč majorieruditiflimorum, auo Dočtorum, aut voluminum egeamus adraini- culo. n s* Ut autem tam vafta?, aut fublimis fcientiar naturam percipiamus,cam metaphy fica cora- plečtimurdefinitione, vel communi jam & re¬ cepta, quadicitur fcientia Theorica re&etra- ftandi quantitatem; vel aptiori,magifque par- ticulari, & propria, qua eam dicimus partemj PhilofophisContemplatricis. ea confiderans, qu$tam fecundum efle, quam fecundum ra- tionemformalem a materia fenfibili feparata, in imaginabili materia formaliter fubfiftuno. principia , & axiomata mathematica in du- bium revocantes; patet afluraptum, tum ex fupra di&isjtum quia in ea reperiuntur omnia, quibus perfe&a: , 8c rigoroi* fcientia ratio continetur,qu*funt fubje&um, principia, & proprietates fcientifica: tum quia illa demon- ftrat concluftones fuas per caufas proximas, 6c immediatas, uti conftat, ut innumeras aliasr* omittam, ex fequentibus duabus demonftra- tionibus,quarum prima oftendit a caula mate¬ riali immediata omnem angulum in femicir- culo fupra arcum confiftentem rečhim eflo fic: omnisangulusinfemicirculofupra arcurrj confiftens dimidium duorum re&orum eft, omne autem dimidium duorum reclor um an- Aaa gulus z Philofopbia quinque-partita> gulus redus eft; juxta certifiimum illud fiab montium,Iocorumdiftantias,agrorumfupe r . jequalibus *qualia 3 uferas,qu*remanentfunt ficies, profunditatesfoflarum... *qualia, ergo. Ms Aftronomia fpeculativa demonftrat do coeleftis mundi partibus, planetis, ftcllis&c. originem,locum, figuram, motum, magnitu, dinem, influxus, illuminationem Sc umbram: pradica vero ejufdem fyftemata, fiderumque motus ope tabularum Aftrononoicarum ad calculum revocat, luminarium defedus, afpe, dusplanetarum pr*dicit, coeliquc themaad quodvis pundumconftituens'’. ig fP Altera vero deroonftrat oranem angu- lum in femicirculo fuper redam cadentem_» perpcndiculariter redum efle: quia fciliceo, omnis angulus in femicirculo fupra arcum_» confiftens *qualis eft angulo confequenteo fibi conjundo in extrcmitate red* line* fu¬ per redam perpendiculariter cadentis, cujuf- modi omnis angulus reduseft, ud conftat ex ipfa, quam quivisfacile fibi efFormare poteft, to66 Optica fpeculativa deIuraine, & vifione conftr udrnno. direda, reflexa & refrada pr*cipit: Sc pradi- uto Neque obftat qu 5 d Mathcfis objedum fit ca pidoribus, fculptoribus, architedis, Scfce- quantitas, in qua, ut ait Ariftot. nulla datuo nographis ad miraculum fubfervit, adio, nequeadiomsratioi nametfiadivaef-/ annique tempeftates, eam folum habet, quatenusper combinationem aliquam caufa- rum Phyficarum eas probabiliter conijciendo pra:dicit, adeoque, 8c rede, ajunt notiad Ma- thefim,fed ad Phyficam potius eam,qua talem fpedaro. l07J Necobeft, qu6degeatnonnullarerum_« aftronomicarum cogmtione ; nam 8c Phy(i- cam tradanti ea eft neceflaria; St tamen nemo dicecPhyficam partem eft« Mathematices; fic illi, 8c fatis probabiliten.. Probabilius tamen cum alijs, 8c ad rem, de qua medoagimus longe accommodatiusr’ univerfam Mathematieam dividimus in Pu¬ ram Sc Mixtam : puram dicimus čile Arith- meticam 8c Geometriam,quibus nec male ad- numeratur Algebra exutraqueconfurgens,ac utramquemirifice exornas: niixtas vero Cof- mographiam, Aftronomiam, Staticam , Sc Opticam : cujus divifionis univerfim fumpta: fufficientia nobis probatur inde,qu6d divifum neque excedat, neque excedatur a membris J dividentibus prout patebic facile cuivis, qui paulo ante allacam indudionem partium Ma- thematicarum noftra: huic apphcuerit divi- fioni. n 7 3 Pur*autemamixtis differuntin eo quod illa: ex fine fuo proprio 3 finitione tametfinihil lateatdifficultatis, utex rnodA didis conftat, Stevinus tamen in n um e- rorum proprictate potius, quam natura inda- ganda folers, nutnerum quantitatem difere- tamefle negavit; verum quam id rede fece- rit, patet cx altero,qucm incurrit, philofophi- co crrore, quando unitatem inter numeros re- Culit j quo pado enim cum Euclide numerum defendere poteft efle ex unitatibus compofi- tam multitudinem, cum ab hac unitatem non diftinguat ? auc quomodd falvabit infallibile illud: unitas in unitatem duda non producie numerum? tumquiaunitati necconveniunt, nec convenire poHunt, nifi forte fecundurm* dici, proprietatesoumeri, qu*funt, paritas, imparitas, majoritas, «equahtas, in*qualicas, Scc. 107s Tum etiamquia manifeftum eft 8c ipfia Trivialibus, unitatem efle principium numeri, nonfccus ac pundum line*, quod quanticas non eft, fed quantitatis initium, adeoque cum machematice loquendo paritas fit mter u- trumquc, noneftquod excufemus errorem il- lius, 8c confequentermagni utfaciamus ipfius obj sdionern ; ficut nec aliam quorundanij,, qui Zyphram, autZerotem numerum efle af. firmant, cum conftet aliter illam fe non habe- re, quam terminu« fyncategorematicus in Lo- gica, qui per fenihil fignificat, additus vero cermino categorematico, illius auget fignifi- cationcm: fic Zero afFcdio tantum eft qu*- damnumerorum, quat etfi per fe milil fignifi- cet,unde ScNulla vocitacur, addita tamen nu. meriš fignificativis ad partem dcxtcram eo- rum auget valorem indecupla femper prO- portione, utpateu. Phjifico - mathematicce fubfer^ienti* Anthmetic jjccks. Sc intrinfeco in fola abftrada terminaca tamen, & rinita quanticate 1076 T TAs materialiter hic non fumimus, qua >n confiftunt, folumqueperaccidens, &exfine AL 2 extrinfeco fcientis rebus phyficis applicentur: mixt* antem tametfiiecundum quid amate- ria fenfibili abftrahant, circa eam tamen ex fi¬ ne fuo intrinfeco etiam prout rebus inhajren- tem eam & confideraut, Sc neceflario per- tradanu. PhjJico-matbematicee , ut fubjerviens AritbmetkiL ,. 1*74. \ Rithmetica, ut deea paucula, quatenus /\Phyfico-machematic* fubfervire nec in- ,acceptione a quibufdam illius Ipecies c (To dicuntur Logiftica popularis, Apologiftica.* Principum Sc mercatorum, 8c Analogiflica proportionuro, Sc combinationum; muko mi¬ nus in acceptione illa, qua comparative ad in- ftrumenta illa, quibus ipfa infuis coordinandis Algorithmis utitur; refpedu quorum nec ma¬ le in Calculatoriam, Notulariam, Digitariamj feu Čhyrologicam, Rabdologicam feu Virgu- lariam, ScChordulariam, qua pr*cipueSinen- fes ad numerandum mirifice utuntur , dum chordarum innodatione, ac enodatione ratio- nesomnesfuas perfediflimeconficiuuo. vitadignatur, nomen fuumArabibus debet, 1077 PerlytamenCalculatoriam,cavcintclli- Latinis numerorura fcientiadida, bene deri- gamusprophanamquandam quamGeoman- nitur : quod fit fcienti* marhematic* pura: ticaminanes hominesappellantconfiftentem fpecies, qu* numeri, feu quantitatis diferetse in projedione pundorum quorundam,ex qua a materia fenfili abftrada:, principia, proprie- multa pr*dicere Ariolorum quippiam vanifli- *«tes Sc aiFčiftiones contemplatur. In qua de- me prslumunc; dum illius nooune aliud no- bis Philofophite quinque-partit <£. bis non venit. quatn qu® defado ličita eft, St multis ufitata,inPecretis pr*Pertim Magi- ftratuum eledionibus, ac ftuffragijs*. J0?s Verum formaliter Pumpt* Arithmetica? ' fimplices fpccics, de quibushic agimus, quin- que funt illae jam recept«, Numeratio, Addi- tio, Subtradio, Multiplicatio, Sc Divifio: qui- bus fi addatur illa nunquamPatislaudata,au- roque digna, acpropterea verč aurea propor- tionumregula; eaPque bene callueris univer- 1082 \ Dditio , nonnullis aggregatio numero PamArithmetic*perfedionem, tanquamin_. x\rum, vel ex duobus datisnumeris tertij nuce Homeri Iliadem perfediflime compre- exordienda eft a finiftris verfus dextram nu. meri dati enuntiatio defcendendo methodo rePolutoria a maximis ad minimos; totamquč numerationis perfedionem fic quis fueritaf. fecutusr\ PhyJico-mathematica alt er a JubferVu ens Ar it brnet k#Jpecies,feu Additio . inventio dicitur: ita ut datis, Sc cognitis parti. bus omnibus totum etiam cognofcatur: quod fitdum difcretaquantitas altcri conjungitur, Sc ftmul fumiturearum aggregatum; Sc Pan6 ad rem noftra m-appofite, qui cantum phyfico- mathematica hicexpendimus; alioquin cunu Arithmeticam Logifticam confundat cunu Geometrica, minime,loquendo mathemati- ce, fubfifteret, Ped dici deberethocinfenfu: additionem efle duorum, pluriurave numero- rum in unam Pummam colledionem.,. /^•'VTUmeratio prima Arithmeticaf (pecies' 5 ,/*# Qua: Arithmetic* fpecies*qučperfedc hendesr*. Ut veroqu*lippis, St tonforibusr* jam Punt not* harum Ppecierum omittamus - * operationes; operationum modos,8cregulas illarum tantum proponamusr 5 . Pbyfico~matbematicre fubferDtentium Jpecierum Arithmetica, eartimqueprima* nempe Numerationis quidditas > &fundamentunu. abPque cujus notitia fempcr quisamathe- maticus St ChoroeboparcenPebitur, redede- finitur: quod Pit valoris numerorura apta no- tatio, Stenunciatio. A diverPisnationibusdi- verfimode exercetur; abHebr*isnamque Sc Grscis per charaderes omnes alphabeti, a Latinis per literasfolummodoPeptem, quasr’ numerales dicimus, ut Punt J, V, X, L,C, D,M, a Mathematicisautcm per novem tritas jarm, Notas Arithmeticasaddita Zyphra, PeuZero- te, tota numeratio abPolvitun.. loSt Et quia dixi in definitione Numerationem aptam eile numerorum notationem, Sc enun- ciationem, ideo ea apte utperficiatur, h*c in_ notatione obPervanda eft norma, utfcilicen, imitemur Orientalespopulos, quiadextris ad finiftram Pcribunt.modo nempe nobis inverfo a minoribus ad majores numeros methodo methodo rePolutoria per dePcenPum Pcilicet a majoribusad minores numeros, ac methodo compoPitoria a minoribus ad majores expedi- ri Peliciter poteft : modo Pervetur accurate, primo ut numeri addendi perpendiculariteic. inPeriebus St locisproprijsftmul collocentur: & Pecundo.fi numeri conftent locis imparibus, adextra finiftram verPus diPponantur j acter- tio.fi numeros addendos, quiregulari ter funt inferiores,Puperioribus reda Pubjeceris; atque aggregatum uniuPcujuPque Periei valorem li. neol*infrainterjed* Pubfcripferis, rePervatis mente tot unitatibus, quot denarij numeri in ipPo aggregato numerumdenarium fuperafie deprehendes,quasaddes numero Pequenti ad- dendo finiftram verPus, Sc demum fi in Perio ultimaid, quodalias mente rePervandum fo- ret addendum toti aggregato pr*poPueris"\ quafi compofitoria, ita ut primuslocus adex- 10S4 H*c porro Arithmetic« Ppecies ab Eu- tris fitunitatum, Pecundusdenarum, tertius^ centenarum,quartus millenarum, quintus de- cem millenarum, Pextus centum millenarum, Peptimus demum mille millenarum, Peumil- lionum_». 1081 Cujus Notationis rationem adfert Eucli- des 7. Elem. ubi demonftrat, quod qu*libet_» figura in primo locofeipPam fignet fiiriplici- ter,eadem Pecundo Pe ipfam decies,tertio cen- ties.Stc. atqueifte eft innotandoordo; con- trarius in legendo, in quo ut facile quis proce- dat, Pcriptum numerum,quatumvis magnum, in minora membra partiatur a dextris incipi- endo verPus finiftram virgulis.fteu commatibus inferne interpofitis poft tertiam quamvisno¬ tam, Sc Pupra quamlibet Peptimam appofito pundo quod duplicandum.triplicandum &c. eft, doneč not*numerand« deficiant; tumj clide ingeniose demonftratur Iib7.elem.pr0p. 6. 8c 7, ex illis duobus infallibilibus principijs: totum eft *qualePuispartibus omnibus fimul Pumptis: Sc, cognitis accompofitispartibus^ omnibus totum datur Sc componitur. Lydius autem lapis perfedje additionis, ut vulgo fer- tur, eft numerus novenarius toties abjedus’ quoties abijci poteft ; fi enim refiduum unius, Sc alterius, hoc eft addendi, Sc additi crucula interjeda fuerit*quale,congrua erit veritati operatio, fin minus, ut mendum corrigas de- nuo eft opus iterandum, Vulgo dixi, namlon- gefecurior eft lile, qui per Pubtradionemfio abftrahendo Pemper numeros Puperiores ad- dendos de numero PubPcripto. ita ut omnimo- da maneat *qualitas, vel certe quod adhucPe- curius eft,fi remaneat prorPus nihil,abPolutifli- menoveris te confeciftc additionem^. P h- flff Pars tertia, feu Phyfico-matbematica, $ , unitas eftadmultiplicandum, ficmukiplican- Pbvfico - mathemattc* tertia fubfer- dus numerus ad procreacum: quodinfallibi. viens aritbmeticafbecies, feu fubtračlio. liter ut fiat tenenduraeftfirraiter J ioSp Primo unitatem nec mukiplicare, nec Um fumitur ezceflus roajoris quantitatis dividere ; ex quo rečic fupradiximus unitateiu J^)fup£rminore, tuncfubtračlio Arichme- tica fieri dicitur : definiverunt eam nonnulli vixnon paradoxice, quodfit majorisnumeri cx minori, vel a?qualis ex iequali fubdučtio; at licec ingeniofa primo intuitu videaturdefini- fio, nobis tamen ea fubfiftere non videtnu.} namextrahere majorem a minori omnino efl: impoflibile,*qualem vero ab a:quali profus in- utile, cum refiduum fiat nihil. uff Aptius igitur definitur fubtračlio, qu6d fit inventio differentia: inter duos numeros} nam in fubtračlione numeri a numero reperi- ri debet alterius majoris fecundum alte!rum_» minorem imminutio, ut tertius, qui refiduum & differentia numerorura inter fe efl:, digno- fcatun.. Innititur tota h*c Arithmctica: Ipecies illipr*cipue principio: tanta efl: aliqua pars qua?remanet, quanta altera fubdučla jam par- te nota efl toto: hoc efl: in fubtračlione dantur duo numeri noti, fuperior fcilicet ex quo tan- quam extotofaciendaefl: fubtračlio, &infe- rior, qui tanquam pars efl: fuberahendus, ex quibus duobus notis qu®ritur ignotus tertius, čjuem rečle quis ut deprehendat, accurate ob. fervet imprimis utminormajorifubfit: dein- de ut interjcčla? lineola; fubfcribatur refidu¬ um : infuper fi, quod fa?pe contingit, numerus fubtrahendus numero perpendiculariter fibi fupr^ polito major fit, pečat minor mutuo a numeru non cfle, tametfi unumfubindepro- ducatunum, quodpermultiplicadonem not* fieri, fed abufive tantum patecexijs,qusin¬ fra de natura univerfaliii dičiuri fumus, quan- do negabimus naturam Divinarn proprie uni. verfalis rationem fubire pofle, cujus Unitas, feuunumeftgenuinum fyrobolum: pari mo¬ do Zyphr» vim nullam habentinmukiplica-. tione, cum prout funt, in multiplicante trans, ferenda: fint integra: infra lineolam, parunij pratterea refert, etfi id aliqui exiftimcnt ali- cujus momenti, illud, quodmultiplicansdu- catur in multiplicandum, vel e contra, quara- vis femper comodius procedatur & fecurius, fi minor numerus ducacur in majorem. jopo Plures addi poflent cautiones quoad mul- tiplicationem rite perficiendam, nifi qua?de additionc diximus fufficienter eas infinua- rent: qua? an rečle obfervatajfuerint demon, ftrabit Divifio, qua dividatur numerus produ, čtus in multiplicantem, per dividentem, qui multiplicatus fucrat, & quoticnsprodcat nu¬ merus multiplicandus, cujus rei rationem, fi- mulq; totius multiplicationisprogrefllimdc- monftrat paulo ante citatus Euclides, lib. 7. elem. p, 17. Phjfco+matbematicaferVtens Aritb- metle aJpcctes quinta, [Ive Divijio. proximo diminuendo versus finiflram unita- iop/ &ultiroa,caquefimplexArithme- V^/tica? fpecies efl: Divifio, qua? nomen fibi tem, qua: quod concefla ab illo fit memori efl mente tenendum. Quodfiuterque numerus unam plurefve Zyphras contineat proximior his fignificativa nota unitatem rcutuam uo conccdat, efl cogenda, Quod an rečle fiat, ollendetfecuriflime additio, qua refiduum in¬ fra lineolam congregatum additum numero fubtrahendo producit numerum 4 iminuen- dunu. ntt lorcica efl ex eo, quod numerum exponat, qui fuis indicat unitatibus, quoties dividendus nu¬ merus in divifocontineatur, unde numerus ille quotiens dicitur ; ficutille perquem divi- fio fit, divifor nuneupatur; acque hinc bent definitur, quodfit multiplicata, & proportio- nata fubtračlio. Dividerenamque numerum per numerum, efl invenire numerum, qui in- dicct,quod toties minor a majori fubtrahi poC fit, quoties unitas in inventonumeroreperi- tuo. jopj In qua operatione, ut quis rečle procedat, illi accurate eftobfervandum, quoddentur in ea tres numeri; fcilicet dividendus, divifor, feu procreans , & quotus feu procreatus ad quorum collocationem maxime efl atcenden- dum; divifor namque cum minor femper efle debeat dividendo, ideo locandus lub majori ad finiflram; at quotus poft omnesnumeros dividendos ponenduscftfeparatim mterpofi- talineolalunulari. ditionem: pars enim una toties fibi accurou - jopj Quod fi divifor plures habearfiguras, non latur,quot in altera funt unitates, ita ut ficut tantum prima, fci & omnes fubfequentes J ’ B b b multi- PbjiJico-matbematicee quarta fubjer- viens Arithmetic& fpecies,feu Multi - plicatlo. E Uclides lib. 7. definit. 15. quid notionis multiplicatio fit ijs declarat verbis; nu¬ merus numerum mukiplicare dicitur, cum to¬ ties compofitus fuerit is, qui multiplicatur, quotfuntin ipfo multiplicata? unitates,& pro- creatus fuerit aliquis, ex quo quid rei fit, facile deducitur: nempe multiplicacionem aliud non efle, quam multiplicemproportionalitcr ad- PhiloJophU quinque-partit£. multfplicandaj funt per quotientem, & coli c -1097 Sic definita, dupliciter dividitur.in Di rc . n __-__ n n.imai-A JiniiJpn rrim Rprinrnram • illa fip riinfnt' i dus numerus fubtrahendus a numero dividen¬ do in fingulis operationibusfpedandolocutn valoris nuraerorum monadicorum, denario- rum, centenariorum &c. totiesicerando ope- rationem, quoti.es divilor promoveri poteft fub dividendo a finiftris in dextram, adhiben- do feraper multiplicationem quoti in divifo- rera, & fubtradionem produdi a dividendo, in quo fere confiftit tota ha:c operatio,j uxta il- lud de ea didum divide, multiplica, fubtraho. Si autera occurrat Zyphra vel minor numerus (Sam, & Reciprocam : illa fic dicitur, qu^j proportionem £equalicer multiplicem fervecj velfecundi ad quartum, vel primi adfecu n . dum , quemadmodum fervat vel primus ad tertium, veltertiusad quartum; Reciproca^ autem feu converfa fic nominatur, eo quod non quemadmodumindireda tertius nume¬ rus ad quartum candem fervet proportionem, quamhabuit primus ad fecundum, Ted č con. tra, ut fic fe habeat lecundus ad quartum,ficut tertius ad primumj. qmbos fr čile advertitur faanc reguboi bitur, 8t ulteriuspromovendadivifio,quaab- foluta, fi demum quis numerus cx ea fuper- fluus remanferit, qui fradio dicitur, feu rainu- tia, ponedus efipoft quotos lineola inter jeda. Ut autem vitetur confufio,& error in hac Arithmeticce fpecie,pro quoto nunquam acci- piendus eft numerusnovenario major, liceo divifor f$pius,quam »ovies in dividendo con- tineatur; uti oftendit Euclides 7. elem.prop. 3 j. &fequentibus, ubinatura, & progreflusr’ Arithmctica; divifionis fubtilillimedemoftra- ad fui perfedionero requirere Temper tres no- tos numeros, quorum duo fint ejuldem deno- minationis, unus autem denominationis di- verfa*, qui tres numeri ita funtcollocandi a di- rede operari volente, ut tertio loco ille pona- tur, qui fecum habet anncxam qua:ftionem; ille autem qui occafionem pra;buit qu*ftioni ftatuatur primo loco; quos intermedius elle debet numerus ille, qui inveniendo efifirnilis; quibusficconftitutis multiplicandus eftlccun- dus in tertium, & produdus per primum divi- datur, naminquotolatet qua;ficus. tur, cujus perfedionem Multiplicatio quoti per diviforem, & numeros frados etiam,fi qui fuerint, produdo numero addendo; fi eni mj 1099 Secus autem operandum illi, qui recipro- produdus idem fueriteum dividendo nume. ca uti debueritjeum enim ut didum eft tertius ro, omnibus numeris abfoluta eritoperatio, fin fecus, erronea-,, Pbjfico-mathematicafubfer^ienspro- portiomm arithmeticarum Regula-j. T Ametfi omnia, qua;in univerfa Arithme- tica traduntur, tanquam ex elementis, ab his quas modo diximus dependeant, ita utnibil alind in Arithmeticis quteftionibus folvendisr* pt oecipiendumfit, quam ut numeri vel addan- . . . . . tur, fubtrahanturve, multiplicentur, autdivi - 1/00 . Bonitas hujps operationis ctfi adiverfis ad quartum non fervet eandem proportio T nem, quam habuic primus ad fecundum, Ted e contra, ita, utfecundusfe habeat ad quartum, ficut tertius ad primum, ideo etiam quo major erit primus tertio , eo minor erit lecundus quarto: & propterea diverfo quoque modo operandum, multiplicandonimirum primum per fecundum, Sc ex his produdum dividendo per tertium, utinquoto reperiaturnumerus quslitus. dantur,- nihilominus adeo multasexcogitarut diverfi regulas,ut earum non modoprscepta, fed vel nomina edifcerefitdifficile; nonnulli enim, necotiofi, ducentasquadragintaenu- merant, quasnosnon modo adpaucioresre- duci pode putamus, led etiam in unica conti- neri omnes contendimusr% Atque hsc eft illa, quam Regulam au- ream, feu proportionum, aut trium dicimus-% orta ex illa geometrica veritate , qua? inten, quatuor terminos proportionales fub extre- mis comprehenfum redangulum squale ofte- dit,illi, quodfub medijsfitj atque fic a;quali- tatem omnem ad proportionem revocat, Sc viciffinrhancin «qualitatempermutat: unde rede dcfimtur elle Arithmeticum quoddanij ratiocinium pariens infallibilem qu£efitje im. quantitate vel difereta, velcontinuapropor- tionis cognitionem ex mutuainter fe, feunu- merorum feu linearum proportionalitato. diverfimode probetur; nobis illa videturcar- teris pr^ferenda, qua multiplicanturprimus fimul 6c quartus ita, ut 11 produ&um fueritar- quale produdo ex multiplicatione fecundi Sc tertij, reda fada erit operatio: juxtailludEu« clidis lib.7. p. 19. ubi poftquam oftendifietnu- merum divifum produci ex multiplicationem quoti, & diviforis,fubdit: in numeris propor- tionalibus fadum ab extremis aquari fado a mediji. //a/ At deArithmetica quatenus fubfervit phy- fico-mathematic« h*c dida fufficiant, in qui- bus tanquam in elementis univerfie numero- rum fcientia: qui rede verfatus fuerit, nullo nc* gotio, quotquot inphyfico-machematica oc- current computus, ac numerica: rationes, id- que fimul a:que facile, ac fecure expediet,pro- ut experientia ipfa cuivis id attentanti faciu manifeftunu. P ar s ter ti a , fen Phjfico - matbematica. pkjfico - mathematica fubferVicntis GeometrU Jguidditas'fubječtum , G Eomefria a metro, feu menfura nomeit. fortita, co quod fcientia fic proprič dida_» omniummcnfurarum j definicurcoramuniter quod fic noticia beneterram metiendi; atni- oiis improprie, fiquidem non in cerra tantum, fed inaqua, aere, coclo adeoqucintotouni- ▼orfo» atque in omnibus ejuspartibuslocum^ 7 fubinde multiplicea funt fpecies j fic line® rc- d* ali* funt perpendiculares, quarumuna in aleeram incidit*quahterfeu orchogonalicer; ali*parallel*, qu* ininfinituraexgurrences* ubique diftant *qualiter: ali* angulares, es quarura concurfu varia oriuntur angulorumj genera. Curu* autem ali« funt circulares, ali* feraicirculares,ali* lunulat* Ste. ficut mixtis innuraer*func fpecies, inter quas funt_» fpiralesiHelice$,Elypcic*, Conchylides, Ar- cuales, Conoides, Parabolic*,Pfeudoelypci- c a?, ali*queplurim*8cc. habet; quare proprie raagis, magifque co n-1107 Superficies vero illa dicitur & eft, quas crue veritati eam definimus dicendo: quod fit tantum longitudinem, 8c latitudinem habco grue fpecies fcientifica pur* Machcfis, qu*reicu- jufvismenfurabilisnaturam, vitn, proprieta- ces,habitudines, ufufque interpretatur, & de- monftrao. tuf Cujus definitionii fufficientia conftaro potcfttumexfupradidis, tumcxrejeda prio- ri, tum quia nihil illi deeft ad bonam in rigore dialedico Geometri* definitione, cum ipfius^ naturam ad*quate explicet, eamque in luo effe conftituac, faciatque difFerre ab omni alia omni profunditate, a ut altitudine carens,qur, fervata proportionc ad lineas dividitur paricer in redam, feu planaro, & eft illa, qu* ex *qua- liinter fuas jacet lineas, qualis eftquadrato- rum: incurvamfeucircularcm, qu*ecoritra non *qualitcr fuis interjacetlineis, ut forni- 1 * cum, Sc arcuum: Ec in mixcara ex utrifque; Rurfufque fingulainepncavam St convexam$ h*c eft fuperior feu excima: illa inferior, feu interior pars luperficiei. fcientia qu* Geometria non eft. Ea multiplex not Porro ex linearum, aut fupcrficieruCTL« eft ejufque vari« funt fpecies, ut paulo ante in- finuavimur*. il0 j Jpfius fubjedum, feu materia circa quam, eft moles feu magnitudo; ncc obeft, quod etiampundura negativi tantum, aut *quiva- concurfu varij oriuntur anguli tam redilinei ( qui ex rediš mnltipliciter incidentibus fiunu » quam curvilinei, qui ex concurfu linearura# curvarpm prodeunt j Sc mixti, qui confurgunt ex Iineis partim rediš, partim curvir\’ lenter tale confiderec, nam de eo agit, tan -1109 Etquamvis complurcs, ncc indodi,an- quam de principio.aut termino magnitudinis. UO f Porro magnitudo eft quantitas ipfa con- tinua cujus partes communi termino coh*. rent ; terminils autem eft magnitudinis extre- mum; Sc quia magnitudo eft vel linea, vel li- neatum, ideo linea rede dicitur Jongitudo, fi- vc extenfio tantum fecundum longum, carens nimirura latitudine 8c profunditate, ideoque capax unius tantum dimenfionis; Sc licet le- cundum noftramimaginationem, eamdefcri- gulum ad Mathefim pertinere nolint, cum ne- gent angulum quantitatcm,five rem quantam elfe,adeoque intra latitudinem objcdi mache- fcos minimecontineri afierant; actamen nos* quia per partes ctiam *quales augeri,immi- nuique ille poteft, nequaquam a quantitato* auc Geometria feparandum exiftimamusj& n& machematicorum mutua inter fe difiidia nobis obfmc, ea coroponcre conabimur ab anguli definitione exordiumfacientes J . bi concipiamus quafi per fluxum indivifibilisr* mo Eft igitur ex mente Euclidisangulus du*. unius pundi; ad fenfum tamen illius rede du- cend* triplex eft ratio communiter,nimirum, vel per regulam,vel per amuftim,vel per opti- cum radiumj quorum duo prioresmodi vul. gati jam funt, cum a pundo ad pundu lineam duccre Euclidis fitpoftulatum; at tertiusma- gisreconditus, cujus inventio St demonftratio a Stevino, Mauritio Auriac* Principi attri- buitur: cujus ufuspr*cipuuseft inagrorum_» divifione, Sc dimenftone vallorum, fofTarum- que dudu,munitionum ac Polemicorum ope- rum eredione, alijfque hujufmodi. rum linearum femutuo tangentium, &noix, indiredum jacentium alterius ad alteram in- clinatio. Ex qua definitione habemus rcqui- riquidem ad angulum, ut du*aflumanturli¬ ne*, qu* fefe mutub tangant; fed per hoc ta¬ men non iequitur in ijs proprie angulum con- fiftere; neque euim angulus, aut line*, auL> contadus efte dicitur, fed ipfa ita affedarum^ linearum, aut fuperficierura inclinatio. Adco- que inclinatio ipfius anguli eft quafi ratio for- malis conftitutiva, cum ab eaomnisangulo- rum magnitudo, & *qualitas peti debeatj^ nog Atquiah*praxesadGeod*fiam,pradi- //// Quod tamen dum aflerimus, nonimus' camque Gcometriam pertinent; hinc rurfus ad fubjedum Geometri* pur* , ut reverta- mur, linea tripliciter, prout ab ipfa confidera- tur, dividitur ; videlicet in redam, curvam, fcu circularem * acque ex bis mixtam, quar um inficiatum diverfum quandoque nomen angu- lo concedi pofle,qui aut lineas aut contadum, aut fupcrficiem diverfam fuerit fortitus : fic rediliucum angulum dicimus, quem red* li¬ pe* j curviliaeuma quem curv* j mixtum^* quenj 8 quetn reda, & eurva, feudiverfiecurvatur* line* cfformant: fic angulum femicirculi, qui cx diametro, circuliquč circumfercntia com- ponitur ; fic etiam angulo contingenti* no- men fecere line*, qu* fefe non fecanc, fed fo- Kim tangunt: fimiliter fuperficies inter planos & fph*ricos angulos diferimen fecit,quod hos fph*rica, cos plana cxcipiat fuperficies. De Philofophue quinque-partit(č 7 efie demonftret: pari ratione omnis angul Us redilineus, qui major aut minorangulo red 0 aflumitur, fimiliter major, aut minor angul 0 femicirculi efie demonftratur. Angulum igj. tur redum etiam angulo femicirculi *qualetn efie, fi inferre non liceat, non eft unde Archi. mediš, aliorumque celeberrimorum Georne- trarum demonftrationes veras efie probetur. angulis folidis hie nullam facimus mentionem, ms Quare recentiores Mathematici difficul 1112 quia hi, ut contento, fic fpecie difFerunt ab an¬ gulis, qui in fuperficie fiuno. Ex quibus patet fufficientef inter angu- losprimatum tenere redilineum,eo quod om- nium fit fimplicifiimusjfi tame tališ diciqueat, utpotc qui hadenus omnium Arithmetico- rum, Geometrarumquelufit induftriam ; neq; enim fefe vel in trcs*quales partes dividipa- titur, nifia«t recius fuerit, aut adatopundo inter datas redas lineamdat*red**qualem intercipi concefleris , n tatem hanc ut enodarent, duas diverfas peni. tus invenere vias: aliqui enim exifiimat omnes angulos femicirculi angulo redilineo redo quales efie, ideoque angulum contingenti® nihilquantitatiscontinere, aepropterea mi- nui, augeriq; non pofie, alij vero contendunt quidem quantitatem angulo inefle, fed talem, cui *qualem reperire non fit, qu* rediš lineis dumqui fit ex linea fuperaliam cadente, 5 t angulos utrinque *quafcs faciente,inAcutum, qui redo minor eft, qui fit dum du* red* ad invicemmagis accedunt,- &inobtufum, feu obliquum, qui redo eft major, eoquoddu* line* ad invicem accedentes magis procul co- incidanu. vi) Quorum notitiam magis paccfacere ftu- duerunt., ftudentque defado Trigonometr* per finus, Tangentes, Secantes,Logarithmos, Mefologarithmos, &c. nec in curvilineis ma- 1117 comprehendatur; eoqu6ddiverf*fint angu. li ifti rationis. Bine dividitur in Re- 1116 Quo autem pado id fuftinere poflint non apparet, cum Euclides difertžallevcret, illa habere ad fe invicem rationem, qu* poflunt multiplicata fefemutuofeperarc, quod hifce convenirc nemo ambigit. Et eftone hoc qui- dem verum foret, acquomodo demonftrari poterit circulum, & triangulum, fuperficiera fph*ricam&planam, aliaquequ* abalijs*- qualia deraonftrantur, cjufdem rationis efie, ut illa potius quam angulum redum & mix- tum *qualia efie concludere pofiimus ? Proindecumeafit, continui admiranda joreftdifticultas quam inredilineis; tametfi maximam faceflat angulus mixtus; ex eo quod Euclides 3. elera p 16. oftendat, qudd fi linea qusdam addiametrum circuli perpendicula- ris fuerit, inter hanc & circuli circumferenti- am ftatui nequeat linea, abfque eo, qu6d cir¬ culum fecet. Qu® demonftratio caufavit ut multi de angulo mixto mira plane elocuti fue- rint paradoxa; ita ut admiferint unum augeri pofie in infinitum,alterum in infinitum minui, & nunquiim vel minimum hujus decremen- tum minus efie pofie alterius augmento vel maximo: trafiri pr*terea pofie per ornnia me- diaab unoextremoadaliud, & nunquamper *quale, five per id, quod aliud in medio pofi- tum occupat: aliaquehisfimiliaplura, quibus vel ipfa reelamat rado; non tranfijfle fcilicet illud peromniamedia,quod unum neglexit, aut nullum ncglexifle, quodper omnia tran- fivio. fcecunditas, ut quamcunq;partem contadui, qui inter lineam curvam redamqj fit vicinara aflumamus, fempcradhucminorem, adeoq; viciniorem, fi totampartemfpedemusinve- nire pofiimus; eaquerurfus fit circuli natura, nulla ut non pars circumferenti* aliam, 5 c aliam inchnationem ad fuum diametrum fa- ciat, meritodeducimus angulum femicirculi, quodidem de omni angulo mixto eft dicen- dum, indeterminat* magnitudinis efie, quia nulla circumferenti* pars penes quam & in- clinatio, & anguli magnitudo defumitur, tara parva determinaripoflit, quinadhuc minotu parsreliquaremaneat,qu* & majoremincli- nationem, & angulum exhibere pofilt; atque adeo angulum redilineum acutum tam gnum exhiberi non pofie, quod Euclides alfe- rit, quin majorem in femicirculo reperire nc- queamur\ 1118 Ex quibus obiter liberos efie volumusa 1114. Quod fih»c, hifquefimilia veraforent, folicitudincillos, quidiunoduquefruftraneo. nonne quis omnes fere Archimedis demon- ut liadenus, ita &c deinceps, quadraturam c ir n . . : . _. • _i . 11 .1 1 • ! 1 ... .. • „ 1 1 a •. . ftrationes , univerfamque tollere de medio geometriam polfet? nam nonne oftenditille triangulum redangulum, quodfub femidia- metro & circumferentia continetur circulo *quale efie ? ex eo nempe quia orane triangu¬ lum, quod illo triangulo aut majus, aut minus alfumitur, etiam circulo, aut maj us aut minus culi reperire contendunt, quamdata veritate fententi* Peripatctic* de compofitione con¬ tinui, nemo eft qui non agnofcat^apo pofitive efie mathematice, feu geometrice impoifibi- lem. 4 Imo&per haneveritati maxiroe con- gruam fenuntiam non modo ddlicultates' oaiues, ieddifiidenccs etiam Auchoresipfo*’ faci- P ar s tertia-> feu Phjfco-matbematka. facilž conciliatnus : angulo enim contingen- ti®q uant ‘ tacem concedimus, fedindeterm: - natam jfim u lque a. tl *S Quadrangulares autem, vel funt quadra- finiamus, aflerimus juxta communem Geo- metrarum fenfum, illud efle, quod longitudi- nem, latitudinem & profunditatem habeo: cujus multiplices funt fpecies, nempe fph®ri- cum, eubieum, conicum, cylindricum, paral- lclobipedum, prifma, pyramis, conoides J , fph®roides,tetraedrum, &c. quoru definitio- nes, proprietates, afFedionefque paflim apud Geometras eftreperire, ad quos Ledorcmj noftrum libenter remittimus, cum fufius do illis, deque univerfa Geometria agere in pr®- fentiarum cflet faltare extra orbitam nobis pr»fixam, quando per h®c aliud non intendi- mus, quam ut terminos perf®pe occurrentes in noftra phyfico-mathematica nominetenus faltem percipiamus. t® fimpliciter, e®que funt, qu® habent & an -mp Quod dura pr®ftamus, illud pariter ad- gulos, & latera ®qualia : ali®parallelogram- m®, qu® conftant lateribus oppofitis parallc- lis, itautfint®quiangul®, non tamen ®quila- ter®; ali® qu® Rhombi dicuntur, exeo qudd notatum volumus,pr®cipua,eaque folidiflima argumenta ad demonftrandam infiniti catego- rcmatici in creatis impoflibilitatem fubmini- ftrari a Geometria : fic exeo, quoddcmon- C e c ftret 10 Pbilofophite quinque-partit illuftratum reperiet. ti, velperfignum—, qui vocantur diminuti, 114.1 Intcrea nos quatenushujus velprincipia vel denique per utrumque, ut A 1 5 .p 4, Vf-fcc f oe -,ty -f 3 2sl efe. Sc Singuli item horum numerorum poftuno ellerationales, vel irrationales, feu furdi; ra- tionales funt, qui dari 8c exprimi poftuntj irra¬ tionales qui darinequeunt, quorumfignumLa pra;ter charaderem cofiicum eft 1133 Porro coflici rationales, fi eofdem habe- ant charaderes eodem modo adduntur,Sc fub- trahuntur, quoabfoluti; fed fifuerintdiver- forum charaderum, adduntur quidem per fi- gnum >i<, fubtrahuntur autem per fignum —. Multiplicatiovero Sc divifioeorumdem, five eofdem habeant, five diverfoscharaderes, fit inftar multiplicationis, Sc divifionis abfoluto- rum, unico eo excepto,quod produdo ex mul¬ tiplicatione addatur charader, quem defignat prima Phyfico- mathematica; inferviant utde- monftremus, exempium damus in probanda_, implicantia infiniti innumero; juxcanamque hujus fcientia; principia plurimi exftant nume- ri, qui ex alijs per fe ipfos multiplicatis non na- fcuntur,utifunt3, 5, 6', 7, 8, ro. Ste. adeouo ab unitate ufque ad 100, fint 90 non quadrati, ideftdecimaeorumpars, 8c ufquead 1000 fo- liim roo quadrati funt, atque ita confequenter quo magis ad majores nuraerostranfitur,eo pauciores funt quadrati; ex quo iafallibili prin- cipio clarum evadit incomparabiliter multo majorem efte mulcitudinem non quadraco- rum, quam quadratorum, Sc multo majorem quadratorum, quamcuborum 8cc exquofic deducitur implicantia infiniti Categorematici innumero. exponensutriufque, tammultiplicantis,quam//^2 Imprimis enim#nultitudo conftans om- multiplicati fibi additus; exdivifione vero ille tribuetur charader quotienci> quem expetit exponens relidus, fidividens a dividendo fub trahatuc.. Ubi tamen adhucillud eftobfer- vandum, quod fi dividendus fit numerus mi- nori charadere aiFedus, peraffiedum majori charadere futuram fradionem , Sc dividen- nibus tam quadratis v. g. quam non quadratis J cvidenter major eft, quam qu® folis quadratis conftat, juxta illud: totum eft majus fuaparte ; evidens etiam deinde eft multitudinem om- nem quadratorum ^qualem efte multitudini radieumommum, fiquidem Sc quxlibetradix unius quadrati radixeft, 6cquilibetquadratus non IZ Philofophia quinque-partitce, . . non nifi unam radicemhabet; fcd ha;c duo fibi manifefte contradicunt, quia raulcitudo om- niumradicum eft a;quahs multitudini omnium omninonnmeroru; nam tam quadrati, quam non quadrati Tune radices, utpoteper fe ipfos^ eundem tamen proxime fpedat , quatenuš quantum , & fecundum eas, qua; quantitatem confequi folent afFediones, quales funt fign. ra, motus, menfura, magnitudo, alia;queex his orta;. multiplicabiles, 5c confequencer multitudo//^ Unde facile conftat quodnam fit illiusr* quadratorum prtecise eft a;qualis multitudini nonquadratorum,&quadratorurafimul,con. tra id quod prius fuerat oftenfum. n# Atque ne fit eftugio locus, tota ha;ccal- culatiofundatur inilloprincipio infall^bili;quq funt a;qualia uni tertio funt tequalia inter fe: adeoque ciira multitudo omnium quadrato- rum tequalis fit multitudini omnium radieum, & viciilim hsciili, necefleeft utunus quadra- tus uni radici relpondeat: Deinde vero multi¬ tudo omnium radieum eft , vel ab extrinfeco ; non primum, quia eadem obftaret etiam pofllbilitati mundi defa&o exi- ftentis; non fecundum, quia nullum ens pofi- tivum ablblutum per fui pofitionem aliud po- fitivum excludit apoflibilitate, adcoquenec mundi reliqui cxclufi funt a fui poflibilitato per pofitionem hujus mundi. logos: ficut St de mundo Angelico, per quem //// Quodque haSienus diximus intellcSlum D d d volu- » 4 - volumus de muildis poflibilibus nonnumero tantum, fed etiam fpecie differentibus ; nara cum eflentialis ratio mundi defado confiftat in quatuorillisgradibus fubordinatis, entium videlicet, viventium,fentientium, Seintelli- gentium, ica ut priora Temper fint cum exclu- fione perfedionura, quibus pofteriora Tuno Pbilojophia quinque-partitse. Tarij; veriim quam rede fetiš patet ex didis phyfica; quamvis non diffiteamur, quod q U j pluresformas fubftatiales partiales admittu nt in viventibus; ficut Sc illi qui elementa docent formaliter manere in mixto difficulter proba, repoflintabfurdumquod admittunt, qui il{ a . tam fequelam recipiuntu. predita, poteritutiquealiquismunduscreari, usS Neque exeo, quodin elementisfiantge. in quo darentur pr®cer quatuor dida genera ttiam quintum, fcxtum, Sc fic ininfinitum, in quo tam juxta ea, qu® diduri Turnus de for- mali, vel virtuali diftindioneintrinfecapofli- bili in Metaphyfica, quam ex didis in Phyfica_. depoflibilitatemateri® diverf®, Sc perfedio- ris fpecie; entis item materialis fimplicis; ho- minumque poflibilium diverf® Tpeciei ab hir\ qui in hacrerumferie funt, Angelorumitem nerationes, augmentationes, ali®quemixto. rum operationes hujuTmodi, bene arguitu^ dari animam aliquam earum principium ,• e® naroque fiunt vi feminum diverTorum, qu^ j n Te illa aliunde, nempe a proprijs caufis adveni- cntiarecipiunt, foventque, ac juvant; proin. dequefatiseft Ti h®propri®, Sc particulares* cauf®animentur; quibusfolis tales generatio. nes in genere efficientis tribuuntun*, defado exiftentium perfediorum,etiam quo- usp Multo minus ex materia communiom- us6 ad fpeciem, non videtur pofle efle difficultas^. Pbj/ico^mathematicte Coftnograpbia objeBi ,fu mundi nulla eB alta forma, quamfigura, eaque, pr ob abu lius,fhcerica. R Obertus deFludibus, ipfique cojetaneusr* « GerardusMercator in pr®fatione ad Tuam CoTmographiam , Tecuti antiquorum quoT- dam, mundo attribuunt Formam viventem_» univerfalem Tubftantialem ; cujus nomine fi intelligerent Deum , qui illabitur intime rebus omnibus per efTentiam, pr®fentiam Sc poten- tiam, utloquuntur Thsologi, eftque in ipTis Sc ad exiftendum afliftens, Sc ad operandum effi- ,l6 ° cax principium, juxtaillud: Spiritus Domini rcplevit orbem terrarum vivificans omnia_>; non e det cur eorum opinio improbaretur ,• at quia illi difficultatem iftam intelligunt de for¬ ma quadam proprieinformante, ideo repro- batur illa, ut pr®tereamus authoritatem, tum quia nemo eft Tanijudicij, quicenfeatglebas camporu, Taxa Sc Tcopulos vivere, atque adeo habere animam,& quidem eandem cum igne, aere, Sc aqua,nullufque eft, qui talia affirman- tem nonrideat; fiquidemlumennaturaledi- dare videtur fieri non pode, ut fit animatum,’ & vivatcorpusillud, quod omnibus vit®orga- nis carer, nullafque a Te habet, vel inchoative nium argui poteftdari etiam formam comitiu. nem omnibus; nam communis tantum illa eft fpecifice, non vero numerice; adeoquefi in_ materia nulla eflet diTcontinuatio,nulla diTpo- fitionum diverfitas, nulla formarum fubftan. tialium ad invicemTubftantialis tranfmutatio, forte argumentum adverferiorum probareo dari etiam unam Tubftantialem formam infor. matricem univerfi; Ted cum contrarium evi- denter conftet, certum etiam efle debet in. materia Fpecie metaphyflca una.numero vero alia Sc alia, non pofle dari defado unam for- maminformantem, atque adeo neque unanu animam; a qua aduentur entia, qus in mun¬ do dantur phyfice, f^realiten,. Nec demum ex operationibus ullis exi. ftentia tališ anim®,feu form® informantis col- ligipoteft; flquidem mocus corporum ad vi- tandum vacuum, fluxus, Sc refluxus maris, ge¬ neratio colorum ex qualitatibus elementari- bus, produdiones ignis exfilicis &chalybiff* collifione, efFedus magnctici, alijque his plu- res attribui debent non form s uni communi, Ted particularibus caufls Sc principijs, quorum Tingulis proprias virtutes Author natur® eft largitus; quod inde patet, quia hi tam mirabi- leseffedus arguunt potiusecontra non pofle ipTos provenire ab unica,Ted neceflario requi- rere produci a diverfis particularibus caufls,& principijs^. vitales diTpofitiones ; eo quod in difcontinua- 7/. i rj 7 T um quia fi datur h®c anima mundi, vel pr®ter illam in rebus darentur ali® form® Tubftantiales, vel non ? fi hoc ergo res omnes funt unica res ejufdemomninofubftantialis, Sc phyfic® rationis, Sc natur®; quod quis admit- tec ? fi ver6 dicatur quod dentur, ergo plures^ form® Tubftantiales Funt in eodem Tubjedo. Admittent forte hanc conTecutionem adver- P ar s tertia, feu Phyfico - mathematica. apti(Iimaquefini rerura, qu* m mundo funt,earumque motibus j fitque maxime um- formis, atque diftans fecundum omnesfine fu- perficiei partes £equaliter a ccntro, ideoque omnium Ifoperimetrarum figurarum capacif- lima, ut facd& conftat; talemquecomprobaC mundo inefle figuram experiencia, qua vide- mus ftellas, pradertim quas fixas dicunt, circa polos moveri retinendo eandem fenfibilcm_» diftantiam; acreliquas, dumapparentfupra^ horizontem,mox paulatim elevari doneč per- veniant ad altitudinem meridianam, indequd pedetentim deprimi doneč occumbano. • ll62 Obfervamus pra?tersa ftellas poli? proxi- miores,minores conficere circulos,quam qua: propinquiores funt a:quinodiali circulo ; ex quibus clare deducitur mundi fphoericitas • l? ciffima; hypothefes coeleftibus motibus adap- tentur, nefruftra fiant per plura, qute fieri pof- funt per pauciora ; quod prieftat ad*qua£e pofitumfyftema; tum quiaattribuit corpori- bus fidereis illum motum, quiitapha;nome- nis, feu apparentijs refpondet, uc fic quam mi- nimis iropedimentis cxpofitus, cimi ifte fiat perunicam fpiralem linčam omnibus fiderum motibus accommodabilem, Sc defignabilera ab Intelligentijs fummam peritiam habenti- bus de via, & dudu, per quem fidera dirigere, Scmovercdebeant in bornim univerfi: turm. quia removet a fiderum motu oranem violen- tiam, omnemqup a medio, vel circumftanto corpore refiftentiam aufert, ciim a?th.er ilie te- nuifiimusabfque difficultate cedat fideribur’ per ipfum motiš. ciim tales raotus proprij fint corporum rotun- im6j T um demum quia ali a hadenus excogita* ta mundi fyflemata, plurima inferunt Peripa- tetica;Philofophia:inconvenientia; nam Pto- leroaicum infcrt neceflario penetrationcrn_* naturalem corporum, Sc mctus in eodem mo. bili fecundum idem omnino oppofitos; accu- ratiflimis fiquidem Aftronomorum oblerva- tionibusdeprehenfum eft Sc Cometas expri- raa regione aeris ita in altum afcendifle, uo poft tempusaliquodinterfidera, qutefixadi- cunrur fuerint deprehenfi; Sc Martem feps in¬ fra Solem, Sc Venerem fupra Solem confpe- dam fuifte,quod fieri niillatenus potuiflet jux- ta didum fyftema, abfque corporum pene- trationo. 1168 Quod autem idem mobile mover! debe- ret fecundum fe duobus oppofuis adaequate motibus, etiamconftat, nam moturaptusfeu diurno Luna v.g. diebus fmgulis movetur ab orcu in occafum, Sc rurfus intra 29. dies com- muniter, fuara conficit ab occafu morečim.* periodum,quod formaliftime eftmoveri idem lunare corpus, idemque de alijs dicendum, duobus contrarijs motibus adarouace ; ciim per tales motus idem mobile coftitueretur m oriente, Sc occidente per lationem omnino oppofitamj. dorumj. n gj Demum inftrumenta mundum reprajfen- tantia, qualia funt fphoera, armilla, aftrola- bium, aliaque his fimilia fada funt ex fuppofi- tioDefphiricitatis mundi; horologiaquoque fciotherica, feu gnomonica conftruuntur ex eadem fuppofitione, Sc mirifice congruunL* coeleftibus apparentijs, Sc. irradiationibus'*. 1164. Accedit quod partes mundi perfediores, quales funt Sol, Luna , reliquaque fidera, ele¬ menta, quin ipfum humanum corpus rotun- ditatem affedent; imo agentia omnino omnia non impedita, fphierice agunt, Sc ab uno quafi pundoper lineas quoquo verfus a:qualiter di- ftantesluam diffiindunt adionenij. Phjfico - mathematica mundi Cofmo- graphtea coordinatio,feufijlema-*. M/TNter fyftemata, feu coordinationes parti> 1 um mundi inter fe, mulci multas, eafque di- verfifiimas excogitarunt, inter quasmaxime veritati confona videtur illa, qu$ globum ter- raqueum quafipro ccntro univerfi ponit, cir¬ ca quem immediateconftituit aerem circum- ambientem.magis magifque depuratum fem- per, ac tenuem, quo magis a fuperficie terra -1169 Neque etiam fubfifiit fyfi:ema Ccperni- queiglobifemovetur adconcava ufq;empyrei canuminamuticontrarium S.Scripturar, pro- coeli fuperficiem ; in quo deinde vaftifiimo hibitumeftafacraCongregationelndicis, Sc fpatiojuxtapnefixumordinemacundimode- pr^terea contra ipfum evidentifiima;adocu- ratoreDEO, Intelligentiarum opera fuis qua;qi lum ftant rationes, quaspaulopofiadferemus. infpacijsmoventurfidera tamerrantia, quam//7o Tertium paricerfyftema,quodTycho- inerrantia, unico motu ab oriente in occiden- nianum dicunt, Sc vulgo jam rccipitur propc tem pe r lineas helices, feu fpirales; juxta quas mota illa modo altiora, modo humiliora, mo¬ do fupra, modo infra, modo ante, modo polt fe invicemfefenobisfpedanda exhibent, 1166 Quod (yfiema ,feu coordinationem pra:- ter authoritatem amplilTimam complununti' tam in faera, quam Ariftotelica philofophia Verfatifiimorum, nobisfuadetillaratio; quia cnitendumeft, utquantumfieri potefifimpli- ab omnibus, lubfiilerc minimevidetur; tura quia per illudnon apparet, quo pado in coelo liquido fidera utrumque fuum motum nobis apparentem peragere poffinc abfque repug- nantia: tum quiaha;cuniverfaTychoniani ra- tio inducit confufionem in ipfos Planetarura motus, indudura etiam aliquando eorumdem adinvicem collifionem, proutprieclare often-. jjit Malapertius apud Ricciolum: tum quia_.. non Philofophitf cjuinjue-partitte. 16 non videtur verofimilc circulos majoresPla- ac virtutcra, moturaqu^ tribuit, & fublunari. netarum circumvedari a circulo folis mulco bus aptamcapacifatem, potentiamquc dedič minore ipfis; in quo cenfemus parallogizarc utperpctuafit, & ordinatifiima adminiftratio illud fyftema, dura adraitticveros, Jcreales' univerfi. circulos quos tamen in ipfapofidonc omnino/^ Nequc evidenci huic difcurfui tenebras* negau. V7 t Cum nullum igitur ex his tribus fyftcma- tibus fubfiftat, qu* tamen pr*cipua cenfentur ab Authoribus, & cx quibus fua confarcina- runt Fracaftorius, Argolus, Balianus, Hurta- dus &c. ncceflario propivcrumfequiturpro- babilitasnoftri; doneč fubtiliusaliquod inga- nium oftendat nobisviam benoficio Algebra: (quam omnino reperibilem putamus) pen- puram Logifticam numeros motuura cocle- ftium perficicndi. Pbyfico - mathematiece Co/mographia fubjeBi'produBio i confervatio defaBo. T /7jT Urnine natura; eft notum, mundum non I y efle Ens a fe,& fimpliciter neceflarium.in- dependens, infinitum, ac immutabile; quod fatis probat tum authoritas Sacra, qua conftat id continere primumSacrofand* Fidei noftr* articulum; tum Philofophica rado defumpta &abordine, 8 c a fine ejufdem $ abordinequi- dem, quiainmundofapientifiimeomniafunt ordinata,ut cuilibet cciam mediocriter fapien- ' ti eft manifeftum; tališ autem ordinis neeefla- ri 6 alTign 3 nduseft Author aliquis, quieflenc- quitulla parsmundi: caenimvelcorporcaef. fet vel incorporea; nonprimum, quia ordi- nem conftituere eft opus mentis, & intelligen- tiae, ficut corporei eft ordinari, feu ordinent* acciperc; non fecundum, quia nequit veniro in compofuionem operiš id, quod eft fupra to- tum opus,cum ordinans totum,habcrc debeat fibi perfede iubjedas partes,quas vel vi, vel natura fubjedas ut habeat eft neceflc; vi au¬ tem nullusiibi fubjecicmundum, quia quod vim patitur perpetuum efle non poteft, nec benc ordinatum; ac proinde melius, ftabiliuf- queeritquod fecundum natur* impetum eft. 1173 Cum igitur omnes partes mundi fint fub- afFundit quorundamobjediocx roundo Poli, tico defumpta,quem Princcps ctfi moderetur, & regat, illius tamen eft pars; tenebras fiqui, dem difpellit omnes: tum illuftriflima diftin, dio, qua conftat Principero,quatenus ordinat Rempublicam itafehabere, aefi Reipublic* pars non eflet; quatenus vero ipfam Rcmpub. licam incegrat, ipfiufquc ordini fubeft partem equidem ejufdem efle nemo negabit j prafer- tim advartens ad latam difparitatcm, quas etiam inratione ordinantisDruM inter & Prin. cipcm intercedit; cum hic e quod cum in mundo non deprchendamus', cum omnia illius movcantur, mutentur, 8 c in- perenni fint viciftitudinepropter alia; fcqui- tur proinde clare illum a Deo Conditorc, Pri- moqu^ ejufdem Principio efle, nonquidcnu ex neceflitatc natura:, fed liberc operante jux- ta beneplacitum Divin* fu* voluntatis; quid- quidin contrariumaflerueritin tenebris gen- tilitatis oberrans Ariftoteles; perfediflirao e- nim agenti cur negemus perfedam maximc operationem, qualis eft illa, qu* a libero pro- ccditarbitrio ? ea enimqu*exneceflitatc ori- tur ad extra haud dubie perfeda non eft, cum operari neceflario, fit quodam quafi natur* impetu agi, abfqueullo confilio, &feiencia, adeoquc fic produda ordinata efle nequeunt, quem operandi modum quisneget Deum de* decere, ordinemque illum, qucm cernimur* in univerfo ? pr*fertim cum Caufa prima cou- tineat in fe eflčntialiter omnem racionem bo¬ ni , & confequenter extra ipfam ilii nihil fit ne- ceftarium; adcoque ncccflitari nequitadali- quid extra fe produccndunt*. jed* cx natura fua huic Ordinanti, neceflario///^ Nequc adh*caddimusalia, quibuscon- fequitureas ab eodemefle; nam nonpotuio eas invenifle cafu aptasadtalem ordinemfu- fcipiendum ; fi enim neque in cythara v,g. plu- res chord* ad harmoniam apt* funt cafu,mul. to minus in tanta machina, quanta eft h*c mundialis; in tanta etiam rerum inter fe pu- gnantium diverfitate,tam benc ordinata,tam- que apta, & concinna congeries a cafu efle po- terit,pr*fertimcum juxta dodrinam Arifto- telis,quam maximejadanthacin parteadver- farij, caufa per accidens pofterior fitcausa per fe, illamquefupponat; Deus igitur erieper fe caufa mundi, & non cafus aliquis, qui proinde & coclcftibus corporibusconvenientesvircs, ftat & perfedionem Dei ad*quari nonpofl« perfedione fcu mundi, feu ullius creatur* ; & quod mundus non habeat omnem poflibilem perfedionem; & demum quod, qui nolit re- cognofcere mundum proDEO, utmulticxil- lis, de quibus Regius Plaltes: dixic infipiens in corde fuo non eft DEusjfaciunt.nullatenus ad- mittere poteft, reelamante natura, &intelle- duali ratione, acfenfibili experientia, mun¬ dum feu ex nccelfitate natur* operantis, Cen a fe efle: quidquid contra fuadeat quidam,qui ex mal^ intcllcdo illo principio: rcpugnacv Deo omnis contingentia, infert mundum ne¬ ceflario produdum fuiflc i cum Dius ncque cofl- P ar s tertia , feu PbjJico-matkematica, V Contirtgenter,(eu cafualiter, neque neceflario, fed cx confilio, &propria fua Jibertate, con- tingentia pr»cise tenenteTe ex parte termini produdi, mundum produxcrit initio tempo- ris - *. In quo haud dubie erravit Ariftoteles, ,7 ^alijque cum Commentatore , ejus Tequaces, quorum Authoritas tanti efle nequit,ut vel au- thoritati SS.* noftr® Fidei, vel philoTophic® rationi in minimo pr»judicet; pr»Tertira qua- do rationes, quibus ad id aflerendumfuitper- cedunt vieiflitudine; ex il!isnamque, fi teter* n»fuiflenc, evidentiftime deducicur inflnitum claufum terminis, ut patet calculanti circuia- tiones Iblis, & lun®, earumque numerum ad invicem confercnti; nam circulationes luna- resdeprehenduntur fuperare undecies circu¬ lationes folares, adeoque ab illo termino Ani¬ to , quo ill® has excedunt, & a termino hodi- erno,qu» intercipiuntur lunaresterminantur, adeoque Anit® eflent & terminat®, cum ta- men ex hypothefi eiTent inAnit®, & illimitat®. fuaftis,leviš valde Ant ponderis mam ea,quam ut* Ex mutationibus autem globi terraquei eximmutabilitate eflentiali Rrimi Motoris de- fumit; falfo innititurftippoflto, cum fupponat mundum a Deo ex neceflitate natur® opcran- te fuifle produdum,nam de agentibus folurrL* neceflarijs,& creatis verum eft illud: idem eo- dem modo fehabens Temper facitidem; non vero de agentibus liberis, qualis Deus eft, qui nec Temper, nec nunquam, Ted tune produxit mundum quando ipfi placuio. V7 g Altera pariter quam aflumit exadionO produdiva mundi, quam vocat »ternam,vera folum eft Tecundum id, quod dicit illa in reefto, fecundum quod eft Deo ipfi identifteata, noru autem Tecundum quod dicit in obliquo , cui repugnat, ut mox dicemus, »ternitas a p ar to anto. JI7 j) Similiter tertia Aimpta ex bonitate pri* m® CauT®, vi cujusefle videturTummecom- municativa, fuique Aimmc diffuflva, univer- fim non Tubfiftit, eo quod veraTolum At refpe- du eorum, qu*in Deo ad intraTunt, non vero refpedu eorum,qu® libere Tacit ad extra, alio- quin orane poilibile defado efletadu; omnis creaturaeflet perfediflima, &c. quas defado indeAnenter Aeri cernimus mun¬ dum efle non potuifle ab ®terno clare conclu- ditur, Aquidem animadvertimus montes im- minui, valles Temper Aeri profundiores; percipimufque TenAbiliter e montibus quoti- die ab aqua , & torrentibus terram , arenam, glaream, 6c Taxa devehi ad inferiora, & tamen nullum Tcimus in natura principium e contra, vi cujus illa terra, arena, faxa &c. furfumre- vertanfur ; cum igitur At in natura principiu, terram &c. ex montibus ad planitiem detra- hendi, nullum veroquo terra detrada rever- tatur ad montium cacumina,evidens eft ex na¬ tur® principijs non potuifle globum terra- queum efle ab »terno in eo ftatu, in quo nune eft, & cumeademrerum viciftitudine; nam_» quamvis fubinde maria & flumina, imo & montes Tedern mutent t attamen quo p a do montes, quiquotidie detrada terra compla- nantur iterum cxflargant, & tantumdem rur- Ais revehatur ad Tuperiora , niflquisflngero velit montes ab »terno inAnit® fuifle magni- tudinis, quod nemo credet, explicari non po- teft. lito Oparta demura qua oftendit mundum.* 1183 Nec eft quod tališ montium augmenti non habere Tecundum Te tocum contrarium, adeoque Aeri non potuifle, nihil probat, ex eo quod confundat Amul adionem generativam, Štcreativam; illa namque Tolum eflentialiter requirit prima contraria ad fui efle, non vero creativa, qu® eft produdio rei Ampliciterex nihilo, qu»que Toli Deo competit, &, quam longe probabilius eft, latuifle Ariftoteleim*, principium dicant quidam, efle terne-motus j nam licet in una, alterave globi terraquei par- tc aliquando terra elevaretur, & inturoefcereC vi terr»-motuum in collem, Teu cumulum ali- quem, quod tamen vix vel Temel contigifle le- gitur longo T»culorum decurTu, at quomodo id Talvari poteft reTpedu aliarum partiurrL*, qu» vel nunquam, velrariflime tcrr»-moti- busconcutiuntunJ Phjjico - mathcmatkčC Cojmograbhltf "U Sed nec Tolum juxta pr»Tentem rcrum_, fubjeBiprodudiio de pojfibili. 1181/^um indubitatum At apud Tanioris Philo- V.-tTophi® Tedatores mundum defado nom. cxftitifle ab »terno, qu»ftio exoritur inten. eoidem, anTaltemde poflibili & abToluteefle potuerit ? qua in celebri qu»ftionc imprimis^ nobis illud videtur tenendum,- mundum, pro- ut defado eft, & cum ifta rerum viciflitudine, quam in ipTo experimur, efle nequijfle »ter- num; tum Tpedatis circulationibus corporum cceleftium,proutnune Aunt, tum mutationi- bus,qu»in globo terraqucoperpctua Abifuc- ftatum mnndus potuit efle ab »terno, verurn^ nec quocunque Tpedetur modo, AveTecun¬ dum entia permanentia, Ave Tecundum ftic- celAva,»ternitate potuit donari a parte anto. Quod verum efle pr®ter authoritatem Tacram his.philoTophicis rationibus patet. Primoom- nes creatur® eflentialiter Tunt ex nihilo fui, adeoque debent neceflario tranflre de norL# efle ad efle Tui, quod autem tranflt de non efle ad efle »ternum efle nequit, cumquodhabet aliquidTe prius inde habeat initiumfti»dura- tionis, Ave inde incipiat, quod nulli »terno convenire poteft, ut ex terminis eft notunoj. E e c Securt* i 8 Philofophia: quinque-partitce-> nSs Secundo quia creatura Sterna eflet ab- a In conftituendo autem quid fuerit lux illa rum evadit eas fuifle materi« concrcatas, & non edudasjcum non adfuerint nec adefle po- tuerint illa , qu« eflentialiter requiruntur ad conftitutionem fubftantialis edudionis^. MB Ratioautem, qu«nobisfuadetultimara difcursus noftri partem,eft,qudd cum tenebr« hanc lucis produdionem pr«ceflcrint,neceflc fitut non ftatim ab initio, fed paulo poli intra limites tamen prim« naturalis diei mundi hoc efficax imperium Dei : Fiatlux; datum fuerit. 1207 Unde folvitur facile curiofum illud pro¬ blema: an prior fuerit nox, andies? quodne frultrancum fit, nomine nodis inteliigi noir. debent tenebr« ill« univerfales, qu« erant fu- per faciem abyffi ; nam fic non eflet contro- verfia ulla, quod nox lucern pr«ceflerit; ve- rum problematica qu«ltio procedere debet primigenia dilčordant non parum hiter fe Au- thores nobis videtur probabiliter illam fuif. fe ejufdemlpeciei, non tamen numeri, cum luce folis, &fuflentatam ab igne, sthere & ae- re tanquam a fubjedo. Cujus probabilitatis ratio ell, quia fic ad litteram bene explicatur, quomodo prima die fadafitlux, &quartadic deindeipfeglobus folis, qui lucern cjufdenij fpeciei dependenter a Deo produxit, cujusr* fpeciei lucern Deus folus antea exigne produ- xerat, eandemvelper fe imraediate vel me- diante Angelo aliquo movens fuper faciemj c«lieomodo quo nune fol movetur ,• quid- quid enim Sol nune facit, potuit Deus facere folus producens, & confcrvans lucern illamj fuccefliveincorporibusillis, qu« prius crea- verau. an lux primigenia fumpta cum refpedu ad 1210 Reliquis porroquinquediebusc«tera o- eam mundi partem, ubi polica fuit paradyfus, vel regio Pal«ltin«, qu« prima vice ab homi- nibus habitata fuit fecuta fit nodem,vel e con- tra; quo polito probabilius cenfemus dietm. primum naturalem, qui conllat horis 24 cora- pofitum fuifle ex prioribus fex horis tenebra- rum, feu ex durationc fex horaru nodis «qui- valenter menfurabili horis lucis, & ex duodc- cim horis fubfequentibus lucis, atqueexreli- quis fex horis ab occafu ad mediam nodem; adeoque initium prim« diei mundi faduim. e lic in pundo «quivalenti pundo medi« no¬ dis, & finem illi impofitum in pundo medi« nodis fubfcquentis moram lucis prim« diei. 1208 Quod, ut aflcramusjinducit nosprimo ufus,& praxis S. Roman« Ecclcfi«,& commu- nis Dodrina Allronomorum de die Aftrono- mica: deinde quia fic bene explicatur,quo pa- do Sacri InterpretesdoceantprimordialeirL. lucern affulfilTe in cardine orientisr*. Tertio quia rcdefalvatur quomodo mundi nativitas pera tali ordine probabilius ell fada fuiflo; nempcfecundadie mundiaDeoomnipotente expanfumefle (utiproprie fignificat vox fir- mamenti) valtumilludfpatium, quod undi- que tcrraqueumglobum ambitusquc ad cx- lum empyreum exclu!live. Tertia vero O- ceanicavitatemfecit, ac terraminde erutam inmontcs & colles varijs locis fparfos eleva- vit; excavavit pr«terea terr« vilccra in aqua- rum fubterranearum, & mincralium reccpta- cula; in qu« non naturali gravitate aqu« de- fluxerunt; nam opusadidfuiifet longo tem- pore, fed divina vu tute momentanee fuero tranllat«; poftquod ftatim apparuit arida^, qu«mox Dei imperio convellita ell herbisr’, plantis, arboribus,&c. conducentibusad uti- litatem, Sc ornamentum univerfi, acufui a- nimaliumproducendorum y ficque ut verbo dicamus,fecunda mundi die expanfiofada ell, 8c feparatio ab invicem quatuor elcmcnto- rutm.. ad primum diem fpedetabfque fuperfluitate/.?// Quart« autem diei opera fuerunt Sol, temporis, feu durationis alicujus pr«ccdcntis lucern. Quarto quia fic facile ollcuditur, qua ratione poli conditum Empyreum Angelos, materiam, 8c formas elementares eadem die, fed aliquanto tardius fada fit lux primodialis. Quintd quia eodem momento congrue dici- tur fadum initium creationi mundi, quo fa- dum eft initium ejufdcra reparationifted dum Luna, reliquaque fidera tam errantia, qu« Planet«, quam inerrantia, qu«fix« dicuntur; modo quo infra explicabimus. Dies mundi quintain lucern deditpifces, aves, c«teraqi animalia, qu«propriefeminali virtute fibill- miliagenerant; &c quidemprobabile ell non tantumbinacujusquefpeciei, feu cujusq; fe- xusfingula, fedplurain varijs terr«partibusj F f f pra:- Zl 'PhilofophU quinque-partitte. prsfertim clim varijs animaliura fpeciebus di- bis &c, adeoque videtur congruum, quod pa . verfarum regionum teinperies magis congru- riter in vere Iueri t creatus, uci diferte teftatuR, at. Dixiqusproprievirtutefeminali iibi fi- Concilium Palsilinum. rniliagenerant, quia valdeeftprobabiIe,quod 1216 Neque eft quod ao hac prooabilitate rq s qus excotnmixtione diverfefpecieigeneran- dimoveat, feu qu6d apndOrientalespopul os tur in principijs fuis fuerint difcriminata;quod idem didum volumus probabiliter de infedis, csterisque imperfedis animalibus, qu«e vel ex putri, vel exanimalium corporibus ena- fcuntur,eo quod talia ad ornatum univerfi mi¬ nus conducanf. I2l2 Sexta demum die poftquam prarcedenti- busdiebus (proprienimirumtalibus &con- ftantibus 24. horis, & numero omnino fex, integram conftituentibus hebdomodam cum feptimo, inquoDeus dicitur quieviiTe ab o- mni opere quodfecerat, cum fumenda finu verba S. Hiftorici in propria fignificatione.nifi anniprincipiumfuerit Autumnus, 8c primus 3 Menfis Odober ,• feu qudd Judari annum facu. larem incipiant ab a;quinodio autumnali, feu quod animalia condita fuerint in a;tate perf e . da, ad quorum fuftentationem frudus, fru. gefque terra: debuerint efle jam matura, & perfeda; , quod foliim habetur in autumno, juxta illud Eva; : de frudibus lignorum qu^ funt in Paradyfo vefeimur: feu demum quod cum fol continuo figna mutet, gyretque no- ftrum ac inferius hemilpha;rium,non videatur pofie ftatui certum tempus vel veris vel au-, tumni, in quo mundus fuerit conditus. vel ratio , vel ipfc contextus contrarium_»w/7 Primumemmargumentumnihilomnirjo probat,eo quod anni populorum OrientalijiR originemab Adamo non dux.erint, fediude, quod poft adultummundum, cumplur-esho. perfuadeat ; quorum neutrum urget in pr*- fenti) cumomniaDeus perfeciflet, ex limo terra; corpus Adami absque ullo defedu, in_. teraperic valde excellenti ad omnes operatio- nes vegetativas, fenfitivas & rationales difpo- fitiflimo, illudque anima rationali ex nihilo ri- gorosecreatainformansvivificavit : transla- tumque in paradyfum priefentavit illi cunda_» animalia, ut vocaret fingula nomine proprio, & tandem ex dormientis cofta formavit Eva; corpus, quodpariter rationali informavit a- nima, viverequefecit in adjutorium Adamo eidem fimile. 22 H Qus omnia, unita, ut diximus, radona- mineš eflent, omnefque verfarentur m agri. cultura, menfe odobri foliti fuerint couvenirc ad diftrahedas fruges,quo ternpore etiamnum pro rebus vendendis, agroruimque elocatione commodiflime contradus colebrautur, adeo- que ob majorem commodi tatem ufuum po- pularium a;ram fuam potius, quam annum, ab odobri populi illi fuerunt exorfi , non fecus quamob fimiliaimpedimennafimus foliti nos inchoare a;ram, feu annum fcholafticum lub Novembris initium. li anima excepta, opera dierum quinquc,non Adfecundum quodadclebatur dicimus, per adionem proprie creativam,neque etiam per adionem in rigore generativam, fed per adionem edudivam formarum, qua; eftquo- dammodofimiliscreationi, quatenus a Deo immediate proceflitabsquedii’pofitionibus in materiapnerequifitis, &limilisgenerationi, quod ficuc conditusefthomo reliquaque ani- mantiain eo ftatu, in quo prciducere poterant fibifimilia, idem ufuvenifle in arbonbus, & reliquis vegetantibus, adeoque ilcut Deus non produxit fa;mellas animalium pr^gnan- tes, fic nec omnes arbores cum fuis frudibus. quatenus eft ex pr*fuppofito fubjedo čaren te 22/p Ad tertium refpondemus,non fuifle opus, pro inftanti aliqtio indeterminato temporis J hujufmodi formis. I2I< j De ternpore vero, quo admirabile hoc univerfi opus produdum fuit, probabilius te- nemus illud fuifle vernum, imo veris initium_» quando fol ingreditur llgnum Arietis : quod patet tum authoritate, tum ratione; authori- tate quidem quia id communiter docent SS, PP. Theologi j quam fententiam viguiflo etiam apud Gentiles teftatur Virgilius 2.ge- orgic. illis verfibus: Non alta pr ima crefcentisorigine mundi Jlluxijje dies , ahumqne habujfe tenor em Credidenm\ver illud er at', ver magnut agebat Orbd, & byberms p ar c eb antfiat ib ut Euri . /2 Tum quia ver eft pulcherrimum anni tem¬ pus, quale maxime decebat ftatum inocentia;; pr^fertimcum vere annunciatus fueritChri- ftusincarnandus, redemptusper Chriftum or- 1220 ut tune omnes frudusomnium arborumfuc- rint maturi, fed potius debuifle juxta ipfarum plantarum naturas in aliquibusmaturoscife, in alijs maturcfcentes,florefccntes in alijs,quo fic commodius fubfervirent efui, & ufui pri- morum Parentum, adeoque in fuppofitione accommoda locutam fuifle Evam cum ferpen- te eft intelligendum. Ad quartum patet cx didis fumendum efle tempus creationis mun¬ di cum refpedu ad partes illas,qu£e prius inlaa- bitata: fuerunt ab hominibus, & inquibusfuin> conditus terreftrisParadyfus, Circa autem durationem mundi ( nc p !u- ribushlc profequamur, prout occafioforct, computum Chronologicum)etiamfi certi ni- hil definiri pofllt, attamen cumcoramuniDo* dorum confenfu, probabile efle judicamas^ mundum duralle a lui initioadnatalem ufque Chrifti 4000 circiterfolanbusannis>quibus fi 1662 P ar s tertid , feu P hyfa o - mathematica. i 66 z addantura Chrifti nativitate ad curren- . N r tem hunc annurn, tota mundi $tas probabilif- 1 hjJlCO-mathematiCe LoJmographlCa Mundi Delineatio. finie comprehendetun,. Nam Chronologi omnes, qui hattenus ^Vuerunc accuratiflimi, vclinhunc nuraerumj^^^Ofmographi juxta Mathematicam abftra- annorum mundi confentiunt, vel paucioribus ftionem circa hunc mundum verfantesr*, annis diflčntiunt j licetenim GrEci, Scfeptua- cinta Incerpreces numerent 5900 annos, Sc Baronius cum Beda ? r 99;recentiores tamen, 1222 qui rem accuratioribus computarunt calculis, uti Gordonus, Tirinus, alijque4000 annorum prscise ponunt durafle mundum ufque ad Cdriftum,Hebr*i vero, Scalij Latini Chrono¬ logi ftatuunt annos a mundo condico adChri. dum ufquefluxilTe 3950. Jofephus4102. Sa- jjanus 4502. Card Bellarminus Sc Petavius J 3984, quarum fententiarum diverfitas inde ortum duxit, quod prophana hiftoria de anti- quioribus temporibus nihil prorfus habeat: unde Varro dividens mundi Etatem trifariam non immeritd ajebat: primam efle incogni- tam, quia teftesfuinon haberec; fecundarrij* efle fabulofam, nempe a cataclyfmo ad pri¬ mam usq;Olympiadem, eoquodfabulisPoe- tancium omnia' fuerint involuta ; tertiam de- mum hiftoricara, aprima fcilicetolympiade, hoc eft ab eo tempore, quo primum inftituti funtapud GrEcos ludiolympici, adreliqua_. deinceps tempora_,. Ex quibus clare confequitur numerum_j ipfum circumlineant ac conftringunt circulis, aclineis quibufdam mereformaliter imagina- rijs, Scfundamentaliterfolumrealibus; quo- rum alios majores fex efle dicunt, minoresr* quatuor alios : e majoribus primum Finito- rem feu Florizontalem vocant, quo dividuno totam mundi roachinam Equaliter in duo Hc- mifphEria, in fuperum fcilicet Sc inferum,feu feu in confpicuum ab habitatore fuo, Sc in oc- cultum eidem; cujus ufus funt multiplicesr’ Cofmographis j inlervitnamque ad fphzram rečlam, obliquam, acparallelam apčeconfti- tucndam; determinat tam ortum quam occa- fumfiderum, acquantitatemdiei, nočlisque arcificialis; ar tificialis fiquidem dies ali ud non eft, quam mora folis fupra Horizontem, Sc moxaliudnihil, quam mora ejufdem infra_> eundem; ac proinde idem ipfe circulus efl: ter- minus unde nonnulli populi diem naturalem.* exordiuntur. utltali Sc Bohemi, qui ab occa- fu folis j Babylonij veroabortu ejufdem; eft autem dies naturalis, ut jam fupra infinuavi- mus; integra folis converfio conftans die ac nočte artificiali. annorum mundi ex folafaera hiftoria peti de-/.?.?/ PrEterea horizontali* circulus multum_» bere, colligendo ea tempora, quibus in ea le- guntur vixifle, aut regnafle illi, quorum ipfa_, meminit; fed quia in lfto calculo fatis conftarc non poteft an vertentes, an integri, an inchoa- ti foliim, Sclabentesanni fumendi flnt, hinc de Etate mundi orta eft difta opinionum varie- tas, qua:deinde aufta eftmaximecxdiverfita- te eodieum tam HebrEorum, quam Gra;co- rum, Sc Latinorum, atque cx varietate verflo- num,fiquidem Sc inipfamfeptuagintaInter- pretumverfionem fucceflu temporis menda., multa, Sc complures errores irrepferint, ut erudite docent fupra citati Gordonus, Sc Ti- rinus^. l32 i Quibus adhuc non obftantibus probabile nihilominus eft primam diem mundi fuiflo Dominicam,juxta communera confenfum fa- crorum Interpretum: id inde concludentium, quod Chriftus furrexerii die dominica,fpiritus S. miflus fuerit ad Apoftolos Scc. accedit,quod fi aliqua aha die Deusfecifletinitiumhuic ad- mirand.vuniverfi fabricE, fubfiftere nullatc- nuspofiet atteftatio ScripturE, qua conftau die Sabbathi Deum quievifle ab omni opero fervit ad dimetiendum ortivas, Sc occiduasr’ latitudines, quEfuntarcusquidam Horizon- tis inter punčlum ortus, Sc occasus Equino- čtialis, acpun&umillud ubi fldus oritur, oc- ciditve; quare fi ad quodlibet tempus vis fci- relatitudinemortivam, occiduamque folisr*, ponegradum£clypticE, quem fol tune per- currit in Horizonte materiali, elevato polo fphErs, ut con venit tUEhabitationi, namar- cus Horizontis inter Equatorem Sc gradum illum eritquEfitalatitudo: fimiliter idem cir¬ culus eft initium, a quo altitudines, Sc deprefl fionesftellarum fumuntur, quEtantE funo, quantus eft arcus Horizontis interceptus a punftis ipfius, in quibus oriri polfunt velocci- dere, juxta diverfam eorum declinationemj Sc latitudinem. Demum Horizon in 360. gr.adus, feu in quatuor quadrantes orthogo- naliterdivifus, eftfubje&um quatuor punčto- rumcardinalium, aquibus nobis exhibentur quatuor mundi plagE, orientalis fcilicet Sc oc- cidua,meridiana, acfeptentrionalis; Scqua- tuor prEcipui ventiBoreas videlicet, Sc Au- fter, Subfolanus 8c Zephyrus, quodpacrarat. Verum fuse fatis de hishaifte-/^4 Alter e majoribus circulis , quibusCo- nus prophyfico-mathematico inftituto; bre- viter deinceps de ipfa difpofltione Sc partitio- ne hujus mundi, quatenus Mathematico-Co- fmographiE fubeftquoadnos, intelleiftioni. fmographi circumcinguntorbem , eft Meri- dianus, cujus munus noroen ipfum loquitur J , quod nempe dum fol ipfum atringit meridiem faciat; fedprader hoc adhuc alios, eosquo prE- Philojophite quinque-partit(€, 24. priscipuosin rc cofmographica ufus habeoj dividicnamqueimprimismunduminduo he- mifpha:ria orientale, Sc occidentale; in illo pofitafidera afcendere dicuntur, inhoc vero defcendere : deinde dividit bifariam, Sc x- qualiter arcum diurnum in duos femidiurnos, 8c nodurnum in duos feminodurnos; und z 1231 Ineodefignantur quatuor pundapr^ci. diacus,qui efl: circulus major defcriptus exp 0 lis, quidiftant a polismundi gradibus 23 cum dimidio: fecat ille %quatorem Sc vicillim illo fecatur in duas medietates,oblique tamen ita ut una ejufdem medietas inclinctadpolum ardicum, alteraad antardicunij. pendetquantitas temporis ante Sc pomeridia- niabortu, Sc occafu computata: prsterea_> metitur altitudinem maximam fideris cujus- vis; ficut Sc altitudinem poli in fphasra obliqua autparallcla, nam in reda nulla illius datun, elevatio, ciim tanta fitpolialcitudo quantus J eft arcus meridiani inter horizontcm Sc po- luna mundi, feu a:quatoris confpicuumj. pua,nempeduofolftitialia, quorumunumeft fupcrius, Sc sftivum, tangens Tropicum Can. eri, alteruminferius Sc hyemale, tangens tro. pieum Capricorni: Sc duo squinodialia, ij^ quibus Zodiacus jequatorem fecat, quorumj unum efl vernum, continensprincipium Arie. tis, alterumautumnale, continens principium Libra;. 1227 Infuperhic circulus determinat initium 1232 Circulus ifte non concipitur, uti ali;,in^ . • v. __i::_» 1 „*_r.j longitudinis Geographica;, Sc una cumalijsr* meridianis differetiam longitudinis inter duas quafvis mundi partes: demum ex notitia hu- jus circuliratiodefumiturcurinftituensiter in occidentem, auc orientem, meridianum fem- latum indivifibilis , fed habet latitudinem n graduu, autfecundumaliquos 14, idque ideo, quodlicctfolper ipfius medium ftabilicerrao- veatur, reliqui tamen Planeta; ad fex, vel fe. ptemhinc indegradus aberrare obferventun., permutec, fed cum horarum, dicrumvelucro 1233 Motuautcrafuofoldefignatlinčam,qu* autdamno; quippe fi quindecimgradibusiriL. occidentem progreifus fuerithoramunam ad- ijciet fuis diebus, quibus hociter perfecic • at- que fic Sebaftiano Cano dumorbem totumj per occidentem circumnavigaverat, acceflio Eclyptica dicitur, quia in illa contingunt Ecly. pfes, cumfol Sc luna fibi diametraliter in ea- dem opponuntur: cadeduda°a;qualiter peč Zodiacum, ipfumexa;quo partitur in duas* partesr*. non abfque vedorum admiratione dies inte-za;* Iftius circuli ufus inCofmographia funo gra; unde paradoxum efle defijt, duos eodem tempore,Sc loco Sc mori Sc nafci,Scunum dies, feptimanas, imo St menfes plures in vita fua_. numerare pnealtero. 122S Tertius e majoribus circulis efl: zEquator, oui bene dicitur efle ille, quilolcm 90. gradi¬ bus a mundi polo diftindum exhibet; nam_» quod quidam eum definiant efle illum,qui dies artificiales nodibus *qualesfaciat, vulgariter nimis idprsftant; flquidem demptaomniea, qua; ad vaporesfieripoteft refradione, diu- tiiis fefe folin a;quatorefpedandumexhibeo, quara de node fubducat: nec melius alij, qui a;quatorem dicunt illum efle, qui xquales in_. partes annum dividit: fi enim in catalogo, qui fphceris apponifolet a 21. Marti; ufque ad23. Septemb. quandofolem a;quatorem occupa- re volunt, dies omnes exade numerentur, de- prehedentur undecim dies plures efle in vrta¬ te, quam hyeme; fi vero Tychonianisobfer- vationibus adhibeamus fidem, quinque fer& horaru diferimine sftas ab hyeme fuperatur. i22p Quodfi quis qua;rat unde tanta in a?qua- tore varietas J refpondebimus eam vel ex va- poribus, quos in hyeme frequentius terra ex- plurimi; oftendit namque primo, qua;namj fintfigna Borealia, Sc qua; Auflraliaj nanu qua: incipiunt a pundo, in quo eclypdca fecat a;quatorem, Sc in quo fit arquinodium vernu, ac definunt in pundum , in quo fit a;quino- dium autumnale,borealia funt;auflralia e con- tra: obliquitate deinde fua Zodiacus determi. nat tropicorum fitum, ac diflantiam ab £equa- tore, ijsque mediantibus difterminatzonama torridamatemperatis j prsterea caufat die- rura, ac nodium ina:qualitatem in fphsra ob- liqua, Sc viciflitudines tempeflatum ubiqu&, indequeprovenieatium rerum naturaliumj, generationum Sc corruptionum, quas merito Arifloteles lib. 2. de generat. tribuit obliquo circulo, hoc efl Soli, ScPlanetis, quos in fo illle continet, Sc qui per ipfum moventur mo¬ do accedendoad nos, modo recedendo ; cau- fa item efl: varietatis ortuum Sc occafuum eo- rundera; Sc ita jufticia quadam diftributiva fervatur, utin eodemclimate, ubifuithyems cum longiflimis nodibus fitfuo temporc adtas cum nodibus breviflimis j Sc ne ad hsec extrc- mafiat tranfitusimmediatus.intcrceduntdua: tempeftates Veris, Sc Autumni. balat; vel ex inftrumentis, quibus fol Sc aftra_, 1233 Demum fervit ad computandaslatitudi- obfervantur : vel denique ex mundi femper- magis, ac magisfenefccntis vitio provenire: cum certum fic, quod fub primis mundi aufpi- cijs diferimen hoc inter anni partes non fuerit reperttimj. 123* Quartus circulus Cofmographicus efl: Zo- nesftellarum , ficut ^Equator ad earundem-* declinationes ; latitudoenimftell^ efl recef- fus ab eclyptica ; declinatio vero rcccflus ab *quatore: unde fol dicitur habere dcclinatio- nemvel in Auftrum vel in Boream, quiaab Kquacoreadtropicos utriusquerecedit, nul- loau- P ar s ter ti a , fen Phjico-mathematica. quam intra fe continet,& extra fe zonam tem- pcratam: ex quo patet ab oppofito munusr* etiara antardici. Atque hasc de Cofmogra- phica mundidelineationebreviter infinuata.. fufficiant; nam exadius illa tradare noftri non eft pro nune inftituti. Incerea tamen quia fu- prapartesCofmographi* diximus efte Aftro- nomiam ScGeographiam,de his pariter aliqua in fubfequcndbus ut adferamus, dicimusr* Pbjjlco-mathematica JJlronomta no¬ men, auidditas SubjcfiunLs. j2}7 Uiuseorumin uoimograptiiaelt quadru- 4 plex,quorum duos exhibec Colurus folfticio- 1243 \ Stronomiam a vopost quod legem fignifi- rum oftendendo imprimis duo punda folfti- /"\cat, nomenforcitam,quanieges aftrorum \o autem modo habet latitudinem, quia con- ftanter Temper dicitur manere in eclyptica. Quintus demum St fextus circulus major quibus concipitur contineri hic orbis,funt duo coluri; illefolfticiorum,qui eft circulus major, qui per polos mundi, St per polos Zodiaci, ac per punda folftitialia ducitur, unde Tortitus eft fuum nomen, quia quando Tol illum motu fuo atcingie. fiunt folftitia; ifte vero *quinodio- rum qui pariter per polos mundi St punda., sequinodialia ducitur, ac per fui a Tole atta- flura denotat quando celebrantur *quinodia. Ufus eorum in Cofmographia eft quadru- tialia, nimirum principium Cancri, Sc Capri- corni, qua? dicuntur punda principalia, Teu cardinalia Mundi, eo quod in ijs ex motu Tolis nrnimstemporummutaciones, Sc alteracio- nes in mixtis fieri folent,atquc ex ijs hyemis, 5 c aftatis principium, veris & autumni finis pen- det. Deindc partitur Zodiacura in duos Te- micirculos, quorum unusdicitur aTcendens a principio Capricorni uTque ad finem gemino- rum,- defcendens alter, qui coropleditur figna ab initio Cancri uTque ad finem fagittarij. W s ftEquinodiorum colurus inTervit ad de- terminada punda a:quinodiali 3 , nempe prin¬ cipium Arietis Sc Libr*,- 8c pr*terea ad divi¬ dendam Eclypticam in duos Temicirculos, Bo- realem, & Auftralem, uti jam Tupra infinua- vimus\ His majoribus circulis accedunt minores quatuor, nempe Tropicus Cancri, St Tropi- cus Capricorni; Circulus Ardicus, Sc Circulus Antardicus. Tropicus capricorni eft circulus quidam minor, qui expartepoliardici*que diftas, five parallelus eftinter polum, Sc *qua- torem, tranfitqueperpoIum Zodiaci maxim(b remotum ab *quatore: tale autem nomen eft Tortitusex eo, quodTol illum circulum attin- gens Te iterum vertat ad *quatorenx-s. 12 4 ° UTus illius eft imprimis ut terminet ex par- te verTus *quatoremZonam torridam,ex par- te vero verTus polum ardieum Zonam tempe- ratam Borealem: deinde efKcit Tolftitium *fti- vum, 5 c diemlongiflimam apud Boreales; hy- doceret, efte Tcientiam phyfico-mathemati- cam Cofmographia; fubordinatam, deccele- ftium corporum quantitate ferminata, Sc eo¬ rum accidentia Tenfibiliaterminante, jam ex Tupra didis Tatis conftare poteft, ficut Sc illius"* objedum, Teu materia circaquam efte mun- dum cceleftem, TeuTubftantiam illam exten- fam a convexa Tuperficie armofph*ra:,feu te r- tix regionis aere* uTque ad concavitatem Era- pyrei, cum ijs, qua? jn illa apparent phsenome- na, Sc fidera, qus in ea Tuos peragunt curfus*: Circa hxc qu* diceda occurrur$, incerta val- de Sc difficilia Tunt, uti ipTe aflerit Ariftoteles"* 2. de coelo: unde meritofapientue 8. dicitur: qu*ante nos funt cum labore invenimus, qua: autem in ccelis Tunt, quis inveftigabit 1244 Pr*ftiterunt tamen hac in parte non pa- rum recentiores Aftronomi, quos utpoto. Sandorum Patrum veftigijs proximein(iften- tes pr*cipue hic Tequimur ; iliis namque hac jn materia plus tribuedum cumprajcipuisPhi- loTophorum cenferous, quam Ariftoteli, id ipfiim ipTo Ariftotele jubente 3. de coelo, ubi Aftronomia;pericis intradatude coelis pluri- mum attribuendum pr*cipit : quod ftatimj pramotatum velim pro Tolutione argumento- rum , qux ab Authoritate Ariftoteiis contra dicenda a nobis adTerri poflenu. Phjfico-Aflronomicafcientia JubjeBi natura, qualit*f, & quotuplicitas. bernumvero, Scdicmbreviftimamapud Au-/^jy'“'vUamvis ex nullo capite.ut in phyficis* i^oftendimus repugnet fubftantia corpo- ftrales. Quod idem dic c contra tam definiens, quam affignans uftis Tropici Capricorni, l2 * x Circulus Ardicus eft circulus minor, qui ex polo ardico deTcriptus eft per proximumj polum Zodiaci,id eft 23 gradibuscumdimidio a polo diftans, eftque parallelus Antardico, de quo eodem modo dilcurre: dicitur autem po- lus ardicus his Tub quo nos degimus.ab Ardo, five UrT® confteIIatione,qu£e prope illum con- fiftio. Illius uftis apud Cofinographos eft in de- terminaadis finibus zon* frigid* Borealis, rea fimplex, hoc eft tališ, qu* Tit fimul indivifi- bftiter materia qu*dam Tormalis, 8c Torma materialisj longe tamen probabilius eftdeTa- dotam coelum, quamcceleftiacorporacom- pofita Tubftantialiter efte ex proprie dida ma¬ teria Sc forma; quod verum efte patet, tum quia coelum, Sc coeleftia corpora patiuntur, Sc recipiunt in Te multamaterialia, qualiafuno quantitas motus localis, lumen , rarefadio, condenlatio, ali*que tam prim* quam fecun- d* qualitates, adeoque necefle eft ut materia G gg con- i6 Philojbphia quinque-partitte. conftent, qu« čutil fit in ratione compofiti ef fentialiter ens incompletum , complerinecef- fario debeti ac proinde ut in tali ratione com- pleatur, habere exigit formam informantem; talia namque accidentia infallibile funt indi- ciurnjrealis ex materia Sc forma compofitio- nis, utpotc illam confequentia, ipfique debita, Et D.Bafiliumj sque Philoiophum, ac f art dum, homil. i. ubi poftquam Ariftotelic am fententiam dehacquintacslifubftancia facro. fanda;Fideinoftra?principijs, & rečice ratio. ni contrariam oftendiifet, concludit: eftenim leviš, inquit, fimplicisque profedo mentig 3 tales de cadefti corpore opimones habere. utiuniverfali patetindučlioncin fublunaribus/^ Suffragatur tantorum Authoritati, utj omnibus tam mixtis quam clementaribus,- in quorum elfentia; compofit* cognitionem de- ducimur per hujufmodi accidentia; adeoque cura eadem in ccelo deprehendantur, atque in coeleftibus corporibus, rite inferimus eadem compoiita eife fubftantialiter ; tum quia in_ mundo ccelefti dari veras Sc reales tranfmuta- tiones fubftantiales fatis conftat exCometis, Sc maculis, ac faculis folaribus, quas produci Sc corrumpi de novo nemini recentiorum.* Aftronomorum eftdubiumj. 1246 Ex quibus rede inferimus, primo mun- dum cceleftem non e de corpus infinitum , uti volebat Copernicus ltb. 1. cap. 8. fute Aftro- nom. fiquidcm prceter argumenta allata in_. phyfica contra infinitum categorematicum;(l ccelefte fpatium infinitum forec careret ordi- ne, Sc figura, ponamus enim in Copernici hy- pothefi lllud iQrculariter moveri,illius tarditas verfus centrum eifet infinita, a centroautem furfum infinita velocitas,adeoque partes pro- piores centro determinata;,Sc rafinita? tardius, tardiul'que moverentur, Sc a centro fiirfii m . velocius , ac velocius; ficque ex una parto ipfius motus ob infinitam tarditatem nullus J eifet, ex altera ob infinitam velocitatem fieret in momento; quod cum repugnet reda;ratio- tioni, repugnare etiam necefle eft ccelefti cor. poriinfinicudinem_». 1247 Neque ex eo quod cceleftem mundumj, quxque in co funt fidera,admittamus eifentia- liter compofita ex materia Sc forma fubftan. tiali, inferat quifpiam probabilem eife , caite- roquin erroneam Platonicorum, Sc Origenis - * fententiam, cceleftibus corporibus vitam, Sc animam tribuentiumj nam prster authorita- tem prohibet illationem iftamratio, quacon¬ ftat tum in ccelo nullam aptam reperiri orga- nizationem requifitam ad formam vitalem; tum dida fupra contra animam mundi, qua; hicne repetamus, ibifuntrevidenda_>. 2248 Atqueultrout progrediamur & ftatua- pluresomittamusratio, qua conftat, illanu fententiam de natura mundi coeleftis alijs efte prafterendam, quai aptiifime prte csteris fal. vat quoflibet aftrorum motus,diftantias,afpe- dus cometarum, agitationes, Scalcitudines, novarumque ftellarum , acomnium phsno- menorum produdiones Sc apparentias, cujus. modi noftram eife, patet, utprajtereamus fa. eram Authoritatem j ratione evidenti : nam imprimis dum fidera de loco in locum mo. vencur, ne poftfe fpatiumrelinquant neceifa- rio afiignandumeftaliquod corpus, quod in illorumlocum fuccedat; ficutenim dum pi. fcesinaqua, fefemovent, in locum femper eorumfucceditaqua, itadum corpora coele- ftia moventur fuccedere illis debet aliquod corpus, quod aptiifime dicitur eife aer ; cu¬ jus natura, fibeneperfpiciatur, taliseft, uo vi ejusftatim fucccdens illis coalefcat, nonfe- cus quam poft aves per ipfura volantes fucce¬ dere animadvertamus J . Deinde fi ccelumj eifet aliquid ab aere diverfum, haberetquo partes totinter fe conciguas, quotfunt erran- tesfiderumglobi, fequereturftellas inerran- tes, Sc alias qu« per tot media tam late diffufe funt, totquediverfis fuperficiebus diftind®, vifasalibi, quam in Horizontis polo, nun- quam fuoloco cernendas; nam conftat expe- rientia, quod per interpofitionem diverfo- rum corporum quantumvisDiaphanorum ob¬ jeda appareant , variare fitum adeo, ut ad motu cujusque tališ corporisdiaphani inter- jedi, alibi 8c alibi diftantiflima videantur: fi igitur ccelum non eifet ejufdem fubftanti® cum aere, nunquam apparere pofiint nobis^ fidera fervantiainter fe eandem diftantiarm*, eundemqueafpedum; imoneceundem mo- tum uniformen); cum conftet, quod mu ta to medio varietur notabiliter motus, uti clara expcrientia patet in motu projedorum v. g. globi cmifli ex bombarda in diverfis, Sc diver- iis medijs. mus cujufnam natur® fit vaftura illudfpatium, 1230 Infuperaceuratiifimis Mathematicorum quod ccelum appellamus, aiferimus illud con ftare materia ejufdem fpeciei qua conftant re- liquaomniafublunaria, Sc forma iubftantiali aeris,- cujus noftri ailerti teftem luculentiifi- mum habemus D. Ambrofium in hexam. fic loquentem : perniciofum dogma, Sc oppor- tunum maxime inventum ad adftruendum_» mundi ®cernitatem eorum eft , qui vo- lunt ccelum eife quintam quandam eifentiam. obfervationibusconftat cometas in fceunda, auc tertia regione aeris, imo Sc in infima exor- tos afcendiife fupra folem, imo ad ipfas ftellas, quqfix®dicuutur,quod impoftibile fadufuif- fet connaturaliter, nifihabuiilentejufdem ra- tionis medium continuatum; quodmagis pa¬ tet exobfervationibus, quibus conftatcoroe- tam, qui ferali crine fulfit anno 1618. audum fuiife circum circa a;qualiter ad oranem loči difts- Pars tertia , fen Phyjico~ mathematica. quam extenfionem , five expanfionem ; tlim quia paflim,ufurpatur pro ipfo aere, utcumj fspiusdiciturib!, Sc lunaefle in firmamenta cceli; tum quia grsca vox apudGrs- cos Geometras, Archimedem, EuclidemLj, aliosq;fignificatid quod Latinis folidum, hoc eft fimpliciter trinas dimenfiones habcns' ; quod ccelo quanturovis liquido proprie com- pecere, nemo non agnofeio. differentiatn in fpatio 1II0, perquodin trans- verfum movebatur; hoc enim fien non po- tuit aliter, quam a folaribus radijs m medium vaporofum incidendbus, quale folum aereura efle confuevit ; ficut nec illius curvi tas, in for¬ mam acinacis inflexio, fluftuans ipfius reci- procatio, comparitio fubitanea, repentina-. difparicio, produčtio, contra&io, ampliatio, coar&ado, aliacpieejufdemmirificaacciden- ^a. qus omnia in alia fubftantia, quam aNeque obefl: infuper, quod Firmamen- ' ~ '■ — -' r —‘ tum dixerimus fadum efledie fecunda, cum_» aer per nos fitconditus die prima mundi,• nam licet aer cum cceteris elemends prima die ex nihilo fadus fit, fecunda tamendic accepit ra- tionem firmamenti, vel propcer evoludonem, & feparationem ab alijs , cum quibus confufus erat,quoadlocura, vel proptervapores,qui- bus hac fecunda die repletus fuit,prout ad mox fubfecuturamixta, &maxime viventium erat neceflarium; vel propter addenfationem in- feriorum trium regionum aeris, 8 c attenuatio- nem partium fuperiorum_>, rea fada fuifle dici nullatcnus poflunt, Quod idemfendendum de alijs phsnomenis, qui- businliquidiftimo illo fpatio facillimo nego- do pofita veritate noftrs fentends curfus om- nesallignantur. J2 j, Ncque obed quod mults authoritates' facrsScripturs concra nos adferantur, qui- busconantur probare ccelum ex aquis fačlum efle, juxta illud Apoftolorum Principis: cceli erantprius 8 t terra de aqua, Sc per aquc^u confiftens. Nam ut prsrereamus diverlas^ hujus textus interpretationes,quas SacriCom- mentatoresadferunt, illud certum videtur.., i 2 ss Neque obefl demum, quod dicantur_ quod terra non fit ex aquis,nec natura aques; quofenfudiciturterraconfiftens exaqua, 8 c per aquam, eodem dicimus confiftere ccelum; nimirum ficut terra confiflit, quia multiplici- teraqua fe illi immifcet, ne ariditatc mmia diffblvatur, nefterilefcat, Scc. fic ccelo licet natursaeres, prsfertimin Regiombus aeris terrs proximioribus, aqua fe immifcet per.. halitus vapidos, vaporofafqueexhalationex’, qus hauddubie, prsfertim magis fpiritofle, ultra fupremam aeris regionem in incimiores purioris stheris partes fefe infinuant, 2S2 Nec obefl: rurfus, quod fic ccelum debe- retefle liquidum contra allertionem clararru facn Hiftorici, quifolidiflimum illud vocat,Sc quafisrefufo fa&um. Nam utplurimas fo- ludones, qusab alijs adferuntur hujus obje- ftionis prstereamus, dicimus non contra fen- tentiamnoftram , fed proea illam eflej cum ss fufum non folidum, fedliquidum fit, duni funditur, ut cuique conftat-; adeoque verba illa faeri textus fic accjpienda funt, quod cce¬ lum licet fit fubftantia; liquidae, aer.es , fluxs, mobilis, Sc per divinam tamen potentiaim* fic efledurabile, tanquamfi ex sre folidiflimo conflaturn eflet: juxta quam explicacionem_», acverum textus illius fenfum uti pjuribus o- ftendit Scheinerus in Rola Urfina , nihil nos J prohibetdicere, aftra quidem efle ccelo den- fiora, ab eoquefubftantisdiverfš, utmoxo ftendemus j fubftantiamautem cceli efle fub- tiliflimam, &ubique pervium aerem, prout edam paflim aqus fuper ccelos efle,quod nul- latenus videtur pofle falvari per noftram fen- tentiam; nam 8 c id explicamus, ficfulficien- tillime intelligendo aquas illas, aquas elfe nu- bium, prster quas alias fuper coelosnonrepe- r^-i* inde nobis fit probabilius, quia illi,qui eas ibi collocant, mirifice inter fedifcordantiru, ftatuenda quidditate, & qualitate earum; alij enim volunt efle ejufdem fpeciei cum fublu- naribus. alijdiverfs, alij aquas illas fluidasfa- ciunt, conftri-flas alij, alij vaporofas, alij fpiflas inftar cryftalli, alij alia comminifcuntur ita, utextanta opinionum diverfitate merito ar- guere poflimus illas fuper ccelos nullatenus J> reperiri, prsfercim cum nullus ufus ,nullufque finis, philofophice loquendo, aflignari poflit, propter quem ibi tam vafta aquarum conge- ries dedneatur; nec modus eftullus, aut via , perquameo attraiflsfuiflent; Sc fufficienteii.' totum, quod de illis dicitur, aptari poflit nu- bibus, qus & proprie funt aqus, & aquarum_» nomine aferiptura fspeindigitantur j fufficit- que ut fint fuper par tem totiusfpatij,quod no¬ mine copli, feu firmamenti infignitur,ud patet ex recepto jam modo loquendi, quo dicimus^ pifces ngtare fuper aquas,tametfi vel in medio aquarum vel fuper partem earumdem natent; fic edam bene dicentur aqus nubium efle fu¬ per coelum, quia fuper illius partem aliquamj funt, hoc efl faltem fupra primam regionem_* aeris,qusfspe dicitur ccelum, juxta illud; vo- lucres coeli, Sc pifces aiaris J . tam militi, Sc varij aflrorum, phsnomeno 1256 Ex quibus cum conftetccelumIiquidum rumque motus, qus peripfum cireumferun- efle, & permeabile, utpoteconflansfubflancid tur, manifefteconvincunt. aerea, magismagifquedepurata : beneetiani VS Nequeulterii(sobflatnomcnFirmamen- inferimusidemefle corpus unum continuum, d; tum quia illud aliud non fignificat proprie nullatenus contigua plura; fiquidem qus- 28 cunqu£ corpora folhm contiguantur, hoc ha- bent vel a. figura, feu forma, vel a fuperficie; corpus vero aereum a fuperficie terraquei globi ulque ad Empyreum exclufivž ed omni- nd uniforme, & uniformicefTemper magis, & magis depuratum, & attenuatum, nullamque habet diderminantem fuperficicm, utpatet ex afcenfu, & delcenfuuniformiPlanetarum,& Cometarum perillud, utifuprajamedodcn- fum_». Pbilofophitf quinque-partit/. 2 <» Porro ad confirmanda ea, qu« hucufque 1 ’■ ' 1 - 1 - deccelo,&mundodixiraus, aptiflimam con- gruentiam ingeniofillimus quidam Recentior Theologus nobisfubminidrat, qui exdiver/is SS. Patribus colligitmundum Empyrcum tri¬ bus quafi heterogeneis partibus condaro: quarum prima feu inferior fit folida, Beato- rumcorporibusfervitura probafi, & pavime- to, cui connaturaliter infidant; altera pars feu media fit liquida, & fpirabilis per immcnfumj intro fpatium diffufa,qu$ficutaernobis,ita aura illa parady fiaca ferviat Beatis pod glorio- fam anadafim ad refpirandum, & loquendum connaturaliter: acdemumfuprema,qu«ite- , rum folida fitindar quafi cujufdam concame- rationis, continens intra fe liquidam illam.*, femperque amoenam Paradyfi auram &c. lic mundus ide pro bali, & infima parte habet fo- lidum terrteglobum, pro media parte vadiffi- mum, de quo hadenus, aereum fpatium, ufi- busviventium,& fidereis, motibus proportio- natum; & pro tertia concavam, eamque foli- dam Empyrei fuperficiem, qua, n& ulte-r riusfefeextendat,quafiliraitatur, 6c continetuic.. de medioipfam, de qua nune agimus, Adro- nomiam; nam ut fupra diximus, verum ed hujufmodi circulos ab Adronomis Iiquidhfi- ms cceli fubdantiar efle appičlos, quos reales non efle, fed tantum imaginarios, &perno- ftrosconceptus; aedefignationes, fundatas J quidem inreipfa, patet ex ipfa ratione, fub quaob;e nortrate, quando fecundum diverfas fui partes addiverfas moveturpofitiones abfqueullafui difcontinuationo. itjp Ex quo rede deducimus tres commod^ aflignari pode Coelos , Empyreum nempe, quod tam forma, quam fuperficie didinguitur pby Pars tertia ,'feu PhjJico-matbematka . nemo aflerere dubitat id, quod ficardere& lucere cernimus ignem efle; colligimus fcili- cetcx apparentia, quam habet ut ignis, atque excffcčbbus, quos ignis habcre videmus,con- cludimusredeibiignem efle: adeoquecum_* fol&appareat ut ignis ardens, 8c habeateffe- &us orancs, quos ignis habet, quales funt illu- minare, calefacere, inflammare, exflccarc, ra- refacere denfa, indurarc, feucondenfarerara &c. uti patet; neceflario dicendum eft fola- rem fubftantiam igneam formaliterefle, fiqui. dem male recurritur adabdita, & arcanane- fcio qualia, quando in aperta luce natura (olis, Lun®,& fiderum eft polita, prout colligitun. manifefte a pofteriori j uifi velimus b medio tollereoninera viam & modumpercognitio- nem effeduum deveniendi in noddam cau-. farumj. feramus, dicimusSolem, Lunam, & fiderarc-'-^ Neque faceflit negotium incorruptibili- pfofico+afironomice conjiderata JuL fanti* Soliš, Lun a , relijuorumjue Jiderunu. 5 Ubftantiam Soliš, Lun®, ac reliquorum# Siderum compofitam efle ex materia iila_, communi omnibus corporibus, & ex Subftan- tiali aliqua forma fatis patere potcft ex modo ditfiSjde compofitionc cceli,fcu fpati j coeleflis, in quo illa fuos peragunt curfus; in aflignanda autemforma talium compofitorummaxima-> cft inter Authores controverfia, indiverfas* abeuntesopiniones, quas hlc refcrre, & refel- lere nimisprolixum foret, & fermfc fupcrva- caneum.cum ipfa earum mira contrarietas^ jpfasdeftruat,& evcrtat; adeoqueutquidno- bis probabiliflimum videatur in pr®fenti pro- tasfolis, cum conftetillum fecundumaliquasr* fui partes maximč corrumpi, uti patet ex ma- culis&faculisejufdem : licetforte feeundum fe totum a nullo agente creato corrumpi po£ fit, ob rationes alibi infinuatas 3 . nfff Cujusdi£Hveritasquoadprimampartera«^> Nequeid, quodquidamadferunt,officit, Iiqua efle igne® formaliter fubftanti®, forma- taqučOmnipotenti virtute ex def®catiori par- te iilius ignis in globum coatti, quem prima mundi diccum coeteris clementisDEus crea- verao. clariflimc conftat tum Authoritate S. Scriptu- r® Ecclef. 43 ,fic de fole ajentisfornacem cu- ftodiensinopcribusardoris; &mox: triplici- ter fol exurens montes radios igneos exfuf- flans: juxta quod Romana Ecclefia canit: Jam Solrecedit tgneus &c. i2dj Et D. Bafiliusdiferte: deliras, ait, & ani- les efle fabulas eorum, quifolemnegantefle_> calidum, falfamque eorum fententiam, quifo- quod nimirum fi iol eflet igne® fubftanti® pof- fet ab oculo fano libero obtutu videri ablquc*> l®fione; fiquidem &idplurimisaccidit; &fi- mul complures funt radiofi ignes noftrates,qui ab oculo licet perlpicaciiolerarinequeuno, uti patet in radijs igneis artificio optico in_ unum collcčtis, in fulgetris, &c, quorum fple- dor vifum quantumcunquefanum vehemen- ter l®dit_». lem ignea efle pr®ditum naturanoluno. Et/^o NequepIusobcftdi&is,quodfi foligneus 1 - - ' — J U »MM .. ... O _ - _ I I 1 TT* »•'« MN MM« MN /« 1 nnif, i plane appofitead rem noftram S CyrillusHie- rofolimitanus: ačr,inquit,eft ccclum,& igneus in illo Sol, & Luna, 5 c fidera. 1266 Authoritates aliorum,& prsfertim Aftro- nomorum referre fingulas nimis foret proli. xum, unicam addam Viri in omni fcientiarum genere eruditiflimi P. Athanafij Kircheri, qui lib. i.Artis Magn®lucis & umbr®cap. 1. fic habet: fol igitur ignea cft fph®ra ex prim®vo eflet, egeret pabulo; cum enim fit folaris ignis puriflimus, & in fuo quafi centro materiaim* fuam minimč confumit, adeoqueneccompa- ratoaliundepabulo eget, uti patet cxfenten- " tia adverfariorum admittentium infra Juna- rcm globum fphsram ignis, quem dicunt nul¬ lo prorsus egerepabulo, quainftantia contra adverfariosplurimas eorum quisfacile folveL/ objettiones^. elementariigne concreta, fimilifque torna 01-1271 Neque amplius officiunt argumenta con- bus fuforijs, feu ®riin earum cuppis liquefa- čto, & undanti admixtis fuliginibus quibufdam atris, qualcm illumnobis exhibent grandiora telefcopia , qu® Hollandicos tubos vocant, tanquam ignitum fcilicet oceanum flamma- rum undis, ac vorticibus fluduantem ; fic Kir- cherus. Et merito, U67 Cum enim certa obfervatione fol intuen- tibus apparcat ut ignis, omnefque ac folos ef- fc«ftus habeat qui igni competunt,quis negabit folem igneum efle fubftantialiter ? alioquin_, contra communemhominum fenlum, & cx- periendam negarc quis poflet igneum quid globata ab erudiri/fimo P. Caufino in fua Do- mo DEiadverfus igneam folis fubftantianij, quibus oftendere probatur j primo nullum_» ignem tanto fplendore pollere pofle ut diemj efticiat. 2. fi fol ignis eflet univerfum exureret. 3. magiscalefaceret in vicino quamremoto, quod eft contra expcrientiam. 4. non ureret per refradionem radiorum. y. debereteilo liquidus 5 c confequenter diflipari per conci- tadflimum, quo fertur, motum. 6. moveri de- beret furfum non circulariter, aliaque plura hujufmodi, qu® eloquentia mira, quaeximie excelluit, mire exaggerat. efle, quodnode obfcura fuccenfum fplendere/^ Verum ad primum patet inde, quia ignem Tidemus in mondbus procul diilius, dc quo magnum maximeque depuratum , quabs eft iihh fola- 30 Philojopbirt quinqu&parlitce, Claris in unum compadus globum, diem effi- qu*, intra quos dum perenni motu agitan cere polTe, non eft quod dubitemus 5 Patetu tur, eos tamen connaturaliter tranfgredi De [ enimex foIaribus Ecclypfibus fpledorem par- queunc>. tiscorporis folaris non tantum efle, utdienij/277 Adidquodaddebatur ignem moverif Ur . clarum efficiac, cumproportionaliter adob- fum, verificaturfoliimdeeo, quandononeft umbratum folem claritas quoque diei immi- nuacur, uti nonfemel, etiam fpedantibusno- bis,contigifle fcimus: quare omnino putamus, quod fi pars folis aJiqua juxta a?quale incen- dium poneretur, St a nobis fpedareturalongc *qualem omnino futurum utriufquefplendo- rem, licet ignis noftras ob intermixta corpora nonadeoiucidus fit ficut folis fplendor»utpo- in loco proprio, uti ipfi adverfarij concedunc de igne fuo infra globu lunarem pofito. Qu 0( j vero fol moveatur circulariter , fentimus curn ipfis adverferijs, qui negant ex principijs*fui s intrinfecis, fed ab excrinfeca intelligentia, cuj cura corporis, St motus folaris ab Authoro natur* commifla eft in bonum univerfi, id fieri. te proveniens ab igne maxime depurato. 1278 Ut autem probe&us fecundam didi no- ftripartem, illud pr*mittimus ut certunu, quod ficut in terra, aqua, St aere manifefta deprehendimus plures, St diverfe rationis 5 numerica?interfeterras, qualesfunt nigra_,, argillacea, arenofa, tenax,Ste. &aquas'fpif. fiores, rariores, graviores, leviores, frigi. das,calidas, Ste. 8t aerem magis denfum,, magis rarum , magis minusque purum, &c. ejufdem omnino fubftantialis rationis , ita_. proportione fervata dicimus reperiri ignes 5 aliosgraviores - St denfiores, rariores St le~ viores, plurimumexficcantesaIios, alios va- pidos St quafihumedantes, obfcuros alios 5 , alios lucidos, Ste. prout fcilicet univer fi commodum , cui elementa ex proprio fino fubferviredebent exigere videtur, ac prouu decebat fapientiam fummi Ardficis tantam in. dividuorum varietatem producere intra ean- dem fpeciem,ficut intra idemgenus tot diver- fas creaturas fpecie Sc eflentia diiferentes pro- duxit, prout diferte docct D.Chryfoft. in pfal, 134. ubi ait: ignis quidem alius in fole eft, a- liusinLuna, alius in fulgure, alius in aere, a- liusqui inlucernis, Sc alius qui fit ex lignis 5 . CuiconfentiuntD. Anfelmuslib. r.de imagi- nemundiajens : Luna«eorpus efi: globofum, natura Sc fubftantia fua igneum. Sc D. Proco- pius cap. 1. in Genefim, Soliš, inquit, Lun«, Sc aftrorum fubftantia ignea eft, Quo pofito facile patet veritas noftri didi. i2 7J Ad alterum, quod ailumebatur, dicimus flammam folarem urendo non nocere univer- fo, eo quod vicina inflammabilia nonfint,cum eadem fufficienti proportione a fole difiica, Sc abl'que debitis difpofitionibus, utfuccendan- tur,ab Authore natura collocata fuerint. Re- torqueri infuper poteft argumetum in P. Cau- finum admittentem elementaris ignis fph*. ram, a quo h*c inferiora accenfioni, Sc ob vi- cinitatem, & obpingues exhalationes, quibus abundant, maxime apta non fuccenduntuo. • 127 4 Ad tertium quod fol vehementius calefa- ciat in infimaregione aeris, indubitatum eft: id provenire, tum a reflexione radiorum fola- rium, turna Ipiritibus calidis e terra erumpen- tibus, ob quos maxime in ter hos Inclyta:hujus Styri* Provinci* montes mineralibus refer- tos, intentilfimum calorem, Sc vix non fuffo- cativum tempore ajftivo fentimus 5 * 1275 ^ quartum dicimus ignem noftratem.* per refradionem & reflexionem forte noro urere, tum quia ipfius radij valde impuri funt, alijfque fceculentisaccidentibusimmixci; tum . quia aptecolligi nequeuntper refleKionenij, aut refradionem radij illius nifi parallele inci- dant; Sc ob id dixi fone ,quia experientia,quam nonfemel tentavimus,tranftnittendo ignis no- ftratis radios per vitrum convexum in aliud concavum, Sc ex illo in ftibjedam materiamj, qu* licet fuccenfa non fuerit, fenfibiliter ta¬ men fuitcalefada; quodputamus indeprove-A27P Tum Authoritate S. Scriptura?, quacon- “ -- . ftat quartamundidieprodudum eftelumina- re majus, Stluminare minus; atquomodolu- minare minus erit Luna, nifi formaliter igni- ta, St acccnfa fit ? Tumrationp quia quod- cunque corpus quod de fe habet ingenitum fi- bilumen, Sclucem, illuduecefteeft, utfitin fe , vel formaliter, vel virtualiter igneum, de Luna autem habente in fe lucern Sc lumen, di- ci non poteft quod fit virtualiter tantum luci- da,cum hoc con veniat folis corporibus mixtis, adeoqueformaliterdicidebetqubd igaea fit; cumprsfertim lunaeclypfata quando eft in-* umbra terra:, St afolenullatenusilluminata_>, habeat tamen fuum propriumlumen rubens^» fuamque propriam lucern ferrugineam accen- fam> niile, quod tam vicina fit flamma, ut vicinitas 5 ipfa, qu*calefadionem diredamauget vim_» refradionis, St reflexionis impediat, quamvis non ita, quin flamma dumreflediturcalefa- ciat, Sc illutninetmagis, quamfinonrcfleda- tur, uti maxime patet in ofticinis eorum, qui vafa deaurare folent_>. 1276 Ad ultiraumdemum dicimus folem noa efle ignem qualemcunque, fed ignem primi- genium, St valde depuratum, acvirtuteom- nipotenti, in globum compadum, ita ut licet liquidiffimusfitinfe, Stpermeabilis, habeo tamen fuos pr*fixos fibi a fuo Conditore ter- minos, quos excedere nequit, non fecus 5 , qua.m habeat fuos terminosmare, ali«eque a- P ar s t er ti a , feu PhyJico-mathematica. 31 fam>perquamnobisfitfpečiabilis; &rurfusr’ nam, quod nobis fueratpropofitumproban- nnando eft in Novilunio omnimode foli fubjc. dum, eile formaliter igneamu. da adhuc tamen a nobis videtur ita,ut tcftibus«^ Neque multum urgent raciones Adver- Galil*o, Bettino, Blancano, &alijs,appareat fariorum, nam quod dicanclumen, & lucenu longe Iucidior quacunque ftella prim« magni tudinis, imo Blancanus ait lib. 9. fph«r«, cap. 4 vifam (i bi e (Te Lunam circa tempus Novilu- nij adeofulgcre lumine proprio, utcenfuerio efle miraculum, quafi illa in novilunio plena_, foret: quod idem libi accidiire teftatur ocula- tiifimus Scheincrus in Difquifit:mathem.num. 2 7 - Qu« omnia elucent magis in ijs, quos J communiter Aftrologi Luna; attribuunt im. Sublunaria efFe Authoribus alijs datamj fuifleanfam montes, maria, regiones palu- desin lunari globo fingendi, ob variasfcilicet phafes, perennefqueroutationesillorum vor- ticum obfcure flammivomorum, qui in Luna fpedantur, quarationc etiam benc explica- tur (fuppofito quod Angeluscorporislunaris phafibus, mutationibus, motibusSc circum- lationi fit prapofitus ) quo modorefledere il¬ lud podit lolares radios ad nos diverfimode; Angelus namqueLun* motor optime nofcens quid expediat bono univerfi, verfat, Sc gyrao lunare corpus igneum taliter , ut foli oppofi- tum id excipiat luminofos ejufdem radios,eos oftenditur,- tumquiaSol tantodiftatabijsi n , tervallo,ut fit velut pundum refpedu illarurn atque adeo infufficiens ad eas omnes illuftran- das, vel refradione imaginis fu* reprafentan. das; obprafertim.ingentem diftantiam, qu # interillasintercedit: tum etiam quia magi^ congruit majeftati fummi Opificis, ut non u. nicum alterumve fidus a fe ipfo lucens,fed plu. ra inftar Soliš fuccenderint; qu* non aliunu fui luminis Authorem agnofcerent, quamj Deum ipfum, qui fortepropterea etiam Pater luminum appellatur, Tum quia improbabi- le oranino eft tantum carum lumen, tamquo vividum Scacutum haberi pode per reflexio- nem folaris luminis, cum ob diftantiam earun. dem a Soleradius incidenti* luminis, Sc refle- xionis illarurn deberet effe valde debilis,& ob- tufus, ob qucm angulus vifionis rcdderetuc- plane infcnfibilis ; quod cum non contingau necefleeftdicere eas efle igneas fubftantiali- ter, fuoque proprio luminc,ac luce effulgerc, Phy(ico-Ajlr.onomica magnitudo > mul titudo , dijiantia , ?notm , figura, dififeren - tia, & infiiuxus fiderutn in hac infie- « riora. que in terras defledat, prouc fčit exigere ordi-z^/^vllanta fint corpora fiderum tam erran- V^/tium, quaminerrautium, plures, ut 0- nem, bonumque univerfi. 1289 Neque eft difficilius captti quo modo fiat ab igneo Lun* corpore , ejusque flamrneisr* vorticibus refiexio illa folanum radiorum_»; quam fic intelligere niodum, quo fiunt parel- li* in nubibusaeris, aut apparentes plures fo- les ex loco aliquoremotiori afpicientibus, vel mare, vellacum aliquemplacidefluduantem, Scc. Cum igitur hac noftra explicatione quid- quid de Luna alij dicunt realiflime falvan, & mitcamus aliorum h*c indagandi praxes, & inventiones, exiftimamus dignofci facile pof fe ex coroparatione magnitudinis terraquei globi nobis not* confiftentis, uti accuratisr’ obfervationibus tam Geographorum, quatu Nautarum conftat, in milliaribus Germanicis, quorum unum quatuor Italica continet, quin- que millibus, Sc quadringentis, quinumerus tali conficitur ratiocinio. folvi poftint, non eft cur corpus lunare nege -1293 Indubitatum eft, quod Naut* dum reda mus fubftantialiter igneum efle, quodproban- dum allumpferamus. j 2 g 0 Idem ipfum de reliquis ftellis tara erran- tibus, quam inerrantibus potiori jurefenti- mus, cum 8c authoritas tam facra quam aftro- nomica, Sc ratio philofophica id fuadeat; nam pr*ter jam allatas illa eft pro ignea Planeta- tum natura, quia fi illi ignea non eflent corpo¬ ra, lumen quo fulgent deberent rautuare a to¬ le, hocautemdicinonpoflepatetinde, quod eodem modo omnes non fulgeant j lux enim Sacurni plumbea eft, clara & ferena Jovi$% Martisrubea, argentea Veneris, Mercurij cla- linea a Septentrione in Auftrum tendunt, vel econtra, poftqu*libet quindecim milliariaj germanica deprehendantpolum deprcfTumji autelevatumunogradu, undeficj unusgra- dus cceleftisfacitin globo terraqueo milliaria germanica ij. juxta igitur infallibilem pro- portionumregulam3 6o.gradus, ( totidem-« emmAftronomicomputi.ntin ccelefticircuni- ferentia) dant in fuperficie globi terraquei peripherice milliaria 5400. adeoque illius dia- meter eft conlequenter milliarium 1718. fe- midiameter vero ad terr* ufque centrum 859 omiftis fradionibus. ra cc fubrubea j qu* lucis diverfitas attribui/^ Quibuspofitis dicimus imprimis ftellas* nequitluminifolari, cum fiabhocprovenirec inerrantesprim*magnitudinis non efle om- eodem tempore, & medio fimili luce omnes nino inter fe *quales, fed aliquas illarurn,q iia ' Us P ar s tertia, feu Phjfito- matbematica. 33 UseftSvrius, feucaniculacontinerejt*xtaob-«y/ Auftrales deinde, qine etiara nota? fue- fervationes accuratiffimas Tychonis magni- runtantiquis, funt 15, nimirum Cetus feu Ba- cudifiem globi terraqueicenties,&ahquidam plius j alias, qualis eft ftella Arčhiri fcxagefies o<3ies ; alias, qualis eft cor leonis quadragefies fexies' pari modo proportione fervata ftclla? fecunda: magnitudinis fuperant magnitudi- lena, Orion, Erydanus, Lcpus, Canismajot-, Canis minor feu Procyon, Argo-navis, Cen- taurus feu Chyron, Crater, Corvus, Hydra, Lupus, Ara, Corona Auftralis, feu rota Ixio- nis, & PifcisNotius'*. nem cerraqueiglobi vigefiesodies ; tertia; vt-1299 Demura ad polum Antarčticum a Recen- rd magnitudinis undecies ; qnarta; tribus vi- u "‘ cibuscumdimidia,- quinta? magnitudinis funt fere £cquales terra:; fexta? vero aliquant6 illa minores. At Saturnus tcrraqueum globum magnitudine fuperat nonagefies femel. Ju¬ piter nonagefies'quinquies. Mars femel, & aliquot partibus. Sol centies fexagefies fe- xies. Venus magnitudine terram non ada?- quat. Mercurius a terra exceditur dccies no- vies, Luna qnadragefies bis. Sic meliores tioribus, qui eas peragrarunt partes deprehe- fa: ha&cnus funt fexdecim coftella tiones, prar- ter duas voragines, quse ficutGa!axia meriš* minutis ftellulis conftant; nomina vero con- ftellationum illarum,his verfibus comprehen- duntun.: (3altu* , Monoceros, Phcenix, Crux, Mufe a, Sagitta , Hydrus s Chryfophyris , Tri go n on , Apu Juda , Co- lumba , Indica Pica , C ume ep le on, Gr ut, Indus, Hyrundo. Aftronomi, quibus fidesut adhibeatur, ipfe 1300 Circa numerum Planetarum variano pra:cipit Ariftoteles, utpote talibus, quidiu- turnis obfervationibus fiderum magnitudi- nem prope veram deprehenderunt. upj Multitudinem autetn ftellarum pr*fer- tim inerrantium mille viginti duabus ftellis* compreheddcrunt anciqui: at quantum aber- rarintavero, pra?tcrauthoritatem Scriptur* Sacra?, Infinuantis prope impoftibile efte hu- Aftronomi Recentiores, quidam enim exillis putant efte undecim, alij tredecim, pauciores alij,alij plurcseoqu6dComitesJovis & Satur- ni faccllites inter Planetasadnumerent; atta- men quoad eorum numerum definiendum^ placetcommunis fententia , qua: feptem eosr* efte ftatuit: Lunam nimirum,Mercurium, Vc- nerem, Solem, Martem, Jovcm, & Saturnum. mano oculo multitudinem ftellarum nume- Dejovisautem comitibus, & fatellitibns rando aflequi; oftendit ad oculum telefcopi- utn, cujus beneficio adjuti recentiores Aftro¬ nomi tam in noftro,quam in aho hemifphoerio innumeras prope ftcllas deprehenderunt, uti patet in Galaxia, feu via Ia&ea, qua? aliud non efrevidetur, quam multitudo innumerarum ftellularum nobis velut in cumulo apparen- tiumj. Saturni nobis videtur non eflecorpora diftin- fta ab ipfis Planetis,quibus tribuuntur.fed efte partes quafdam eorumdem ipfis omnino con- junfc- cantes&c. qualescirculifuntazimuthales, al- muchantarachtani, verticales, feu circuli alti* tudinum, circuli afccnfionis red*, 5 c declina- tionisj itemlatitudinis, pofitionum,longitu¬ dinis , paralleli *quatori, eclyptic*, meridia- no,- circulidodecatemorij,feuduodecim do- morum cceleftium,exaltationuro Planetarum, Depreflionum, ac alpeduum eorumdem &c. ut conditio fine qua non concurnt motus: fic/32 * Verum quia tranfcendunt hac liroitesr* aer attenuatur & calefit formahter per lumen caufans calorem, non ver6 per motum,- fic homoincalefcitcurrcndo, &c. exnimioafflu- xu Sc agitatione ipirituum animalium, qui per motum excitantur, porofque dilatant per il- los diffluentes j ficexattritufaxi, 8cchalybis refilit ignea fcintilla,quia aer interceptus cora- minuitur, Sc rarefit fupra modura form* fub- ftantiali aeris debitura ■, fic fagitta per aerem.» nobis pr«fixos, viamque panduncad Judicia- riam, Genethliacam, & Planetariam Aftrolo- giam daranatam meritoob intolerabilcsabu- fus, Scimpofluras aSixtoV. Pontifi Max. ided ne nominetenus apud veros Philofophi^fe- datoresj cum illanulliprorfus,vel imaginabi- Ii philofophic* rationi, qu* vel probabilem-« haberet veri fpeciem,innitatur;locum habeat, aut fuimemoriam; etiam qu* remote impi* ilU P ar s tertia , feu Phyfico-mathematica. 0 37 genium, ingenium, eruditionem. 4 0 ad con- fuetudines attendit, circa nuptias, puerperia» funera,aliafquefolennicates. 50 adfermonem &linguam. 6 ° ad regimen politicum. 70 ad rcligionem & ftatum rei Ecclefiaftic®. 8° ad Urbcs, Arces, Fortalitia, paflus,aliaquecele- briora. 9 0 adhiftorias,8ceventus memorabi- lestemporebelli Scpacis. io.advirosilluftrcs, vel fasminas, artifices, Sc inventa, aliaque plu- ra his fimilia notatu St fcitu digniora.,. fico-mathematica;, qua? totum orbem terraj * 33 t> Hxc Furfus fpecialis Geographia fubdi- jlli vanitati, non fcientiaj, defervire poflent, lubentespr fub]eclum ) & bujus divi/io multiplex G Eographia vox Grjeca Latinis aliud non., fonat, quam terra; defcriptionem; apt& definitur,quodfitfpeciesfcientiiecofmo-phy- cognita;, omniaque qua: ipfi annexa funt at- tributa, proprietatcs Sc affediones defcribio, habito refpedu pofitionis, quara in terra; fu- perficie ad invicem, atque ad cceleftes imagi- narios circulos habeno. Dividitur communiter imprimis in Ge- vidi foletin Chorographiam St Topographia- illa amplioris alicujus terra; partis vel regionis: ha;c anguftioris St particularis terra; portionis v. g. Urbis, 'campi, nemoris,fluvij, promonto- rij, lictoris,montis &c. pra;dida fingula deicri- bens confiderat: undefacile neralern Sc fpccialem 5 illa totius tcrraquei > 33 1 Patct Ucihtas ac dignitashujusnobilifli- globi figuram, diftindionem, menruram, ma- gnitudinem, Sc fitum refpedu coeli expendiL> ; nempe fub quibus coeleftis orbis parallelis fiu locus quivis poficus, fub qua polielevationo, quo in meridiano, qua in diftantia ab a;quato- re, quas dierum ac nodium varietates habcat, qua;nam ftella; fixs illi verticales fiant, qua: perpetua;fintveloccultationis, vel apparitio- nisj pluraque his fimilia > qualia funt terra; fi¬ gura, dimcnfio, & magnitudo, motus, autim- ma; fcientia;; utenimomittamus, qua;Sacris in licteris continentur a Geographia; ignaro intelligi non pofle; St Philofophiam, imo uni- verfamfcientiarumamplitudinem abfque illa in tenebriscscutirc, uti univerfalitfima indu- dioneconftat; certe Hiftorico, Politico,belli Ducibus, Regibus, atque Csfaribusadeo uti- lis, Sc neceftaria cft, utex ejus ignoratione ir- reparabilia damna hadenus inRegna, 8t Ref- publicas provenerino. mobilitas ejufdem, fitus, aliaque qua; illi Tuno >8* Hinc non immericddodiflimusLipfius^ iutermixta, & cum ca globum unum, querrL» terraqueum dicimus conftituuno. 1)27 Specialis vero eadem confidcrat in fin- gulis regionibus, ilJaad tria reducens capita, qua;funccoeleftia, terreftria, humana; ccelc- ftia di vidit in odo clafies; in prima confiderat diftantiam loči ab xquatore St polo; in 2 a ob- liquitatem motus fupra Sc infra horizontemj; in 3a quantitatem dierum ; in 4 a parallelos,cli- mata St zonam; in calorem,ventos pluvias, atque anni tempeftates; in 6 a iolis.ac reliquo- rum llderumortum,Sc motum fuper horizon- tem; in7 a ftellasper verticem loči tranfeun- tes; in 8 3 demum quantitatem, qualitatem, 8c celeritatem motus ftellarumj. i)2S At in terreftribus decem perpendit: i 0 in fuis politicis Regum, Magnatumque con. clavia,Belli-ducum tentoria,Politicorum mu- fiea felicifiima pronunciavit, qujemappis, ac tabulisgeographicisexornantur,-nimirumhoc ornatu Reges, ac Principes,prudentes, ac for- tes viri in umbra fedentes cognofcunt, quis in orbe terrarum patria?, & doraicilij cujufque fit fitus, qui populi in ortum, vel occafum , Bo- ream, Sc Auftrumfintpofiti, quieorum mo¬ reš, leges, vires, robur, potcntiaStc. acdeni- que totius orbis terraqueifaciem &conftitu- tionem pr$ oculis habet diftindifiimž. Ex quibus conftat Geographise objedum cfle to¬ tum globum terraqueum, quatenus a viventi- bus varie habitatur, habito refpedu ad imagi- narios circulos cceleilis iphoer nempe Iimites, 6c circumfcriptionem regio- *333 Neque propterea quis inferat noscoro- nis. 20 longitudinem loči, & fitum. 3 0 figu¬ ram« 4 0 magnitudinem. 5» montes,&eorum appcllationem, fitum, altitudincm,propricta- tes, 5 c in ijs contenta. 6° fodinas,& mineralia. 7° fylvas, & deferta. 8° aquas, id eft mare, fi- nus, lacus, paludes, fluvios, horumque origi- nes, fontes, oftia, tradus, latitudinem, aqua; copiam, celeritatem, qualitatem aqus, & ca- taradas & c. 9 0 fertilitatera. 10. ammalia-,. mo Pari modo in humanis ad 10. refpicit. i° >334 mifcere per hoc Hydrographiam, &artemj nauticam cum Geographia; licet enim Geo- graphia Sc aquas, Sc maria defcribat, ac coufi- deret non tamen id facitfub ratione forroali Hydrographia:, qu$ fubalternataillidemari tantum diftinde tradare folet.illudque difcer- nere certis plagis, certifquč lineis, fecundum quasinhuncvel illum portum navigationum curfus eft dirigendus. Suum porro fubjedum confiderat Geo- nimirumadincolarum originem, coloremj, graphia potius (ecundum partes ipfiusmate- ftaturam, vicam,cibumScpotum. 20 adqu:e- rialiterintegrales, quam eflentiales; eoquod ftus, 8c artes, mercaturam, ac merces,quas ta- de his agerc proprie ad Cofmographiam Ipe- lisregiomktit, 3 0 advirtucesSc vitia,fcholas* dec> iUabautemrurfusditpertitur inmagis , ^ Rkk minut- 3 « Philofophite quinque-partita. minufque principales: inter eas cenfet conti- nens, Teu terram quandam continuam in am- plum aliquem tra&um extenfam, quam mare non interluit: Infulas, Peninfulas, Ifthmos, Promontoria , Montes, Valles, Campos", Boreales, reliqui f 8, funt Auftrales, manife. ftepatet tam verfus Septentrionem, quam & maxime verfus Auftrum ampliflimas latero Prorincias StRegiones nobis hadenus igno- tar. Sylvas j Maria, Freta, Sinus, Lacus, Stagna, 1337 Neq ; obeft quod fupra dixerimus totutn Flumina, horumque Oftia, &c. Inter mi¬ nus principales vero adnumerat Agros, Arva, Prata, Lucos, Nemora, Colles, &c, itemj paludes, rivos, lacunas, &c. i 335 Has autem omnes partes materialiter in- tegrantesorbem terraqueum rurfus affumio globum terraqueum circumnavigafle aliquot jam rei nautic^ peritifllmos; nam id accipien. dum eft in fenfu folum accommodo, hoc eft totumorbemcognitum ; nam nemo nifiim- peritusrevocarepoteitindubium paulo ante illatum corollarium. confiderandas, tanquam fub ratione formali, 1338 Ulterius Geographi orbem terraqueum fecundum longitudinem & latitudinem, qux ob id Geographica appellatur. Longitudinis nomine venit arcus aliquis Aiquatoris terre- ftris interceptus inter meridianum loči, Sc al- terum primum meridianum, qui aflumituiL. proinitio meridianorum ab occafu verfus o- riencem; in quo conftituendo variant Autho- res; alij enimillum dicunt eile primum meri¬ dianum , qui per infulas fortunatas, alij illum, quipcr infulas floridas, per Hefperides alij, alij per Thulen, alij per columnas Herculis- 5 , alij perfretum Gadicanum, alij per infulas-* Corvi 3 alij primum meridianum defumuno abillalinea, quamdelineavit Alexander VI. fummus Pontifex, utnovum, &veterem or¬ bem, litesque omnes dirimeret, quasindies J inter Ferdinandum Caftilite & Joannem Lufi- tani® Reges novas terras imperio fuo adjun- gendicreabatftudium. Neque immeritoita dividunt in quinque zonas; zona autem aliud nihileft, quam fpatium fuperficiei terreftris-* cumrefpeduadconcavam cceli fuperficienij inter duos minores cceli circulos comprehen- fum; lic zona torridacondnetur intra duosr* Tropicos Cancri & Capricorni exclufive ; cu- justanta eft latitudo, quantaipforum tropico- rum inter fe nimirum 47. graduum; credeba- turveroantiquisinho(pitalis, Scinhabitabilis illa, tumpropterteftusnimios, tumquiaper- cipereilli non poterant, qualiter illius Zonte habitatores bis in anno haberent folem verti- calem, & confequenter binasbyemes, &bi- nas a;ftates, prout defado deprehenfi funt ha« bere plures Affrica; Sc America; populi, qui adeo in quibufdam zon® fute partibus aura temperata utuntur, ut non raro candore vul- tus, Sc corporis fymetria fuperent longe quas- cunque Europa;nationes. controvertunt Geographi in ftatuendo primo l3J!> Zonte temperata; dua: funt, Borealisr* meridiano, f>quidem nequeper folas ftellas - * fixas, neque per folem ipfum, aliumque pla- netam, neque per luna; eclypfes, neque per horariasipfasclepfydras, neque demum per raagnetemquidquam certi ftabiliri potueric* hadenus. 1336 Undecircahoc principium meridiano¬ rum libitum erit cuivis aflumere ex didis qua- cunque hypothefim, Sc juxta illam diftantias* geographicas inter unum, alterumve locum_» unaaTropico Cancri ufque ad circulum Ar- dicum, altera a tropico Capricorni usque ad circulum Antardicum, fefe extendens: fic didteexeo, quod andqui Geographi exifti- maverint has folas ob temperiem aptam vive- tiumexigcntia;tantum eflehabitabilesj utra- quefeorlimcompleditur fpatium 47. gradu¬ um ; intra quos elevatio poli nunquam efto minorpoteft23. gradibus cum dimidio, nec major 65. cum femifle. fecundum longitudinem, vel conftitucre, vel 134.0 Frigida: vero zona; terminantur, &Bo- dimetiri. Latitudo autem geographica eft diftan tia loči in fuperficie terreftris globi fiti ab aquatore, Sc in ejufdem meridiano circulo di- roenfaj qua; tanta eftpra;cise, quanta eft di- ftantia verticis.feuZenithab tequatore;quam, fi notam habeas poli altitudincm, eodem ope¬ re, 8Uaborehabebis: ideoautem tali nomi¬ ne appellatur, quia pars orbis terraquei co- gnitaabunoad alterum polum mundi angu- ftioreft, quamqu$aboccafu ortum verfus - * j communi autem acccptione habetur, ut fu- perflcici terminats ab alia linea, quam a cir- eulari, pars illa voceturlatitudo, qute eft ar- dior Sc anguftior; cum igitur hoc noftro tem- pore latitudo totius glbbi terraquei folum re- pertafitelle graduum Ij9.exquibus8i. funt realis quidem a circulo Ardico, Sc Polo bo- realii Auftralis veroecontra,- earum habita¬ tores tam verfus Boreara per novem gradus* altitudinis, quam verfus Auftrumper 33. feu ut alij per 44. funt nobis omninoincogniti,ex- ceptotantum, quoddeijsconftet, coshabe- reelevationempolarema^j. gradu Sc 30. ad usque nonagefimum inclufive; quam ob cau- fam, qui propinquiores Polo funt habent diem continuam plurium hebdomadarum, imo menfium noftratium : dicuntur autem frigi- dszon^ill«, nonexeo,quafinonreperiren- tur mtra ilias regiones amoeniflinue, uti con- ftac ex lila, quam ob perennem virorem Sc a- rr.cemtatem, terram viridem appellautj fed quia fbiis radij non refleduncur ad iliarum at- mo- P ar s ter ti a, feu Phjfico-mathematica . 0iofpha;ram, nifi remote valde & obliquifti- ine, eo quod multum fit dilFitus a Zenith in- colarum; ficut enim fi Sol Temper in Horizon¬ te , aut illi valde vicinus mancret, non mul¬ tum nos calcfaceret, efto regiones noftras 3 valde redderet amoenas, ob divaricationem_» gtdifceflumreflexorum radiorum, adirečlis, ortam exobiiquitate incidenti* radiorum di- re&orum, quafit, utnequeantfeinvicemco- adjuvare; atque hinc eftquodcirca folftitium adtivummagnum experiamur calorem, && contra circa folftitium hybernum magnumj frigus, quia nempe in *ftivo maximeTol acce- dit adnoftrum verticem, incidcntiaque radio¬ rum minus obliqua reflexos radios direčtis vi- fpe&ive adcodumfeptemplici pofitione facild quivis dignofcet divcrlicatem pofitionis habi- tantium populorum in lupcrficie globi terra- quei ; ex ijs enim aliqui Antipodes dicuntur;& funt illi,qui habitantes in fphoera oblique con- ftituta ediametrooppofitumterr* locum in- colunt, pedumque plantas plantis aliorunt* contrapoficas habent; fic Gr*cenfibus Anti¬ podes funt, qui ad maris Pacificilittorahabi- tant fub latitudine Auftrali 47 Graduum & 40 circiterminutorum qui populi habent omnes proprietates geographicas prorfus nobis op- pofitas; noftrum enim Nadir eft illorum Ze¬ nith, noftra dies longiftima illorum longiilima nox, noftra fumma *ftas illorum Tuma hyems. cinioresreddit; quare cum contrarium acci- 134; Alij funt Antceci, qui Sc funt fub eodem_» dattemporehybernifoIftitij ob remotionem Soliš anoftro verticali pun&o, hinc fit quod frigore cunda rigeant. f , Porro h* quinque zon* varijs parallelis, & climatibus difcriminantur«,* paralieli ij di- cunturcirculi, quiinfph*ra abinvicem pen. meridiano,& quibus fit.eodem momento me- ridies ; fic Gr*cenfium Antceci funt incol* In- fularum de Saradina in nova Anglia,qui popu¬ li habent *quinodium Vernum quando nos"* Autumnale, tantamque nodem,quantam nos diem &c. *qualiaintervalladiftant; dividuntur in Ge -1346 Alij funt Periceci,illi nempe, quihabitant nerales&Particulares; illifunt, quiper ver¬ ticem alicujus regionis fecundum longitudi- nem extenduntur incipicndo ab *quatore, & finiendo cum principio graduum 90. elevatio- nis poli; numerantur odo hujufmodi paralie¬ li a Geographis, quorumquivis ab altero di- ftatgradibus 10. in meridiano, , Particulares autem funt qu*dam line* infph*ra terreftri excogitat* ad diftinguen- das regiones ab invicem, qu*etiam ad polura ab*quatoreafcendunt: Sc hi paralieli ftatu in eodem parallelo, habentque eandem poli altitudinem, fub diverfo tamen meridiano, eandemque quantitatera dierum, ac nočtium, Situm umbrarum, annuam tempeftatis muta- tionemScc. Sicrefpedu Gr*Cenfium Peri*ci funt, qui habent latitudinem Borealem 47, Graduum 40 minutorum quales funt plurimi populi in Tartaria majori, Quanzaurani in_ Chinis, Chilagenfes, Atoquelani, 8t habitato- res terr*deBacalaos in America, prout in ar- tificiali globo terraqueo conftao. unturnumero48. vi quorumSc maxima dies 134.7 Alijdicuntur Ancifčij, Sc funt illi,quium- unius regionis difFert a die alterius regionisr* pofit* fub vicino parallelo unius hor* qua- drante, Scdeterminatur fpatium quoddam in globo terraqueo, quod clima nuneupatun.; Sc eft zonula qu*dam *quatori parallela duo- bras habent in partem oppofttam verfas, qua- les funt habitarores zon* frigid*, ac tempera- t* Auftralis refpečfu noftri,qui zonam tempe- ratara, & eorum qui zonam frigidam Borea¬ lem incoluno. buscirculis eidem *quatori parallelis termi. 134* Alij funtPerifcij, quorumumbr* re&* nata totam terram circumcingens, tant* lati- apice fuoformat perfečtam quaficirculi peri- tudinis, uta tcrminoipfius auftrali ad borea- ph*riaro,uti eft eorum omnium, quiincolunt lem dies raaxima excrefcat per hor* dimidi- fphceram parallelefumpta/n... ura. Cum autem dixerimus unum paralle- 134.9 AliiHeterofcij,quiaIteramtantumum- lumab altero difFerre per hor* quadrantem_., br* fpeciem habent, quales funt omnes, qui fequitur neceiFarioad unum clima conftituen- inter zonas temperatas degunt. Alij demum dum tresrequiri parallelos, duosfcilicet ipsu fnnt Amphifcij, quorumumbr* alternatim_* terminantes, tertium vero eorum medium_» Auftrales,&Borealesfunt,proutfolemhabenC peripfumincedentem, qui proptcrca dicitur modoad Auftrum, modoadBoream, uteon- parallelus per medium climatis. tingit habitatoribus zon* torrid*. Statuerunt autem antiquiores Geome- 1350 Sed dehisdivifionibusgeographicister- tr*climata univerfim novem fupra *quato- raqueiglobi, (cujusmagnitudinem,ejufquc/ rem, Sttotidem econtra; atrecentiorespoft dete£ias novas terras ad S ptentrionem Sc Auftrum Climatum numerum auxerunt ad vi- gefimum otftavum ufque plura pofituri ubi e*, qu* latent regiones, innotucrino. f Exnotitia autem Zonarum, Climatum, Sc parallelorum, eorumderaque in fph*ra rc- dimenfionem trinam jam fupra explicuimus) uti & de ea, qua Recentiores eum in fexpartes pr*cipuas, nimirum Europam, Afiam, Afri- cam, ScAmericam, Terram Hyperboream, St Terram Subauftralem partiuntur, indicaf. feexmultispauculapropr*fenti noftro infti- tutofuffici«nt, fifinaul indicavcrimus faciles + o aliquaspraxes, quibusterraqueus orbis, fcu totusGeographicefeu fecundum aliquam fui potiorem partem Chorographice, feufccun- dumdiftridum tantum aliquemTopographi- ce facile a quovis poflit defcribi. Geograpbice defcribcndi orbem in piano praxts Geograpbica. ijsi Tf 7 X diverfis quas excogitarunt hadenus^ J^Geographi praxes defcribendi in piano globum terraqueum, fequentem nos facilli- mam conficimus , qua quivis usus line« Sc cir- cini confcius, quancocius intcntum aflequi Philofopbia quinque-partitce , T, utprius, defcribe curvarh lineam, habcbif- quc circulum Ardicum , feu extremum paral- lelum zona: temperat® Borealis tranfeuntem Dia Thulem, Sc e contra operando verfus Au. ftrum, Antardicum deprehendes circulurru. ijs 4 . Quibus habitis prout circumferentianu totam diviferis per quinos, aut denos gradu?', fic ex pundisKdivaricato circino ad graduu divifionem lineas curvas ttahes , qua: circuli paralleli crunt j quibus fi adjcccris climata, ventos, Sc parallclos diftindorcs horarunu, aliaque ad ornatum figura:fpedantia, habcbis fundamčtum pofitum prodefcriptionetotius terraqueiorbisr\ absaue difficuluK potcrit. D«o oan.quo nss Cm ut przc.puas Regiones, Provinci^, tantro A (utemurncmpeliteris »metli non Urbcs&c. infcr.bas, noffe te oportetcu,nlquc v loči inforibendi longitudinem, Sclatitudinem; opponamus fehema) ad intervallum quodvis proutquisdefideraveritmagnam vel parvam haberemappam, deferibatur circulus BCD E, ducanturque du* Diamctri fefe orthogo- naliter fecantcs in A, Sc fupponatur pundum eflefeptrionalc, D meridionale, C ortivum, E occiduumj. Deinde quadrans C D divi- dacur in 90. gradus fcu partes a:qualesr’: tumex pundo B. ducantur reda: occulta: ad fingulos gradus notatos in quadrante CD, qu« interfecabunt femidiametrum A C in_> pundisG, habcbunturque tria punda, peiL. qus deducentur meridiani in dido femicircu- lo; ficque omnes meridiani feu circuli longitu- dinum deferipti erut in utroque hemifpha:rio. ijs 2 Ut autem Sc deferibantur circuli latitudi- num, extra datum circulum ducacurlinea re¬ da HI centum odaginta graduum a:qualium_a quam cum nullus habere poflit cx propria ob- fervatione, ideo infpiciendus efl: catalogus ad id a diverfis authoribus ftudiose confedus, qui paflim venalis exdat, quc habito, locus quif- que in eo contentus in pofitis hemifphoerijs fic inferibiturj v. g. fi fit Gra:cium inferibendura, fado initio longitudinis ab Infulis Fortunatis-% reperio in catalogoejufdem longitudinem, Sc latitudinem, quarum circuli in pundo interfe- dionis dant Grteccnfe centrum, Quo pado pariter etiam in chartis jamconfedis diftan- tias cujufcunque loči ab invicem facile quisrc- perieo. Cborographicapraxis defcribendi quii- cunqtie e x majoribmglobi terraquei Rcgionenu,. illis inquos deberetdivididiameterBD,tra- damque didam linčam divideinpo partes J ; ^^-^Erardus Mercator in fuoAtlante id confi- quo fado accipe circino longitudinem hu- ijcitfimpliciterperlineas redas; at quia_. jus, Sc infuper uuam partem ejufdem cum 50, mjnutis, invariatoque circino a pundo Bfur- ium facfignumK, Schabebiscetrumomnium parallelorum latitudinis; poftea a pundo H verfus Iline« extra fcripta:numera 1 6 partes^ Sc 25, minuta quam diftantiam transfercsinli- neam B F, poncndoque unum pedem circiniin F, altero figna bis pundum L, per quod tranfit diameter dati circuli, qu« efl: linea «quin‘o- dialis; ut autem habeas utrumque Tropicum rurfum recenfe 23 Gradus Sc 30 minuta line« H I, pofitoquo uno pede circiniin pundo L, altcroqucextenfo verfus B facies fignumQja • negotium efl valde intricatum, ideofaciliori hac praxi nos totum expcdiemusr\ Sit igitur propofitum nobis defcribere chorographice Germaniam potentiflimam , vaftiflimamque totius Europ* Regionem j trahemus primo meridianam E F in redum axis mundi coex- tenfam, quam dividemus in gradus 11 (too enim efl univerfa Germani«latitudo agradu fcilicet 45 ad 56) extendemufque per extre- mas didorum undecim graduum divifiones, parallelas A B Sc C D cum eadem E F orthogo- nalesj quarum Borealis A Bdiftabitab ZEqua- tore j 6 gradibus Auftralis vero C D 45. K igitur ad Q_aperto circino duc lineam RQS, tj S7 Uni autem ex 11. partibus etiam duce- habebifque tropicum Cancri, feu parallelum_j didum Diafyenen : qua rationc ex oppofito operando invenies tropicum Capricorni,fcu parallclum didum Diameroen Scc. ijsj Ut autem habeas circulos Ardicum, Sc Antardicum fige circini pedem in pundo H line« extrafeript«, Sc alterum intende verfus I ufque ad 63 gradum circinoque immoto a pundo L verfus E fac fignum T , deinde a K ad musfeorfim«qualemCH, quam dividemus in 60. gradus 60 . minuta gradus magni circuli reprafleutantes : Sc quoniam uni gradui AB paralleli refpondentfere 37, minuta, ipfiusr” vero paralleli CD fere 45. qualium unus ma¬ gni circuli gradus efl 60 . ideo accipimus cxG H ad juftam aperturam circini 37. minuta. Sc in odo «quales partes partimur parallelam A B ultrocitroquepuadum E, conlurgentqu« isgra- Pars tertia > feu Phjfco-mathematica . 4 1 mus,ponemus punctum iflius arcis in prtjdido piano chartaceo, ad quamcunque lubitum eft diftantiam, fuper tamen fua linea pofuionis, atque ex hoc pundo trahimus circulum occul- tum, Scmeridianum diftantemapriorimeri- diano undiquč *qualiter_.. citroquc medium E F juxta pr*miflum nume- t}6o Demum ducimus ex hoc pundo lincasr* jg gradus, quanta videlicet totius Germani* perhibetur efle longitudo. Idcm facimus cura parallelo C D fumpcis ex cadem G H 45. mi¬ nuta. Ducimus poftmodum per fingulas di- vifiones ipfius E F occultas parallelas ipfis A g ge CD, necnonpropriosroeridianosultro rum graduum diftributos; quorum occidenta liordiftabitaboccidence 2f.gradibus, orien- talior vero 43. tandemque circumfcribimus - ’ proprios graduum tam longitudinis, quatiL» ladcudinisnumeros. MS Quibus abfoluds adnotamus locumj quemlibetraltem infigniorem, proipfius tam ab *quatore quam ab occidente diftantta; Sc pritnum quidem urbes, oppida, caftra, Sc pagoscelebriores; poftealacusSc damina-., tandem montes, fylvas, promontoria, Scc. obfervata Temper longitudinc, Sclatitudino cujusqueloci, utfupra diximus, inqua adin- vicem fedion* eft centrum loči infcribendi. Adfcribimus pr*terea huic defcriptioni leala milliarium, qua mediante ftatim deprchende- repoflumus diftantiam cujusque lociab alio: formamus autem illam taliter; partes line® pofitionum jam inventas, 8c ubi fit interfedio harum cum prioribusprim*ftacionis, ibino- tulas Se nomina infcribimus pro quovis loco defcribendo. Quod ficontingat, ut non raro ufuvenire folet, quod utraque vice locus quif- piam venerit in medio inter duas ftationesr* principales, tuncnecefle habemus adire ter- tiam ftationem, Sc ex tranfverfo afpicere , quo pado qu*fitum abfolut«; perfecimus. Imo fi poft defcriptam hac ratione chartam velimus. etiam cam in certas dimetiri diftantias millia- riuro, autfemimilliarium, confideramusfpa- tium inter duasftationes interjaccns.fpatium- que inter duo centra circulorum, in tot di vidi— mus rurfufque Tubdividimus *quales partes,Sc habemus fcalam diftandarum perfedam uti cuique juxta dida operand facillime fiet ma¬ ni feftumj. AB, quarumfingul*repr*fentant unumgra- M' Verum a particulari confiderationeglo- dumcirculi *quatoris,dividimusin partes 1 f. »quales, attribuimusque quamhbet uni ger- manico milliari, acceptamque circino loči a loco diftantiam commenfuramus dat* line*, Sc habemus qu*fitumj. bi terraquei qui pars eft elementaris raundi rurfus ut univerfum illum confideremus quan- tum brevitas temporis, propofitumqueinfti- tutu patitur Tub ratione formali gravis Sc leviš illum exhibemusimprimis, ut fic ejufdem ali- qualem notitiam conTecutos nos efle per do curfum Philofophi*noftr* indicemusr\ Popographica praxis defcribendi Ur* bium territoria , Domini a , Toparchias t aliasque bujufmodi minores ter ra partes . up /^Umcirculoin folidoaliquo piano divifo/^jf^Taticapl^fico-mathematic* fcientiatfpc- V_^ in gradus 3 60 , hdbenteq; fuam dioptrara »3cies nomen fuumfortita eft inde, quod fta- PbjiJjco-Jlatica notio , quidditas , quo* tuplicitas , objeBum^. cumduobus pinnacidijsconfcendimus defcri- pturi v. g. Gr*cenfe territorium , in montem arte Sc natura munitiflim® Arcis Gr*ccnfis,ex quo circumfpicere poflumus omnes partes - * fubjedilonge, lateque campi, vicinorumque collium : hencficio deinde acus magnetic* ftatuimus firmiter datum circulum in linea., meridiana, quo fado volvimus dioptram hinc inde, doneč per foramina pinnacidiorum o- mnium circumjacendum locorum nobis de- tum, corporumquelationem, motumquefe- cundum locum inquirat; definitur rede quod fitTcientia phyfico-mathcmadca, qu® ponde- ris Sc gra vitads corporum rationes,propor tio- nes, ac qualitates confiderat: oduplicitcr di- vidi folet, nimirum inElementarem, Centro- barycam, Iforopoftadcam, Mechanicam, Hy- droftaticam, Aeroftaticam, Pyroftadcam , Sc Polyftaticam, quarum qu*libet fpecics rurfus fubdividitur mulnfariarru. fcribendorum fitum videamus ; defcribimus rjff} Objedum, leu potius fubjedum , St ma- pr*terea inchartaadid parata occultu circu¬ lum divifumeodem modo in 360 gradus oc- cultos, ficutpriorem, Sc fitus loči cujufque a primo iniftum mediante circino transferi- mus,trahimufque a centro hujus circuli ad cir- cumferentiam lineas occultas; poft hoc profi. cifcimur animi causa ad amoenam arcem S. Martini, ibiquefigimusfecundamftationem, agimufque fimiliter cum angulis pofitionum^ cujufijue circumjacentis loči 5 quosubihabc- teria circa quam lllius funt corpora phyfica, quatcnus gravitate aut levitate funt affefta; illa autem in duplici funt diflrerentta, nempe eleroentaria feufimplicia, Sc mixta. Dari ele- mentaria, ex quibusnon formaliter, fed vir- tualiter tanturo manentibus rcliqua roixta^ componantur, tam eft certum, quam eft indu- bitatum, Sc Don dari procefliim in infinitum, qui neceflario in mixtorum generationibus^ darctur, nifiadaliqua tandem corpora fimpli- J-U 4 * cia deveniremus in alia corpora irrefolubiliiu} & fimul neceflarium efle aflignari aliqua, qui- bus prim® qualicates ačtiv® nimirum calor, frigus, humiditas, Sc ficcitas qu® omnes pofi- tiv® funt, ut ex earum efFečlibus fit manife- ftum, integre acperfečl£conveniant,quem- admodum imminut®, ac refračl® in mixtis re- periuntur; ita dicSla > quia ex illorum fimpli- cium mixcione vel proxime, vel remote gene- rantum. Pbilojbphi* quinque-partit£C. mus ita cuftodire vitrum corpora fibi credita^ etiamfubtiliflima , ut non permittat cxfpirare vel tenuitfimos fpiritus, uti pater praefcrtim in odoriferis,quos ita conrervat,ut prius difrum. patur, quamvelhylumeorum evaporet: per quod tamcn minime fublatum imus hujufmo- di corpufcula tenuiflima, St fubtiliflimos fpiri. tus, quos dari in natura, fed a primis qualitati, bus ditlmčlos realirer, nemim Philofophortim naturalium poteft efle dubiurm,. EtproptereaanalyticereČle definiuntur 1367 Porrdfi quisqu®rat, quidnamfintreipsa illa efle , in qu® corpora, nempe mixta, refol- vuntur inquibus potentia manenc, St id qui- dem non tantum quatenus qualitates eorurm* in gradu remiflo ačtu in mixco continentur,fed etiam quatenus forma fubftatialis mixti ®qui- valet formis elementaribus in eo, quod exigat connaturaliter primas qunlitates in gradu re- fračto, Sc remiflo, funtque ipfa ir refolubilia in alia. Tametficompofita Stipfalintexmate- ^ia, & forma propria fubftantiali, St confeque- ter fecundum fe corruptibilia abfolute, ne ad- mittamus dari defačlo plures primas materias fpecie diverfas,qu® abfque ulja propria forma fecundum fe exifterent ; cum pateat elementa efle fecundum fe diverfasfpeciei, eaqueinvi- cem fecundum quid faltem tranfmutabilia_., tales qualitates prim®; reipondemus impri. mis quod calor fit id, quod congregat homo. genea Stdiigregathctrogenea; ex eo, quod nulla reperiacur qualiras tam apta ad refolven. dum facile, Stcitombcta , feparandaque ab invicemelementa, ex quibus mixta virtuali. ter componuntur, ac calor; cum fit attenuati- vus, St vi fuarefolutivus; ignis enim caloro fuo purgans aurum cum alijs mctallis permix. tum, St partes cjus divifas interpofitione alio. rum metallorum in unum congregat St coad- unat ; fic appjicatus lignis elevat calorefuo partes fubtiliores , St aereas attenuat in fu- raum, congregatque in loco fuperiori: partes veroaqueasfaciteffluere, Sc terras fimul re- linquitcongregatasincinere, Ste. fivejam mediate five immediate.utconllac.-. iggg Qnod fi in veniš mifccat, Sc non difgre- get fanguincm cum reliquis humoribus, ficut & in ftomachp cibos> id facit folum per acci- dens St fecundario, quatenus fcilicet lllos at- tenuandorarefacit, levefquereddendo prius eosreddit homogcneos: fic dum medicin® a pharmacopcis mifcentur calor congregat par- teshomogeneas, elevandoin locum fuperio- rem partes fubtiliores; per quod quia partes " 1 grofliores minutiflime aividuntur, ideo ctiara invicem permifcentur ad fenfum, ut pater im. diftillatiouibus, inquibus peraccidens com- mifcentur heterrogenea ob vafis operculurms, aquoimpediuntur fubtiliores, neavoient. ti g s Atquehinc,quodconfequitur,efle folum quatuor nec plura nec pauciora, uti patetex primisquatuorjamdičlisquaIitatibus, qu®in omnibus 1 ’ublunaribus corponbus juxta diver- fum eorum temperamentum,earumque com- binationem binasfemperfumendoin fummo nimirum unam,alteraminintenfo;namquod ex tertia in remiflo valdegradu cuilibetinfio, non tollit vim dičt« combiaacioni,cum illa ad- mittenda neceflario fit aliunde : nempe ob exi- gentiam St ipfarum formarum elementarium, Sc ne vacuum quod natura abhorret, in capa- citate fubječliva elementorum concedatum; cum ob ačlivitatem fingulorum in invicerm,Deindedicimus frigus elfe qualitatem_ Sj nec unica tantum nec utraque qualitasin fum¬ mo fingulis ullatenus poflit concedi. 13 66 Quas qualitates realiter diflindas efle ab effluvijsmaterialium fpirituum, feu corpufcu- lorum exfpirantiumfubflantialium exea fub- ftantia, qu® in aliam operatur: fatis inde con- ftat, quod dentur multa v.g calefacientia,qu® neque exfpirant, neque exfpirare poflunt tale etfluvium , cujufmodi funt multa luminofa, quorum lumen calorem caufans in tali eflluvio confiftere nequic, alioquin radij luminis St lu- cis tranfmifliper vitra uftoriadumexadverfo calefaciunt, imo Sc fuccedunt, fi corpufcula.. eflent, deberent momento temporis penetra- re connaturaliter duriflima illa vitra ; quod idem accideret dum aqua calida vitromclufa^ calefacitmanumextrinfecus applicatam; hoc autemrepugnare experienti® couftat,quafci- qu® congregat tam homogenea quam hetc- rogenea ; quafi diceretur frigus efle potifli- mum medium ad confervanda mixta ne diflol- vantur Sc corrumpantur; Sc hinc qu®damj facile corruptibilia melius confervantur im. hyemequam ®ftate, quia fcilicet frigus con- ftipat poros, omniacjue unit ac conflringit re- fringendo vim caloris, ne facile evaporet,im- pediendo ne partes heterogene® invicem fe- parentur, cum fimul ad fuum locum natura- lemmoveri nequeant; quodfi in fanguine i nafo, aut veniš emiflo frigus videatur lepara- re heterogenea dum partes fubtiliores & a- que® vi frigoris fupernatant, Sc magis terre® defcendunt; hoc caufat tantum per accidens* quatenus fcilicet humores illi a frigore red- duntur heterogeneidumfinguli ad ftatum fu¬ um naturalem le reuucunt, Ultc- P ar s ter ti a , feu Phyfico~matbematica. 43 Ulterius humiditatem aflerimus effe qua- ^ litatem facile terminabilem termino aheno ; coquod humida fd conformcnt facile figuric corporum, quibus imponuntur absque dif- continuationcfuarumpartium, cum nonha- beantcercam figuram, ut patet in aere 8c a- qua, Sc alijsliquidis, qu«abfqucdifcontinua- tion.efuarumpartiumin varias figuras vi hu- miditatis fu« flečii poflunt. yj r Siccitatcm demum dicimus čcontra qua- licatem effe facil& terminabilem termino pro- prio, difficulter alieno; tenacifiima nerapo funt ficcafu« figur«, nec alienam rccipiunu oifidifficillime, adedut vixunquam obtinea- tur conformatio ficci cum alicna figura, nifi tificetur materi«, quiah«ceft indifferens fe- cundumfe, ut fubhac formagravitet , Sc fub illalevitet; non item form«, utconftatprimd inhomine, cujus forma cum fpiritualis fitne- quit elTc fubjeda gravitati, aut levitaci; St de- inde in alijs formis materialibus, manento enim eadem forma fubftantiali perit gravitas , St accedit levitas, utpatet in vaporibus, qui funt fuftantialiter aqua, Sc in exhalationibus J , qu« funt fubftantialiter terra; non fecus quam adverfarij concedantglaciem effe fubftantiali. ter aquam, qu« tamen novis iJlis affeda acci- dentibus fuam gravitatem non habet, iroo hac amifsa acquirit levitatem, qua non fupra aqua tantum, fed etiam fupra aerem afcendit. perpartiumdifcontinuationem; fic lignunij/^j Quod fi dicatur materia Sc forma, dici principium motus, Sc quietis in eo in quo eft; ficeum faciliusfrangitur, quamfle£latur. jj 7 2 Neque obeft quod arena fubtiliffima,fa- rina,&c. ficciffimalicet fint, facile tamen.. terminentur figura corporis cui infunduntun,* nam illa non funt unum ficcum, fed plurima^ facile folvitur dicendo , verum id effe de prin- cipio tantum remoto & radicali , non vero de formali St proximo per quod illud exit in a- dumfecundurtL*. ficca, Sc tot quot funt granula > quorum nul ■ t}7 g Sirurfus inftetur: potentiamlocomoti- lumeft, quodfeaccommodet alien« figur«; quando autem firaul cumulantur deciduno hinc indepropter gravitatem; quam habent, vi cujus occupant locum fervando figuramj propriara, nififorteperaccidens Sc violenter eam amittant. His pofitis velut pr«cognitis adperfedamnotitiam eorum, qu«degravi- tateSclevitatedicenda in prsfentiarum bre- vam animalium non clfe realitcr diftindam ab ipfa fubftantia eorumdem; refpondemus la¬ tam effe difparitatera inčo, quodanimalia_,, non moveantur utcunque, fed fimpliciteL, etiam cum funt in fuo ftatu connaturali ; at qu« moventur per gravitatem, Sc levitatem moventur folum ad fitum naturaliter fibi con- venientem, quo obtento moveri definuno. viftimčoccurrunt, venit modo examinanda,^ 77 Diftinguitur pr«tercarealitergravitas Sc levitastumabipfis primis qualitatibus, ut pa- Phyfico-jlaticčC objeUi quafiformatu , feu Gravitatis Levitatis quid- didas G) dijlinčlio. W3 y^iUmconftetexdi(ftis ipfa corpora tam ele- mentaria quam mixta eflcPhyfico-ftatic« objedum quafi materiale, ut illius velut for- male affignemusfeu id a quo habent illa tan- quam aprincipio formaliproximo utdefcen- dant, vel afcendantad locum fibi connatura- litercompetentem, dicimus hoc formaliten. effe ipfam gravitatem, vi cujus corpus eft a- ptumnatumferri admedium five deorfumj, Scadcentrum univerft; Sc levitatem, vi cu¬ jus corpus eft aptum naeum ferri a medio, five furfum ad circumferentiam. ,i7 * Quasefle diftindas realiter imprimis ab ipfisfubftantijscorporum, qu« dicunturgra- viaSclevia, patet tumexeo, quodaccidentia Eucharifticadeftruda panis fubftantia gravi¬ tet ex carum effedibus formalibus, vi quorum corpora tendunt ad fuum debitum locum ac in eo requjefcunt; ipfaque experientia, qua conftat, 8c quod alio modo afficiant, Sc immu- tent fcnlum tadus,ac ill«,& quod ferrum can- dens fervata eadem gravitace immutetur in_. primis qualitatibus, ficut Sc aqua dum ex frigi- dafit calida, velecontra: tum ctiama denfi- tate, Sc raritate; nam Sc glacies eft aqua den- fior, Sc tamen remanet Ievior aqua; St corpo¬ ra Beatorum retinent eandemraritatem, vel denfitatem, abfque ulla gravitate; Sc demum quia conceptusforraales, imo Steffedusrea* les realiter funt diverfi, ut manifeftumeftex eo, quod denfitatis effe&us formalis fit, juxta comunem, facere occupare minorem locum, raritatis roajorem 5 gravitatis vero eft movere deorfum, 8c levitatis furfum, juxca id quod or- do univerfi, Sc reda in eo rerura contentaruna exigit coordinatio, tent Sc proprio pondere deorfum ferantur -.\i 37 S Quod fi nunquam inveniatur igniscurm* tum quia fi gravitas Sc levitas identificarentur cum fubftantia, vel identificarentur cum ma¬ teria, vel cum forma, vel cumutraque; nam conftat quod identificari nequeant unioni, quiah«c modus eft, Sc folum ultima adualis determinatiohujus materi« ad hanc formam & vicillim; non etiam dici poteft quod iden- calorc, 8c ficcitate, quin fecum etiam habeat_> levitatem, acnunquam terra cum fuis primis qualitatibus, quinfimul etiam in ea reperiatur gravitas; hoc aliud nihft probat, quamquod levitas ad qualitates ignis necefiarid fequatur, ficut gravitas ad qualitates terreas, tanquanij quidam quafieffedus adfuam quandam quafi cau- 44 PhHofopbia quin(j[ue-pdrtittf, caufam proximam: cum confequantur juxta exigentiam naturalem primarum qualitatum j/t* motiv* virtutcs polita debita raritate, vel denfitate tanquam difpofitionibus materiali- bus, prout patet in exhalationibus terreis, in_. quibus levitas exoritur a calore &ficcitato, pofita raritate tanquam conditionc, feu difpo- fitione fine qua non-. J3 7 p Quare&tertiodiftinguitur gravitas, Sc levitas ab ipfo primarum qualitatum tempera¬ mento j tum quia nos ipfi experimur impe- tumdeorfiim, cui ne cedamus contra niti de- bemus; &hincdire ante didis; Sc ulterius tam ratione, quam ex _ perientijscomprobacur;rationequidem J qui a alioquin ignis tenderet violenter fiarfurn,e& quodfolumafcenderet, quia extrudcretur * reliquis elementis fortius illo contendentibus ad centrum,quod idem contingeret aqu*,q U! > remaneret in liiperficie terr*coada agravi- tate graviori terr*: qu* fequel* admittinon pofliint, mfi ab eo, qui velit admittere quod ignis motu inceilanter violento tendac furfurn velocifiime, Sc nunquam recidat ; quodque ignis minor longe velociusafcenderetquamj major , cum facilius vinci podit Sc extrudia gravitatc aliorum elementorum. Cur infu. per eademrationc dici nequiret 3 quod motus deorfum terr*eflet violcntus, eo quod podo¬ ri jure dicipofletterramabigne, & aere trudi deorfum 3 cum ignis fit agens longe vehemen- tius terra, Sc a&ivitasilliusinterramfitraultd efficacior, quam terr* in ignem \ 1381 Quod fi quis petat, ex quibus primis qua- , 3 g 4 Expericnti* autem 3 qu*probant pofiti- licatibus oriantur gravitas & levitas t Refpon- demus levitatem oririexcalore jun&o rarita- adeoqueigni, Sc aeri proprie convenire: ti gravitatem vero pr*cipue ex frigore jundo denfitati 3 ac proptereaaqu* Sc terra?ordina- rie competit : ficeitas autem Sc humiditas'’ > quia tam cum frigore quam cum calore con- vam Levitatem contradiftindam fecundum.* fpecicma gravitate, funt 3 imprimis illa,qua pyramis agglutinata fecundum bafim vola: manus, ita ut aqua inter manum & bafim py- ramidis fubingredi nequeat,notabilidime ma- nui eam immergenti in aquam refiftat 3 ut con- ftat faeienti experientiam_*. junguntur; itaabillis determinari pofiuntad i 3 ss Alteraeft,qu*fitinfiftulavitreatenui,& gravitatem vel levitatem, autfimpliciter, aut oblonga, impleta aquaita, ut tamen aliquod iecundum quid: Sc propterea non ineptegra- brcve ipatium in illa relinquatur aerij ea nam. ve dividi tur in gravidimum feu grave iimplici- que rite occlusa, & celeriter inverfa ad oculum ter, Sc in grave fecundum quid ; eodemque exhibetur veritas noftr* illationis" 5 . modo leve, debite fervaca proportione: gra- 1386 Quod adhuc evidentius pr*ftat illa 3 fi im- vidimum 2ucem dicitur,&: eftillud, quodfem- per deorfum tendit, eo quod exigat fubeflo omnibus alijs \ grave vero fecundum quid eft, quodnon tenditfemper deorfum, fedfi pona- turfubgraviori afcendit,- idem e contra fenti- mus de levidimo, Sc levi cum addito. /j8j Atque hinc etiam dicitur unum corpuir 5 gravius, autleviusaltero, aut*quegrave, vel ablblute, vel in fpecie ; primo modo eft tale, quando in bilance v. g. conftitutain eodenij medio pofitum unum *quč, vel magis ponde- rat, quam aliud v.g. plumaunius libr**quž gravis eft abfoiuteac unalibra plumbi, & plu- mediatefupra aquam infundatur aliquotgut- t* olei, relido aliquo adhuc Ipatio pro aere, qui oleumSt aquamcuneatimpervadens in. fiftula celeriter inversa fefe fuperiori loco red- dit h*rcntc adhuc oleo circa mediumfiftul*, cui,ut f*pe contingit,fi adh*reant aliqu* bul- la; aere* longe citius per medium aqu* afcen¬ dit, quam alias confuevit; coadjuvante illud nimirum levitate,quaaer fuperat oleum. Quo in cafu clare patet concurrere fimul tanquam duas caufas partiales levitatem aeris,& olei ad celeriorem hujus afcenfum. Ex quoplures’ objediones didolvuntun.. ma duarum librarum eft abfoiute gravion. T3 g 7 Omittimus alias experientias levitatem 13*3 plumbo unius libr*. Gravius vero in fpecie , feu fecundum fpeciem eft illud, quod in *qua- li mole alteri praeponderat $ fic aurum dicitur graviftimum ede inter c*tera metalla, quia in mole*quali pr*ponderat omnibus metallis'’. Ex quibus tamen minime quis inferao "ra vitatem, Sc levitatem inter fe diftingui tan- pofitivam manifefte demonftrantes, quales j funt, qu* fiunt per lignum cubic* figur* de- tentum in fundo bafis infra aquas medianto bacillo ; per pilam, aut veficaminflatam, ali- afqueplures hujufmodi, qu* nullatenus pof- funt falvariper hujufmodiextrufionem, cum nullum fit infra illa corpora, Agens extrudens. tiim fecundum magis Sc minus: cum difterant /388 Ex quibus omnibus fuffi.cienter oftenfum manct, Parstertia , feu Phfico-mathematica, V fcaneC, gravitatem & levitatem realiter & po- f lt ive ab inviccro diftinčtas e(Te; cum pr®fef- fim experienti® qu®dam, qu®in contrariura adducuntur facile cx dičtis folvi poflint, maxi- 0ie cum ill® ad accuratiorcm trutinamvide- antur examinand®, ed quod aliquot illarum * uti eft illa, quadicuntconltare, quodcorpus illud4igneum cubicum, cujus fupra memini- mus,pofitum in vafeaqu®exuna parte bilan- cis cum alio pondcre fibi ®quali in akera lance pofito conftituac ®quilibrium, quodperfečte ajunt fervari, five lignum illudappendatur te- nui filo fupra vafculum, itaut non attingau aquam; five innacct aqu®; five ex fundo aqu® furfum enitatur. Verum hancexpcrientiam nonfubfifterepr®fertim quoad fccundam, & tertiam partem alTumpti accuratiflima in con¬ trarium fa&acoram pluribusperfpicacillimis non minus oculis, quam ingenijs, manifefta conftac experientia. tp Quarc cum quo,cui pr®cipue innitun-/#/1|^'OrriineCentrinčbisvenitparsaliquaqua tfelmanu, vel dorfo fuftinet fcntitpreflionerti & impullum deorlum, quem gravitationemj appellamus; fi Verd leve aliquod deprimero tentet, percipitimpulfiim, ac vehementiam.* furfum tendentem, qU® levitatio nuneupatur. Tertiusdemum eftečtus, qui proptie tribui- turgravitatitanquamprimariu's St velut for- malis , eft motus deOrfum, quo resextrafu- ura locum naturalen! polita ad fuum centrum movetur, nifiimpediatur; levitatis veropri- marius & quafi formalis effe&us eft motus fur¬ fum, quoleviaadflaturalem fibidebitum lo¬ cum in univerlbafcendunt; circa quaro divi^ fionera aoneftdifficultas, fi quis bene perce- peritca} qu® centrum concernunt, quod u£ nos aflequaraur paucis explicatur. Phjfco-Jlatice gravium centri quid- ditas, multipVicitas , & affcčliones. tur Adverfarij,experimenturo,nullatenus fub- fiftat; idcirco reliqua etiam, qu® ipfi adferunt ad accuratius examen revocanda videntur, priufquam fidem iplis prsftando in ranum la- boremus indagando rationes, quibusipfisfa* tisfaciamus J . PhyJico-ftatici grabit atu , 0 ’ levi- tatu ejfečtus. 10 Onftat ex modo oftenfis gravitatem 5c le- V^vitatem efle virtutes, feu qualitates pofi- £ivas raotivas, & confequenter operativas fuo modo effeftuum, eoruroq; valde! mirabilium, prout fcientia phyfico ftatica demonflrao* quando nobis cxhibet varijs fuis inftrumentisr* opera plane naturalia, qualia funt motus ven- torum in iEolopilis, vaporum elevationem,& refolutionem per imbres, nivem, grandiuem, idoneis organis; aeream temperiem pro di- verlis temporibus, & locis in termofcopio; iri- des infontibusj cocleftiumcorporum, &ani- titatis continu®, & finit® indivifi bili ter- accepta, acdeterminataačlu, vel in illa ipfa quantitateejusquetcrmino, Vel extra cunu certotamcnrelpečluad partes illius cujus di- citur centrum. Tripliciter fumi folct,nempe procentromagnitudinis, Sc procentro gra- vitatis; centrum figur® dicitur illud punftum ( quod nomen quoad rem fignificatam intelli- gimusjuxtaexplicationemipfiusdata in Phy- fica) in quoradij, five femidiaraetri figur® prodeant, feuinquoomnes diametrifefe in- terfecant. Magnitudinis eft illud pundunu quod Uddique®qualiterrationemagnitudinis &extenfionis abextreraisabcft: at centrum gravitatisab Ariftoteledefinitur efle ejufdera gravis medium, feu punčlum illud,quod fi ap- prehendatur, &cohibcaturamotu, reliqu® quoquc ornnes partes inčo conquicfčunt.quia nempe illud ®que graves femper circurpftanc partes} dum enim pari cona tu defccnfum mo- liuntur, nceunaalteriquaficedere, amb®fe fe a lapfu inviccm arcent. malium motus; avium volatus & cantus,in_^ ijpi Dehis nos cum agamus fol^m phyfico- iphsris, horologijs, curribus, navibus, auto- matis, hydraulicifque machinisj quin etianu tonitrua 8c fulgura id tormentis bellicis; me- teora ignea in pyrothecnicis; ipfofque terr® motus in cuniculis fubterraneis forraidabili artificio imitatur &c. quorum omnium cau- fam & originem a gravitate, levitatequccor- porum tanquam a principio primo proximo provenire nemini ftatices perito eft dubium_», 1 Qu.amvis hi magis particulares earum_* fint cffečtus; univerfales enim tres potifti- mum nec male efle dicuntur; quorum primus eftdetentioelementarium corporum in locd illis debito connaturaliter; fecundus ipfa gra* vitatio & levitatio, quos duos elFedus fenfu matheraaticč, ideo illa inter fc fealiter, 8č quoad fenfum non exiftimamus diftingui, fpe- ftatapr®fertim, quatenus locum habent in_. hoc univerfo; ut clare Conftat in globo terra- quco, in quo lick terra fit interfufa aquis, 8c prope fuperficiem hctcrogencis partibus mi- xta, adreliquamtamenterr® molem homo- gencam heterogeneitas h®c infenfibilem ha- bet proportionem, & ineptam ad pr®ponde- randumverfus unam partem; ut enim con¬ ftat ex accuratioribus obfervationibus eorum, quifereoranes ejusnotas circumnavigarunu partes, itamontes, &mariacircaterramdif- pofitafunt, utundique®qualia fint momenti circa ejus centrum. quivis experitur; fi enim quis pondus aliquod Acccdit quod fi centrum gravitatis a ter- M ra m ra c£ 4 -' 6 Philojbphia quinque-partit vi cujusaeremquaqua verfus circa fo habens, requilibris ipfa in tali medio conftitu- tanonpoteftautmagis, aut minus aliorfunu declii|ari. Sednequeullatenus moveri circa fuum centrum, feu motu circulari, feu motu aliquo a feptentrione in Auftrum, feu alio rea¬ li motu, quem vocanttrepidationis. W 7 Quod univerfim verum efle, & prafer- tim quoad primum, patet tum Authoritato fcrip. Ecclef. I. terra aucem in aternum fiat, cillimum effet ambulare, navigare,volare &c. verfus occidentem; una enim cum terra de- beret moveri aer, orientem verfus multo ve- hementiori impetu, quam cujufcunque venti Aquilonaris; quin pinnacidia turrium, flara- ma, ac fumi bolidum ignitarum, earumque radiofi ignes, fila globo alligata, & projeda in aerem, vela navium &c. obverterenturper- pctuo verfus orientem,aliaque innumera,qua inferri poffunt ex dato motu circulari terne, fequerentur inconvenientia.,, ijpp Qua omnia pariter oftenduntrepugnan- tiam phyficam motus librationis, feu agitatio- nis terraquei globi a meridie in feptemtrio- nem, Stviciflim. Motu vero trepidationis^ terram fecundum fe totam phyfice non mo¬ veri etiam patet, cum videatur effe contra lu- men natura; admittere univerfam terram tre- mere ad faltum pulicis, vel ad cafum gutta pluvia; ad hoc enim ut tališ motus fieret in_. terra non tantum deberet exunaparte terne effe plusgravitatis, fedtantus deberet efle ex- ceflus, ut poflet ponderis incontrarium co- nantis refiftenciam fuperare; ficut enim fi quis mufcam ingenti bellico tormento filoalliga- rec, quantumvisconareturmufca, non poflet tamen loco movere machinam illam ullate- nus, nempe quia impoffibile eft ut a minore vi fiat motus, quam fit impedimentum, juxtaj pracipuumcui innititur elementaris Stariča^ principium; ficScc. St Pfal.92. firmavit orbem terne,qui non com-tjoo Neque favet trepida illi de trepidatione movebitur Ste. Tum ratione,qua conftat pri- mo per fententiam contrariam tolli neceflario omnem re Sc tranfeuntem per centrum furredionem, utcorpus complicet, Sc fupe- riorem partem corporis prius erigat, ac pedes fubroittat Corpori: quod fi jaceacpronusma- nibusprimuminniti debet fimul, Sc pedibus, moxque genua in anteriorem partem compli- care, ut le erigat; quia fcilicetquando totus - * jacetfecundum omnes fui partes confiftit, at vero cum pedibus infiftere vult, quimaximis funt remoti a centro gravitatis corporis ( nul- lum namque corpus eft, figura nulla, nullaqud fuperficies, aut magnitudo , qu* fuo centro gravitatis careat) opus eft, ut eospaulatim ad le colligat, eaque omnia pr*ftet, qu* fedenti, ut furgat, funt neceflariaj, gravitatis eorundem, Sc pr*terea per locum/^o/ lntelliget pr*terea, quo pado quadru- cui illa inhsrent; fienim vel centrum gravi tatis, vel balis ipforum fitextra liujufmodi li¬ neam immediate dimoventur illa, Sc profter- nuntur verfus eam partem, ad quam centrum gravitatis pr*valenter inclinat. 92 Unde Sc ad progreftivum motum hotni- nisvel cujufcunq; alteriusgravis mobilis mo¬ tum , hanc lineam diredionis mutari eft neceli feadhoc, ut omnes partes *quiponderantes ex *quo diftent a linea diredionis, St confti- tuant corpus in *quilibrio requifito, ut dum progrediturftet, St nonruat: cujusadmiran- d*, fedneceflarijftim* line* naturam fiquis bene perccperit j intelligetimprimis quomo- do homo v. g. pedibus infiftens, fi brachium extendat exeapartequapendecdubio procul čada tj ita ut fefe inclinare nequeat ad ullam prorfus partem abfquc infallibili fuimct ruina j linea namque diredionis tranftens per extre- mum pedis in cafu polito non tranfiret pet. centrum gravitatis, quod fupponitur manere inanteriori parte, adeoquč impoftibile eriu ut fe moveat ftans, Sc non cadat; cui necefti- tati providit provida omnibus natura, docenš hominem cum fe inclinat in poftemorem par- teropedemextendere, qui quali vidiš in fta- tera pr*ponderet capiti: atque hinc fit, quod ftquis habita *quilibrij ratione, corporeim- moto brachium extendatquafiquidquam ar- repturus, cadat, nili fe ad *quilibrium celerri- mb reduxeriu. oj Intellige deinde qua ratione nullus,quan- tumvis robuftusefede, in qua fedet, vel k ter- ra, in qua jacet fefe erigat invariatadiredionis linea j namfedens erigitfuperiorem partemj pedia tune tautum ftare poftintquando linea diredionis per extremumfuperficiei, quanu inter extremos pedum terminos operiuno, tranftens pertrafierit etiam per centrum gra¬ vitatis eorumdem j item cur aves caput, a« corpus femper inclinent ad fumendum cibumj extendant autem pedes Sc caput dum Volane? cur grave aliquodcafurum fuaptefponte per appenfionem eidem duorum ponderum *que gravium fuftentetur libere in aere ? cur turris Bononienfis in Italia.Sc Colonienfis in Germa- nia, quantumvis maxime inclinat*,non tamen cadant? cur fi Deus tollerettotumnoftrum.* hemifph*rium altero relido immutato, in va- ftiftima illa quam concipimus planitie non nifl unicushomo, Sc ille quidemdifficillimecon- fiftere pollet ? cur in convexa montium fuper¬ ficie etfi triplo major fit, quam plana ipfi fub- jeda, nequeant tamenpluresfegetes, arbores Scc. crefcere , quam in plana trtplo minori ? cur afcendentes fcalas, vel monter plurimum homines ad anteriorem partem incuruentur ? cur cafuri in partem unam, in alteram bra¬ chium extendamus naturali quodamimpetu ? cur arsludionum, Sc funambulorum, quanixi fupra funes mirabilia patrant, pr*ftigiofa non fit? cur gibbofi fenes genua antrorlumincu- ruent? cur quadrupedes utrumque fimul pe- dem attollere nequeant, fednunc addextram nuncadfiniftram corpora infledant? aliaque plurima his fimilia facillima funt intclledu illi, qui naturam line* jam did* bene pcrfpedam habet, cum ex illa nofcat centrumgravitati sr* debereeflein linea diredionis, adhocutfer- vetur *quipondium_». corporis, qu* eminet non dirigendo crura_, J406 Porto juxta hanc diredionis lineam gra- Sc reliquas corporis partes; veriim dum pedi- via omnia motu luo naturali moventur reda bus infiftere vult, necelle eft, ut totius corpo- ad centrum, Sc e contra levia ad circumferen- ris centrum gravitatis quam maxime fit pro- tiam ; nempe quia motus ifte eft inftitutus a natu- +8 Philojophia quinque-partitze, natura, utpartes rede ordinentur, ScdiTpo- nantur in univerTo inter fe in ordinc ad totum, qu«ordinatio & difpofitio connaturaliterfie- ri debet per lineam breviftimam , qualis eft jara dičta,cura natura horrcat fuperflua & am-. bages, ut rečte Arift. oftendit j. de ccelo. 1407 Gravia autem defcendentia , & levia., afcendentia naturali motu moventur unifor- miterdifformi velocitate, eaquč majori ver- fus finem motus, juxta illud, motus in fine ve- propriam natur« exigentiam devolvantur.: quinque tamen pr«cipuis inftrumentis, f cu machinis, qu« omnium prope Artium univer- fajifllma iunt organa, id pr«ftari poteftj nimi. rum libra, večte, trochlea, axc in pericrochio, Teuergata, &cuneo; ad qu« revocantur o- mnia qu«cunque ha&enus funt excogitata M . inftrumenta, quibus gravia & levia ab eo,quo a natura donata funt inftinttu, amoveri pof. Tunu. locior; cujus certitudinem oftendunt nobisr * j+u Porrd libram, cujus plures funt fpecier*, plurim« experienti« defumpt« ex fonitu, que majorem edit grave exlocoaltiorifupraafle- rem cadens, quam ex loco demilfiori; ex per- cuflione ipfo ta&u perceptibilij cx i diximus,Temper augetur eundo: ex quibus fa- cile dabimus rationem multarumillationumj & experietiarum, qu«circa motumgravium, &le vium inferri, & fieri pofluno, 1410 Ne autem gravia prscipue ad Tuum cen- trumrečlocollimentmotu, etfimultis modis impediripoftint, itaut aut circularem, auo elypticam, aut fpiralem, aut aliam quamcun- que lineam decurrant; vel cer te alio cootra^ do inftrumentum oblongum, cujus altcrunL* extremumincuTpidem acutam, & paulo la- tiorem definit, diciturque lingua; alterumj extremum C3puteft, aut manubrium; cui in ufti Tupponitur fulcimentum, hypomoclion, Teu porre^a preftio ditftum. In hoc inftru- mento tantum human« vires inveniunt Tubll- dij, utlicethic ferreus Tit, atque adeo tant6 plus Tecuro ponderis oneri clevando attulerit, nihilominiisita laborantem adjuvat, ut Ari- ftoteleshujus tam mirabilis cffe&us cauTam-* voluerit efte non nifi mirabilem, circulum fci- licet, quem, dumvečlismovetur, efformat; ncc immerito, circulus enim cum ortum Tuum trahat cx motu, & quiete, lationibusquecon- trarijs, nonpoteftnon mirabilium cffetftuum efte principium ; adeoque quanto ab hypo- moclio magis diftat potentia, tanto faciliu* movet, eo quod quo plus a centro elongantur line«, eo majorem deTcnbunt circulum; ^ quia Fars tertia, Jeu Phj/Jico-mathematica. quia circulus major longe velocius movet mi- oor i, hinc vis omnis in vedo. Atquehincfacilepatetcurfunda?, &ba- ^lift® tam violenter contorqueant faxa r cur ve- terum arietesperfunes fufpenfi violentiores - ’ fuerint ? cur longiores hafta; per extremitatem difficiliusferantur, aut eleventur quam pen, Uicdiaspartes; curlignagenibus applicataj,/^ \9 batur linea penes quam pondus ad centrum_» terra;, aut homo alio, fi velic, conatum fiiuim. dirigit; ad hanc e centro axis ducatur circulus tangens, deinde hujus femidiamcter cumfe- midiametro axis coferatur,habebiturque pro- portio, quam inter pondus,potentiamque exi- ltere eft necefle, ut in a;quilibrio perftcno. Cuneusdemumeftinftrumentum, mole autpedibusfuppofitaper extremum faciliur* frangancur i cur quo antcnna fublimior, ed celerior feratur navis ? cur modico guberna- culo navis ingens obliquctur ? cur tanta remo- rum virtus in medio prjefcrtim navis ? cur fe- curis adada longiori manubrioidum validio- remfaciat? cur pondus manu detentum plus negocij faciat exporredo brachio, quana con- quidem parvum,in acutos exparte unadefi- nens angulos, quod, ut ait Arift. ingentescor- porum magnitudines ideo dividit, quiaipfo continet duos vedeš fibi invicem contrarios, cujus utriufque fulcimentum eft in concurfu laterum, aut cunei vertice, quo divellit, Sc comprimit; cui viresadduntur ex valida mal¬ ici percufliono. trado? curforcipes, forfices,nucifrangibu-/*// Ad hujufmodi inftrumentum fpettano ia.dentiduci, Scc. facilius fcindant, frangant, & moveant, quo longiora fuerint eorum bra- chia, 8cc, quorum unica caufa eft facilitas ve- dis pradertimlongioris, 8c diftantia ponderis, aut potentia; motricis a centro rootus*. Trochlea defcribi folet dicendo qu6d fit inftrumentum una, aut pluribusrotuliscirca fuos axes mobilibus, 8c fune dudario conftans ad trahendum 8c attollendum podera aptum: roultiplex eft juxta multiplicitatera rotularu, quibus conftare poteft; fi enim duabus conftet dicitur difpaftos, fi tribus trifpaftos.fi pluribus polyfpaftos&c. omniumiftarum rocularumj vim, ut commode in aliquibus,fic male in mul- tis per libram & vedem explicantaliqui: ne- que enim tam egena illa eft, per quam divitia; orbemcircumnavigant, ut necefle habeatab alijs demonftrationes fuajporcntije emendica- re; qua tanta pollet.ut datum quodvis pondus quarcunque percuffione,vel jmpulfu incidunc, dividunt.perforant,fecant 8cc inter qua; emi- net Cochlea, qus eft cuneus cylindro, vel co¬ no circumvolutus. helicis inftar,dentibus tym- pani congruentis, qui per vedem verfus ma- gnapondera movet, ac divellit, Sc ed facilius quo vertex helycis fuerit acutior,& vedis lon- gior. Hujus inftrumenti cuneati virtute,non tantum quodcunque datum pondus a data po¬ tentia movetur facillime, veriim etiam mira- bili induftria effici poteft, ut ingens vis aqua- rum evacuetur, Sc omnis fluvij affluxus ab imo ad fuperficiem ufque effundatur; quin etiam, utaquanatura fuagravis non vi aliqua eduda, fedfponte, quia defcenditfurfum afcendac, Sc etiam quo ulterius movetur femper deorfum mota.femper in altiorem locum magis ac ma- gis furfum mota reperiatur, quamfueritlocus ille,exquo moveri coeperau. ad data quscunque fpatia per pocentiam da -ij/p Dum autem hic mentio occurrit aqua- j /V . * * . * * 1 n ma 1 — ..M ^ U M - M » J W tam movere poflit,uti experientia demonftra- vit Archimcdes, cum manu lava quinquies J millenum modiorum pondus attraxit, Sc na- vim in littus ejedam, ad fe perinde adduxit, ac fi in mari veliš,*emifquc impulfa fuifleo. im Axis in Petritrochio quid fit, ipfum ipfius nomenfatisindicat; eft enim inftrumentum_» quoddam cylindricum duobus fulcris perex- tremafuftentatum, quod tympanum, feu ma¬ jor rota ambit, in cujus peripheria fcytala ali- quot fixafunt, itaquidcm, ut dum potentia.. totam cum axe fuo circumagitat, fimulque fu- nem ad axem agglomeratpaulatim pondus in altumeducit. Ad boe inftrumenti genuser- gata:, fuccula; , terebra;, rota; dentat* qus- cunque cum fuis axibus, horologia rotata Scc. revocantun,. Utilitates illius qus diverfle funt, St faci- rum, apte fefe ingerunt, breviter ponderanda bumido innatantiaj de quibus univerfa, qu;e difputari folent innituntur, fex propofltioni- bus ab Archimede libro de his quse vehuntur, autinfident humidodemonftratis ex illispri- mis naturalibus principijs, rationc 8c experi- entia notiflimis; qua; funt: Primo omne gra- veexigit natura fua efle infra leve, Sc e concra. Secundo no daturnaturaliecrpcnetratio cor- porum. Tertid non datur vacuum naturali- ter. Quarto gravia inhumido defcenderttia non plus ex bumido extrudunt, quam ipfa po- derent. Et demumquintdomniaqua;fuper- natantfive aquar, fivcaerileviorafuntinfpe- cie corpore illo cui fupernatant, cx quibus J univerfa, qu* hydraulica ingema in hydrofta- ticis excogitar unt, dependent tanquam a cer- tisfuis, Sc phyficis principi j s'. les, cum non tantum ab hominibus, fed ab c -1429 Unde neceflario fequitur omnia corpora quis, bobus , canibus calcari Sc circumverti poflint,in diverfas candem coegerunt formas, & modas, quorum omnium efticaciam ac vir- tutera, unica ha;c exhibet propofitio. Defcri- pofita in aqua mergidebere, qusaqua funu graviora,illa vero efle graviora,qu* plus pon- derant in aere, quam ponderet aqua aut prteftigio naturali induftria ambulare fu- cogimurreliqua de quibusin Phyfico-mathe. maticis opportune agendum foret filentes* pra?tcrirc, qualia funt Hydroftatica, Hydrau. lica, Aeroftatica, Pneumatica, Pyrotechnica, PoIymefoftatica, & qua: ha:c confequuntUL Archite&onica, Polemica, Gnomonica, im6 &Optica, Catoptrica, Sonimetrica,Echolo- gica, aliaque plura,quorum fubinde in prajce- dentibus meminirous qua?quc paucis alias po. fitionibus profecuti fumus. At quoniam in_> poreum compellimur paflis, utajunt, ul. nis ad Hominera unicum,alijs omif. fis minus illo dignis, ficndimur\ T peraquas> aliaque hujufmodi mira, qua va- ftiflimum hoc loco nobis aperiunt a?quor ex- currendi in mirabilia hydraulica,pneumatica, hydroftatica, quin & aeroftatica,ac pyrotech- nica, nifi id, quod nos cogit coardare curfum t tempus, & pra?fixum nobis intentum, vaftum adeo ingredi oceanum prohibereo. i )i PHILOSOPHI£ OVINQVE-PARTIT^ PA Philofophi® noftr® partem novo ullam dari fcientiamj. Phyfico-Echic® infigniro/^ Alij proindc animadvertentes datam* nomine.cum quia iflea,qu® Ethic® definitionemno pofle fubfillere, aliam excogitarunt * dixcruntque, Ethicam efle ra- tionem* ficcundumquam virtutc morum uti- tnur; fedncquchiapciusvidcntur locuti 3 cuni manifeftum fit rationis nomine Intclledunu* humanum fignificari • perfpicuum autem eft Ethicam humanum intelledum nonefle, atu potiusprincipium, Sc habitum quendam fci- entifieum Intelledualem, dirigbntem Sc ope- rationes Sc operantem ipfum uc aberret a tra- mitc redi® rationis*, novitas difficultatera pariac, nifi forte illi, qui /**7 Quare longe probabilius Ethicam defini- mus diccndo: eam efle fcientiampradicam* hominis, ejufdemqueoperationum,honefto- rumque rooru diredivam. Qu® definitio curai naturam definitifui ad®quateexplicet,non_. poteft non efle fufficiens, imprimis enim inter fciencias proprie didas reponit Ethicam, cum . Sc h®c conclufiones fuas exper fenotis dedu- eatprineipijs, cujufmodifunt illa: omne bo- numeftampledendum; fugiendutn c contra malum omne, &c. Sc fimul demonftret de fuo objedo plura ipfi neceflarid convcnientia per proprias caufas; fiquidcm deoperatiombusr’ voluntatis, exeoquod fint rocdiaad felicita- tem, demonflrat debere cas hoc illovcmodo eliei ad hoc ut proportionat® flnt fini; de pak fionibus panter oftendit,quod cosrced® fint, neredom rationisufumimpediant, obftcnt- que aflecutioni felicitatis.ad quam confequen- datu homiui tubfcrvire debeno. A a * a Quod- c®teroquin in Libris deGe neratione, Sc Anima homi¬ nis communiter tradari fo- lcnt, breviter ettingemus : tum quia hanc ipfam corum confidcrationem per media ad Finem ultimum, quem non nifi per vidoriatn Pallionum,Virtutumque cxercitiumhomo af- fcquitur, dirigemus. 1424 Acproptcrea dum Phyfica fimul Sc Mo- ralia conjungimus, non eft: quod inferiptionis Nominalium fedator nimiusamat de nomine litigare: eum quo ne jurgemur ulterius, no- raen Ethic® univerfim fumpt® ab i8us voco Gr®ca,qu® Latinis confuetudinem,feumo¬ reš fignificat,aflerimus provenifle; quia nimi- rumhorainem>humanafque adiones ilfo com- ponens ex natur® interna comotione fapien- tifqueanimifoecunditateorta, ut in omnivit® gradu ille honeftum,finemque ipfi pr®fixumj attingau. 142S Definiri autem foletmultipliciter aPeri- pateticis: aliqui enim ajunt eam efleFaculta- tem anim®,qu® probe exculta virtutem agen- tem procreat; at perperam, nifi loquantur de naturali pr®cise; artificialem namque, feu fci- entificam facultatibus, feu potentijs anim®, adnumerari non pofle fatis conftat, cumea_, tam parum anim® congenita fit,quam vel Lo- gica vel alia fcientia, quas ipfi congenitas non cllč fufficicnter patet oitenfo error« Platom 14.28 Quocf vero rado pradica; fcientia; ctiam ipfi competat, patet inrde, quod pradcribatre- gulasproxime ad praxim, & operationem ac- commodatas j cumnullum Ethica; didamem. aftignabile fit, quod in pura fiftat cognitione j neque enim aliquodeft> quo pra:cise cogno- fcamus, quid fit v. g. virtus,quid fortitudo &c, fed quodlibet eft ut boni fimus, fortes &c, - • • •• rt • r.l • \ce quinque-partitte, namquc opinantnr illud efte felicitatem hu. manis adionibus attingibilem ; fed horunu non placetopinio,fiquidem objedum uldma- tumcumproximo, Sc immediato confundit- immediate namque Etbica intendit regerc ho. minem circa operationes voluntatis, utpej^ has reddatur habilis ad bonum profequedum, & felicitatem obtinendanij. 1429 Neque obeli, qudddidamina Ethica; ege-/*?* Alij virtutem ipfam pro objedo Ethic* antexterna materia; ut qu 6 d fit reddendum depofitum,ftrenuepro Patriapugnandum&c. Adeoque, inter fcientias etiam pradicas re- cenleri nonpofte; nam hoc non habetilla ex fineprimario, & per fc, fedexfecundano fo- Jum, &peraccidens: Ethica namqucproprie & primario agit de internis adibus,quibus vo- luntas apud fe conftanter ftatuit reddere de- ftatuunt: atnechorum arridet placitum,cutn deficiat in eo,quod objedum fcientia: ulterius referri non debeatad aliud, ficutreferturvir. tus ad operationes honeftas ab homineelici. endas, ut patet ex ipfa virtuds definitione,qua dicitur habitus inclinanshominis voluntatem ad adiones reda; rationi congruas, & confe. quenter honeftas^. pofitum, pugnare pro Patria &c. Ad quorum 1439 Alij deraum ftatuunt pro objedo Mora- _M rt Aio rt f* C ntn m npr . lic PUiIrtlrtnKioa mir rtiiAfamtr n /l n _ ! * executionem externa; adiones tantum pen# accidens, velut inftrumenta requiruntun.. 1430 Plura qu»hicopponi poflent, exdidisde Logica infimili nullofolventur negotio.Quo- ad tertias demum data; definitionisparticulas etiam facileilla patet,tum a paricxdidisdo neceflitate»quamhabet homo, ne in opera- tionibus inteliedualibus erret, alicujus habi- tus diredivi ; tum quia certum eft dari huma- lis Philofophi* Deum quatenus finis eft omniu humanorum aduum. Veruro & hi falli viden, tur inčo, quod Ethica; attribuant neccflario rationem illam formalem,per quam Deus ob. jedum materiale fit alicujus intelledualis ha¬ bitus ; qua: ratio eft fides ipfa, & revelatio, uo conftatex ijs, qua; coramuniter aTheoIogis^ docentur, ubi de Objedo Theologia: & Divi¬ na Fidei difputancr. narum operationum diredivam naturalem_» 1430 Alij demum exiftimant objedum Ethi- aliquam fcientiam, quam nos Ethicamcora- muni vocabulo appellamusr*. 1431 Ha;c autem fcientia uni verfim fumpta re- db dividitur in Monafticam, quam quidarrL® Ethicam exprefse acceptam vocant, in Oeco- nomicam, Sc in Politicam: totuplex enim ea_» eft, quotuplexeft modus, quo homo adiones fuasad bonum, & felicitatem dirigerepotcftj hunc autem tantum triplicem efleconftatex eo, qubd dirigat homo operationes fuas vel ad privatum, Sc proprium bonum, in quodirigi- tur a Monaftica, velad bonum Familia: in quo juvatur ab Oeconomica,vel ad bonum Reipu- blicje 1 &in hocregitur, neaberret,aPoIitica. j432 Neque divifioni data: quidquam ofhciLr authoritas Ariftotelis comprehendentis tamj Monafticam, quam Oeconomicam fub Politi- C 3 j hocnamquc, dum facitilleufurpat Politi, ca; notnen in latiftima fignificatrone, nempe pro eo habitu, qui intra latitudine fuam com- . prehendit quidquid ad optimum Reipublica; ftatum aliqua ratione referri poteft; quo mo¬ do non parum ad eundem conducunt Oeco- nomica, & Monaftica; non vero ftride &ri- ces efte Ideamredarura operationum volun- tatis, Sed& ifta nobisnonprobaturfenten- tia; tališ enim Idea, vel confiftcret inconce- ptu formali five regulis, & didaminibus redi operandi; vel in conceptuobjedivo,hoceft in re ipfa facienda; non in primo;quia de Idea, fi pro regula agendi fumatur,uti hoc loco furai debet, id dici non poteft; cum objedum de- beat efte id inter quod, &potentiaminterja- ceat adus, Sc quidem folus, uti patet ad ocu- lumin vifivapocentia, ejufqueobjedo, & in., eftentiaipfiusadus, qui aliud non eft, quamj exercitium habitus,leupotentia;circafuuiru objedum: inter ipfum autem habitom cogno- fcitivum , Sc regulas illas nullus mediat adns, cum regula iila; fint ipfi formaliter adus im¬ mediate eliciti ab habitu intelleduali operati- vo; adeoque primo modo fumpta Idea nequit efte ullStenus objedum Ethices: fed ncque fe- cundo modo j quia conceptus objedivus, fcu, quod idem eft, opus pra;conceptura eft id, im. quod immediate fertur habitus; hic veroim- mediate fertur in ipfum fuum didamen, regu- lam, aut adum quem elicit, utconftaLr. gorose, nimirum pro ea tantum Ethica; parte »1437 Neque obeft quod h* regul«, & dida- qus tota eft in dirigendo homine ejufque ope- rationibus ad bonum Reipublic«, in quo fenfij data in divifione Politicam propriefumimus^, Phjfico-Ethiae Objectum^ N hoc fere non minus dilcrepant Authores, quam in objedo Logica; aftignando : alij mina non videantur pofle rnelius explicari ; quamper didas Ideas, cum in illis operatio elicienda refplendeat quafi in fpeculo redq ra- tionis: nam dum Ethica poneret talem IdeaiUj vel eliceret illam refpiciensin aliam, & fieda- retur proceflus in infinieum, quiin ipfis etiana moralibus operationibus non minus repugnat quaia T Parsquarta> feuPhyfico-8thica . J quair> in phyficis; vel non elieeret refpiciens* tionali anima informatum vi vere fecit in adju- in aliam, quod neceflario admitti debetjadeo- toriuro Adamo fimile, utrique fuam imperci- q U c poteftEthica elicere illasregulas, qu*re ens bencdičlionctn i crefcite & muldplicami- ipsa funt reči* morales operationes, abfque_> ni, ac replete tetram*. Ideis; quo feroel admiflo, fruftra Ideas illasr*/^i Quod ft quis petat in qua*tate formati afligoari convincitur, utpateC. . Quare Phyfico- Ethic* totiufque Phyli- t1 * C o-moralis Philofophi* obječluro aptiffimfe ftatuimuseflehominem ipfura, quatenus fc- licitabilem per humanas operationes fuas jax- ta rečlum rationis dičlamen elicibiles. Hod utftatuamus fuadet nobis rado illa, qua mani- fefte conftat ex reječlione aliarum opinionum finem hujus fcienti* aflignari non pofle alium, quaro ipfamfelicitatem hominis alTequibiIem ab ipfo per operationes elicibiles juxta pravi¬ ca dičlamina reči* rationis direčl* ad operan- dumaregulis, Seprincipijshujusfcienti*, uti conftat ex dičlis in Umili de objcčlo ad*quato Logic* qu* huc, propordone fervata, aptd accommodari poiTunu. c Phyftco-8thic fuit in ter fapientes, monftrofa & mdecens J ; tum quia Gignntum fic mentio tanquam rei nov* a Sacro Hiftorico cap 6. fu* hiflori*, Mundo jam adulto, 5c proVečld. omnes operationes vcgctativas, fenfttivas 3 ,/^/ Quod autem adpulchricudinem, &ve- &rationalesdi('pofitiffimum, illudque anima rationali ex nihilo rigorose creata informa- tum, &vivensrcdditumper infufflationem, utaitScriptura, infacicraejus fpiraculi vit*, hoceft, pcrinfufioncmanim*, qu*fpiraeu- lumDei eft, hoc eftfpiritusa Dco procedens, & vit*fpiraculum, fcu vita ipfafui communi- catione corpus vivificans, prout ftatim idera nuftatem eorum attinet,illam in illis fuilFe cxi- miam, & plane cxcellentem dubitari non po- teft; pulchritudo enim Confurgit ex membro- rum omnium fymetr ia, & vigorc boni fangui- nis,ac fpirituumforis in citrema čute emican- tium} utrumqč, autem in primo Summi Opi. ficis opcre < tanquam in Artis Divin* compen- dio, in eximio gradu fuifie res ipfa fuadet_». faccrHiftoricusinnuit, dum apponens quafi/^/ Sidcmumquisqu*ratqualefueritinillis Epigraphen tam mirabili operi, ait: & fačlus eft homo in animam viventcm, hoc eft habens animam viventenv*. Hi* Etquia Adam folus non fufliciebat ad executioncm finis, quem fupremus Artifexin operibus fuis inccnderat ,• ideo immiflb ibpore in Adam, tulit unam de coftis ejus, & *difica- viteaminMuhebrccorpus, quodpariterra- naturale temperamcntum ? Refpondemus fu¬ iflc pcrfečlum in ratione vitali, quod fatis col- ligitur ex illorum long*va a?tate, viribus vero vitalibus propordonatas fuilfe animales eft ncceftej adeoquc, in ipfiseximius fuit fcnfuuni vigor,omnisrcliqua difpofitio operatio- niby,s facultatis vi tališ appri- roc fervienr*, Phy- Philofopbite qumque-partit#< PhjficoSthica fubjeBi , fen hominis a Protoplaftis, & deinceps Propagatio. J44 homo, communicansaliquidfui genitogene- rat aliud fe,& fuperftcs eft in filio canquam fib i in fimilitudinem natur« conjundo. 14.47 Unde qu6 perfedior fuerit h«c fimilitu- do, eo etiam perfedior erit generatio, ita ut ft intra eandem fpeciem genitus conveniat in_. aliqua etiam individuali perfedione cum ge- nerante, generatio perfedior erit,ficpr«cellic generatioFilij Filias, quiamagis illc, quam ifta aftimilatur agenti magis principali: per fimi¬ litudinem proindenon excludituridcndta$ in natura; imo ex hac oritur generatio perfedif- fima, utipatetin Generatione TEterna Divini Verbi, quod eft idendce ejufdcm omninona¬ tur« cum Patre, fimulque eft perfediflime, & proprijflime Filius Patris,fic Divus Dodor to- tidemfereverbis-*. 144S Unde patet imprimis fuifle propriara, Sc inrigore veram generationem Chrifti Domi¬ ni expuriftimo fanguine Immaculat«fcmper Virginis, cum illaexhibuerit adive materiam de fe ordinatam ad veram generationem ne- vi cujus proprie dicitur homo generare homi. nem, fatis conftat efle ipfos Parentes,qui con- currunt ad aflimilandum fibi effčdum; inftru. mentalem vero efle femen ab utroque Paren- te deciduum , quod operatur ad aflimilado- nem effedus non fibi, ut cauf« inftrumentali, fed ijs, a quibus decifum fuit, ut cauf« princi¬ pali. Formalem vero Phyficam caufam com- pluresputantefleipfas difpofitiones materi« ad formam,- fed nififiat qu«ftio denomino h«c opinio non videtur pofle fubfifterc ; du Ipofitio enim adform« introdudionemaltc. ratio eft, & mutatio accidentalis fubjedi pr«. requifitaad ipfam ncccflarid generationenu, Alij arbitratur elfc ipfam Form« edudioneroj veriim pr«terquam qu6dhocplacitumnulla- tenus habere locumpoflit in generatione ho¬ minis j Form* edudio, quatenus fe tenet ex partc agentis,non requiritur ut quid illi rntrin- fecum, uti conftat cxdidisin Phyfica; cunu podit educi Forma cx potenda Materi«, & ta- men non uniri, uti etiam ex loco jam citato patet,inquo cafucflct edudio Form«,abfque compofid generationo. ceflariam, & aptam ad compingcndum Divi- /*// Confiftit proinde, hominis praferdm, numillud Corpufculum, non fecus, quam ali« Matres, quoad rem ipfam, licct quoad modum diverfimode prout ejus intemerat« Virginita- tis confervatio exigebau. 2449 Deinde excludi e ratione generationisr* vivendum produdionesillas, qu«uonfiuno media aliqua virtute generantis alteri com- municata,acproindeAdamum,qui dicitfilium fuifle naturalem Del errat; cumprodudus a Deo non fuerit tanquam a principio conjun¬ do,& per communicadonem alicujus pards a DEodecif«, etfi lato quodam modo dicatun, fadus ad imaginem, Sc fimilitudinem Dei. Eadcm ratione a vero procul abeunt, qui produdionem Ev« cx Cofta Adami genera¬ tionem proprie did^im efle volunt, Adamique filiam,5c fponfam Ivam fuifle poedzant: cura non fuerit ab Adamo tanquam a Principio agente per decifionem alicujus pards de fe or¬ dinat« ad generationem cjufdem, fed folumj 1450 generatio formaliter inipfo formali fieri unio- nis, fivein ipfa formali unioneexercitč unien- teprimo partes cflentiales hominis produdi: cujus ratio eft tum quia materia, Sc forma pri- mo unit« funt realiflime compofitum ipfuriLi, quod habetur formaliter per ipfum fieri, 5c efle unionis ; tum quia aliud nihil eft aflignabi- le per quod formaliter diei poflit homo gene¬ rare hominem; cum partes eflentialesgenitr, utquod , ab homine nullatcnus producipof- fint; tum quiain Refurredione mortuorumj dabiturveraregeneratio, Sc tamenincanihil prorfus reproducetur, quam fola unio; tunu demum,quia ficut vere dicitur dcalbarc parie- tem, non qui producit albedinem fimpliciter, fed qui ponit albedinem in pariete, ita vere di- cetur generar« hominem, qui ponit unionem fubftantialem inter materiam , & formam.*; adeoquč in ipfo formali fieri unionis adu ex- ercito unientis partes confiftit formali*rado generationis hominis^. tanquam a principio paflivo, Sc fubminiftran- tc materiam ex qua Deus Ornnipotend virtu -/ 4/4 Und* rede fequitur unionem in homin«; te fua formavit primam Matrcm vivendumj. dato etiam nonconccflo,quodidentificata c C- i4S’ Atquehinc a ratione generadonis viven- fet ipfi adioni produdiv«, efle pure materia- tium cxcluduntur produdiones animalculo- lem j cum & illa ab agente naturah materiali- ter H H: Tar s quarta , feu Pbjfico-Sthica. ter operante producatur ; St fubjc&ctur in_. materia , folumque fe terminative intrinfecž habeat ad formam; Sc demum, quiacx intrin- fecis fuis principijs deftruibile, & corruptibile quideft, quodnulli fpiritualifubftantia: con- venire poteft. Hic aptus eflet Jocus definien- tenfum, fequitur neceflario illud efle magis 3 approximatum fecundum aliquas fui partes, Sc fecundum alias minus j adcoque nutritio fiet continuefucceflive, dum fit ad eum mo- dum, quo cum motusdatur, continuus eft, li- cet neceffe non fit, ut vives femper moveatfir. di, quo tempore fiat h*cunio inter materiam 1^8 Quod fi quis petat, ex quo principio pro- HSS fcetus, St fubftantialem ejus formam; item.* quo modo St fitu ille fe habeat poft animatio- ne m io utero; quando Sc qualiter inde fefe ex- folvat, ac in lucern prodcat,aliaque his fimilia, qux ideo hoc loco adferre fuperfedemus,quia Medici, fortepotius, quam Philofophi ea de- cent inftitutum_». Tbyfico£thicce fubjeUi , Jeu homi- nis Nutritio. S Icut quamprimura fada eft unio inter cf- fentiales partes foetus nutriri incipit, ita Sc multo magis poftquam in lucern eft editus in. fans, alimento eget, quod in fui fubftantiam-. ximo proveniat, quod homo, ficut Sc reliqua_* animalia.adeo folicite feratur in nutritionem ? Refpondemus, quod prster innatum vita: ap- petitum, fit cruciatus quidam, Sc dolor inter- nus, quo vehementer impellitur ad vičtum, Sc alimentum fibi procurandum : defečlu nam- quc alimenti partes corporis, Sc pra^fertim.* ventriculi contrahuntur, Sc divelluntur quo- dammodo violenterabalijs, cujus vellicatio- nis, Sc divulfionis caufa eft humor quidam aci- dus ex lyene in fundum ventriculi effufus, qui attenuatus in quendam vaporem quoquo-ver- fusftomachumipfum, ac prsfertim orificium ipfius fuperius, quod Oefophagum dicunt, ac deinde fauces invadit, ftimulatquč. per vitalem nutritionem convertat, qua: aliud 14;9 Quam rationem veram efle patet ex com- nihil eft quam adgeneratio unius partis fub- ftantialisad aliamfatftaper virtutemintrinfe- cam viventis traufmutantis fubftantiara ali¬ menti in fuam proprianij. Cum enim vivens quidem omne,fed ma- xime homopropter continuam caloris a&io- nem in humidum deperdataliquam fui par- tem neccfle eft, necito confumatur, utalia_, fubftantiafuccedatlocodeperdita:,qua:fuper- ftiti uniatur ; quod alio modo fieri nequio, quam per vitalem nutritionem mododeferi- muni Medicorum fententia, qui bulimiam feu farnem lupinam ex majoricopia tališ humoris provenire docent, adeoque moderata famesr* ab eodem erit principio minus copiofo, Sc mo. derate eftufo: quod patet experientia eorum, qui melancholipi cum fint, plurimum fint vo- races. Unde non male definiri poteft fames, quod fit dolor cx divulfione ventriculi excita- tus appetendi cibi gratia: Sc fitis, quod fit do¬ lor in ftomacho, ejufque orificio, 8c prafertira in faucibus excitatus appetendi potus gratia. ptam ; tametfiminimecefeamusneceflarium,/^ Neque obeft definitio Ariftotelica, qua ut id fiat toto vita: tempore inccflanter.Sc abf- que interruptione: ex eoenimquod homo a cibo eflet per dies aliquot, eum non mori fta- ftim experientia conftat; licet tune non detur nutritio proprie tališ, cum ad nutritionem ri- fames dicitur appetitus calidi, Sc ficci ; Sc fitis appetentia humidi, Sc frigidi; nam has defini- tiones dedič folum per oppofitionem iftarum_» duarum affeftionum ad invicem, non autemj per ipfa principiaearundem... gorose fumptam duo fint neceflaria: nimirum/*^ Si rursus quis petat quotuplex, Sc qua!e_> alimentum bene temperatum,Sccalornatu- ralis bene difpofitus; utrumque autem horum pofledeficere fatisliquet;fiquidem Sc alimen¬ tum poteft efle, ut fiepe contingi t, noxium, Sc ineptum nutritioni, Sc calor vi morbialicujus ita debilitari poteft, aut obrui, ut in alimen¬ tum operarinequeat, atqueadeo tuncfaltem aliquo brevi temporis fpatio interpolabitur, Scceflabit proprie dičla nutritio. 14S7 Ex hoc tamen ne quis inferat nutritio¬ nem efle a&ionem diferetam per £Tliqua inter- polata inftantia, feu morulas, prohibet ratio, qua conftat calorem naturalem naturaliten. agereintra fphieram a&ivitatis fua: uniformi- ter difFormiterjhoc eft validius in proximiores alimenti partes, debilius in remotiores; cua, igitur alimentum, quod eft intra partes vitales viventis, quantumvis exiguum, conftet parti- bus, utpote ens materiale, 8c quantitative cx- fit alimentum nutritioni viventium accomo- datum? Refpondemus imprimis alimentumj tale efle omneid, quodeft vicalorisnaturalis convertibile in fubftantiam viventis; illud au¬ tem comparari debet ad potentiam vitalem, ficut paflivum adačlivum fuum proporriona- tum; ex quo ftatim patet diferimen inter ali¬ mentum, medicinam, Sc venenum: alimen¬ tum namque non tranfmutat vitalem poten- tiam, fed ab illa tranfmutatur, Sc converticuc^ in fubftantiam viventis; medicina autem ma- gisalterat, quamaleeretura vivente, neque_» convertitur in fubftantiam viventem faltem-t primo, Sc per fe; fed folum a vivente tollit hu- moresnoxios. Sc putredini proximos. Vene¬ num deniq,-vix alteratur a vivente. Sed ipfum econtra vivens alterat, Sc corrumpit, conver- tendo ipfius humores in fubftantiam venena- tam,unde in veneno affedis tumor,Sc inflatio. B b b b Re- Pbilofophite quinque-partitx. 14.62 Refpondemus deinde duplex efle alimen- tumremotum, &proximum; illud eftcibus, qui introfufceptus per virtutem vitalem vi- ventis convcrtitur in proximum; hocautcm eft illud, quod varijs modis concodum, & di- geftum vi potentia: nutritiva: immcdiatecon¬ vcrtitur in ipfara viventis fubftantiam, cujuf- modieft fanguis: 6 c quia cibusduro fumitun, dilui debet, necefiarius eftetiam homini po- tus, requifitus neceflario ad fermentationem_» & concodionem cibi in ftomacho, atque ad temperandam ficcitatem partium vitalium; qui quamvisin his Regionibus frigidusexpe- tatur, probabilius tamen eft calidiorem magis conferre ad meliorem concodiionem, non fe- cus quamaqua fubcalida conducatad melio¬ rem fermencationem mafije convertendam in panem & confcquenteradperfe Jeu PhjJico-Sthica. ftotele ingenerabilis, & incorruptibilis; nam, etiam materia per ipfum tališ eft, 5 c nihilomi- jj US nemo negat plus, & plus materi« per ni*. tr itionem acquiri ; ficut ergo no n officit adio- ninutritivse ingenerabilitas materi®, ita nec oberit augmentativQ incorruptibilitas quanti- tatis J . Neque etiam obftat, quod videamur mul- H jiplicare adiones abfque necefiitate, cum eo ipfo quod vivens habeat adionem acquifiti- vam majoris partis fubftantialis abfque ulla_. polita folaipfius explicatione, aut complica- tione; velpervitrumconvexum inobfcurum cubiculum introroiflum aliquod maximum.j palatium omnes fui partes clarifiime abfquo penetratione ulla in exigua pagella exhibet; vel per microfcopium pulex confpedus fex millies fe majorem oculo intuenti repr®fen- tet; quorum omnium Peripatetici Philofophi aliam non dant rationem, quara ipfam par- tium proportionalium infinitudinem, qu® im quolibet quanto reperitur neceftario. adione diftinda acquirit fimul majorem qua-/#>\? Adeoque apari fi confequenter loqui ve- titatem 5c molem: verumfalfum efte jam eft oftenfum, quod Temper adnutritionem con- fequatur augmentatio; adeoque non fine, fed magna cum neceflitate, & ratione has duas J adiones ab invicem realiter diftinguirnus*. ti S 9 Patet deinde etiam augmentationem di- ftinguiararefadione, & condenfatione ; tum quia rarefadio eft adio illa per quam parum, materi® quant® conftituitur fub magnis , 8c condenfatio e contra eft illa, per quam mul- tum materi® quant® ponitur fub parvis di- menfiombus abfque ullaacquifttione, velde- perditione nov® alicujus quantitatis; tum quia longe probabilius eft vi rarefadionis ad majus aliquod fpatium corpus quantum extendi, ob infinitudinem fyncategorematicam partium, quam in fe habet (quod idem e contra dicimus limus in re c®teroquin difficillima, eandem ra¬ tionem formalemaffignare debemus ejufdem rei quant® per rarefadionem modo majus, modo per condenlationem minus fpatium oc- cupantis; cum aliunde jam conftct rarefadio¬ nem , & condenfationem efte quafdam quan- titatem confequentes affediones, &propte- rea non polfc falvari per qualitatem ahquam indifpenfabiliter exigentcm talctn ubicatio- nem, fine qua connaturaliter exiftere nequeac in rerum natura; neque etiam per ubicatio- nem majorem, aut minorem cum h®c fuppo- nat necelTario, & non formaliter conftituao cxtenfionem quantitativam; nonfecusquam alia qu®cunque ubicatio fupponat id , quod ubicat, neque illud in elfc fuo abfoluto fbrnia- literconftituao. de condenfatione) vi quarum corpus quan-/*7i Contra quam conftitutionem formalem tumnullifpatioimpar eft, nullaquemagnicu- dine,autextenfione, exiguitate, autreftridio- ne locali fuperari poteft m° Unde facile patet in quonam formalis ra- tioraritatis, autdenfitatisconfiftat; nempein ipfa dida partium infinitudine fyncategore- matice tali, polita adione extrinfcca agentis^ rarefacientis, aut condenfantis; prout mani- fefte patet tum exeo, quod fic intrinfeca ratio alfignetur raritatis, aut denfitatis in iplo raro, autdenfo; tum quiaper hoc falvetur optime quopado cera unius libr® v. g. minus fpatium fine penetratione, qu® naturaliter dabilis non eft.occupet, eademque rarefadamultoma¬ jus fpatium loči obtineatabfque ullis vacuita- tibus, quas natura horret, interjedis, vel abf. que ulla acquifidone aroplioris quantitatis J , autcorpufculorum intcrjedorum;ex eo nimi- rum quod partes cer®, & partes fpatij infinit® fint fyncategorematice, & confequenter ob infinitudinem ad®quabiles fibi invicemrelpe- du cujufcunque extrinfeciloci. mi Non fecus quam vel ob eandem ratio¬ nem major minorque rot® circulus in fuo mo¬ tu fibi ad®qucn tur; vel infinit® line® a centro alicujus corporis fph®rici per majores, & ma- jorescircumferentias ad circumferentiam ex illismaximam deducantur abfqueulla vacui- tate, aut penetratione ; vel involucrum ali- raritatis, 5c denfitatis non urget, quod fic vi- deamur attribuere enti materiali rationem ef fendi entis fpiritualis inloco; Nam ficut om¬ nes indeterminat® partes quantitatis funt unu totum potentiale, & folum potentia, non adu inter fe diftind®, ita & fpatium illis correfpon- dens eftunumtotum quafipotentiale, cujusr partes indeterminat® funt diftind® potentia, non adu,ficque correfpondent fibi partes fpa¬ tij & partes quanti corporis; adeoque inftan- tianihil urget cum folum habeat vim inijs en- tibus, qu® tota funt fimul adu, nullamque po- tentialitatem habent ad divifionem realem, qualem habent partes proportionales j qua- propter cum ift® tantum potentia fint talesr* etiam tantum potentia correfpondebunt par- tibus fpatij potentialibus: fiquidem inter io- cabile, &locum debet efte debita proportio, adeoque juxtacaptum noftrum loquendo, ad fimilitudincm quandam, qu® eft inter partes^ determinatas , & indeterminatas; veriimeft quod pars proportionalis quantitatis afficia- tur tanquam a fua proprietate a parte propor- tionaliloci, pr®fertim cum quantitas fecun- dum nullam fui partem commenfuretur loco formaliter, fed folum per ubifuperaddicum,, confequens ad ipfum efte quantitacis, ficuo quivis modus confequitur ad efte fui modifi- cati. quod modo majus,modo minus fpatij occupefNec rurfus urget,quod totum corpus ra- refa- 8 Phihjofhia quinque-partitce, refa&um majus fpatium occupet quam con- cleganter docet D. Auguftinus in Dialogom denfatumj. Nam hoc verum eft fecundumj qua:ftione 27. Ec D. Thomas prima parte n partes determinatas, Sc finitas, non vero fe- 68 . are. 3. *' cundumindeterminatas, &fyncategoremaci-/47J’ Verum ex his rurfus, utregrediamurad ceinfinitas } ex nullonamque capice dici po- Augmentationem, a qua digrefli fumus,fiq U j s teft quamlibec corporis partem proportiona- lem penes idem omnino fui efle, majus, quam antea, fpatium occupare, cum illa; fecundunu fe prsfeindanta loco a&uali, Sc tantumfint in potentiaadexiftedumin fpatioačluali ; quod manifeftum fic fi qua:ratur ab adverfarijs in quo loco fine impofllbilia, pofiibilia, negativa, entia univerfalia, form* in materia prima fe- cundum fe prscisž fumptee &c. quodque ilii refpondebunt, nos pariter de noftris partibus proportionalibus reipondebimus^. 147S Nec ur S et anipiius > quod fi partes quan- titatis eflent lolum finita; non poflenc abfquo vacuitace, vel expenetratione ad majus fpa¬ tium extendij vel abfque alicujus vacuitatisr* explerione, autpenetrationepartium ad mi¬ nus fpatium contrahi, quod idem videturdi- cendum de proportionalibus. Nam inftancia ex Phyfico- mathematica folvit hanc difficulta- tem; fi enim lineadiametralis pundtisfinicisr* conftaret,ijfdemqueetiamconftareclinea co- force qiuerat,anAugmentationis motui omnes partes humani corporis poft nativitatem fino fubje&a;? Refpondemus affirmative ( fi uni- cam oculi pupillam excipiamus, quam illi non obnoxiam, ficutnecDecretioni communiter cum P. Aquilonio tenent Optici; quorum Au. thoritatilibenterfubfcribimus, cum nulla in^ contrarium adferri poflit fufficiens ratio,) & ratio refponfionera noftram fuadens defunai- tur ex ipfa formatione humani corporis, quod eft ita a natura ordinatum,uc fit plenum poris, ac veniš,per quarum meatus fanguis ad omnes ejus partes deferri poflit juxta cujufque, ut fu. pra diximus, indigentiam : Sc rationem hanc confirmat experientia, qua videmus propor- tionaliter, quod fecundum omnes partes inte- grales viventia crefcant,fiquidemtotum nu- tritur corpus, adeoque cum nutritionem fc- quatur augmentatio, certum efle debet quod crefcat in mole fecundum omnes fui incegran- tes parter*. inquadrato, una nonefletlongioraltera,/#^ . Quod fi rurfus qua:ratur> quamdiu durei quodeftevidenterfalfum; cujusratio aliunde peci non poteft, quam ab infinitudine partium potentialium; pari ratione circulus exterion_ non eflet major interiori,fi uterque punčlir* finicisconftaret, Sc tamen utriufque injequali- tas per infinitudinem partium proportiona- Jiutn bene falvatur; nam ficut unum infinitum categorematieum per adverfarios non poteft in homine augmentum tališ inerementi. 5 Di- cimus, infiftendo fencentia; Medicorum, pro- babiliflime hominem in longum crefcere ad vigefimum quintum ufque attatis annum, quo tempore , qnia calor naturalis vegetior efi:, ideo plus etiam alimenti poteft convertere in fubftantiam aliti, Sc confequenter in molem, quamdeperdatun* efle proprie majus aleero, idem ipfum dicimus/^Jb Et quia ftatus conliftentia? juxta eofdemj nos de l’yucategoremacicorefpedupartiumj proporcionalium, licet una magnitudo deter- tninaca fit major, minorque altera. 1476 Nec urget ulterius, quod fi hatc infinitudo partiu eflctformalis ratiorari, Sc denfi, quod- libet fimulrarum, Sc denfumforet. Nam hxc fequela fallitur in fuppofito, quodcaufa for- malisdebeat dare femper fuum effe£tum, abf- que eo , quod dentur debita requifita, Sc con- ditiones,fine quibus non : cum igitur non fem¬ per habeat infinitudo illa partium requifita_> Medicos ad quadragefimum nonum ufquo setatis annum durat, hinc fit qu6d fecundum.* latum, pofitis debitis requifitis, ad illud ufque tempus dilatari connaturalitcr horao poflit: cum enim potentia nutritiva, St augmentaci- va fint agentia naturalia, Sc hsc aganc unifor- miter difformiter, ut fspe jam diximus, con- lequens cft,uccertamfuam habeant,St limita« tam a&ivitatis fphsram, intraquamaganu> qus experientia teftedefiniturintra tempu* 5 jam infinuatumj. omnia extrinfeca ad hoc ut fimul det fuum ef -14.81 Neque obeft, quod fi fic homo fuam fub- fečluum formalem, confequenter mirum non eft, quod tantum prseftet alterutrum difiun&i. ve refpettu condicionum, 8c requifitorum ex- trinfecorum,qua:fimulefle nequeunt; quibus pofitis modo hunc, modo illum effe&um cau- lat juxta extrinfecam determinationem , St exigentiam eorundemj. 1477 Nec demum urget, fequi ex hac noftra_. fententia abfqucullareplicationeguttam v. g. aquie in tantum polfe rarefieri, ut cotum Oce¬ ani finum replere poflit. Quod verum eft quo- ad fubftantiam,falfum vero quoadmodum,uti ftantiam, Sc quantitatem, per nutritionem Sc augmentationem variet, fequatur, prout plu- res docent, illum fingulis feptenijs omnimodž quoad corpus im mu tari. Nam fequelam hanc non fubfiftere, etfi plures eam admictant, pa- tet inde, quod licet multa; accedant partes, vel in locurn deperditarum , vel accumulentuc* alijs, maneanc ramen qu*damradicaliteres- dem femper,cujufmodi funt calor nativus, hu- midum radicale, partes item,quas fpermaticas vocant, Sc prajcerea fohdiores,ac magispr^ci- pu*, quales funt olfa, nervi, cartilagines, cor hepar, T P ar s quarta,feu Phvjico-Sthica. jjeparjCerebrum &c. adeoque dici debeteun- dem Temper eciam quoad corpus manere phy- fice hominem; alioquin fequeretur, quod rur- fos deberet baptizari polt quodlibet fepten- nium , & fi Sacerdos ellet de novo confecrari, quiacharader tam Baptifmalis, quamSacer- dotalisfuntqualitatesphyfic;e, phyfice inh*- rentes homini, utifupponimus ex D. Thoma, gc communi Theologorumj. » Si demum adhuc quis petat quanta aug- mencatione lic opus, ut humanima corpus di- catur, &fit proportionatum ? Refpondemus probabihfiimum efle requiri ad proportione jultam humani corporis,ut fexies tantum con- tineat in longitudine, quantum in latitudino continet a dextro late-re ad liniftrum,Sc decies tantum in longitudine, ac inprofunditate.Teu adorfo ad pedus. Quam proportionem men- furant alij,nec male,per fextuplam proportio- damus, prasmittimus, plurimis alijs omiflis, tanquaminconcuflum fundamentum ea , quae in facro Concilio Oecumenico decimo fepti- mo , quod Tuit quintum Univerfale Latera- nenfe, Tub Juliofecundo , Sc Leone Decimo celebratum,felTione odava conftituta fuerunc fic: Cumdiebus noftris auji fint qutdam t smer ar i e duerc de natura human t Antmte , quod mor tališfit , aut unica in cunclis homintbus; dr al/qut infcite, dr erroneephtlofophantes affeverent idudeffe verumj faltem fic u n dum Philofophiam ; facro appr ob antena Concilio damnamus , dr reprobamus omncs afferentes inte/lecitvam Animam mortalem ejfe 3 aut linicam in cunclis homtmbus ; & ho;c in dubium vtrtentes; e um tila vere dr perfe > & ejfent talit er humani cor- poris forma exijiat. Et paucis interjedis : qua esi itnmortahs, 8t pr o corporum, quibus infunditur , rnultitudine ftngulariter multtpltcabihs , & multt- plicata } dr mnltiphcanda_s. nemcapitis cum reliquo corpore; quamvis J %,p r QuamSacrofandiDecretiindubitatamj videa tur optima illa ftatura hominiscfle, qute conllat quatuor cubitis, Teu pede Romano cum dimidio. Ubi obiter obTervamus didurn illudAriftotelicuminparvis naturalibus:quin- quennispucr dimidium prope habetfuajma- gnitudinis, quam tota vita eft habiturus. Ve- rum plurafcitu digna PhiloTopho dehis qua?- rentes remittimus ad erudirilTimam Hiltoriara naturalem F. Nierembergij Phyfico~8thictffubjecli ?feu hominis AnimčLj*. l 4 s 3 T- S -, R an fi mus ex operationibus, quas experi- I entia, & rationeducibus deprehendimus in homine ad ipfum principium, & radicalcm veritatem ut ratione etiamPhilofophica often- damus; Scimprimis contra primam relatam-* erroneam opinionem, pramittimus, nos no- rmne Anima? human« intelligere cum com¬ muni fapientumid, quod cit principium pen. fe diTcurrendi,vo]edijC$terarumque omnium operationum , qu« ab homine proceduno. Quoddum quisnegat evidenter convincitur_ contradidionis; hocipfocnim, quod negeo tale principium, ipfum judicare, & per dilčur- fum enuntiareid, eltnecefle; impofiibileau- temcftut judicet, 8t difcurrat, fi careat prin- cipio judicandi, St difcurrcndi, quale princi¬ pium elt Anima; evidenterigitur concludicur contra hocnegantem, illum turpiterhalluci- nari, & contradidoriaefFerro. originem, non earundem folum, Tedomnium^jv Et ne ulterius deducamus hanc eviden- eorum, quas ab homine, qua tališ elt, prove- niunt ; ad Animam inquam, a qua nobililli- mumpra?c«teris humanum compofitumfor- maliter habet vitam, St vivere fecundum qua- lemcunqueconceptum, quem communiten. formare folemus de viventibus, St ob cujus fe- parationem homo dicitur interire, Sc mori: circa cujus cflentiam phylicam,fi alibi ufpiam, turpiter errarunt antiqui Philofophi, St polt illosimpienoftrorumtemporum, mortalium fceleftiflimi Pfeudopolitici, & Athei,quorum alijperfummamtaminfeipTos, quam in uni. verlum humanum genus injuriam exiftimant, vel Animam efle corpus quoddam tenuilli- mura, adeoquc valde adivum, quod idcirco fpiritum vocant localiter tantum unitum alte- ri corpori organico magis cralfo, Sc materiali: vel corpufcula qu«dam, Sc atomos pro placi- to univerfalis Agentis diverfimodč combina- ta,vel(ucaliasaliorumabfurditatespr«terea- mus) temperamentum quoddam quatuorpri- marum quahtatum elementarium_». Quorum erroneas opiniones efle,ut olten- tem demonltrationem, contra eos, qui hoc principium erronee arbitrantur efle corpur* aliquod tenuiflimum localiter tantum conjun- člum alteri parti magis materiali 5c craflaE, fic arguimus. Per humanam animam aliud ne¬ mo intelligere poteft, quamid, per quod ho¬ mo conitituitur in efle viventis, hoc elt in tali efle, in quo potefl: exercere juxta exigentiam_» natune fus vitales fuas operaticnes modo vi- tali, quod fieri non pofle per folam tantum.* conjunčtionem localem cum corporibus Ipiri- tofisjfic tenuibus,patet tum in animahbus,qua: non polfunt confticui formalicer, 8c ačtu co- gnofcentia, fentientia, & appetentia per con- junčtionem localem cum corporibus fpirito- fis, uti ad oculume!ucefcitexipfooculo,qui non potelt conftitui formaliter videns totunij v. g. hemifpha:rium noltrum per conjundio- nem localem cum ullo corpore,cum reddatur videns per ipfas Ipecies receptas, Sc Tubjeda- tas in cculo; tum in plantis, qu^ vivunt in adu fecundo non per hoc, quod conjungantur lo¬ caliter cuui ullo corporc, Ted per hoc,quod C c c c exer- IO Philofophice quinque-partita. exerceant, & penetradve recipiantfuosmo-/^ K B Ariftotele, & communiPeripatetico. Tj k rutnCententia,form«hominis,quam Ani tus vitales; adeoque cum adusfecundus de- beat proportionari adui primo, rede infertur plantas, & animalia vivereperhoc, quodre- cipiant animam, qua: fit forma fubftandaliter_ informans; quoda fortiori dicendumeftdo homine,quilonge perfedioris vit« eft com- pos, quam ullum aliudvivens^. 14S7 Contra fecundam opinionem,pr«ter ca, qu« contra corpufcula in Phy fica diximus, eft; quia id, per quod corpufcula, qu« fecundumj fe poflunt efte viva, & non viva, fenfitiva, & nonfenfitiva &c. conftituuntur adu viventia, fentientia &c. Non poteft efte fola combina- tio eorundem corpulčulorum, verum debeu eflealiquidperfediusmultd tali combinatio- ne; nam fi aliquidaliudperfedius quidnon_ mam rationalem fubftantialem jam efle often. dimus, rede duplici definitione efientia explj. catur; imprimis namque dicitur, efte adur' primuscorporis phyfici organicipotcndavi- tam habentis : per quam definitionem redi explicari eflentiam rationalis Anim« oftendi- tur; quia dicitur adusprimus, ideftfubftan. tialis, 5c non accidcntalis jnamlicet accidenti* ctiam fini: fuo modo adus, funt tamen tantum adusfecundarius, qui non intenditur nifipcc* ordinem ad adum primarium; ifte enim eft primum principium determinatum , ex quo proveniunt omnes operationes vitales huma¬ ni corporis, primoque, ac per feintenturna natura... cflet, fequeretur quod per folam combinatio-/^/ Nomine porro corporis organici venio nem localem eorundem corpufculorum viva & fenfitiva conftituerentur 3 quod dici non_ pofte patet, quia per talem combinationem localem corpufculorum aliud non efficitur, quam figura; per hanc autem aliquid non po¬ teft dici formaliter vivere fentire &c. alioquin ftatuamarmorea, aut ligneahominis viveret, fenti.ret 3 8c intelligeret «que ac homo ipfe; quod cum falfum 3 & erroneum fit didu, ne- ceflario convincitur vel hac una ratione,utL> plures alias «que efficaces omittamus 3 Ani- mam hominis (quodidemde Animabus alio- corpus ipfum varijs inftrumentis 3 hoc eft acci- dentium diverforum 3 ac difpofitionum multi- pliciapparatu inftrudum ad exercendas ope¬ rationes vitales, & confequentes ad tale prin¬ cipium juxta ipfius virtutem, &exigendam: adduntur aiiae particul«, potentia vitam hahen - tis, St quidem potentia proxima, uthabeatur- diferimen inter eam,8t formam cadavericaraj nam licet in cadavere appareat diverfitas par- tium organicarum, in eo tamen non eft poten- tia vivens, feu potentia exercendi ullam opc- rationem vitalemj. rum viventium didum volumus) non pofte ul -1492 Ac propterea deinde clarior a citato Ari- latenus efte combinationem aliquam dido- rum corpufculorumu. 14SS Contra tertiamopinionem, qu«eftfun- damentum primum todus Atheifmi,facitpr«- ter alia, argumentumillud, quodcompoficum fubftantiale, quale efthumanum, debeat corn- poni eflentialiter exfubftantijs, & non ex fub- ftamia, St accidente; ne dicamus illud efte ens mereper accidens, 8c non per fe; mereque ac- cidencaliter differre a compofito canino 3 a trunco, alapide Ste. cum temperamentum_9 primarum quatuor qualitatum fit ejufdem ra- tionisfpecific« in omnibus, St ens pureacci- dentale.cuinullatenus attribui poflunt opera¬ tiones vitales, Stpr«fertimintelleduales,ac volidv« incomparabiliter perfediores tali temperamento. 1489 Daturigitur inhominefubftandalis Ani- ma, uti forma vere, St rigorose informans, St non folum alfiftens, ut ineptiunt alij, quia ea_» ftotelealiadcfinitio Anima: adfertur, dum ait ; humanam Animam efte id, quo vivimus, fen- tiraus,movemur, Stintelligimus: exquafatis liquet in homine unicam tatum dari Animam, qu« fit omnium harum operationum princi¬ pium , & quidem ita nt nec fimul, ncc fuccefli- vč humanum corpus pluribus informetur for- misrnonfimul; tumquiagratis plurespone- rentur, cum omnia falvari poflint per unicam, qu« propter fuam perfedionem eft virtuto multiplex pr«ftarcque poteft divcrfiflimas J operationes nonfecus, quamidem Cythar$- dusautOrganiftapro fidium, aut fiftularum, diverfitate qu« in organo funt, fonorum pra:- ftatdiverfitatcm; tum quiafi pro diverfitato operationum muldplicand« forent Anim«, deberet fimul poni Anima vifiva, auditiva Ste. Tum demum, quia plures form« totales non-. poflunt fimul informarc eandem numero ma- teriam, uti oftendimus in Phyfica_,. eftid, quohomo vitaliter operatur, repugnat,^ Quod edam necfucceffivedenturinho- autem ut forma tantum afliftes fitprincipium, quo res aliqua vitaliter operetur, alioquin ftu- diofus thec« fu«, Nauta Navi, Angelus fyderi dum ailiftunt, redderent, thecam, navim,ftel- lam vitaliter operantem, quodquisadmittat? Phyfico-8thici SubjeUi > feu hominis Form ji quiAditas, uriti as, & qualtias. mine plures form« fubftantialcs,patet tum ex paulo ante didis degeneradone ejufdem, tum quia Anima imperfedior v. g. vegetativa cflet per fe inftituta ad hoc,ut direde,St ab intrinfe- co tenderetad fui deftrudione per hoc ipfum, quod tenderet ad fui perfedionem; dum enim illaperficeret organapro Anima fenfitiva, & h«c pro rationali, tenderet formaliter,& dire- dč ad 7 Pars (juarta , Jen PhjJico-Sthica. u $ a d deftrudionem fui, quod dici non poteft; nam licet fubinde indircde, Sc exfecundaria intentione tendant aliquando form« infuide- fti-učtionem,uci conringit, quando appetentes pabulum ad fui confervationem, ab illo tan¬ dem deftruuntur ; attamen quod ab intrinfe- c0 , 8c exintentione direda tendat Anima ve- , •uro incoroparabiliter perfedior fit quacun- que materia; adeoque quia nulla adiva virtus fupra virtutem fuam in ullo genere cauf® ope- ratur, confequens e vadit certum,non pode ab ulla materia dependere rationalem Animam > qu® toto genere perfedionis excedit materi® potentiam,ac virtutem; alioquin Sc ex intrin- fecis fuis principijs corruptibilis eifet, &de- pendens a materia in operari operationes fuas inorganicas. Ad hoc autem ut corpus infor- met, alia nonrequiritur proportio, quamin- Philojopbia quinque-partittf> quia Anima rationalis nullum habet contrarj um naturale agens; tum quia fi corrumpi p 0 r fet, vel idficretper adionem, quam recip erc t' & fukentaret in fe ipfa, Sc hoc non, quia nuljg adio fubjedum, a quo in efie Sc confervari pendet, dekruit, velper ačiionem recepta^ in corpore; Sc hoc etiam non, cum illa fic £ corpore intrinfece independens in exikendo & operanaovel ex defečlu fubjcčti neque id etiam , quia independens ek a fubječto fuftcn. tante : vel demum ex defečlu principij con. fervantis; fed neq; hocdici potek, quiaficu£ a folo Deo producitur, fic a folo Deo confer. vatur. tercederefoleatinteradum, Sc potentiam_», ijos Secundaratiofumiturexoperationibus, n . . 1 I I ... T perfedibile, acperfedivum; quam propor- tionem fufficere, fatis conftat ex Incarnatione Divini Verbi&c. 1S01 Immortalem vero efie rationalem Ani¬ mam ex intrinfecis natur® fu® principijs, im- mortalitate nempe participata ita, ut pofito quod femel creatur,exigat durarc femper con- naturaliter, patet tum ex eo, quod hoc fpnda- mentum fit totius Chrikian® Fidei; tumratio- mbus, Sc phyficis Sc rooralibus*. JS02 Morales defumuntur primo ab authori- tatcScriptur®, SandorumPatrum, Sc princi¬ pijs Fidei. Secundo inde, quod natura non_. deficiat ulli in neceflarijs ad confervationem.* fui efie fecundum naturam propriam, adeo- que muko minus decrit homini, ut ducat vi¬ lam fecundum red® rationis, Sc virtutis dida- quas Anima habet a corpore independentes., Tertia ex eo, quod agentia naturalia, ficut ali. ud nsqueunt producere, in homine, quam u. nioue, ita nec aliud deftruere, quam eandem. Quarta ex principijs omnis corrupiionis, qus duplicia funt, nimirum dependentia a mate¬ riali fubjedo Sc pugna contrariorum. Cum, autem Anim® rationalis efie, fublimatumfic fuper horum conditionem, cura dijudicet & omnia materialia, eo quod attingat etiam fpi- ritualia: Sc contraria omnia, ita, utqu®funt contraria fecundum efie materiale, non fine contraria fecundum cfle intelligibile cum fi- mul intelligantur. & quidem taliter, ut cogni- tio unius contrarij conducatad cognitioncra alterius contrarij juxta illud: contraria con- trarijs oppofita magis elucefcnnt. mina,adquodneceffari6requiritur,uthabea-/j-^(f Neque obek quod Anima rationalis jux- turnaturalis, &uniformis exiftimatio de Di¬ vina Providcntia retribuente unicuique pce- nas, autpr®mia juxta merita pokhanc vitara. Tertio ab experientijs, &exemplis autenthi- cis,multorumquerel’urredione, Sc apparitio- nibus, qu® evidenter moraliter probantpok hanc vitam fuperefle Animam, uti eleganten, okendit Marfilius Ticinusi alioquin prius in hacredubius J . iso} Quarto ex Divina Jukitia, qu® non po¬ tek permittere impunita fcelera hominum, quiinhac vitaomniprofperitate, voluptatc, acdelicijs in fuis fceleribus abundant: neque potek finere bonos econtraperpetuis dolori- bus, acmiferijsaffiigi abfqueretributioncre- fervata illis pok hanc vitara. Quinto cx ulti- mofinehominis, quem nunquam affequere- tur, nifi Anima foret immortalis; cum finis ille non reperiatur inhujusvit® bonis, uti in¬ fra okendemus. Sexto ex affedionibus, qui- bus humanarum adionum diriguntur mo¬ menta, qualesfuntfuturorumfpes, &timor; pr®teritorum memoria, amor virtutis, Sc ho- ncki, fuga vitij, honoris cupiditas, horror op- probrij etiam pokobitum. PIuraadfertDo- čliklmus Lekius. iso+ Rationes autem phyfic® funt primo,tum ta pr®fentem rerum ordinem non produca- tur a Deo nifi ad exigentiam fubjedi; quia hsc exigentia folum fe habet uteonditio finequa non,a qua quod dependere dicitur improprič, Sc lato quodam modo dicitur; nempe fic quod Deus ad exigentiam talium difpofitionum A- nimam ex mhilo creet, iliamque in corpus dif- pofitum infundat. i}07 Neque ohek rursus ( ut pratereamus ea, qu® ab authoritate Arikotelis obijci folent, qnem putsmus hac inreutpotec®cutientem in Gentihcatis tenebris, valde dubium fuiilc) quod quidquidfit cxnihilo,innihilumetiam fiteonvertibile: item quod habet principium fui, habeat etiam connaturaliter finem, cum finis proportionaliter correlpondeat princi- pio. Nam ad primum dicimus, verum illud elferelpedu tantumilliusagentis, cuiconve- nit creatio, & annihilatio, cujufmodi folu?* Deus ek, qui haud dubie juxtaabfolutum, quodin res omneshabet, dominium, juxtaq; fuamomnipotentiam, ficuti omnia ex nihilo produxit, ita Sc in nihilum rursus rcducero qu®cunque extra ipfumrationem entisparti- cipant, potek: in quononekdifficultas. Ad alterum vero relpondetur Animam habere-> initium quidem juxta exigeutiam corpor« ha- Tar s quarta * feii Phjfico-Ethica. n ifoS bentem fe, uti diximus velutconditionem fine^ ouanon, non vero ita, ut fimpliciter in fieri, Sc cilcj dcpendeat a cdtpore tanquam fuicaufa j quod aftlimptum illud non probat, fed fuppo- nit>. . . Qnod fi petatur, an Anima rationalis e- rum etiam quia non minus poflunt dari di vini- tuS vari« Animarum, hoininumque lpecieš fub gradu rationalis , quam fub gradu vegeta- tivo, autfenfitivoiimofortelongeplures.curn gradus rationalis Anima: fit iongb illisperfe- diici poilic abfolute ex materia aliqua ? Re-,j r j Confirmat hoc noftrurri placiturh tum_* fpondemus negative; quia quodperfe, Scef- fentialiter immortale eft , etiam divinitus fieri ncquit mortale čutil Deus nequeac immutare rerum eftentias; cura igitur Anima rationalis per fe,& eftentialiter fit immorcalis,ut conftat exdi&is, educi etiam divinitus nequit ex ma- diverfitas fpecifica, qua: reperitur inter Ange- los defafto ; tum plurimorum Authoritas, qui cum Sorbonicis Dočloribuseara defačtodari docent, perfuafi ad id ex nocabiliftima efte- ftuum,& propriarum operacionum diverfita- te, quam inter homines deprehendunt Scc. teri« potencia, fiquidem fic mortalis eilet, Sc /pj Si demum a nobis quraratur an rationalis Anima fubjetfta fit Aftris, eoriimq ; influxibuSj Refpondemus direčle, Sc per fe loquendo ne- immortalis' 5 . jpp Nec obfiat quod Anima Equi, alioquiru naturaliter tantum educibilis creari poftiu. Nam difparitas eft in eo,quod Anima Equi noti fit dependens^ materia per fe, Sc imraediate, fed mediante modo realiter diftinčto, Sc fu- peraddito, quo divinitus privaripoteft: Ani- nia vero rationalis non per quid fuperaddi- tum; fed feipsaeftentialiter, & immediateirt fieri fuo a Deo dependet, Sc indcpendet a ma¬ terial. 1510 Si quajratur rurfus an Anima: rationaleš defačto fint ejufdem perfedionis intrinfeca: lubftantialis? Refpondemus affirmative; quia in omnibus reperiuntur ea:dem, Sc Phyfica;,& Mctaphyfic£e proprietates, ut indudione eft manifeftum adeoque neceftario prodire de- bentex principijsejufdemracionis fubftantia- lis-% 1S" Nequeobeftdiftimilitudo, Šcdiverfifasr* affečtionum,qua: inhominibus reperiuncur_; ita ut paucifiimi Sc vix ulli reperiantur ejufi dem genij,Stingenij homines. Nam tališ difi gative. Quod refponfumeft itaevidens, rit non videatur egereprobatione ; cum enimj Ccetum, Sc Aftra fint entia corporea,& eorum influxusomnin 6 materiales, clareconfequifur non pofte habere ullam adivitatem in Ani- mam fpiritualem, ejufque proprias adiones -5 direde, Sc perfe; adeoque ficutnulla objedi propofitio, nulla corpons affedio, nulla ex- terna violentia poteftnos cogere, ut amemusj quodnonamamus, utvelimus interno, & li- berOadui quodnolumus; ita cčeli, fiderum- queinfluxus non poftunt unquam diredč co¬ gere, ut id,quod alibera voluncate pendet,ex- torqueant; poftunt quidem fidera inducero fympathiam, velantipathiam.fed Iiberam vo- luntatem ad adum cogere nequeunt; & quod dicitur de phyltro amatorio , nifi vis veneni amentiam indiieati a qua libertaš tollatur, vel tnens hebetetur, iit fit in ebrietate, Sc fomnOi nunquamnos iftacogent,Scliberum adunu extorquebunL>. fimilitudo non a fubftantia ipfa Anima;,fed vel Ex quo quis rede arguet totam molenli a diverfitate temperamenti, Sc organizationis corporum, velab aliquo alio extrinfecoprin-- cipio V- g climatiim, Regiorium, vidus, este- rarumque hujufmodi impreftionum fiepe cor- pori ipfi, vi plaftica, Sc feminali impreflarurn procedit; uti clare a pari conftat in Brutis ejufi dem fpeciei, niž Ex qiio facile quis arguet quofdam exifti- mant-es Animas Virorum.&Framinarum inter fe fubftantialiter difFerre; cum fit mere per ac- cidens Anim^ fecundum fefumpt*JN duplicihas efle difFcrcntia indubitatumj fiftenti« verfus alcitudinem, ut fupra diximus, HS2, Pr«ter enumeratas partes duriores,etiam moiliores quafdam informari humanaAnima, ut hepar,cor,pulmor,cs, mufculos,cerebrum, & medullam , tam fpin* dorfi, quam rcliquo- rum oflium, imo & adipem ipfum, argumen- tum idnobis fuadens eft j tum continuatioho- fequid per accidens contra prius didla; nam., efto ditft« partes non informentur formaliter; quia tamcn funt integrales partes corporis vi- ventis, eique fumme neceflari*, & utiles, ut- potc fine quibus ncc confiftere, nec operari, necalijs fuis fundlionibusvivcns fungipoflit, ideo etiam ob exigentiam, quamill«harum-» habent, h« illis ad conftituendum unum peo fe funt luffkicnter coordinat«. Phyfco-ethici fubjetfi formafaculta - te s , feu potentU . J.eft apud Philofophos: alia;enim dicuntur & funt roatcrialcs , non quidem fecundum re- dlum, cum fic fint ipfa Anima; fubftantia, fed fecundum id, quod conotant in obliquo, nera- pe fecundum organa, & difpofitionesmate- riales requifitas ad eliciendas tam operationes vcgetativas, quam fenficivas: ali« funtpocen- tia: 7 Pars quarta, feu Phjfico-Ethica. IS inhomine animalium perfedifTimonunquara deprchenfi fine plures,quam quinque enume- rati, efto de poflibili pluresdari pofTint, & his, qui defado dantur longe perfediores. uti fatis conftat ex didis in Phy fica: dicuntur vero jux- ta communem Philofophorum acceptionerro externi inde, quia potiflimum in membris, Sc organis exterioribus humani corpons, ficuo interni cx eo, quod in interioribus tantum ho- minis partibus, fubjedentuo. ininus principales alia; quatuor, nempe attra-/ - illam anima? perfedionetti, quat pofitaeftin rerum cognitione ; propter quod etiam ab Ariitotele dicitur fenlus invencionis rerumj plurimarumdiffcrentiam tnanifeftans - ’. Cujus fane excellentis, 8c plane mirabilis fensusorganum totale,Sc ad£quatumeftocu- lus, qui eft membrum quoddam pnecipuum-j humani corporis, quafi fpliEericum, ob volubi- litatem ipfius celerrimam, neceflariam ad ex- cipiendas rerum imagines; compafturamu- fculis fex, quorum quilibet pro munere fibi a natura pra;fixo fubfervit oculi volubilitaci: fex tunicis, nempe Adnata, feu conjundiva, quaJ oculum vicinis partibus cohsrere facic, Sc pu- piilam quafihemifph. teriorem partem meatus illecochlcaris, turt)//^ Quo pado autem Vox a Tono difFerat, ute cercbrodefluentes biliofas fordes aptius defluant; tumuc (1 aliquidfubingrediaturex- traneum difficilius penetret, & decidat facl- liiis. Tympanum vero ad hoe a naturaeft infti- tutum potiflimum, utexternum ab interno aerc dirimat: eonfervatur hoc a eircuio ofleo necontradionifubjaceat: chm duplici conci- nuoagitetur motu, quem cxtcrnus, internuf- qučaercaufat, Interni vero aeris rounus eft fervirc ut mediuraad elicitionemauditionis: trium vero ofliculorum, quorum unum incus* malleusaliud.certiumftapesnUncupatur.offi- cium eft fubfervire majori tympani ftabilitati. Cunalieuli alij duo novumrecipicndi aerem* ae ingemto evaporandi faculcatempraibentt mufculi retradionem mocus mallei * qui ad motum tympani elevatur: auditorius ncrvuš//^/^EnfuSolfaciendimediuminterreliquosfibi dommunicationemauris cum cercbro pertra- i3locUm Vendidat, tumfuum obmodum o- conftat tumcx didisin Logica; tumexipfa-> Vocis definitioiiCi qua dicitur efle fonus ani- ttialis a glotide faduš ex percuflionc ačris rc- fpirati ad afperam arteriam dum imaginatio- ne aliquid fignificalndh Ubi ejufdem indican- tur caufaeomnes prindipales, qu*ad vocertl conftituendam phyfic6 dondurrunt > ficut in- ftrumentales rede eomprehenduntur difticho illo Inftttimenta ( \vocis ) novemfunt, gut tur,lingutt) pilatum Jguatuor & denteti & duo labrafitnul. Ethtco-Pbjficifubjetti, feu hominis fenftu Olfacius. dat: ae demum membranulam auditorianu formale auditus organum efle adftruimuš, in- de perfuafl, quod ficut vifiofieri debet, non irt aliquo fluido, fed folido,fic auditiononfor- mari debet in aere innato, utquidam exifti- perandi quafimedium inter modos operandi t eliquorum fenfuum» tura quia fpeeics odo- rum, quas dari mox dieeraus 3 magis funt ma- terialcs, qu^m viflbiles fint, &audibilesj mi¬ nus vero quam guftabiles, & tangibiles. mant*fedinmembranulaillatenui(Iiraa; quaJ//*i Organum hujus fensus totale eftnafus; quiaeonnexaeftnervo auditorio, facilčreci- pit, illo mediante a cercbro fpiritus necefla- fios ad adum auditionis, non iecus quam reti¬ na , mediante nervo optico eofdcra rccipit in_i fuura finemu. jsiS Ex communi quoque Authorum donfen* fu objedum proprium auditus fonum efle eo- ftat; qui fonus ell quahtas orta ex fubitacor- poris alieujusfluidi fradione, qualis contingit in eorporum allifione ad invicem eum fradio- nc ačris, vel aquar, vel aleerius. humidi corpo- ris inccrcepti: nec alia aflignabilia funtprinci- pia tališ qualitatis produdiva. Quod fi Ari- ftotcles fubinde fonum vocet motum aeris J j Caufalltcr taneum loqui, non autem formali- formalevero tubereuii« feu carunculšmam- millaresj quar refidentesin fuprema nariUmj partc infpiratione carundem dilatantur,& rc- fpirationereftringuntur: illudmanifeftum eft experientia, qu^liquct nafoobturatonullos^ nos percipere odores j hoc vero fuadctur,tura quia fcnfimus odores in fine narium, ubi funt ifti tuberculi, & propterea aerius olfacientesr* exceriores nafi partes contrahuntj tumquia_. infpirando attrahuntur odores per foramina , oflisfpongiofi; quos demum recipiuntpapil- la: dilatata;,eo fere pado, quo Ipongia aquam, tum demum quia nulla alia pars ad id muneriš aptiorpoceft aflignari, ucpatetcontemplanti ipfius organi totalis partes fingula?*. ter eft intelligendus, nč ipfc fibi contradicere tf4J £xternas namque, quales funt cuticula Videatur,quando paucis interjedis ait: fonum illa pervadere, qus aeri, vel aeris motui funtj irapervia j ut dum cx vitro benč odclufo audi- tur extra fonus intra vitrum excitus J i Vif Sonorum autem diffcrentias multiplides efle, & tot, quot funt diverfa; fpecies rerum fe collidentium in rebus inanimatis ; quodquž diverfa reperiantur in animalibus organa , h variar cartilagines ofleis quibufdam laminisr* adgenita;} feptum intermedium j & geminas cavitates, naresdidar, non pofle efle formalo odoratus organum per fepatet: multdminfil os, quod totiushujusfabric®fundamentumj eft * protenfum ex media fronte ad nafi feržr medietatem, Ethmoides didum, ob cribfo- fam quafi fubftantiam qua conftatj fedneque E e e c inte- i8 PhihfophU quinque-partit#< interiores nafi partes, qu® funt interior tabu- la,adinftarcribri perforata j apophyfis, ob fi¬ guram crifla galli,nuncupata; lamella offea; osvomerintra fpatium palati, ac fphenoidis J comprehenfum: quod fpatium difterminatur inlacunulasrefcrtas čarne interraixtaofFicu- lisfpongiofis ad excipiendos, & detmendosr* humorcs ex ccrebrodefluentes, ncpcrpetud ex naribusftilleno. <44 Cum igitur foli reftcnt papillares tuber- culi in fitu apciffimo ad recipiendas ulcirao fpecies neccflarias ad fcnfacionem,hos forma¬ te odoratus organum efle neceflario fatendu; cum pra:fertim adillostcrmincnturcanaliculi duo cartilaginci, qui exunaparte ad cerebru , exaltera ad palatum,& cor procendunturper quos odoramenta adcor, 8 c ccrebrum, atque ex his e contra excremcntitia; partes, qu® per nafum exhalant, commceno. \4S Objedturo porrdhujus fenfusproprium, odorem eflc nemo ignorat; qui redte dicituc. qualitas fecunda cx primis refultans praidomi- nionis obfervamus ex ijs, qua:yePaliuslib i de fabrica humani corporis tradit, accreb r <* derivari ufque ad linguam duos nervo3, q u j linguana mediam interfecantes, ex fe alios mi, nuriores, tanquam ramufeulos difFundunt, vj quorum coardiatur, dilatatur, extenditur, ac contrahitur lingua pro libitu, & commoditate illautcntis: circa fauces vero per latas bafes* ofleas difFundi, & fuftentari linguam ipfatn, cujus fubfiantiam raram efle, & fpongiofanu tedlamquc quadatn fubtili, fed nonnihil hifpi. da tunica, cujufmodi palatum ctiam ipfunij ccopericur , Anatomicis eft indubitatunu, Duas illa continetmufculos a linea quadanu media a:qualitcr divifos: duas itidcm vcnas, ar tcriafquc totidera pra:cipuas; in ipfius radi- ce cxfurgunt.binarglandukečarne«, quarum comprcflione Taliva educitur; Tubtus camad fauces ufque extcnfum cftligamentumfauci- bus linguam connedtens, cujus fubinde defc- dtu lingua nimis retrorfumfe colligitj Tubia- de cxorta initio retrahi ncquiu. nante ficco, & calido in ordine ad movendura//^ Quibus pofitis pro phyfica notitia Phyfl. olfadtum; ac propterea prsfupponic mixtio- neraficcij &. humidi, quorum alcerutro dcfi- cientc nullus percipitur odor! fic cinercs ligni odoriferi odore carent defcdtu nati vi humidi; humido tamcn prsdominai i debet ficcitas, 3 c cahditas, uti colligiturex eo, quod in regioni- bus ficcioribus, & calidioribus, mulca variaq; crefcant aromata. Necobeftquod mulcili- quores odoriferi fint; hoc namque habentex copia fpirituum ficcorum , & calidorum ,qui ijs prardominantur. Unde mixtio ficci cunu humido ad produdtionem odoris neceflaria, fic bencficio caloris, proutcx fuffitibus con- ftac, qui igniimpofici opcime redolent. Ubi obiter advertimus falli eos, quiexiflimant ca- rentiamolfadtuscflei idicium prsftantis inge- nij; cum h are aliunde non proveniat,quam ex humido nimirum temperamento copiosaque pieuita , quam viribus ingenij obefle nemo non experitun.. . PhjJico-SthicifubjeBt,feu bominit fenfus Gujtits . Hartum ordine fenfum ciTe guftum, Teu V, /facultatcm vitalem perceptivam fapo- ris, conceflam animalia natura,cura ut digno- fcatucilia fibi alimenta,turo ut nutritioni, ei- que neceflario alimenco comparando operam daretj in comperto eft : Pr^cipuum&c rotale co-ethici iftius organi sque utilis, ac noxij Ci- vili vic«, humanoque confortio, facilc pateo quod aifervimus, nempe principale guftus or. ganum linguam efTe ; quia fcilicet applicato gu(labili,fequiturguflatio ; ex eo fiquidemj quod lingua laxa fic, & fpongiofa falivam im- bibic, qu« vehiculum eft Taporis; raovetur- queadTenfationemguftacivam eo padlo, quo mammillarespapills imbibentes aerem odo- rofum raovencur ad odorandum. Et quam- viscoca lingua ob nervos prarcipuos, eorun- demque ramufeulos per eam fparfim difFufos, qui funt formale organum guftus, fit ejufdem organum j exquificifTimus tamen viget in inte- riori partc lingua:, etiamfi & ad fauces, & ad linguasradiccs multum vigeat.eanotabilicurn difFerencia, quod efculenca prioriparte: po- fteriori vero poculenca, & ad fauces magis, percipiantur ,uccxperienciafatis comprobat, /J4P Quod vero etiaro palatum fit organum guftus minus principale docent elingues, qui fapores percipiunt, ac difcernunt : propteL. quamcaufan) a natura nervi guflatorij provi- de velut tot filamenta funt diftributi. Quod fi Ariftotcles in lib. de fenfu, & fenfici vidcatur afTere in corde fitum efFc organum guftus; in- telligedus eft loqui radicalitcr tantum, & par. tialiter: non vero proxime, & totaliteri utex cnmbinatione ejufdem circa id diverfimodo difeurrendi methodi fatis colligitun.. illius organum eft lingua,minus principale pa- i SS0 Porro potentis guftativs objedtum pro- Jat.um,quo afierto diverfas aptč conciliamus J authorum opiniones, quorum alij folam lin¬ guam ; alij in interiori tantum lingu« parte; in radicibus ejul'dem alij guflativam faculta- tem refidere arbitrantuL. r Ut autem nofir^ elucefcat veritas opi- prium faporem efle, 8 c authoricatc, & experi- entia eft teftatiffimum. Saporem autem ne¬ mo negaverit efle qualitatem quandam reful- tantem ex certa primarum pcrmixtione cunu dominio humidi aquei in ficcum terreum vi caloris concoquentis in ordine admovedam, irncaur P ar s quarta>Jeu Phjfico-Sthica . jiornUtandamquž per fuirpecies guftativamj faculcacem. Quare,- uc fupra diximusficuo ad produdionem odoris ficcitaslupcrare de¬ bet humiditatcm, ica e contra in produdione faporis ab humiditate bene ddibutaficcumj viaci eftnecefio, Species autem faporum varias eilecon. ftat experieneia: inter pra:cipuas adcenfcmus dulcem ut in melle, 8c faccharo: amaram utin que plures hujufmodi cadadtetiam fubhund fenrum, fed folura utobjedum fecundarium, quatenus fcilicet ab eo percipiuntur formali- ter, prouc fibi habentprimas conjundas-*. Phyfico-ethiciJuhjeHi , feu hominid ex- ternorumfenjuum per imprefiu rerum (}>ecies ad operandum immutatio. Aloe, Sc abfynthio: qu» dua; fpecies diciIb-//// \ Bexternisfcnfibus connaturaliter perci- Icntextremx: has intermedia;funt pinguis, ut x\pinon pofleobjedum, nifiprasfcns,con- butyri, & olei: falfa ut falis.cx fpiritu ficco, 8c calore lmruodico cxorta: acris ut in pipcre, ftllio, Sc fimilibus : acerba vehementcr con- ftrmgens, qualis eft in frudibus immaturis - *: acida utin oli vis, raphano Ste. Qui autem ex horum mixtionc oriuntur fapores melius Api- eij , quam Ariftotelis fedatores dignofccro confueverunt; ac proindedeguftuexmuitisr* hxc pauca delibaffc fufficianu, Pbyfico-8thici/ubjecti, Jen hominid fenfus Tačlus. ^rjAdfis nomine, quemquintumhominis^ perfedi fenfum cumAriftoteleftatuimus nobis venit facultas illa vitalis, per quam ani- mal percipit calidum/rigidum, ficcurn, ac hu- midum, eafque qus ex horum mixtione reful- tant qualitates, qua; idcirco objeda tangibilia dicuntur. Qui fenfus ficut inter cocteros alios animali maximc eft neceflarius , ejufque ca- rentia moleftiftima, eoquod abfque illo utilia ad vitam tuendam percipi nequeant, 8c evita- ri noxia; fic a rcliquis fcnfibus, & a guftu pra:- fertim diftinguitur ob diverfitatem organo- rum, proprietatum, &.cfflduum, quibusipfe polleo. fSf) Organumnamque totale tadus funt om- nes ac fingula; anima tx corporis partes, cunu nulla (it fenfationi tadus non fubjeda ; efto in nervis, Sc mcmbr^sfcnforijs tanquam in or. ganoformali maxiti»e vigcat.utpote qu* fc ha- bent ad fenfationem tadus,non fecus ac retina ad vifionem , aut mammillares tuberculi ad operationes odorandi: atquehincfitquodin nervis, 8c cartilagineis membranis fcnforijs fit fiat tam cxpericntia, quam ratione fepius in- dicata in pra:cedentibus,defumpta ex finitatc, Sc limitatione ipfius facultatis fenfitiva:. Cum vero verum fic aliunde Ariftotclicum illud: fenfibilc fupra fenforium!pofitum nonfacit-» fenfationem cclebrisexoriturqua:ftio, quid- nam id fit, quod formalicer & immediacž fen- fitivas potentias immutat, Sc determinat ad operationes fibi convenientes eliciendas ? iS$ per mediura in paiTum diftans, ut fic virtuto fua fint pr^efentia, Sc immediata paflo j ica_» agentibus immanenteroperantibusjcujufmo- di maxime funt fenfitiv« facultates profpicere debuit de qualitatibus, qu» fint vicariarobje- dorum , uteum nequeantipfa objeda imme- diate concurrcre immediationc fuppofiti, ef- fcqueprxfentia, Sc immediata potentise circa ipfam operand immanenter, faltemfintpeii. tales qualitates a fe in poteutiam tranfmiflas^: quas qualitates cum communi vocamus fpe- cies,feu imagines objedorum impreflas ad di- ftindionegaexpreflarum, quarfuntformalesf* vitales objedorum expre/Tiones, feu imagines objedis fimiles, non in ellendo quidem, ul» conftat,fcdin reprafentando. tadus exquifitifiimus; inque corum Ia:fiono ///7 Nequeobeft, qu6d fi darentur tales fpc- dolor maximus, ut conftat cx ijs, qui fpafmo artridideque laboranta. Vsi. Unde ctiam patet objedum bujus fenfus primo.&per fe eiTeprimas qualitatescundetn afficientes fecundum exfuperantiam; cum ha; folce primo & per fe, per fui fpecies illum affi- ciant, immut3ndorealiter tcmperamentuirL. čies deberent femper ab objedis produci. Sc quafi momentanee, per totam fphoeram adi- vitatis eorundem; Id namque verum eft non_. fecus ac femper e corpore lucido producitur- in medio lumen, Sc fere inftantanee intota^ fphoera adivitatis corporis luminofi, cum fiul- lum habent contrariumj. cxipfisconftans; & hinc non male a peridori-//// Nequc obeli amplius, qu6d4qualibet> bus Medicis fenfus tadus,fenfus temperamen¬ ti uominatur; tametfi ali$ qualitates qualesr* funt gravitas, & levitas, durities & moilities, lubricitas. Sc anditas^afperitas Sc l*vi tas,alis- objedi particulain qualibct parte medij pro¬ duci deberent fpecies: Nam & id veritati con- fonumefle conftat, exe.o, quod fpecies fenfi¬ biles cum material« fiat. Sc proccdant ex po¬ ten- 20 Philojophia quinque~partit*. tcntia fubjedimaterialis, ncceflc fit, utilli co- fcctcndantur, & proportiddentur adco, ut una illarum pars cx una partc fubjcdi, alia ex alte- ra proccdat, uti manifcfta patct cxpcrientia. jjjp Impreflarum porro fpecicrum ncceflita* elucet imprimis in opcrationibus potcnti* vi. * fi va:; cum enim hoc indifFcrcns fit ad elicien- damvifioncmcirca hoc, illudve objedum; ut potius circa hoc, quamillud illam cliciat ab aliquo in genere caufo formalis faltem extrin- fcco neceflario determinari debet,- quo deter- minatio ab objedo haberi non poteft, cum hoc apotentianeceflarioremotumfit; habe- bitur igitur a fpeciebus, quo ab objedo in me. dio diaphano produda; determinant formali- ter potentiam ad vifioncm ttalis objedi; alio- quinnullaforet ratiocur medium diaphanu pcrrpccies, cum Tonus, utpoteacčidenspfj^, fieum & reale per corpus folidum adaurea 4 pervenire nequeat,co quod fit in aere vel cor. pore collifo, tanquam in Tuo proprio fubjedo: debet igitur in tali cafu neceflario fui cmittcre fpecics: tumquia urinatores intra aquaspcr. cipiunt fonum fadum in aere: & dum torreng cum ftrepitu Tecum voluit lapidčs corum foni. tum audimus, quod refundi non poteft in ač- rem, vel aquam collifam, quo pervadat orga. num auditus, Ted in fpecics ipfas, quoctianu per aquam propagantur. Tumdemum, uo plura omittamus, fpecics a udibiles refledun- tur, uti manifeftcconftat inEcho,quoreflc- xio Tope fitibi, ubi Tonus non eft, quod accide- re nullatenus poflet negacis audibilibus fpe. ciebus^. & certa quodam diftantia rcquireretur; fi//# Ncque obcftqu6d fi Tonus emitteref fui enim ab objedo nihil producerctur in medio, ex quacunque diftantia, & per quodcUnquc medium videri poflet objedum quodlibeu quantumvis cxiguum; quodcUm nonfiatne- cefle eft dari fpecies impreflas vifibiles. ijto Quas ulterius confirmant plurimo expe- ricntio, quo abfquc illis nullatenus cxplicari poITunt; ideo enim oculusnec res atefgopo- fitas.nccfeipfum videt; poflto Vero fpeculo utrumque proftat, quia fpecies a fpcculo iru oculum refleduntur; ideo pcrfpicilia conve- xa conferunt ad meliorem vifionem, quia fpe¬ cies ab illis colledo validioresfiuntad moVed- dum fenfum : ideo multiplicatis fpeculis ca- dem res multiplicata apparet, quia fpecier* ejufdem objedi a pluribus fpeculis rcflexo objedum exhibentmultiplicatura: ideoidem objedum in diverfo medio diverfimodt:appa¬ ret, ut fol oriens major, quam meridianus,re- musinaereredus &integer, inaquacurvUs, auefradus Scc. quia nempe fpecies amedijr* diverfo rationis refringuntur diverfimode: ts6i Neque obeft quod fpecies ipfo direde non vidcantur; non enim videntur, ut quod tantum, videntur vero ut quo, hoc eft, non fc- cusquam fignum formale cognitufh ut quo, fpecics fenfibiles, co, utpote carentes contra- rio, *qučcitoproducercntur, acpcrcipcren- tur a nobis, quam producantur, & percipian- tur vifibiles, quod falfum efle docet experien- tia, qua coftituti a longe prius videmus idum, quam audiamus fonum: Lata enim eft difpa- ritas exinde,quod fpecies vifibiles abfque mo¬ tu localiproducantur, &: confequcnter quafi morocntance difFunduntur; ataudibiles,quia per motum localem corporum colliforum fi- unt, ideo fucccflive neceflario fefe propagant, mediante motuquodam, quem crifpationis J nominamus, quo aerad foni appulfum com- movetur. Imo & concedi poteft, quod fpe. ciesaudibiles, ficut & vifibiles momentanež producantur, tametfi Tonus nonnifi poftali- quodtempusabidupercipiatur, quia fcilicet fpecics foni, qui needum fcpropagavitreali- ter, ncqueunt ratione diftantia; ad nos confti- tutos extra fphoram adivitatisillarumpcrve- nirej cum folum fpecies illo foni ad nospef- tingant, quo emittuntur a partibus foni reali- ter fc propagantis nobis propinquioribus: & quia hic fuccefli ve fe propagatctiam abfoluto idu, ideo ctiam finitoidu incipirousaudiro fonujiL*. nosducirin cognitionemalterius; & ipTaco-/^^ Neccflarias pariter efle fpecies odorabi- £ les fenfui odoratus indc nobis probantur; tum quiapar videtur cfleratio prohis, quampro Vifibilibus, & audibilibus, cum fenfatio odoris fa;pe fiat ad notabilem diftantiam, ut conftau experientia vulturum, corvorum, canum &c. odorem notabiliter diftantis objedi percipi- entium; tumquiapifces, 6ccancriintrafuas^ inclufi latebras ab extrinfcco odore illedi pro- deunt,actrahuntur; non apparet autem quo- modo poflint exhalationes cdeteroquin leves permeare, & defccndere infra aquasj tunu quiamodiciflima ambra magnuscircumqua- que diffunditur odor ; ncque eft probabilc# quodtamdiu tantahalituumeopia extantillo granulo difFundatur; ciim psrfcr tim nullunu fenfi- gnido cognicauc quo redditnos formalitetj vitaliter cognofccntes,- fic fpecics ipfie impref- fx vifa:, ut quo tantum, nos formaliter, non_- tamen vitaliter , ut diximus determinant ad adum ipfura vifionis,feuadipfam vitaiemfor- malem objedi cxprefllonemj. Ii6ž Sed nequc minus auditiv* potentia funt neceflario audibiles fpecies, quam vifivo vifi¬ biles; tum quia Tope fonum diftantiflimunlj audimus, &exquapartcveniat difcernimusj ad quod determinari non poflumus a Tono iplo, nam fic non eflet ratiocur percipcretur ex una potius parte veniens,quam ex alia: tum quia fonumetiamclaufocubiculo, vclturriin quafit,pereipimus, quod fieri non poteft nifl 21 Pars quarta>Jeu, PbjJico-Bthica. jfenfibile in co animadvertamusdecrementu: //# Ncque obeft quod ii quis ponat manum tum demum quia objedutnodoriferura f®pc conjungi nequit potenci®, cura fit f®pc remo- tum; velfiproximum fit; attamen cum odor pon (it qualitas produdiva odoris, tam parura quam color coloris, ideo neccflario illius ad- tnicti debent fpecies intentionales' 5 . q([f Neque obeft quud odor f®pe fit potenti® przfens, ut conftat in fufficibus; nam efto pr®- fens fuo modo fit, non tamen eft przfcns inti¬ me ipft organo formah in quo fit fenfatio; quo opus eft ad hoc ut potencia vitalis fuam cliciat fenfationem ; h®c namque intimč conjungi debet,cum fui immutacivo; qu® conjundio inrimaintentionalis fieri nequic,quamperfo-/j 7 (? las fpecies objedi vicarias^. t f66 Ob quas raciones, ut ftmilitcr admitta- mus fpecies guftabiles, & tangibilcsnos cogi non difficemur ; quas habere fpecialem vira pro fpeciebus guftabihbus fic oftenditur: quia cercum eftfaculcacem guftativam nullum ha¬ bere mediurn externura, uti habencpriores* tres, de quibusjam egimus fenfitivzfaculta- tes; quamvis internum illi non poftit denega- ri; eo quod juxta communcm Theologorum dodrinam fola Divina ellentia propter fuumj čile infinitum podit in intelledu Beati fupple- re fpecies intelligibiles le ipsa, Jta quidem, ud fi Angclus unus per intimumillapfum fiereu przfensalteri, neuter tamen alterum intclli- geretper hanc folampr®fentiamabfquefpe- cie, quia fcilicet pr®fentia hujufmodi foreo inignem abfqueulla mediatione fpecierum_» immediate comburatur; quia probabiliifimu eft, quod fi Deus in tali cafu impedirec produ- dionem fpecierum. homo non fentiret talctn combuftionem, ac filignumforet aliquodin- fenfibile; licet re ipsacomburerctur ; deeflet namquc unio intentionalis ignis cum pocen- tia.cujus defedu combuftio illa materialis non uniretur tadui in efle fenlibili, & intencionali, Lthico-Pbjfici (ubjecii, Jeu bominis fenfus Interniu. Rarter externos in homine fenfus admitti debere & internos nemini poteft efle du- bium, nifiquiignorat; & nullum externumj fenfum percipere objedum alterius ; & alfi- gnandum efle aliquem in quo tanquam centro fenfationes omnes fenfuum extcrnorum uni- antur; &denique experientiam, quaconftat homines dormientes loqui,aliaque multa ope¬ randu® non poflunt non provenire mfl a po¬ tencia interna talia etiam extriufecusoperan- te, dum rcliqui fenfus extcriorcs merfi fopor« jacent. An autem plures fine, an unicus tan- tum, nobisrcaliter loquendo videtur proba- bilior fententia, quz unieum duntaxat eum_» elfe aflerit.vircualiter extrinfcce multipliccm, varijfquč nominibus appcllatumprodiverfi- tate fundionum,& aduura, qui ab eo in cere- bro refidente exercentur J . tancura velucimaterialis, &excrinfeca , non-// 7 / Cujus majoris noftr® probabilitatis ar- verbformalis, &iutrinfcca, qualis requintur adintelledionemj. Vf? Ex quo facilc patet, quo modo nequcao percipi lapor a potentia guflativa, quamvisr* illi eflet przfens 1 imoquamvis cum ipfa po¬ tentia eflec penetracus; cimi tališ pr ® fen ti a- materialicer cantiim tališ eflet, Sc velur cxtrin- feca, non autem intrinfeca, & intentionaliter eonjundiva, qu®habetur per folam intentio- nalem fpeciem_». »S68 Pari racione fuadentur fpecies imprefl® tangibiles; ad hoc enim ut potentia eliciao adum circa fuum objedam, necefleeft.utfuo modo objedo aflimiletur ; non poteft autem fic ailimilari per cocadura fimplicitcr rcalera; nam fimilitudo, qu® per folum rcalem conta- dum fit eft valde materialis, Sc quafi infenfibi- lis, qu® non fufficit ad aflimilandam poten- tiam objedo, ciim h®c fimilitudo efle debeat immaceriahor, utpote qu® conftieuit poten- tiam in efle cognofcitivij quod przftari ncquit nifi per folas fpecies J . Accedit qu6d obje- durn tangibilc f®pe diftans a potentia perci- piatur.utduminterpofita vefte baculus dor- fum tangit,vel interpofica chirotheca ferrum, aut lapis tangitur, quo cafu durities utriufque fentiturnon immediate Sc per fe, fedlpecic- bus mediaucibus J . gumentum eft; tum quia nullaeftneceflitas, aut convincens ratio aflerend® realis dlverfi- tatis, aut multiplicitatis iuternorum fenfuum; tum quia idem eft omnium organum nempe cerebrum, ut clare conftat tam ex nervis a ce- rebro in fenfus externos protenfis, quam ex defedu omnium fenfuum, dum per reumata., impeditur commercium eorum cum cerebro; tumdemum quia ficutintelledum fruftra di. ftingueremus rcaliter inagentem, Sc paticn- tem, in apprehendentem, judicantem, Scdif- currentem, cum hzomnes operationes, uni eidemqu£ intclledui fufficienciflime attribu- ancur; ita etiam fruftra diftingueremus fen¬ fum internum realiter in plures fenfus; cimu unus, idemque diffufus per univerfam cerebri fubftantiam, juxta varietatem partium hujus, S c temperamenti idonci varias adminiftrco fundiones, ita ut quaccnus difcernit inter ob¬ jeda przfentia fenfuum cxternorum , ijfqui folum operantibus operatur, dicitur fenfur* communis : quaccnus cognofcit etiam abfen- tia, & operatur fenfibus cxternis quiefcenti- bus, dicitur phantafia ; quatenus cognofciu convenientiam,& difconvenientiam materia- lem objedi, dicitur zftimativa; quatenus de- mum rerura imaginatarum fpecies confervat, ffff dici- 2Z Philofophia cjuinque-partit£. dicitur mcmoria fenfitiva; non fecus quamj una eademque anima rationalis, quatenus eft principium cognofcendi objeda, dicitur in- - telledus,quatenus eft principium cognofcen- di objeda prius cognita dicitur mcmoria, & quatenus eft principium cognita amandi, vel fugiendi, dicitur voluntas Sc c. JS 72 Nec obeft quod Ariftotelcs dixeritcon. efle principium operationum animalium, Sc fenfitivarum; Nam pcr hoc aliud indicarc non voluit, quam quod cor ccrebro, in quo rcfidet internus fenfus, tanquam in proprio organo, guntcarmina,mathematicas formant dcmo^, ftrationcs, aliofque mcntales adus exercenn, facis perfedos, qui ab alio provcnire nequ c , unt, quamabintelledu. Neque tamenideo fomnians pcr fe eft capax qua tališ meriti, auc demeriti; quiaeo incafu necintelledus.nec imaginatio eft fubperfedo dominio volunta- tis; neque operatur aliter nifi perturbatc, & valde confusc, acconfequenterlocus non eft perfeda: deliberationi; undeadus ejus infi. milibus eft adus quidem hominis, non vero humanusutpote carens requifita libertato. ac fede fua , fuppeditet materiam ad procr z.iS7° Senfum praterea internum proprias (uas andos fpiritus animales necdTarios ad omnem fenfationem 5 & hinc fortfc etiam fit, quod de- cumbentes ad finiftrum latus, ut plurimuiru varijs divexentur infomnijs, co quod perop- preflionem cordis magna fpirituum anima¬ lium copia ad cerebrum afccndao. Objedum porro interni fensus e (Te tamj objeda omnium extcrnorum fenfuum, quam etiam corundcm adus fuademusindc,- tumj quia objedum debet ada;quan potentia;, cum igitur fenfus internus potentia fic valde uni- verfalis, confequens eft, ut habeat in fuo gene- re objedum valde latepatens., qualiafuntfi- rnul fumpta objeda fenfuum exccrnorum_»: habereinteutionalesfpecics, quibusuciturad operandum, 5c diftindas a fpeciebus fenfuum externorum inde arguimus;tum quod fenfus internus & cognofcat objeda abfcntia, vel etiam adu non exiftentia, ad quam coghitio- nem necedaris funt talium objedorum fpe- cies, a quibus ille ad eam determinetur; tunu quia internus fenfusoperatur fenfibus exter- nis non operantibus, ut contingit in fomnijs* tum demum quiaficut propri*cuique fenfui exteriorifpeciesconcedunturcx eo, quodfint diverfa: inter fe potentia;,ita pari ratione pro- pria; concedi debent fenfui interno,quia eft di- verfa potentia a coeteris omnibus, ut conftao, tum quia fenfus internus judicat, Scdifcerni O//77 Necobftat quod non videatur pode afll- fuo modo materiali inter objeda exrernornm fenfuum 5 adeoque neceflario harc e de debent objedum etiam lllius, cimi immediate ipfo circa eadem fuas cxerceat operationcs: tum infuper quia experientia conftat, cognitiono feniiciva nos pcrcipere, quod videamus,au- diamus &c. quod refundi non pode in intelle- dum expcricntia ipfa prohibet,qua patet bru- ta pertiraefcere locum aliquem, in quo male liabita fuerunt; redire adeundem locum in_. quo prius repererunteibum, erigere auresut fonum meliuspercipiant, intenderc oculos,ut exadiusvideanc Scc. J)7, qua; dormientes habuimus, id attribui debetj intelledui, cum nullum indicium habeaturin brutis tališ recordationis ; humanis autemj fomnijs lubinde admifceri opera intelledus"* patet ex multis, qui fomniancesopcimapan- cilc quo pado eo momento, quo pes tangitur, Sc fit in eo ienfatio, fpecics intentionalis pen. tocum corpus ad cerebrum ufque fubito defe- ratur; Hoc namquc nullatenus captu eft ar- duum fcienti admirabilem fymctriam, Sc arti- ficiofam proportionem omnium membroru ad invicem: perpendat qui talem patitur diffi- cultatem inhocpercipiendo,fabricam alicu- jus exadidimi horologij, vel etiam celsara- nearum, qua: fi in minimo impediatur auctan- gatur ad aliquam cxtimam particulam, tadus lile momentanee pervadit omnes partes, & iutclliget qua rationo in humano corpore, bo- cefi- P ar s quarta,feu Pkyfico-8thica. 23 bonum fibi conveniens, adeoque videatur re- fiderein cerebro, tanquaminoriginc, & offi- cina nervorum, ac fpirituum defervientium_» talimotui. Namexeo quodtales facultates inter fe connexioncmhabcanc, perinde ipfir* eft,five in cadem, five in diverfis partibusrefi- deant ; fiquidem homo,qui eft agens ut quod» fibi objedumrcpr®fentansper fenfumince- rebro refidentem.illud profequitur, aut aver- fatur per appetitum qui in corde refidet &c. IJS 4 . ' Porro quia appctitus fenfitivus duplicera adum habet, profecutionis nernpc, & fuga:, ideo objcdum ejufdem profecutionis eft fio- Ium bonum fingulare, & fenfibile, fug® verd folummalutn.- in taIenamquebonurafertuiL. appetitus per profecutionem quod a fenfibus pcrcipitur, & appetitui ab ijs proponitur,qua- le eft folum fingulare,ut patet fatis ex fupra di- dis: quod idem de malo e contra didum volu- mus ob eandem rationem: per quod etiam di- ftinguitur appetitus fenfitivus a rationali, feu voluntatc, qu® etiam in univerfalia, Scfpiri- tualia tendit. Boni vero nomine hoc loco in- tclligimus id, quod efl conveniens, &c con- gruum natur®, adeoque potens allicere appe¬ titum ad fuiprofecutionem; quodcommuni- ter dividitur in honeftum, jucundum, & utile: ficut e contra nomine mali iilud venit,quod eft fecundum fe ens defeduofum, imperfedum, & noxium natur® qua tali. corde prodire malas cogitationes; & fuadeo is$s Quodautem attinet ad diftindionem fen- ueficio nervorum, imediate tadus pedisper- v adat ad cerebrum per fui fpeciesr\ Denique adura fensus infcerni producere ] ' fui fpeeieni, non fecus quamadus fensus ex- terni fuam producat, couftat«xinde, quod ea qu® femel nobis imaginati fumus rurfus re- ctirrant, uti certumeft in fommjs ufuvenire; tales namque fpecies animalibus inhsrentes 3 fpiritibus repr®fentant deinceps ea objeda, qu® femel cognita fucrunu, Ethico-phyJicifubjetti, feu hominis Appetitus fenfitivus. ]jg0 -rjR®ter fcnfus dari etiam materialem ap- JL petitum per quem feramur ad bona dele- dabilia , & contraria averfemur certum fi tu apud redefapientes tum authoritate; pr®fer- tim facra monente : fubtus te erit appetitus 3 tuus; quem Apoftolus vocat repugnantem le¬ gi mentis: tum ratione, qua conftat nos incli- nari ad bonum, pr®fertim deledabile etiam.# reludante voluntate, quod fieri non pofiet, fi fenfitivoappetitucareremus, qui neceflarius in nobis eft tum ad propagationcm fpeciei, tum ad confervationem proprij individui. jjti Illius organum, & fedem efie cor nobis 3 videtur probabilius,tametfi contrarium non_. paucifentiant. Noftr® opinionis probabili- tatem &confirmat facra authoritas docens ex ratio,tumquiaeainparte hominis refidero debet appetitus in qua experimur fieri pr®ci- puos motus, & alterationes, qu® ad appetitus operationes confequuntur ; cujufmodi pr®ci- pue fieri in corde patet ex dilatatione ejufdem ingaudio, 8camore ; exconftridioneintrifti- tia, & metu; ex effervefcentia in ira & c. Qu® propterea a Philofopho definitur rede, quod fic ebullitio fanguinis circa cor; tum etiam.# quia per effedus appetitivos cor f®pe adeo male afficitur, ut languefcat, deficiant vitales 3 vires, 8cf®pef®pius totushomo tabefcat; ut certa experientia eft manifeftumj. i}Si Neque obeft quod fi ex effedibus appe¬ titus colligeretur illum refidere in corde dici debsret quod etiam refidcretinfacic, inven- tre Scc. quia 6c verecundia, qu® eft effedus 3 appetitus refidet in facicdum rubore fuffun- ditur, & metus f®pe corripit ventrem,imo to- tum corpus. Nam ejufmodi effedus derivant in partes exreriores a corde iplbobpeculia- rem correfpondentiam, quam habet cum om¬ nibus partibus corporis, tanquam centrum^ cumluacircurafercntia,ejufdemquepartibus> in qua juxta earum difpoficiones redundano «x appeticu refidente in corde cales extima- rum partium alterationes. Nec obeftamplius, quod appetitus fenfi¬ tivus imperec motum, quo ammai movetur in fitivi appetitus exiftimamus illum realiter uni- cura efie, cum nulla fit ratio mulciplicitatis ali- cujus realis; fiquidem unicus fufficere poteft addiverfosaduselicieudos; utapariexdidis de fenfu interno fufficienter oftendi poteft. Rede nihilonoinus cum fundamento in rc vir- tualiter extrinfec&diftinguitur in Concupifci- , bilera,& Irafcibilem; Nam ut communenu* prstereamus Philofophorum authoritatem, idem appetitus realiter, ut eftprincipiativus 3 di verforum aduum fubi t modo rationem con- cupifcibilis, quatenusferturin bonu fibifira- pliciter conveniens; & fugit a malo abfque eo, quod fuis adibus vindicative fc habeat ullo modo circa impedimenta ad boni, in quod fertur, confecutionem: modo rationem ira- fcibilis quatenus fertur in bonum arduum per- fequendo impedimenta ad iilud intercurren- tia vindicative; qu® fufticiens dantfundame- tum diftindionis virtualis extriniec® jam di- d®. Et quia ex appetitu fenfitivo tanquam a principio intrinfeco, & formah ,juxta com- munem ethicorum confenfum propric ema- naut paftiones, merito hic affignanda veuiunt, EthicG-Phyfici Jubjecli , feu hominii Pajfionum notio , quidditasfubj ečium> Cf quoiuplmtas, Noraon 2 ^. Philofophia quinqUe-partita. ^vrOB« paffionis multipliciter a Philofo-//j*«r Ali« pafliones hominisfunt raaterialcs phisufurpatur;proprieabethicophyficis de quibushicpropričagimus, &cum bruti^ furnitur pro adione appetitus fenfitivi orta ex imaginatione vel boni, vel mali fenfibilis. Quoad rem rede definitur, quod fit motus vi- talis fenfitivi appetitus fecundum vel phan- tafiam, vel apprehenfionem boni, vel mali, cum aliqua mutatione nonnaturali corporis"*. Per quam definitionem Sc Paflio diftinguitur a virtute, Sc vitio, qu« licct inclinentad profe- cutionem boni. & fugam mali,non ideo tamen dicuntur pafliones, quia non funt motus, Sc opcrationes.fcd potius inclinationes qu«dam ad inftar potentiarum;& rursus reijcitur illo- rum opinio, qui pafliones mcras opiniones, Sc judicia efle concendunt, perperam confun- tjSp Ex quibus contraftoicos,& quofdamno- ferecommune^; quarum fubjedum immcdia. tum rede ftatuimus efle,ipfum materialom, & fenfitivum appetitum ,• quia fcilicct per hujus adura proximc excitatur commotio illa cor. porca, a qua nomenpaflionis dedudunieft- cujus adus immediatum fubjedum obratio. nem pauloanteinfinuatam, hauddubiealiud efle nequitquam appetitus ipfc: efto media,. tumfiteor, inquo,conftat,utprius oftendi- mus, omnem affeduum, & paflionum pertur. bationem excitari ; urpotc quod fons eft,& origo vitalium omnium operationura, omni. umquehominis affeduum officina_,. dentes potentiarum cognofcitivarumfundio- nes; qu* tam quidditate,utexforroalibusea- rumconceptibus, quam realitate ,ut liqueter feparationefenfationis, Sc appedtionis, funu diverfiflim«. Acdemum pcrparticulasillas, cum aliqua rnut Utone non naturah corporis indi- cantur effedus formales Pailionum, cum ex mcdicorum communidodrina conftct, con. animalis perenni dilatationis,& conftridionis motu cieri, pallionefquž:oriri cx variacordis - * mutatione ; quando enim motus ille non fer- vat modum, Sc menfuram connaturalem, fed ab illa mediocritate excedit per exceffumdi- citur l«titia, amor, reliqu«que pafliones, qu« circa bonum occupantur,8t cor dilatant; qua- do vero per defedum, tuncoritur triftitia_,, ali«que, qu« circa raalum verfantes caufano remillionem in motu, atque adeo ipfam cor- ftri temporis Scdarios deducimus Paflicnesr 5 de fe homini efle bonas, & ad bonum ipfius* ordinatas; nihil enim per fe eft a natura cui. quam rei infitum, nili propter ipfiusrei bo. num; qua ratione, ut diximus, appetitusfen. fltivus homini eft a natura conceflus ut pro. prium bonum profequatur,& malum refugiat fui deftrudivum. Quare non tantum habc. re debuit appetitum Concupifcibilem adbo. num facile confcquibilc, fed Sc Irafcibilem; ut fi qu« occurrant in ejus aflecutionc impedi- menta, illa evincere, Sc fortiter fuperare poft fit. Suntigitur paflioneshominis utiles qui» neccflariarad opera virtutum exercenda;ciira vira quandam, Sc alaeritatem ad id maximara conferant; ncc rebus agendisidoneus illeeft, qui amanda non amet; quiiracundiaubi opus eft, non concitetur &c. disconftridionem. Exquo facileintelligimus,o^c> Neque obeftquod qu«dam fint paflio- j;f7 quo pado paftio fit cum mutatione non natu¬ rah corporis; quia fcilicet cor a fua difpofitio- ne, feu motu naturah deijcitur: unde paflio¬ nes, qu«cor dilatant, non adeo de lege ordi- naria noxi« funt, uti illa:, qu« illud contrahut, cum natur« ftt magisconveniens dilatari,ma- gis vero violentum coardari, Sc contrahi. Ut autem ftatuamus fubjedum Paflionum nes, qua:defe videnturefle mal«, &iniqua:, cujufmodi eft invidentia, qu« eft triftitia & dolor de bono alteriushanc enim malitiamj non habet illa pr«ciseex ratione doloris, ut fic, fed tantum ex ratione fui (pecifica, pro- priaque differentia j vi cujus tamen non eft mala, nifi mer& materialiter pracifo confenfu voluntatisr”. humanarum, animadvertendum ducimus du- issu Imo ex his ulterius deducimus in omni- plicis efle generis Pafliones in horoine, fpiri- tuales nimirum provenientes immediate ab ipfo appetitu rationali, feu voluntate, & con- notautesfolum comotionem corpoream ex- o: tam in appetitu fenfitivo; qu« rursus in tri- plici lunt differentia, nempe perfede liberae, qu«que cliciuntur perfeda cum advertentia ; non liber«, qu« libertatem praveniunt vo- Iuntatis.quales funt motus primo primi,& dc- mum imperfede liber« ob tenuem aliquam_» praviam lucern, quales funt motus lecundo primi; quarumpaflionum fpiritualiumfubje¬ dum immediatum efle voluntatem ipfam ne- roini dubitare fas eft; nifinefcienti omnem_* potentiam aduum immanentium efle imme¬ diatum corundemfubjeduiru. bus omnino hominibus reperiri pafliones - '» eofqueefle connaturali perfedione excellen* tiores, qui pluribus paflionibus a natura funD donati Quod ut afleramus argumento no- biseft, tum benigniflimus human« falutis af- fertor Chriftus inter hominesomnes etiann* cona turaliter perfediflimus, in quo pafliones, Scaffedusfuille diferte docent cum Evangeli- ftis S. Auguftinus, Sc S. Thomas, ac Theologi communiter in tertia partc: Tum quia paflio¬ nes etiam, cum deliberatč vigent cx fenon.* funt proprie mal« fed bon«, quibus fi quis be- ni utatur pro inftrumento, Sc medijs efticaci- bus ad pr«clara qu«que ferviunt; unde qul hominem naturahbus his ad virtutem, ac roa- gna qu«que opera adjumentis «xarmant, apa- thian»* P dr s quarta> feu Phhjfico-Sthicd . quadam inducunt, hominem, ut aic j) Hicronymus epift: ad Ctefiphontem, ex domine tollunc, St in corporeconftitutos vo- lunt eile fine corpore. 2 Quod autem pertinet ad quotuplicita- ; tem paftlonum * ex Ariftotele, quem fequituf £. Thomas r.2.q. 23 art. i.conitatpra;cipua9 e fleundecim, fexfcilicet appetitus concupif- cibihs, Amorem* Odium, Defideriuro* Fu¬ gam, Gaudium, St Triftitiam; quinque vero appetitus irafcibilis, videlicet Spem, Defpera- tionem , Timore, Audaciam,St Iram. Cuju* divifionis fufficientia, St quidem quoad pri¬ matu partemfic oftenditur: vel enim bonum proponitur potenci^ concupifcibili ut bonum abfolute tantum, feu praciseut conveniens, 8croalum prtecise ut malum, abftrahendo,a pradentia, vclabfentia, 8ttunc confurgicA- mprerga bonum, odium vero adverfus ma- lum : vel proponitur bonum necdum habi- tum, St malum efle abfens, imminens ramen* Sc tune bonum allicit appetitum ad fe qux- rendum per defiderium, malum veroexcitat fugam* feuabominationem: vel tandem bo¬ num proponitur appetitui ut pradens, St fimi- liter malum jam pnefens; St tune appetitus fertur in bonum adeptum , St prsfens per_* quaodam tranquillam pofteftionem, qusdi- citur deledatio velgaudium, cuiopponicur dolor, feu tnftitia, malumpradensaverfans.* exqua compat acionc tendentis velaverfionis appetitivs potenci? m objedum oriuntur fex, nec plures nec pauciores paifioncs appecicus /r/>/ concupifcibilis, ut conftac. ish Aleera autem pars data: divifionis ita de- monftratur: fi proponitur bonum abfens ar- duum ad obtinendum, ita tamen ut non pute- tur fuperare appetentis vires, oritur fpes: fi vero exiftimetur bonum propofieum diffici- lius, quam ut acquiri podit,enafcitur defpcra- tio, qua a boni profecutione deficimus: circa malum verfantur tres pafllones reliqute, fi e- nim obijcitur malum prsfens, St fuperari pof- fe ab appetente putetur, confurgit Ira, qu» in- tercoeterasutpotegravillima appetitui irafei- 27 phyIo Raynaudo irt eruditiflimis opeHbiirS qua; inEthicam Ariftoteliscvulgavit; hinc eas hic adferre fuperfedemus; unum tamed ob- fervantes, cum Ethico- phyficedehis agamus* caufam phyficam St genuinumprincipiunij* tot tamque diverfarum in homine paflionumj. efte temperamenti, feu complexionis diverfi- tatem, quatuor primarumqualitacumdiver- famcombinationem, &commixtionem; pa- rentum fanguinem communicatum proli m_« generationepro Varia generantium habitudi- ne diverfam fortitum temperiem ; membro- rum pranerea, ac ftatura?certamfymetriam* acconfigurationem; ailuetudinemin alicujui padionisufu: ad h«c acceduntefculenta, po- Culenta, phsrmaca, qualitas auraf. 8t climatis, aliaque hujufmodi, quibusaddendi coeleftes^ influxus, quatenusplurimum valentes hac in_ parte. incitamenta item exconvidu aliorum, qui paflioni alicui funt Valde obnoxij.St vel ex- emplo,ac fadis, vel etiam morali impulfu alie- nam proritantpaffionetUj nihil namquefaci- lius, quam ut in padiontim probum, aut re- probumexercitium alterab alteroinducatur*. Huc itemreferimus Muficam, 8c concentum Harmonicum, cujus vim efficaciflimam e (To ad concitand,)S pradertim pr*cipuas crebra^ experimenta ceftantur: fed fuper hzc omnia_» temperamento fanguinis fefe accommodanui animi afFedioneš, ut erudite ex Ariftotele, Sc Galeno oftendit fupra citatus Raynaudus jned abfque fuificientiratione_>. Si enim fanguis fubtilisftt, &clarusinJ fubftantia. temperatus vero debiteinqualira- te , materia eft fpiritiium fplcndidorum. ex quibusingcneratur major adgaudium, & hi- laritatem proclivitas; imo & ad colfjunčios^ gaudio affl &us , qualis pr^ciptie eft amoLj eumque confequentes affečiiones j eo quod tališ fanguinis temperies fit femota ab omni terreftreitate, & fceculentia; Unde fanguinei, quorum efth2ccomplexio* funt naturalnem beti, hilares, in cdnverfationeamabtles, libc- rales, pij, benigni, ad rifum proni, atquead oranem, Ut ajunt.Urbanitatem propenfdnmi. bili nomenfecit; quodfi malum fit abfens, Quodfi fanguis fubtilis quidemfit,& cla- futurum, ac vitari non pode putetur exfurgit timor, quo a maloillorefugimus; at fi malum exiftimetur vitabile audacia oritur , qua ma¬ lum aggredimur connitcntes iliud vitare. Et quafufticienti combinatione non nifi quinque irafcibilis appetitus padionesoriri fatiseitma- nifeftumi cum alia exeogitari nequeat * qua affedus. leti pallio erga bonum , vel adverfusr 1 malum erigatur, aut a tali eredione deficiaUi 1SS4 Ex quibus quia facile furman a quovis poflunt didarum pallionum aefinuioncs , 8č conceptus quidditativi, facilcque colligi ea- rundem caul.e , & efFcdus , cum pradertim fu- fius ab alijs tradentur, prscipue a Tiieo -ijp/ tuš, fed inremperacus ob pr^dominantem ca- lorem,difponitad iram, fed facile mobilerrL. i cum facile ignefcatea materia * & obtenuita- tem facile reftinguatur ardor,- difponititerru< ad audaciam, honorum appeteutiam, arro- gintiam, temeritatem,celeritatemqueignea, ac impecum in rebus agendis j Sc hsec propric dicitur complexio cholerica , cerniturque in_. jjs, qui vultu rubent fubfufca rubedine quali tingi lolent illoruro facies. qui potationi nimi^ indulgent; ficutenim imftis ha?c vini, ita in ll- 1 is complexionis fervore fufca illa exoritur ru- bedo Sc c. At fifanguisfueritfubtilis,&clarus* fed Gg§S interni- Pbilofopbia quinfte-partit nimitatem, timorem, fomnolcntiam, honoris perfedione longe fuperat & excedio. contemptum,torporem irarquetarditatero ,&rfioi Nequeobeft quod fic anima perintcllc* incptitudinem adgaudium, & audaciam;qua: dum vellet, & per voluntatem intelligerct; omnia proficifcuntur exdefeducaloris, & ex- iguicate fpirituum caloris parcitatem confe- quente, &c. iffiS Demuro fi fanguisficcraflus, &calidus, ac infuper turbidus ob tenebricofitatem, five nigredinem,ingenerat propenfionem ad tri- ftitiam propter fpirituum fceculentiara ; & quaruvis ad iram non facile mobilis fit, atta- men fi accendatur pertinaciflime eamfovet, propter craflitiem, & immixtam choleramj terrea; Melancholi«. Verum hiec delibaflo fuffecerit quoad Ethico- phyficas hominis pafi fiones, earumque principia, & caufas ; pluri- bus namque eas profequi Phyfiognomorum_., medicorumque; ficut quatenus bono, vel ma¬ lo Theologico daferviunt Theologici eft infti- tuti. PhyJico-8thici fubjecti , fen hominis Potentia rationales , qua tale s* hoc enim in fenfu reali, & identico vcruru eft, etfi in fenfu formali, & per rationem noftrarn ratiocinacam admitti nequeat. Nec obeftrur. sbs quodfic anima, adu eflet femper intelli- gens, & volens, ficut femper eft adu vi vens, ex eo quod vita ab ea non diftinguatur: Con- trafiquidem eft, quia hxc rationimium pro- bat, cum probet omnes alias potentias cflo fuosadus: calorenim v. g. eft adus,&tamen re ipsa eft potentia calefadiva.five alterius ca. loris produdiva; cur ergo licet anima fic adus, nonpofiit efle etiam potentia, five quodidetn eft, adus ordinatus ad ulteriores fuos adus? Deinde anima vivificatcorpusin generecau. fieformalis intrinfeca:, quieffedus fuppofita unione impediri nequit; adeoqub mirum non eft, quodhabens animam fempcr vivat, & ni. hilominus eadem anima in generecaufeeffi. cientis exerceat opera vit«; cujus efFedus& impediri poteft, & vero etiam fiepius impedi- tur; ac confequenter ficut habens animanu non femper habet omnia opera vitz, ita liceu anima fit identificata realiter intelledui, aoiu tamen ingenere caufie efiicientisfemperpro- ducetintellediones &c. W/D° tentias ^P' r ft ua ^ es » qnibus homo ratio- I nali informatus anima ad operandumuti- tur dari,eafque triplices efle fa tis cuique often- dunt adus, qui abijsproccdunt: controver- fumfolummanctanillsrealiter,anfaltemex/^ Neque obeft demum , quod fubftsntiat inanimes habeant potentias realiter a fe diftin- das, quibusconfequunturftuosfines, uti con- ftat exdidis in phyfico-mathematica degra- vibus, & levibus. Nam paritas h*c nulla eft, tum quia fubftantia; inanimes non funt poten¬ tia; vitales; tum quia illa: operativa: funt ad ex- tra, non vero ad intra, ut anima; ex quo argu- mentum retorquemus in arguentes, qui ad- mittunt univerfim eilentiasper emanationem producere fuas proprietates: fic nobifeum do¬ cent aquam nulla potentia mediante rcdpcerc fefe ad fuam frigiditatem exeo, quodha;cfio operatio ad intra, adeoque fi confequenter lo- qui velint,nobifeum etiam dicere debentnul- lam fubftantiam prorfus, ut ad intra operetur, egere potentijs realiter a fc diftindis; adeoque cum intellcdiones & c. fint operationes ad in¬ tra, ad eas exercendas nullis realiter a fe diftin- dis potentijs anima indigebit. Quin nec di¬ ftindis formaliterex natura rei.aut virtualiter intrinfece, fiquidempro tali diftindione de- fado nec rationem nec neceflitatera ullam da- ri infra in Metaphy fica oftendemus"\ natura rei, feu virtualiter intrinfece defado taminterfe, quamab anima, qu Kos Implicetquidquam dariintrinfece inco- gnofcibile, feu infe inintelligibile; qu® im- plicantia non tantumclucetex Divina omni- fcientia, quam nihil omnino latet, nec latero poteft,- veriim etiam indequodh.ee propofi- tio : omne quovis modo inconceptibile eft omni modo incognofcibile, fit in terminisfui ipfius deftrudiva ; ad hoc enim uc intelledus'* modo cognofcere incognofcibile, quomodo cognofcitimpoflibile; hoc eft ficut debet fup- ponere ex parte objedi impoflibile efle non pofle.ita ex parte objedi, ipfifupponendum fit incognofcibile non poiTe cognofci: Parita* namque ifta in eo eft difpar, quod iucognofci- bile dumenunciatur abintelledu, neceflari6 fupponi debeat aliquo modo cognofci, cum oranis enuntiatio fit eflentialiter alicujus de aliquo affirmaciva, vel negativa cognitio; a- deoque fi quodammodo illud incognofcibile fupponitur incognofcibile , tale tantum fup- ponitur efle incognofcibilitate extrinfeca, non intrinfeca, in quo nulla involvitur impli- cantia, ut conftat. Plura qu» hoc loco adfer- ripoflentde diverfis operandi modis humani intelledus, deq; illius a fenfibus, & phantaf. mate, dum in hac vita operatur dependentia, alijfque hujufmodi, in prscedentibus fparfim, Sc pradertim in Logica funt indicata. faciat talempropofitionem, debet neceflario i6op Solet autem cum fundamento in re divi- cognofcere ahquomodo objedum verificati- di intelledus in Agentem & Patientcm; nec Pbilofophite quinque-partita. male, ficjuidem intelledus agentis nomine in- telligimus illam facultatem, qu$ abftrahit fpc- ciem impreflam fpiritualem a phantafmati- bus, fivequod idem eft,qu$depcndenter ab operatione fenfitiva, tanquam a conditione line qua non in hac vita fpeciem impreflam fpiritualem efficienter producit: Intelledus vero patiens, five paflibilis ille dicitur, qui ta- lem fpeciem recipit, Sc per eam formaliten. fpeciem materialem, qualis eft phancaflJca fcd per fpiritualem, quaiis eft produda abi n * telledu agente, qui intelledus agens fefolo eft fufficienter aptus in adu primo proxitno ad eliciendam fpeciem impreflam, hoc ipf Q quod vitalis h*c non fit objedi imago, quatn format, pofita ut conditione fine qua non ex- trinfccc excitante, St difponenteipsafenfibili fpecie. conftituitur in adu primo proximo ad fpeci -1612 Exquo patet fpeciem impreflam intel- em expreflam, feu formalem vitalemcogni- tionemeliciendam. Agentem autedari a paf- fibili per rationcm noftram diftindum conftat tum ex eo, qu 6 d nulla alia caufa (nifi ad per- petua miracula recurrere velimus) fpecierum incellcdualium aflignari poflit: tum quia nul- la potentia cognolcitiva producit in f« pri- mum formale fua: cognitionis principium, ut conflat per fingulasdifcurrenti. Ciim igitur ledualcm reipedu intelledus patientis, ad hoc ut fit in adu primo proximohaberefe ut rationem formalem completivaraformalitcr illius potentia:, Sc fublativam indifferentis, fpeciem vero phantafticam refpedu agentis fe habere folum, ut conditionem fine qua non neceflario requifitam, non fecusquam appli. catiorequiratur adhoc, ut ignis v, g. ftupam comburat. intelledus paflibilis fit potentia formaliter vi -1613 Nec obefi denuo quod non dcntur fpe- taliter cognofcens, principiumcp fua:cxpref. f* cognitionis, Sc id per quod ponitur in adu primo proximo ad illam fitfpeciesfpiritualis imprefla, bene fequitur eam ab ipfo primo non produci, fed admittendum cfleintelledu agentem cui tališ fpeciei effedio tribuatur. 1610 Quod vero dentur hujufmodi imprefla: fpccies intelleduales patet, tum a pari exdi- disfupra de fenfibilibus, tum quia intelledus licet nunquam in hac vita operetur nifi ope- rante phantafia, ad cognitionero tamen fpiri- tualedeterminari fufficienter ncquit a phan- cies impreflie in voluntatt; Potentia enirnin- tellediva ex natura fua hoc habet, ut uniat fibi fuum objedum, ipfumque requirat tanquam comprincipium cognitionis a fe producends. Qnare ciim ncqueat fibi unire immediatc ob- jedum extrinfecum, necefle eft ut id faciat per fpeciem: atvoluntas contrario operatur modo, affedivo nempequafi quodam motu extra fe abiens, fefeq>objedo conjungens: ad quod fpflicit cognitio objedi voluntati ex- trinfeca,cum quanaturalem quandam,St fira- pathicam voluntas habet fubordinationem. talina te materiali, fed requirit determinati-/«?^ Nec obeli demum quod fpecies impref- vum, quod ejufdem fecum fit ordinis; alio- quin nulla eflet ratio cur etiam voluntas a cog- nitionc folum fenfitiva moveri non poflit ad amandum objedum : tum quia cum intelle¬ dus fit potentia reflexiva, St adusfuos cog- nofcere poflit diverfimodč, ideo neceffario dari debet in eo aliquid a quo determinetur ad illosSpraffertim prstentos cognofcendos, quod aliud cfle non potefl, quam fpecies ab adibus prscedentibus in intelledu relida?: tum demum quiapotentiiecognofcenti uniri debet objedum intentionaliter, quod nulla alia ratione connaturaliter fieri poteft, quam per fpecies impreflas intelligibiles. cum enim intelledus fit potentia fpiritualis, non potefl illi conjungi objedum materiale, nifi per efle fa: poftelicitam vitalem cognitionem manen- tes in intelledu , redderent hunc fempen. completum in adu primo proximo adintelii- gendum. Nam exhocminimefequitur, quod inferunt adverfarij intelledura efle femper adu intelligentem, fiquidemfenfus non fem¬ per operatur circa idem objedum,quod juxta effatum Ariflotelicum fupra relatum efl ne- ceffarium. Imo dici poteft, quod ficutinftatu feparationis intelledus neceflario percipiL* fuas fpecies, St pro voluntatis arbitrio nune iftam, nune illam elicit cognitionem, ita idem proportionefervataprafflet in hac vita, cum St modo intelledus , quoad oranes fuos, 8 c prafertim reflexos adus, fubjaceat voluntati. PbyJico-Etbici fubjetti, feuhominit ačlualis mtdleBio. aliquod fpirituale fpeciei a fe produda:. 1611 Neque obefi quod ficut fpecies phanta- ftica: excitare poflunt intelledum agentem ad formandam fpeciem impreflam intelligibi-^//TNtelledionem, qua;propria eft intelledus lem, ita exdem poflunt excitare intelledum J. paffibilero ad eliciendam expreflam, ac vita¬ lem objedi cognitionem. Difparitas fiqui- dem inčo eft, quod intelledus paflibilis fit in potentia, St incompletus formaliter intrinfe- ce ad eliciendam cognitionem formalem; a- deoque formaliter debcat compleri non per _humani operatio , St communiter dicitur cognitio formalis vitalis objedi ab ipfo intel¬ ledu vitaliter exprefla, probabilius cenfemus confiftere formaliter in qualitate abfoluta^ abfque adione diftinda eflentialiter depen- pente ab intelledu, ita ut feipsafit fui adio, Sc unio cumillo. Quaro noftram probabilifli- naam Pan (juarta , feu Phbjfico-Sthica. i p n?am aflertionem,&Ariftot. traditp.Metaph. i$i 8 Quodfi quis contra nossrguatab jntel- ubi exprefse intelledionem vocac ufum, & exercitium intelledus, aitque eam carere ter- ®ino afe realiter diftindo: afiignanfq; difFe. rentiam intcrhanc, &aliasadiones, utitun. exemplo vifionis, & asdificationis dicens^: quod ufus in *dificatione pr*tecif>fara adio- neroardificandi producat*dificium, quod fie terminus tališ adionis, ea vifione vero pr*ter ufum nullus alius terminus ab ipfa diftindus adione reperiatur. } jif Cui dodrinai infiftentes confirmamus - * noftrididi veritatem, cxeo quod intelledio ledione Divina non importari adionem,- fa- cijis eft refpoufio per afiignationem difparita* tis defumptaj tam ex communiprsdicato in- telledionis creat* dependentis eflentialiter k principio a fe realiter diftindo; quam cx pro. prio, & fpeciali, ratione cujus quidquid aliud adferatur omnino fuperfluum efi,& plane non necclTarium >• uti a pari conftatdeprodudio- rjeanimsrationalis, Angeli, aliorumqueen- tium, qu* in fieri 3 eflc,& confervari immedia. te fe ipfisa folo Daodependent, abfqueullo aliofuperaddito. fit qu*dam reprajfentatio, & imago objedisl/? Quod autem quidam hic adlaborent in.. vivo modo illud exprimcns, & comprehen- dens, ac tališ qu® involvat adualera animas attentionem, conatum, & operationem ca- rentem termino afe diftindo, cum adioin- tellediva fibi habens identificatamrationem imaginis nullum habere poifit terminom afe diftindum, quem ipfa refpiciat: ratio enim ipfa vitalis imaginis eflentialiter per feipfara dicit refpedum ad fiium principium efFedu« um per exigentiam adualis dependenti* ab illo fecum identificatam , cum vitalitas ipfa adus, feu adus ipfe vitalis perhoc diftingua. tur eflentialiter ab adu non vitali, qu6dipf# ita ex principijs fuis intrinfecis exigac proce- dere afuo principio in quo recipitur, ut lili fuum tribuat effedum for malem intrinfecum, quod non exigit non vitalis; hoc cftfieadem entitas intclledionis, qu*defedo abintellc- du noftro elicitur poneretur a Dco vel in \ Lteram human* anim* potentiam ab pide, veletiam inipfointcllcdu, non redde. ,/\ipfa, & intelledu realiter mdiftindam, aflignando termino intelledionis, quemvo- cantVerbum raentis,quia idTheologicipo- tjus eft negotij, qugm Philofophici, ideo con¬ tra eos agerefuperfedemus, contentiilla ad- monitionc, qua Philofopho-Thcologos illos* cupimusmemoresfecundam & Tertiam per- fonara Sandifl]ra*Triados vere,& proprie in- telligerc, & tamen intellcdione fua nullumj produccre Verbura, Qu® vero ulteribs hic dicipoflent de divifiooe intelledionis, varijf- que cognitionura differentijs, & proprietati- bus,quia partlmin pr*cedentibus, & pra:fer- tim in Logica infinuata funt, ideo pluribus ea profequendo non immoramu p*. Phjficor-Sthici fubjeUi fen hominit Mmori, ret lapidem aut intclledum vitaliter intelli^ gentem,eo quod reciperetur tanquam in fub- jedo inh*fionis alapide, autintelledu, non tamen ab illis produceretur; ficut e contra fi poneretur idem frigus in aqua, quod defa- do ab illa emanat, a quocunque demum a- gente, prajftaret aqu® omnem illum forma- lem effečhitu, quem defadto pr*fl:at. 1617 In quo proprie conflflcre rationem vita- litatisconftat, tum inde, quod alius nullus dif- ferentialis conccptus fit aflignabdis per quem vitalis q£ius a non vitali diltinguacur ; tum quia per ipfum optimeexplicatur primo, quo pado infufiograti*, & produ&io fpecierum impreflarum in intellečiu vitalis non flt, cum id fiat per ačtionem ab ipfagratia, &fpecie- bus diftintlam. Deinde aflignatur bene di- ftinčlio inter a Phy/tco-Stbici fubjecti , feu hominis Voluntas. V OIuntatem, uti Memoriam, & Intelle- dum efle potentiam natur® rationalis ab ca realiter indiftindam, per quam appetimus bonum, malumque refugimus, prout abintel- ledu in hac vita ipfirepr®fentatur,& authori- tate, 6c expauloante didis in fimili, eft mani- bertate valent humanam voluntatem \ fi enim idpoflent, adio, ad quam voluntatem coge- rent, voluntaria elfet, & involuntaria, libera, & coada, ut conftat; eflet namque contra in- clinationem voluntatis, hoc ipfo,qu6d coada, & violenta foretj eflet vero voluntaria, &li- bera,quia haberet fui principiumintrinfeceli- berum, ex cujus inclinationeneceflari6 pro- venire debereo. Qus implicantia refpedu etiam Caufs Prim® eflicax eft, vi cujus illa co- gerencquit voluntatem noftram ad aliquam moralem culpam, uti communis tenet Theo- logorum confcnfus; uniformiter ad principi« fidci, & fandorum Patrum dodrinam, qua traduntliberum arbitrium,quo prsdita eft hu¬ mana voluntas, nec qualitate ullaphyficapra:- determinari antecedentcr ad ipfum adum, feu adualc cxercitium. Imo P ar s cjuarta , fen Ppbjfico-Sthica . ,. } Imdnecgratiasalicujus efficacia,neq;effi- caci aliquo decreto Divin« volutatis abfolut«, 5c antecedeternoftras liberas adtoncs pr«dc- finientis, abfq; eo, quod libertas perirnatur, & H*reticoru noftri tcmporisinducaturfatura, ac neccflitas antccedcns,quq libcrtati intrinle- eflentialiter rcpugnat, utpotc forraalitcr potenti« ill«, fimiles prioribus adus prom- pcius exercent j qu« facilicas nomine habitus importata onri debet neeeflario ab aliqua_* qualitate permanente poft adum ,• alioquin_ eadem pocentia , eodem modo Temper ma- nens, eodem quoque modo temper operare- tun,. jpfius deftrudiva; quidquid enim per fui poti -1634. fluo patet in quonam eflentialiter con- n. .n- - ftitucnda fit quidditas habituum naturalicer acquifitorum: nimirum non in fpeciebus ip(is iropreflis , ut plerique autumant; tum quia voluntas fuos habet habitus, & tamen nullis cftpr«ditaimpreflis, velexpreflis fpeciebus j tum quia fpecies imprefl« , quibus habitus identificarentur, de te neceflari« funt, tan- quam principia formaIia,ultimoque complen- tia potentiam ad operandum; quam necefli- tatem habitibus relpedu potenci« nemo at- tribuit : tum demum quia potita eciam im- prefsa fpecie, potentia ditficultatem paticur in operando, ut intelleduali conftac experi- entia. tionem ita eft eflentialiter conexum cum ope- ratione fecutura, ut h«c ad illud nequeac non_ fequi,libertate formaliter tollcrc,ncmo fapies diflitebitur,gnarus pr«fcrtim corum,quq fuse Theologi demonftrant inprimam 2. dx ubide Libero, Voluntario, Involuntario, coeterifque humanis adibus agunt; quo etiam remittimus eos,qui plura de his nofle cupiunt j nobis nam- que ea indicafle TufBcio. Pkyfeco-8thicifubjeHifeu hominis cjua tališ , ut humano sfuos liber o s exerceat ačlus adminicula acquifittu. }i A Cturi de auxilijsillis, quibus homoindi- /#/ Mult6 minus dici poflunt habitus confi- j^\.get humanos fuos ut exerceat adus, juxta natur« Tu«, red«querationis didamen, no philofophicam, ut ajunt, falcem in Theologi- cam mictamus meflem, nthil hic de gratiose a Deo conceflis fupcrnaturahbus homini doniš, feu extcrna illa flnt, Teu interna; ac cum ordi- ne ad Beatitudinem fupernaturalem ; multd minus degratia habituali, & juftificance,aut_> etiam de aduali, qu« humanam voluntatenu fecundum Te infufficientcm elevat adftaturm* natur« creat« indebitum, eam excicando, & adjuvando ad adus vircutum lupernaturalium eliciendos; nihil, inquam,de doniš gratiose ftere formaliter in fpecie exprefla, proutdi- citur aliquatenusremanere, tum ob racioncna paulo ante infinuatam de habitibus volunta- tisj nulla fiquidem videtur efle urgens ratio, aut neccflitas, qu«cogatdiverfamconfticue- rc eflentiam quoad conccptum quidditati- vum, & univerfalem habituum voluntatis, Sc diverfam habituum intelledus: tum quia fpc- cies exprefla eft formalis vitalis repr«lentatio objedi fuo modo abhabitudependens, tura demum quia illa eft id, quo formaliter vitali- ter potentia tendit in objedum, quod dicidc habitu nullo modo poteft. ad opera vit« «tern« mericoria requifitis, feu usjs Reftat igitur habitus naturales eflentia. etiamqu«creationis vocantagcmus; verum dehisfolis, qu«incra terminosfuos Phyftco- Ethica liberahflime fuppeditac homini modo humano operand, t Quorum alia funt inflta, ut ipfe naturalisr* inftindusjcujus quidditatem, & eflentiam jam in Phyfica explicuimus: Univerfalis item Dei concurfus, de quo aliquid in Metaphyfica inft. nuabimus: Facultatcs, & operationes natura¬ les , quarura natura jam in prscedentibus 3 , quantum fatis fuit noftro infticuto dcclaravi- mus. Alia funt acquiflta ,cujufmodi funt ha¬ bitus virtuturo,ipfarumque aduale ad morum regulamexercitium. Externa alia,&diredi- va, ut Politicum Regimcn, Leges, coeteraque his fimilia,de quibus hic paucula fubnedemus. Et imprimisquidem de habitibus virtu- tum dicimus, eorum exiftentiam tam in inrel- ledu quam in voluntate, & communi philofo- phorum confenfu, & experientia intelleduali eflemanifeftam; experimur namque intelle- dum, & voluntatem, dum foeptus operancur, acquirere facilitatemquandam, quainftrud« liter confiftere in qualitatequadamintenfiv6 divifibili acquifita , Sc produda peripfam a. duura frequentationem in illa potentia, a qua eliciuntur adus, quod nobis fuadet prster plurimorum poftAriftotelem Philofophorum authoritatem, multiplex ratio, Primoenim tališ facilitas tenct fe ex parte potentia;,8c non objedi, uti imprefl« fpecies. Deindehabi¬ tus naturalis acquifltus nunquam fupponi po¬ teft ex natura rei ad primum adum, cum iem- per exaliquoaduoriridebcat, juxta recep- tam Ariftotelisdodrinam ^.Metaph. Tcrtio habitus intenditur phyficč tam per adus a quibus producitur, quam per adus. quos pro. ducit, quod nulli alteri; quam qualitati conve- nire poteft. Quarco, habitus eft facilitas iu- tentionalis ad adus in co fica, quod conatum potenti« imminuat,& cum ea partialiter con- currat, vicefque ilhus ex parte gerac, quod in aliudnihilrefundi poteft, quamin qualicatetn tenentem fe cxparte potenci«. Qointo, de¬ mum a pari ex habitibus infufis quos efle qua. litates permauentes nemo prudens negave- rit* ji Pbilofophia quinque-partita rit, fciens, quod a facra Oecumenica Triden- tina Synodo dcfinitum fic, gratiam habitua- lemefiequalitatcm phyficam pcrmanentcm; adeoquč ut confequentcr loquamur,cur noo aficramus idem dc reliquis omnibus habicibus etiam acquifitis? 1(37 Ncquc obeft, quod H habitus acquifitus confifterct cflentialiter in qualitatc, non una, fed multiplex qualitas illa forct: nam loquen- doda habitu acquifno naturah, in quofenfu accipimus inftantiam, cam oranino admitti- mus, dicimufque cam ex pluribus partialibus qualitatibus, tanquam partibus fuiintegran- tibus conflari, prout patere poteft Sc cx didlis de habitibus Logic*, Sc Phyfic*: & quia ha¬ bitus totalis rcfpicit plura objedla motiva par- tialia diveria, utconftat; adeoquenecefiari 6 debet continerc in fe plurcs habitus partiales, quircfpiciunt,&fpecificanturatalibusmoti-/< 5 V/'T Tlrtuturn notio multipliciter ufurpatun.} vis; ficut danturdiverfi habitus virtutum mo- V Phyfico Echicis accipitur pro ijs qualita- quaftabili, acpermanente: tum quia experf; entia fcriptorum, cytharcedorum, faltatorun* Scc. idmanifefte comprobat; in quoru menu bris poft frequentatos adlusreperitur fumma facilitas, quampriusnon habebant, ad adlus* hujufmodi dcnuoexcrcendos, licet totalitet* alibi diftradlis fenfibus, Sc potentijs intcriori- bus. Ubi tamen advertendum ducimus tales facilitatcs in potentijs fenfitivis non vocari no. minehabituum, fed folumillas qu*vel domi. nio rationis immediate fubfunt, vel cum eo funt conjundt*. In quo ncquit eflealia lis, quam dcnomine orta ex corumplacito, qui rebus nomina iropofuero, PbyJico-£thici fubjeUi >feu hominii Virtutes. rJium, utftatimdiccmus, ex coquodrefpi- ciantdiverfaobjedla formalia. Acceditquod habitus acquirantur fucccflive, ita ut primul adlus producat aliquidhabitus, Sc feeundusr* rurfus aliquid, ac fic deinceps; prout addifcen- tium fcientias roanifefta docet cxpcrientia_,. 1638 Neque obcft quodficadlus deberent cflc caufa ad*quata habituum: Nam hoc non fe- qui patct inde, tum quia abfente adlu potentia conlervat habitum, ne confervatio habitus vi- tiofiin folum Deum refundatur; tum etiam* quia fi potentia reijceretur a concurfu cum_» adlu in habitum, caufa fccpius efletimpcrfe- dliorfuoeffedlu, cum habitus utplurimumfit, adlu ipfoentitativeperfedlior.. 1(39 Nec obeft amplius, quod habitus dici na- queat nec terminus intrinfecus, nec extrinfe- cus potenti*, adlufque vitalis: Nam dicirousr' illurr dici debere terminum extrinfecum, non feciis quam fit calor refpedlu calefadtionis,qua ignis leipfum calefacit: adlus enim vitalis ha- bet duos terminos intcrnos, unum qui dicitur, proportionahteradcomunemdiftindlioncmj tibus.per quas Potentia: human* difponuntur ad adlus propri* natur* confcntaneos redtg exercendos: Ali* ex ijs infuf* funt, acquifit* ali*; 8tharumquidcmintelledlualcs ali*,ali* roorales: h*in appctitu.ill* in intelledlu refi- dent: differunt ab invicem, quod Moralesha- bentem fimpliciter bonumreddant: hineno- menfortit*, e6quod moreš, feu adlus huma- nos componant. Prefsefumpt* tres tantura pro triplici facultate appetentenumerantur 5 Juftitia enim Voluntatis; Temperantia appe- titusConcupifcibilis,Fortitudo Irafcibilis adlus moderatur,- atlatiori aliquatenusinftgnifica. tionc fumptishis tribus virtutibus ctia Pruden. tia adnumeratur; propterea qu6d carumre- gula fit, habeatque connexioncm necclfariam cum ijfdem; fiquidem oranis virtutis adlus ne- ccflario eife debeat prudens; Sc fimul per hun«; virtutum quaternionem redi& homo ordine- tur: cumPrudentiarationem: Temperantia, 8 c Fortitudo utrumque appetitum, Juftitia de- nique in ordinc ad altcrum dirigat Volunta- tem-». intrinfeci, Sc extrinfeci,intrinfecus, qualis tftf((* Porrohas efte veras, & in rigore didlar* ipfa intclfedlio, vel volitio vitalis; alter qui di¬ citur extrinfecus, qualis eft habitus, qui refpe- clu ipfius intelledlionis, vel volitionis, eft ter¬ minus cxtrinfecus, quatenus fciliceteftextra rationem vitalitatis J , j( 4 o Nequc obeft demum, quodfi habitus ef- fent effencialiter qualitatcs deberent admitti efte in potentijs fenfitivis, Sc appetitivis. Nam pofie probabilius concedi hanc fequelam inde nobis fuadetur, quod videamus plurimas bel- luas dilciplin* capaciflimas, qu* plurium-, adluum exercitio alijs fimilibus eliciendis af- fuefeunt. quospoftcafacilius, Scpromptius.ac majori curodexteritateexercent ; tumquia_, recordantur pr*teritorum facile, quod aliun- de pro veaire non poteft, quam k facilitate ali- vlrtutes,quidquid contra erronce dcblatcrent noftri *vi Sedlarij, patet tum ex eo, quod con- traria dodlrina damnata fit a fummis Pontifici* bus; tum ided quod fint ad adlus moraliten* bonos, feu redi* rationi confentancos, ut ma- nifeftum eft : tum etiam quia funt generales qu*dam redlitudines, qu*in bonis adtibusne- ccflario reperiri debent j fic namqu 6 omnis humanus adlus debet efte prudens, ne aberret per inconfiderationem, aut incuriam a rcdla tramite: debet efte juftus, ne aliquainferatur alteriusjuriinjuria; debet efte moderatus,ut> fervet modum a ratione pr*finitum in cupidi* tatibus,- Sc demum cfle debet fortis, accon- ftans in ijs, qu* frequenter occurrunt,difficul* tatibus fuperandis^. Redi k Fars quarta , feu PhyJico-8thica. lW X qu* reditudo non eft Ppeculativ^ fumenda, feu juxta conformitatem cognitioms ad real cognitam, fed pradice. utpote exiftens, in a, d*quatione rationis, prout prudenti judicio fuerit judicatum; Quare tamctfi quis nitatur, ut f*pe contingit, principijs fpeculative falfis, modo error (it invincibilis, non dcfinet cftc judicium prudens refpedu tališ hominis, qui juxta illud opcrans prudenter, Sc rede mora- liter operari ccnfebitur. qui raediocritatcm non fervant; Sc quia vir -164.7 Huj us vir tutis partes tripliccs funt (quod Red& autcm ab Ariftotele 2. Eth. cap. 6. ut plures alias virtutum pr*tereamus defcri- ptiones , definiuntur, cfle habitus operativi boni, inmediocritate confiftcntes, qu*qui- dem roediocritas ratione pr*finitaftt. Pen. quam defcriptivara definitionem fufticienter virtutum quodexplicetur natura, patet inde, gt quia pcr illam excluduntur habitus coeteri intelledualcs, quorum adus non fiunt ex ele- dione, &voluntarie; habitufqueitem vitiofi, tus confiftens in mcdio objedum attingitcon- formiter ad redam rationem, tanquam ad pr*finitara fuam regulam, ita ut neque illam excedat, nequcabipfa ullatenusexcedatur. ^ Nequeobftatquodomne medium inda- ta definitionc dicatur medium rationis, ex eo enim duntaxat Ac dicitur, quod a didamine red* rationis pr*finiatur ,• coeteroquin fecun¬ dum fe&magis in particularidupliciter Tumi poteft Sc debetvirtutis medium: aliudnamq; arithmeticura eft, feu medium non rationis tantum, fed etiam rei, e6 qu6d non pendeat a ratione operantis conftituente regulam me- diocritatis prout contingit in mcdio jurtiti*, vicujusreddimus debitum juri alterius ad*. quatum, nullo habito refpedu perlon*, alia- rumque circumftantiarum, aliud vero quod fimpliciter dicitur medium rationis, feu Geo- metricuro, in quo non fcrvatur medium rei, cx eo quod refpedu illius, fpedari debeant circumftanti* tcmporis, loči, perfon*, &c. idem didum volumus de alijs virtutibus J ) nempe integrantes, fubjediv*,& potcntiales. Integrantes funt memoria pr*teritorum , vi cujus prudens fertur de rebus judicium,ob ea, qu* in re Amili conftituta ahquando fucrunt: intelligentia, feunotitia, qua pr*fens ncgotij ftatus bene perfpedus habetur: docilitas, feu promptitudo ad difcendum, Sc audiendum a- liorum Prudentum de repropofttafententi- am: folertia, feu repentina, & prompta me- diorum excogitatio ad finem confequendum: Ratio, feu facilitas apte unum exalio dedu- cendi, ad capiendum promptum, &accom- modatum in rc pr*fcnti confilium: Providcn- tia, feu fagacitas, qua quis futuros eventus, qui ex opere fequi poflunt, profpicitj circum- fpedio qua confiderantur rei propoAt* cir- cumftanti*omnes,ita ut nulla detur; Cautio demum, qu*eft cura, qua Prudens impedi- mentaomnia, qu*executioniobefle pofTenC removet. exquoomnebonumPoliticumregimenema./<*V

jus fuum conftanter tribuitur. Per quod dif- fert a Fortitudinc, Sc Temperantia, qu* ho,- minem tantum pcrficiunt in ordine ad fe ipsu, undc alteritatem feu perfonarum, feu j uri um, liii &Do- Phihjbphia quinque-partita , 3 + & Dominiorura eftc conditionem eflentiali- ter requifitatn ad juftitiarafacileconftat. II- lius objedum eft debitum, & jus legale, ad quod perfolvendumlege adftringimur, Par- tes autem juftitis integrantes funt, facerc bo¬ nom, id cft ex amore juftiti* debitum alteri ad ada:qualitate tribuere; & dcclinare a malo; id eft ex- odio turpitudinis juftiti® oppofit* non corrumperesquaIitatetn cum altero, feu/tf/^ Temperantia demum mediocritatenu duellum dicunt, quamvis maxime periculo- fum,fubeunt: Neque enim ullus fana:mentis unquam judicabit, tale fadum lauda, aut ho- nore dignum efle, quod Divinis, Humanifqui legibus eft contrarium, & a fanioris judicij hominibus omnibus, ut perniciofiflimum in. ventum, & perditilfim® tantum vitshomini. bus confuetum damnetur, ac reprobetur. non facere alteri injuriam. Quoad partes ve¬ ro fubjedivas dividitur Juftitia in Generalera, qu* ScLegalis dicitur, ac verfatur circa bo- numcommune Principis, velReipublica?; & inParticularem refpicientem cujufque parti- cularc bonum illi ex jure debitum. Qua? rur- fus dividitur in diftributivam, feu in eam qu£e curat diftributioncs five pr*miorum, five poe- narum, fecundum proportionem Geometri- cam inter perfonas: & in comroutativam, qua quis in commercijs fuum cuique jus rcddiu iuxta arithmeticam proportionem. /if// Partes autem potentialcs juftitia: Tuno Rcligio, Pietas, Obfervantia, Obedientia, Ve- ritas, Gratitudo, Liberalitas, AfFabilitas, A- micitia, ali*que hisftmilcs; quarum definitio- ncs, proprietates, effedus, Sc fubdivifiones paftim legere eft tam apud Jurispcritos,quam Theologos, 8tprsfertim roorales, ičjs Tertia virtutum moralium, quamFor- titudinem eftediximus, exeoquodtribuata- nimo firmitatem in fufcipiendis periculis, ac laboribus perferendis, congrue definitur ab Ariftotele tertio eth. quod fit mediocritas ti- morem inter, Sc audaciam ; utpotequ* ani- mum ita continet circa ea, qu* ardua funt, 8c tenibilia.ut neque pernimium timorcm, neq,- per audaciam a redo rationis tramite defle- dat. Illius adus duo funt, fuftinere & aggre- di : fuftinendo enim dlfficultatem timor r c-iffjs primitur, audacia temperatur aggrediendo. Subjediva: partes Fortitudinis null*dantur, quia omnis diverlitas, qu* exoogitari poteft in illa, eft folum materialis. Integrantes au¬ tem funt Magnanimitas, Magnificentia, Pati- entia, Perfeverantia, qu* fi nonreferantur ad materiam Fortitudinis roaxime peculiarem, fubeunt vices partiumpotentialiumejufdem, eo quod fortitudinem quidem imitentur, ejus taraen perfedionem non aflequantur. 16 $} Ubi obitercontra quofdam temeraria:, acprofligat* audacia: homines inferimus res difficiles , ac periculofas intrepide aggredi, vel imperterrito animofuftinere, firedsra- tioni, ac divina, Humanaque Legi contrari- cnturnon efleullatenus Fortitudinis adum; alioquin Latrones, & Sicarij, qui maxime ar¬ dua, Sc difficilia aggrediuntur, fortiflimi ef- fent, St generofifsimi, quod nemo prudens admiferit, ficut nec ijs ullum Fortitudinisde- cus attribuct, qui fingularecertamen, quod fervat in voluptatibus, Sc doloribusfenfuum quidem omnium, fed maxime Guftus, St Ta- dus, non folum quoad opus externum, ve- rum etiam quoad affedum. Partes ejus inte¬ grantes funt Verecundia, feu Metusdcdeco- ris, St infami* ex re illicita provenientis, & Honeftas, qua, quod turpe eft, Sc indecorum repellitur. At fubjedivsTemperanci* par¬ tes funt Abftinentia, Sobrietas, Caftitas, Pu. dicida. Potentialesverocontinentia,quave- hementibus tadus cupiditatibus refiftitur: Manfuctudo quar iramcohibet, Scgubernat: Clementia, qua: in pcenis infligeudis modum adhibet: Modeftia qua: motum, geftumqu& corporis dccenter conformat. Humilitas a- nimura cohibens, ne fupra moduro fefccffc- rat cum aliorum contemptu. Studiofitas cu- riofam fciendi cupiditatem moderans. Mo- dcratio, qua: in profperis, St honorificismen- tem, ne minimum exto!latur, aut deijciatur adverfis componit. Eutrapelia, qu* in ludis acjocis, utdecethominemdifponit. Etcul- tus corporis, qui habitum, veftitumque de- ccnter ordinat. Pb)jico - Ehici fubjetti, feu hominis , ut reči e oper e tur, Adjumenta externa. H Orum nomine aliud hoc loco nobis non venit, quam Regimen Politicum, legefq; ad quarum pr*fcriptum homines fefe confor- mantes, ita luas dirigunt operationes.ut finem natur* human* a fummo Conditore prsfi- xum confequantur ; quemaflequuntur maxi- me in unoex tribus ejufdem regiminis ftati- bus, feu nempe Monarchico, qui eft fummum Imperium, in quo multitudo eorum, qui gu- bernantur deducitur ad unum, feu naturalem civitatem quam ultimam particulam addimus ad indicandum,quod etfi in alijs regiminis fta- ftibus reperiatur unitas, uti in Ariftocratico.in quo multi Optimates habentur pro uno Magi- ftratu; ea tamcn unitas naturalis non eft, ne- que pura, fed artificialis, colleditia: fi quidem Ariftocraticusftatus cft regimen Optimatum* in quo conjundim & individue ifti tenent im¬ perium , & Jus Majeftatis in reliquos fingulos, & univerfos. Et democraticus ftatus,feu po- pulare regimen eftilludin quo nomine Civi- ura, vel omninrn, vel potioris partis > quidam altcr- Tars quarta , feu PhbyJičo-£thica. alternatim coeteris omnibus fingulis, Sc uni- verfis imperant; ac fecundum populi fuffragia Jus Majcftacis, fummamquepotefta;e n uliir- pauu. Sunt quidem & alij quatuor ex his tribus fimplicibus gubernandi ftatibus mixci, quo- rum primus tempcratus eft cx omnibus tri. 3 * oftendunt utriufq'ue Juriš Profeflores) juxta Divinam, naturalemque lege m , qua D c-us Sc natura pr*fcripfit hominibus quid redum, honeftumque fit, quidturpe, 8cfugiendum, a Deo poteftatem conceflam efle condendi Jeges , per quas fubditos regant, nemopru- densinficiibitur. bus: fecundus ex Monarchico, Sc Democrati-/^ Legis autem nominealiudnonintelbgi- co: quartus demum ex Democratico, Sc Ari- ftocratico. Hos tamen inter omnes ex natu¬ ra rei eftpr*ftantiflimus St maxime pr*opta. bilis Monarchicus; tum quia ipfe fecundum fe eftmaxime ordinatus;tum quiaordo eft Sc dif- pofitio, in qua pofteriora a prioribus pendent; quo autem priora magisaccedut ad unitatem, eo perfedior eft dependentia, Sc perconfe- quens ordo perfedior, acfacihor modus afle- quendi pr*fixum finem- eo quod facilior fit in eogubernatioj five fpedetur inventio confi. liorum, five eorundem executio: tum quia_, ftatus Monarchicus eft maxime firmus, Sc diu- turnus, hoc ipfo quod fit maxime unus. Sc or- dinatus,- atque hoc ipfo difficulter dividuus - mus, quam regulam communem.Sc ftabilem, humanorum aduum diredivam, Scobligan- tem ad aliquid agendum, aut non agendun in ordine ad commune bonum. Qu* dividi folet multipliciter a legisperitis,- ad rem no. ftram apta eft illa legis divifio, qua in Natura- lem, Sc Pofitivam dividitur, Sc Pofitiva rursus in Divinam, Sc Humanam; ac deuuo Humana inEcclefiafticam ; feu Canonicam, 8c inf*cu- larem , feu Civilem qu* ab alijs jus Civile ap- pellatur; quod fubdividitur inferiptum, Sc non feriptum: 8c non feriptum quidem.fi pro- prium fit alicujusProvinci*, aucRegni dici- tur confuetudo: fi commune Regnis alijsjus gentium appellatur. cum unum maxime repugnet divifioni, feu 1660 Porro omnia harum legum genera efle multitudini; qu* efle folet divifionis mater >• tum demum quia longe facilius eftreperiro unum bonum, Sc excellentem virum , qui re¬ gat quara multos ; neque tam facile oritur_. *mulatio Sc contetio ubi unus imperat, quam ubi multi regunt j fiquidem inter hos perfepe contingit, ut unus alterum relpiciar, atque ab alteroexpedec, quod ipfe debebat prteftitille« 16 S 7 Accedit quod ubi eft multitudo regen- tium crebro Magiftratus mutentur,- exqua_, mutatione non raro gravia eaque damnofilli- tna in bono, 8c felici fubditorum egimine ori- unturimpedimenta. Neque obeli,quod coe- ter* regiminis format vidcatur magis accom- modat* imbecillitati, 8c conditioni humani generis; Namefto hoc verum videatur, atta- men quia Monarchica maxime eft conformisr* regulas, quibusdirigantur human* operatio- nes mediate faltem, nemini efle poteftdubi- um, cum ex natur* inftituto regula aduura immediata, Sc per quam leges omnes nobis immediate applicantur, fit ipfum didamen, feu judicium red* rationis,ac prudenti*: Un- de ad pofitivam legem conditioncs neceflarid requific* funt, utjufta fit, ut fit propter bo¬ num commune , proportionata conditioni fubditorum, de pofllbihbus fadu , cum nemo teneatur ad impoflibile, ut fit conformis legi naturali, Sc Divin*,ad hocutobligarepoflit; utfit ftabilis, Sc perpetua, per quod differta mandato proprie fumpto, quod exfpirat ex- fpirante mandante: Sc demum utfit promul- gata, cum legis officium fit dirigere, quod pr*ftarc nequit nifi cognita, Sc promulgata. regiraini illi, quofummus Mundi conditor, St/ Phyfico-8thicifubjettiiJen hominis Naturalisfinis. l^ a natura ^ s finis hominis multiplici in_> V^/figniticatione Tumi folet a Philofophis;8c adrem dequaagimus proprievelphyficepro ipfa hominis defitione , & corruptionc , vel cthice pro eo,qui cftper bonos moreš compa- rabilis i ideo nos, qui Phyfico-Ethicam tra&a- mus de eodem in utroque fenfu acccpto brevi- ter ut quid fentiamus,disjunčtim exponamus, dicimus juxta natura principia hominem defi- nere deberc , finemque ellendi nancifci ; ad quam aflertioncm evidenter demonftrandam, tamccfi vix opus videatur ratione aliqua, ciim quam, aut unquam Chymicorum potuit artc* fua, quidquidalijs, ineptiendopolliceantun*, non dicara fe immorcalem reddere, fed vel ad annumvit*ducentcfimum, vitam proprianu prorogare ? Loquatur fi valet cx mortuis rc«. divivus Theophraftus, Agrippa, Paracelfus, alijque ejufmodi vanarum pollicitationum, in flore *tatis decedentes nundinacores ! Nec aliud effabuntur quam no minus verum,quartj vetus illud: Contra vim mortis non eftmedi. camen in hortis. Apparentur vit* elixiria_ # adinveniantur quint* eflenti*, conglobentur Philofophici lapides, denqiuč *tcrno adamate fignatum manetdectetuillud in natur* crca- t* impreifum dyphtera, Statutum tfi omnibus hominibiu (emelmori. experientia quotidiana id teftatiflimum faciat ^1666 At contra fatalem hunc hominis finenu Nihilominus commune Ariftotelis effatura, quo dicicur, qu* nacuraliter generantur, & principiumhabent; ca quoque naturaliterin- terirc, & finem habere; occafioncm pr*bet_> hujusipfius interitus hominis, aliquasphyficas adferendi rationes\ iMj Quarum i.eft, quodnulla potentiafini- ta, qualis eft humana fecundum fe poflit infi- nulla dabilis eft procraftnatio, nullum mediu, quo naturaliter femoveri poffit remotius, vi. t*que curfus fieri prolixior ? Do&iflimus P, Lellius in eruditiflimo fuo Hygiaftico often. dens hunc finem Phyficum hominis a Divina,, Providentia conftitutum cfle juxta mcdiana- turalia, quibus humana vita confervatur tam- diu, quamdiu naturalem complexionem ad. nitotempore operari. 2. quia calornaturalis miniculantemhabet, adducit adjumeta quar- inceflanter agit in radicale humidum,illudqufc dam non pauca, partlm iniita, & a natura no- abfumit; ncc eadem bonitate per alimentum bis indita; cxtrinfeca partlm & advcntitia^. refhtuitur, ciira in alimento femper aliquid a 1667 Inter illa adnumerat modcratum foronu, fubftantia corporis divcrfum reperiatur ; ac confequenter principia requifita ad vit* con- fervationem indies detcriora fiunt, doneč tan¬ dem omnimodecorrumpantur. 3. quia, utin Phyfica oftendimus materia prima eft intrinfe- cum corruptionis principium,quod vcrum eft tam de prima abfolute, quamde fecundarc- fpe&ive fumpta. 4. quia ficut humana forma., Anita eft, ita finitotantum temporeuniri, & informare petit. 5. quia omnium pr*fertimj fublunarium mutatio,ncceflaria eft ad confer- vationem, & pulchritudinem univerfi confi- ftentem in ipfa varietate rcrum fibiinviccmj fuccedentiunL». 1664 Ex quibus quivis facile concludere fecum qui aliud non eft,quam ligatio naturalis extcr- norum fenfuum, inftituta ad falutcro, & quic- tero viventis; ciira nullum pcnitus teftc Ari- ftotelc reperiatur animal, quodfomnum non capiat; per hunc enim, &reparantur fpiritus animahs; reddunturque vegetiores; & rcfri- geraturfanguis.acpurificatur ab cffufionepi- tuit*,& corroboratur calor vcntriculi ad con- co&ionem alimentorum ncccflarius ; undo non immerito Tertullianus in hb. de Anima^ cap. 43. moderatum fomnum vocatrccreato- rem corporum,redintegratorem virium; pro- batorcm valctudinum; pacatorcm opcrum; medicum laborum; cui legitime vultutdies* ccdatj noxlegemfaciau. poteftcorruptionem, &roortcm ficut cuivis/ & ipfum animal fit quodammodo propter vigi¬ liam ; qu*eftfolutio fenfuum extcrnorum ad operandum; &hoc ipfo confcrcns illi utilita- tes non paucas: quales funt,perfc«ftior alimen¬ ti diftributio; excrcmcntitiarum partium ex- pulfio, &fegregatio: apta corporis conftitu- tio, artuum, & membrorum corroboratio,vi¬ rium rcfeftio&c, Qu* tamen debet, utdixi- mus, alternatimattemperarifomno,cumvi- gilia immoderata, non fccus ac imraoderatus fomnus, magnam adferat corpori iiOxa® i fi- qui- P ar s (juarta , fen PphfcoSthica. quidem fpiritus exhaurit, maciem invehit j cruditates parit,vires labefadat.fenfuum fun- dioncs debilitat, exficcat cerebrum; inducit- que nonraro delirium, infaniam, mortemquc ipfam accelerau. 0p Sunt pratereavit* confervanda: mcdia quafi extrinfeca, imprimisatccrapcratus ufus cibi ,& potus, adhibitus juxta natura? appcten- tiam, eo quodalimentum, inquodagitnatu- ralisfacultas, debcatefle lllius viribus accom- modatura; alioquin in chylo relinquitur Tem¬ per cruditasaliqua, qu*ab alijs facultatibu ? 3 nunquam cmcndari poteft, & ob quara gene- ratur fanguis foeculentus, excrementitijlquc_> tum bilio(i 9 , tum pituitofis,tum melancholicis plcnus ; quibus tota corporis temperies dc- pravatur. Quam ob caufam communis Mc- dicorum fententia tcnet,cruditatem illam.fcu imperfedam ciborum concodionem , eflo morborum omnium originem; & ob hoc for- te Galenus pronuntiavit: neminem morbo corripi, qui cavet ne in cruditates incidau. 0o Deinde ufus vidus fimplicis, tenuis, ac vulgaris vitata ciborum,ac obfoniorum varie- tatc, cum & h*cnon tantoperegulam pro- voccnt, ex qua fic ut in edendo, 5 c bibendofu- V tem illc reputatur, qui paucioribus inquina- mentis, nullaque putredine, aut corruptela eft perfufus; qualiseftquiventispr*fertim fe- ptentrionalibus,& orientalibus perfiepe agita- tur, Nec minus aere prodeft medicinarum rarus ufus, &nonnifi dum infirmitas, aut ne- ceflitas illum perfuadet. At fuper hxc omnia mcnfis annique tranquillitas, *quabilitafque & paflionum, & affeduum, fi quidem in his mira vis ineft ad firmandum, vel deftruen- dum corporis robur: fic triftkia exficcatofla, timor cor conftringit, ira totum fanguinem alterat, &c. Quibus medijs naturaliter in mul- tos annos produci pofle vitam, produdis hac in re illuftribus exemplis citatusLeflius eru- diteoftendit, doneč tandem ob defedumin- naticaloris inhumido, natura ipsadeficientc anima a corpore per deftrudionem fubftan- tialis unionis connaturaliter abfcedens, illud relinquat fceculentam m efcam vermibus, mox teme mandandum, quo ufque demum in die noviflimo admirabili opera dexter* ex- celfi regenitum immortalitati refurgat, red- daturque particeps illarum, quibus immorta- lis anima poft feparationem, felicitatibus frui- tur, vel calamitatibus torquetur fecundum_» quod in corpore exiftens operata eftfivc bo- num, five malura. peretur modus, & quia diverforum cdulio- rum diverfa effc natura ; nec fimul, & eodem 1673 Ex quibus cvidenter colligitur, quantum modo concoqui poilit; undc cruditas, & alia, aberraverint a veritatis fernita illi, qui ulti- qu* modo diximus, incommoda oriuntur. 1(71 Tertium mediura cfi: direta fobria, per quam humores fupcrflui,& catharri abfumun- tur, fpirituum meatus, ac vi* referantur, mor- bique omnes mitigantur, vel curantur. Quar- tum temperantia in potu (ut nihil dicamus de continentia,& cafiitate maximo vitathuman* diu producenda? fubfidio); tum quia exceflus ejufdem calorem ftomachi debilitat, creatque fumos,ac vapores cerebro infeftos, tum etiam quia potus nimius, antequam fitprobecon- mum finem hominis, cjufque beatitudinem, inpofleifione bonorumhujus vit*, quorum- cunque demum, fitam efle exiftimarunt ; cum idquod bonum efi beatificans malisnequeat efle permixtum, nec ulli mutabilitati, ac amif- fibilitati obnoxium, qualia quis,nifi mentis impos,dixerit efle hujus vit* bona, qualiacun- que tandem? qu* cum habeanc tenuiflimara tantumquandam bonitatisumbram, compa- rantur tamen cum labore, confervantur cum folicitudine, ac denique majori cum dolore aroittuntur. codus ad hepar attrahitur,Lyencm,ca:terafq; corporis nobiliores partes permcat eafq; pc-rf74 Etquamvis bonaanimifeunaturalia, leu regrinis, ac noxijs qualitatibus perfundit: fic acquifita, pr*c*teris hujus mundi bonisexi- vino dediti nec Tani funt, nec logarvi, eo quod in ijsgeneretur fanguis ferofus, Sc aqueus,quo tandem ^aturafufFocatur, & extinguitur. ‘672 Quinto ad vitam confervandam mode- rata plurimum conducit corporis excrcica- tio, utpote qu* non modoconfert ad partes excrementitias coufumendas, fed noxioshu- fnores varijs corporis partibus impadoS, ac fuligines puritati fanguiniscontrarios, laxatis corporis poris, Se meatibus, dillipat. Condu¬ cit infuper fexto vit*confervationi ratiome- liorisaerisin quo fpiramusj faiubcrrimus au- mia fint, longequepretiofiflima, cum tamen fint rationes, & mcdia perveniendi ad fum- mum bonum j manifeftumevadit in ijs natu¬ ralen! hominis beatitudinem confiftere non pofle; cum h*c fit flatus omnium bonorura aggregatione perfedus. Quarc in unius lo- liulijue Dei conjundione, ac quafi unione, eamefle reperibilem cum comunifapientiim confenfu tandem concludimus; utpote qui folus potiš eft ad*quare intclledum huma- num adomne verum tendentem; &explerc humanuinappetitum; qui licet finitus fit fe- cundum fe, quoad modum tamen appetendi Kkkfc in in- ■ g Pbihfophia quimjue-partita, Pars quarta,Jeu Ph)jica-£tkica. . ■ finifnm fc extendic, & confeoueDter aftu i Beaco amiftenda poITcflio, quam ob ceaH,«, KS*-*-■• ž£ a 2S$i asactstasL ter optimus maximus, ejufdcmque nunquam PHILOSOPHIiE QVINQVE-PARTIT£ 9A%S POSTftEMA, S £ U MET A9HIS1CA. Metaphjfic* notio , Qmdditas , £f? objeHum^. 'Cietiarum naturalium Princeps Mctaphyfica no- men fuum fortita ed pro- babiliter vel ex eo, quod ejus tradatio ab Aridotele indituta fuerit pod Libros Phyficosconfcriptos; vel utprobabilius, quia defauo pod Scienti« Phyfic« adeptionemj naturali ©rdine venit addifcenda; vel, utpro- babilidime ind£, quodnatur«corpore« Jimi- tes fupergrelfa per omniaqu«funt, aut eifo pollunt; imo St per eaqu«nec pofitivefunt, nec efie queunt conteraplatione fua vagatun,: Imo per altiflimas rerum caufas altius eveda ad Deum ipfum naturali lumine concemplan- dum fefe extendens Theologi« quoque natu- ralisgloriofum nomen fibi comparavit. F.x quibus, Sc pr«fertim exdidisfub initiuin Lo¬ gic«, facile patec ipfius quidditas,qu« explica- ri folet definitivo formah conceptu quo dici- tur: Scientia pure fpeculativa de ente qua en- te univerfalidime accepto. 1676 Unde non difficuker etiam deduciturpro objedo ad«quato metaphyfic«confideratio- nis datuendum efle ens latiflimefumptum in fuppol^tione abfoluta, quatenus contempla- bile fecundum gradus metyphyficos entis ab- ftradi ab omni roaterialitate tam feufibili, tum, Sc Refpedivum,Majoris, Minorifquo realitatis proprie, ac per fe, quatenusens funt feu cflendi aliquod fortiuntur principium, ob¬ jedum ad«quatum Metaphyfic« integrant: ed quodillud a/Tignari debeac pro ad«quato objedo hujus univerfaliflim« fcicnti«, de quo primo Sc per fe agitilla, Sc cui objedo conve- niunt omnesill« conditiones, quas adratio- nem objedi ad«quati inLogica requiri dixi- mus: cum igiturprimo, Sc per feagatMeta- phydca de entelatitUme, Sc abdradidime ac¬ cepto , utpote fegregato ab omni materialita- te, entique (ic fumpto conveniant omnes re- quifit« conditiones ad rationem ad«quati ob¬ jedi, fcientifici, ut confideranticums facile innotefcet, quando reperiet in omnibus ratio¬ nem iliam primam, vi cujus fuo modo ed, en- tifque participatrationem,cum exhac tantum objedum illudfitetiam intelledus, utinno- ftris Placitis de ente Logicčcognofcibili fus& odendimus; fiquidem verumed, quod ide6 ahquidintelhgibilefit, quia ens ed ; ficut ob eandem rationem amabile ed feu bonum_#, quia ed ens,rede concludimus fub hac ratione entis, qua entisomne omnino ens efleobje- dum Metaphyfic«, cum nullum lit afhgnabi- le, quod ad ejus confiderationem direde per- tinercnequeao. quam imaginabi!i,quos in fe continet; feu fe-zif?/ Nec obed quod ens in tali latitudine ipe- cundum varia pr«dicata, acconceptus obje- dare videatur potius ad Logicam, adeoqu& divos ejufdem fu« elfenti«; adeoque entia^ confundi fimul objedum utriufque fcienti«: Pofitiva, Sc Negaciva, Pofiibiha Sc lmpoffibi- Nam recolenti, qu« de Logic« objedo dixi- lia,Increatum , ScCreatum, Spiruuale Sc Ma- mus, facile patebit nos omne ens non fub ra- teriale, Subdantiaie, Sc Accidentale, Abfolu- cione entis forraaliccr, fed fub ratione cogno- A a a a a 1'cibi. j Pbilojophite jiiimjue-partitee. fcibilis, feu quatenus proximc fubftans opera- tionibus Logica: efle hujus objedum. 1678 Nec obftat amplius, quod ab Ariftotelo Metaphyfica dicatur & rc,& rationeabftra- me nobis notum prajdicatum, quod eftintell!. gibilicas ipfius intrinfeca per quam conftitui. tur in efle apti terminare quamcunque cogni, tionem, cujufvisintclleduscirca fe verfantisr*. hereamateria j quodfalfumforetfiomneens 1683 Cum igitur h*c fit illius eflentia, hanc etiam materiale eflet ipfius objedum, Nam abftradio qua Metaphyfica abftrahit, & re, & ratione a materia.non pofitive negat illis enti- bus materiam a quibus abftrahit, fed negative circa illa quatenus materialia funtfe habendo. 1679 Nec obeft infuper quod accidens cum fit entis ens,non videatur ingredi pofie objedum Metaphyficaj, nifi folumredudive, & per at- tribucioncm; Licetenim confiderabile fit ac¬ cidens a Metaphyfica utrcducitur ad fubftan- tiam, confiderabile tamen eft etiam ab eadem quatenus ipfum propriam fuam habet ratio- nem entis, fubquaratione proprie & direde fpedat ad ejus ada.’quatum objedum, ut mox magis patebit.ubi de pr^cifione univoca entis relpedufubftantia;, 8 caccidentis*. 1684 ^Nhacexplicandanecadftipulantureorunu 1680 N ec magis obeft, quod ens ut communc Deo Sc creaturis careat principijs, caufis, & pallionibus, cum in Deo non reperianturac- cidentia; muko minus ille habeat caufam,aut principium fui, cum ipfe fit primum princi- etiam confequi aliquas proprietates, Sc qui- dem primo primas, ac imrocdiatiflime cunu ipfo convertibiles nequit efle dubium fcienti nullam penitus dari eflentiam, ut univerfali (Ti¬ ma conftat indudione,qua; fuarum ut eft prin¬ cipium intrinfecum proprietatum, neceflario has non Tortiatur: quas inter, im 6 Sc pr$ coe- teris Identitatem efle & Diftindionem inde nobis redditur indubitatum, quod quidquid eft, neceflario idem fit fecum ipfo, & ab alio quo!ibet, quod idem fecum non eft, diftin- dumj. MetaphjJici Entis Identitas . I pium, origo, Sc caufa omnium entium: Nam tametfi Deus non habeat ullum principium, u!lafque pafliones realiter, formaliter tamen, Sc per rationem noftram habet primum fui ef- fentialem conceptum, qui eft tanquam princi¬ pium omnium reliquorum, quar in Deo confi derare (olemus; quo pado etiam reperimur in Deo attributa , ftu proprietates ; ut fuse Theologi. Qnod fufficit, ufDEUM intralati- fententite, qui identitatem formaliter iden- tificant unitati; unitas namque, utdicemus, confiftit formaliter in indivifione: identitas in indiftindionc; indivifionem vero, Sc indiftin- dionem formaliter, imo forte Sc realiter non efle idem eft certum, uti patet a contrario do diftindione, Sc divifione; ficut enim diftindio non eft idem cum divifione, prout liquet in_. Perfonis prsfertim Divinis : ita indiftindio non erit idem cum indivifione,fed hujus quafi radix & propriumprincipium, uti conftat ex hac caulali: ided v g. animal Sc rationale in_> homine di vidi ac feparari nequeunt, quia funt indiftinda^. neri. 1682 fudinem objedi metaphyfici dicamus conti -1685 Sed neque identitas,ut alijvolunt eftfum- ma formaliter communicatio duorum conce- ptuum objedivorum ad inviccm: Nam Sc ani¬ mal cum rationali in homine realiter ldentifi- catur,& tamen ei fumme non communicatur; fi enim fumme communicaretur nullum attri- bui poflet pr*dicatumanimali, quodnonat- tribueretur formaliter etiam ipfi rationali prout requirit fumma communicatio: & adus liber Dei, quatenusliber ,eftidem cum Divi¬ na eflentia licet non communicetur fumme cum Divina eflentia, eo quod poflit non elfo fecundum extrinfecam terminationem liber- tatis fuK, ut comrnuniter docent T heologi. 1681 Neque demum obeft quodNegationes, Sc Impoflibilia fint non entia; Nam funt tan- tumnon entia realia pofitiva, non vero non_. eiuia. prout ens abftrahit a pofitivo, Scnega- tivo, apoflibili, Sc impoflibili. Metapbjfice accepti entis , utJic, Jpuidditas. ■'Ametfi ensutfic abftradiflimefumptum genere careat ,Sc diffcrentia.per quar pro- prius St eflentialis ipfius definitivus conce pcus formari poflit; nihilominus illius naturaMulto minus confiftit identitas in qua- 1 a nobis fufficicnter explicabitur, fidixerimusr 5 cum S Thoma cap. 1. de Ente & Eflentia; Ens efle omne id de quo affirmativa propofitio formari poteft; etiamfi in re illudnihil ponat: quomodo pofitiva , & negativa, poflibilia ac impoflibilia & quidquid quomodocunquc eft incelligibile,entia funt,St dicuntur. Per quam entis ut fic latiflimi fumpti deferiptionem il¬ lius nobis naturam fuflicienter nobis manife- ftari conftat inde, quod detur per ipfius maxi- damcarentia relationis excefsus, vi cujusduo d icuntur idem efle realiter, quando nempe fi- mul fumptanon excedunt perfedionefintrin- feca alterutrum. Nam identitas entis pofiti- vi pr^fertim neceflario e(fe debet quid pofiti- vum, neadmittamusconftitutivum eflentialc alicujus poficivi efle negationem, autcaren- tiam aliquam; Sc confequenter tale efle, efle-> mere chymajricum confurgens cflentialitcr_ ex efle, Sc non efle. Accedit, quod dua? ča¬ ren- P ar s pojlrema , feu Metaphjfica. r entix non fine magis perfeda:, quamunafo- ja, Sc tamen alteraeai utr. per adverfarios cum alceranon identificatur; curpariter, etfi duo ita fe habeant uc in perfedione nulius dctuc. exceflus, dicunt etiam illanonidentificariin- terfe, Sc confequenterinomnimodaa;quali- tatc nonconfiftere identitatem.*? 07 Quare identitas intrinfece & fimplicicer eft ratio illa formalis perquam ens conftitui¬ tur formaliter in efle hujus entis, feufuimeti- pfius, Sc non eft a fe ipfo ullatenus diftindum, jneonamquerea!is identitas ftatui debet, per 3 detur aliquid in quo fundetur tališ negatio, quod aliud efle nequic, quam ipfa diftindio imroediate ; fiquidem dari debet aliquid in- Petro v. g. per quod antecedenter ad negatio- nem Petrus non fit Paulus; uti patet ex hac caufali: ideo Petrus non eft Paulus, quia intec Petrum Sc Paulum datur diftindio 5 non i con- tra : tura quia ens quodvis pofitivum diftin- guitur realiter a negativo; quod fiidfiereu formaliter per negationem clarum evadit da¬ ri proceflum in infinitum in diftindionibus*; quem tamen nemo admittiu. quod ens quodlibec eft idem fibi ipii, atque a 16770 Neque obeft quod polita negationepo- fe nullo modo diftindum,aediverfum, cujuf- ' ’ * ' " ' ' n modi aliudelTenequit, quam ratio illa forma- lisperquam ens quodvis conftituitur in eflo fuimetipfius; hoc enim ipfo quod hanc conci- piamusrefpondere debet ex parte objedi rea¬ le quidpiam,cui ada;quctur tanquam verifica- tivo fuo reali tališ nofter formalis conceptus: quod vcrificativum eft formaliftime ipfa iden¬ titas ; ita ut prajter iliara nec ratione noftra excogitari podit aliud; ficut enim ratio forma¬ lis boni eft ipfa bonitas per quamformaliCeiL. conftituitur in efle terminantisformalem ap- petibilitatem; 8c ratio pulchri eft ipfa forma, natur , eaque ablata tollatur diftindio ; hoc namque verum eft folum confecutive, Sc ex- trinfece,non vero formaliter, 8c intrinfece; ficut enim ablatio formalis negationisPetri, formaliter non eft ipfa pofitio Petri, fed ali— quidad illamantcccdenscique extrinlecum ; ita Scc. Qua refponfionc fatisfit etiam tunu illiobjedioni, qua urgentdiftindioncm con- fiftere in negatione, ex eo quod per negatio¬ nem identitatis maxime ens quodvis diftet ab identitate, tumilli qua inftant diftindionenij nec concipi, nec explicari p o (Te abfque nega- tiono. per quam pul chrum formaliter conftituitur i \\tf91 Neque fcquimur opinionem ftatuentium r > -"> ' ' " diftindioncminrelationediverfitatis;e6qu6d omnis relatio pr*fupponat fundamentum, Sc terminum interfe diftinda 5 adeoque diftin- dionem, qua; non eft quid accidentale refpe- divumrefpedu entis fed ejus proprietas, Sc attributum, ut modo diximus. Neque urget quod omne idquoddiftinguitur diftinguatur abalio; nam id folum ver u ti eft confecutivfc non formaliter, cum ens quodlibet ficut eft ita 8c diftindione fuam formaliter habeat a quo- vis alio independenteiu. cfleterminantis formalem adum deledabili- tatis; ita etiam formalis ratio intrinfeca obje- diva, per quam idem conftituitur in rationo terminantis, Sc verificantisadum cognofcen- tem idem indiftindum, Sc nullatcnus diver- fuma fe ipfo, eft ipfa identitas'*. 1688 Neque tamen ex hoc fequitur identita- tem efle indiftindionem, feu a quacunque ro indiferiminatim feu a fe ipfa faltem, adeoque formaliter negationem : falfum fiquidem eft talem efle formaliter in fe, Sc lecundum pri mumfuiconceptum,fediblum arguitive juxta*fp* Non etiam arridetplacitumeorum, qui noftrumconcipiendi, Scdifcurrendi modum, quo facilitamus rationem explicandi noftros* conceptus pofitivos, ex eo enim quod idcm_» fitfibimetipfi idem, confecutive deindefequi- tur, quod indiftindum fit a fe ipfo, quam indi¬ ftindionem formaliter Sc per fe non efle idem cum identitate patet; tum quia alias definitum ipfum ingrederetur formaliter ipfam defini- tionem; tumquia fundamentum indiftindio- nis formaliter eflet ipfa indiftindio. Metaphyficorum varia de Dijhnctio - nis quidditate opiniones, Ppofita Identitati eft alia primo prima- entis pofitiva proprietas , quam diftin- dionem dicimus ; hanc quidam formaliter- /6pj Muko minusilliplacent, qui diftindio- diftindionem conftituunt in modo ,• tum ob rationes jam allatas,- tum quia nulla tališ modi eft neceflitas; implicantibus enim omnibus* rnodis adhuc verum eft diccre: Deus eft di- ftindus a creatura, Angelus ab homine, homo alapide.- tum quia velille modus diftinguitun- a re ipsa cujus eft modus per alium modum vel non? fi primum,ergoifteitem diftinguetuc- per alium 8c fic in infinitum: fi vero fecun- duro, cur non etiam res ipfas abfque modo di- ftingui poteft a re alia, pra;fertimcum Deus modi omnis incapax ab omni aeternitatc di- ftinguebatur ab omni eo, quod ipfe non erao: Sc tres perfona? Divina realiter ; 8c modusa modoabfquc modo tertio realiter fuperaddi- to diftinguantur-. conftituunt in ipfa negatione,quos non fequi- mur; tum quia negatio eft quid confequens ad diftindionem , cum ea lemper fupponere de- beatfubjedura inquoeft,eo quod opus fit, ut nem in ratione producentis, Scprodudi, feu producibiliSjSc produdivi ftatuunt : quia mul- ta realiflime diftinguuntur, qua: nec divinitus poftunt vel fe invicem,vel unum alterum pro- duce- + Phtlojbphia quinque-partit£, ducere; fic pofllbiliaab impoflibilibus; adus contradidorij ab invicem ; lux & tenebra?, modus Sc modus diftinguuntur, tametfi inteiL. illa nulla ratio producentis Sc produdifit re- peribilis, ut conftao. 1694 . Imonecfequimureos quiinentitate, & entitate, feu entitatum multiplicicate diftin- dionis eflentiam ponunt,- tum quia infallibilc eft Deum ab a;terno diftindum fuifle ab omni, adualinegatione, Sc pofterior formaliter ipfi s pr®dicatis eflentialibus rei cujufvis, quorum_, illa eft proprietas; certum fiquidem eft eflen¬ tiam Alexandri , & eflentiam Bucephali nun. quampofle identificari interfe; adeoqueilla- rum eflentialis proprietas eft negabilitas ad formalem negationem tališ identificationis; cum ea flt ratio formalis pofitiva, ad quanu confequitur adualis h®c negatio,ut pateo. quod DEUsnonerat, Sctamen necfuit, nec 1697 Neve quis dicatnegationem iftamfequi efle potuit multiplicitas entitatum ab teterno ; tum quia Diftindio cujufvis entis eft illiusr* proprietas intrinfeca confequens immediate tale ens ; nulla autem proprietas eflentialis - ’ hujus entis poteft efle proprietas alterius, non fecus quam eflentia hujus, nequitefle eflentia alterius. Unde facile elucet refponflo ad ad- verfariorum rationero, qua ajunt impoflibi- lem efle diftindionem ablque entitatum mul- tiplicitate; hoc enim , ut diximus verum eft folum extrinfece, Sc juxta noftrum intelligen- di modum; ratione cujus muka funt, qu® ex- plicari a nobis non poflunt abfque alijs, liceo h®c non fint de eflentia illorum, ut conftat ex immediatč ad ipfa pr®dicata eflentialia, adeo- que in illis conftituendam efle diftindionisef- fentiam : Nam id non fubfiftere patet inde, quod prtecise intelledis pr$dicatis eflentiali- bus non intelligantur entiainter fediftinda, pradicata prtecise animalitatis, & rationalita- tis vitalis cognitionis prajciseeidem reprsfen- tanturillapr®dicata; ficut repra?fentantur vi alterius cognitionis rationale v. g. &rugibilc fecundura'fe ; adeoque vi tališ cognitionis* prjecise non intelliguntur efle, vel non efle di- ftinda ; cum vi illius nequeat cognofcens di- cere formaliter, fed adfummum fundamen- taliter folum interea dari diftindionemj. explicacione natur® modorum, proprieta- iffpg Neve alius dicat ulterius per hanc no- tum,negationum Scc. ifys Sed neque ampledimur novam quorun- dam recentiorum opinionem conftituentium diftindionem in receflu quodam abidentita- te; nam manifeftum eft, quod prius fiteflo quam moveri; receflus autem tališ neceflario eflet motus, per quem removeretur quis ab identitate, & ad dualitatem, vel pluralitatemj recederet,fi non phyfice,& realiter; atfaltem metaphyfice, Sc intentionaliter; adeoque ficut implicat vel efle, vel concipi localem motum_» ab!que eo, quod per illum recedens ab uno termino ad alterum accedat ; ita Sc intentio- nalem concipere repugnabit, nifi concipiatur per motum talem aliquid recedere ab uno termino, Sc accedere ad alterum: adeoquo tališ receflus, cum eflentialiterfupponatduos terminos feu realiter,feu intentionaliter tales, fupponet illos diltindos; Sc confequenter in- tali receflu confiftere nequit formaliter diftin¬ dio, cum h®c ad illum neceflario fupponatur. Metapbjjtcm ejfentialis conceptus DiftinBionis. jfttTT' X relatis, & rejedis aliorum de Diftin- _£_>dionis eflentia opinionibus,ejufdem pro- babilius nobis evadit eflentiam confiftere in- negabilitate unius entis dealio fundata in ef- fentiali exigentia prsdicatorum eflentialium, vi cujus hoc ens exigit nunquam identificari alteri. Cujus noftri Placiti probabilitatem_» fuadettum infufficientia aliarum opinionum; tum a contrario ea, quse jam dixiraus de iden¬ titate j tum quia tališ negabilitas prior eft ftram fententiam tolli rcceptiflimum illud principium: per illud aliquiddiftinguitur,per quod conftituitur $ Nam imprimis illud locum non habere apud eos,qui vel in negatione,vel in modo, vel in relatione, vel in multipiicitate entitatum diftindionem ftatuunt, eft manife¬ ftum. Dcindefufficicnter veritas ejusfalva- tur dum admittimus illud verum efle remote, Sc fundamentaliter; tametfifalfum efle dica- mus in fenfu,quocontranos aflumitur,proxi- me,& formaliter; tum obrationesjamalla- tas; tum quia identitas eflet ipfa diftindio; tumdemum, quia fi diftindio confifteretin- predicatis ipfis eflentialibus formaliter, ma- xime confifteret in pr®dicato difFerentiali; quod admitti non pode conftat ex conceptu difFerenti® explicato in Logica. Reliqua qu® contra noftram fententiam adferri foleno; quia non diftinguuntinter negabilitatem, Sc diftindionem adualemillam confequentem, nullum faceflunt negotiumj, Metaphjfica Dijlinttionis Dfoifeo. /fUltipliciter dividifolere diftindionemj iVii L notum eft,vel illis qui pritnis labris,ut di- citur, deguftaruntPhilofophiam: noseamin- primis partimur in Pofitivam, & Negativam; illamdicimus efle negabilitatem unius entis* pofitivi de alio, vel realiter exiftente, vel pof fibili: hanc vero aflerimus efle, vi cujus for- maliter negare poflumus carentiam aliquam-» veladualem, vel poflibilem, vel neceflariam, aut etiam impoflibilem, efle aliam. Atquo hanc utramque fubdividimus in diftindio- nem Pars poJlremAi feu Metaphjfca. 5 ccm realem, Sc rationis: rurfus iftam in di- mis ceflat eflein uno loco,$c in alio permanet, ftindionem rationis ratiocinatse, Sc rationis-* uti fide ccrtum eft, Sc ex didis loco paulo ante ratiocinatis: illa eft diftiodioperintelleduro, cirato fatis eftmanifefturm,. fed cum fundamentoaliquo in re, eoqu 6 dresr 70 .? Alterum realis diftindionis fignumeffo jpfa, cftofiraplexfit; tamen cequivalet virtute diverfitatem fuppofitorum, feu natararumji per fc fubfiftcntmm,nobisinde fitcertum.,, quod Angelus 8c homo, Petrus Sc Paulus ideo realiter diftinguanturinter fc, quia funt diver- ix natura:, Sc habent diverfa fuppofita. Ter- fium paritcr diflindionis indicium efl inha:- rentia pluriura diverfisfuppofitis, feu fubje- dis; quam ob caufam realiter inter fediftin- guuntur albedo ladis 8c albedo calcis, Addi etiam pro quarto poteft inhaerentia quidem ci- dem fubjedo, fedmodo diverfo, uticalor, Sc color, qui quia homini infunt diverfiraodž, ideo quoquc ab invicem realiter diftingui,non malk infertur. Reliqua, qua: quidam agglo- merant diftindionis realis indicia»ut minur 9 fufficientiareijciinus, coqu6d in pluribus ca- fibus faltem poflibilibusfallibiliafacileoftcn- dantur; Sc pra:fertimtumcxij$, qua;defado in Divinis reperiuntur; tumcx poffibilicau- falitate mutua faltem quoad fccundum cfle: tum ex didis de replicatione, alijfque hujuf modi pluribus >• de quibu$pafliminprsccdcn- cibus mentionem fecimus*, Metaphjficos inter Gradus nulla de .J fafto dat urformalis ex natura rei dijiinčtio . pluribus; ac propterea etiam virtualis extrin- feca nuneupatur diftindio vero rationis ra- tiocinantis, quam non malč quidarn foliusr* conceptus appellant geminationem,eft illa, qua: ex parte objedi nullumfuihabetfunda- mentum, fed in vocibus folum, aut fignis ex hominum placito inftitutis: unde licet fubin- de,non tamen Temper eft fiditium aliquod ens rationisr*. jjm Diftindio autem realis alia efl: tališ fim- pliciter intcrcedens interrem, Screm; alia_. realis modalis, qua: intercedit inter modum, Screm; vel modum inter, Sc modum. Rur- Ais fimpliciter tališ fubdividitur in ada;qua- tam, qua: etiam coucradiftindio dicilur; ali- udqu& nihil eft, quam mutua negabilitas inter duos terminos, qui nullam habent parteno comraunera realiter; Sc in inada:quatam,qua; eft item mutua negabilitas, vel primointer to- tum , Sc partes fuas feorfim fumptas: vel Te- cundo inter duo , qua: etfi habeant aliquar* partes ad«equatčdiftindas habent ctiam fimul unam, velplures communes,proutcontinge- ret inligno tripalmari, in quo li Tumantur duo palmi, quilib«t ab alterodiftinguitur,-ita ta¬ men ut tertium retineanteommunem; prout ctiam ufuvcnit defado inaccidentalibus qni- bafdam concretis, in guibusplures form# ac- 1703 ' Xdidis hucufque Didi hujusvcritasetfi X_>fufficientcrpatcrc poflit, duplici tamen.* cidentales reperiuntur; Scdepoflibilieveni- ret corapofitis fubftantialibu*,fi eadem mate- ria pluribus Tormis Teu materialibus.feu etiam lpiritualibus divinitus inforraaretur_. Mctaphyfica DiftincHomsJignd^, Vo,S~xUod autem ad figna diftindionis, Sc pra:- V^/fcrtim realis attinet, exiftimamus inpri- misefTe fcparabilitatem ita, ut quociesunum «xiftcre poteft realiter feparatum »b altero, toties 8c Tit, Sc dici debeat ab alio diftindum; repugnat enim ut idem manens idem a fe ipfo feparetur; quodnon contingeret, fi feparabi- litas non effetinfaliibile diftindionis indicium; tametfi fignum hoc convertibile non fit cum_» diftindione,ed qu6d non impliect, ut duo en- tia ita connexa inter Te flnt eifentialiter, ut fl unum pereat etiam aiiud fimul eflentialiter,Sc perlocum intrinfecum cum altero perire de¬ beat ; ficut non implicat ex didis in Phyfica,ut res eadem replicata in uno loco,Sc feparata fe- cundum quid, pereunte eadem in alio loco fe- cundumaliam adionemreplicativam,- prout de fado contingit in Venerabili Euchariftia,in qua Chriftus Dominus fub mille, Sc mille fpc-. ciebus Eueharifticis exiftens in locis divcrfiffi- ratione pluribus omiflis alijs ulterius oftendi- tur: quarumprima eft ufitata illa, quod talisr* diftindionis inter metaphyficos entis graduff* nulla fit neccffitas, quia maximfc fupcrfluat: altera quod explicari non poflit ab illius pa- tronisquidfio. Primumpatet, fiquidem ft •nimal a racionali diftinguatur ex natura rei in homine,fequiturin eo duplexdari animal; id oftenditur fic; quia primo daretur žllud ani¬ mal, quodponitur ex natura rei diftindum a rationali; deindein ipforationali,quatenu8^ diftindo ab illa formalitate animalis, aiiud animal ex natura rei diftindum neceflario fo- ret admittendum rationale enim homini s - * formaliter ante omne opus infelledus dicic> effcntialiter vitam, cum formaliflimc fit fub gradu viventis, adcoque formaliflimc in fe in- volvat animal; nam rationale in hominc qua- tenus vivenseft, fenfibileeft, Scfcnfitivum.*, cum fit principium ridendi; cujus adus re ipsa eftfenfatio, eoquodad illum nccefTaria fino organa, Sc fenfus quibusfiat; adeoqueprinci¬ pium iofius neccflari6 debet effe fenficivura; non fecus,quara principium vifionis, feu au- ditionis fenfitivum eft, quia ad fui cx*rcitium r equirit organa fcnfuum_». B b b b b Ncquc 6 Thilojophia quinque-partit*. 1704. Neque valet dicere id verum efle tantum identice ; Nam racionale, ut rationale in ho- mine, 8cquatcnus formaliter diftinguitur ex natura rei abanimali, eft principiumridendi cumdependentianecelfaria afenfibus, orga- nifque fenfitivis,per qu*principium illud tan¬ tum in adum exirepotefl; adcoque opus efi: illi ut conveniat ratiofenfitivi, tanquam for¬ mah radici fenfationis ridendi, ut manifefte conftat cx data paritate aliarum fenfationum. 17os Quod pariter explicari non poflit quid fitformalis illa ex natura rei defado difiindio, fic ofienditur : formalitas namque animali?* diftinda a formalitate rationalis in hominej, debet diccrenegabilitatcm rationalis, ita ut_> fundet adualem negationem illius de ifto;h*c autcmnegatioadualisquidnegabit?nonea./7^-QR s tcrquamqu6dnullantilIiusneceiTitas titatem rationalis, qu.a tam rationalis, quara cum omnia, qu* pcr illam explicari dcbc- animalis efteaacmentitas: non etiara forma- * r litatem ejufdem,- quia hscformalitas negata vel eft ens, vel non eft ens i Primum non ad- mittunt adverfarij: ncque etiam poflunt afle- rere fecundum ; quia evidenseftquod anima- litas in homine fit aliquod formaliter pofiti- vura: jam hoc quidpolitivum alTigncntquid fitabfque petitioneprincipi), cum qu*ratun i quid fit ens mere formale divcrfum ab ento reali ? i 7 o6 Si dicant efle unam formalitatem obje- divam conceptibilem abfque altera; petimuš *quivalcnter, non tamen diftinda; funtintec; fc, prout adverfarij alfumunt, 8c non probanc, abfquc eo, ut dixiraus, quod idem per idcnu explicent, involventes folum *quivocatio- ncm , quamodum noftrum concipiendi, ac ufum verborum, quibusres fignificamusuta nobisconceptas, ad res ipfas prout in feeffo deberent, transferunt, diftiodionem rerum ex diftindionefecundum rationem colligen. do, in quo haud dubie magnus eftphilofophi- cus parallogifmus'*, Alctaphyficos inter Gradu1 nulla de_> fatto d.itur V ir tnal is intrinfece Dijiinttio; idipfum ut cxpliccnt, quid lit tališ formalitas"’ qu * in quo nulla intercurrunt, ut patet, contradi. doria_>, Metaphyfcos inter gradus aticujus entis abfolute pojftbilis pofftbilem effe dijlin- Bione m ex natura ret, vel virtualem intnnfeeam eflprobabilius. "A rationes objcdiv«, ouarum neutra includitur inobjediva definitivne alteriusfaltem de pof- fibilt diftingiiantur ex natura rei, vel virtuali- ter intrinfecč; fic, fi ita fummo rerum mode- ratori placeret,in anima rationali polfibili ve- getativum, fenfijtivum,Loco-motivum, ratio- nale, & alia adhucrationalismajorperfedio, diftinguipoflentabfque eo, quod eflentquin- queanim«, fed una conftans quinque perfe- dionibus ex natura rei, vel virtuahter intrin- fece diftindis. Et hoc eft quod Ariftoteles do- cuit formasfchabcreficutfiguras, qu«funtj ita ordinat«, ut prima, feu infima fit trilatera, quadrilatcra fccunda, tertia quinque-latera* & ficdeincepsj quemadmodum tgifurfigura fuperiorcontinettotum, quodinfi rior, & ad- huc plus aliquid, fic forma fuperior continec* totum, quod inferior, &adhucplusaliquid; adcoqueetfi anima aliqua rationalispoflibilis eontineret plures formalitates , perfedio- nes, & perfediones inter fe ex natura rei, vel virtualiterintrinfece diftindas, nec fequere- tur quod cflet perfedionis infinit«; nec qucd myfteriu Trinitatis in reb 9 creatis reperiretur. Rsumentoid aflerendinobis eft(utpr«-^ Quare fi quid contra probabiiem hanc noftram opinionem obijci poteft, id aliud non probat,quam quod in rebus, qu« defado con- dit« funt,& juxta prajfentem rerum ordinem, hujufmodidiftindionesformales, vel virtua- les intrinfccas non dentur ,non aute depodfibi- li, čcabfolutč: fatendumfiquidemeft omni¬ bus plus Deum pode producere, quam huma- nus intelledus capere, aut explicare poflio, quando prsfertim nulla eft alfignabilis in re¬ bus ipfis contradidio ; quantumvis humano intelledui multa vila fint impolfibilia, ut alibi diximus, qu«rc ipsa in fe polfibilia fueruno. jiereamusdefumptum a non repugnatia, qu« in cafu aflertionis abfolute loquendo nul¬ la eft alfignabilis, pr«ferdm refpedu alterius 3 rerum ordinis ; illa enim, qu« defumitur cx fi- nitate entis creati, nullaprorfus eft; Cum ens illud polfibile capax hujufmodi diftindionis^, unica tantum,vel ctiam pluribus,fed determi- natis perfedionibus excederet entia, qu* de_> fadodantur; nonauteminfinitis, ut conftat_» ex didis in Phyfica ) tum ratio illa,qua polfibi¬ le videtur objedum aliquodcrcatum, in quo detur prajdicatum reale realiter idem ciimj illo, fed non realiter idem cum alio praedicato 17is Qu« enim humana Philofophia percepit realiter identificato cum eodem objedo;quod patet eiemplo albedinis v. g. polfibilis, qu« cflet, 6 c efFedus Dei effentialiter immediate depcndens ab illo folo; & firoul caufa realisr* fuorum efFeduum ,• nimirum difgregatiomsr* visus,aliorumque fimilium: intaliautem al- bcdinepra;dicatum, feu habitudo effedus ad primam caufameflet identificata ipfi albedi- ni,& non cflet identificata alteri pnedicato, feu habitudini, quamdiccret tališ albedo ad fuos effedus; hanc enim habitudinem ficut de fado percipitur, ita & tune percipere pofleo fenfusnofter; illam autemuullatenus; uti ma- nifeftum eft; cum fenfus materialis non poflit immediatam a folo Deo dependentiam, feu habitudinem percipere, ut communiter do¬ cent Theologi ; adeoque in cafu illopolfibili idem objedum ante omnem in telledtiis ope- rationern perciperctur, Scnoopercipereturj unquamDEUMllnum,ScTrinum, Verbumj hominem, Afliimptam humanitatem, non_ perfonalitatem; Matrcm Virginem? Unde fi¬ cut fides fupra rationem, ita ratio fupra fen- fumerigendaeft, nifi velimus multa Philofo¬ phia; dogmataex Philofophia eliminare. Quid namque cognitioni noftr« defado eft magis^ imperceptibile, quatninpalmariligno infini- tasreperiri partesnunquam exhauribilcs; in¬ ter duaslineas vix non contiguas infinitas alias fe non tangentesinterijcipofle, ahaqueplura hisfimilia, qua;juxta Ariltotelem , & verita- tem ipfam acceflario funt ut indubitataadmit- tenda? Metaphjfcos inter Gradus Diftin r Biones,Jeu Pracifones intentionaliter objeBiva, Komi- 8 ^XT 0niinalc * ‘ ntcr ’ ^ Reales Philofophos-* magaahačienus & diuturnafuicdifienfio, an dcntur dabilefvb fine inter gradus meta- phyficos objektiva: pr^cifioncs ? Quaruro no- raine aliud non intelligitifr, quam quod iutel- Iektus eandem rem realicer indivifibilem.ita formali una cognicione attingit fecundunij unam formalitatem, ut eandem non attingao fecundum aliam cum eademi^aliter identifi- 'Philofopbi* quin(]ue~partita. fentativa alicujus perfeklionis, quaratamen. 1 ipfa potentia non exprimitinquibufdam cjr. cumftantijs, in alijs vero ipfam exprimit ob fpeciem perfektiorem; Unde fpecies ipfa f 0 habec immediatb rcfpektu cognitionis vicali- ter exprcfllva: objekti: ilcut piktura aliqua_,, qua: repradencat potentia: vifiva: mediam tan¬ tum faciem hominis; ita utalterarapartcnu nulJo modo repra:fentet->. catara. Concedunt idquidem Nominales vc-i72o Quibus rite intellekti* (acilb quoque in- * 7 ' 7 . fpektu folius aktus cognofcentis $ at negano quidquam efleex parte objekti cogniti quod corrcfpondeat uniaktui, &ideroipfum non_. eorrefpondeat alteri. Affirmant e contra-, Reales, rationes quafdam in objektis ipfi^. etiam independenter ab intellcktu reperiri aptas terminare aktum unum, abfque eo,qu6d ab eodem altera objektiva ratio uliatenusat- tingatum. Diflentientes inter fe apte conciliari pof- fc cxiftimamus diceado admittendas eile prie- cifiones objektivas, non quidem in /latu reali, rctraintellekturo, fed in/tatuintentionaliin- raillum; itaut vi fpeciei intentionalis forma¬ ta: ab intellektu agente repriefentctur una ob¬ jektiva perfektio, abfque co quod ab, & in ca- dem fpecie repriefentctur alia forrualitas, aut perfektio eidem alioquin in ftatu reali identi- iicatfL,, J7 jg Cujus noftra: conciliativa: fcntentia:ve- ritas utmagis cluceatpra’monemusnosnon_. dicere, qucd formalitaces objektiva: reperian- turjUtdiftinkta: intrinfece in objektis ipfis,pro. telligitur, & probatur noftra fentcntia ; pec, nos namquepra:cifio intentionalisobjektiva, aliud nihileft, quam intentionalis reprsfenta- tio unius prardicati, ita ut intcllcktiva potentia de illo certificetur, abfq; eo, quod ullo modo certificctur dc alio prtedicato; quodalioquin eft cum illo in ftatu reali extra intellektum rea. liter identificatum: & hoc propterfpecienu vicariam objekti nullatenusrepradentativanu alteriuspra:dicati; fi enim iutellektus cxcita- tus a fpeciebus phantafticis dum format fpe» ciem intellektualem impreftaro animalis, for- maret etiam lpeciem rationalis; hoc necefla- rio repradentaret, & vitaliter cognofcerct; atque dc eo certificaretur, & poftet reddero rationera dc cognito rationali a:que ac reddat rationem de cognito animali; quod cum pra:- ftare ncqueat, certum videtur animal in fui vi- caria fpecie rc ipsa ab intellektu cognofci abf. que eo,qu6d in eadem uJlatcnus cognofcac ra- tionale; utpotehujus tamparumreprajfenta- tiva,quam materialis (pecies motus, fit (pccics repra:fentativa difeursus. ut ha:c funt in ftatu reali extra intellektum,fcd^j/ Neve quis dicat hoc provenire ex eo quod 17 V folum aflcrimusdiftiuktionem, feu Prtecifio- nem hauc objekti vam efleinobjektoprouteft in fpecie, five in ftatu intentionali, quam re- fundit inteiicktus in objektum,non pofitive fe- parando inipfo objektounam forrualitatem, ieuprsdicatum abaltero; fed negativbfcha- bendo in exprcftione circa alteram 1 ta, ut dum hoc pra:ftat non habeat fpecicm, qua:fitre- pradentativa omnium omninoformalitatunij objekti, etiam confuse; & hoc idco,quiaintel- lektusin feipfo non eft formativus perfektio- nis fpeciei, quam ficilla, qua:reprad’entat id, quou(que venit per difeurfum: cum igitur per chieurfum, hon femper veniat intcllektus e6 ufqnc,imo vix aliquaudo, utpenetretomnos rationes objekti: fed plurimte adhuc maneno illi occultte , confeuuenter intellcdus agsns^ producitfpeciem, qu^folumreprajfentatid, quoufque venit per difeurfum : Alioquin im- perfektiffima fpecics in feforetJequahsperfe-/7^ ktifiima: fpeciei de eodem objekto; folaenim ina:qualitas fe teneret ex parte cognitionis^. Quoddici r.onpofiepatet ad oculum in fpeciebus colorum,qute tranfmilliv ab objektis rccipiuntur in potentia vifiva : in quibus ex- penmcntalitcr patec, quud fpecics lit repra:- connotataanimalis, & non conuocata ratio- nalis ex parte objekti attingantur: Contrafi- quidem eft; tum quiaquod cognofciturcnr 3 in comuni prtefeindendo ab hominc, equo, non oriturex co, quodconnotata,fiveeffe- ktus hominis, & cqui exparte objekti non at¬ tingantur ; cum cognitio entis per adverfarios ex parte objekti cognolcat quidquid eft ens, ac proinde ipfa etiam connotata hominis & equi, qua: ens funt: tumquiadumcognofeiturani¬ mal in communi, cognolcuntur conotata equi incomrouni, 5c cffektus ejusproprij: atque_> fic,quod nune non cognoicatur equus,fcd co- gnolbatur animal,non oritur cx eo, quod con¬ notata animalis,non connotata equiattingan- curcx parte objekti; utadverfarij volunt; fed cxeo, quodfitin intcllectufpcciesreprarfen- tntiva animalis ut fic, nonauccm repraftenca- tiva animalis talisr’. 2 Objckiiones, &inftantite,quxcontra has noftras ititcntionalitcr objcktivasprarcifiones aiiferuntur, vel faciunt tantum contra Nomi¬ nales, vel contra Reales tantum; nullo autem modo contra nos,qui in ftatu reali intentiona- li, mcdio inter pure formalem,& pure realem objeciivum pr^cifiones has intentionalitem objektivasaditruimus. Met4- P ar spoflrema,feu Metaphjfica . querentur ; qualia funt realis proceflus in infi- nitum; reciproca eorundemneminecogitan- te,principi;, & proprietatis realis converfio, aliaque plura,qu« confideranti lequelas facile deprehendentuc.. objedis fuis demonftrabiles nancifci de-^tf Underedededucimus i.llnitatemencis Metaphjfici entis Unitas, Ver it as, B (nitas. um fcientia omnis pafliones aliquas do V^objedis fuis demonftrabilesnancifcide- beatj cumque jam encis proprietates primo primas.Identitatemfcilicet, & diftindionem examinaverimus, ali«, quas non male, utpote ad duas jam didas immediate confequentcs J fecundo primas cum ipgeniofo qnodam re- centiore appellamus,breviter veniuntexami- nand«: eas cres tantum e(Te dicimus,nimirum Unitatem, Veritatem, & Bonitatem; fiveut_> communiter in concreco fumuntnr Unum_», Venim Bonum; licet enim fex numerentuo pr«dicata tranfcendeutia comprehenfa voce illa Summulillica Reubau , quia tamen res, & aliquid foli pofitivo enti conveniunt, ideo ne- queunt efle,& dici entis ut lic proprietates; & propterea eas tres tantum aflerimus; tum quia tot afiignari debent entis metaphv fici latiflime utfic cfle indivifione ejufdcm fic fumpti ad«- quate, &fecundumfeinrationeentis; ficuu enim unitas entis v, g. Singularis,ut infra dice- mus, eft indivifio ilflus in alia plura Singularia cntia,quale eft ipfum j ita & unitas entis ut lic, eft indivifio entis taliter fumpti in plura entia, quale eft ipfum. Deinde dicimus alteramj proprietatem,quam Veritatem appellavimus nihil aliud cfle,quamipfam intriniecam, &ef- fentialem cognofcibilitatem,qua ens, ficut eft: in fe ab intelledu poteft, & exigit cognofci. Quare& qu«falfa funt formaliter funt tamen eflentialiter, feu tranfcendentaliter vera; hoc ipfoquod vimhabeant terminandi adum in- telledus, & abillo, viintrinfec«fu«cogno- fcibilitatisfint intelligibilia_i. fumpti fecundo- prim« proprietates, quot illa/ 7^7 Exquoredefequiturnihil dari falfum.fi- funtin ordine adqu« Metaphyfica eas confi- derat; h«cautem tria tantum efle patetinde, quod Unitas in ordine ad divifionem, Veritas in ordine ad intelledionem, & Bonitas in or¬ dine ad Volitionem confideretun.. >7*4 Tum etiam quia ficut corpus quodvis J ouantum in infinitas licčt partes proportiona- ics fit divifibile, nihilominus tribus compre- henditur ad«quate divifionibus, nempclon- gicudine.latitudine, & profunditate,- ficensr 5 in innumeras partes fubjedivas dividuum tri- na tamen tantum proprietate eft dimetien- dum. Tum deraum quia Ariftoteles tertio de Coelo oftendit ex Pythagor«orum, ut ipfo ait, difciplina.numero teruarioperfedionem quandam, & abfolutionem fignificari; fiqui- dem apudeos folemnefueritomne, Sc omnia, five quod idem?ft,perfedum ; & abfolutum_» tribus definiri, five ternarionumero fignifica¬ ri ; quia nempe in eo reperitur ratio principij, medij, & finis, quibus tribus periodis rerumj^^J’^ Upr a infinuavimus ab Ariftotele 1 . Met. perfedio incipit,progreditur, & confumatur; ^Ens utfic univerfim dividi in id, quod eft,in ac propterea congruum etiam eft ut ens in_ communi, quod perfedionem omnem com- prehendit proprietates numero treslibi ven- diceu. *7*S Porro has tres proprietates, feu attribu- ta manifeftum eft non diftingui plus quam ra- tione ab ente cujus funt proprietates; nulla fi- quidem dabilis eft realiter paftio entis, qu« realiter ens non fit, adeoque dicere neceflario debemus eas non plusquam ratione ratioci- t nata ab ente diftingui; ciimpr«fertimh«cdi-/ 7 ^ In cujus qu«ftionis decifione quoad cut nec malum tranfcendentaliter, hoc ipfo quod nihil detur intrinfece incognofcibile, uC in Phyfico-Ethica oltendimus; nihilque quod voluntatis adum terminare poflit; Bonitatem fiquidem, quam tertiam entis paflionem ut fic cfle dixirous, conftat efle ipfam perfedionem competentem enti ut fic, vi cujus habens efle fuum eflentiale perfedum movere poteft vo- luntatem, hoc ipfo, ad fui pfofecucionem; fi¬ cut enim ens quodvis, quia habet fuameflen- tiam, dicitur fub hac ratione illi nihil deefle; fic quia hoc ipfo etiam habet fuam bonitatem,ei- dem nihil deerit, quatenus talem pei fedio- nem habet,quo minus bonum fit tranfcenden¬ taliter, & amabiie quatenus tali cftentiali eft pr«ditum_». Aletaphjfici Entis ut fic Prsecifo k fuis JubjeBivis partibus. id quod non eft, in id quod eft pofiibile, & in id, quod eftimpoflibilc. Atque rurfus quod- libet ex his membris dividentibus multiplici- ter fubdividi, &c pr«fertim Ens Aduale.pofle, exdicendis patebit magis. Quo pofito cxfur- gitnonincclebrisqu«ftio, an fcilicct tam ens utfic, &lati(fime acceptum,quamenstalo, v. g. pofitivum, feu aduale, ab illis, per c^uas^ contrahitur, differentijsperfede, 8 c univocž pr«fcindat? flindiofufficiat ad explicandaomnia, qu«de ente, ejufqueproprietatibus dicuntur; & cx ea non lequantur abfurda illa philofophica, qu« cx diltmdione noa;on, quam rationis fc- utramque partem,affirmantem fequimur fen- tentiam, pcrluafi pro prima parte illa ratione, quodper conceptu entis ut fic, non certifice- rour de poficivitatc vel negativitate, dc pofli- C c c c c bili- 10 Philojophitf quinque-partitte> bilitate, vel impofllbilitate,qua; funt illiusdif- ferentia? contradiva:; difcurrimus enim, & difputamus de ente, ut fic, abfque eo, qucd difquiramus, Pofitivumne fit, an Negativumj &c, ideoque conceptus de ente ut fic, non eft Ntis Ačlaalis nomine,quod primum dat« thdivifionis raerabrum, fpeciemque cortfti. Metaphyfici entis Jpccies Pr ima ,feu Ens ABualepojitivum exijiens. formalis conceptus entis tališ, ut confiat ; cum h«c taleitas adveniat enti per difFerentiam, per quam contrahitur ad efle tališ entis; quod ad perfedam univocationem entis, ut fic, fuf- ficereconftatex allata in Logica univocorum definitiono. i ?J0 Pro fecunda vero parte Placiti, quod fe- quimurargumentum convincens (prteterea, qu« infinuavimusin Logica, ubi de Pra?dica- mentis agebamus) efi illud, quod ficutpen. concepturn entis realis pofitivi, nullam poflu- mus reddere rationcm de perfeitate, & malei- tate; dequeafeitate, &abalietate, ciimnon., animadvertamusnec ad fubftantiam, necad accidens, nec adCreatorem, necad creatu- ‘733 ram, cum nulla^luceat rado major, vicujus - ’ unum potius concipiamus, quam aliud; ita,&: potiflimumperconceptumperfeitatis, &ina- leitatis, nullam poflumus reddere racionemj de ente reali pofitivo: eo quod perfeitas v. g. habeat aliam formaliter cognofcibilitatem, 6c omninodiverfam acognofcibihtate entis rea¬ lis pofitivi,quod idempatet de inaleitate;Per¬ feitas enim formaliter in fuo conceptu aliud nihil importat quam iodependentiam ; tnalei- tas verodependentiam a(objedo, inquibus J formalibus concep‘tibus, tota earum habetun. eflentia ; tametfi in definitione importetun. copula eft,pra?cisč ratione prsdicationis illam requirentis, non vero fignificationis,cum tota eflentia confifiatin folo genere, & difFeren- tia_>. 1731 Cujus noftri difcursus ratio ulterior efi quodficut compofitum phvficumconftat par- tibus realiter diftindis,quarumuna,phyfice tuimus, aliud nihil intelligimus, quam quod habet efle fuum reale adu extra caufas pofi. tum. Illud conftituitur cflentialiter , & in- trinfece aliquo efle reali aduali, quod eft ipsu efle aduale exiftenti« tališ entis; quod in efle intentionaliformaliscognofcibilitaris ponitur per primum formalem concepturn,quem do illoformare potefiintelledus; cui notiflimus ille vel inde efi, quodipfi manifeftus reddatur per ipfam exiftentiam pctentiarum, 5 c opera- tionum, quas aduale quodvis ens exercero poteft,juxta exiftentis eflentia: fu« didamina, & exigentiamj, Neque tamen ideo tališ ipfius conftitutio importat phyficam aliquam compofitionemj expartibus, videliceteflentia, & exiftentia_, realiter difiindis conftantem; tališ namquo realis diftindio eflentiam inter, 6c exiftentiam nullateriuseft reperibilis: tum quia eflentia-, cujufcunque creatur«, dum exfiatu poflibili- tatis, fiveexnon efle extra caufas, tranfitad ftatum adualitatis, five adefleextra caufas, hoc prsfiat eflentialiter, & in genere caufie formalis per fe ipfam; efto in genere caufie ef- ficientis per aliquid a fe difiindum id habeat: illud patet, nam & exiftentia ipfa ex mere pofi. fibili fit adualis per fe ipfam, ne deturprocef. fusin infinitum : tum quia eadem fuarn habet eflentiam, cum habeat fua prsdicata eflentia- lia, propriamque definitionem, quadicitun. efle id, quoreseftadu, & diftinguitur anihi- lo; alioque quovis ente, quod adu non efi; verificando propofitionem afiirmantemrem fimplicitereflo. alteramnon includit j ita proportione ferva -‘734 Siigiturexiftentiafierip6?eftexiftens,& non per aliam exiftentiam a fe realiter diftin- dam, cur etiam abfque exiftentia a fe realiter diftinda exiftens non fiat ipfa eflentia? tum_» quia fi eflentia adualis difiinguereturab cxi* ftentia realiter ; prout ab ea contradiftinda, vel aliquid eflet adu, vel nihil eflet adu ? fi pri¬ mum ; ergo eflentia, de qua loquimur, exiftit adu proutcontradifiinda ab exifientia fuper- addita; 5 c confequenter h«c eritomniuo fu- perflua, & reijcienda: fi vero nihil eflet adu, repugnaret ut exifteret per exiftentiam fuper- additam; cum id, quod efi adu nihil,uniri non poflit realiter alicui reali ; fiquidem unio rea¬ lis eflentialiter terminetur ad extreroa realia_, aduexiftentia,utexdidisinPhyfica conftao. ta, compofitum metaphyficum conftare de¬ bet partibus formaliter,& metaphyfice diftin- disita ,utuna formaliter non invelvat aliam. Cumigitur ens utgenus, & perfeitas ut difFe- rentia conftituant compofitum Fubftantialo metaphyficum ; bene fequitur has duas partes formaliter, & in fiatu pr«cifivo fefe nullate- nus involvere; adeoque perfede ab invicem_» pr«fcindere fecundum formales , & prtecifi- vos fuos conceptus5 fecundum quos in fiatu pr«cifionis fefe non involvunt, tametfi ideno omnino fint in fiatu reali, & ante prtecifio- nem. Ad quod qui bene fe reflexerit nullam in folvendis ijs, qute contrafierifolent,obje. dionibus patietur difficultatem 5 cum quid- quiddiverfitatis aflignetur teneat Fe ex parto 173S Tum demum quia ex reali diftindiono conceptus difFerentialis,ftatufque realis,quod eflentiam inter, 8c exiftentiam tollitur derae- nihil obftat perfed« prscifioni, utinotunv» dio omnisadio creativa; fi enim exiftentia_, efi, Angeli, aut rationalis anima; diftinguitur ab eflen- Pars pcjlrema t jeu Metaphjfica. edentia, illahujuserit neceflaridforma, qua: forma abfque efTentia, quamexiftentem for- maliter redderet, faltem naturaliter ede nom. podet, utpote ex qua educeretur, in eaque re- ciperetur ; non fecus quam forma; omnes ma- teriales tam fubftantiales, quam accidentales'* in fubjedis ex quibus educuncur, connaturali- ter recipiantur, exidentia igitur Angeli, vel animcegenerareturproprie, cum educeretur ex edentia, in eaque reciperetur ; Sc confe- quenter Angelus,Stanimanoncrearentur ; fi- quiifem defado res materiales generari, Sc non creari dicuntur, in quantum earum exi- dentia producitur ex alio. 17)6 Nec efficacia hujus rationis infringitur dicendo, quodaliquid generari, fitgcncrari ejus exidentia dependenter ab aliena exiden- tia,no verd a propria edentia j nam adio crea- ti va Angeli, vel animte, non terminatur ad e£ fentiam Angeli vel animte pra?cifam ab exi- dentia, cumilla improducibilis fit, qua tališ> Sc folum a Deo edence emanans,uc infra dice- II dem utomnipotente, feuoperante perfuam omnipotentiam. Nam illud verum ed refpe- ftu e (lenti a: in (latu pure poffibiii, non autera fumpta: utadu exidcntis; quareomnino ad- mittimusindatu pur« poflibilitatis fumptam eflentiam didingui fecundum idquoddicitin obliquo ab exidentia; feu quodidem ed,con- cedimus inter datum poflibilitatis, 8t adudi- tatis ejufdem rei metaphyficam inada?quatam didindionem, quin phyficam; vi cujus ctiara de efTentia , Sc cxidentia verificantur pro- pofitiones coeteroquin contradidoria:. Ad quas acceptiones elfentia:, Sc exidentia: re- fpedu diverforum datuum , quifquis accu- rate attenderit, nullo negotio omnia,qu guftari,& bibi; abfquecibo homonutriri.abft que igne coraburi 8 cc. fi vero ab interno fenfu perciperentur, utmaxin}econtenditP. Arria- ga, id Par s pojlrema.feu Metaphyfica. ga.idfierecper fpeciesinfenfatas quafdam_., quas, ait, brucis prsfcrtim, a Deo inditas; ve- rum neque id defendi pode pate: vel ex ipfa- notione nominis talium fpecierumj fi enimj ambiat lux intenfior, talem effor m :.t figuram, qux hominem, a qua caufatur, repraffeutant, non eftmirum, quodferpentem terreat, Scc. proucconftat ex alibi didis. infenfatajfunt, infenfibilesparitcr eas efle n e-/7/* Nevequisdicat, exhis feauinecincello- ...(V. ~n. _J_ \ r .. . c- : r .. r.\ i . o _.. . 1 . . cefle eft, quod vero infenfatum, Sc infenfibile eft, fentiri nequic, ut conftao. Neque rationes alia? adverfariorum effi- caciores lfta funt; Ad primam namque tamctfi concedatur refpedu fensus interni antece- dens, exeo tamen minime fequitur confeque- tia, quam intendunt; fiquidem dilparitaseft in eo, quod res abfens non excedat limites ob- jedi ada:quati potentia: fenfidva;, ficut eos ex- cedunt negationes, qua; fecundum fe nullate- nus parcicipant rationem entis materialis fen- fibilis fenfibilibus affedi accidentibus; quod, ut fupra diximus eft objedum ada:quatum fen- fitiva: potenci«. I7 jo Alteram nihil quoq;urgere paritercon- ftat, eo quod licet negationes in fenfu non fine fecundum fe, Sc immediate, funt tamen quo- dammodo mediate, indirede, Sc quafi «qui- valenter, quatenus nimirum fenfuscceteras 3 resfenfibiles percipiens,inter illasnonperci- dum cognolčere negationes ex parte objedi; Nam etfiverafitillatio, loquendodefado, Sc de direda, ac intuitiva cognitione, a proprijs fpeciebus dependente, falfa tamen eft, filo. quamur de cognitione abftradiva, mediata, & a fpeciebus alienis , entis fcilicet pofitiVi proveniente; cum enim negationes partici- pent rationem entis utfic, participant quoq; de ipfius attri butis, Sc confequenter funt infra objedum intelledus, adeoque ab eocogno- fcibilesfaltem perfpeciesentiumpofitivorum defado, licet de poflibili poflint etiam co- gnofeiper fpecies proprias fupernaturaliten, produdas, Sc infufas intelledui cognofcenti, ac repratfentantes ipfas negationes, ac fi ab ipfis produd« fuiflent. o5\fetnphyJtci entis fpecies ter ti a, feu ens pojfibile. pit res negatas; fic canis venaticus reliquos/7//T~' Ntis poflibilis nomine communiter illud r^ venit.guod priufguam adu exiftat, habet talia pratdicata, vi quorum fi ponatur extra , caufas , nullam involvat contradidionem*. Sed improprie nimis fic circumfcribitur, ficut Sc nimis late furniturprooroni eo, quod im- poflibili fimpliciteropponitur, edquodhuic opponantur entiaadualia, Sc negativa,qu« tamen contradiftinguuntur, ut patet ex didis, ab ente pofiibili pr^cise fumpto. Aptius igi- tur,St fenfui Philofophico congruetius per en$ Pofiibile illud intelligitur,quod ab Impofiibili, Sc Neceflario contradiftindumimportat con. tiugentiam quandam ad exiftendum, vel non exiftendum. Et proprij filme, ac rigorosc pro eo, quod nec impofilbilc eft, nec neceflarium, nec pro ulla differentia cemporis exiftens, led merč pofiibile eft ; cujufmodi ens eft alteic. mundus, alijguefine fine, qui itaexifterepof- funt, ut nunguam tamen fint extituri. percipiens odores, inter quos non eft odor le- poris, percipere quodamodo iroproprijfilme dicitur negrftionem odoris, ad eum raodum, quo oculus nofter apertus St debite applicatus nodu nihil videns, dicitur improprie videre tenebras Sc nihil, co quod nullam vifioaem eliciat in tenebris. J7fi Ad certiam dicimus oculum intuendo Iridem videre colorem, non verumquidera, fed apparentem cantum, caufacum a lumine folis in nubem rofeidam incidente, ac pro- inde diverfum quid eft negatio coloris, Sc color apparens; hic enim apparenter, quin fubjedive, pofitivumquid eft, illa verofim- plicicer non efle coloris. J7S2 Ad quartam etiam patet inde, quod ca¬ nis dum tenetur in oblcuro cubiculo omnes tentet partes, ut aditum egrediendi reperiat; quod autem reda egrediatur per patencem portaro non accidit inde, quafi videret ibi ne -i?s fibilia fuificnt aliqua entitas realis ab »terno , plicat; ita entia poffibilia fieri ideo a Deo pof, fequeretur quod Deus ncn polfetreducero funt; quiainfehabcncpoflibilitatempafiivaai rem aliquamin nihilum,fiquidem femper ma- intrinlecam, vi cujus ab Omnipotentia Divina neret aliqua realis entitas ipfius, cum fempen. produci polfunu. maneret eflentia polfibilis ejufdem; qu» eflet/7^/ Ex qua caufali fatis patet polfibilitatenu pofitiva entitas five jam perfeda , five dimi- qua res dicuntur, 8c funt in le pofiibiles, praci- se non haberi ab ipfa Dei Omnipotentia, fcd elfe a fubfiftendi,confcquentiaantecedente ad illam : quantumvis non negemus dici pofle, quod fecundum denominationem qua dicitur res polfibilis ablblute potens poni extracau- fas/neceflario involvat ipfam virtutem poten- temrem talemproducere.nonalitcr, quam_, denominatio proxime amabilisformaliter in¬ volvat amorera polfibilem, ipfamque poten- tiam amare potentemj. nuta_, 17S7 Neque obeft quod rerum elfentia;, feu pradicata eflentialia dicantur »terna, imrau- tabilia, femper vera Sc c. Nam fic dicuntuc- non ex eo, quod fint quid in fe pofitive »ter- num, fed negative tantum, hoc eft, quod nul- lum unquam aflignabile fit tempus rctroce- dendo a nune temporis, per totam.ut ita dica- mus, pr»teritam arternicatem, in quo verum_» eflecdicere: jamelfentia hominis v g incipit elfe animal rationale ; uti loco prius citato, fu -1762 Non etiam ens po/Tibile pr»cise fpeda- fius oftendimus - ’. 1718 Scdneque ens pofflbile eft pura aliqua^ objediva potentia.five h»c fit pofitivi aliquid, five pura negatio; fi enim pofitivum quid illa dicacur, vel manet in re adu exiftete, vel non? Non poteft dici manere, quia fic non eflet po- tentia tantum objediva, fed etiam fubjediva, ex qua res fieret adu; quod admitti nequit, quia nulla daretur creatio, cum res omnes fie- rentex potentia objediva, qn» etiam fubje¬ diva elfet. Nec etiam d ci poteft non mane¬ re, quia ens pofitivum ex potentia dedudtim_» in adutu, fuam lervat potentiam, cum per po- fitionem rei in adu, non deftruatur polic elfo adu, quin potiiis perficiatun,. *7JP Quod autem Poilibilicas rerum ncqueao elfe pura negatio, patet ex eo, quod non poflit identificari rebus ipfis adu exiftentibus, prout necelle eft; rum ut elfentia aduabs idencificc -1763 tur exifttnci»; tum ut ens polfibilc rationo poflibilicatisfua- pradicetur de exiftente; tum demum, quia id, quod formaliter pollibile eft per realem pofitivam efficicntiam ponitun. adu, pofitive exiftens; ille namque ponitur_ hodie Petrus,qui polfibilis eratancecentunij annos; negatio autem non ponitur, fed tolli- turper adum, ut conftao. 1760 Nec obeft, quod enspoftlbile non fit ens fimpliciter ,- nam efto id verum fit, non tamen fequitur illud e 11 e negationem ; licut ex eo quodcoloralbus non fit colorruber, nonfe- ouitur colorem album efle negationem colo- ris&c Jrooens pollibile fecundum fe nequo eft Denominatio aliqua extrinfeca, proveni- tum eft conditionatum aliquod objedum cor- refpondens huic conditionali; fi exifteret non involveret contradidionem. Nam elfe pof¬ flbile prsdicatur abfolute de altero mundo poflibiii, non lecus, quam prsdicetur animal de Petro; verificativum autem tališ propofi- tionisnequitelfealiquidconditionatum, cum non polfica!fignari,quidnam nune illud fit; ni- fi dicatur elfe ipfam adualem cognicionem_» conditionatam, quam conftat non polic ello verificativum pofitq propoficionis.tam parum quam pofticclle cognitio verificativum hujus propoficionis: P. truseft animal. Quantum- vis non negemus pofle utcunque explicari, quoad captum noftrum per conditionatos J quofdam loquendi modos, ipfam rerum pofi¬ tivam intrinfecam, Sc objedivam polfibilita- tem_». Intrinfeca proinde rerum Poflibilitas feu id. quod intrinfcce, Sc objedive dicirous ens J pollibile, aliud nihil cft,quam cocretum quod- dara metaphylicum objedivum, quod inre- do importac ipfum ens juxta oranem entita- tem, quam haberet, fi aduexifteret, in obli- quo dicens velut quafi formam,aduale quod- dam difiundum,quod a parte rei ante omnem operationem inteiledus noftri reperitur in_. fingulisencibus poffibilibus; nimirum vel ipsu aduale elfe pofitivum defedibile, vel ipfa ne¬ gatio tališ exiftenci», feu adualitatis itidem-* defedibilis; vi uujus difiundi verificari pof- funt oropes propofitiones tam abfolut»,quam conditionat», qu» de ipfo entepolfibili a no- bis poffuntfieri. ens ab lpla Dei Omnipotentia formalirec..;'?^ Cujus conftitutionis entis polfibilis, Sc quodenimin fe non implicat, per le ipfum,# prarfcindcndo a quovis alio eft aliquapoflibi- Iicatcinrnnfeca pollibile, qu»fitratio, cur ens reale intrinfcce difFerac a chym»rico; Sc fun- dameneum denominationis iliius cxtrinfec», qu;i denominatur potens fieri a Dei Omnipo¬ tentia; Nam ficutchym»ra ideo fieri nequ>t» ab Omuipocenua D-Ei;,quiaiutnnlece rale im- quidemquoad primampartem argumentum eft, quod lili conveniat denominatio intrinfe¬ ca polfibilis,- quod ex fe adu non repugnat, fi ve a Deo immediate, five ab alio agence pro- duci, Sc exiftere; quale quid eft lola entitas pofitiva, 8c realis, v g Anti Chriftus; qui ali- quando exiftet ,- fi enim alius futurus efleo Anti-Chriftus exiftens ab eo, qui defado poC- fibi- o Pars poftrema , feu Metaphjfica. fibilis, eftfequeretur Anti-Chriftum futurum nunquamfuifle poffibdem, quam fequelam, cum nemo admittacconfequens eft, ens pof- fibile lecundumquod importat inredo, non elle aliud, quam iplum ens verum, Sc reale, modo inpdifntia, quod poftea adu exiftet, aut exifterec fi extra caufas poneretur. 17 gg j-jčs Argumentum vero pro fecunda aflertio- nis noftrsparte eft, quia neceffariodari debet aduale aliquod extra Deuin verificativunij hujus propofitionis : Anti -Chriftus eft nune poflibilis, quod aliud efle non poteft, qu£mj disjundum, quod ens polTibile dicit inobli- quo.- nam iftud pofle elle verificacivum pro- pofitionum abfolutarum, qu® de polTibili v. g. Anti-Chrifto fieri polTunc , nequit elle con- troverfum : quod autem verificet etiam pro- pofitiones condicionatas; patet, quiapropo- litiones conditionat® ill® funt, qu®'impor- tant neceffariam eonnexionem, inter condi-/7^ lf ac fabfequens elle divinum, prout infra am- plius oftendemus. f\fetnphjiyci entu fpecies juartn, feu ens impoffibile. E Ns impoffibile poflibili oppofitum notio- ne fua nobis manifeftat fe in efle fuo ef- fentialem involvere repugnantiam, Sc forma- lem, vel ad minimum virtualem concradidio- nem, quod dari fuo modo, Sc participare ra- tionem endsucfic, etiam nemine cogitante, vel inde nobis fuadetur, quod fecundum fe fie terminativum aduum iptelledus circa fe ver- fands, ob intrinfecam objedivam cognofci- bilitatem, qua pr®ditumeft, qu®que identi- ficata eft ante omnem intelledus operatio- nem omni illi, quod quomodo!ibet parcicipac radonem entis. In rigore Dialedico rede definiturefle tionem, Sc pr®dicacumj fic fi Petrus eft,rifibi- lis eft: fi fol eft, dies eft, &c. adeoque fi cxi- ftat Petrus verificatur condicionata tališ con- nexio, cum ipfa tune vere exiftatj vel non exi- ftit Petrus, Sc tune exiftit ejus negatio, atquo fic etiam verificatur tališ connexio, quia ne¬ gatio Petri, eflencialiter inportat talem con- ditionateconnexionem, cum ipfa fit eflentia- literdefedibilis; adcoque femper habens ve- rificativum ex partc objediindependenter a cogmtione ; nempe quod fic exiftentia ends poflibilis j vel negatio tališ exiftenti®. 1766 Neve quis dicat, hoc disjundum inferre Deo necellitatem talem, ut finolit ponereo creaturam, debeat ponercejus negationem; nam h®cneceffitascumeonfcquens fic, nihfl Divin® ofticit libercati, imo ipii maximeeft congrua, cum perfedio fumma Dei fit, quod nequeatponereduo contradidoriafimul, eo quod imperfediflimum quid facerec, adeo- que dum alterutrum libere non vult,vult libe- re hoc ipfo alteriuspofitionem. 1767 Neve dicat alius polfe haberi poflibilita- tem Anti- Chrifti, abfque eo, quod involvatur negatio ejufdem exiftenti® ; adeoque pofli- bilitatem non importare disjundum illud: falfum fiquidem eft antecendens inde, quia a$ hocutconcipiamus Anci-Chriftum ut pof- fibilem, debemus illum concipere fub con- ceptu entis creati, & defedibilis; fi enim pr®- idquod dicit eflentialem, Sc intrinfecam im- potentiam, relpedu cujufcunque agentisad exiftendum per veram, Sc realem aliquanu* produdionem. Per qucm eflentialem defi- nitivum conceptura , utpote convenientersi foli impoflibili, & femper, obfuriflima ejus eflentia utcunq; nobis innotefeit. Illud rede prqcifi ve fumptum di viditur in impoffibile ne¬ ga tivum, feu necellano tale, Sc in impoffibile fiditium, quod ens rationis, ufitato jam inter Logicos vocabulo, appellari confuevit. 1770 Negativum impoffibile illud efle dici- mus quod involvit negationem neceflariara entis neceflarij, five fimpliciter, & abfolute tališ, qualis eft negatio Dei, five etiam folurn ex fuppofitione, cujufmodinegationes, funt negationes aliarum eflenciarum, ex fuppofi¬ tione namque quod Petrus fit bomo, impoffi- bile eft negari dc eo animal rationale; Sc qui- dem nemine cogitante : verum namque eft veritate objediva, Sc independente ab omni operatione formali noftri intelledus, idem efle, & non efle: qu® veritas eft ipfa impofli- bilitas, cum conftituat intrinfece ipfum im- poflibile, tanejuam forma conftituens concre- tum hoc Metaphyficum : impoffibile eft ho- roinem, non efle hominem: intantum namq; veritas i.lla eft tališ ; in quantura eflentialiter hoc concretum eft impoffibile nemine cogi- tanto. fcindatur a tali pr®dicato non habetur co n-f77‘ Linde etiam dum cognofcimus talia im- _ . -___ ‘ _- a- c, } n _ ceptusentis creati, Sc h Deocontradiftindi, non poflumus autem habere conceptu Anti- Chrifti,ucdefedibilis, nifl in eoconcipiamus quod poflit ®queefle,acnoneire,ut conftat, cx quibus etiam hquet, qtio pado femper im. plicice concipiatur in quovis ente poffibili dif- jundu illud, Sc qua ratione ens po(fibile,quo- modolibet concipiatur, femper concipitura C.obis, ut quid contradiftindum, dependens, poffibiiia, nuli um fiditium, faltero neceflario fingimus ens rationis, eo quod tantum cogno- fcamus impoffibile, ut impolfibile, dicendo illud nec efle, nec efle pofle: ficnullum ens rationis intcrcurric, dum cognofcimus impofi fibile efle Deum non cfle,quia ex parte objedi cogniti nobis reprsfentarur id, quod vere nec eft, neceflepoteftexfe effientialiter, &inde- pendeuter ab omni figmento rationis, cujus- modj 1 6 Philojofibitf quincfue~partit ientata per cognitionem pradicam, Verbum inter Sc creaturam, inter hominem, 8c lapi- fitio; Verbum eft creatura, abEcclefiautifal- fa, erronea,St hxredca prohiberetur; ea nam- que Divino Verbo injuriofa non eflet; fiqui- dem per lui veritatem nihil indigni appinge- ret Verbo; prscisa enim identitate, feu obje¬ do motivo verificativo, aliud non remanep, quam folumfubjedum propofitionis, nempe Divinum Verbum,& folum pr^dicatum nem¬ pe creatura: Verbum autem , aut creatura., non eft quidindignumDEO, ut manifeftumj eft; adeoquequod DEoindignum, Sc injurio- fum eft, eft illa affirmata identitas impoflibilis Verbum inter, & creaturam; utpatet inqui- renti rationem, cur Deus, Pijqueomnes aver- fentur hanc affirmationem: Verbum eft crea¬ tura; alia enim non occurret ratio, quam quod verificativum tališ propofitionis fit identitas^ Verbum inter Sc creaturam; quam identita¬ tem eflentialiter Verbum, utpote ex qua tur- .pitudo illa falfi, St impoflibilis judicij objedivi promanap. dem; fed determinari immediate a tali termi-/77 & inconcinne compoflibilibus conftant, non_, autem eflentialibus, Sc eflentialiter per iden- titatem incompoflibilibus; adeoque objedio non facit ad rem, de qua agimus; ncque enim dumagimusde ente rationis, agimus de com./7 fit difticultas,fequela tarnennoftra oflenditur; quia per primarni operationem intelledus ens rationis proprie, Sc determinate non concipic efle tantum objedive in intelledu: quamdiu enim Sc ccrvus v g. St hircus funt foliiti in pri¬ ma apprehenfione fimplici, tamdiu funt indif- ferentes ad habendam , vel non habendam fi¬ mul objedivam identitatem ; nam bane in¬ telledus poteft illis dare per affirmationem, vel non dare per negationem uniusde altero, neque enim ab apprehenfione fimplici termi, norum horum, hircus, cervus, neceflitatur in¬ telledus ad aftirmandum hireum efle cervum, ut conflat. phantafiam rationis fabricareentia: cUmenim/?# Sequitur j. Neque ens rationis fieri per fit potentia matcrialis ; efto compofitiva mate- rialiter fit per unionem aliquam aggregatio- nis, nequit tamen ulli enti dari tale efle j ut fe¬ cundum quod ab illa conjungitur efle nequeat a parterei extra fuas realescaufas.- fiemontes aurei, arces in aere, aliafque hujufmodi phan- tafmatum illufiones, faltem divinitus dari pof- fe realiter, nemo fapiens dubitaverit; fciensr* phantafi^compofitioncmnon efle peridenti- tatem eflentiarum incompoflibilium, fed fo- lum per aggregationem partium diverfarurm* realiter inter fe, eftomonftrose, Sc inconcinne compoflibilium.*. 17S4 Sequitur Nec fenfitivum appetitum, imo nec fpiritualem dare pofle efle enti alicui, quod objedive tantum fit in ipfis. Ratiofe- quehv ulterior eft, quia voluntas (quod idem_» afortiori didum volumusde appetitufenfiti- vo ) nullo modo exprimit, vel reprtefentando affirmat fuum objedum, eo quod fic pura ten- dentia,8c inclinatio in illud, quod fibi propofi- tum efta potentia cognofcente; juxtatritum, judicium ipfum negativum. Patet fequelaex didisfupra, quibusconftat identitatem inter Petrum v. g. Sc lapidem debereponi per judi¬ cium pradicum 5 in tali efle; quod per judi¬ cium negativum fieri nequit, uti cxterminis patet; qui enim dicit Petrus non eftlapis, ve¬ rum dicitj eo quod objedum verificativum tališ propofitioms realiter tale fit, Sc confor- me judicio, quod intelledus de ipfo habeu. Nec obftat quod judicium aftirmans Petrum efle lapidem faciat ens rationis, adcoque Sc negativum idero prarftare debeat, cum habe- ant idemobjedum, utpote judicia ccntradi- doria ; Nam habent loliim idem objedum terminativum, non vero molivum, fi enim idem motivum haberent contradidoria non forent: id liquet inde, quia objedum moti¬ vum eft id, quod fpecificat, Sc in efle tali con- ftituit judicium , unde judicium negativum formale habet pro objedo fuo motivo nega¬ tionem iplam realern intercedentem inter- hireum Sc cervum. Sc verum illud : nihil eft volitum,nifi prius CO-17SS Quod fi pctaturquid neget negatio illa* gnitum; adeoquecum femper voluntas, dum in ens rationis tendit, pradupponat illud co- gnitum, pra;fupponet etiam fadum ab intelle¬ du, adeoque non dabitilli efleobjedivunij, prout requiritur ad eflentiam ejufdem_». 17Sf Neque obeft, quod circa quodvis obje¬ dum verletur intelledus dando lili efle cogni- tum, verfetur etiam voluntas dando illieflej’ formalis? Refpondemus adum illum judicij affirmativi pradieum, per quam alias ponere- tur fida illa & impoflibilis atfirmata identitas: quod facitnegatio per pofitionč fuiroetipfius, vi cujus conformis eft negationi objedivte, qux re ipsa intercedit inter hireum, Sc cer¬ vum; negatio enim licet malignantis natura? fitrelpedu ahorum omnium, relpedu fui ta. men Pars pojlrema , jeu Metaphyjica. jnen eft beneficentifiima, cumfe ipfaropo- illanecimpoiribilequideft necpofitivequid- nat, non tollat abefte, quam parcicipat de extremis,proutimpollibi- 'Sequitur&. ens rationis non confiftere in li identicati eft concedendum ; fed negativi denominatione aliqua extrinfeca provenience tanečim, Ufi ex alibi oftenfis conftao. a cognitione Teu res reales indebite cogno- typ) 'Sequitur 7. Entium rationis artificiunu fcenee, feu pure iftjpoffibilia fpeculante ; imo infra fphoeram etiam Angelici intcllcdus, re- eos, qui in hocponunt entis rationis eifentiam formaliter eandemdeftruere. Cujusfeque- lajratioquoadprimumeft: tum quiaobjedu, Teu terminus ut quod cognitionis direda:nec ad^quate, nec inada:quate eft ipfa cognitio; cum igitur ens rationis fit objedum utquod cognitionisillud diredč affirmantis, objedive tantum exiftens in intelledu, clarumevadio non pofle intrinfece confti tui per ipfam fui co¬ gnitionem diredam, qu$ qua tališ nullo mo¬ do objedive tantum, fedeffcdive, & fubjedi- veeftinintelledu, tanquamaccidentalis for¬ ma intelledum denominans, Sc conftituensr 4 formaliter cognofcentem , danfque denomi- nationem extrinfecam cogniti enti rationis . fpedu eorum qua? intuitive non Cognoicio contineri; mulca namque objeda funt luper- naturalia, qu?e Angeli, cum intuitive non co- gnofcantpoflnnt aliter affirmare quam re ipfa fint, Vel elle pofline ; čonjungendo per talcm affirmationem identice eadem interfe.ica, ut fic identihcata nullura aliud habeant.vel babe. re queanc efle, quam mere objedivum in in- telledu tališ Angeli. Nec dedečere hoc nacu- ram Angelicam fecundum fe Ipedatam patet exijs,qua?Theologi docent in materiade An- gelis, ubi alferunt naturš Angelica fecundum fe fpedata: non repugnare falla judicia, erro- nea,St peccaminofa,adeoque muko minus re- pugnabit, eofve dedecebit fidio entis rationis. nonfecus, quam cuicunque alteri enti reali Sequitur dcmum 8. a Deo, tametfi co¬ fe circa illud fpeculative verfante, cognito. i7po Racio fecundam fequel« partem ftiadens etiam facile patet. tum ex ipfa definitione entis rationis, quam adverfarij recipiunt; tum ex ipfa notitia cognitionis: hcec enim cum realo accidens fit, excludit a fe formalifiime id,quod nullatenus reale eft, fed mere impoffibile ; cu- jufmodi rationis ens eft; adcujusreduplicati- ve fumptam conftitutionem fi intrinfece , St formaliter concurreret cognirio,illud nullate- nus fecundum ada:quatam efientiam fuamj» objedi ve tantum foret in intellcdujficut enim quod conftituitur effentialiter ex elle materia¬ li, 8t fpirituali fimpliciter nec pure raaterialo eft, nec pure fpirituale; ita ens rationis ficon- gnofcat omma a creaturis fada, Sc fadib:lia_» rationis entia,nuilura taroen fkri; eo quod re- pugnec, ut Deus aliquod falfum judicium, cir- ca rem aliquam formet, judicando illam potfe realiter exiftere , quš tealiter exiftcre nulio modo poteft. Quando igitur Deus cognolčit htec entia tantum objediva a nobis fida,dac il- lisextrinfccamdenominationem cogniti ; fci- ens & judicans impolTibile elle illud objedum, quod ab intelledu creato aftirmacur, ut podi* bilo, Metaphjfice juftiptuM Ens Pojiti r oum qua Singularni. ftitueretur per cognitionem realem intrinfe-/^/'! Niverfaliffimas hadenus entis metapby- I^JLficefpedati, latiflimcque funripti fpecies - * confideravimus ; nune earum Ipecies magis^ fpeciales.ut quantum inftituto noftro (atis fue- rit profequamur, eas qu£ Enti aduali Pofitivo fubijciuncur examipabimus ; ex ijs enim rite: cognitis, uti per Ipecies intentionales ejufdera in notitiam entium negati vorum, pollibilium* Stimpolfibiliiimdevenimusj ita proportioue quadam fervataad horura fubjedivas fpecies, per cognitionem fpecierum Enti Pofitivo me* taphyfice fubjedarum , hoc in rerum ordine cognofcendasdeveniemus. Exordimur pro- inde ab ea entis Pofitivifpecie, qutemaximš intelledui noftro in hac vica a fenfibusdepen*- denter operanti immediate innotefcit, ut ea cognita,ad alias qu« magis recondita: funt,per altilfmias rerum cauias juxtametaphyficanu methodum progredientes, eo tandem in ter- mino (juielbamus, a quo principium, Sc in quo finis dt omnium entium. Prmia igitur, qu^ felenobis Encis Pofinvi fpecies obijcit, eft. ce, & partes indebite cognitas fimpliciter non cflet tantumobjedive in intelledu, &confe- quenter nec ens rationisA i 7 p, Quod argumentum ut plura omittamus" 4 alia, &c fpecialiter illud vulgatum.* tale eft to- tum, quales funt partes fimul fumptie, Sc uni- tte: Sc rurfus illud: denominatio a forma reali realiseft; fervata debitaproportjone, urgeo Sc illos, qui five in unione, aut identitate ali- qua reali inter partes reales incongrue appli- cataens rationis confifterc docent; five in re* alitatibus partim extra, partim intra entis ra¬ tionis ellentiam collocant. lili vero qui entis rationis ellentiam fimplicem eftedicunt. hoc iplb,quod impofilbile, adeoque ex duobusr* contradidorijs illud conftarc necefiario afle- rere debeat, convincuntur pariter fateri, illud jnferre necefiario compofitionem cx elle St non elfe, adeoque non fimplex elfe, led com- poficunij. 1792 Neque obeft quod unio in compofi tis rea- libusfimplex fic j hocenioiindeaccidit, qaia_»/7^tr Eus bu.guhre, cujus nomineiiiuu venit, quod 20 quod ita eft fimpliclter urnim, utpluribusne- qucat communicari, tanquam fibi a:qualibus, aut inferioribus: unde ctiam individuum ap- pellatur,enti univerfalioppofitum, quodita cft unum , ut pluribus inferioribus , uti raos dicemus, aptum fit communicari. Eaautem ratione, nec immeritdfingulare, & univerfale fibi opponi dicuntur, quoad rem fignificatam, quaensdivifibile, Sc indivifibile,fiquidem uti racionalis anima eft unum quid indivifibiliter, Scorganicum hominis corpus unum divifibi- liter, ita fingulare eft unum quodpiam incom- municabiliter, univerfale unum aliquod cora- municabiliter, prout infra amplius explica- bimur*. Philofophia quinque-partita, fere Philofophorum conlenfum, fuadct ratlo ; qua conftat,nullum fingulare ens efle,quod ab alio numero diftindo diverfas fpecie faltcnu Logicaubicationes, durationes, & adioncs* non fortiatur , fiquidcm nullum prorfus eft quod vel identificetur, vel diftinguatur , vel producatur, aut producatfuos effcdus eadem identitate, diftindionc, Sc adione, qua fibi ipfi identificatur, diftinguitur ab altero, produci- tur, producit Scc. adeoquenullicnti fingulari convenire pofluntcjedem numero propricta- tes, qua: alteri; cum prsfertim mulca: roeta- phyfica: intercasfint, qu*necdivinitus qui- dem pofluntnon eflc diverf* inquibufvisin- dividuisr*. I7P7 Porro contraquorundam antiquorumin- t!oo Neq; obeftvel quoddu*rana? v.g. ejuf- fomnia, dari Entia Singularia in natura rcrum, & tot, quot res funt extra caufas pofit*, nemo fan*mentis compos inficiabitur, dodusevi- denti cxperientia fenfitiva,qua manifeftc con- ftat dari res individuas, in quarum infallibilem notitiam per accidentia adualia, 8 c fui fpecies cognofcitivar potentia:ingercntia immediatc devenimus; unam ab altera fecernimus, alte- ram per alteram comparamus, amittimus Sc c. 1798 Sic cognitum Ens Singulare a Philofophis dupliciter confiderarifolet, vel fcilicetprimo intentionaliter, hoc eftfecundum id, quodeft, Sc habet a parte rei, 5 c fccundo intentionaliter, hoc cft fecundum id, quod eft,Sc habet depen- denter ab intelledu. De illo , priori modo fumpto tria examini Metaphyficus fubijcit; pnmonimirum reale illud efle pofitivum in- trinfecum,Sc proprium per quod conftituitur. in ratione tališ entis, quod varijs Synonymisr* diciconfuevit Singularitas, Individuatio, Ta- leitas. Ultima difFerentia, Ha:cceitas Scc. Al- terum qnod de ente fingulari, feu individuo perpendat Metaphyficus, funt accidentia illa, Sc Proprietates qus ineo reperiuntur ratione dem coloris, forma; 8 c figura:, eodcm loco, & tempore, atque ex eadem telluris purefadio- ne produd*, ejufdem natur*, ejufdemq> no- minis, St quoad omnes extrinfccas proprieta¬ tes fimiles efle poftint: velquoddu*, plurcf ve partes feu aqu*, feuligni, feu auri, feu mer- curij in cundis accidentibus multoties conve- niant: vel quod duo lapilli prctiofi, quin ctia duohominesfubinde reperiantur tantamha- bentes accidentium omnium confenfioncm, utetiam expertilfimi eos ab invicem difcer- nere nequeant: vel demum, quod forte dcfa« do dentur Angeli intra eanderafpecicm infi- mara, qui fint per omnia fimiles, cum difccrni non poftint per formam, figuram, colorem, fymctriam, complcxionem,Scc. quorumfunt cxpertes: non ctiam per locum, fiquidcm ex natura fua, 6 c extra miraculum penetrare fe poflunt,St in eodem loco indivifibiliter fump¬ to eflernon tempore,quippe quos Dcus initio temporis fimul condidit: non nomine, cum iilis nullum fit inditum: nongenerc, utpote quod ducunt a folo Deo: non demum Pgtria, quibus nimirura una ccelum cft. ipfius fingularitatis. quam, ut ejus, pafliones J 180r Verum ad h*c aliaque his fimilia, qua: confequuntur ; qu* rede ab ingeniofo quo- dam illis duobus verficulis comprehenfafucrc Format Figura , Locu*t Tempu* , cum Nomine, {[angitu, F at rta , funtfeptem, qu& non habet unue, (jr {a It er. Atque demum tertid propria: examinantuiu entis fingularis affedioncs, feu attributa, qu* intcrpr*cipua eft unitas Numcrica, utpoto qu* fequitur immcdiate individuationem, & differentiam fingulareropofitivam, per quam Ens Singularein efle tališ conftituitun>. j 7 p 9 His quoad notionem fere nominis entisr* Singularis fuppofitis, quoad rem illud dcfiniri foletcfle idcujus collcdio proprietatum in_, nullo alio reperitur. Quam definitivam de- fcriptionem etfi quidditativa non fit, efle ta- eleganter, Sc erudite contra noftram aflcrtio- nem obijciuntur, facilis cft refponfio ex didis, nempc quod efto multa: proprietates, Sc ac¬ cidentia tam rcrum fenfu carcntium, quatn anima, fenfuquc prteditarum, tam hominum quam Angclorum ctiam poftint eflc plane ea¬ dem: omnia tamen eadem tile, non folum defado, fed ncquc de poftibili videntur: Me- taphyfic* enim proprietates,quales funt iden- titas, diftindio, unitas numerica, quin Sc phy- fic*, utiubicatio,duratio, intclledio, voli- tio, Scc. inter fc funtomnino diftinda:, Sc fa?- pe fpecie faltcm Logica diverf*, quod abun- de fufficit, ut colledio proprietatum non fit prorfus eadem: verum fiquidcm eft faltem fecundum quid effatum illud: fingularum re- rum fingula: funt proprietates. men univerfim veram, Sc nufquam, ac nun-yJeu Metaphjjica. Vero in rigore effentialem, ideo hanc peref- fentialia cjuafi prtedicata, fic efforraari pode arbitramur: ens fingulare eft encitas difFeren- tiam habens intrinfecam numcricam nullial- tericommunicabilem: ha?cenim definicio rc- vocata ad Iegalern cotem diaIe&ica;definicio- nis, quod perfe&e explicet naturam feu defi- niti, illudque differre oftendat ab omni eo; quod ipfum non eft,facile ipfacuivis oftendet. 1803 Sic definitum ens fingulare dividitur in individuum completum, & incomplecum, va- gum, & determinatum: nomine completi id inrelligimus, quod habet completa ad^cjuate effenciam quale efi homo,Petrus,&c. incom- pleti vero, quodinada:quatetantum* ut hoč aaimal, in quo nonelucet, an hotno fic vel e- quus, vel aliud animal: nomine autem indi- vidui vagi (quod dari defa&o neminc cogitan- te, nobis, & Logica ratione fumpta ex eo, quod omnis čonceptus formalis correfpon- dentem obje&ivum neceflarid habcre debe- at, & phy(icoetiam argumentofumpto tum 21 tione, quod differre faciant ultimo; id enim verum duntaxat eft, fi comparentur cum eo - t refpe&u cujus non faciunt differre, falfumj autem fi comparentur cum eo, refpe&u cujus differre faciunt: hoc eft differentia Petri re¬ fpe&u Pauli poteft comparari cum ipfo Paulo, ficque Petrus per conceptum illius differentia; cum Paulo nullatenus convenit; implicat fi- quidem, ut Petrusconveniatcum Paulo inea_i ratione in qua ultimb ab eo differt; cum im- plicct Pecrum differre a fe ipfo; ficque diffe¬ rentia Petri a Paulo fub hoc conceptu non^ convenit cum differentia Pauli a Petro; quan- tumvis fieadem differentia comparetur, u u edmp trari poteft cum differetia qua Andreas a Paulo differt, conveniat in hoc cum illa,quod differre faciant ultimo,- ficque dicerc in hoc fenfuetiam pofTumus differentiam ultimajn_i poffe habere aliquam convenientiam cum alia differentia ultima , fed fub diverlo refpe&ii ednfiderata, in quo repugnantia nulla eft cum fit refpe&u diverforumj. ex poffibili plurium caufarum totaliumeon- 1806 Ratio autem alteram noftridi&ipartena curfu adeundem numero effe&um, tum cx indifferentia ipfa multorum defa&o effe&u- um refpe&u tam diverfa: a&ionis, quam di- verfarum caufarum per quas produci , & exiftere poteft, nobis eft probabiliffimum) il- lud venit,quod fyncategoremate. aliquis, non nemo, aliove fimili termino eft affe&um : de- terminati deraura , quod demonftracivo ali- quo pronomme indigitatur. 1804. An autem hsc divifio entis fingularis^ perfe&a fit, & univoca, non leviš inter autho- res eft difficultas, qua:facilerefolvetur, fiin primis ftatuatur an ab individuis di&is, qua talibus, ratio a!iqua communis, & univoca mctaphyfice abftrahi poffit; Quainqusftio- ne, utdiflentientesconciliemus, fic nobis vi- detur efle procedendum , videlicet abftrahi non poffe rationem ultimam individui, per quam ipfum conftituitur perfe&e, & comple- te; poffe nihilominus prafleindi aliquam irti- perfe&am ab ipfis rationibus individuorumj talium , per quam individuum ipfum quafi x- quivoce reddatur pr^dicabile fuo modo deL> pluribus. 180S Ratio priorem partem nobis fuadens eft, quod ratio, ultima individui v. g Petri fit id, perquod Petrus differt ab omni eo, quod Pe¬ trus non eft, & vi cujus de Paulo, Andrea_y, alijfq;prsdicarinequit, fi enim hoc fieretilla ratio differentialis, propria, & ultima Petri noneffet, fed communis Petro, Pauio, coete- rifque; adeoq, ratio ultima: omniuo differen¬ tia; pcrquam Petrus a Paulo, alijfq-differt fub formali conceptu tališ differentia; nequit per ullam abftra&ionem fieri communis. Nequc obefl quod ipfieetium uiti ms differentia qua- tenus cales lune, convemauc umvoce m ha c ra- confirmans eft, quia poteftcocipi individuum ut fic, vel individuu animal, individuus bomo &c. quie rationes dici poflunt de pluribus; quod fieri nequit abl'que aliquali abftra&ionej qus tamenabftra&io perfe&a non eft. qdia in illa femper apparet pluralitas aliejua obje&iva ex parte prsdicati; hociplo etiam,qu 6 d con- cipiatur individuum, femper concipitur in or- dineadreliqua,qus non funt ipfum; uteon- ftat ex fupra dato illius conceptu eflentiali. £x quibus fufficienter patet tum quid refponden- dum fit ad pofitum fupra qua:fitum ; nimirum divifionem illam quadripartitam Individui non efle in rigore univocam; cum eciam quo in fenfuaccipiendi fint authores fuprti relati; nimirum negantes dari poflecoceptum com- munem individuationis.intelligendos efle do conceptu ultimo individuationis, & fingulari- tatis; ficut econtra illum adftruentesloqui de conceptu, imperfe&o, & non ukimato difle- rentiarum fingularium; qui etiam coneeptus prtecifus fufticiens eft,ut dicatur Singulare de- finiri poffe propria & eflentiali definitiono. 1S07 Demum quia fupra diximus unicateitn. numericatn efle attributum quoddam, ac pro- prietatem metaphyficam confcquentem ad ipfum efTe entis Singularis; idcirco qiiidnarn illa fit hic, utftatuamus; dicimuseam quata- lem efle quandam formalen! rationem , peč. quam quodvis individuum eft, & dicitur unu, nu!lamque fecum patitur in eadem ratione di¬ vifionem : ac propterea unum, quod ex ha- bente, & unicace confurgit, re&e dicitur efio id, quodeftindivifummfe, & diviliim^quo- libetalio: ubi ly indivifiira non ita luminnis, ac fi omnino careret partibus; fed vel fic,quod partes habens, indivilum tamen a&u fit m ca. F fffff U* 22 Pbtlofophite quinque~partitce. les partes ; uti fit in humano v. g. compofito inanifeftum; quod unum eft conftans rationali anima,& organico corpore inter fefubftan- tiali unione conuexisj in quaspartes defado minimeeft divifum; tametfiineas fitadudi- vifibile;quod idera patet in quacunque re alia, qu$live intrinfece, fivcextrinfeceeft, &de- nominatur una_». 180S Vel, & aptius adrcmdequaagimus,ly indivifum in fe, Tumi, & intelligi debet, ut fci- licet fignificct, quod qua tale dividi nequeatin plura quale eft ipfum : fic Petrus dividi nom. poteft in plures petros; numerus quaternarius in plures quaternarios ; excrcitus in plures, quodnonhabetdivifionem quomodocunqu&,' concedimus darimagis, minufqufc unum,ed quod dentur entia aliqua adeo firoplicia.ut ex- cludant oranem omnino partium pluralna- tem j quale unum eft Deus optimus maximus, quiinhoc fenfu eft perfcdiflime unus ,• & En¬ tia Spiritualia perfediori unitate gaudenti«, quam materialia: St unum per unionem fub- ftantialem perfedius quid unum eft, quam_» unum unitateordinis, aut aggregationis Ste. Mctaphjfice Jumptum 8ns Pofitmm qua Univerfalc >♦ qualis ipfe eftexercitus, tametfi Petrus dividi NsUniverfale Enti Singulari, ut diximus, JtLcontrarie pofitive oppofitum, notiono poffit in animamSt corpus; quaternariusin_ duos binarios, exercitus in plures Legionesr’, auteohortes - ’. i8op Porro unitas formaliter, efto quoad rho- dum fignificandi indivifio dicatur ; adeoque cenfeatur anon paucis eft e quid negativum_s quoad rem tamen fignificatam eiTentialiten, pofitivum quid eft; non quidc vel realiter, vel ex natura rci diftindum ab entitafe cujuseft unitas,feu proprietas; fed folum per rationem ratiocinatam ; cujus ratio eft,tum quia Arifto- teles docet unitate prradicari in redo de iden- titate, qu* ut ex didis fupra conftat, quid pofi¬ tivum eft: tum quia entium pofitivorum pro- prietates primarije neceflario pofitiva? funt: tum quia anteccdenter ad oranem negatio- nem Deus eft eflentialitcr unus non negative, fed pofitive: tum demum quiain illisrebus, qux funt unum per compoiitionem, unitas'* confurgit ex unione plurium ; eftque pofiti¬ vum quid, ut fufficientifilma indudione con- fua, fi univerfaliftime fumatur, indicat efto unummultacompledcns: qua in acceptione comprehendit tum quidquid vi propria: eflen- tia: cunda continet, cujufmodi ens Deus eft eminentercontinens abfque ulla imperfedio- ne omnes perfediones; tum quidquid aptum natum eft plures St diverlos effedusproduce- re,- qualia funt Deus iple, coelum,Sol, Sydera, aliaque hujufmodi, qua;proptereacaul'«£uni. verfales dicuntur : tum quidquid eftfignifica- tivum,autreprsfentativum plurium, qualo quid eft, juxta probabilem Theologorum len- tentiam fpecies imprefla: Angelorum, qua: in_. feindiftindjediftiude tamen plura quatalia_> Angelico intelledui reprrafentant; St in hu- manis qua?dam voces, ac fignaplurium fignifi- cativa ; St in natura portenta qujedam, ut Co- roeta:, terrjemotus, inundationes aquarum in- folita:, aliaque his fimilia communiter huma¬ no generi imminentes miferiasportendentia. fiat: cur ergoidem non dicamus de unitato/JV.2 Verum tales Univcrfalis entis acceptio- metaphyficd, qux ex ipfa identitate quafi pro- manao ? 1810 Dicet forre quifpiam, ideo quod fi pofi¬ tivum quid elfet, politi vi etiam aliquid fuper- adderet illi entitati, quam afticit. Nam ieque- lavera eft, nihilque ahiurdi in fe continet,fi aliudnonvelit, quam quodficutunitascftper rationem noftram diftindaab entitate cujus J eft unitas; ita St metaphyficčloquendo fuper- addat illi formalitatem unam metaphyficam_, ratione item noftra diftindam. Neve alius di- cat fi unitas quid pofitivum, etiam metaphyfi- ce fpedata foret, non pateretur in fe magis, St minus, fedeftedum fuumformalemdaretin- divifibiliter. Contra fiquidem eft,nam fi no- , mine unius intelligatur fimpliciter, quod non eft divifum in plura, quale eft ipfum, dicimus J unitatis effedum formalem confiftere in indi- vifibili, ncquefacere magis, minufqueunuou formaliter ; raque enim exercitus non eft divi- fus in plures exercitus tales, qualis eft ipfo, quampundum non eft divifum in plura pun- da. At vero fi nomine unius intelligatur id, nes impropriranimis funt, 8t nullatenus praj- fentis inftituti; proinde in rigore terminorum prefse St proprie nomine entis Univerfalis Me- taphyfici intelligimus id, quod in eflendo plu- ribus convenit. Hoc dari feu formaliter pen* intelledum, five in efle intentionalij feu fun- damentaliter a parte rci, iufallibilc eft Peripa- tetica: Philofophi« dogma, traditum ab Ari- ftotele 3.4.8t 7. Met. alibiquepafsim; & fun- datum in ea ratione, quodapartc rei intcii. plura individua ejufdem naturte reperiatun* aliqua convenieutia in prsedicatis eftentiali- bus; exqua dcfumicfundamcntumintelledus cognofcendiid, in quoconveniunt,ablque eo» quod cognofcat eorundem differentias,uti in- telledualis experientia confirmat, qua conftaC nos cognofcerehujufmodiconvenientiam, 6c de illa loqui, ac difeurrere, pra;cise fiftendo in prsdicatis communibusj qu* fic pr^cifa, 5 C abftrada fervant tamen aptitudinem quadam intrinfecam, feupotentiam ad eflendum rur- fus in illis a quibus mediante operatione intel- ledus funt abftrada^. Nec Pars poftrcma , feu Metaphyj!ca. iS'j Nccobeft quod Ariftotcles 7. met. dicat Genera, Sc Species fubftantiarum nihil efle: nam ut ex concextu colhgitur, ibi Philofophus agitcontra Platonem, cujus genera, & fpecies nihil efle, merumque figmentum merito pro- nuntiavio. Nec obeft amplius quod fi dare- tur Univerfale, uti anobis adftruitur, illud eiTe deberet vel ens reale.vel ra tionis ,• verum nam- que eft,illud efle ens reale in (latu intentionali, quatenus fcilicet reale opponitur pure fičlo. 25 cipationemfiant, acproducantur ipfaindivi- dua; Nam homo v. g. ille univerialis qui po- nitur ab individuis realiterfepara tus, nequiL> hoc ipfodici efle idem cumindividuis, qui ta- men ad hoc ut ineflet,& prsdicaretur de indi¬ viduis neceflario efle deberet idem cumillis; prsdicare namque unum de altero eft aftir- mare realiter identitatem unius cumaho; ea_» 8utcm qu$ idem funt feparata efle ncqueunt, utpatetex terminis. 1S1+ Quodutmagis pateat, dicimus inprirais, 1818 Acproindefl id^sillte realitereflentidetu univerfalia non efle meras voces ideo,quia ve¬ re, &eflentiaiiterin hacpropofitione: homo eft animal; pra;dicatum convemt fubječlo, quod ficri nullatenus poflet, fi illud cflet pura_, Vox,- nam, utliquetexdi r':_I._:1 r . _ temdefabtoloquendo .fententiam lllam. qu* fubtiliflimo Scoto attribuitur, oppofitam e diametropriecedenti, quadicuntur univerfa¬ lia formah ter dari in ipfis lingularibus incluf a_» independenter ab omni operatione intelle- člus: tum quia tališ opinio commifcet humana DiviniSjPhilofophica Theologicis,eoqudd in- vehat in creata aliquod arcanum fimile A 4 yfte- rio Trinitatis; eadem enim omnino natura^ idem eflet realiter cumpluribus fingularitati- bus,abfqueeo,qudd fingularitates eflent idem inter ferealiter} tum quia nulla natura, qu« exiftitin fingularibus inciufa vel eft, vel e 11 o poteft in multis per fui multiplicationem,cum exiftat exiftentia fuppofiti, feu, quod idem eft terminetur propria fubfiftentia, aquareddi- tur alijs incommunicabilis; adeoque natura., nulla inciufa in fingularibus efle poteft indepe- denter ab operatione intelledusuniverlahs - ’. liter a Singularibus feparata , feu idieas quaf 1821 Quo non obftante neque illa de Univer- , \ n . .1. . : C,llc n n,rf» r^i pHT-nfia nninin urriilef . Oliam • dam, difcretafque ab cmni materia lubftan- tias, teternas, incorruptibiles, independentes aloco,tempore,cceteriiquecircumftancijsen- tifingulari proprijs, per quarum deinde parti- falis a parte rei eflentia opinio arridet, quamj inter pr^cedentes duas ingeniofus excogita- vitFonfeca, quamque tuentur ingeniofi qm- dam Neotherici, aflerentes Univerfalia inde- pen-; 2 4 * pendenter ab opere rationis dari a parte rci ante fingularia in ftatu rerum poflibilium: tura quia nulla eft natura poflibilis, qu® individua, St fingularizata non fit in indi viduis fuis pofli- bilibus; cum quidquid poflibile eft, indiftin- * ~ ~ \ - n.. Philofophite quinque-partita fum Tit allatum principium; hoc enim prov*. nit ab infinitate uniufcujufque Divin« Perfo. nX} v i cujus qu®libet ®qualis eft fuo toči,St una alijs duabus; cum nihil fit, quod infinitum fim- pliciter fuperare poflio. U.1.UU3 i H U,U 4 U ' U ;nfn nrout a^u 182 + Sed ncc l uc ^ C( l ucrccur neccflario Univcr. ftum fitfceundum režima nn ^ ., f a i c j n cre atis, licec admitteretur in crcaturis* . diftindio Teu formalis ex natura rei, Teu vir. tualis intrinfeca in creaturis, in alio reruroj ordinc: Tum quia natura Divina non eft uni. verfalis licetex probabili Theologorum fen- tentia admittat in fe diftindionem feu forma- lem, feu virtualem intrinfecam, itaque fit una* utfimul habeat fecum identificatasperfonali- tates realiter diftindas: tum quia colledio v g. humanitatum, prout eflet una humanitas, Tal¬ cem ex natura rei, Sc formalicer non eflet ro ipsa inJ?etro, Paulo Ste. fumptis divifive, Ted in quovis eflet fua humanitas, 8t non alterius, quod ad univerfale non fufficit; cum prstem unitatem, St multitudinem requiratur etiam_» communitasj ratione cujusratio univerTalis^ habet ut una fit tora in quovis inferiori feorfira Tu m p to, prout ex ipfa notione univerialis iii- pradataconftao. exiftente , uti fupra oftendimus: tum quia il- lud tantum poflibile eft quod in adu pofitumj nihil abfurdi infert,- Teu quodnon repugnao exiftere adu; cujufmodi natura illa non eft, utpotequ® exifterenequit, uti ipfe Fonfeca_, docec exprefse affirmans per ftatum adualita- tis ipfiim deftrui: tum demum quia Iicet dare- tur natura in ftatu poflibilitatis indifferens, ut contraheretur per hanc , vel illam differen- tiam individualem > adhuc tamen non obtine- rent adverfarij intentum, cum non eflet illa in¬ difFerens adpluraindividua ita,utpofletfimul contrahi ad illa fimultate Te tenente ex parto adus, verum tantum indifferens foret ad plu- res contradiones disjundive, hoc eft vel ad hanc, vel ad illam, non vero colledive, Teu 8c ad hanc, & ad iftam, St adillam, eo quod ea- dem natura nequcat fimul duo individua rea¬ liter diftinda, multo minus divcrTa conftitue- mti umuivmj •»»w ~ . -- r re; cum implicet eandem rem contrahipen.,^/ Mulco minus adftruipofleputamusdefa- idencitatem ad res oppofitas, St di verTas, in_. do dari a parte rei univerfale quoddaro nega- • * quibusfiat realiter multiplex, qu® ante fuerat fimplex, una, St indiviTa entitas; ut per Te no- tum eft; St pacetmagisinde,quodetiamfi na¬ tura Divina quodammodo contrahatur pen. identitacem addiftindas perfonalitates, in il- lis tamenno multiplicetur, Ted maneac eadem Temper fimpliciflima ; adeoque paricer efto natura illa poflibilis contrahibilis Toret pen- plures identitates disjundive, non eflet tamen univerialis ob rationem paulo ante infinua- tam_». 1822 InTuper nec Tuftineri pofle arbitramur af- iertlonem illam, qua quidamaffirmantTakem deabfoluta Dej potentia, poflibilem efle na¬ turam ahquam creatam univerlalerorealiter, St i ientice unam, multiplicatam tamen reali- tc*r in pluribus naturisinter Te realiter diftin- dis Nam in rebus creatis abfolute videtun. verum principium illudlumine na tur^notum: omnecotum eft majusfuaparte,- quodtamen Talfiim foret pofita veritate contrari® affertio- nis; in tali enim cafuqu®libetnaturainferior, qu* eflet velut pars- Superioris Teu univerTalis includeret eflentialiter totam perfcdionerrL* tum tocius, tum cujufcunq; alterius fibi ®qua- lis inferioris natur® : hoc patet clare diTcur- * * - tivum a Cajetano excogiratum in natura de Te non repugnante contrahi per quamlibet aliam iingularitatem, efto fic contrahi non fit pofiti¬ ve apta. Tum quiah®copinioeafidem incur- rit difticultates, quas Tententia Scoti,& Fonfe- c® aquibus vixquidquam diTcrepat; tum quia repugnantia quam habet Petrus cum fingula- ritatc Pauli oriturin Petro abejusidentitate, Sc fingularitate, quam nonhabet Petri natura pro aliquo inftanti antecedente ipfiim efle Pe¬ tri 5 nec habereullatenus poteft; cum ex natu¬ ra oriacur idenritas,St ex identitate repugnan¬ tia in natura Petri ad non effendum naturam.* Pauli: Ut patet ex didis, adeoque nec habero poteft antecedenter ullam non repugnatiam, Teu repugnanti® carentiam, quam excogitavit contrari® opinionis Author : Tum demum# quia per ipTum naturaPetri non poteft proprie efle in multis.Ted Tolum Tecundum quid,& non repugnanter, quod ad univerTale nonfiifficit; cum ad ipfiim requiratur,ut inefle poflit pluri¬ bus per pofitivam aptitudinem, & capacita- tem natur® abftrad® j qu® ficut pofitive erat ante abftradionem, ita poft illam pofitive po¬ teft:, & debet efle in pluribus, utiinTramagis*, expIicabituL.. jn IlUVMUi >0 uuvunv . J/MVVV VIM. w -- — renti de illis ad eummodum, quo detadodi (- t 82 feu Metaphfca . tur in natura ctiam dum ca eft in ftatu reali, quia tamen conjunčla cum abftra&ionefitu- nitasperfe, ideo in talibuscircumftandjs po¬ teft efle, & eft proprietas natura univerfalis. Porro ficut unitas, ita & Aptitudo, altera natur« univerfalis proprietas, a qua ipfade- nominatur apta, non eft aptitudo aliqua fičta, X 1 aliud nihil aflignabile fit, fiquidem fingularia^ cxiftentia a parte rei, qu« quidaro de materia¬ li importari dicunt, funt obje&um tantum re- motum, & fundamentale,quod mtelledlusper ačtum prsfeindentem proxime nonattingit, eo quod per ipfum ipfa fingularia non cogno- fcantum. aut mere extrinfeca, & cognidonis, confiftens/JV/ Formalis vero univerfalis entis caufa eft in relatione quadamracionis per quam natu¬ ra abftra&a reflexe comparetur cum indivi- duis in quibus reperiri poteft; vel, ut alij, in negationc individuorum reflexe concepta in •adem natura, perquam fiat mulds coramu- nis. Hujuftnodi enim figmentorum nulla pe- citus eft nccellitas, cum abfqueijs natura in- trinfecam fuaro habea t aptitudinem, & poten- tiam, polito ačtu eam fpoliante individuado- nibus, quo fit aptitudo unius natur« fimplici- ipfa fpecies ab Agente intelieftu produ&a, 8c formaliter,fed non vitaliter na tur« pr«cif« in efle intentionali repr«fentatrix: perfpeciem namque fui impreflam formaliter natura re- pr«fentatur abfque difFerentijs individuand- bus, & denorainatur uni verfaliter repr«fenta- ta ; qu« denominatio formaliter confiftitin- pafliva repr«fentatione natur« abfque difFe¬ rentijs illam individuantibus: h«c vero repr«- fentatio pafliva aliud eflcnequit, quamipfa_. ter, adeoque proprianatur«univerfalis, per f formalisimpreflafpecies; fiquidem ifta inra- quam ifta cx fe non habet repugnantiam ad ^ exiftendum inijspluribus,aquibusfegregata fuit, & in quibus etiamnum in ftatu reali repc- ritur: ficut enim lapis, quia furfum ab extrin- feco movetur, non habet repugnadam intrin- fecara ad motum furfum; fic naturapr«cifa_. tione imaginis exhibet formaliter naturam,« communem abfquedifFerentijs, nonfecusac illam cxprimat vitaliter fpecies exprefla, feu ipfa formalis cognitio; uti exdi . quo uno: & quantumvis ametrationem com- munem virtutis, eam tamen qua talem fibi propofitam abintelledu fupponit,folumque verfando circa illam dat ipfi denominatio- nem extrinfecam voliti, uti fupra in fimili dif- currebamus de ente rationis, dum a voluntate amatur, defideraturve. ne operante produda nullatenus inferviro iSso Attributo porro, qu* enti univerfali poflet conftitutioni natur* in cfle Uni verfalis, uteonftao. 1846 Quod vero Deo omnifcio non concedi- mus inUniverfalis effedione, jurepotiori nc- gamusinprimisfenfibus tamcxtcrnis, quamj interno: illisquidemtumquia juxta Ariftote- lem omnis externus fenfus eft ex natura rei cir¬ ca resflngulares; tum quia juxca dida fupra externi fenfusrestantumexiftentesadu, non vero poflibiles percipere pofiunt,quod tamen foret illis concedendum, fi facere poflent upi- verfalia,- tum demum quia, juxta cciam dida_, inPhyfico-Ethica, objedum fenfuum eftacci- dens materiale fenfibile non vero fubftand*, & eflenti* ipf*, quas proxime attingere nullo modo illipoflunt, prout ad efle entis Univer¬ falis eft opus^, jg 47 Neque obeft qu 6 dcolor, utfic, dicatur objedum vifiv* potenti*, fonus ut fic obje¬ dum potenti* auditiv*, &c. Hoc namej; di- communiter attribui folent, funt imprimis, ut fit objedum intelledus: hoc ipfonamqquod ens fit, gaudere debet, ut c*tera omnia, qu* rationem entis participantobječliva fua cog- nofcibilitate. Deinde,utpriusfit, 8 cpofterius fingularibus ,• pofterius quidem, quia intelle¬ dus occafionem, & fundamentum nancifcitur faciendi uni verfalia a convenientia, quam in¬ ter fe in quibufdam faltem extrinfecis qualita- tibus 8 c operationibus habeat lingularia: prius vero, tum quia natura univerfalis tanquara genus aliquod, totumve poteftativum ad fin- gularia metaphyfice conftituendaperpropri- asdifferentias contrahitur: fic q; dicitur quafi caufa metaphyfica fingularium, qu* confti- tuit: tum quia afubfiftendi confequcntia re¬ de argumentamur eft Petrus, ergo eft homo: efthomo, ergo eft animal: ac proptereaeo- rum dicitur abAriftotele principium, qu*u- niverfale fub fe continet. citur tantum fecundum noftrum loquendi iSji Attribuitur infuper enti univerfali im- roodum, noftrafque intelleduales abftradio- nes, non autem quafi re ipsa daretur color ali- quis, ut fic, aut fonus, ut fic, qui re ipsa extra intelledum fub fe contineret omnes colores, aut fonos.. Pari modo,quando quidam dicunt objedum fenfuum cfle univerfale, intclligen- dumeft, quod collediofinguLriuro, inqu*, quatenu 5 duntaxat taliaferri polfunt fenfus, materialitas, & incorporeitas, nec iramerito: quia fecundo intentionaliter, & reduplicative acceptum inftatu pureintentionali cxiftit, in quo hauddubie corpora aliquaphyfice tafta non reperiuntur: atque ex hinc forte dicitur ingenerabile, incorruptibile, *ternu, &c, qu* pr*dicata non funt intelligenda covenire enti univerfali pofitive; nam fic fumpta foli Deo illa Pars pojlrema, Jen Mctaphyfica. illa conop&tunt,fed negativi,feu pr«qifive, hoc «ft non fecundum tdiquam realem exiftenti- am, quam extra fuas caufas haberet, cujufmo- dinechabet, nec habere poteft, ut exdičlis J fuflicientsr patct; verum fecundum efle ab- ftra . 1864. Dari autem accidentia, prjeterqua quod fit Sacrofančta: fidei noftra; dogma declara- tum a SS. PP, Sc Concilijs, patet, tum ex ačti- busnoftrisvitalibus, qui non funt noftra fub- ftantia , tum experientia evidentiflima, qua conftat ferrum v. g. ex frigido fieri calidum, aerem,ex tenebrofolucidum, aliaquehujuf- modi innumera, qu* falvari,aut explicari nul- ex Myfterio Euchariftico conftat accidentia abfoluta, de quibushicagimus, pofleefio abfque adtuali fubjedto inhaffionis: tum quia nulla videtur aflignabilis ratio, ex qua colligi poffit tantam efle connexionem, 8c depen- dentiam accidentium a fubftantijs, utneque- aut faltem divinitus abfqufc illis confervari; unde efto non habuiflemus notitiam praftati Myfterij,adhuc defendi poflet tališ feparabili- tas ex illo negativ«? Philofophico principio: Quidquid manifeftam noninvoluit contradi- dtionem, poteft divina virtute fieri: Quare quando Ariftotelesdefinivir accidens efle en- tis ens, vel intclligendus eft locutus fuifle ia fenfu aptitudinali juxta didia; vel utdodtifli- mi Recentiores tenent,neganda eft ipfius fen- tentia, Sc corrigendus error tam cxmyfterio fidei, quam etiam ex jam polito negativo principio. latenus poflunt abfque accidentibus a rerumAn autem ačlualisaccidentisinhsrentia fubftantijs realiflime diftinftis^. i86s Necobeft quorundamopinio,quaexifti- mant calorcm v.g. in aereefle agitationeim* quorudamfpirituum, feu particularum ignea- ruro, quas folares radij diverfimodeagitano, varijfque modis in varias partes impellunu. Nam prster ea, quaj contra corpufculadixi- mus in Phyfica contra dietam opinionem eft, quod exea fequatur vel motum efle caufam., caloris, vel efle calorem formaliter: Primum dici non pofle patet ex diftis de motu in Phyfl- fit modus aliquisunionis contradiftinčtusrea¬ liter modaliter ab attione ponente accidens in fubjedoj pars negativa nobis videtur pro- babilior, eo quod forma accidentalis hoc ipfo, qu«?d in fubjedto ponatur eidera per entitatera fuam uniatur immediate, noufeciis, quamj proportione debite fervata uniatur extrcmis uaio fubftantialis, cum ex intrinfecis fuis prin- eipijs determinatum fit ad iuhjerendum, quod nequit non aflequi polita adtione fuipofitivd in fuo fubjedto inhsiionis, Quod 3 * Pbilojophia quinque-partit#. 1869 Quod G quis qua:rat, quid hoc fit efle in fubjedo inhtefionis ? Refpondemus, quodfit efle in alio, cumquo nonfaciat unumperfe, fed per accidens, uti patet inde quodomnis forma, qute dcfado admittitur efle accidenta- lis flc in alio ita, ut cum eo faciat unum per ac¬ cidens prouc univerfaliflima conflat indudio- nc. Indicium porro, quo difcernere poflu- mus, qusnam forma flt ita in alio , ut faciat nancifcitur mcdiante quodam vinculo feu nc- xu, qui relatio nuncupatur , quem prscisž fumptum rede cum communi Peripatetico- rum dicimus efle habitudinem,refpedum, feu coordinationem, quaunum refpicit, feu re- fertur ad aliud, cujus fenfuseft, quod relatio qua tališ nullum alium formalem effedum fubjedo fwo tribuat, quam ut faciat illud fe ha- bere ad aliud. cum ipfo unum per accidens,illud videtur c.zv-1872 Hes vero refpedus feu habitudines dari 1870 tiffimum, quando deprehendimus formam.* talem in fubjedo, ratione cujustoticonflato ex ipfa & fubjedo non conveniuntdetermi- nate qualitates defervientes ad confervatio- nem tališ forma in fubjedo illo; cujus indicij certitudo elucefcit inde, quod defado omnis forma, qua fubflantialis efle conceditur, flt principium talium qualitatum, 5 c accidenti- um, per quorum notitiara in hoc rerum fiatu devenimus in formarum cognitionem, & ex illorum diverfitate colligimus iflarum diver- fltatem, prout in prtecedentibus non unoin loco oflendimus, & fpecialiter ubi de acciden- tium divifione in novem pr»dicamenta,deq,• noflroaflequendifcientias modo in hac vita egimus^. Metnphjfice en s pojit faum qua re- UtivumutJic. T Ametfl fupra ens quatenus metaphyfice objedum diviferimus etiam in abfblu- tum, & refpedivum, attamen, quia in pr feu Metaphfica. licet & termini, a quibus in eflendo conftitui- tur, poteft cognofci: adeoque exilicas, feu en. titatis.feu cognofcibilitatis objedlivaiejufdem nihil juvateos, qui relationes negant, cumij ip(i admittant 5 c entitates raodales, & alia di- ffiinuta entia, qualiafunt proportionalespar- tes vix ab humano intelleclu fuflicienterper- ceptibilia. 187s V el tertio, quod qus infunt a natura mu- tari nequeant, ciim tamen contrarium acci- deret fi in creatis relationes reales darentur. Nam verum eft antecedens de ijs tantunij, qua; eflentialiter, nonautem accidentaliter a narura infunt; experientia fiquidem manife- ftum eft, quod aer natura fua calidus frigefiat, & aqua natura fua frigida calefiat,qua:experi- entianonfubfifteretfubfiftete univerfim fun- damento adverfariorunij. 1876 Vel quarto,quod ex admiftis realibus re- lationibus fequatur in natura pnefertim creata nulla dari entia abfoluta: fequela namque ve¬ ra eft fimpliciter, &abfoluteloquendo falfa, tame filoquamur deefle abfoluto, fecundum/J^rT^Ranfcendentalis refpedlus, feu relatio in- quid 5 creata enim omnia,dum dicuntur abfo- JL lutaintelligenda funt talia efle a quolibetpar- ticulari reipedtu disjundlive accepto,nonau¬ tem ab omni colledlive fumpto, non fecus, quam dum dicimus hominem cadibem abfo- lutum efle a relatione Paternitatis, tametli ab alijs relationibus abfolutus non fio. 1877 Vel demum quinto , quod res abfolute abfque ullo luperaddito per folas fuas abfolu- tas entitates intelligi poflint fimiles, diftimiles, &c. ablato enim five perpoflibile,five perim- pofilbile quocunque reali refpedlu adhuc ta- 3? rna realiter indiftindla nedlunt, qusque reipia cum non lint in aliquo,concipiuntur tamen,& explicantur per raodum refpedlus, & habitu- dinis; fic prout exem plificat D.Thomas. r .par. q. 13. Idem dicitur eidem idem, non ex eo, quod detur vera aliqua relatio ejufdem ad fei- pfum fed fecundum quod intclledlus appre- hendit bis aliquid unum, ftatuens illud ut duo, ficque apprehendit quandam habitudinem_* ipfius ad feipfum, qux habitudo relatio eft ra- tionis, feu fecundum dici: fic ille. In quo re- fpedtu membri hujus relationem ut fic divi- dentis nulla eft difficultas: realem verdrur- fus fubdividit Authoritas communis poft Ari- ftotelem, imo & ratio in tranfcendentalem & pra;dicamentalem, qua? duofumma gcnera^ relationum realium, ut nobis magis pateanu, confiderabimus imprimisr’, <£\rfetiiphyjice acceptum ens pofithum ut rejpetfivum tranfcendentaliter. Ranfcendentalis refpedlus, feu relatic de fuum eft for tita nomen,quod i ta omnia tranfcendat entia creata, ut nullum fit feu po- fitivum, feupoffibile, imo feu negativu m, feu impoflibile,quod habitudinem connexionera, & dependentiam eflcntialem nonhabeat, aut ab alio ente creato.aut faltem ab increato; ad- eoque ad illud tranfcendentalem relationem: per quam ut meras de nomine quaftiones vi- temus, talem intelligimus nexum inter duo, uc vi illius deficiente, vel implicante eo, quod rc- fpicitur,eflential:ter etiam deficiat,& implicec id, quod ad illum talem habet rcfpedtum.«. men duo v. g. parietes albi erunt, & intelli-Huncrepcririimprimis in compluribusr* gentur efle fimiles; fruftra proinde afleruntur tales relationes, &c refpedlus reales in natura.,, Contra fiquidemeft, tumquia res abfoluta, fimiles inter fe efle nequeunt, nifi conveniant inqualitate: tum quia argumentumillatuiru procedit infuppofitofeiplum^reftruente; im. fuppofitione enim tollit omnem refpedlum,& tamen adhuc aliquem ponit, hoc ipfo , quod ponat duo alba, qu» formaliter, Sc eflentiali¬ ter prsfuppofitalui pofitione, velut rationo fundandi,conftituunt convenientiam in quali- tate,qus eft formaliter relatio fimilitudinis,ut ftatim magis patebio. 1878 Sic comprobata relationum cxiftentiaj dividi illa: folent communiflima divifione (uu omittamus loqui de relationibus fubfiftenti- bus, qualesfunt divina) in relationes reales, & rationis, feu mere fecundum dici: illa; lunt, quE extrema realiter diftindlacomparant, Sc referunt, qusque funtinrebus,utdiximuscir- cumfcripta omni operatione intelledlus : ra¬ tionis vero feu fecundum dici ( namnefacia- mus qua;ftionem de nomine utramque pro ea- dem iumiraus) funtillie relationes, qux extre- r> : creatis entibus refpedlu aliorumpatettum ex adlibusvitalibus, quiut diximusinPhyfico-e- thica ita eflentialiter dependentafuisprinci- pijs, ut his deficientibus Sc illos deficere in ra- tionc vitali eflentialiter fit nccefle: tum in mo- dalibus entitatibus,qua;itare/piciuntilla,quo- rum funt ultima; eflentiales determinationes, ut implicet eas efle Sc confervari in natura re- rum abfque ijs, qua;eflentialiter ultimo deter¬ minant prout oftendimus in Phyfica. Infuper Angeli, rationalcs anima?, prima materia, car- teraque entia quoru in Phyfico-mathematica mentionem fecimus, ita in primo fuiefle, Sc produci immcdiate a prima fola caufa depcn- dent, ut repugnet illa vel primb efle, vel dem- de confervari ab ullo alio agente. Demum ut univerfa verbo complcdlamur creatune om- nes, quinomne, quodquomodolibetpartici- pat rationem entis tanquam a primo fuo prin- cipio Sc origine ita a Deo dependent, ita cum illo tranlbendcntaliterconnedluntur, ut Deo perimpoflibile deficiente deficerentipfa rea¬ liter Sc phyfice, illudque quale qualc habentj efle amitterent,noa fecus, quam ceflante mo- i i i i 1 tu c cognofcibile per cognitionem unius tantiim_» durationis; nam fi pcr cognitionem unius tan- tum durationis cognolceretur tota coexiften- tamen loquendo pro fola ratione fundandi fupponit, quam dicit inredlo confignificansr’ fundamentum Sc terminum in obliquo ,• noiu fecus quam unio ni radone unietis, efto in hoc conceptu imporcet extrema,qu id, quod importat inredio fit quid unum, ac propterea tametfi prtedicamecalis relatio tria fupra enumerata efleutialiter involvat, logice generatio non conftituantur intrinfece pen, partes vel lubjedta , vel terminos, nam hi, qui abharum paricate argumentancur adeflencia relationis prtedicamencalis,formaliftime lllam e medlo tollunt: fi enim fic fe habet ratio fun¬ dandi ad relata, ficut unio ad unita, cum htec eftentialitcr referatur ad extrema, involvat- que ipfam tranlbendentalem relationem for- malicer, ita 8c ratio fundandi eritformaliten, tranfcendentalis relatio, ficque cum in fola ra¬ tione fundandi eflentiam prtedicamentalis re¬ lationis conftituant, eam cum tranfcendentali ellentialiter identificant,atquc fic prsdicame- talis nulla daretur, pro cujus eflentia illi maxi- me contendunt. Reliqua;objc&ioncs,quia-. fenlum formalem, aclogicum, Scliatumin- tentionalem cum fenfu phyfico, Sc reali fiatu confundunt ab uno ad alterum,Sc vicilfim tra- filientes, cum tamen tumde prtedicamentali relationcagimus, fifteedum nobisfic infenfu phy- P ar s po/lrema, fen Afetaphvfica. phy fino,Sc reali, nullum prorfus vigorem con- tradiddiiabeno. ipi2 Patet proinde ultenus ad oranem rela- tionem pr®dicametalem tria realiterrequiri, nonfecus, quam ad efle unitum tria neceffario phyfice requirantur : quod nou obftat, quo minus relatio terminetur utadabfolutumfor- maliter, Sc non formaiiter ut ad relativum: adillud enim formaiiter terminatur, quodde fe pr®cisefumptum eft ratio cur fundamen¬ tum habeat tale pr®dicatum relativum ; ter- minus autem pr®cise fecundum fua pr®dicata 39 . ter fe erunt fimiles, Neque tamen ex hoc fe- quetur proceffus in infinitum, quia curp rela- tio prtedicamentalis habeatur per complexu, Sc combinationem pluriura exiftentium , fi- cut exiftere non poflunt nifi finita, $c ex finitis poflunt fieri combinationes tantum finit®, ita ex finitis haberi non poflunt infinita; reiatio- nes, ut per fe conftat. Metnphyfice fumptum enspofithmnu ut creatum mtellečiuale complete talct . abfolutaeft tališ ratio; nam non ideo Petrušk Pater refertur adPaulumfilium , quia Paulusr*/p// A Ddimushocintitulohasultimasparticu- referturadPetrum,fedquiahiceftgenitusab ./jLlas, quia fupra in Phyficoethica de ente illo, quod vero fuerit genitus a Patre non eft conceptus formaiiter pr®dicamentaliter rela- tivus, fiquidem haberi poteftcalis conceptus, ab!que eo, qudd concipiatur Pater exirtens, adeoquefubconceptu formuli filij, filius non_. eft relativus, eo, quod ut taliter relativus fit, in fuoconceptudebeatiuvolvere exiftentiamPa- tris; efto verum fit, quod realiter entitasfilij, quin e A filiatio in redo, fic id, quod terminao paternitatem; nam id nonpr®ftat fubforma- li conceptu filiationis , qui conceptus haberi ncquit, niliconcepto Patre in obliquo; quan- do lgitur concipicurPater in redo,eodem con- creato intelieduali incompleto, qu® adphi- lofbphicum noftrum inftitutum lpedabant, fufficienterpropofuimus: ac proinde hoc lo- co de folo ente creato intelieduali completo, ut quantum requirit completa metaphyfici objedi notitia agamus; dicimus ejus nomine intelligendas efle fubftantias illas immateria- Ies, quas Plato, D®monas feu Genios, Arifto- teles vero motores cceleftium corpnrum, Sc intelligentias , Chriftiani autem Philofophi Angelos, non ratione natura;, fed ofticij, quo funguntur in procurando ad nutum prim® m- telligenti® bono univerfi indigetarunt. ceptu concipi non poteft ipfe in ob!iquo j ex/^/£f Eos nonfolum poffibiles efle, fed etiam eo, quod formaiiter alia fit relatio, qua Paulus filius refertur adPctrum parentem,&alia,qua Petrusparens refertur ad Paulumfifium; Inil- la enim Paulus filius fubit rationem fundamen- ti, Petrusvero parens rationem termini: In_. ifta autem econtra. Atqueexhis jprj Patet rurfus relationem pr®dicamenta- lem ad®quate fumptarn fecundum id quod dicit in ad®quato fuo intrinfeco conceptu tnultiplicari, primo ad mnltiplicationem fo- lius termini: fecundo ad rouicip!icationem-» folius fundamenti: 3 ad multiplicationem utriufque, quarto ad multiplicationem diver- f® rationis fundandi: quorum ratio ulterior eft, quia tories funt relacioneS p„r®dicamenta- les ad®quace fumpt® raultiphces Scdiverf®, defadodaripr®terlacram authoritatem fua- dent tum rationespropollibilitate aniruže va- tionalis locopauloantecitatoaddud®: tu rx» quia ficut dantur intra latitudinem encis n. terialis entia incompleta, Sc completa, jure potiori etiam dabilia funt ejufraodi intra lati- tudinem entis fpirituaiis, ciira qua calia, Sc af- feda fint limitatione, Sc fiuitudine, Sc fimul fubftanti® fint indivifibiles intellediv®, me¬ di® interauoextrema, Devm immeufum, Sc ens materiale dimenfum de utroque partici- pantes, nempe a DEoindivifibilitatern, Scin- telledualitatem, ab ente vero materiali fini- tudinem Sclimitationem: inquibuspr®dica- tis ciim nulla involvatur repugnantia, poffi¬ biles efle Angelos eft nccefle. quoties eorum ellentia ad®quate fumpta di-//>/7 Nec poffibiles folum, fed etiam defado verfimode poteft accipi, quodfieri pode, in omnibus quatuor enumeratiscafibusfaciledi- da confideranti patebit. igi^ Patet demum relationem unam fundare pofiealiam, cum enim una paternitasfimilis fit altcri paternitati, nonne ex his qu*libet ef- le poterit fundamentum formalc alceriusre- lationis firailitudinis 5 nam cum non minus* fundamentum habeamus comparandi unum album cumalio albo, quam unam parernita- tetn cum alia, Sc cum *quepuffincdu®pater- nitates confundi in communi conceptu pater- nitatis, qu noftrum loquendidcDEO modum, libentec. admittimus , ideo cos pluribus hic profequi fuperfedemus"\ Deo eflentialis connexi« afFečliva cum ?liquo ipjy Sequitur ex dičlis quarto ob perfcčlatn obječto, quod flmphcitcr infiuitum, & Divi- fubjcčlionem creatur« refpedu Dei Creato- ris, Pan pojlrema , Jeti Afetaphyfica. 45 ris, dari in illa potentiamobedientialemin- ordine ad omnes illos effedus, qui a fuiscau- fis eflencialiter uon pendent, Sc aliunde funt poflibiles: pode enim Deo obedire in omni¬ bus illis, qu® nullam involvunt imperfedio- ncm, aut implicanciam vidctur non minus* necelTaria proprietas ex efle creato proma- nans, quam fit ex animali rationali dimanans rifibilitas. Potenti® aucem obedientialis no- mine aliud non intelligimus, quam non repu- gnantiam , ut agens aliquod cum Deo conjun- gatur, 8c ab eo aflumatur ad aliquem cffe- dum fupra proprias viresproducendum, I&S Sequitur quinto caufas fecundas agere nullatenus pofle abfq; aduah immediato con- curfu Dei, cum ipfis concurrentis ad omnes omnino earum effedus: tumquia ficut defa. do creatur® omnes quoad eflendum, Sc exi- ftendum eflentialiter , Sc immediate depen- tentiam fuam, fuumque concurfum offerau creatur®, Sc pr®fertimlibere operand per de-. cretum pofidvum, quo Devs quafi velitfuam omnipotentiam efle in poteftate creatur®, quafi dicens illi. OfFero tibi meam omnipo¬ tentiam , Sc volo iliam efle in tua poteftate, ad hoc ut ipsa utaris juxta naturales tuas vires Sc inftindus pro libitu,cum tali tamen affedu,uC potius illa tibi ferviat ad bonum, quam ad ma- lum. Perquod fufficientiflime oftcnditur, Sc quo modo Dei omnipotentia applicetur ad operandum cumcaufisfecundis, &pr®ferdm liberis, Sc qua ratione per tale decretum con- fervetur integra operatio, Sc libertas creata: Sc demum quo pado generabg hic Dei con- curfus in adu primo ex fe flt indeterminatus , Sc indifFerens ad hunc illumve adum, Sc effe- dum, cum non magis fecundum fe inclinet ad unum, quam ad alium, ad adum potius, quam ad cjus negationero. dentaDEOConcurrenteaduadipfarum efle, XT - . . . .. - & confervari } ita eflentialiterexigunc adhoc'*“ . N=quelj,c modus =xpl.cand. concurfun. j- » »-»• • ° r univerlalem Dei, ut cauf® prim® ad omnes ut operentur immediate Divinum concurlum adualem: tura quia hac unica ratione falvari poteft perfediflimum Dei Dominium in- omnes creatas caufas earumque effedus: tum demum, quia virtus Anita, &limitata, qualis eft caufarum fecundarum fe fola ne- quit rem aliquam a non efle ad efle transferre, atq; adeo ad immediatamfuam operationem neceflario exigit concurfum virtutis flmpli- citer infinit®, qualis eft Dei connaturaliter concurrentis eadem femper adione indivifi- bfliter cum cauflsfecundisad effedus omnes qui ab ipf^-s producuntur ; cum omnis adio creata dependeat, Sc comproducatur a caufa prima, quod fierinequit per aliam adionem, ne detur modus admodum formaliter, quod repugnare in Phyfica oftendimus. Sequitur demum fcxto neceffe efle, ut Devs qua caufa univerfalis applicetomnipo- pnm® operationes & effedus fecundarum caufarum Deo ullatenus indecorus eft, quin gloriofus maxime, co quod quidquid Devs hac in parte facit, liberrime faciat, indudus foliim a fua bo- nitate, qu® ita omnipotentiam rebus creatis attemperat, utpenesipfum abfolute maneac poteftas concurfum, quem pr®bet, negandi. Quare cum concurfus ifte quo liberrime Devs fe comraunicat ad efle, confervari, & operari cujufcunque creatur® illius bonitatem, bene- ficentiam, liberalitatem, amorem, Sc munifi- centiam in creaturasfuascommcndet, meri- td viciflim creatura omnis una nobifeum a- mantifllmo noftri Deo accinat: Benedi- čtio, & claritas, & gratiarum ačtio, laus, lionor, virtus, Scgloriafit Deo noftro per inšnica fxculcu>. O. A. M. D. G. B. V. M. H. Sylla- Syllabus Qu£eftionum IN HAC QVINQVE-PARTITA PH1LOSOPHIA, fuxtd numerorum marginalium feriem contentnrum-j . IN LOGICA. ( 7 \Hilofophianomen. 2 .& feq. _£~^ Philojopbia quidditas. 4. drfeq. Philofophia divifio. 7. dr feq. Or igo philofophia. I o. Modus methodicits confequendi Philofophiam. II ,&fcq. Philofophica cognitionis milit iplicit as. Ig,& fcq. Philofophia ftibferviens fenfss. 2 r. philojopbtca cognitioni quantum ferviat: non tm~ plicat. 23. Philofophia potitinda cupido inprimis Logica addi- fcenda. 24. dr feq, Logica Komen , dr guidditas, 26. dr feq. Logica vir trn inte/lečlualis. 29. dr jeq. Logic a habitus prači tem. 3 I. dr fcq , Lcgica in rigorefientia. 3 9 * d" fig, Logica non est organum, aut modus fciendi. 43. Logica nec ar s, nec opinio , nec habitus primor um pnne/piorum. 44. d' feq. Logica ojfcium. 47. dr feq, Logica materi a le ob ječi um, 5 o, drfeq . Logica objeclum Formate. 5 5 -&feq , Logica obje čl um Adaquatum } feu attributioms. 60. & feq. Logic ali um ačluum adaquaium jpecijicativum. 65. drfq. Logica divifio in Docentem (jr Uteniem. 70. & feq. Logica neccffetas adrehquasfcienttas. 77. d* Jeq. Logica ufitata voces. 8 8. d* fig. Logicalium vocum comparative famptarum natu¬ ra. 95 - &feq< Logic ali um vocum multiplicitas, divifio dr ajfečlio- nes. 99-&feq> Logicaliafigna, e or um/j, natura dr diverfetas. \oi.& jeq. Logicafigna pr opri e tali a, 108. dr L ogi c a litim fignoru m feu vocum primat iafignfica- tto, ii}. &fig. Logicalcs voces in r at ione imaginis. 1 1 6. dr feq, Logicales voces in ratione imaginis. II6. dr je g. Logicales voces in rationefin is. 11 8. dr feq. Logicalium obječtivo-vocum feu Pradicabilium ori- go, author nomen, dr ufeus. 12 2. dr feq. Logicorum Pradicabilium communis ratio conve- nientia. 13 o, d - fcg> Logici primi Pradicabilis feu Generis guidditas. I 3 f. Logicum primum pradicabile rejječiu fuoruminfe- r tor um. 141 .drjegr Logicificundi Pradicabilis, feu dijferentia ejfentia- lis conceptus , dr explicatio. IJ o. & feq, Logica dijferentia divifio . 1 54. d* fig. Logica dijferentia comparative fumpta. \6o.dr feq, Logica fpecics jeu tertium Pradicabile. 168. Logica fpcciet divifio. 169. &fiq. Logica Jjecies ad inferiora fua comparat/u,. 174 - &f c j' Logica jjecie dijferre quidfit , ubi diverforum circa hoc opiniones, 18 1.& feq. Logicum Pr opri um. 19 2. & fig* Logicum Propnum qtta Pradicabile. 201. & feq. Logicum Accidens fecundurnfdj, 204. dr fieg. Logicum Accidens ut Pradicabile Guintums. 20 7. dr fig. Logici rernote obječlivi termini, feu Pradicamenta. 213. Logicalium Pradicamentorum ut fic divifio. 214. &fceq. Logic alitmPr adicament or umpbpficcfumptorum no- tio dr divifio. 218. & 7%- Logica ad Pradicarnentalemferiemphyfice furnptam ad hoc ut quid ingrediattir necejfarto regiti- flt/L-i. lll.&fcq. Logica pradicamentalisferies metapbpficejf ečlata, dr quanam m tpfa recenfeantur. 22}. dr /Ig* Logica univoca. 227. dr /%♦ Logica FEguivoca. 2 29. &fiq. Logicalium JEquivocornm divifio. 23 1. dr fig- Logica Denornmativa. 1}6. Logica Analoga nuli a , media inter Uuivoca & /£- qnn>ica. 237. &fiq. Logica Propofitionis guidditas, dr ajfečtiones. 240. dr feq. Logic ar um Propoftionum divifio. 2 43 - & ( (( j* Logicarum Propoftionum Ventas dr Falfitas. 244. & fq. Logica formalis Feritas, variaf de illa opiniones. 247. &fl’ Logica Formalis Veritatis fubječlum. 252. dr fig- Logica formalis Veritatis adceguate fumpta ejfentia. 258, / N D E X. -Logic a formatu Ver it as non importat formaliter re- lationempradicamentalem. 260. Logica formah ver it ate ver us ati us reg it gnal ntfi. mulfitfalfus. 26 r, Logica veritate formali vero ačlui non repugnat tranfim de vero tn f alfam, ir viciffim. 7 . 67 -&feq . Logica Merita« formalis de futuris. 277. & feq, Logic 1 dtfcursus quidditas. 287. Logic us modus fctendt qmd fit. 288 , irfiq, Logict (c/en di modi partitio. 2 9 o. Log'c e confiderata definitto. 291, Logica defnit tonu divifio. j 9 j. Logica Divifmu quidditas tir aDeJinitione difiui¬ ti 10. 296 -&feq. Logicus tir ti us fctendt modus feu Argument at 10. 299 - Logica Arqumentationis partitio . 3 OI. Logicusfillogifiictts dijcurfus , feu fyllogtfmus. 30 l.irfeq. Logici ftHogifmi dtvifto . 30 6 . fr feq. Logica fytlogiflicafgura, ir modu«. 309. & feq. Logict ffUogifmi principu proxime regiilattva. 31 S &feq. Logica fy!lo?i(hca conclufionis caufa. 317. &feq. Logica conclufionis necejfitas da to affenfu pramiffa- rum. 3 2$*&feq> Logici fy/logifandi modi quodnam fit capax fitbje- tiurn. 33 6 .&feq. Logicafj/logifiica Demonfirattonts, quiddiU« ir di- vifio. 345 . Logic ah um praccgmtorum, ir pracognitionum de¬ monfirationi fukfervtentiurn notitta. 348.^7%. Logica potijfima Dcmonftrationis pramffa. 3 S h&M* Logica Demonjlratioms certitudo ir cMidentia. 3 60. ir feq. Logica Demonfirationi non fubfunt de f n n toneš fub- fiantiarii, etfifubfint accidentni. 363.fr feq . Logici regrefsus , feu Circuit materiali« in Demon - Jlrationibus atilt ta«. 3 66 . &feq. Logica Demonftrationis effetitu. 370 .&feq. Logica Demorfirationis effečlus fcientia, al/udqmd esl a remmifcemia. 3 7 f. & (eq. Logica Demonfiratione p ar ta fcientia definitto & di vi Cio. 380 .&feq. Logice fumpta a dl ti a!is fcientia. 383. & feq. Logica ehidentia-ij' certitudo ut fic atiudu fcientia. 388. &feq. Lope a ejufdem certitudo in particulan. 3yO. & feq. Logica ejufdem [peci at'm etudi ni/a. 3 P 2. & fq. Logica fcientia, 00 m ion is & fide 1 atiual/s, feu firnuh tanea incompoffibilita«. 394 ir f e q. Logica Demonfirationi« ({Ječius alterfcientia h ibi- tualu. a t \i.irfeq. IN P H Y SI C A. f 7 \Hyfica quiddnas. Al 6. ir feq. _£ Phyfica qtmlitas uniMerfim. 4 i 8. irfiq. phyfica quaht Phyfica una eademep caufa uequn fubire fmulratio- nem materialu formalis & tfiicientis refpetiu ejufdem effetiiss. 545- &fiq* Phyfica cauCa umverfim nonpoffuntfibi in vicem cfjfe caufa. 547 &fq- Phyfici prtneipij ir caufa materialis exifientia , fin quidditas phyfica. 'jSO.i? (q . phyficum materiale pr incipium efi entu as , velma- thematica,velmctapbyfica, velrauonu.5 f 9* &fiq. Phyficum materiale principium nec funt quatuor ele¬ menta. 163. &f q, Phy[icum materiale principium nec efi quint a quam frufira cbyrnici inqutrunt effintu 68 Grfeq. Pbyficnm materiale principium, feu man na pr ima a nobu efi cognofcibit*-- 570, & feq. M m mm m Pij* f 7 2V D E X. phyfiea materi« prtmus formalis coceptus.s76.Sx feq. Fhjftca materia phyfice ab cntitate & exflentiafor¬ ma dflinčho. j 79. Sc fe q. phyftce nequ:t exiflere priv at a materia omni forma. connaturaltter. 587. &feq. phjfica materia. abfolute poteši exflere feparata <* forma, fgi.Scfc q, pkyfca materia utta e ji, ejufdemque homogenea ra¬ donu defačlo fub formts omnibusiiflopofftbiles ftnt abfolute ali« materia diDerfafeciei ab ea ]ua defaclo da tur. j 96. & feq, phyfica materia potentta proxtma adformas. 602. &feq, Phyftca materia rejpeclus ad formas. 6of.&C feq, Phyftca materia appetitus feu inchnatio adformas, 6og. Thffica materia proprietates ali a. 6 13. Sc feq, Fhyfct formalisprtncipij, feu formaphyfica exflen- tia. 6 19.& feq. Phyfica forma fubfanti alis quidditas & cjuotuphci- tas. 626. Sefe q. Thyfi'ca forma materialu in materiapraeuflenuas. 63 1. & feq. Phyftca forma ex materia edučlio, 6 3 7. & feq. PhyCtca forma educibih oppoftapn^tatio. 6 3 9 & feq. Phyftca intnnfeca caufa matenahs , & formalis. 6 si.Sc feq. Phyfica caufa rnatenalis & formalis caufal/tas.6 f 8, &feq. Phyftca caufalitatts materia & forma quidd.it as. 663 .& feq. Phyfce eadem materia dihinitiis in form ari poteši plurtbm frnulformis fubfatial/bus.6% 3.8c feq. Phyfce eadem forma ettam non rephcata abfolute m- formarepoteši ftrnulplures numero materia«. 689 .Sc feq. Phyfici effcientis princip f & caufa quidditas, ac quotuphcitas. 694. & feq. Phyflca effcientis ere at a caufa acliVitas frnpli citer. 704. & feq. Phyftca caufa effcientis ere at a ačlivitas immedtata, 709. Sc feq. Phyftca caufa effetens quoad fectmdum fui effc abfo¬ lute potešt fe tpfamprodtteere. 7 24 & feq, Phyfice dua caufa effcientes poffunt quoad fecun - dumeff fe inPicem caufare. 73 2. & feq, Phyftcas dua« plurefve totales caufa« effcientes cau¬ fare eundem effečhtm totahter efi poffbile_j. 741. $ifeq. Phyficumfubfantiale agens immediateproducit ac- ctdentia. 749.&feq. Phyfca Caufa effcientis ad hoc ut agat conditio pn- ma. 7yi.&feq. Phjfici agenti.'f ut agat conditio altera poftiva. 7 s 7. Sc feq. Phyfct agentu conditio tertia feu pofitipa approxt- matto. 7<5i.&feq. phyfci agent is determinata fphara. 7 S 6. Sc feq. Phyftct agentu intra /f h aram ftu ačliDitatu a čl 10, 788 t Stfeq„ phyfici agent is extrafuamfpharam ačlto de ahfolutA potentia. 791. &feq, Phyfici agent is nltima conditio, 79 J. Sc feq, Phjfici agentu naturalu ačlto quidftt , & qualis. 79 9 .&feq. Phyftca Ačlionis a ?affione dflinčlio. 8 04. & fe q. Phjftca Ačlionis fub ječi um. 81 o. Sc feq, Phyftcaentis natur alts caufa Fin ali s & c j us quiddi - ta«. 816. & feq. Phyfca virtus caufatha caufa Finalis. 8 24. Sc feq, Phyfca caufa Finalis caufalitos. 829. & feq. Phyfica caufa Finalis effečltu, 83 J • & feq, Phyfica caufa Finalis vis rejpečlu agtnfum omnium, 837. &feq, Phyfca caufa ideali fu Fxemplaris. 842. Sc feq. Phyfica caufa per accidens exiftentia & quotuplici- tas, 846« ^ feq. Phyfica caufa per accidesopvofitu Fatu. 8 y 2. Sc feq. Phjficorum Prtncipiorum , (fr Caufarum Effečlus to- tališ dr ultimatu« > ejufcf apartibu« dflinčlio, 8 5 < 5 . &feq. Phyfcus effečlu« totalis principiorum& caufarum^ ineff fubfftentis. S 67. Sc fe q. Phjficus Pnncipiorum & Caufarum totalis effečlu« unde Naturalis dicatur , d? Di- (lantia, Motus, Figura, D/fferentia , & Influ- xus fiderum. 12 9 2. & fc q, P hjfico-Cofmographica Geographia notio, quidditas, utilitas,fubjetium>& rnulttplex h ti j us diVtfio. 1325. &feq. Geooraphice deferibedi orbem in piano praxis. r 3 5 X. &feq. Chorographica praxis deferibendi quamcunf ex ma¬ jor ibusglobiterraqueiregionibus. 13 $6. Si feq. Topographica praxis deferibendi Urbium Temto- ria, Dominia, loparchias, aliafif minores tet¬ ra p ar te s, 13 59 - & Pbffico-(latica notio, auidditas, auotuphcitas obje¬ tium. 1362. & ieq. Phjfico-Jlatica objetii, feu gra"oitatis dr leVitatis qmdditus, dr difiintiio. 13 7 3 • & P hjfico-Jlatici effetiusgrabit atis,& leDitatis.i^ 190. Phjfico-ftatici Centrigratium quidditas , multipli- citas, affetimts d' r 9 2 - &-i’ e( i“ Phj- J N D E X. Thjfico-Jlatta ter ra circafuum cent rum immobilt- taf. 1396. &fcq. Fhyfico(lattc& direUionis linea ejufej propnetates &effe£lut. 1402. &feq. Phyfico-(tatice defcendentium gr at) mm & aficen- dcntitim lettium v e ločit as. 1407. & fe q, Thjfico-filattca Machmafeu mftrument a. 141 1 . & feq. Fhyfico-ft uticeJpečlata humidoinnatantia. 1419* &feq. IN PHYSICO-ETHICA. (T\Hyfico-EthicA notio , ojuidditas, quotuplicitat. JL 1423. &feq. Phjfico-Ethica obje čl um feti fubječltt. 143 3.& feq. Phyfico-Etbicafiubječli pr im a Dr igo. 1 4 3 9. & fe q. Phjfico- Etbtcafubječli, Jen hominis a Protoplajlis, dr den/ceps propagatto. 1446. & feq. Phyfico-Ethictfiubiečlifett hominis nutrttio. 1455. & feq. Phjfico-Ethici fiubječli , feu hominis augmentatio , fjufifc a Rarefačltone, cr condenfatione difttn- Elio. - 1465. &feq. P bjfico-Ethtcifubječli, fen hominis Amma. 1483. &feq. Phyftco-Etbici fubječli partes animatt. is/S. 8cfeq. Pbyfico-Etbict fubječli) fin hominis facultates ,& potentu. i j 24. & feq, Phyfico- Ethict fubječli , fin hominis fienfus v is us, 1530. &feq, Pbyfico-Etktcifubječli, feu hominis fin [us audttus. iS3J.&fcq. Phjfico-Ethici fiubječli, feu hominis fin [us olfačtus. 1541. &feq. Phjfico-Ethicifubječli fienfus Gujliis , 1546". & /eq. Phjfico-Ethtci fubječli) feu hominis fen [us Tačtus. 15 5 2. & leq« Pbyfico Ethict fiubječli, feu hominis enter nor umJen - fuumperJpecies impreffits fenfibiles adoperan- dum tmmutatio. 1 5 j 5. & feq. Phyfico- Ethtci fubječli) feu hominis finjus tnternus « 1570. &feq. Phyftco Elbicifubječli, feu hominis appetitus finjiti- ob 1M0 , qui nblc]iie nivo ,& mendo opera fiia lolus cdidtt Deus Optimus Alaaimus , ptoipctitutci/i, tjuam opta: ,v. *mex partc perfectam rdnjiosčadprecamur. Pave proiude, S Vaie. 5 'S N I S. Phyfico Ethtci fubječli, feu hominis Memoria. I G 20. & feq, phyfico-Ethici fubječli, feeu hominis Voluntas. 1 6 26. & feq. Phjfico-Ethici fubječli, feu hominis human os fitos, ut enerceat ačhts admimcula acejufita, feu babi- tus. 1631. &feq. Phffico-Ethici fubječli feu bomintšvirtuies^arurr .^£ tjuidditas, a c cpuotuplicitas. 1 64 1. & fe q. Phjfico-Ethtci fubječli, feu hominis, ut re čl e opt > e- tur adjumenta extnnfeca . 1 6 j 5. Sc fe q. Phjfico- Ethict fiubječli fen hominis Finis nah-ralis, 1662, &feq. IN METAPHYSICA. 71 /f Etaphjjica Notio, Quidditas, & obječlum. i6?s. J v J ' drfiq. Metaphjfice accepti entis, utJic cjuidditas. 16S2. Metaphjjicientis identitas. 1684. & feq. Aletuphjfici entis , vari a de Diflinčlionis ejuidditate opinio- nes. 1689. CČfej. Metetphjjicus ejfentialis concepttts Difiinttionis. 1696 & fej. Metaphjfica dtjlinčlionis divtpo. 1699 . & J e f‘ Metaphjpca diftinčlionis[igna. i? 01 - JHetaphjficos inter gradus nulla defačio formalis ex natu¬ ra rei diftinčUio, 1703- & JUetaphjficos inter gradus nulla de fačlo virtualis intrinjt #» ca diftinflio. 1709 &fe & dffiren- tijs. 1728. &fiq. Metaphjfici entis jpecies 1. feu Ens Ačluale pofitivum. 1732, &Jeq. Metaphjfici entis Jpecies alt era feu ens ačluale Negativum. 1740. & feq, Metaphjfici entis jpecies tertia.feu ens Pcffibilc.t7SS • C? Jej. Metaphjfici entis Jpecies quarta feu Ens ImpoJJibile. 1768. &feq. Metaphjfice fiumptum Ens Pofitivum, qua Singulare. 1793. &jcej. Metaphjfice fiumptum Ens Pofitivum,/jua Vniverfalc. 1811. &feq. Metaphjfice fiumptum Ens Pofitivum , qua Subftantiale, 1832. &fccj. Metaphjfice fiumptum Ens Pofitivum cjtia Accidtntale. 1863. dr Jej. Metaphjficefumptum Ens Pofitivum qua Relativum, utfic. - 1S70.&feq : Metaphjfice fiumptum Ens Pofitivum qua Tranfcendcntali- ter relativum. 1879■ & fiej. Metaphjficefiumptum Ens Pofitivum, qua Pradicamenta- liter relativum. 1890. &fccj. Metaphjfice fiumptum Ens Pofitivum ut InteUečiuale crca - turn cornplerc tale. iffif■ & jej. Metaphjficefiumptum Ens Pofitivum qua Increatum. 1923. &fcq.