I \ \ / s I •vir / ' vt - f / / . I \ / I - l \ I 'l V \ / - 'I i v \ 0 I J / \ f \ \ I ) ' '/ \ 1 J I ' / ( ' I ' * ( \ \ . * t. v I / \ / I \ \ . ,, / ■' -y fc • ■- "'V .as. 5 i« _ *- •••• J3» \ V: f \ “ ■■ , 1 "" t. -isši- ' ' ,V< ’’ • 't J •:4 P . 4 . .. ' * •-*££ >, N.:. •v; ■*•>£*"* J7&.> ' ' ■ ■' / ' • \V:> ' 5&F-* •- £ e - A''-/ ••; r lii? C ■ C«. ‘Vv^ 0> /n Vi ■S| *V4 • M ' -*£*■ .. -rK " ■4 ' r - s 5 S \. . ..... ;! „“J . $*,, .r: v:’ Jv ,wwv\ . % OJ . 4 - bvui -L SK* FRAN CISCI BACONI BARONIS DE VERVLAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANI,OPERVM MORALIVM ET CIvILIVM Tomus. rHijloriam Regni Henrici Septimi^Regk Angli Sacrsc Theologia: Dočboris, olitn Dominationi fuse,nunc Sereniffims Majefcati Regis, a Sacris. In hoc voluminejterum excufi, includuntur Tračiatus de Augmentis Scientiarum • iHiJloria Ventorum. Jdiftoria Vita & Mortis . v r' 1 i • i- ':'\Vx>'v • * ' ” • *'< * 5 •• ■ iVttv i',^Ljfl V •„;\va . .* •••; ann EXCELLENTISSIMO Sc FLORENT 1 SSIMO PRINCIPI, CAROLO, PRI N C I P I WALLII, Auguftifsimi Regis C a roli, Magnas Britannias, &c. Regis, Filio Incfyto. Excel m# . & Nobil me > Princeps Juventutis } Onoratifsimus Aučtor,&?»9i 'JIbam Vke-Comes, Romani jam, (in plerifque,)Iuris fa- čtus, Celfifsimi Nominis Tui Aufpiciis, prodirege- _ _ _ftit. Artium enimPerfeftio- nem,pro virih, molitur; QuaeTemporibus tandem Tuis^nifi Conječtura fallit,debetur. A Certe Certe, fi Gloriofifsimorum,Sc Pientifsimo- rum Principum, yi 0 Tatris modo Tui, (Duorum Benignifsimorum Syderum,)ve- ftigiis infiftas ; Mirum quantum Religio, Sc Artes Humaniores, crefcenr. Neque vero, Infignius quidquam, Iuventuti Tuae, caetera Florentifsimce , accidere poterit • Quam ut, qui futurus fis olim, Vmufque Ta~ bula Qujlos ; utriufque Teftamemi Propugna- tor; Vtriufq; Cjentis, Sc Scclefiaflica , Sc Laica, Supremuf Moderator • Sis interim, utrarumq; Artium, tam zSMercurii, quam čMartis, Sc Fautor, Sc Myftes. Certarunt, in NativF tateTua, Ccelum , Sc Terra; Coelum y c orsfpicuo fydere, interdiu, fplendidum; Terra, fulgi- difsima omnium vefte, utpote Maio Menfe, amičta : zAngfia, Sc (jalka ; eflra ExcellentiffinM, Cum omni Hmilitate, A ddittifjimm, Et 'Dsipotiffimus G Ul L. Ravvl e y. I J. ■ , * a ■ sV ; ” r 1 _ \. V . A a V l > CT l u r \ l Le&ori S. \ A ^ua i Honoratifsimus Domi> nus, mihi olim in Mandatu deda 3 Leftori ut euponerem, b*c funt. Tomus primus Operum /mm anti editus ejl • Libri fcihcet De -Augmentis Sdentiarurrt: In qutbusetiam Par* titiones Scientiarum tradidit 3 qiMtin primamln - ftaurationis partem conftituit , Ordirn deincepi fequi debuerat Novum OrganurtV; Atque inde cat&a* Verum cum mnnutla in Politicis & Moralibus babut/fet , neutujuam fane digna fiat ptrirent, vifum fuit Dotninatmi fna eadem interfetere, (? tx tUU Totnum aliquemr0w/f«re. Tomusifle, Hifto- riam RegniHenrid Septimi,Regis Angliaj, sompleBitur; Quam primd, Lingud yernacula edidit , pojlea autem ab Exteris audiit expeti . Accedunt , quas prim Delibationes Gi viles ^Morales infcrip* ferat)Quas etiam in Linguas plurimat Moderna* tranf- latas ejjenovit/edcas poflea, & ^umero,(^ Tonde* re > auxit $ In tantum, ut veluti Opus U^ovum uidert pofsint ; Ommutato Titulo, Sermones Fideles, Ai fm (he Interiora Re\X\mJnfcribi placuit.zAddi eti~ am voku, Tračtatum De Sapientia Vete- rum ant e Annos comflures Latine editum 0 & intra praltdiabu)us'TomirecipifP ojlremo ^Fragmen¬ ta ad\ici mandavit . Dialogum de Bello facroj (cp Novam Atlantidein.-Fragmentorum au- tem (Jcnera tria e Je dmt.Trimum eorum^u# Libri* integris amiffis ? fermata funt ; m Somnium Scipi- onis, Secundum eorum, qu# Aucforipfe 7 velMorte puereptm, velaliU UJegotiudijlfaiius, perficere non pomit j ut Plaronis h tlantis. Tcrtium eorum, qu * v Guil* Ravvlev. .\^*nivrr ; VMav,v \ sv v vawiv>. r->yf iuv- j>V\ iiv\O tattar v* r wv*vm * 2‘ib.bi’ i ksnorm:^ *^mvs u>»0 f \\ $ \V ' ■ 1 ! / i HI S T O R E G N I Henrici Septimi Reg is Ang l i a e : P E R FRANCI SCVM BACONVM, BARONBM DE VERVLAMIO, VICE- COMITEM Sancti Albani. ■ ‘ . 'i ... k'i. ■. ki n-. , * V 'E : Dl C A TA Excellentifsimo Principi N VNC AVTEM SERENIS SI MO ET POTENTI S S I M O REGI Magns Britannia?, &c. londini , Excnfum typis Edvardi griffin ; Proftant a d Infignia Regia in Gcemerario D. Pauli, apud Ricbardnm IVhitakerum . 1638 . Htec, (jute fermone patrio perplacuit Hifioria , Latinitate donat a,puhlicijur isfiat. v_ : JtitJ 1 33 X ' Iohannes Coceus. ' c , /A-: C ■ M IVA D ! V Vf ' I 3 O! ?.8ITMaTOq >:' ;r : . asrigei/ t \ t a v a vi ca x > vVv_«*Vd jip rrru!(rax3 • i ero’ O i,lu }'■ 't AVV*. V' M A Vfi'.\ /uAAA / IL L V S T RIS SIM O ET E X G E L L E N T I S S 1 M O PRINCIPI CAROLO, PRINCIPI W A LLI Duci C o r n u b i ae , Comiti Cestriae, &c. ___ . —- ! - - - — ‘ — 1 ■ ExceUentijlime P rinceps • T in parte recognofcerem Debitum infinitum, quo Qelfitudmi veftras obftri- ftus fum , operam dedi ? ut Honorem exhiberem, Memoria? %egis illius iAn~ glia , qui ex Progenito- ribus %egis "Patru veftri , & vedri ipfius fiiit poflreraus: Cui %pgi utraque Vnio quodam- modo modo attribui pofsit : Quandoquidem illa ‘Rpfarum inipfo confummata fuit, illa vero %egnorum fundata <3t inchoata. Ouinetiam, Tempora ejus celebrari merentur. Vir e- nim Prudens fuit, &. Rex Egregius: Tem¬ pora nihilomimis fua turbida, Sc Mutatio- num Sc Eventuum rariorum plena. F temni in Temporibut idem ufu-venit,quod in Vtis : ut alia fint magis A celi via Sc Dedi via,alia vero magis Plana & Al quabilia.Quorum alterum Genus Temporum V iventibus commodius 5 aP terumScribentibus gratius.Neutiquam eum affentatione colui,fed Imaginem ejus ad vi- vum excepi ; quantumfieri potuit, flando tam procul, & luce paulo obfcuriore. Ve~ rum eft (/elfitudmem vdiram, ante oculos ha- bere, Exemplar Incomparabile, Pegisfacobi 'Patri* veftri: Attamen, non abs re vobis fue- rit, unum ex Antiquioribus etiam Exem- plaribus intueri. Veus Gpt.Max.Cel/itudmetn vdiram confervet incolumem. Qeljitndinis yeftr/v* 0 - ataue ita hucufoue appellatvis _& ha~ bitus, Ultione divina 5 Exuliš Exppditionera fortunante, inprslioapud BojvpoHb, viftus fuiflet & interfe&us ^ {licceffit ei inRegno, Comet RkbmondU „ ejmide Kex H e n R te u s Septimu* gppeUatus. Kear, ftatim a Viftp- ria 5 utqui fub Matreadmodum piju & de-f votžj educatus fuiffet j atque Naturae fuaš dučhi, Sieris opetandis dedituseffetj CanticujnTg De*m cantari io- Jenniter uff« 9 toto exercitu prsfente 3 in Loco ipfo 9 ubi pugnatum •i rat *. Ipfe autem, magno Applaufu, 8c Isti? Acclanaationibus, Mpitari epadam Eleftipne 9 aut Recognitiopc, Rex eft faluta.tus. Inr terim 5 Coip US Richardi , poft multas Injurias Contumelias, (qqs P r o> jCotnmeiiiorationibus Fupebribu?, 8c Exeqmb ? pkbi, verfiis T-jpran- jios, ede confneverunt) obfcure fepultum eft- Etfi cniin ,R?y ipfe, ^uafuitJiobilitatea^fiV Monoflerii de Utho- jiorificehumaretur, attamenReligiofi ipb v Vul g* arreChb.us Radiji immunes) boe facere neglexenunt: Neque taHieij proptere^ Rcprehenfionem autCepfuram fubierunt: Cum jiemo \jllmn Igna- miniae m Čontimaeliae mjTOCtin? fut0e,e&~ ftimaret, qui propriis Manjbus Mmru$g<3cti .(P«rwqipisiqnocq3ia^r mi) CamifejtfiaifleU •Opij^ccfn^ipFi^tgs CmClarcntU ^ curaflet, Qui NcpitH fuQ§, prin\p Ju^eptut^ flp.re ,(quorqpa Altgr.eo *enapprefV^e),v^ &#bmmwAW >vr 4 ' ■ ,'v > J® tatt* Hijloria ‘Regni Fratri humamt&s contigiflet) occidiffetQui dcnique gravi infamii labordflet, quod fuam veneno fuftuliflet * ut adlnceftuofas cum Nepti fui Nuptias ledum fterneret. Quanquatn autem Pnn- ceps fuiflet in Militari Virtute probatus, atque Honons Anglici Af- fertor ftrenuus, Legiflator item bonus, in Levamen Sc Solatium Vul- gi; tamen omnium Opinione, longe, Virtutibus & Meritis ejus, prseponderabant Parricidia & Scelera, Quin & Opinione Pruden- tium, ipfeillaeVirtutes habit® funt potius, pro Rebus Affeda tis Sc Fidtis, ut Ambitioni (us velificaret, quam pro Dotibus Natur® fu® aut Judicio infitis. Itaque notatum eft, a viris perfpicacioribus (qui Priora Gefta ejus ad Pofteriora trahebant) eum, etiam tempere Regni Fratris fui Edvardi guarti, inhoccalide Sc feereto incubuifle, utFratris Regimini Invidiam&Odiumconflaret} Gum expedaret, Sc quali divinaret, Regem, propterLuxum 8t Intemperantiam, diix non vidurum, fed Filios fuos, '.tenera adhuc®tate, relidurum: Tum vero fatis noverat, quam facilis eftet Afcenfus, a faftigio P rat&orif, & primi Regii fanguinis Princlpis, ad ipfam Coronam. £tque ex hoc Ambitionis profund® Fonte promandfte, quod, tam fiATrada- tum illum Pacis Sc t oederis, inter Edwdrdum> Sc ludovicuot Vb^cinmm Geto* Regem colloquio utriufqueRegis apud Picpteneam fijmati, auamalias, Richardurtaric Gloceftri* dmx Pacem f pro viribus imJUgr naflet, Sc a parte Honoris ftetifiet, Exiftimationem fuam in Fratris centumeliamattollenSj.oculos omnium (praefertim Nobilium Sc i?i- iitum) AFfatrein reip ruračonvertere cu P iens ? quahRex, viti ftž luKuriosd & minus dobili conjugiojEfFoeminatus fadus eflet, miuu p Honoris fenfu, Sc Reipublic® cura,quam Regem deceret,tangereti • Quatenfrs verb, ad Legesillas Salubres, &: Politicas, qu®ejustempo< e introdud® erant 8c fancit®,interpretabanturHomines,eas nihil ali’ 4 fuifle, qbam Tyranni inefcationes, Sc Lenocin;a, quibus fe Popi P oftentaret, eorumque benevolentiam captaret, Oim. ftSjvjpfi C onfc « eflet, quba plane deeflet fibi verum Obedienti® Šubdifi lum 5 Jus fcilicet ad Regnum, Legitimum. At Hemcf j roitu in Regnum fuum, StinipfoMbmento, quoCorona ad ipiun delata eft,ocč'urrit res perplexa prorsus Sc riodofa, nec facile foldbils 5 qu®q$ poflet Regem vel prudentifiimutn, pr®fertim in Regni fui Vovitate, perturbare, Sc in diverfis partes trahere > Atque eo magis,quod erat bujufmodi Res,qu® moram Sc Deliberationem non patereur, verum necefleforet, deea, fimul & deliberare, Sc ftatuere. Etenit, utiri ejus Perfon^, tres Tituli diverfi, quibus Regnum fibi vendcarepol- fet, concurrerent. Primus erat Titulus Regin* fu® Elizaietk* '■> Cui etiam acceflerdt Padum illud, quo (e Proceribus, quorua) auxiliis Regnum adeptus eft, obftrinxerat,de Nuptiiscum illa contrahendis b Qpod illum in jure ejus regnaturum, baud obfcure fubinnuebat. Se- cundus, Vetus ille, 8? tam Jure quam Armis difceptatus Titulus, inteq FamiliasLancaftri* & Eboraci 5 Quarum alteri, taecajiri*{c ilicet, ipfe fe pro H®rede gerebat . PoftremuS erat Titulus Cladii Sc Armorum, quod Vidoriž fibi aditum feciffet, Sc quod ReX, qui in pofleffione Regni fuit , in pugnl fuiflet occifuis. Horutn Titulorum Primus, maxime eratfavorabilis, quiqueanithos Subditorum fibi potiffimum conciliarc ‘Regis He n r i c i Sef timi. conciliare pofiet j qui per fpatium viginti duorum Annorum, qui- bus Edmrdus gttartvs regnarat, opinionem penitus imbiberant, de Jure Rofe Alb# live Famili# Eboracenjis atque in eam Stirpem, prop- ter benignum St gratiofum ejuldem Edvpsrdi, pKecipue pofterioribus vice fuas Anuis, Regimen, propendebant. Attamen obverfabatur ei ante oculos cogitatio illa, quod fi huic Titulo inniteretur, precario fere Rex futurus fuiflet, atque Matrimoniali potius Jure, quatn vere Regio impcraturus j Jure Regni in Perfona Regim fua? permanente qu® fi deceffiilet, vel Prole reliefa, vel fine Liberis, necefle illi fuif- fet Regno cedere, & in Fortunam privatam redigi. Et licet magna Špes lubeflet, quod Gomitiorum fuffragiis, Regnum, in Perfona lua, durante Vitlfua, continuare, St ftabilire poffet : Attamen reputa- batfecum Rex prudentifiimus, haudpariim interefle, fiquisAčto- rum Civilium AuCcoritate, in Regnum afcitus eflet, Sc fi quis Reg¬ num Jure naturali, 8c Jure Sanguinis, obtineret. Neque defuerunt, eo tempere, Rumores Sc Sufurri feereti (qui poftea vires nafti funt ‘ validas, Sc magnas Perturbationes pepererunt) quod fcilicet, duo il¬ li Edvardi§>Harti Filii, (autfaltem ex lllis Alter) qui in Turri Londi- nenfi dicebantur efle fublati, revera Mortui non eflent, fed clancu- lum e Cuftodia emilfi, Sc adhfic viverent. Quod fi verum fuiflet, aftum eflet de F itulo V xork faxElizabeth£.Ex altera parte,fi Juri pro- prio, Sc in Perfona fua inhsrenti, tanquam H& Politicis Rationibus tantummodo fubnixum) non ex eo proveniebat, quod Rex alicujus momenti putarat efie Fabulam ib lam, quam DoBor Shatm, ad Črncem D Pauli , in Concione publicavit, de Natalibus Illegitrmis Liberorum Regis Edvardi • in quo cafu Ed- vesrdut ide proximus fuiflet Regni Haeres, (illa enim Fabula jam- pridemexplofa fuit) fed quod in Animo fixum Sc conftitutum apud fe baberet, Perfonas quafcunque eminentiores, ex Linea Ebora*cen(i oriundas,, deprimere. Inquoindkuto,Rex perpetuo, fiveex Af- fečtus fui pertinacia, dve ex Judicii imbecillitate, potius FePartibus addiclum prabuit, quam R egii Decori memorem. Quatenus autem ad Sponfam fuam Ehzaktham, Literus ad eam mi¬ lit, utquampnmum Londimm feconferret,ibique cum Regina vidua, Matre fu 3 , maneret. Quod pauld pod illa prseffitit ‘°mukis ex Proceribus Sc Fceminis Nobilioribus, comitata. Interea Rex itineri- busexiguis Londimm verfus contendit, Populi Plaufibus Sc Acclama- tionibus eum ubique deducentibus, qus proculdubio fuerunt li n - cersj Sc minime fimulat«, Quodineo eernereerat, quia tanta Ala- critate. Sc Impetu fundebantur. Recipiebant enim eum, veluti Prin- Gipem cceliriwtlcmiflum,quiinveteratis, inter duas [\\asFamilias, Dif- cordiis nftem imponeret 5 Ouatg licet temporibus He»rki guarti , Hm. rici v’Sc a}iq\iibusAnriis Umrict Sexti ) ex unaparte, Sc Edvoar - di guartie-z. altera, Lucidis Intervallis, Sc Felicibus Ceffationibus, ga vite olient, «rihil6minks perpetuo, veluti N ubes procelldl^. Rep¬ no imminebant, novos Meins Sc Calamitatcs minantes. Et ficut ex 'Rpgi* H e n r i c i Septimi. ex ViUarii ejus, flexa funt Hominum Genua, ita ex Nvptiis Elizabeth£ deftinati^etiam & Corda. Ipfe interim,pro fummi fui prudentii,(Affečhium 8 c metinim po¬ puli non ignarus) utOpinionemSeTerrorem de Regnodebellato diflipare^praečeperat, ut Profectio fua nihil Profečtionis Militaris fi- mile haberet,fedpotiiis Itineris pacifici, quali Reges, Animicaust Provincias fuas peragrantes,uti folent. Civitatem Lendini Die Saturni ingrefiuseft, ficut Si in Die Saturni Vičfcoriam obtinuerat: Quem Diem Septimanse, primum ex Obfev- vatione Eventuum, dem ex Memorii Sc Opinione, prše caeteris, tan- quam libi fauftum Še profperum, fubinde delegit. Major Londimnfu , Comitatus Fraternitatibus Civitatis, fclenni pompa,apud shore-ditch.e um recepit^ Ex quo loco,magni Procerum Sc Virortim primariorum catervi ftipatus,llrbem ingrellusefi: i Ipfe, non Equo, aut aperta aliqui Selli, aut Tbrono, fed Curru claufo ve&us eft ; utpote qui Regni univerfi quondam Hoftis publicatus, Se Profcriptus, fatius fibi duxit, Majeftatem fuam tueri, Se Reveren- tiam fuiPopulo incutere, quam Favoremejus ullatenus aucupari. Primum omnium Templum D. Pauli adiit i ubi minime volens, populum citiiis, quam oportebat, oblivifci, ipfum Praelio Regnum adeptum 9 Vexillum fuum in Temploobtulit, Serepofuk, preci- bufq^ pro more folennibus interfuit, Hymnumq} Te Dettm , iteram cantarifecit: Deinde, ad Palatium Epifcopi Londinenfis,ubi Hofpi- tium ei paratum erat, le contulit, atq} illic per aliquot dies manfit. Dum ibi moraretur,Sančtius Concilium fuum,adhibitis etiam aliis magns Dignitatis Viris, convocavit, in quorum prsefentiaPa&um. fuum 3 de ineundo cum Elizabet ha Matrimonio, renovavit. Quod ut faceret 3 illud eum maxime impulit,quia fub difceflum fuum c Britan - nia, fpem nonnullam fummo cum artificio injecerat, (prout tune Res fua: poftulabant)fe,fi inRegnoAnglis obtinendo fibi Res feliciter ce- derent ; d.^» DuratufBrita»t>i£Hxredem>(cpix paulo po VtCaroloOdavo Franci £ ntipfit)inUxorem dučlurum.Itaque fufpicio nonnulla oborta eft, eum minus fincere aut minus conftanter fe gerere, in Tračlatu Matrimonii cum Elizabet ha , omnium votis vehementer expetiti : etiim Farna, licet Sermonibus tantum Hominum jačfcata, mife- ram Elizabetham miriš modis afflixerat. Ve rum ille, optima fide age- bat ; j Quin Se hoc ab omnibus čredi expetebat(ut hoc modo,Invidiaiti Se Contradictiones, adea qux animo volvebat,facilius reftingueret) cum tamen apud le feereto ftatuifiet,ad Confammatione Matrimonii non ptocedere,donec folennis fuaInauguratio,8eCcmitia Parliamen- taria,celebtataeflent.Quoru primum eo fpe iis venia fieret: Atq>, ex altera parte,ut praecipui ex Hoftibus fuis,& potentiffimi, judicio Ordinum damnarentur. T ertiusmtinferiorisCortditionis Homines,qui Rickardo adhačfer ant, (ne forte novi s Moti bus materiam prsberet) Remiffio- nem generalem, qualisin fine Comitiorum a Rege emanare Polet, confequerentur: Haud immemor, quantum Regi periculi immineat aSubditis fuis, cum maaima pars eorum fibi conftiafic, periculum fibi mlminere a Rege. Accedebat Se alia cauffa Comitiorurtt non parua. Nitriirbm quod ipfe, tanquam Princeps Prudens Sc Mbdera- tus, fecum reputabat, rebus fuis convenire, ut moraomifta, mani- feftum Populo fuo fieret,fibi in animo efle,ex norma Legum luarum regnarc,licet in ore Gladii ingreflus eflet. Nec minus,ut affuefaceret Subdkos, pro Rege eum venerari Sc recognofcere , quem modo pro Hofte & Exule ducebant. Quod ad ftabilimentum Coronse, prx- terquam quod illud mordicfis tenebat, ne Sportfie fua ulla prorsiis fieret mentio (imonecquod minimum erat permittens, Vt Liberiex ei fnjcepiiprimi avte omnet / »čcedereat ) alias magna prudentia 8c mo- deratione,rem traftavit. Neq^ enim illud urgebat, ut per viafn De- clarationis, aut Recognitionis Juriš fui, Statutum perfcriberetur: Sicut ex altera parte, ut tanquam Lex nova lanciretur, minime vole- bat Sed potius mediž. via inftitit, fimplicis fcilicet ftabilimenti, id- qtie verbis tečiis Sc utriiK}? nutantibus '■> Bis fcilicet, ut H^reditas Co- ronit frf-^ntsmaneret. & coniitmantur in Rege s &c. Qiue verba, i n u- trumq7 (bnlumtraht poterant r Illud commune habentia, ut fcilicet Cotonain co ftabiliretur 5 Sed, utrum hocex Jure pi‘£exiftente', (qttod iri dubium vocabatur ) an quod de Fačlo ; in poflefTrOne Co- ronae erat, (quod nemo negabat) in medio reliriquebatur, ut Utram- libet Interpretationem reciperet. Quinetiam in Propaginis, quffi ad Succeffionem admittebatur, limitatione, eatn non ultra perfonam'^ fuam, Se Hsredes ex Corpore luo, extendi volebat 5 omifsa Here- ! dum Generalium mentione,fed illud Legis Decifioni, qualisexver- bis antedi&is elici pOtetat, fubjiciebat. Itaut Stabilimentum illud, potihs gratiam perfonaletn fibi, SeTLibetis fuis fačiam, quatn Familiž Uhractnjim ^Ešhaereditdoh^m tow]erfa ? fapefet* Atque tali tempera- viic:? mento g Hijloria %egni mentoLex condita Se fancita eft : Quam legem BhIU Papali,vroTimo Anno, muniri procuravit j Mentione nihilominus fačta per viam Re - citatioai/,Kt\ic\\iomm titulorum, tam Sanguinis , quam Piflorite- Ita ut jam Tripex ille Tituluf fuus fačtus eflet Quintuplex; Addita fcilicet tribus illis, auibus initio nitebatur, Auftoritate Papali , & Pariamn- ^ M. tam. ... . . In iildem quoque Comitiis, Rex, m reicindendis eorum, qui a partibus ejus fteterant, Convičtionibus, iifdemque ab omnibus Cri- mimbus,Se poenis,propter ea qux in fua caufsa commiferant,eximen“ dis, quod voluit,obtinuit: Sancitaque funt Statuta in eam fcntentiam. Cum vero Statutum illud eflet fublncude, intervenit Quaeftio Juriš fatis fubtilis. Dubitatum eft enim, utrum Suflragia Complurium, in inferiori Confeflu tune exiftentium, valida eflent Se legitima , eo quod, Proditionis, tempore Richardi , damnati fuiflent j Unde inca- paces, Seinhabiles redditieflent, in furnrno gradu. Irtcongruum enim quiddam videbatur 9 ut illi Leges conderent, qui ipii Ex-leges eflent. Sic autem fe res habuit j Plurimi ex iis, qui temporibus Richardi, in Regi/ Henrici partes, maxime inclinarant, pro Equitibus Se Burgenflbus Parlamenti, eledti Se delegati fuerunt : ftve hoc Rex (eereto procuraverit, five ex mero Populi AfFečcu pro- ceflerit 5 Quorum plerique, temporibus Richardi, damnati fuerant. Se proferipti. Rex Quxftione ifta nonnihil commotus efl. Etfi enim gravi Se fpeeiofo pratextui mniteretur, Regis tamen partes haud obfcurb perflringebat. Sed pradenti admodum confllio fe re- primens, Qu«cltioni illi fatis a;quum le pnsbuit,quafi nihilahud eflet, quam Controverfia quaedam de Apicibus Juriš. Ideoqj Judices de ca confulebant, qui in eum finem in ScacchariiCamra (ubi haberi fo- let Judicum Concilium ) convenerunt. Illi autem, re maturius deliberata,gravem Se fobriam Sententiam tulerunt, ex Legum Nor- mž,Se ASquitate Naturali temperatam: Pronunciarunt enim,ut Equi- tesSeBurgenfes illi damnati Se proferipti, aConventu Parlamen- tario abflinerent, doneč perlata eflet Lex, de Convičtionibus eorum revocandis. Eodem quoq, tempere, mota forte erat Qusefl:io, inter Judices ( dum de priore Quxftione confultarent) quid fien deberet circa Regent iplum,qui,-ut esteri, condemnationem fubierat. Sed fuit una- nimi Judicum confenfu conclufum Se firmatum =, Cormam ipfaa.omms Sanguinis OppUatmcsja* Dejcettfam Coron£ allateaas impediant.deobflruere. Itaque aquo tempore Rcx Coronain aflumpferat, Fontem Sanguinis fuifle expurgatum 5 Omnefque Sanguinis Corruptiones Se Imptui- tatesfublatas, ut Regi opera Parlamentark non fuiflet opus. Verun- tamen, Honoris caufsa, ab OrdiaibasRe gni tunemandatumefl, ut quscunque Archiva, Se Memoris, Condemnationis Regis , aliquam facerent mentionem, obliterarentur, cancellarentur,Se penitus abo- lerentur. Ex parte autem Hoftium K egi /, Parlamente condemnati funt, nuper Dax Glarejlri *, Richardam Tertiam le appellans 5 Dax Nor- felci£ 5 ComsSurria ^ Vhtcomet Lovellat 5 Bara Peruti 5 Zanchm * Richardur Ratcliffas • Gnilielmas Catubmt $ Etaliicomplures eminen- tioris ‘Regis H e n r | c i Sef timi. tloris Conditioais Homincs. In quibus Statutis Cpndenp^^iis, complures infertae funt Claufite, jute admodam Sc tempera^? Kq- fervationp® Sc Limitationjs, liquidb indicantes Sc prjcmonftrantes, qualis cflet prudentia Regit 0 qualis temperantia & Modeppio ejus j qu« fpem etiam infuturum facere potcrant , Imperii ./Equabijis §c Manfueti. Quatenus vero ad Cond gnati onem generalen), qua cgp- teris, qui centra Regem Arma tulerant, indulgere manirno habebat, Kex fecundis ufus Cogitationibus, minus convenire putabat,pt a Par- lamentaria Aučtoritate promanaret: Sed potius, ut eum eflet Kes gratiefa Sc honorifica, integram Beneficii gratiam in feipfumtranf- ferret: Ufus tantum opportunitafe confefsusParlamenti;, quq meligs in Venas univerii Kegni, Farna rei fpargeretur. Jtaque durante ad- huc Parlamento, Rdittum Repnm promulgavit, Veniam preferiio- rum, Sc Pvcfbtutionem Fortunarum, impertiendo iis, qui contra eum Arm a tulerant, aut Boftilia machinati erant, modo, intra Diem pra- fizum,Mifencordjae fuae fe fubmitterent, Sc Juramentum Fidelitatis fufciperent. Unde multi ex Afffx emigr arunt=, Plures autem ex JVIe- tu , non minus nocentes 9 quam ii, qui intra fepta Afitlorum fe rece- perant- Quod vero ad Vecumat atdnet, judicavit Rex tempefiivum pon elfe, 8c minus convenire, ut ab Ordinibus, his Comitiis, aliquas po- irularet j Tam quiain Rebus tanti momenti, Sub«ditiejus lihi gra- tificati erant $ Quam etiam, quod eo$remunerare nequiverat Renoir (ionegenerali, (q.uajisiuParlamentisconc,ediIbfe^ quia bane Nju- nificentiam fibi pmdpuerat fimilis Kemiffi.0, qux mb Čoronatio- nem ejus, paulo ante, demoreexnt: Maxime autem, quia ante ocu- los omnium obverfabatur, quantas Forisfaceuras 8c Confilcatio- nestunc temporis obtinuerat, qux thefauris fuis replendis lii&e- rent: Unde Cafualia illa Coronae, merito poffent Contributionibus Subditorumparcere, tempore prmfertim, quo pacem cuin omnibus Principibus Vicinis coleret. Paucae admodum Leges, ip iis.Conp- tiis lata: funt, qua-(i.proFormatanfdm : Interquas, upa fuit, ut Ex- teri, licet Civitate donati, nihilominus VeCtigalia, qualia imponi fo- lent meriš Exteris, folverent: Altera,, ut Mulcte Mercatorum Itak- rum, propter Pecunias, qure proveniebant ex Mercibus fuis Venunda- tis, In Nativas Regni Merces non impenfas, FifooRegio applicarentur. Utraqu e Lex ad Pecunias corrogandas fp.eotabat 5 Cujus rei, jam a princi pio Regm fui, Rex immemor non erat, atque ad finem Pv.eg" ni fclicius ei ceffiflet, fi Providentia ifta matutina ( qua ab Indi- gentia omni, propter quam nccellc liabcret Subditos fuos gravgre, .eum inuniebat) potpillet una Ingeniqin ejusjjn bac parte, fražnare Sc temperare. Durante tem pore Comitio run T addidit Sc aliaa Cre- ationesNobilium, ut fuprTinnuimus- Mro Chandos de Lriiaavia fa- dus eft C omet Fathoai*. &y(liuspaukmiut Eques Auratus fiictpsofi: Biro Daukttdttf, Sc Robertu* iti dem. Auratus, EmkyS' Prsterea Rex., mmmd eum Magnanmu^te & Iylumficentta, Virtutes adhuc f per vices m.eo Yakbant) Edmrdum CJr litim Primogenitum fantki Ducit Buckfngamia, tempore Rkbar4i^9 n ~ demnati') * Hifioria Hegni demnati) reftituit, non folutn Honoribus St Dignitatibus Pater- n is verum etiam Fortunis Se Poffeffiombus, quae amphffimae fue- rU nt. Ad quam Rem, furrimai certe Liberalitatis Se deeons, inter csetera eum movit, grati Se generofi Animi lemus quidam, quod prs- f, ni o ic fniflet aui primum Lapidem contra tvrannidem Ri- S moverat * Et revera, pontem ad Regnurn, fuper Rui- nas proprias ftraverat. Atque his peračtis Comitia Parlamentaria fo- lutafunt- . , SolutisComitiis, Rex conreitnnpecuniasmilit, ad Marchionem Dor- cejtrte, Se lohannem Bourcbierutn Equitem Auratuupredimendos, quos pignorum loco Pariftit reliquerat, pro pecuniis quas mutuo fump- ierat, cum Expeditionem in Angliam fufceperat- Atque hac. occa- fione atreptS, Literas mifit ad Majo/em^ Se Cives Londittenfes^ permanus Domini Thejaurarii , Se Magijiri Brati (quem Confiliarii loco habuit) quibus petebat, ut ab iis mutuaretur Summam quatuor mille Libra- rum, Cujus Summae, poft varios fermones utrinque habitos, Dimi- dium tantum impetrare potuit. Quod tamen eorum Refponfum, %ex in bonam partem accepit, ut facere folent, qui Pecunias mutu- antur, ante-quam eos premat Neceffitas. Sub hoc tempus, Rex in Concilium fuum Sančtius afcivit, lohanntm Mortonum, Se Richardum Toocutn , alterum Elienfm, alterum Exo»ienfcm Epifcopum , Homines exfomnes,Se multi filentii, quique una cum eo, excubias quafdam a- gebant, in alios omnes. Uterque Negotiis luis admotus fuerat, an- tequam ad Regnum afcendififet., & Fortune illius adverfe participes« Mortonm ift um, paulo poft diem fuum obeunte Bourchiero, ad Epifco- paium Cdfttttarief>fe* fi evexit. Foxnm autem Cttfiodem P rivali Jtti Sigillt conftituitj Et poftea, gradatim eum tranftulit, a Sede Exonknft ad 25 athomnfem ■} dein ad DHnelmenfem , Se poftremo ad Wintonie»fem. Etfi enim Rex , ad Negotia fua tra&anda , confueverat Epifceporum opera uti- quia cummagnisReditibus gauderent, Praemia fua fe- cum portabantj attamen per Gradus hoc facere amabat, ut Primi- tiat Epifcopatunm fibi accumularet, quae per hanc Graduum Seriem multiplicabantur. Licet enim tunctemporis Redit ut ille ex Pr mit iis, Reditibm Regiis non fuiffetannexus, fed Tribnto Papali ceflerat e Atta¬ men, ipfe lta cum Colle&oribus Papee fe gerere folebat, ut haud parvum inde Commodum fibi redundaret. Verum tandem aliquando, DecimoOftavo die lanuarii, fecutat funtNuptis, tam dih expeftatae 8e expetitx, inter Regem, Se Domi¬ nam Elizabet hm ei antea defponfatam. Qui quidem Die s Ritfpti- arum majori Populi favore, 8e Lsetitia celebratus eft, quam fuerant, aut Regis in Civitatem Ingreffus, aut ejufdem Coronatio: Quod Rex notavit potius quam prebavit- Veriffimum enim efi, quod per totam deinceps vitam fuam, quamdiu Regina in vivis eflet (nam il- la prior diem fuum obiit) haud-quaquam fe pro Marito nimis in- dulgente gefiit; Licet illa forma amabilis, obfequio facilis, Se Puer- periis infignis fuiffet. Verum pertinax illa fua, a Familia Eboracenji r, Animi Abalienatio, tantum apud eum poterat, ut locum reperi- ret, non folum in Bellis fifis, & Confiiiis , verumetiam in Cubili Se Thoro. Jam n n r i g i Sepiimi. Jam autem Rex fiduciae plenus, ut Princeps qui Praelio Vidtoi; fu- ifiet, Neq, a Comitiis jfiiis ullam omninp repulfam tulilfet^ Ou.emq^ adhuc Acclamationes & Plaufus Populi recentes cirčumfcrepe- bantv Impenum liram infuturum, nihil aliud nifiLudum jfqre> & Regnitantummodo Fruitionem fine moleftiis, pro cefto fibi per- feaferat. Nihilominus, ut Princeps Čautus & Vigilans, coriftitu- tum apud fehabebat, nihil onuttere eorum, qux a d Prsefidium &; Securitatem liram pertinerent: Cum ea tamen opinione, qucd ih pofterum, Adminifirationem Regni jfui potius čum Voluptate &: Alacritate, quam Labore & Anxietate, cxercere poilet. Itaque Indiciis certisedočtus, Partgt Regni lili Septeatrionakf, non tantumaf- fechi in Familtam Eboracenfem propenfas efle, fed etiam Memonse ipfius Richardi Regis devotiffimas, cogitabat ./Efta te m proximam melius infumi non pode, quam It Provincias illas ipfie perluftraret, Prafenti;lque lu&8e Majeftate fimul ac Comitate, Populi illarum Bartium Animos fanaret. Veram Rex in Fortun* fiias SupputatK one & Galcu lis, judicio fuo magnopere falfus eft, qux per multos annos continuos, variis flučtibus & tempeftatibus, agitata eft St quaflata* Quamprimum enim Lincolniam venit (ubi Feflttm Pafcha- tis celebravit) certior fačhis.eft, Baroneta LaveUum, Humphredum & Thmam Stajfordor (qui ant ea, apud Cokeflriavt , Afyli privilegio le muniverant) ex Afylo erepfiffe j fed quem locum petiilfent, nemi- nem fcire. Quem Nuncium R«X afpernatuseft, & Eboracum ufq} lter perrexit. Efaraci cum ellet, recetitior certior accurrit Nun- cius, Barmm LovtUum , cum Copiis magnis, prope abeffe. s taffordoi autem in Comitatu Wigornie»fi Arma cepiflfe, & ad Urbem JVigornm prope acceffifle, eamque oppugnare in animo habere* utpote Princeps magni & profundi Judicii, nonmultum his Nunciis com- motuseft: Putabatenim, illas Copias, Pralii apud Boimrthum re~ liquias quafdam efle, neque ad CaulTam F amili# Eboracenfts^mc- quam pertinere. Magis autem follicitum eum habuit Copiarum De- lectus, quibus refifteret Rebellibus, quam ipforum Rebellium De- bellatio, Cum in medio Populi fibi fufpe6ti veluti obfeffus efiet* Sed eum Res moram non pateretur, magna celeritate Copias coegit (tju« contra Lovellum mitterentur) ad tria Millia, male armatasj fed bene animatas (Patiois eorum ex ipfius Aula Comitatu deleftis, Rdfeuis vero ex Colonis & Famulis illorum, quos fibi fidos pxper- tuseft) feb duetu Bedprdi# Dttcit ; Et pro more fuo, qpo veniam 8c gradam, potius antePugnam quam pofe impertire folebat_, eidem Prti poteftatem ded it, Condonationem pneteritorum promulgan- di, lis qui ftatim Arma deponerent, Sc fe dederent: Quod Dux ) quamprimum ad Caftra Lomili appropinquaflet, praeftitit. Nec Re- gtm fefellit expeftatio fua j Heraldi enim pro TormentisBellicis e- fant. Siquidem Baro Lovellut , fiac Re perculfes^ Mil itibus Fuisdife fifiis 3 in Comitatumia«^^ fugam cepitve ad tergpus apud Thmam Brot/ghtomm Equitem Auratum, latitans, in Flandrtam , ad Dttcijfam Burgundiji Margaretam p 0 ft trajecit. Mtlites autem ejus,a Dure fuo de- ferti,confeftimD«cl Bedfordi/t fe febmiferunt. st*ffordic\\.\oc\uc,§i. eo¬ rum Copiae,auditb quo loco Res t,(in cujus luccefiu rpem maximUna n Hijidria ‘Rpgni tnaximam collocdrant) ctiam ipfi plane defperarunt , & fugam ca- pefliverunt : Fratribus duobus ad Cotebamam , Oppidulum prope Abingtotiiamjn AMum fe recipientibus: Sed infpedta ejus loči Char- ta Privilegij, per Judices de ftavo Eeg//, atque adProditores minime cxtendere judicatž, Humpbredtfs, apud Vatibutem deJ#»w } fupplicio affcdiusefc: Thomerat,ex Re^t E drvardi Filiis, fal^in alterum mperftiteta efle. Qui ‘quidem Rumor, abais qut H e n r i c i Sef timi. ?$ 'rebus novis ftudebant^rtificiose Scocculto fovebatur. NeqUe Verd irt Rtgis Ingenio & Moribus 3 inerat aliquid ad diflipandas idiufmodi Ca- 1 ligincs commodum, Verum e contra,ita fe gerere confueverat,ut Daf bitationes potius injiceret, quam compefceret. Atque ex his, Foines prccpafitus eft Scintillac: Qu® quidem tantum rerum ornnium datura Inccndium, ab initio defpicabilisfuit. In O^M/avivebat, Sacerdos quidam aftutus Sc vafer, Richardu Si- mon vocatus, cui erat Pupillus, Pidoris Filius, dičfcus Lambertus Sim “ t 3 ut , i£tatis circitbr quindecim annorum : Pucr quafi venerabi- lismultum, inOre & Afpečfcu, pra fe ferens Majedatis Sc Decoris. Sactrdot ide in Cogitationem quandam male-fanam incidit (durrt Sermones Hominum avide imbiberet 5 Sc in Epifcopatum aliquem amplum feprotnotum iri fperaret)ut Adolefcentulum illum, adFilii Secundi Rtgk Edvardi ( de quo opinio erat eum in Turri fuifle tru- čidatum) perfonam induendam 8c fimulandam, fubornaret : Et pauld polt (nam inter Rem agendam, Confilium finim, quatenus ad Perfonam, mutavit) ad Edvardi Plastagenijt *, tum in T urri detenti Perfonam reprsfentandam : Et in omnibus, qu« ad fidem facien- dam conducerent, eum egregie indruxit. Hocerat illud ineredi- bile, de quo pribs diximus: N on quod fiftarum Pcrfonarum Ludi- bria, adRegnum adipifcendum fubornarentur ’■> (EtenimTcmpo- ribus antiquis, Sc recentioribus,hoc interdiira contigerat) Neq^, quod in Mentem venire potuiflet, Homini tam vili 8c abjeeto, ut tantani Rem fufciperet, Sc ample&erctur 5 ( Etenim magnae Cogitationes, Sc fublimes, quandoque in infims Conditionis Homines influunt, praefertim quandb ineoriati fuerint Vulgi fermonibus:) Sed hoc (inquam ) illud eft, quod minime videtur probabile 3 Sacerdotem id um, cui omninb ignota erat Perfona vera, ad cujus Exemplar Perfona falfa efformanda cflet, ullo modo in Animum inducere potu ide, ut AftoremFabuls fua:edocere fperaret, vel Geduex- terno 5 vel in prateritis Vits fus Sc Educations Aftis Sc Accidentibuj recenfcndis , vel in idoneis Rcfponfis ad Qua?diones, quas veri- fimile erat ei propodtas fote 5 Vel fimilibus š ulla ex parce, ad Vl vum, Tmaginem cjus, quem perfonandum fufceperat, commode '^primere. Etenim Pucro ifti, perfbnare non contigit eum, qui e Cunabulis diu ante fubreptus fuerat, aut in prima Infantia afporta- tus i verum Adolefcentulum talem, qui ufque ad /Etatem dcccm fere annorum, perpetuo in Aull Regil fuerat educatus,ubi Oculi in- numeri eum confpexiflent. Rex enim Edvardut , Caedis Fratris fui Dncif C brenti* confcientil morfus, Filium ejus (de quo nune loqui- mur) inintegru m reftituere fane noluit, ut DuiClartnti* eflet, fed tamen eum Comitem tVamici creavit j Honore,quicx parte Matris ad eum pertinebat, refufcitato; Eumquc, dum Vixit, honorifice ad- modam traftavit 3 Licet Richardu Tertiu eum podel in Cudodia lu- buerat. Adco ut planb fieri ncquiverit, quinaliqua Perfona exE- minentioribus, cui Edvardu Plantageaijla fpecialiter & familiarit^r notus fuiffct, negotio pr^fideret, k qui Saceritt Mandata reciperet. Quod verb maxim^ probabile ed, ( fi quis ex Ap|iita 3 tra&ata 3 8eaginitaefti>(Id quod Rex optime noverat, Sc fortafse mmis alte recondiderat) lila etiam, hoctempore, Regi erat infenfiffima^eo nomine 3 quod pu- taretFiliamfuam (ea quaRexmfiftebat via) nonprometom, led de predam. Nemo autem proculdubio, tanti cum rerum notitia, Scenam iftam totam ornare, ,aequc ac illa, poterat. Neque tamen Confilium tj us erat, nec etiam ca ter orum ex prudentionbus 3 qui huic Machinationi favebant 3 8c vires fubminiftrabant a ut Idolum iftud revera Corond potiretur, led illius periculo 3 Viam ad ruinam Regis aperire : Quo peradto, linguli diverfas mtra le.fpes Sc Confilia fovt- bant. Huic conje&uise maxime illud fuftragatur 3 quod quamprimum Conjuratio ifta m aturuerat, Sc eruperat, Rex ita afficiebatur, ut Regi* nam iilam repente in Monafterio de Zemondfe) conelufent s omnelque Fortunas cjus Sc Redim sFifco applicarit:Hocque orcunavit 3 per Con- cilium Sc Conventum quendam, ofliis claufis habitum, abfque Pio* ceflu aliquo legali , exiliadmodum £c longe petito ufus Pratextu j modnemptFilix(MS>tx Afyfo t inpteftatem Regi Richajdo co»^ fra promijfurn futm> tradidijfet. Ex quo genere procedenca, etiam a principio, prpnimis leyero 3 Sc plane jrregulaid nabito , tam quoad materam, quam quoad formam, valde probabihter cone ud 1 poliit, Accu&tiones gravescontra iilam Kf**» »f* • PfJP' ter Rationes Status, S: advitandamInvidiam,publlcare nolmi. Non levi etiam Argumente fuit, Secret, ahquid lanufle, St E^mmanones fupprfis St cohibitas fuiffe, quod Sffifcipfe ft««, poftquam čomprehenfus eflet, ad fiipplictan nunnuam palam proaucim fu- iflet, itttb nec in publieum Judicium traftus, (Itcut complunbus cx Clero, ob proditipnes miniis atroces, contigcrat) led tantum m Gur- guftio quodam incarceratus manfillef. Accedit 3 quod pod mortem Comitit LiucolnU (ex F omika EboncenfiVm principalis) qui in prslip Slefrnft occifus fuerat, Rex hoc Peftoris fui Arcanum, quibufdam ex Confiliarjis fuis, aperuit > Se mortem Comitis sgre ferre, quod ab lllcs, fi vixiflet 3 Intima Periculi fui 3 ScConjutationjs; contra fe fačte, relcirp Veram ut ad Narrationem Rej ipdqs revprtamur, Primo Simm, V,, dmmus, Difcipulum fuum edocuit, Perfpnam Richardi Dud, Eboractnfu , lmitari: Hoc vero fačlum.ed, lub idem tempus, quo Farna illa fparfa eft j Quod Rex conditperat, Flantago- «/?«*, tumin Turri detentum, nea trade^ Qpo divulgato 3 mag- num fceutumeft Populi Murmur. S?d nopmulto ppft^verloRu. more ingruente, quod nimirum Vdmdrdns lile Plantagmi^ i e 1 Urrs aufugifletj Atque IgnulCallidusifte^«^ audiens, dlum taqi charumvulgo fuiffe , tantamquepbejus Periculi depuliionejn 3 Iatti- ,tiam conceptam, Perfonam LatY® fo*. mvrtavit, > & n> Perlonat^ VldMtagemjl*, tangu^m^^magis idoneam, transfprmav« 5, in ore Populo magis mt, & Sermopibus tum pr*cipue jactatus: Si- mulconcin^iuserat, utgojft E dvardhkoc qw4 ftrviebac fubfeque- *5 *Regis H e n r i c 1 Sef timi. fubfequeretur. Attamen, ciim fecurn reputaret, minus fibi tutum futurum,&HominumCuriofitati8cInquifitioni magis obnoxium,fi Fabulam iftam Mcin y 4 ffg/wegiflet,confultius fore putavit, fi more Scenarum, in TragoediisSc fimilibus, magis e longinquo Rem o- fcentaret: Itaque cum Difcipulo luo in Hibernkm transfretavit, ubi Favor erga Famliam Eboracenfem , majorem in modum , fervebat. Rex fane, in Rebus HiberttU confcituendis, minus impiger & provi- dus fuerat, neque Magiftratus Sc Confiliarios fuos, in illo regno, mutaverat, aut alios fibi probatos 8c fidoscseteris immifcuerat,ut facere debuerat$ Prsefertim cum Inclinationem ejus populi;, erga Fa- n/Uiam Fboracenfem , fatis noflet: Quamque etiam lubricusefletejus Regni ftatus, 8c adres novas amplečtendas pronus, magis multo quam ipfa Anglia : Sed Vi&oriis fui s, Sc Succeflibus in Anglia confi- ms, per otiumRes Hibernia, in ordinem fe redačturum, minime dubitabat. Ouamobrem hac Regi/ focordia faČlum eft, ut fub adventum Si- tx«nvs , cumfalfofuo Plantagenifta^ in Htbertiiam , omnia ad Defečli- onem 8c Seditionem parata invenirentur, ac fi ex compofito fere Res tranfacta fuiflet. Primo omnium, adiit Simon Thomam Fitz>- Gerardum Cetnitem Kildari uch Clmntia , iftius Edvardi Patris,apud eos quicquam valebats Cumnuper Regi/ Henrici exemplo didiciflent, Damnationes illas legales,Titulo 8c Pratenfioni ad Coronse faftigium, nullo modo officere. Quatenus vero ad Edvardi guarti F Uk/, facile inniteban- tur Repulfae, quam a Rege Richarda , Haereditate Regni fummota?, tu- lifientb Eafqu e etiam, tanquam Henrici FaS-ionisportionem quandam, fffiimabant, cum in ejus Manu omnino ertent. Adeout mirabili confenfu,8c plaufu, 8c magna omnium ordinum frequen- tia, PlanUgerijlt ifte Fičtitius, ad Caflrnm Dublimnfi adduftus eflet, atque ibi tanquam Rex falutatus, ftipatus, Sc honoratus} Puero fatis decore fe gerente, nihilque committente, quod Ignobilitatem Ge- neris fui argueret. Quin Sc paucis diebus elapfis, Rex proclamatus efl, perNomen Edvardi Sexti, ne Gladio quidem uno, prO Gaiifsa Regi/ Hen ri c 1 , evaginato. Rex nunciis perlatis de Rebellione ifci, tam repentint Sc inex- C 2 pedtat^ HiUoria %gni pedata, plurimum.commotuseft, duas pracipueob cauflas': Pri¬ nca erat , quod Motus ifte illud tentabat, a quo fibi maxime metuebat, Tituli fcilicet Eberacenfi P umili* Refufcitationem : Se- cunda, quod Motus idem contigerat tali loco, quo turo Perlona m fuam transferre non poterafcNara partim ex Forcitudine innata, par- tim ex Sufpicione quadam univerfali, ( Nefcius Sc haefitans cui fidere fecure poflet:) Perfonam fuam propriam,ad omnes Motus reprimen- dos transferre amabat. Rex igitur Concilium fuum convocavit, apud Ctsmobium Carihufiamrum ad Shinam. Quod quidem Concilium adrno- dumfecretohabitumelb At decreta ejus, qus in publieum ftatim prodicruntjtria fuerunt. Primum erat, ut Regina Vidna (ficut antea obiter didum eft) eb quod contra Padum, ScFidem fuam iis pr*ftitam 5 qui cum ea,deMa- trimonio Filipe fuae Elizabeth# cum HeNKICo ineundo,contrax- erant, eam nihilominus ex A(ylo in manus Regi s Richardi tradidiflfet, Ccenebio Momalinm de Bermond.ej mcluderetur,utqueFortuna: Sc Redi- tus ejus o.mnes Fifco cederent. Secundum erat, ut Edveardus Tlantagenifta , tune temporis in Cuftodia Turris arda habitus, modis omnibus, qui excogitari poterant, maxim£ publicis Sc notoriis, Populo monftraretur. Hoc eb fpedabat, partim ut Rex, illa, quam apud Populum fubierat, Invidii exoneraretur, de nece clandeftina Edvardi .* Sed pracipue, ut omnibus liquido detegerentur, eorum quae in Hikrnia ada funt, Tevitas & Impoftura^ quodque revera Tlantagenida quem colebapt, IdclumScResFiditia, tantummodo eftet. Tertium erat, ut denub publicaretur Remifiio Generalit Jntt- 0arum , iis, qmintradiemp.raefixum,delida fuarevelare vellent, 8c fe Regi#-elementi* fubmitterent: Utque Diploma Remijfiom, ver- bis tam largis St amplis perferiberetur, ut nuli um prorsus Genus Alta Proditionis ( vel in Regi s iplius Perfonam) exciperetur. Quod licet mirum videri poftet, attamen Regi prudenti Sc fagaci pro- babatur j Qui fatis fciret, maxima fibi Pericula, non a Prodi- tionibus Ievioribus, led ab atrocioribus imminere. Ifta verb Regir, St Comilii fui Decreta, ftatim executioni mandata funt. Ac primb Regina Eiduajn Ccenobio Monialium apud Bermondfep , conclufa erat St Fortunis omnibus exuta. Quod res mirabilis Populo vifa eft: Foe- minam infirmam Sc calamitofam, quod TyranniMinisSc Promiflis fuccubuiflet, idque poft tantum temporis fpacium elapfum, (quo Rex nullum 01fenfe,aut Animi exulcerati Signum oftendiffet) mul- to autem magis, poft tam felix Matrimomum inter Regem Sc Pilim fuam, cum Prole Mafcula fufceptž, k Rege tam fubito rnu- tato, aut tam tarde Senfus fuos aperiente, tanta cum feveritate tradari. Regina ifta, inter Exempla Fortun* infigniter inconftantis, & Adverfa cum Profperis jfepe alternantis, reponi poftit- Primb a Sup- plice afflidi, Sc Viduž defolad, affumpta eft in Thorum Regij , R e gj s inouatn CctUbis , quique inter viros vEtatis fus fuerat pulcherrimus. Etinim, inipfo Regm Edvardi Curriculo, miferamfubierat Fortuna: aleam, f %egu H e n it i c i Sepiimi. aleam, Sc Feličitatis fua= Eclipfim, ex Fugd Regis f&Ccronae ftise amiffione temporaria. Infuper 5 eo nomine fortunata cenferi.pofler, quod Prolem ci pulcherriniam egregia cum foecunditate peperit, atqiae Amorem ejus Maritalem ( Patientia, & Obfequio, Sc Amorum ' Regi* Diffimulatione, aliquantulum adjuta) ulque ad finem retinuit. InCognatos fuos, ScSanguinis propinquitate conjunftos, etiam.ad Faftionem ufque propcnfa fuit: Qux res apud Proeeres ex parte Regij , qui Regium SangHtnem mixtura illa quafi pollni exifdmabant 5 magnam ei Invidiam conflaverat: Quibas Proceribus RegiiSangttimh fe adjunxerat Domina f Hafiingttt , magna apud Regem Gratia flor en s, qui licet Regi tam charus dlet, putabatur per vices, Malitia Sc Ar- tibus hujus Regini , non abfque periculo Ruine vrnile, Poft Mortem Regis Marki fui, veluti Subjeftum aliquod Tragoedia fafta cftj Cum vitam eoufque produxiflet 5 utvideret Fratri fuo caput amputatum 5 UtrofqueFilios fuosRegno privatos, Spurios declara- tos, Sc crudeliter interfeftos.Attamen inter has tam acerbas Calami- tates,Libertate fua, Dignitate,& F ortunis fruebatur. Ve rum pode a demum, Rota aliquantulum in profperum versa, cum Regent in Ge* nernm nafta effet,8c fafta Avta Nepotir Majculi, Nihilominus (ob Cauf* fas obfcuras Sc incognitas, Sc fub Praetextibus non minus admiran- dis) prscipitata eft 5 Sc mundo exulavit, i n Monafcerjo claufa, uhi pe- riculofum pene erat eaminvifere. In quo paulo poft vitam finivit. Regij tamen judu, juxta Regent Maritum fuum, tvindeforja honorifice iepulta fuit. Collegium tfegMtf/eapud Ciotabrigiam fundavit. Hoc rigo- re, Rex magna apud populum fuum incurrit obloquia Qu* tamen, tam ob Rationes ftatus 3 quam ob Confifcationem tam amplam , ei rcddita funt diilciora. Sub idem tempus, Edmrdat Ptantagem/ta vcrus, in die Dominko, per univerfas Londini Plateas principales, duftusefc, uta Populo fpeftaretur. Et poft Spcftaculum Populi in Plateis, folenni Procefiione Templum D. Pauli ingrefliis eft , ubi k frequcns Po¬ puli Multitudo convenerat. Atque fimul appofite 8c decore provi- fum eft, ut complures ex Nobilitate, & alii Gradus Eminentio- ris (maxime ex iis qui Regi fufpefti eflent, quique Speciem 8c Per- fonam Plantagenifla optime noffent ) Sermones cum Adolefcente, inter eundum, familiariter conferrent. Atque hoc Regis prudentifti- nmm Rernedium, Malumillud Htbemia. plane difcuffit, apud Po-^ pulum Anglis ■ Prafertim eam Populi partem, qnx Errore non Malitia, Toxicum illud hauferat, In Htbernia tamen, ubi non dabatur a Facinore in tantum aufto Receptus, param aut nihil valuit : Sed contra, ultrb Impofturam totam in Regent retorfe- runt$ Etfennones ferebant , Regem, utverum Regni Haeredem de- pelleret, k Mundo Fucum faceret, 8c Hominum imperitorum Ocu- losfafcinaret,Adolefcentulum fuppoiititium, ih fimilitudinem Ed* »ardi PhnUgemfi ^ornaffe , eumque Populo rhonftrafle, neabfti- nendo quidem a facris Proceffionis Ritibus, quo majorem Fa¬ bula fidem conciliaret. Circa idem quoque teinpus, Ediftumdd Remifiione Generali promulgatum eft Simul etiam #ex muham ad- hibuit diligentiam,ut Portus Regni clauderentur,fte Fugitivq Rebns G 3 pralen-- ig moY\a%egm {iv prafentibus infenfi s aut fufpečti , Mare trajicerent, in Hiberniam, , aut Flandrim. ■ Interim Rebelles Hikrate, nuncios, tam m Angliam quam E kr, dri • am clam miferant gui utrobigue loči, res haud parvi Momenti tranfe- gerant. In Anglid enim, in partes fuas pertraxerant, Comitcvt Lincolni# , Ioa nnk Poti Dueti S«ffolci Equitem Auratum,qui in Comitatn Lancaflrte, magnas Clientelas, & multos Seouaces habebat.Nam paulo ante (ut (uprli diximus) cum praetenfus Plantagenifta primo in Hiberniam receptus fuiflet,Nuncii cla- deflini ad Margaretam miffi fuerant,eam deRebus jam in Hibe, ni d ge (tis certiorem facientes 3 ejus Auxilium in Caufsa (ut ipfl dicebant) tam pia & jufd, & cujus initiis Deus tam manifefto affuiflet, imploran- tes, Cum Promiffis & Proteftatione , omnia deinceps Arbitrio ejus permijTa fore,tanquam fuprem« ejus Actionis Patronat & proteftri- cis. Margareta , Edmrdo gnarto Soror fuit fecunda 3 Etiam Carelo Bur - g»ndi (in Animo habens, eti- am in propri^ Perfonž adefle, ubi Occafiones ejus prsfentiam maxime requirerent) nullam tamen eo ipfo tempore Invaiionem ex- pečtans ((cum Hyems jam adulta eflet) Iter fuum inftituit verfus S*f- Jfolciam Sc Norfakiaa, ut eas Provincias confirmaret. Poftquam au~ tem, ad Sax8i Edmttaii Burgum veniflet, accepit, rhornm Marchia- mm licrcejlriartiFtx~ fefti Cohortis) a d Fouldriam, in Comitatu Lamaftrič 5 appulerunt; Ad quos ftatimfecontul.it, Tbmat Broughumnt Eques Auratus, cum cxigul admodum Manu Anglotnm • Rex per hoc jam certus, Pro« cellam iftam non di rU ptam iri, fed in unum Locum cafuram, Co¬ pias latis amplas coegerat: Atque ipfe, aflumptis etiam duobus, quosdelegerat, Stratcgis, (nempb Duce Bedfordi inipfo RcbelliumExercitu, Exploratores non deefient. Kebclles verfus Eboracvm iterceperunt, vaftatione Agrorum, Sc alia violentiaHoftili,abftinentes, utmelius in gratiam Populi fe in- linuarent, Sc Regk fui dccus tuerentur j Qni fcilicet, ex vero fenfu Animi Regii, Calamitatibus Subditorum indoleret. Venim Globu- lus ifte Nivalis, inter volvendum, augmenta nulla fufcipiebat. Neq; enimPopulus adillos exullaparte confluxerat: Neque etiam, irr alii s Regni partibus, Motusullus in eorum favorem fačtuseft, Cul i'ei in caufsa erat, partim E^perimentum, quod jam exhibuerat Rex t moderati Regiminis fui, cumopinione Felicitatis conjunttum j Par- tim, quod odiofa admodtim res ellet Populo Anglia , Regeta ac- cipere , Humens Hibernorttm Sc Germanomm geftatum, Sc introdu- ctums £x quibus Nationibus, maxima pars Copiarnm Rebelliurn erat eonflata. Neque ab iplis Rebellibus fatis prudenter faftum eft, ut primoinPartesBoreales Exercitum fuum ducerent. Nam licet, pnrtedtis temporibus, fuiflent illse Regiones Amicorum fuoram Al- trices? Tamen iifdem locis Exercitus Domini Lovelli difperfus fuit i Atque ibidem, Rex ipfe praefentia fua, Populi Animos paulo ante leniverat. At Comes Lincolni#^ fpe f u ^ fruftratus, (Populum enim ad fe certatim confluxurum fibi prom i {erat, in quo calu in Animo ei eratBellumprotrahere) remque jam fine receptu efle fatis fciens, decreverat cumRfgtVCopiis, qua poterat celeritate, confligere, I- taque verfus Oppidum Nevearci Exercitum duxit, Oppidum fperans fe 5 (ubito fuo adventu, in poteftatem fuam redacturum. Sed Rex paulo ante Notmghamm venerat, ubi Concilium Caftrenfe convo- cavit} In quo deliberatum eft, an tempus protelare, autHoftgsfta- timadoriri oporteret? Inquo Concilio, Rex ipfe (qui multas Ani¬ mo Sufpiciones agitabat, quarum Nemo confciuš ellet) manifeftb in eam fententiam propendebat, ut pradio quamprimum decerta- rent. Veram, hanc Dubitationem repente eximerunt magna Au- xilia, qua in ipfo Articulo hujus Confultationis fe adjunxerant, partim Literismiflisexcitata, partim fponte a multis Regat Partibus venientia. Principales autern Perfonse, quas tum in Regis Auxilmm advola- runt, fuerunt, ex Nobilitate quidena, Comes Salopi Nolens eorum Exercitum illius Oppidi Cdmmoditate gdu- dere. Comes neutiquam territus, eoipfo die, ad pagum quendam > Stok? diftum, perrexit, ibique ill& nodie eaftrametatus eft, fuper Obrani cujufdam Colliculi. Rex autem, die fequente, Aeicm inftruxit in Campeftribus. Nec minus anirnose Cortes de Colle de- fcendiit, 8c Prslium cum eo conferuit. De quo qurdem Pradio , Narra- 21 21 v Hiftoria Regni Namtiones,qu^nuMe«antj^oiex^sfontSaiud^,(etfifuemRes tam recentis inemon*) ut po ^ fuag in tresAcies diviiifie^ Pugn*dcc aren • ' ^jj s u trinque bene roborata, reapfe Quarum P r,ma ^ £x ercitus Hoftilis iinpetum fuftinuerat: jSmfuilfe »ročem Se obftinatam, 8e per treshoras durjlle, an- teomm Videna in aliquam partem inclinam; mfi quoa,quandoqui- dem mirna tantim. Ittgft Acies pugnaverat (duabus relimus Acetat velutiociose ftantibus) judicium fien poffit, qua].s m fine Succef- Puenae expeaandus eflet : Martinam Stvartam, eum iuts Germa- Z csreaie perfunftos efle : Itemque^/j Neque etiam Hiter- Lolciodefuifle, Ammis aut Ferocia* Sed cum e/lent fereiner- mcs Spiculis tantum ScEnfibus inftručti, in eos potiusOccihonem, quam Pugnam fuifle: itaut furiofaeorum trucidatio, rehquo Exer- citui , magno terrori fuiffet: Umverfo.s autem Duces in Acie ceci- difle * Nempe, Comitem Lincolni*, Ccniiem Ktldart£ Franct[in/i L>o- minum LoveUum, Mar\iwm Su»rtm, btlhemam Broughtoatm, omnes fortiter prasliantes, necterga vertentes, aut retro cedentes. 1 an- tum de Lovello exiit Sermo, quod e pradio fugerit, Sc plamen Trenit e- quotranfnataverit,fed adverfum Littus propter rip* praecipitium co> lcendere non potuit, unde i n Fluvio fubmerfuseft. At alius Sermo eum in Fluvio non relinquit; Sedrefert, q uodd,upofr, m taverna quadam fubterranež, vdam produxem. Numerua Occilorum, e* partefto/te», fuitadminimum qua.uorM.llmm. Ex parte autem L.;, nrims AcieioirciterDimidium cecidit, pneter multos faucios, • r^HitionisHomines. InterahobCaptivos,fueruntSup- polSill zPUnUgmfla (iterum Lamkrtm Simtdiu, faftus) unsque verfufus ille Sicer dos, ejus Paedagogus. Lmbertam quod attinet, Rex vita eum privare noluit f> Sive ex Animi Magnitudine, repu- tans illum inftar Imaginis tantum Cere* fuine, quam aln tempera- rant 3 Šcfinxerant-, Sive ex alta quadam prudentia, putans eum, h capite ple&eretur,nimis propere in Oblivionem lturum, Sin in vi v. s maneret, futurumeum affiduum Ipeftaculum, Sc inftar Remedii aut Exorcifmi adverfus ejufmodi Spettra, St Incantationes, temporibus venturis. Itaque reccptus eft in Famulitium Regij, in Aula fu2, fed vili admodum Loco, inCulina^ Adeout, infigni human* Fortun* Ludibrio, Veru circumageret ille, quiCoronam geftarat?, (Cumta- men Fortuna, poft Tragccdiam minime foleat Comoediam, aut Exodium introducerej) Poftea autem promotus eft ut eflet ex Falccnariis Httil. Quod vero ad Saariotm , m Gurgufiium quod- dam obfcumm inclufus eft, neque, ^md de eo poftea f a a„m eflet,In¬ nom.. : Cum in Naturž R'g>< P™' tus ' nfltum t ' llct . Pencula fua velu- ti fub Sigillo obfignare. . . ,. _ r , Poft Pralium, profeftus eft fi*X Ltncolmam^U Preces [olennes, Sc Gratiarum Ačiiones, celebrari fecit, p ro Salute lua oc Vičrorri. Utque Devotionesejus. plenum fuum Cirčulum complerent, milit Vexillum fuum ad Templum Seat* Virginie Wilftughitnia, in Oblatio- nem j ibi vota folvens, ubi nuncupallet. Atque hoc modo, ab ifti tam infigni Fortun* Machini (qu* in eum intentata fuerat) libera- tus, %egis H e či Sep timi. 43 Ws,adp>fifbnam Animi Goafidcntram rediit^ Selani cogitans, uni- Kerfo/wa infoitunia fimul in eum irruifle. Verum id contigit, qupd Sermo Vulgi, in principi.© Pvcgni fui, ei ominatuseffci, FuturumJči- lieet, Vt Uborioss regnaret , qmd Regmm fmm t d M&rbo Sudorijko m- tintn ceprjfet. Sed quamvis Rex fe jam in portu navigare putaret, tamen tanti fu,it prudentia, ut Fiducia fua Providentiam neutiguam ©bfuj£aret, .pr^fotim in rebus non remotis. Itaque tam reeenti -Sc i«expe&ito periculo expergefactus, aniino volvebat, quibus mo- dis 3 taip, Pvebellionis prseteritae Partkipps & Fautores eradicaret, quam fimj.lium Periculorum Semina in futurnm extingueret» Si- mulque Hominum, male erga res fuas Animatoram,Recepta-cuLi om- nia & Rcfugia,ubi Rebellionibusjimpaulo poft vivificandis iacuba- bant, amoveret. Primo igitur, Profečtionem novam a Lmcolnid , in Pattes&ptenir ionales, inftituit$ quamvis revera boe ker potids Cu- riam quandam judicialem Itinerariam faperet, quam alias. Nam ubicunpuefe contulit, magna cum Severitate, Sc ftrieta lnquifitione, partim Jure Milttari, partim vi a Juftitise ordinaria, animadvertebat incos, qui Rebellioni praeteritse adhseferant, eique vires prsebuerant. :Neque Mortcplerofqucafficiebat s (cum ipfum Pradium haud param cruons profudiilet) led Mulčtjs pecuniariis , V it se parcens, The- fauros autem corrogans. Inter alia ejus generis Cnmina, fedulb inquifitum eft, de iis, qui rumorem quendam excitslrunt 8c fparfe- runt, paulo ante Pradium commillum 5 Rebdles Pralio viajfe, Regifqnt Exercitur/t debeUatumfHiJJe , Regemque ipfum fugtffe, Unde opinio era& complures, qui aliter in Regts fuppetias venturi fuiflent, ifto Artifi- cio detentos fuifle,Sc perterritos. Quse quidem Accufatio, licet F mv damento non penitus caruerit, attamen callide 8c avide a nonnullis arrepta erat, qui cum lpfi, ad Regts partes tuendas, focordes fuif- ient, Sc negligentes, hoc prsetextu utebantur, adTeporemeorum&c Inertiam tegendam- Quam nihilominbsCalliditatem, Rex depre- hendere noluit, etfi eam anirno reconderet, quatenus ad Perfonas guafdam particulares, ut fui moriš erat. Verum quoad Extirpationem Radicum, Sc Cauffarum Motuum fimilium 5 temporibus futuris, coepit Rex fentire, ubi eum Cal- ee us fuus ureret; Quodque Depreffio Familrn Ebomevfis , in omnibus ^ n quam Unguis in Ulcere eilet- Faftus igitur jam cautior, neque Pericula amplius contemnere, aut R.emedia eorum dedigrmtione quadam rejicere volens; atquealiquid, quod in hac re Animos Ho- IJjinurn fanare poflet, prseftare cupiens, ( prasiertim in casrenaonia quapianicxterna) decrevit tandem Coronationem Regitu maturar re. Pouquavn igitur Londimm reverfus eflet, quo magna cum pom pa, & tanquam T riumphali, ingreffus eft, vičtoriamque fu r am, pet biduum, lacris obenndis celebraflet, ( priore enim die Tem- ' plum D. nuli adiit, £< Hymnum t? Deum cantari fecit y Craftino am tem, {olenncmProcdfionemhabuit, ScConcioni apud CrmemDivi Vattli irnerfmt) Regina, fumtna eum magnificentia, Sc fplendidifitme apparatn, apud Wejimoo 4 fteti*e» coronata eft 3 Novmbrfc viceSmo , quintQ,Amtp autem Rdgis tertip 3 Q{i*Catonatiq,: dpos circiter Aj*- Nuptias %s mfeemaj eft » Tavgijam jjaptjfm* fwoti$H 4 n» patret 24 HiUoria %gni patru diu 9 Xpt&a/fet. Qua? mira Sc inexpcftata Tcmporis Prot rafti o, nc notata eft ab omnibus, ac fi Res Stomacho Regi/ minimC grata e- rat, fed neceftitate quadam, Sc propter Rationes Status, ei ftliilčt impofita. Paulo poft, ut omnibus palam fieret, Serenitatem quan- dam jam faftam, quodque Incarcctatio Thom£ Marchionit Dorceftrit, Tcmporis potius Resquam Hominis eflet,idem Mareki* Libertati re- ftitutus eft, abfque Examinatione aliqua, aut alta qudvis Formu¬ li. Sub idem tempus, Rex Legationem ad Innecentlum Poatificem mifit, quae de Nuptiis (uis eum certiorem redderet: atque infuper referret, Regem jam (ficut alterum tsAneam) ex Flu&ibus Sc diutt- nis Erroribus Fortuna* fuae emeriifle, atquc in portum fecurum ap- puliffe: Ac firnul Gratias Sos&iiati fusageret, quod Celebrationem Nuptiarum fuarum, prarfentia Nuncii fui, honoraiiet: Atque tam Perfonam fuam, quam Vires Regni, ad Mandata fua exequenda pro- lixeofferret. Legatut autem Regie , Orationem liabens coram P«pi, in pra- {entia Cardinalium , Regem , Regmovupne tanta Verborum grandilo- quentiaextulit,utFaftidio eos qui aderant propeenecaret. Atpoft- ouamad Paper laudes perveniffet, itaeum aclccelos ufque elevarit, 8c deificavit, ut omnia quse de Rege Sc Regina jam modo dixerat, mode- rata viderentur Sc tolerabilia. A Popa fane honorifice admodum ex- ceptus eft, 8c muld cum gradil dimiflus. Cum enim Popa fibi confci- us eflet foeordias fua?, quodque Orbi Chriftiano prorsus inutilis ha- beretur, iriagna affeftus eft laetitid, quod Nomen fuum Sc Laudes, apud Rcgna remotiora tam feliciter refonare cerneret. Obtinuit etiam^P apa, juftam admodum & honorificam BiUaa, ad Privilegia AfrlorHm (qux Rtgi tantas moleftias pepererunt) in tribus Articulis moderanda. Primb, ut fi quis ex Afylo noftb, aut alias clanculum, exiiflet, & Maleficii aliquid vel Tranfgreftionis commififlet, ac deinde fe in Afy- lum recepiflet, Afylijure inperpetuum decidcret. Secundb, ut li- cetCorpus ejus,qui in Afylo degebat, a Creditoribus immune ellet,ta- men Bona, qux extra Afylum inventa effent,Legi fubjicerentur. Ter- tio, ut fi quis ad Afylum, propter Crimen \x(x Majeftatii, confdgiflet, ben£ liceret Regi- Cuftodes ci intra Afylum ipfum apponere, qui e jus Difta 8c Fafta obferva rent. Rex quoque, in majorem Regni fui Securitatem, contra feditio- fos & malevolos Subditos, (quibus Regnum abundare fciebat) qui in Scottom ad libitum aufugere pofientQuippc qus non iub clavibus erat,quemadmodum erant Regni Portus, Hujus rei Caufsi, magis quam quod Hoftilia abeo Regno metueret, ante adventum fu- um landinum (dumapud Oppidum Nevi Capri maneret) Legatot folenniter miferat ad lacob*m Tertium Scotte Regem, qui de Pacc cumeotrattarent 8t concluderent* Fuerunt autem Legati, Richar¬ di* Foxm Epifcepms Exo*k»fu , & Richardu EdpcootbtH Eq*u Attro - tm, Rtgii Hofpitii Comtra-rotulator , qui honorifiefc apud eum Regem cxcepti fuerunt. Verum Rtx Scotte, codem, quo RexA»glU, Mor- bo laborans, (licčt, utpoft^ apparebat, magis Atroci& Lethali) boe eft, Subditis maligni#, ad tumultus cjcudc* idoaeis, ctG »ffeftu pr#- *Regis H e n r i c i Sef timi. proprio, in pacem cum Rege componendam, multum inclinaret, ta- men Proceres fuos in hac re cognofcens averfiffimos,(quos irritare ti- mebat) Inducias-tantum in Septennium conceffit: In fecreto tamen pollicitus, easlnducias de tempore in tempu« renovatasiri, quamdiu uterque Rex in vivis eflet. H llcufque Rcx occupatus fuit, in rebus domi conftituendis 3 1 Veram, circa hoc tempus oblata ell: occafio, ut foras profpice- ret, atque ad res exteras Animum applicaret. Carolut Qcfa- vus G ali tar um ii>x , Virtute & Fortuna Pa tris 8cAvifui, (paroli Sep- timi, Sc Lndovici Undecimi,) Regnum Franeta acceperat, Sz opi- bus florentius, ScipfoTerritorioamplius, quammultis retrdAnnis fuerat: Cum redintegratio fada eflet, in illis Membris principali- bus, (qua: olim, Portiones Corons Franeta, poftea avttem ab eaavul- fe fuiflent Ita ut jam diu, fub Homagio tantum Coronte, non in Do- minio tenerentur, cum a Principibuspropriis, Jure tanquam Regio, adminiftrarentur) Andegavia fcilicet, Normannia , Provenza, Sz Bur- gttndia. Refcabat tantum Britannia , quae cum Corona Franeta uni- returfi ut fic Monarchia Franeta, ad veteres Terminos Sz Limites pro- ferretur- %ex Carolut , haud parva flagrabat Ambitione Sc Cupiditate, il- lum Ducatum recuperandi 8c reanne&endi. Qu X q U idem ejus Am- bitio, prudens admodum fuit, Sz pondus mfigne habebat * minime certe fimilis Ambitioni Expeditionum fuarum fequentium in Italiam. Sub imitiis enim Regni fui, Paternis Confiliis regebatur (Confiliis in- quam, non Confiliariis) Cum Pater ejus Confiliariis fere noh ufas fit, fed ipfe fibi pro Concilio eflet 3 nec Virum quenquam pru- dentiorem juxta fe haberet. Atque illum Regent Patrem fuum, fatis iciebat Carolus, Bellis Italicis averfum fuifle, Sz in Britanaiam oculos fu¬ os conjecifle. Mute erant Res, quse Animum C atoli, fpe profperi Succeflus, in hac re palcerent. Dux Britannia xv o confedus, Sz Le- thargicus; Sc Mercenariis Confiliariis innitens, duarum tantum Fi- barum Parens, ex quibus altera valetudinaria erat, nec diu fuperftes futura. At Carolut in ipfo netatis flore Sc Robore jam erat 3 Et Popu- lus Regni Franeta pro ratione ejus temporis, Bellicis Copiis, tam quoad P UCe s, quam quoad Milites, fatis inftručhis} Viris Militaribus, qui m Bellu Burgundicis meruerant, nondum abfumptis: Pacem etiam cum omnibus vicinis'Principibus fe colere non ignorabat- Quatenus ve¬ ro ad illos, qui Confiliis fuis perficiendis fe opponere poflent 3 Mdxt- mili&num Romanom™ Regent, qui fibi Rivalis futurus eflet, (tam pro Ducatu quam pro Nuptiis Filia) Pecuniarum indigum fciebat 3 Regent- autem H EN rt c um, tam fibi nonnihil devinčtum ob F avores Sc offi- cia ejus pretenta, quam domeflicis Turhi s implicatum. Erat ei infu- per praebita Occafio pulehra Sz fpeciofa, quae Ambitionem fiiam te- geret, Sc Belli anfam adverfus Britamiam porrigeret^ Eofcilicetno- mine,quod Dux Britannia, DUcem Aurelianenfem, Sz alios ex Nobili- tate Franeta, (qui contra Regent Car o funt Arma fumpfiflent) ad fe rece- pifiet. Quocirca Rex Carolus, de Bello Britannia inferendo certiis, fatis cognoverat, a nullo tam potenter fibi opponi pofle, quam ab D Hen- i6 I >av BiUoria Hegni HENRI C o : (Sive Ratione Status permoto, ne Regnum Franci* in nimiam potentiam excrelceret j Sive gratitudme auadam addudo, qU cxl ipfe Duri etiam Brimnie, rton minus quam iibt, ob ejus in rebus fuisadverfis merita, obftridus fuiflet) n modo lile Pambus fe adjun- eere vellet. Itaque quam-primuin Camus audiliet Regem victoria lua in tuto collocatum, ftatim Legatosad eum milit, qui Auxilium ab eo pete rent, aut faltem ut ne alterutri Parti fe addiceret- Legati illi Kalem znvALancaftriam offenderunt, & Legationem in hanc (enten- tjam declararunt. Primo Regi impertiti funt Succeflum Cardi^ quem patilo ante contra Maxmilhnum habuerat, inOppidis quibufdam, qu® invaferat Maxmilkmt 0 recipiendis. 11 tud autem genus Sermo- jijs p familiariter pramifluin fuerat, acfi Carolus Henricum, n ob pro Arnico aut Foederato exteriore haberet, fed intimo, luorum- que tum Affe&uum tum Fortunarum Participe. Poft iftam Infinu- ationemj ac deinde Gratulationem Regi od Vicioriam ftiam in Pve- belles fačtam, ad rem de qua miffi erant perveneruntj Significan- tes Henrico, Regem fuum coinpulfum efle ad juftum contra Bri¬ tankam Bellum , qucd Dux Rebelles fuos & H obes declaratos rece- piffet, St Auxiliis juvafiet. Non efle eos, humiles aut Calamitofos Supplices, quiin Britankam ad Auxilia imploranda aufugerint, fed tam eminentes Viros, ut liquido pateret, Coniilia eorum, nonad Fortunarum propriarum Pradidium,fed ad/ž^g^Fortunas infeftandas & invadendas, fpeciare: Cum Ca put eorum eflet, Dux Aurelknets(is y primus Regii Sdnguinis Prin ce P s ^ ^ er fona ab ip iq Rege lecunda. Ide- oqi fi res rede perpenderetur, Bellum mento judicari polic, ex parte Domini fui potius Defenfivum, quam Oftenfivum 5 utpote quod o- mitti non poterat, fi ftatus propni conlervatio fibi curae eflet: Neque profedo primum Idum, Bellum conflituere Invafivum (quem prin- ceps pr udens »ullus expectare vellet)fed primam Provocationem,aut faltem primam Praeparationem. ImoBellum hoc, magis Rebellium Suppreffionem fapere, quam Bellum cum Hofte legitimo 5 Cum Res huc redierit, quod Subditi Regit (Proditores) a Duet Britanka, Regis Feudatario, protegerentur. Satis fcire Regem Henricum, quam perniciofi Exempli res fit,fi Principes viciniRebellium patrociniafluf- ciperent, contra Jus Gentium & Faderum. Nequc tamen ignorare Regem fuum, quod Rex Henri cus, in Rebus fuis Adverfis, multis St opportunis Ducis Britanka Officiis, nonnihil cbligatus fuiflet j Ne- que ex altera parte dubitare, quinflft* Henricus , non oblitus eflet quampromptus#etf fuus fuiflet, in Auxiliis ei fubmittendis, Cum Dux Britanniee, St Confiliatii ejus Mercenarii eum deftituiflent, St tantum non prodidiflent: Quodque haud parvum fubeflet diferi- men, inter Officia qux ReX fuus, St ea qux Dux Britanke prsefliterat 5 Cbm D uch Britanka Confilia,ex rationibus utilitatis, St Emolumenti, manane poflent, contra vero ea, quse Dominus fuus contulerat, nulli alii caulfe, qu^m Amori, St fincero Affeftui tribui poffint, Eb quod, fi res htec, ad amuffim politicam examinata eflet, longe fuif- fet rebus fuis confukius, ut Tyrannus in Amjia regnaret, odio popu¬ li St turbis expofitus, quam tališ Princept , cujus virtutes non poterant aqa piagnum & potentem cum reddere» quandocunque eum ■ Rerum H e n r i c j Sef timi. zy Rerum fuarum coni potem fieri contigiflet. Sed quomodocunque fe res haberent, quoad Obligationis refpedum,quem Rex Duri Britannh debere videretur : tamen Regem fuum adduci non poile, ut crederet, Regem Henricvm, abeoquod juftumeft declinaturum,autin cauflam tam iniquam defcenfurum. Itaque cum Bellum iftud, quod Regi Tuo gerendum erat, nihil aliud eflet , quam ut fe a periculis im- minentibus liberaret, fperare R egem fuum ,H E N K.I C v m, non mi- nore ftudio & Affedu, ad Confervationem Status ejus concurfurum, quam ipfe H e n r i c o, ad Adeptionern Regni fui , concurriflet. Saltem non dubi tare, quin Rex Henri cvs, pro fidinpacem propenfione,quam femper prše fe tulerat, Spedator tantum Belli fu- turus eflet, 8e inter Partes Neutralis : Neque enim pofle Dominum fuum, nifi iniquus foret,a Rege poftulare,ut partem Belli capefleret, qui tam nuper a Seditionibus Sc Motibus inteftinis coeperat refpirare. Veram de Myflerio illo, reunionis Britami* ad Coronam Franci#, five per Bellum, five Nuptias cum Haerede Britami#, ne verbum qui- dem ^ Legati enim hoc, veluti Scopulum quendam, exhorruerunt } Satis fcientes illud poftulatis fuis maxime obfuturum. Sed econtra Sermonibus fuis,quafi obiter inferuerunt Regem fuum,apud fe omm- no conftituifle,Filiam M*x imitiani in uxorem ducere: Sim ul & Hen¬ ri c v M credere voluerunt,Regew fuum totum ineo efle,ut Expe- ditionem in perlona propria,in Itadim ,ad Jus luum ad Regnum Nea- politanumarmis vindicandum,fufciperet: Qua; omnia eo fpedabant, ut H e N R i C v m, ab omni Sufpicione abducerent, de Betlo Britan - •nico, nifi quatenus ad reftinguendam Flammam,quam in Regnum pro- prium alias graflaturam merito formidaret,conduceret. Rex negotio, cum Concilio fuo fandiore, communicato 5 Legatis in hunc modum Refponfum dedit. Primo autem,(quod Legati fe- cerant,) comitatem quandam verborum pnemifit• inquiens, Se magna lat iti a affedum, quod Regem, Oppida illa e manu Maximiliani recepifle, ab illis didiciflet. Deinde familiariter eis commemorabat particularia nonnulla, de rebus fuis, quamdiu in periculo fuiflet, & de vidom poftea fecuti. Quod vero ad negotium Britamice , Rex Paucis refpondit. Regem Galih & ducem Britannh , duos efle vi- , quibus ante omnes plurimum deberet : Quodque pro magno *. 1 ipn infortunio duceret, fi res ita inter eos procederent, ut ei non iiceret Gratitudinem Animi fui,*rga utrumque demonftrare.Quod- nu ^ a alia libi pateret via, tanquam Principi Chriftiano, & 'utri- ulqne Amico communi, qua Fidem luarn erga Deum Sc Homines ex- folveret,quam ut le Pacis & Concordd inter eos Intercelforem offer- ret 5 Eaque initd vd, minime fe dubitare, quin Regi eorum,Status & Honor, minore cum Periculo, minore etiam cum Invidia,conlervari poffint,quam Bello: Neque ulli fe impenfe,aut labori,parfurum efle (imo le veluti in Peregrinationem aliquam lacram paratum efle pro- ficifci)ut tam pmmalfequeretur Effedu.Ita autem fermone claufit-Se in re tanti ponderis,quae libi hasfebat in medullis,Animu luum,per Le-* gatos proprios fufius declaraturuj Quos,omni mora fepofitaadRfg^ Galih, in eum fine miflurus eflet. Ita Legati Galih domu remilli funt. Noluit autem Rex,deReunione Brtianm# ad Corona Fr4»d,a!iquid de hacrc fubinnuifle vifus eft. Res autem ita fe habmt; Rexneque Jud.cro tam imbecillifuit, neque negbgenter mformatus ut R, S „ Gjhe Ccnfilium, de ^«3inDit.onemfmm redtgendl, eum fugeret. Sed primum, ( utcunque fimulabat) aBello contra Rtgem tUum n eundo avevfiffimus fuit. Farna de epafmod. Bellu e. grata erat, M Reipfa minime: Ex alte ličnim cernebat fe locupletioremfo- e x altcra pauperiorem Etiam adhuc metuebat libi a Populo luo, nuem 'idcirco armare nolebat. Veruntamen, ut Princeps prudens 8 c animofus, nonin tantum a Belli Condliis abhorrebat quin decre- tumei edet Bellum eligere, potiusquamut Gallmt (ibi Britannkm fubiicere permitteret: Ouod tam amplus 8 c opulentus ruiltet Duca- ittt & tam opportune fitus, ad Angliam mfedandam, dve Bello, dve impediendoCommercium. Sedfpeshasfovebat R.ex,quod partim negligentid, (quae t allu vulgdimputan folet) pardmvinbus Duca- insBritanni* propriis, qux parvs non erant, pracipue autem, ob po- tentem Fa&ionem, Ducis Aurelianenfit m Regno GallL f ,(qui plunmis modis Motus in Gulita inteftinosfufcitare podit, ad ReguGallia Con- filia circa Britannkm dilcutienda 5) Podremo autem, ob potenti- a m Maximtliani , quiei erat Ri vališ ;> Res aut ex feie iolvi,aut ad pacem flefti pode?. In quibus omnibus, Rex trudna non juda res perpendebat, ut poftea patu«. Mbit tgttur confeflun Rex Lega- tum ad mm Gdli *: Is erat cMfcfhor,, V'Smm , Capellanusfuus; Vir, cujusFidemStPrudentiaminmultis obeundisNegotus per- foexerat • Eum notiffimum eligens,quod cum Ecclefiaftica Perlona eflbt 'to magis ad Legationem Pacificatonam tdoneus videretur ; Ftaue etiam in mandatis dedit,ut fi R'xG«Au,T raftatum Pacis mire nonabnucret, in Rritannitat quoque ad Dttcm Moficifceretur, Tra- čtatumque Pacis utrinque ad maturitatem perduceret. Vrjmcut, ad jiegm Galija , verba fecit, qu£e, cum Regis Henrici ad Legatos Refponfo, ut plurimum convenirent 5 Indillando, fed roolliter, nonnulla , qux fpe&arent ad Reconciliationem Ducit Aurelianenfit eum Rege , Sc quxdam de concordia inter omnes Partes farciendi At Rex G*//«?,ex altera parte, non dncere in hoc Negotio verfatus eft- Sed fumrno cum Artidcio, Sc dmulatione inligni$ Ad eam Me¬ tam collimans, ut tempus lucraretur, Auxiliaque Anglorum , Tub fpe Pacis retardaret, doneč Britanniam Armis fuis occupadet. Refpondit igitur Legato, fe prorsus in manu Sc potedate %Heniuci fore , eumque Pacis Arbitrum conftituturumj, Et facil e ,ut Legatus in Britanniam prodcifceretur, confendt, qm m hac re confenfum fuum declararet, Animumque Ducis luper hacre cognofceretrfads gnarus, Ducem turdianeniem , (cujus Condlio Res Brttanm* omnino regeban- tur) fecum reputantem, nullis fe Conditiombus Regi reconcrlian pode, Pacem prorsus didurbaturum- Itaque hoc modo fperabat le, dmul ambitionem fuam apud omnes velaturum, 8 c exidimationem judi Sc moderati Animi adecuturum '■> atque etiam, Gratiam apud Kegem Aaglia fummam imturum,utpote qui omnia ejus Arbitrio per- mifidet: Imo (callididimo condlio ufus)fore providebat s ut licct Bel¬ lu« ‘Regis H e n r i c i Septimi. lum adu profequeretur, tamen Regem Anglix in opinione pedlgprum,, eum illud folurn agere,ut Gladium in inanu oftentaret, quo centralna partis pertinaciam , ad pacem recipiendam ihflederet V Atgue hoc mbdoRex H E N K I c v s , nihil profecutioneBdli commoveretur, fed fore ut tradatus Pacis ad ultimum ufque continuaretur , doneč ipfe rem Armis confeciflet. Op® cum Rex Gallis rečte ec rr-erttir & prudenter atftiniaflef, omnia ex voto ejus fucceflerunt. Nam cum Legatus dttghtj ad Au- lam Dacit Brkami# v en dlet, Dxx ipfe vix fansememoris ftiit:, omiii- aque Duds Aurdlanenfis nutui parebant $ qui Legatum Vrfa>k*m man¬ data perferentem audivit, 8e quafi commotus,Seelato Animo refpon- dit: Ducem Rntanot#^ qui Regi Henric o Hofpes /plim fuiflet, itno Parentis loco, in tenera ejus ./Etate, Sc affltdo rerum Stara, ex- pedafle illo tem pore,ab H e n k i c o (Gloriofo illo Attglorttm Rege ) potiusCopias Equitum &Peditum validas, quam inanem de Pace Legationem.Quod fi R.ex praterita£»0^w Merita oblivioni mahdaftetj fciebat tamen Rege«?, qu& erat prudentia, provide confulturum, & folide repiitattirum, quantum ejus.Se Securitatis, & Famae, tam apud Exteros, quani apud Populutn luum intereflet 5 non pati, nt Britdnm (veteres Ar.gti# Foederati) a GalUd abforberentur; utque tot Portus commodi, 8 c Oppida maritima munita, Imperio tam potentis Regit vicini,ScInimici tot per Saecula inveterati 5 adjicerentur. Itaque humi- liter Regem obfecrare,ut dehacre, tanquam dere fua| cogitaret. Atque hoc modo fermonem abrupit, 8e negavit fe de ei re amplius tradaturum. - VrjmcHS primum ad Regem Gallti, rediit, atque ei,quidinB« 7 *»*^ fadum eflet, retulit. Qiii cum res, fecundum Expedationem fuam, cedere, videret, occafionem arripuit dicendi} Legatum jam cer- nere potuifle, id qUod, pto fua parte, ipfe partim prsviderat. Quan- dd fcilicet Dux Britanm#, in pote (late Duck Aurelianenfis^ & fusFa- dionis eflet ,■ nullam Pacem feqiii pofle, nifi ex Tradatu mixto ex Armis StArgumentis. Itaque fe alteram partem lufcepturum, Regem autem rogare,ne alteram defereret. Se utcunaue fibi conftare, Regine fideliter promittere, fe femper in Regis poteirate futurum, ut eas Le- S es fubiret in negotio Pacis,quas Rex Aaglm prseferiberet. Hac quem- admpdumadaeflent, VrjmcusRegi retulit > ea tamenadhibita mo¬ či er at ione, ac fi Tradatus Pacis pro re defperata minirne haberi de- beret, fed tantum Hotam magis propitiam prseftolaretur,doneč Mal- leus incudem fepjfis percuffiflet, atque Britannos Sc eorum Sequaces emolliviflet. Ex quo fadum efl, ut perpetuo inter Reges Anglnm Se Gallutft • Fitera; £< Nuncii volitarent, ab altero Rege cupide fed can- dide, ab altero per Simulationcm, fuper Negotium Pacis. Inteuea Rex Gallus ^ritanniam cum magnis Copiis invafit ^ et Urbem j 'ganfiee ardd obfidione cinxit 5 Atque ut Princeps, non magni certe ludicii, fed tamen qui fimulationum Attes ili Sinu Patris optime perdidicerat, qubmagis Belloinftabat, co magis Fradatum Pacis urgebat. Adeb ut,durante Nami# Obfidione, pbft multas retro citroque commeait- tesLiteras, StNuncios 9 Gallus ad H en ri c v m miferit Bernar- dum Daubeneium ( virUth fpedatlun & eminentem ) qui ab ed enixe D 3 peteret, , asm Hiftoria %egm peteret, ut Ncgotio Pacis, fub quacunque Conditionc, finem im- P °NMut Rac minus alacris & promptus fititj ad T raftatum Pacis in- ftaurandum,& accelerandum. Itaque tres Legatos in 5*» «*, Auraram, & Ca- ' ncllanum fuum Mccicm, quemprtns mtfetat iMandans,ut totisTin- L, 1C - Tr-ičtatum Pacis ftrenue incumberent. cSd hoctempus, BaroZe IVoodvilU ( Regim Avunculus) Vir ’ ammofus, & Glorij appetens, a Rege petiit, ut Copias aliquas Evo- catorum feereto cogeret, atque abfque Commeatu, aut F ide puh¬ lici in Auxilium Britannornm duceret. ^Petitiomejus minime annuit. (aut faltem ita čredi voluit) eique pro Imperio fuo injunx- j ts ut nihil moveret 3 ebquod Rex, mjafturam Honons fm fien putaret, durante Tračtatu Pacis 5 Auxilia fummittere. Attamen Bara ifte, (aut Impetu efeni, aut Opinione temerana, Rege* clim ei rei favere, quam tamen palam agnofcere refugiebat) feereto in Vetžatn la(t*law trajecit, cujus erat Praefečhis} Sc Copias eleo:as,ad nu- merum QuadringenterumVirorum, coegit, 8ccumillisin Britanni- m perrexit, eafque Copns Ducis adjunxit. Cujus rei Nuncu poit- quam in Aulam Brancin allati funt, ita nonnullos Juvemli languine ferventes, veluti Furiis conciverunt, ut legati Angl* non ime periculo cffent,nc Motualiquo repentino violarentur. Veram RcxCml„, tam quod TusLegatorum inviolatum fervare volebat; tum confems fibi,quodinhocNegot.oParf^d «cymMgh*cdhx.ns ipfeSirnu- lationis Palmamme«retnr; fevereed.x,qneulafi«et autverbo, Comnmelial£ttaque W HenK.co Nunciusadvolavtt, oui eum de Baronis tToodville fafto purgaret^ Eo principali ufus Areumento, Regem minime illius Facdi notitiam habmfle, qubdCo- pia£ tam exiguav fuiflent, ut neque Aučtontate puhlica ahqua, ema¬ jle eas verifimile eflet , neque Res Britannicat quicquam promo- vere poflent. Cui Nuncio, etfi Rex Gallin non prorsus Fidem adhi- beret tamen eum Serenitate quadam Regi refpondit, fibique fatif- fafrum efle de ea re fignificavit- Paulo poft, Legati illi tres domum redierunt5 Quorum duo etiam in BritannUm ,ad res infpiciendas,pro- fefti fuerant, neque negotium ullo modo in melius provečtum in- vtpnerunt. Poft Reditum fuum JRcgm de ftatu Rerum plene informa- "u^e lon ^ K,XGM ' £ P “ S - abe r^ ***? bant’ Itaaue videndum ftj«, ut aha quaptam vta infifteret, St Negotium q Pacis defereret. Neque tamen Re*,inumverfohoc Pa¬ cis Negotio traftando,eredulitate meri peccarat ( ut vulgo et tmpu- tabatnr) veram Etror ejus orttimhabutt,nontame x Facilitatecre- dendijquamexCopiis altertusPartts (quodanteamnuimus) male m 7ta U emmRe x coguaverat: Primhmde rebus Srilamh indicabat eas propter Urbium Se Oppidotum munitorum, bc Copuu um e- ^am vires, haud celeriter accifas fore* Etenim Coniilia, qus i Rege Gdllidt , eo tempore cslibe Sc fine Liberis, contra Regni Hairedem agitata effcat,lenta admodum &. enervia futura exiltimabat: Neque etiam %egis Henrici S ep timi. mam fieri poffe, quin Status GaUi#, Motibus & T utbjs in D uk Aure- liamrtfif favoremConquafleretur. Maxm'iliamm etiam Regent ‘Roma¬ no? um utPrincipem bellicofum Sc magnae potentne seftimabat, Quem ad Britamorum Auxilium propere accurfurum minime dubitabat. Itaque, cu. m rem haud parvse m or s futuram putaret, ejusmorse Ufu- ramScFručfum, ad fc Sc res fuas, trahere deftinabat. Primp au- tem, hoc apud Oriinet Parlamenti t fibi emolumento futurum non dubitabat^ quia fatis fciebat, eos in Favorem Rentni Britannicarum propenfiffimos, larga manu Pecunias collaturos. Quosquidem The- faures, ut Farna Belli elicere potuit, itaPax fecutaeos inlmpenfas Belli erogari , non permifliira erat. Quoniam autem norat Popu- lum Fuum erga Res Britannke optime affectum, prorsus videri vole- bat quoad praeterita fepotiusGrf&r«;® Artibusdeceptum, & veluti in foporem conje&um, quam ex motu proprio ad Bellum rninns ala- cremfuifle: Gum fciret Subditos fuos, Rationum Status, quce ip- fum merito retardare potuerunt, minus capaces efle. Itaque ad hcc, qus animo difpoluerat, nihil magis conducibile judicabat, quam ut Tračlatum Pacis perpetuo continuaret: eum mtermittendo, aut re-* novando, prout RerumProgreffuspoftularet. Neque oblitus erat, lucrefafturum fe fibi haud levem Honorem, Perfonam Beati Pacifca- tork aflumendo. Etiam illud non infimo loco ponebat, quod pro- fpiciebat, Fe poffe nonnullum, ex Invidiž, qua? i n Regent Gallič , propter Bntanniam occupatam redundatura elfer, ffučrum capere, in novis Amicis Sc Foederatis fibi adjungendis f> veluti Ferdinanda Hifptniarum quocum femper etiam Natura Sc Moribus Sym- pathiam quandam hafiebat, Maxmiliano item, cujus res mamfefto agebatur. Itaque in fumma, fibi Pecunias, Honorem 8 c Decus, Fce- deratos, Sc in fine Pacem qualem optabat, fatis indulgenter promife- rat. Veram iftae Cogitationes nimis fubtiles erant, quam ut fortuna- tx efle pofient, Sc Sncceflum in omnibus fortiri. Etenim res magnte, fere magis rigidne Sc contumaces efle folent, quam ut callidioribus confiliis, fingi Sc affabre efformari poflint. Rex etiam, in duobus dlis Fundameriris jaciendis, qus ei pro principalibus erant, magno- pere deceptus efc. Etfi enim probabiliter judicabat, Concilium Fran- t p £ rna gna cautione ufurum, ne Regent in Bellum, contra Haredem R egni proximum con jicerent, tamen oblitus fuerap Carolum , a Viris e Loncilio primariis, minime regi, led a quorundam Virorum Igno- buioium Cunfiliis pendere} Qui illud maxime fpečtarent, fibique & 1 11°° ^ S ra tia; futurum putabant, fiSenatores fortes viderentur, Sc adAmmofa, li C et Perniciofa Confilia, Regent mpellerent s Qua- liaNemoePotentioribusautPrudentioribus, dare aut auderet, aut vellet. Quod vero a d Maxmiliamm attinet, maj or e tum is exi- fdmatione agebat,qu^ m poflea^ Neque enim Moreš ejus inflabi- les, Sc Conatus obIndigentiam fuam femper fere inutiles, adhuc no¬ ti erant. PoftquamcumLegtf/wdeliberaflet, qui revera nihil NoVi ei retu- lerunt, fed quseipfe prihs fecretbexpedaverat (licet ab iis remtotam perdidicifle prae feferret) Parlamentum ftattm convotavit, Etpri- mo Parlamenti die, Ordinibus fimul ex more congregatis, Eritamia cauflam, Htftoria Regni cauflamjper Cttttcellariit&fuum Mffrtommfismriari^ dnhiepif<-tfntH$ xo * pofuit ? Quiinhuncmodumlocutuseft. D O mini f»«, & Magiftn •, Rex Supremm Dominus noji er , mihimandccpit , ut d quibmtanta ei tributajunt Amoru & Fi. dei Pignora 9 de omnibus Jlegottis, (quFrbem. DeSpeejus conjedlurarečlecapipo- tejl , quoddifficillimm Bedi partem , primo loco aggnjjm c ji. Hu~ jus Belli Caufjam ipfe Rex Gallus optime wvit. Prc pojlulant. Rcx tanepudm Princeps Cbrijlianus, iFFilius EcclefuepM, femediuminterpofuit, ut Pax componeretur. Rcx Gallus de Traftatu annuit 3 at Bediprofecutv \ onem intermittere recufat. Briranni autem, qui Bačem maxime optant j confiliis dePace minus aujcultant, 'Hpn Conjidemid ali - Regis H e n r i č i Sef timi, qud. aut etiam Contumacia, fed SuJJicione & dijfidentid, de Regis Ga Hi Jincera Intentione , cum cmplo e j us ingensre: Neque tamen, inalterampartem concluden- do, autjudiciumjaciendo, doneč Ceifuudo fua, Jidele &politieum (jonjihum Dejirum, de hacreintcllexerit. Primb , quantum ad Rcgcm Dominum noji rum, ( qui Perjo- naprincipalis e Ji, quam in bocnegotio intueri debetis) plane profi - tetur Celfitudo Jua ; Se ex Animo ilf conflanter cupere, ut in Pa- ce regnet. Sed fimulait, [e neque jaCtura Bonoris fui Tacem emp- turum, nefc Conditiones Pariš fubjeenore periculortim accepturum j Sedprofeliri Rerum fttarum con<-v a rJione bari tur um, fi Deo naijum fuerit, inteflinas Sedittoneš,quibm bačtenm exerchusfuit, cum Bel- loExterno Honorabili commutare. §uod 'vero attinet ad reliqucu ducu P er Jonas , qucu ha c Attio c °mpleftitur (Regem nimirum Gillum, h? Ducem B icanoise) GciGrudo Jua notum itobis faeit, eos ejfe Principes , quibus, ex omnibus amiepf fuis & Fceder atu , plurimum debetL, ; (jim aU ter, Slanu Ju a Protečlrice , d mahtia Tyranni eum conJerDaf- Jet ; Alter ei Manum Salutarem, ad Regnum fuum obtinendum, porrexiJJet\ ta ut j UUS} quatenus ad naturalem P er Jonam / nam, neutro inclinet^. Atquc^ fiforte audieritis Cel- Cuudintmjuamcompulfamfuijje, c BiiianniamCjalliam fugerc^, Metufroditionu, bane Rem, Cel fi tudi nem Jum, uilo modo DuciBritanmse imputari , in Beneficiorum ant e collatorum Obli- terationem 5 quod Rex plene fe informaverit, eam rem , ad Merce- narios quoJdam Ducis Confiliarios tantm pertinere j qui , cum Du x ’ Hittoria "Regni Dux ipfe graditev qum ftbi. Gaudii y ob immenfos mantfeftos Del Om- nipocentis faioores ; qui eum gladio Regio cinxerat , eidemque Gladiocontra Hofles fuos miloerfos femper adfittt , Seque totpro • ^ & fidelibut Sermis fcf Subditis beamit, qui unnquam deflite * ut Glf conderet , ( quod maxime expetebat , prenire,ut Regcm a peemiis imparatum ojfsndant. tam propter iEmulationem inter Natio- nes Anglia & Gallm , atque Invidiam recentem, quod Pvegnum Gal¬ ih nilper Incrementa acceperat 5 quam propter periculum, quod Anglie imminere poterat, li Calli tam amplam Provinciam mariti-- mam acqunerent, ut fupra diximus. Commovebatur etiam P ar la« meatum Oppreffionis Intuitu i Etfi enim, quse afferebat Rex Gallus t cflent fatis probabilia, tamen apud Multitudinem impares femper funt Congreflus Argumentorum & Sufpicionum 5 Itaque Conlilium Regi dederunt, ut Cauuam Bntanm# fh-enue ampledl:eretur,St Aux- ilia celeriter mitteret , Magnaque Alacritate Regi amplum Pecuniae Sublidiariae Modum concellerunt, horurn Auxiliorum contem- platione. Veram Rex, tum ut decorum fervaret erga Regem Gal« hm , cui fe devinčhim profitebatur, tum quod revera Belli potitis oftentandi quam gerendierat cupidus , iterum folcnnes Legatos ad Regem Gallum milit, qui ei intimarent Decretum Oulinum j 8t verbis dulciflimis Interceffioncm fuam, prius fadam, renouarent v Ut fci- licet Rex Gallus aBello Britaenico defifteret 5 aut fi necellario Bellum habendum eflet, in bonam partem acciperet, fi Populi fui: precibus motus, (qui Cauflše Britamorum, tanquam veterum Amicorum 8t Foederatorum fuorum, impense favebant) Suppetiaseismitteret, proteftando nihilominus, fe, quo Leges Amicitiae St Fcederum cum Galija religiose fervaret, Copiis fuis imperare in animo babere, ut 'Britannis quidem fuccurrerent, ad Gallus autem Bellum minime ex- tenderent, nifi quatenus ad Poliefllonem Btitamič tuendam. Veram antequann ifta fpeciola Legatio adveniflet, Dh ts Britannia Res haud leviter pjerculfo lunt, St manifefto declinare coeperunt. Nam prope Oppldum SanUi Al bani m britannia , Pradium comoiiflum fuerat, in quo Britami profligati funt, DuK^e Aurtlianenfu & Prioceps Aurafio- nenfis capti, caefis ex Copiis Britantsorum fex Millibus, atque inter eos, Doiriino de iVoodviUa, StCohorte ejus prope univcrsa, dum fortiflime dimicarent. Ex parte autem R-egts Galli , Mille 8c ducenti ceciderunt, cum Duce luo Iacobe Galkolto , viro in rebus Bellicis fpeftato. ^ Poftquam Nova de hoc Prselio in Anglti audita effent, exper- gefadus efl: Rex, qui nullum jam Subterfugium habebat, fub quo Tračtatum Pacis honefte continuare poflet.jam enim plane tanquam oculis cernebat , Eritaooiam rapide perditam iti, prorsiis contra E fpes 3» Hi/loria Kcgnt quam apu or .^> at \ m Auxilia,quanti potuit cum celeritate, proptcr priorcs moraš, ati Roberti Domini Brookjt ad in Q»odfccttm k & ^ armatorUffl , qui numerum ofto Mtmurn Vir cas tenuenlnt>8c fc Cc- propitioufi ^ e ». ils P a djunxerunt * ftatimque perrexerunt ad V}*™™ atque prope eos caftrametaci funt. GaUi pofleffione Vifto- risfobributentes, atque Animos 8c.Alacntatem A^Upm prdbe ^nofente S ,prafertim fub Irutilsmlhtandl, fe intra vallum contmu- “fU° Caftris optimb munitis, certi maflum non conferere.Sed mte-. rim ut Copias Anilin fursimi deorsum jaftarent $c defatigarent, eas, S Armatura Equitibus,adoriebanrur & vexabant; Tn outbm Cer- ,tmimbu !t amen I plerunquc detrimenta acceperunt, pottffimum pet & fe?to S hocre'um Stara, Frunrljcus i.x E,;<«.«obnt : Quod ouidem^ccidensRexfacilbpravidere potuerat, Scdabuerat certe hoc ipfum fupponere, St huic EventuiCotlfilia fua apta K ;mliquod Honoris Contemplatio, proptcr Nova de praho fafto ahata, quac Regtm ad aliquid propere cxcquendum extimulavir, Belli Rationes faattmibm .mbut,, omn.a petm.feKru^ A^^ _ , putrac Corpus «P^“^Smetuetttef % Hyeme jam ingru- nus dSocns (]mma . Men f c! a b eorumTrajeiftu, rediennt. entetdomum, po>'q“ u 9 SJng . A „ jMors D , cil F™,rt/rf,8c Auxi- UomM«*«* Receffus trUmnim tandem perdiderunt.Ouam rem, alhTfuLii^»Maculam, alnutTemporum e,ut Infortumum, * Sedmcunquc Fruftus VirUmuti horani, circa res Mfnnkti, malfc ceflerant, nihilominin Fruftus illidurablles,& rur/nmcuto. rum ptoprii, (bon* fcilicet&falubtesLeges)i profpere fehabue- rrmt arauein hunc diem permanent. Nam exMomti s c«««am,eo r / j r/ ; 4„,l e ge« nonnulUcgtegiai.circa ea gua Rex propofaeratjara ^ UC primo Aučioritas cumern suUat* , qu* antea Legi Begni com- .™irrntbm nitebatut inaliquibusCafibus, robote Statuti fufiblta T aTauram ifta, ex n 1 ax,mepruden t ,b u , &generofishujus Jr' -T n- Ptnc renferi pofftt. Nam in Diftnbutione Tribunalium S l ”f except5 Curia fupremi P urbrnuti-,) in qul Curia Bunci Reg«, C excepta ,,, Cerutu« committuntur: Curia Bunci S££c«» s poftea odio fuerit. A race Aula? } ŠcFamiliaeRegte, rursus Cura Regit defcendit, ad Pacem 1 amiliarum privatarum. Lata eft enim, Lex jufta 8c moralis, per quam Alportatio Foeminarum pet vim, contra voluntatem filam, (exceptisPupillisFemellis, Sc Anciliis,)Capitalisfaaa eft: Parlamen- to prudenter Sc merito cenlente, Crimen abripiendi Foeminas per v im, in poffeflionem Extraneorum, (licet poftea perlllecebrasaut Aftutias concilietur earum Aflenfus) nihil aliud efle, quam Rap- tum in longum produčhim, quiaprima Vis reliqua traxiffe prse- fumitur. Sancita eft alia quoque Lex, ad Pacem Subditorum in genere, Sc Caedium Sc Homicidiorum reprelfionem, atque in emendationeni E 2 Legum 4 ° Hijloria ‘Rfgni o' Legum Antiquarum. Ea fuit; Ut cum per Legem eommmem , Profe- cutio Homieidiorum in nomine Regi *, Annum Sc Diem expeftaret, quodfpatium Uxori aut Hsredi Oceifi datum eft,ut nomine proprio Accufationem peragerent : Cumque Experientia monftraret, quod Pars aggravata fepius pretio aut variis modis inducta, aut Lite ipsa defatigata, Accufatienem deferetet *, atque eo temporis tračtu Res quafi in Oblivionern tranfiret; &hoc modo Profecutio in nomine Regi/, (qu* Temper, Flagraate Crimine } v'ivac\or eft) neglečta eftet b or¬ dinat um fuit prudentiffime 5 Ut Profecutio in Nomine Regi/, etiam intra Annum Sc Diem,admitti poffit,abfque pr*judicio tamen Profe- cutionis in Nomine Partis lsefae. Tum quoque Rex ccepit, non minus prudenter quam jufte, Cleri Privilegianonnihilamputare, fa&a ordinatione s Clerici Captalit CrimlmsconviUt candenteferrojn mam (ignarentur - tam ut aliquo corpo- rali Supplicio afficerentur, quam ut Ignomini* notam fecum ferreut. Veram hujus Salubns Ugis gratia, Rex poftea Perkini č neque laboremltineris parvi adire fuftineret; ut omnia extra contro- veriiam fratuerentur. Britanna igitur, hifce rationibus pemiota 3 arti- ficioseinftillatis, ab iis, quos Rex GallmCcpA Prsmiis 8t Promiffis non pepercerat) in fuas partes traxerat. Sc illedta proculdubio prsfente gloda, Sc potentia Regk Caroli , (pr sfer ti m cum in Flore setatis eflet, Sc calebs^) atq; Patriam fuam, Sedem diuturni Sc Calamitofi Belli, conftituere verita, feereto in Matrimonium Caroli confenfit. Sed du- rante hoc Traftam feereto, Carolus , ut rem, ab adverfis Oppofitionis Sc Difluafionis Auris, illsfam fervaret, ad folitas Artes confugiens Et fperans fe N uptias,ficut antea Bellum ,pofle tefte conficere, fi Re¬ gent Anglije inani fpe lactaflet s folennem Legationem in Angliam mi¬ lit, ytxFranafcum Dominum de Luxemburgo 5 Carolum Mar/gnianumb Sc Robertum Gaguienum Generalem Ordinis Bonorum Hominum ( qui appellantur) de Trinitate 5 qui Pacem Sc Foedus cum Rege compone- rent, intermifcendo veluti preces,ut Carolol iceret cum Henrici Rezk bona voluntate ( pro jure fuo, tanquam Domino Feudi, atque infuper T utori) de Nuptiis Britanuad Bonum.Reip. Qbrifliancead Fines nobis omnibus badeniis incognitos. Nequeenim alia ejwpoffit eff ? R adix 3 quandoquidem eodem animo fuetitolim erga Comircm Richmonda , quo nune efl erga Regcm A n gl t 32 • Primus igitur Motor , ad Pacem, d Rege r veflropetendam,ifte i (quemdiximus 3 ) ejl affedus. IF Cordis Jui Jenfus genuinus. Atque Affedut idem.Rationibus Status armatusefi. Auditeenimjam (Jiplacet) OccultaConfiliorum Regis nofiri , qua Jummo Candore & libertate eantur , Pacem banefortafsefint dif- turbatura fperansfore.ut bit rede intelledit. quatenus adprater- ita, neuter Rcx,^«<€ abalterutrogeflafunt. ant in malampartem accipiat.aut in tnalampartemac cipifufficetur. Adiones iUenerint. Bellum erat iHud, ex Domini noflriparte, necefiitate mera confiatum. Attamen qum‘vu Stimuli & Pmo - cationes ejm Belli , acriter Rcgcm noftrum pupugerint : ni- bilominus potius Qlin &*, quam Laure* Ramum in mam geflans , idud tranfegit. Preflrum mit* tekat, rveiuti chartcu abrafcu & purae, in quibus Rcx aflum videripofiit 3 is? immodieum , ut Rex propriis Qopiit illud aggredktur , quod conjunft* Čo¬ pi* tot Principum Chriftianorum, non fine magnis Labor* hus 3 is? diuturno Bedo olim confecerunt j Attamen Celfitudo /«4 %egis H £ n r i c i Septimi. 5$ jua frudenter fecum reputat , interdum Čopiču minores , fub uno lmperio unitas , Succejfufeliciores eioadere, etfi Farna & Opinione minus \attentur) quam Copids multb ampliores , erbu in integrum reftituinon poteft. . matenits ad A&ioncm Britannia:; miratur Rcx, Regcra rveftrum, ejturei Mentionem facere, aeftidam, Meritiloco,apud Rc ^ein noftrum duceret. ldud enimMeritum bite tantum redita quod Rcgis noftri opera ufusfit , addecipiendum murn ex optimts fttis F«d^4tM.6^WNuptias njem Rcx ei reife immifcere mini - me vedet, fi R cx Dominus vefter,Ltturgia non Gladio t Matrimo- nium contraheret, Gjuatenus vero ad Flandriji A Burgundiaz Subditi, h prindpio,per viam SupplicationufveftTHm Rcgem dppedajjent.ut Dominum fuprenmm,idud demitm Speciem quandam luftitti prcftro decretum ejje , Itu fmm in Rcgnum Neapolitanum, injufte detentum i per[equi. QuodJi non faceret, neque Honorem Juum iUaJum con/etvare , nequeCaujfam tališ dejidia Populo Juo probare pofsit . Maximeeffervefcat) m ut ud fervare de- bent, RegisGaUi Perfona Sc Fačta,acerbifiimis Convitiis profcidit. Et quanto 57 %egu H e n R i c i Septimi. quantb Fačtis minus poterat,tantb Verbis intemperantior, quafcunq5 poterat excogitare contumelias,in Regem carolum efFudit 5 aiens,Eum s inter omnes fub Sole Homines, efle maxime perfidum 5 Illumque Moriftrum quoddam Nuptiarum, peperifie, ex Raptu Adulterio commiftum 5 Quod juftiffimo Det judicio (ut aiebat) decretum erat, ut (Nullitate hujus Matrimonii toti mundo confpicuž) pofteri Per~ f°na tam indignae in Gallia non regnarent. Et ftatim Legatos , tam ad Rtgtm Anglije ^ quam ad Regem Hijpaate, expedivit, qui eos a d Bellum &Fcedus offenfivum ineundum contra Gallurn excitarent5 Se cum ma §nis Copiis in Bellum adfuturum pollicitus. Hinc Rex Anglič (etli propria infiftens via)Parlamentum fuum convocavit, Regat fci- licet Anno leptimo 5 & in primo Solennitatis Die,(in Solio fuo fedens) ipfe ad hunc modum, in Conventu Ordinum, locutus eft. P Rocercs«*«, is? vos Populi Deputati; Cum Bellum Britan- nicum inflituijfem , per Locum tencnccm meum gerendum, aflocutmfum vos per Cancellarium meum ; Nune vero, cum de črev er im Bellum Francis inferrejn Perjondproprid, rem vohu ipfe exponam. Bellum iHud, ud F ceder ati noflri Im defendendum fpeclabat * Hocvero ad Im proprium noflrum vindicandum is? re- cuperandum. IHud cofu fortuito terminatum efl; Hoc in vittoriam defiturumfleramm. Rcx Gallus Orbem Cbriflianumperturbat. Que poflidet, fuaL non funt, is? tamen ulteriora appetit. Briranniam in Dimnem fu* am redegit . RebeHes Flandris contra R egemfuum fovet j Iralias minatur . Cpaateniis ad nos ipfos, d Diflimulatione exorfm ad Neg - lečlum procejfit , d NegleBu, ad Contumeliam, Fcederatos noflros inniafit: Tributum noflrum folvere renuit: Vt ver bo dicam, bellum qumth[on fic Pater ejm, fed Tacem d nobispetiits .: ^odetiam Rex ifle fortafle faciet,poftqudm Confiliumfanum , aut Tempmipjutn^ eumprofpicere rebus fuitdocuerit, quemadtnodum Intenm Ambitionem ejut, in Commodum noflrum convertd - mm : Neque Hummuli/paucitjhbmi aut Recognitionis notni- ne.*, contentifimus j fld (divino favore inniji ) de Iure noflro , ad Rego um ipfum Gallia, Armis experiamur \ Memores plane, Regem Francis in Angha quondamCaptivum ■, Rursiis, Regem hn§\ixinGz\\&coronatum, Md)oresnoflrosvidijf^, Fcederati noflri nuBatenusfunt dminuii, Burgundia bodic potentiore ma- nu regitur, qudm unqudm antebde, neque magumqucm\nitatfu fuit. Bricannia quidem nabit anxilioejfe non poflit ; Eis tamen noett- Hiftoria %egni nocutmtofutmeft. Nov* Provinci« Imperio addiu, Orni mazu (mt,qudm Robori. Qui res novcu moliti funt,in Regno ip- fiusnonignobilesjlebeih *» titularii ^P d flores extiteruntjed Gradu s (ublimioru. RexHifpani* (ne dubitetis) nobifcum conjun- tiwerii incerm qub Regi* Galli Ambitioprogreffuraft. San- dus Pater nofter Papa Tran/montanos in ltalia non libenter Vi- det-.. V er um bic de Fcederatis Sermo , in Confderationem reči e ve- nirc-> debet , in Computationem autem minimo. Abfit enim, ut Angli Ius Juttm in Galliam afjererc-. non vale ant, nifi aliunde ad\utu . In Pr*liu CrefTei, Pičtavii, Agincurci, ipfi abjque Auxiliu ftetkmu . Gallia Populomaximeabundat , Militibm haud item . Stabiles Peditum Pbalanges, is? (fohortes, nullas babent. Equi- tatu certe utuntur bono, verum Čopi* Equitum in Bedo defen- fvo, minorit [funt tifus y ubi Ačliones Bedi ab InVadentis elečlione pendent. Dtfcordi* noflr* fol* in Caujfd fuerunt , quod Regnum Gallia;, perdiderimus: Atque ( Dco annuente) Pax , qud nune domifruimur, idem reftituet. E> cus bt*cufque Gladio meo affuit . Hoč temporc-*, quo Regnu mtenui, malos Subditos extirpctre, is? boms pr obar e> mibi contigit. Populusjam mew ,is? Ego Jatis nos invicem novimi quod Confidentiam parit. G&odfi Sanguu ali- auispravus aut infenfvu in %egno rdiquusfit> Hoporificum Beduin externum ) remediumjueritoptimum ) ad eum expurgandum aut re* čiificandum. In Negotio bocmagno is? arduo , C on ji Ho is? Auxi - lio v e ji ro me juvate . Ci cui veflrum, Filium fuum in Equitem Auratum cooptari, contigerit, Auxilium idi, a Tenentibm fuis, Lege debetur . N*e vero qu Belli Famas cuiu pecuniis permutandi. Satis Tciebat, Galliam^hoc tem pore,in omnibus Tuis Partibus fuifle re- dintegratam, neque a multis retro Annis, tanta potentia fioruiffe. Vidit etiam, experientiaedočtus, atque exemplo Copiarum in Bri- tanniam paulo ante miffarum, Gallos non ignorare, qualis optima ret Belligerandi cum Anglti ratio, nimirum, ut Praelii Aleje rem non committerent} fed eos Obfidione Oppidorum, Sc Caftris metandis, in locis opportunis Sc munitis, fatigarent. Jacobnm Ter- thim Scotta Regem fibi fidiffimum periifife meminerat. Jacobum au¬ tem gMartum^ qui fucceflerat, Guliti addičtiffimum, adverfus Fe ma- levolum noverat. Conjunčtionibus autem Ferdinandi Hifpania, & Maximiliani param fidebat. Alteri enim Copue aderant, voluntas deerat b Alteri contra voluntas aderat, deerant Copiae- Prjeterea Fer- dinandus , tune noviter refpirare coeperat a Bello Granada j Et cum Gulila-, hoc lpfo tempore, negotiabatur, circa fFeftitutionem Provin- ciarum , RftJJzgniani 8c Perpigniani^pmib ante oppignoratarum. Neq* etiam penitus fine Metu erat, a Motibus inteftinis, quos cum Temper prafens compefcere Tolitus dlet, minime volebat, ut Te in Partibus tranfmarinis, Bello implicatu deprehenderent. Quare, cum Belli difficultates, & Incommoda rede e perpendiifet, Tecum animo volve- bat, qua tandem ratione, duo, quje expetebat, obtinere p odet. Prir mum erat, quo modo, ex Bello denunciato Stinchoato, utilitati Tujs inferviretj Alterum, quomodoTe a Bello, cum opportunum foret, Talvo Honore, fubduceret. Utilitatem Sc Emolumentum, duobus modis aucupabatur. A Subditti Tuis propter Bellum, ab Hofl/bns propter Pacem, tanquam Mercator prudens, qui lucrum facit, tam ex Mercibus Exportatis, quam ex Importatis. Quantum vero ad Honoris Confiderationem, ne Farna fua paulo ad metas hsreret, fi a Bello defifteret, rečte Tecum cogitabat, Quod ficut Auxiliis Ferdi- nandj) Sc Maximiliani , fidere lecure non pollet ad Belligerandum j ita alterius impotentiam, alterius vero Duplicitatem, & minus fincera ^onfilia Temper prsTto habiturus eflet, ad Pacem excuTandam. Hjec ^ mnia prudentiffime pravidit,ncc minus artificioseexecutus eft Un- deomnia ex voto, veluti in gremium Tuum, placide delapTa Tunt. ‘ | Ordines Parlamenti 7 fine mora, flammam conceperunt, m ea . a ntiquo Belli Gallici cupidi, atque etiam praeTente occafione excitati, ut honorem Regti Sc Regni , ex Amiffione Britannia ( ut pu~ tabant) unminutum , repararent. Itaque magna cum alaeritate confilimn Regi dederunt, ut Bellum cum Goliti fuTciperet. Quam- vis autem Parlamentu ex prima Sc Tecunda Nobilitate, una cum Civibus Sc Burgenfibus principalibus, confifieret *, attamen jufte ad- modum, Sc cum dignitate, potius ad Populum ( cujus Deputati erant) quamad privatasTuas Fortunas reTpicientes} quin Sc Regti moniti memores, in hoc conTenTerunt, ut Contributio, ( quam Bene- vokntiatn appellabant,) ab Opulentioribus tantum exigeretur. Hoc Contribuendi Genus, (di deutn Benevolentr^) ab Edvoardo guarto ex- cogitatum fuerat; Ob quod invidiam magnam Tuftinuit 5 poftea vero 6 o HiHorU ^Regni vero a Rege Richardo Tertio , per fuffragia Ordinum, damnatum firit & abolitum,quo gratiara apud Populum iniret , Jamque aAegede- nuo introdučium eft, fed tamen accedente Au&oritate Comitiorum: Hoc enim tempore Edvrardi guarti defuit. Hac autem ratione,Sum- mas Pecuniarum ingentes corrogavit: Ita ut Civitas Londini (etiam illa State) novies mille Libras, Sc amplius, contribuerint 5 Prscipue a Locupletioribus collatas. Traditur Mor tornim CanceUarium l_)i- lemma quoddam excogitafIe, quo Bemvolent 1 atu iftam in niajus augeret 5 Quod alii Furcarn ejus, alii Hanmm nominabant : Ete- nim mandatis Commijjariorum^ ad Benevolentiamz *igendam affigna- torum, inferi voluit 3 ut fi incidiflent in Homines frugigc parlimo- nis deditos , illosmonerent, Fieri non poli«, quin illi Pecuniis abun- darent j quod magnos fumptus non facerent: Si vero in eos, qui ft- beralius viverent,itidem dicerent 3 Illis Pecunias proculdubio fuppe- tere , ex impenfis quas faciebant, confpicuum efie: Ita utrofque captabat. Hxc ComitU mere erant Militaria: Neque enim aliud tračhtbant, quam declarationem Belli contra Gailiam Sc Scotiam , cum aliquibus Statutis e6 tendentibus. Veluti circa leveram Animadverfionem in Capitaneos,qui aut ftipendia Militum Mortuorum^vel Abfentium, in rationes fuas referrent, aut etiam Stipendia Militum detinerent. Se¬ vere etiam fancitumefticontra Milites, qui poft Deledum habitum, fine Licentia fe fubtraherent. Etiam Prote&iones, qus prius Lege Communi in ulu erant, pro iis quimilitabant 5 Statuto roborats funt. Atque alio Statuto, Porta patefačca eft omnibus, qui terras fuas ven- dere vel oppignorare vellent,ne aliquid inde pro earum Alienationi- bus Regi foluerent, ut fumptui inMilitiam Sc ufus Belli fufficerent. Poftremo edi&um eft, ut omnes Scoti ex Anglia abfcederent. Lata*e- tiarn eft Lex, ut Exemplar Ponderum Sc Menfurarum, quod in Scac- chario Regis , ut authentieum, repofitum eft, in univerfum Regnum difpergeretur3 Sc Pondera atque Menfurs ubique ad eam Normam examinarentur, 8c reducerentur. Aliae eti^m nonnulla minoris mo¬ menti fimiliterlats. Poftquam Varlamentnm finitumeflet (quodad breve tempus du- raverat) Rex fe accinxit ad Apparatum in omnibus inftruendum* pro Bello Gallico. Neque tamen interea Res Maximiliani neglexit’ pro motu Flatidrž £ fedando, Sc Auttoritate Maximiliani , inter Subdi- tos fuos, reftituenda. Eo enim tempore, Domirm Ravenjlonus non tantum Subditus rebellis, led & Servus Proditor, ( eoque maliciofior Scviolentior) adjutus Copiis Brugaruntj Sc Gandavi , Oppidum at- que Caftella ambo sbjts ceperat, ut fuperius diximus. Et poft- quam, (Opportunitate ufus Portus illius,) Naves quafdam Sc Lem- bos coegiflfet* coepit Piraticam quandam exercere, prsdando Sc f po . liando, 8t i n Captivitetem abducendo, Naves Sc Ratcs omnium Nationum,qus per ill as Oras navigabant,verfus Nundinas Ant mr p j# vel aliquam partem Brabantite, Ze landitij & Frizdandi £ 3 Commeatu femper adjutus ex Picardra , prater eum, quem percipiebat ex sluSa & Rcgionibus circumjacentibus, & eX praeda propria. Gal/L eurn perpetuo, led in occulto, adjuvabaati Ipfe quoque (ut omnes folent, . qui %egit H e n r i c i Sef timi. qui partes fubinde alternarunt) fe fecurum minime putabat, nili in terti® alicujusPerlbnae Proteftionem fereciperet. Fuitautem Oppidum quoddam parvum, duobus miliaribus di- ftans a Brugk, verfds Mare, dičtum Damnum', Quod Propugnaeulum fuit Brugarum, Sc ad eum aditum praebebat, Sc ad Sinji* quoque res uti le dle poterat Hoc Oppidum Rex Romanorum fepius tendrat (non qnod Oppidum ipfum tantierat, led ut Brugas fuffocaret, & Maris commoditate privaret) atqui irrito femper conatu. At fub ideui tempus, Dux 8axim* in F landriam advenerat, proArbitro fe gerens, a d res inter Maximilianum Sc Subditos fuos componendas, re- vera tamen Maxmiliano impense favensi Sub hoc Neutralitatis, Sc 1 ra&atus pra:textu, ad Brugas profeCtusefi: ii MagiPratibus Rruga~ rum petens, ut in urbem ei pacifice ingredi liceret, eum Comitatu ta¬ li Armatorum, qualis Dignitati fuse conveniret , Quos eb plures fe- cum adducere par er at, ob Securitatem fuam, in Loco ubiomnia Armis ftrepebant: Sim ul etiam eisintimans, fe muka habere, mag- Bi prorsus Momenti, quae eum illis communicaret in commodum ip- ibrum. Quod poftquam impetraffet, Impedimenta fua Sc Epiftath- mos arrte fe milit, quiHofpitium ei appararent Ota ut Milites fui, or- dinejnftručti, urbem intraverint, ipfeautem fequeretur. _Qui ag- men ducebant, de Diverforiis Sc Hofpitiis percontabantur, ac-fi in animo haberent,in ea urbe perno61are-,Atque hoc modo perrexerunt, ad portam urbis, qua: versus Damnum re&a ducebat,Cives autem Bru- garum, mitfabundi tantum eos fpečtabant, neque tranfitu arcebant. Prarfe&ietiam 8c Inhabitantes apud Damnum, nihil mali fufpiea-' bantur, abaliquibus qui b Brugk venerant, atque Copias a longe afpicientes, eas mauxilium fuum a Galih fubmiflas credebant, qui pericula alkjua nova illis intenta noflent. Itaque nil hodile, nili feronimis, metuentes, eos in Oppidum fuum admiferunt. Qua certe Fraude potius quam Stratagemate, Oppidum Damnum cap- tumeft:, 8e urbs Rrngarum affečta, magna cumCivium con- tf iftatione. £>ux Saxonie, capto Damno , ftatim ad Henri c um Regem mi- lt > certiorem eum faciens, Sinji* maxime, Sc Domino Ravenjldno im- pmari debere, quod Rebelli oFlandri* adhuc arderet: Quodqne \f s h*fiam- crrparte Maris obfidere vellet, fe certe Terra illam ° radur >aratUm at£ l ue hoc modo Medullam ipfam Belli le KexAučtomate m Maocimiliani, apud Subditos fuosmumre cupi- ensjfut trčeno atque et i am Mercatorum fuorum que- rdis commotuseb q uo q ] v ] are Navibus Ravenjloni multum infefta* returo Rehar dum Voyn : ngum y Equitem Auratum, virum ftrcnuum, 8c quiantea beneresgefl'erat, confelbfu diifit, eum duodecim Na- vibus, Mihtibus, 8e 1 ormentis, beneinftrudtis,ut Mare liberarent, Sc shtjiam abea parte obfrderent. Angli his Copiis non tantiim Ra- venjionum veluti in Ergalcullumcompulcrunt,ita ut fe nullam in pnr- tem commovere poterat & fimiliter maritimam Slufie partem obfi- dioneeinxeruntJ) veram etiam, umxn cxCaJieIlx sinji* adortt funt, atque infultum per dieS viginti fubihde renovarunt, (_{ubrefltixum G Maris dl Hiftoria Regni Maris femper e Navibus exeuntes) ita ut magnam caedem eorum,qui Caftellum defendebant, facerent, qui aflidue,ut eos repellerent,pug- nabant • licet ex parte etiam Anglornm, quinquaginta viri cecidiflent, inter quos fuit Frater ComitkOxoni£- Sed Obfidione sluftanos arctius quotidie premente 5 & utroque Caftello ( qux prscipua Oppidi Robora fuerunt) affli&o, altero per Saxoni Oppidum autem Duci Saxoni£,\>er Compofition«m, dedidit. Quo fačto, Dux Saxoni£ , Sc Poyningus 0 cum Brugenjibus , ut fe Maximiliano Domino fuo fubmitterent, egerunt 5 Quod paulo poft Brttgenfes fecerunt, folventes magnž ex parte Belli impenfas 5 unde Germani Sc Angli dimifli funt. Exemplum Brugarnm ± reliqua Oppi- da qus defecerant, (ecuta funt j ita ut Maximilianvs aPericulo jam liber eflet,ablndigentia autem (proutipfe resfuas adminiftrabat) nunquam: Vojmngus vero (poftquam aliquot dies apud Slufiam mo¬ ra tus eflet, doneč res in tuto eflent) ad Regem^ tune Bononiam obftden- tem, revjerfus eft. >, Circa hoetempus, venerunt Literae a Ferdinando Sc Ijabella Regibus Hifj>ani Qui (in Nomims fui Decus immortale, Sc gloriam) Regnum magnum Sc Opulentum Granada , una cum Vrbe populofiffima Sc potentiffima ejufdem nomims, recuparaf- fent a Saraceni* , qui poflejlionem ejus, per Sept ngentos Annos, Sc amplius,ufurpaverant. Itaqueab hoc Coetu, Sc Chrifliano Grbe uni- verfo, gratias maximas Deo agendas effe j Ac celebrandum etiam nobile hoc Sc infigne Facinus Regis Hifyant£ Qui certe hoc nomine, nontantum illuftrem vičtoriam obtinuifle, fed etiam Apoftolico mu- nere perfunčtum effe, merito cenferi poflet ^ quod fcilicet Provin¬ cias novas Chrijltan£ Fkfež aggregaflet: Tanto magis, quod vičtoria hasc, abfque multi fanguinis effufione, parta ellet. Unde bene fpe- rare liceret, lucrum demeti pode, non tantum Territorii, fed inriu- merarum Animarum in Ecclejia Chrifii augmentum $ quandoquidem tammultos Dem pro fua Bonitate vivere voluiffet, utdemiim con- verterentur. Tum vero Cardmalis retulitresmaximememorabiles, quae in vičtoria potiunda intervenerunt. At Oratione ejus finita, Coetus univerfus, folenni Proceffione, Bynmum Te Deum cecine- runt. Non multis diebus ab hac Solennitate, Rex Fejlum Santtormn Phi- lippi & Jacobi , apud Palatium fuum de shine, nuric Richmond? am dietam, celebravit j ubi,ut Sanguis Aulicorum Sc Juventutis nonnihil ln calefceret, fpečtacula edidit magnifica Hajliludtorum, 8c Turncamen- 8c hujufmodi Pugnarum umbratilium, per totum illum Men- In quibus Ludis contigit, ut Jacobus Parker us Eques Auratus, & ^oPaughanus (unus ex Regis Oftiariis) inter fe altercantes de In- gni usquibnfdam,qua Rex Caremoma um dederat Vaughano geftan- a 3 a us decertare confenferunt. Et infortunio quodam Gale* pra- vs, quam Parkgrus portabat, primocurfu, in ore percuf fiis eft, ita ut Lmgua ejusGutturi fere affigeretur, unde fubito, inipfo loco ani- mamettlavit. QuodFačtum,propter Controverfiam prvceder,tem,8c Mortem fecutam, habitum eft vulgo, ut Monomachia pro Decifione Juriš. Rex fub finem /Eftatis, poftquam Copias fuas, quibus Gdliam — iuiuinqae expeciarc ur at> eo certior fieret, quo loco Sc tempore Copias fuas cum Copiis Regis conjunčturus foret,prout promilerat perLegatum fuum Countebaltunt. G 2 Legati- 6 \ HiUoria Hegni Legati AngliMillium Peditum, Sc Milk Sexcentorum Equitum comple- vit. Quibus Copiis Rex (conftanter fe gerens in Delečtu Bucnm fu- orum) prsefecit Jafparum Ducem Bedfordis 0 eo intraftandž pace bncerior ha^ba- tur j Qui etiam alias Homo verax, & petdoris aperti, exidimabatur. ^egls H e n r i c i Septimi. His Literis, Pacis Conditiones a parte RegkGalli proponebantur, quas Regk Henri Gl Guftui non prorsus erant ingratae: Verum negotium iftud Pacis, a principio, mirabili artificio occultatum efc. Quamprimiim Rex C akt um veniflet, Pacis Autas lenes flare coeperunt. Primijm enim Legati Angli , id Maximilianum miffi 5 e flandna redierunt j Regemque certiorem fecerunt, eum a Maximi- liano Auxilia neutiquam fperare poflfe, quod a d Bellum prorsus im- paratuserat. Voluntatem fane ei adefle,Pecunias deefle. Hsecau* tem, quae ferebant Legati , nota fafta funt Exercitui, & undique fpar- fa. Quamvis autem Angli , eo Nuncio allato, Animos nihil demife- runt; TSIecnon moriš fit apud Milites, ex malis Nunciis, magisfieri alacres Jk erečtos, &magnificentiusloqui-> nihilominus locoPrspa- rativs eratad pacem. Hune Nuncium e Flandria. excepit,Nuticius ex Hifpania, (ita enim Rex rem difpofuerat) Ferdinandum 8c Ifabellam Hi * fpanke Reges , pacem cum Rege Carolo fecifle j Carolumque iis Provincias RnJJigniani Sc Verpigniani redit uide, prilis a Joanne Rege Arragoni Patre Ferdinandi Hity a ni ruulto fanguine conftiturum $ fed tamen, in fine Oppidum cap- umfq fe . Interea, Pax pet Legatos utriufque Regi. r firmata eft, ad & e 5 tn ^ nui 'u vitarufn amborum Regum. Inquavidere minime erat ViN rr 1 dlicu i us m omenti, Nec mirum, cum Mercatura quaedam po i selet., quam Traftatus: Omnia enim in Statu relinquebantur, )J n c tueru nt, nifiquod Regi Henrico perfolvi deberent, a Rege Gallo be ptinge n ta q Ua draginta quinque millia Ducatorum, pr£ manibus, pro Impenfiš in ea Expeditio ne fa&is b Et viginti quintjue naillia Coronatorum annuatim pro Impenfiš, circa res Britannicas , erogatis ■ Proqua Summapofteriore, licet Maximilianum anteei ob- ligatum haberet, tamen Debitoris Mutationem, non minus, quam fi Debitum ipfum eftet per folutum, aeftimabat, Etiam hujus Sum- mae annua Solutio nullo Termino prafixo definita eft : Id quod Angli in w.m par tem accipiebant, ac fi pro T ributo penderetur, (ed fpe ,i Ciojo tamen obtentu. Atque veriffimum eft Penfionem illam, & & “ENricOj & Filio ejus HenricooŠ^, diutius perfolutarti G 3 e fte, Hiftoria %egni efle, quamex ulM Impenfarum fupputatione continuari pofiit. In- fuper, praecipui Regk Conliliarii, magnis Penfionibus annuis a Rege Gallo donati erant, prst er munera larga in prsfenti. Quod, utrum Rex ideo permififlet, ut propris munihcentiae parceret? anutlnvi- diam Negotii apud Populura ingrati communicaret \ diverfam In- terpretationem fubiit- Procerto enim Rex hujus pacis Aučtor vi- deri detrectavit. Itaque pauloante, rnultos eDucibnsfuis Sc Vi- risMilitaribus primariis, fecreto fubornarat, ut in Scriptis ad pacem eum hortarentur, idque obnixe contenderent per viam Supplicatio- nis. Veritas autem rei ita fe habet 5 Pacem hanc utrique R t gi pergra- tamfuifie5 Čaralo quidein, quod ei pollcffioncm Britannia confir- maret, Expeditionem Neapolitanam ab omni Impedimento liberaret j Hen r. 1 c o, quod Arcas fuas peeuniis implevit j quodque hoc ipfo tempore pravidit, Procellam quandam Motuum intefcinorum in- gruentem 5 Quas non ita multo poft erupit. At contra, Nobilitatem & viros m,Exercitu primarios (utcunque nonnulli exillis ad ejus nu- tum fe accommodaftent) male admodum habebat j quorum plurimi Fortunas fuas aut vendiderant, aut oppignorarant, in Belio fpes col- locantes. Neque veriti funtdicere: Regi nihil Venfi ejfe y Nobihtati &Poptdo fuo plumas detrahere y modo feipfum bene plumatum reddereD Alii autem ridebant ea verba, qus Rex apud Comitm protulerat j Nempe, Se minime dubitare^um Bellum poji Pnncipiaje ipjum compen- farepojjet, Eum promiftb fuo ftetifle dicentes. Cum moviflet B ononiagcaletum rediit,ubi per aliquod tempus man- fit. Unde etiam literas fcripfit (quo genere comitatis interdum ute- batur) ad Majorem & Senatum Londinenfem , gloriando fere de Pecu- niis, quaspropter Pacem receperat5 Satis gnarus, Arcas Regk pl e - nas Londinenfibus rem fuaviffimam audi tu etlc. Magis tamen latah fuiflent illi 3 fi Contributio ipforum, (Benevolentia dičla,) Mutuatio fbla fuiflet. Veriuu decimo feptimo Decembrk fequentis IVejlmona- fierium rediit, ubi Fejlum Nativitatk Domini celebravit. Haud multo poft Regk in Angliam reditum, milit ad Alphonfum Fi- lium primogenitum Ferdinandi Regk Neapolitani Bučem Calabri in quem tehanc Lcgationem contulit,ut ei poft multas Legati ones 5 un- aenihiHucri per cipi poterat, propter Liberalitatem Duck A'phonfi, pracmii loco eflet. C Ub hoc tempus, Rex rursus Spiritibus malignis, oblideri& infefia- ri coepit 5 Per Magicam fcilicet, & Artes curiofas Ducifjd Margon- t# b Quae ab Infcris evocavit \xvabi3dn Richardi^ Duck Eboraci. Filii kcundO-genittžda)^^ guartij ut obambularet, & Regem vexaret. Gemma lita, (bcet adulterina,) fplendidior tamen erat, oculofqu^ fulgore magis perunngebat } & in DigiusPiincipnm majortim geftata %egis H e n r i c l Septimi. eft 3 quam Lambcrtia Stmndlm : Quippe quam non {pičim DnciJfaBm- gundia^ fed Se Rex Gallus 3 etiam 8e Rex Scotta in pretio habuerunt. In Sinmello certe param erat 3 nifi quod Puer erat venuftus, quemque ve« itimenta fua Regalia non dedecerent: veriun Adolefcens ifle (de quo nune loqui occoepimus) tam verfutus erat 3 8c veluti Mercurialis 3 ut fimilem vix fere reperias, Ifque 3 qui 3 fi forte in Scena partibus fuis excidiflet 3 eas acumine proprio prompte fupplere poflit. Itaque eum inter Exempla Pfeudopr inči pum, quse vel recentibus, vel antiquis temporibus extiterunt 3 hoc lpfum emineat s Narrationem certe pleni- orem & accuratiorem meretur, Etfi Regis inveterata Confuetudo,res perobfcuram lucern, Se partes divulfas Scdisječtasmonftrandi, hanc rem tanta Caligine involverit, ut ad hodiernum ufque diem, fere in- ftar Myfterii fe habeat. DuctjJa Margareta (quam Regi* Amici Junonem appellabant 3 quia tališ erat ver fus eum J qua>lis fuit Juno ver (us JEncam^ Sttperos & Ache- rontamovendo^ inperniciemejus) loco Bafis Machinarum fuarum, quas centra Rege m extruebat, perpetuo, omnibus viis Sc modis ale- bat 3 confirmabat, Sc fpargebat, famam illam volitantem, nimirdrn Rtchardum DucemEborači 3 F»Hum. Secundo-genitum Edtvardt gguar- ti )minimefuiile inlurreLondznen/t (prout ferebatur) necatum, fed vivumemifliim: Quoniam Carniticesilli, qui operam fuarn praefti- terunt ad barbarum illud facinus, pofcquam Primogenitum trucida- tum vidiilent, horrore,Se mifericordia perculii ^Rzchardum zflum clam emiferunt, fortem faam experturum. Hanc Efcam Sc lilecebram undique projeck, credens hujus rei famam Se ftdem (una eum rečen« teExemplo Lamberti Simneili') aliquas Volucres forte aliquando tra- fturam, quas eam captarent. Alia quoque diligentia ufa eft 3 non ©mniaCafui permittendo. Adhibuit enim occultos quofdam Emif- farios (fimiles Tur ca miniftris, qui puerorum Tributum exigunt) qui Adolefeentulosvenuftos, Sc forrnofos conquirerent 3 unde Plantage- nijlas Se Duces Eboraci effingeret- Tandem vero incidit in quendam, In quo omnia 3 quae requiri videbantur 3 concurrebant, ad Ducem Ebo- r aci reprsfentandum. fle fuit Verkinus \WelVarbeckus-, cujus Facinora 8e Labores, jam atrabimus. 'Plimo enim iEtas in iitroque bene conveniebat: Se- nndo ? Adolefcentulus erat 3 oris elegantii-SeCorporis JLineamentis, eum ignitatequadam amabilis: Atque infuper, Moreš 8cGeftu9e- i' aS ■ veneficmquibuldam obliti, tam admi- lericor« iam commovendam., quam ad Fidem imprimendam, m Fžfe cimcujuldam Sc Incantationis locoeflent 3 iis, qui eum aut videbant, atu audiebant: Xertio 3 tam egregius, uique a pueritiž, Erro fuerat 3 ant(ut Rex eum app e % re folebat)Terrarum (falcatorpit difficile ad- modum eflef 3 Nidu m ejus,aut Parentes reperire. Ncque etiam po« tuiffet aliquis 5 per diu turn ’ um c »m coconveriationem., autfamilia- ritatem , plene conjfeere, aut detegere quis eflk; Solum (iquidem tam crebrb mutabat. Poftrembcontigerat etiam R.es quadam leviš (a Scriptore ejufdem temporis memorb tradita) quam tamen pro- babile eft, ad ea, quae poftea geftafunt, ndnnibil attulide, eifque tan- quam Anlam pr^ebuilfe 5 Eafuit } quod R$x Edtrordus gRtartuaGovnr' pater Hifloria Regni pater hujus Pevkini fuiflet. Quod ficut fufpiciofum valde erat, in Rege lafcivo,quod in Faradi* tam Ignobili Compater efle non dedig- naretur,atqueOpinionem cuivis facile injicere poterat ^PerkinHrn San- guinis illegitimi F amili & Eboraci aliquid in (e habuifle 5 Ita (licet ulud minime fuiflet) occafionem faltem Puero miniftrare poterat Cquod fcilicet fubinde RegisEdvardi Filius luftricusj ant joco for- tafs^ Filius vocaretur) Cogitationes tales arripiendi & fovendi. Tutorem enim nullum nadus eft, (ut Lambertus Simnellus) doneč ad Ducijjam Margaretam veniflet, qus eum in omnibus egregie in- ftruxit- Ad hunc igitur modum hxc Fabula perada eft. FuitOppidanus quidam in Civitate Turnacenji^ quiMagiftratuineoOppido perfun- dus erat, cui nomen erat JoannesOsbeckvs 5 Judsus ad Fidem con- verfus, qui in Vxorem duxit Catharinam de Faro b cujus Negotiorum procuratio eos traxit, ut ad tempus Londim habitarent, temporibus Edroardi guarti . Hoc fpatio Filium ex ea genuit 5 Ctimque in Au- la Regis notus eflet, Rcx aut pietate quadam notus, quod Judius con- verstts eflet; aut privata quddam notitia addudus,eo honore eum dig- natuseft, ut Filium ejus b Fontefufciperet, eumque Pet rum nomi- naret; Pofteaautem, eum Puer delicatus & efFoeminatus fuiflet, vul- go vocatus eftjDiminutivoNominis (x\\ : Peterkini(s&ux Perkinus . Ete- nim nomen IVarbeckž ei ex conjedura tantum impoiitum erat, ante- quam Examinationes de eo negotio habitae fuiflent. Attamen, ita in- valuerat nomen IVarbecki? ut etiam poft verum Nomen ejus cogni- tum retineretur. Dum adhuc Infans erat, Parentes eum eo T omacunt rever fi funt. Paulo poft commiflus eft cuidam ex Cogna tis fuis, Jo- anni stenbecko dido, qui Antrverpia habitabat, unde fepius, Antrnr - piam Sc Turnacum inter, & circa alia Flandria Oppida, curfitabat 5 ut plurimum eum Anglis verfatus, quo pado etiam Linguam Angli - cam ad unguem callebat. Tandem, paucis Annis elapfis, poftquam in Adolefcentem formofum creviflet, a quodam ex Ducijja Marga¬ reta Exploratoribus, adeam deduduseft. Qua eum accurate in- tuita, & cernens eum VultuScCorpore, fortunam fublimem pofle fu- ftinere j ac fimul perfpiciens eum Ingenii acumine, Sc Morum ele- ganti*, eminere, putabat fe jam reperifle Marmor quoddam pretio- fum, exquoImago Dneh Eboraci exfculpi poflet, Eumque apud fe diudetinuit, fed prorsus inocculto. Quo temporis fpatio, multis feeretis Colloquiis eum inftruxit. Primo quidexn edocens, quomo- do perfonam Principis, afpedu & geftu imitaretur 5 atque qualiter majeftatem fuam, cumfenfu tamen Infortunii fui, tucretur. Tum vero diligentiflime eum informavit, de omnibus Grcumftantiis &; Notis particularibus, quae ad Ducem Eboraci (cujus perfona ei agen¬ da eflet,) pertinerent. Defcripfit enim Effigiem, Faciem, & Linea- mentaCorporis, Reg«- & Regina Parentum fuorum 5 Etiam Fratrum, 8 c Sororis ipfius, ScFamulorum, &aliorum, qui Pueritiae ejus prat- cipue affuerunt; una eum rebus multis, aliis vulgonotis, aliis feere- tioribus, qua zpuci obtigerunt, ( 8 c tales videbantur, quas puerilicap- tui & memorfe inhserere verifimile erat,) ufque ad mortem Edioardi gmrti- Addidit Separticularia omnia, quae a tempore Mortis Re~ gis 69 ^Regls Henri c i Septimi. gfa infecuta funt, doneč ipfe Si F rater ejus, in Turrim conclufi eflfent; tara cuin Libertate frueretur, quam poftea cum in Afylo degeret. Qnodvero ad tempusDetentionis fusin Turre, & modum Fratris kri Necis, atque Emifltonis (uje *> fatis iciebat illa omnia, tam clan- deftina fuifle, ut pauci admodum, quscunque tandem ei confingere liberet, arguere poflent : Itaque libero prorsus mendacio fe uti pof- fe. Ouamobrem terfam Verino Si probabilem earum rerum Nar- rationem contexuit , jubens, ut ne hylum quidem abea abfcederet. Convenitetiam intereos, qua'is Adolefcenti Ratio reddenda eflet, Peregrinationum fuarum b mifcendo muka vera, Si qus aliiabunde teftari poffint, cum falfis, ad fidem faciendam, veram cavendo femper, ut perlona?, quam jam acturus eflet, omnia congruerent. In- ftituit eum infuper quomodd qua?fiiones quafdam captiofas, & ten- tantes, de quibus verifimile eflet alios eum interrogaturos, evitaret. Veram in hoc, eum indole proprkfl ita in kar Anguillae lubricum, Sc ad elabendum promptum repperit, ut Ingenio ejus Si Dexteritati facileconfidere*:, Ideoque minus in eolaboravit. Poftremd, Ani- mos ei, nonnullis in prsfens praemiis, Si ingentibus in pofterum promiflis addidit : Ante oeulos illj proponens, opes Sc gloriam Regni, fi res fuccefliflent b fin fecus eveniflent, certiffimum in ki Atflž refugium- Poftquam eum Documentis fiiis fatis inflru&um perfpexiflet, coepit fecum cogitare, a qu£. Coeli plagž Cometa ifte fe primo oftendere deberet, Si quo tempore. Conftituit autem hoc Seri oportere, ab Horizonte Hibemis- Illic enim hujufmodi Mete- orum poten tem antea emiferat Influxum. Tempus autem Appari- tionis maxime oppoitunum fore, cum Rex Bello Gallico implicare- tur. Hoc autem fatis noverat, quicquid a fe profečtum eflet, fuf- picionibus obnoxium futurum- Ideoque fi Pcrlpnus continuo e f lan- dr ja in Hiberniam pergeret, ipfa fe ei rei immifcere putaretur. Prs¬ te rea, tempus nondum maturam erat, quod Reges duo tune de pace traftarent. Itaque cireumrotabat Dncijja^ atque ut omnes fufpici- ones tolleret, Sc metuenseum diutiusapud fe retinere, (fatis gnaraj Krčana brevis svi plerunque efle)clam eum mifit in Lufitaniam cum D o>n:m Bramptom , Anglk^ qus illo tempore in Lufitaniam : u^acuin Horni ne fido ex Famulitio proprio, qui fačta ejus fedulo ° ervar etA ubt morari eum voluit, doneč nova Mandata ab ea ac- ciperet. Interim non omifit ea parare §c inftruere,qua? adventum ejus ao.v.ptioreni,8otiagis profperum redderent, non folum in RegnoHi - berni£ ,verum etfc m m Aula Golli*. In Lufhanik circiter annum unum maniit: quo tempore Rex HenriCvs (ut jam dicram eft)Co- mitia fua Convocaverat, & Bellum Guliti aperte indixerat. Taitiita- que Signutn benevolum regnare, Si ConfieHatio adveniffe vifa ek, fub qua Perbjnus oriri deberet. Itaque mandata a Lucifša aedepit, ut in Hibermamfine mor ^ p r0 fi c ifeeretur,fecundum qnod primo de- ftinaverat. In Hibernra ad urbem de Cork e appulit. Pokquam illuč veniffet (fi quis propri* Relationi Si Confeffioni, quam poftež exhibuit, credcre Velit) Hiberni eum fatis fpiendide vefiitum re- perientes, ald eum undique kequenfes eonvdarmrt, ei imponen- ties, quod dhx clarmfi Et apudhaud paucos propter obfequium, erga viros quofdam primariož, qui his Rumoribus in feercto favebant, eofque alebant. Neque magno poft Intervallo, fecuta funt, hos R umore? Rernm novarum, Murmura 8c Scandala, centra Regem, Sc Regimen fuum , qu« Infamiatn ei inurebant, qtiod magnus eflet Exactor, & Nobileš Regni deprimeret. Amif- fio Britannitfjk Pari cum Galih fafta, neutiquam Silentio prsternjifla. Sed anteomiuainjuriam urgebant, qud #ex Reginam fuam afficie- ba t, quod in ej ias Jure non regnaret. Dicebant igitur, Deum jam tandem, Ramum Mafculum Farnil/£ Eboracenjis in Lucern produ- xifle, qui precario regnaturus non eflet, utcunque Rex Uxorem fu¬ am miferam Regno fpoliaret. Nihilominus, (ut fieri folet in iis, qus apud vulgus fidem obtinent, quxqucjlli libenteraudiunt) Fam® ifte ita invalefcebant , ut Aufiores, inter multitudinem Loquen- tium 5 caput conderent 5 Similes Herbis quibufdam ferpentibus 3 qux Radičem certam non habent Aut veftigiis ultro citroque imprellis, qusfe fequinonlicet. Sed paulopofl: maligni ifti Humores, invlcua confluxernnt, atque oecisltb 3 in Viris aliquibus magnae Dignitatis, veluti in partibus Nobilibus fedes repererunt. Quorum praecipui erant Gatlielnm Stanlem Hofrith Regu C amer ar m h Dominus Fitz - to alt er trt'-, Simon Momtform , Thomas Tlfoaitm , Equites lAurati j cum aliis. Bi in occulto conjurarunt, promittentes fe Dneh Richar¬ di Titulum promomros. Nihilominus Nemo Conjuratorum aper- te Fortuna? fuas periculo objecit 3 praster duo3 5 nempe Robertnm Cliffbrdum Equitem Auraturni, & Gmlklmmt Barlemm 3 qui duo in Flandnam trajecerunt, mifli aConjuratis in Anglia , ut veritatem ea- ram rerittn, quce in Flamlrih agitata? lun«, diligenter inquirercnt Sc explorarent 3 uma cum bonae PecimiseSumma, fed fub Conditione, ne eam diftraherent , nifi ilb,qu3e ferebantur, vera efle, 8c fine fu- co, perlpiccrent. Adventns Roberti Clijfbrdi^ quod ex magna familid oriundus, Sc farna celebratm eflet, gratus fupra modum Ducijfe erat- Quae poftquam cum eo colloeuta eflet, eum in confpečhtm p er- kini adduxit 3 cum quo Sermones crebrčs conferuit: Adeo ut in fi¬ ne, (five a Ducifsd addu&us, ut Gonatibus fuis faveret^ five 5 Perkino> ut fabul« credereR) refcriplit in Angliam> fe Perfoiram Duch ■ Eboraci , a?que nofle, ae (uam propriam, atque proculdubib Adolefcentem iftutri verutii efle Dueem. Hoc modo fačbmi eft 3 ut omnia hic in Anglia , ad Defeftionem Sc Sedkionemt fpečia- rent Sc Conjuratio fovcri coepit niutuo tračlatu in tet F lan dr iam bi. Angliam. Re*i ex fua par te, non dormiebat: 'Včfbm Arma fumere, aut co- Pl as co ^ ere ’ a dhuc intempefiivum putabat, ne metum proderet 3 au !5 Idolo ifti cultum nimium exbiberet. Attamen Portus Regni elan- fit 3 vel faltenvMiniftros prsefecit, q U j commeantes ultro citroaue ob- fervarent, Sc fufpedosexamini lubjfeerent. Quoad rehqua vero,frati- dem fraude propeMere elegit. Duo autem erant, qu« Animo^delH- naverat. %egis H e n R i c i S ep timi. naverat. Unum, ut Impofturam Verkini omnium oculis fubjiceret: Altcrum, ut conjuratcis inter fe committeret. Ad Impofturam con- vincendam, duše tantumtnodb patebant vi* j Prima, ut liquido ap- pareret, Dnemi Eboraci revera trucidatum fuifle: Akera,ut dve mor- tuus eftet, five vivus, Verkinum utcunque Impoftorem eile omnibus conftaret. Quantum ad primam, ita fe res habebat. Quatuor tan- tum erantTeftes, qui ex notitia propria de nece Duck Eboraci , affir- mare aliquid poterant 5 Ii erant jf acobus TirreUus , qui a Rege Richarde Mandata de ea re acceperat} Joannes Dightonus , Sc Milo F orre/lus,Sev- vi TirreUi , Carnifiees ipd b Sc Capellanus Turek Londinenfis , qui eos lepelivit. Ex quibus quatuor, Milo 3 Sc Sacerdos jam mortui erant. In vivis autem fupererant folutn Tirrellus 8c Dightonus. Hos duos in Turre incareerari juffit Rex,Sc ftričfe examina'ri, de nece Principum illorum Innocentium. Qui duo Confeffionem exhibebant (ut Rcx ipfe publicabat) per omnia confentientem, in hanc fententiam : Ni mi rin n, Rege m Richardum, primo mandata dedille Brackenbutšh, Locum-tenenti Turrk Londinenfis , ut Principes interficeret,eum autem munus illud recufaffe : Itaque Richardum fimilia mandata Jacobo T?m//(?renovaiIe; Nempe utClaves Turrk a Locum-tenente recipe- ret, in unam noetem, ad obeunda Regk juda fpecialia : TirreUum igitur, nočtu, fe ad Turrim contuliffe, una cum duobus Servis praaio- minatis, quos ad Facinus delegerat: TirreUum ipfum, in imo Gradu- um manfille Sc fervis fuis Negotium commififfe, ut illi homicidium patrarent: Illos autem, in lefto decumbentes Principes, fuffocaffe 5 Quo fafto, Dominum fuum vocafie, ut Corpora mortuorum rtuda, quae idcirco expofuerant, videret: Poftea vero, Principes in Terram defoflos fub Gradibus fuiffe, Sc Acervum Lapidum in tofiamin- jedtum:Quando vero ad Richardum RegemTirreUus retulifiet Manda- tum fuum jam perarium efie, eummagnaseidem gratias egifle, lo- cum folummodo iepulturoe eorum improbafle, quod vilis riimiirm eftet, cum e Rege nati eflent: Unde nočte alia, ex mandato Regk, per c apelianum Turrk, corpora eorum tranilata fuifle, & alio lcco fepulta 5 c bu (per mortem Sacerdotk pauld poft defunčti) penitus incognitus ei tt - Hanc examinationum earum fuifle Summam in vulgus publi- catuvp eft. R ex tamen Henricus, ipfarum Examinationum,8e ontedi° n Um luce, in nullis fuis Declarationibus, quas edidit, ufus G 1 ’ Uru ^ e (probabile eft) eas negotium reliquiife obfcurum, Sc per- P-r Opantum vero ad Jacobum TirreUum fi\ caput pauld poft a ci m e ft, in Turre ipsa,propter alia lžefeiVfajeftatiscrhnina. Jo- annes autem Dightonus ( qu i, ut videbatur, ad Regis votum optime locutus cit) ftatirn liber dimifluseft 5 atque hujus Traditionis e vul- gandae principale er at Organum. Itaque quanto hoc priusTefti- monium, Sc probationis Genus, magisnudum Sc jejunum apparebat, tanto majorem adhibuit R ex dibgentiam, in pofteriore enueleando 5 De Vita fcilicet, Sc Veftigjj s Peroni. Ad hunc finem, in diverfas par- tes, pracipue autem in Flandriam , nonnullos feeretos & induftrios Exploratores jtpifit i> Alios,quafi ad Perkimm ccnfugiffent,eique ad- h^rere conftituifient. Alios autem 5 iub vanis aliis pratextibus 5 Qui omnes fpecialesquafqueCircumftantiasSc Eventus rimarentur, circa H Verkini 74 Hifloria ^Regni p er kini Parentes, Natalia, Perfonam, Peregrinationes 5 ut ver- bo dicamus, qui Diarium conficerent, ejus Vita, Sc Faftorum. Hos Exploratores fuos liberaliter Pecuniis inftruxit, ut Homi- nes, qui notitiam hujufmodi rerum haberent, ad fe trahe- rent, eofque remunerarentur > dans etiam eis in Mandatis, ut qua repererant fibi fubinde fignificarent, Sc nihilominus in Inqui(itione pergereut. Et perpetuo evocante alium alio Nun¬ cij novos Homines adjunxit, ubi Negotii Hat;o hoc poftu- labat. Alios autem emifit cum interioribus Mandatis, Sc cla- riore Confiliorum fuorum participatione, qui in rebus, quas Interruptionem, Sc Diflipationem Incceptorum Ter kini , ftrue- bat, operam navarent. His commiflum eft, ut fe, in familiari- tatem eorum, qui a partibus Ver kini ftabant in Flandria , pe- nitus infinuarentš eoque modo expifearentur, quos jam Soci- os, Sc Confiliorum Participes, illi fibi afciviflent, tam hic in Angtia , quam foras, Se quoufque finguli eorum, de fe, fidem aut pignus dedifient; Quofque infuper tentare, Sc allice- re, in animo haberent. Neque de Perfonis tantummodd, ut inquirerent, fed etiam de Attionibus, Spe, &c Machinamentis Perkom , Se Conjuratorum , auantum fieri poflet, fe informa- rent- Hi Exploratores, pro fidelioribus habiti, (aut fiiltem ex his aliqui) fecretiora Mandata receperunt, ut principales Verkini Amicos, 8e Servos, occulte ab eo abalienarent, Se averterent 5 proponendo & intimando eis, quam futili Sc de¬ bili Res ejus niterentur fundamento, Sc quam prudente, 8c po- tente cum Rege illis res eflent, eofque Regi reconciliarent, ve- nia promifsa necnon prsmiis, prout mererentur. Ante alios autem omnes ut conftantiam Roberti Cliffordi invaderent 8c fub- ruerent, eumque ad Regis partes, fi poflent, traherent, Cum lile Vir intima Arcanorum adverfie Partis optime noflet; Qui- que, fi eas Partes deferuiflee reliquos, maxime deterrere. Sc uiutuis fufpicionibus implere poflet. Mirum etiam quiddam traditur, Regent nimirfrm Sylv^ im- mani fufpicionum circundatum, Sc involutum, neque cui fi¬ dem haberet, fatis certum, cum Confejjbribiits Sc Capellanis com- plurium Virorum primariorum, fecreto egiflc, ut ex iis de Confiliis Adverfariorum fuorum edoceretur: Quinetiam, quo Exploratoribus fuis tranfmarinis, plus fidei apud Exteros con- ciliaret, Regent fepius juflifle, illos ipfos ExpIoratores, in- ter c&teros fuos Hoftes, pro more illis temporibus, ufitato, in Templo Divi Pauli , nominatim diris devoveri. Ifli autem utri- ulque generis Exploratores, ofticio fuo tam diligenter perfun- čti funt, ut ji ex p e rkini licet vivi Anatomiam jam reciperet, Sc fimul de plurimis in Anglia Conjuratis bene informatus e(- fet, atque alia infuper Myfteria ei eflent revelata. Robertus autem Clijfordus , imprimfe in Regis partes attračlus fuit ^ at- que ad res Regis promovendas jam fačhis eft Minifcer indu- ftrius, Sc officioufus. Rex igitur ( diligenti* fiiae proventum largum metens, 8c de plurimis rebus, quas eura fcire inter- i , erat *Rcgis H e n r * c X Sef timi. erat, ampliter informatus) primo per univerfum Regnum, Relatio- nes de Irnpoftura 6c praeftigiis Ver kini, cum omnibus, quse eo CpeCta- bant, fuse fatis čk plene, divulgavit, & fparfit. Hoc autem fecit, non per Edičtum (quandoquidem Examinationes nondtim eflent perfečte, ideoque magis 8c minus recipere poilent) fed per Famas Aulicas, qus ut plurimum altius penetrant, quam Edifta Typk ex- cufa-Tempefhvum quoque jam putavit ,Legationem in Flanclriam mit- tere, ad Archi-Ducem Phtlippum^ cum eo a&uram, ut Pevkini cau- fam defereret, ipfumque e Territoriis fuis dimittere vellet. In hac Legatione ufus eft Rex opera Edveardi Poyningi > Equitis Aurati • Sc Guilielmi IVarham-, Equitis itidem Aurati , žk J uriš Canonici Doct&~ ris- Archi-Dux tum in minore ./Etate erat, & a Confiliariis fuis regebatur =, In quorum prsefentia Legati Mandata fua dedararunt, & IVarhamus in hunc modum locutus fertur- D Omini tnci j Rex nojlcr Agri admodumfcrt, quod cum Angiia iff Ducatus ^vejier Burgundije, babin fum tam- diu, in ji ar Mariti & uxoris , jam Regio ifta njejlrajvelu- ti Scenafačlaftt, fttper quam r vilis Prajligiator Partes Regis An« glise ageret ; Non foliltn ad Celfittidims fu* Molefliam iff De- decva , njerum eiidm in Q>ntumdiam & Opprobium, quotquotfunt, Regutn la? Principum. Adulteratio lmaginu Regis alicujus, in Moneta/ud, capitale, omnium Legum Gonjenju,judicatur : Ve- tum , Regis ,«rit. Et quoniam 3 magnuspro - fefto efl Princeps , fi apud Omne etiam commercium in futurum cum Bmgundjs interdicens. Hoc Rex faciebat, partxm ut nihil Honore fuo indignum fieri permitteret 5 qui haud parumper- iiringi poffet, fi quis ad Coronam Anglia Praetenfor, eumex tatmpro- pinquolacefleret5 atque interimiple cum Natione, in qu&Praeten- forille fe ofcentaret, amicitiam non interrumperet. Sedfimulpru- dentiffimo Confilio fecum repu ta bat, fubdito š Flandri£ tanta lncra ex Commercio Anglorum percipere, ut, eo Interdičto publicato, cito tae dio Rerum Ter kini affici poffint: j Quodque T umu\tusFimdri#*ipfe, quam alii complures Nobiles, Equites Au- rati, & Generofi Eminentiores, in ordinem Eqmtum ck Bulneo , pro pitu ufitato, cooptati funt. Craftino Epiphani Cum tam Palatium, quam Carcer, unica muri cinčtur £ clauderentur. Poft diemunum aut alterum elapfum, con- vocavit Concilium fecretum, bc ele&um, atque Cliffordnm ad con- fpe&um fuum admifit: Qui primo pedibus Regk advolutus, hu- millimeejus veniam &gratiam imploravit, quam Rex ei tune non gravateconceflit, etfi occultd antea fecuritatem de vita fuaaccepif- fet. Tum j udu s, ut quae fciret referret, inter complures alios (ex motu proprio, neutiquam interrogatus) Guilielmnm Stanleinm Came- rarium im peti vit. jjGeadnomen hujusViri praenobilis vifuseft obftupefcere, ac fi de Prodigio aliquo miro ac formidabili nuncium accepiffet. Vi eri ne pofle, ut vir, qui eum tanto officio obligaflet, quale fuit, Vitam ejus fervafle, & Coronam capiti impofuifle. Vir qui tam fplendida copiosi fortuna, frueretur, favore ejus, tam Opibus, quam Hono- ribus au£tus * Vir, qui etiam tam propinquo Affinitatis gradu devin- čhiseftet, ciim Frater ejusgcrmanus MatriRegk matrimonio junftus eflfet 5- Dcnlque vir, cujus fidei Rex perfonam fuam commiferat,eum eonftituendo Camerarium fuum 5 ut Vir ifte, adhuc apud Regem gra- tii fiorens, nec ullojmodo gravatus, nec etiam metu aliquo percul- (us, fibi inndus eflet> clijfordus jufliiseft, ut iterum atque itetijm, Capita Acculationis fuge adverfus stanleinm recenferet : Admonittif fiibindi, ut in re tam ineredibili, & quse tantum Virum impeteret, rRegis Henri t i Septtmi. verkatis limites hiillo modo excederet. At Rex videns moderatio- nem Sc conftantiam ejus, in iis quxaffirmabat aflerendis abfque Hse- iitationealiquaautvacillatiene 5 Sc cum iis proteftationibus qux de- cebant 5 Cum etiam Teftimonium fuum, Vitae & Anims fuse pericu- lo, fe defenfurum recipiebat, eilm femoveri juflit 5 Et multum pri- usqueftus, de Fortuna fua apud Confilium, mandavit, ut Stankini ki Cubiculo ejus proprio, intra Turrim gtuadratam, ubi prius manfe- rat , cuftodiretur. Die autem fcquente examinatus eft Stankius 3 Confiliariis. In Examinatione fužt, nih.il fere eorum, qus objicie- bantur 5 negavit3 neque Deliccum fuum magnopereexcufareautex- tenuare conatus eft. Ita ut (haud fatis prudenter) dum culpam (u- am elevare fperaret ingenue confitendo, ita rem in liquido ponehat, utad condemnationem fuam fufiiceret. Opinio erat, eum multum fuperioribus Meritis fuis confiium, atque Interceftioni Fratrh ejus. Verum iis adjumentis praeponderabant complura, qus contracum faciebant, Sc in Regis Ingenio Sc Animo pfaedominabantur. Primo Meritorum ejus E^uperantia : Etenim Regibus grata eft Meritorum mediocritas, quibus Praemia paria efle poffint. Deinde, Appre- henfio Potentias ejus j Subiit enim Regem ea Cogitatio, ab eodem qui ipfum extuliflet 5 periculum fibi imminere,ne rursus dejiceretur. Ter- tibjConfifcationismagnae Expeftatio, Etenim,omnium Regk Subdi- torum Stanleimt rat ditiffimus ^ quod poftea patuit,inventis,in Cajiella fuo de Holt, quadraginta Millibus Mercarum in Pecuniis Signatis, Sc vafis Aureis 8c Argenteis,pr verbis praire, ut idem affirmarent- Itaque fi quis temporum illorum conditionem re&eintrofpiciat, verba illa advivumufque perfecarunt. Verum Scriptores nonnulli extra dubium rem ponunt. Aiunt enim, Stanleium , Sc Promiffoexpreffo, 8 c Pecuniarum mifla- rum pignore, fe Per kino obftrinxifle. Jam vero, quantum ad Cauflam Defe&ionis fuae a Rege 5 Verum eft, Regem in Prazlio de Bojvoortb , Turmis Hofcium undique cir- cumfeptum, in q?tremo vitaz fuaz periculo fuifie, cum Stanleius jfte, a Fratre miflus fuit, cum tribus millibus Armatorum, ad Regem eripiendum 5 Quod tam fortiter Sc foeliciter prafiitjt,ut Rex Richar¬ du ir, in eo ipfo Ioco, occifus eflet. Adeo ut vita Mortalium majus Be- neficium accipere nequeat, quam Rex a manu Stankii acceperat j Gum quadammodb chrijli Beneficio fimilequiddam eflet, fiinul Sc Servare Sc Coronare. Proquo tam infigni Merito Rex ei maximam gratiam habuit } Eumque Confiiidr.mm Sc Camerarium fuum conftitu- it , Atque etiam, (nonmhil contra Ingenium fuum) ad Spolia illa in- gentia Praelii de Rojveorth conniuerat, quaz univerfa fere in hujusViri commodum cefierunt, adeo ut inde fupra modum ditaretur. Atta- men tanto merito inflatior, fibi gratiam a Rege relatam minime exi- ftunavit 5 Saltem non ex menfurd prefs&, 8 c redundante, ut expefta- bat- Itaque Aiubitio ejus in tanturii exorbitavit Sc modum omnem cxceffit,ut a Rege fe Comitem CejlrU creari peteret. Qui Honor, cum Temper ut Appennagium Principatus Wa/li, ut Cancellarii munere ibi fungeretur j & Edvoardum ?oyningum Equi- tem Auratum,cum CopiisMilitaribus, & Poteftate Imperatoria 3 At- que una Diploma dedit, Audoritatem in eum ccnferens Lacum-te- nentk fui 3 in Regimine Civili $ In quaClaufulaerat, Vt etiam Kildari Al - dermani Civitatk Londmeniis: Qui vigore diverfarum Legum Pcenali- um muldatus eft,ad Summam bis mille & Septingentarum Librarum =, ^ P r ® p 1 dle Sexingentis libris, cum Rege tranfegit : A quo tamen Ca~ pello-Am poft 5 Empfonus novas pecunias extorquere annifus eft 5 idque teculetjiuh R eJC> fub ipf um tempus,mortuustuiflet. Alrate lequente R ex ^ ut Matrem fuam confolaretur, quam Tem¬ per umee dilexit rever itus eft * atque ut fidem apud otrines faceret, Seventatem contra Stankin#* (quam impofuit ei Necef- “tasj cf Ratio ltatus) nihil prorshs Arnori fuo, erga Thomam Fra- trem ejus> detraxiue 1 profedu* eft, ad Lathamanh utčum Matre Sc Čemite, 'Regis H e n r i g i Sef timi. Comite, hilares aliquos ageret dies =, ibique moram nonnullam fecit. Durante adhuc hac Regis profedione, Vcrkinus videns tempus Sc moram, quae (dumlnccepta 'fuaocculta fuilient, riec in lucern pro- diiflent, Sc in Anglia fatis profpere fucceflillent:) rebus fliis conduce- bant, nune vicifsim, cum Confilia fua patefada eilent, contra eum potius facere (propterea quod cum R.es in declivi politae fint, nonfa- eile fuftinentur,aut liftuntur, ablquenovoimpetu) conftituit fortu- nam fuam, per novam aliquam P irv Angliam iplamjlmprelficnem, ex- periri, fpem adhuc ponens in populi Inclinatione, ScFavore, erga Famliam Eboracenfem , At Corpus illud Vulgi, neutiquam fimilibus Artibus tradari oportere, ac Perfonas eminentes, judicabat. Sed nullum aliud Affeduum vulgi Experimentum capi rede pode, quam VexilloinCampis expanfo. Delegit autem, ex locis, inquibusln- vafio fieri deberet,Oras Cantiu Interea ver b Regis Prudentia Si Providentia, ad tale Opinionis Sc Famae Culmen afcenderunt, ut quicquid profpere evenerat, de indu- ftria, Sc ex compolito, abeo fadum elle, exiflimaretur. Itaque cre- ditum eft, etiam hunc particularem P er kini de Cantio invadendo co- natum, Regi prasviliim 8c praecognitum fuifle. Ideoque, quo facilius Verkjnumvb Cantium alliceret, eum in partes Septentrionales procul Profedionem lulcepille • Ludatorum more, latus apertum P erkjno oftendendo, ut irrueret, 8c incautedejiceretur^ cum Rex cum Cantu Provinciam,jam antea libi fidam,8c erga fe bene animatam,effecillet. Perhgnus autem,eo tempore,Colluviem quandam,ex omnibus Na- tionibus, collegerat: Nec numero certe,nec Animis aut Fortitudine contemnendam: Sed qui tali eilent Ingenio 8e Fortuna,ut non minus Amicis quam Hofdbus eilent, formidabiles: Cum plurimi eroum, ex-leges eflent, Scfacinoroli, quique ex rapto vivere folerent. Hos in naves impofuit, iifque comitatus Sandveicum Sc Dcalam Oppida Provinciae Cantii\ circa Menfem Juhi appulit. Ulic Anchoras jecit,atque ut animos Plebis tentaret,aliquos ex fuis in littus expofuit, multa jadando deCopiis, quae prasftoelfentjftatim fubfecuturis. At Populus C ant n (cum fatis perfpexiflent,inCopiis Per- neminemcomparereex Anglis meliorisnots, fed Exteros tan¬ iti:) eofque infims Conditionis Homines, aefere Latrones, longe auicereuc, uuiquam i e cum illiscoujunccurae: Ainque nonnulli, a Littore fe in Interiora recipere 8c aufugere limularent, quo Perki - nuni ad Homines fuos in terram exponendos animarent 5 At P er ki ms (qlii in partibus Regk agendis jam peritus, aut fortafse ži prionu Secretario inftrudus, didicerat Milites imperio parentes, primo fcare, poftea ordine incedere, Rebelles contra confuse omnia agere Sc mifcere) omnia ledate 8c line tumultu agi } obfervans, rem in magis idoneos. ad orad maritima« dennnnlandas. nnam ad Ref- duriofe«* *4 Hiftoria %egni duriorem partem interpretabatur. Itaque quo erat Ingenio fubdo- lo, pedem e Navi movere noluit, priufquam omnia in tuto videret. Quamobrem, Copise Regk animadvertentes, fc plures allicere non pofle, quam eos qui primo in terram expofiti fuerant, Rebe) les i ta- tim adortse funt, Si confciderunt, priufquam innaves fe recipere po- tuident. Qua pugna, (prater occifos, Sc eos qui fuga fe eripuerunt) capti funt circiter centum quinquaginta Hoinines: Quos omnes(quo- niiro Rex judieabat, Morem illum paucosad Terrorem reliquorum fupplicio afliciendi, melioris not* Hominibus competere 5 verum fe- cem Populi protinus internecioni dandam, prasfertim in principio Rebellionis? Simulque animo profpiciens,Copias P er kini ^ pofthac,ex Colluvie Sc Sentina Hominum proječtorum, compofitas iri) in pati- bulo fufpendi juffit, ad majorem terrorem ejufmodi Nebulonibus incutiendum. Omes Londinum perdučti funtfunibus utrinque alliga- ti, ut Equi in Plauftro, Scmorte affečti, alii Londin& tVappmgi, alij circa Oras Maritimas C ant n, Sujfexi£, Sc Norfolci*, ut loco Signorum Nauticorum Sc Laternarum eflent,quae Perkini Afleclasa Littoribus Angli (ita enim in Traaatu Originali Nomina Principum illorum con- (tanter collocantur) Augnfiinum Barbadicum Ducem Venetiamm , čk Bu¬ dovi cum Sforzam Ducem Mediolanij pro Communi defenfione Statu- um iiiorum fingulorum. In quoTraftatu, licet Nomen Ferdinandi Junioržr , ut Partis principalis, non fuillet infertum, nihilominus Reg- num Ncapolitanum , proculdubio erat inclufum, tanquam Feodum Ec- clejid Romance • Mortua etiam eft hoc Anno Cecilia Ducijfa Eboraci , Edvardi spuarti Mater, ^ndCaflrum fimm dcBarkliamJied, j£tate extrema š Qua:que eb vitam produxerat, doneč vidiffet, tres Frmdeei- ex Sobole fua, co- ronatos \ qua tuor autem trucidatos. Sepulta eft apud Fodennghami- . am>)wta. Ducem Maritum fuum. Hoc etiam Anno, Rex Comitia Ordinum convocavit: In quibus complures Leges latse fiierunt, natura? magis privatne Sc vulgaris, quam ut Hiftoris Lečtorem detinere mereantur. Atque merito quis fufpicari podit, ex iis quae poftea fecuta (unt, Regem, ficut in falubri- bus Legibus ordinandis pracelleret j ita, in (ecreto, apud fe conftitu- ifle, ex Legibus liuis fručtum percipere, non minus ad colligendas Pe- cunias, quam ad corrigendos Moreš; Atque in hunč Fmem eas in ma- jus accutnulaliCk ’ Lex Principalis, quae his Čomitiis perlata eft, fuit mira cujufdam Natura 9 Jufta potius fecundum a?quitatem naturalem, quam ex norm;! Juriš, & Magnanimamagis, quam Cauta. Statuit hxcLex, ut nemo, qui Regjs partes tune de fačto regnantis fecutus fuerat* Fopter ejuf mo di crimen, unquam impeteretur aut condemna' procefluLegts, vel per Ačtum Parlamenti: Atqueinftr P ’• a Jiquod Ačtum Parlamenti condemnatorium, fieripoft j' 0! p j \ ’ rr hum 8c invalidum prorsus foret. Ifta Conftitutio in c i!?vj f r ’ quod rationibus Status magnopere conveniret, ut buDuin de Jure R e g n i minimb inquirerent, Atque rursfis, Con- leientiae Leges hoc poftularent, ut (quicunque Belli exitus foret) Subditi obedientia; p a>nas non darent. Genius hujusLegis pi- us fk nobilis certe fuit9 cum idinBello ftatueret, quod David m pefte a Deo petiit, qui dixit$ si peccavi , per čute me, iftee autem oves cjuidfecermt? Simul occulto fapiebat ifta Lex Providentiam &pru- dentiam quandam profundam 5 Nam omnem occafionem fuftulit;, cur Subditi in Kc^Titulumcurioseinquirerent v cum ipforum Se- curitati, qu2ecunque eftet Belli fortuna, cautum jam effet. Praterea* non potuit noaCorda & Amox&n Subditorum fibi conciliare, quo- a ml* I ni^m % 6 Hijloria ‘Regni ttiam "magis vidcbatur profpicere illis, quam Regi ipfi. Attamen in- tereaMilites hasc Lex exuebat 8c exol vebat,magno illo vinculo,8c cal- cari Neceflitatis (quse illis aliasincumbebat) pugnandi, & non, nili partd vi&oria, abfcedendi: Quandoquidem, vitaeMilitum tk fortu- naein tuto eflent, five fortitkr pugnafent 9 five tergaverterent. Verum quoad partem Legk fecundam, vis ipfius plane vana fuit, & illufbria j cum fcilicet per Statutum praecedens, Statutum ali quod futurum fru- ftrari pofle quis cogitet. Abfoluta enim, 8c fuprema poteftas, feip- fatnconftringere non poteft: Neque, quod Natura revocabile eft, figi poteft: Non magis, quamfiquis Teftamento fuo declaraverit quod fi Teftamentum novum conderet,illud irritum efle. Et quan- tum ad Cafum Ačfi Parlamenti, memorabile prorsiis acceffit Exem- plum temporibus HenriciOUavi: Qui fe,durante minore ^tate Filii lili, mortem obire pofle prsvidens, Statutum condi fecit: vt nnllum Statutumdurante minore /Etate Regk, latum , Regem aut Succejjores e j us teneret , nifi a Rege 9 pojiqmm adplenam kEtatem pervenijfet , Jub SigiUo magno Anglije confirmatum foret. Verum primum Statutum, quod tempore RegisEdvoardi Sextifxxx\c minorisinattitatum fuit,illud prius Attum prorsusrefcidit. Verum, res qme non funt peremptoris ad obligandum, poifinttamen efle commodže, pro tempore, ad fatisfa-* ciendum populo. Lata cftetiam Iex, in Adminiculum 8c Firmamentum Contributi- šhk ej us, quae di&a eft BenevoUniia . Qu® fancivk, ut Pecuniae fum- ma, in quam aliquis confenferat, nequetamen folutaeffet, Legis procefluexigeretur. Quod Statutum, ficut Pecuniarum detentarum Solutionem acceleravitjita Rei ipli Au&oritatem addidit: Lata au- tem Lex eft (ut praetendebatur) ad Inftantiam ipforum,qui jam antel folviflent. His etikn Comitiis lata eft, Lex illa bona, qua3 Breve de AttinUfr vocatum introduxit, per quod Judicia Juratorum (quae Veredičta vo- cantur,) falfa, refcindi poffint 5 qus ante illud tempus Euangelti cu- jufdam inftar erant,atqi plane irrevocabilia. Ad cauflas Capitales haec Lex fe non extendiptamquia plerumq:, 2 ieg*rnomine e« Cauife agun- tur,quam quia illa? (fi perviam indiSamenti, quod Regis nomine Tem¬ per procedit, tra&entur) duplici Vereditfo tranfiguntur , Nimirum e- orum quiinquirunt, & eorum aui Quaeftionem terminant j unde fit ut non duodecim Viri tantum, led viginti quatuor Viri de re pronun- cient. Verum (ut videtur)non fuit id folum in caufla, quod ad Ca- pitaliale* non extenderetur. Irta enim ratio, ubj Caufla Capitalis a Parte gravata peragitur, non tenet: Sed illud inprimis, inCcnfi- derationem venerat, ne fortejuratorcs inCauflisCapitalibus timi« dožjs fe gererent, fi obnoxii eflent novis Litibus & periculis, ubi favor vit* contra eos faceret. Neque etiam extenditur ifta Lex ad Litem altquam,^ n f ra valorem quadraginta Librarum, quja in Lkibus, tam tttraftarentur ^ 5eTatUKE ^ntimpenlae Summam prindpalem, fi . ^ ^fincita eft, contra ingratitudinem FoEtninarum,qusa Ma- ntts lms, aut Mantorum fuorum Parentibus, ata Cognatis, ad Terra* promot^eas alienarent, »PratjfidaiciuiBj .fe-EskneduioaemHaeie* ^ i dum, 'Regis H en R 11; 1 Sef ti mi. dum, aut eorum ad quos, pofc mortemipfarum, Terraeillaeredire de- berent. Huic malo Remedium porrigebat Les, ut fcilicet liceret Hseredibus, 8cc£eteris, in Terrarum pofleffionem, nomine Foris-fa- dura, non expeftata morte Mulieris, continuo venire. Lata eftetiam lila Iear 5 Charitatis plena j ut fcilicet Homiries egeni, Lege agente*, admitterentur in Forma Pauptris j Hoc eft, ut nihil folvant Advocatis, Procuratoribus,aut Scribis : Unde tamen fačtum e0: s ut Homines egeni, ficut Lege experiti melius poffent, ita adaliol Litibus vexandos prom ptiores e (lent. F uerunt Sc alis, iifdem comi- tiis, Legts introduars^bonž Sc fanas, utprius diStum eft: Sed more no- ftro, eas excerpimus, qus natura funt minimS vulgatis. /torintcrim, licct Comitiomm Negotiis incumberet, tanquam in plenž pace ■> videriq, vellct Confilia Verini (qui jam in F lamin am re* dierat) veluti Floralia qujedam, defpečtui habere} tamen Regie pru- dentiffimi Conftitutionem načhis (foris Animofi, intra providi) mandavit, ut Phari ad Oras maritimas vigiliis cnftodirentur \ Et { >luresetiihn Phati erigerentur, ubi nimihm inter fe diftarent Et di- igenterobfervabat^ ubi tandem N imbus i fte er ra tiču s erupturus fo- ret. Sed Perkinus, a fuis monitus, ut Ignem fuum (qui haftenus tanr tum in viridi ligno depafceret) vivum ibrvaret, Follibus veluti affidu- is,iterum in Hmrniam navigavit,unde prius, propter Fpes prsebitas a Callis, potiiisquampropteraliquodlmpedimentum, aut Tepidita- tem, quam in illo Populoexpertus eflet, difceflerat. Verum tem- pusipiutn, cum Regis ipfius Diligentia, 8cP oynittgi prudenteAdmi- niftratione, tta res Hihernte compofuerat, ut nihil reliqmim fieret Porhtno^ pneter turbulentos impetus fylveftrium Sc nudorum Homi- num. Itaquequi res ejus curabant, confilium ei dederunt, ut a Rege Scotorum Auxilia peteret Principe Juvene, Sc Animofo, 6C Populo fuo acProceribus acceptillimo, Scerga it^e^zHENRlCuM maleaf- fetlo. Hocetiam ipfb tem pore,tam Mtvcimlianus Rex i qu£tm Caroltts t coeperunt k Reg* Henrico, averfo animo efle. Alter in malam pat- tem accipiens prohibitionem Comtnercii cum Flandrik : Alter Regi diffidens propter Foedusnuper ičhim cumltdh • Itaque pr«ter div a perta DucijJs Burgundije>c\vix tanquam veliš Sc remis conten* > „ a b ut ? er krni Conatus promoverentur s nondeerant fecretiqui- r avores & Maxmihmt> Sc Carolo. Adehut, očcultisLiteris, 8c ”cus, resFjus Regi Svati* commendaflfe putentur. *? nu ? igitur, hujufmodi Fiduciafultus, in scotiam adveniens, CUm^mrutatudeeentc^H^g Scotte (ad hoc antea bene praeparato) honormce exceptus eft; Sc paulb poft adventum fuum, ad Regit con- ipeclum adnnflus, ritu folenni« Etenim Rex eum excepit, in Cahi er J Pradentialij altamibus multis exProceribus Scotte. Ptrkinus autern^ *7 adederat Et ad Rege m accedens, leque aliquantum iucurvans* eum amplexurus, retrb Fe aliqubt paffus tecepit j Atque voce cla- (ut a pr^fentibu« omnibus esaudiretur) t»l\ Ueclstra^ne uiuseft. . ,rr \ v m Ret HtftomT&gni R EX Excelfe,&potem j Gc\Cimdo*vefira,V Viocctcsbi rveflrUuiadfuntjaenigne (fiplaeet)aures pubeatu Tragi¬ ke Narratipni Adolejeentu , qui Iure debuerat Pilam^egm inManufud gefiare Jed Fortun* lniquitat t e fačltuefi ipfc Pilate Calamitate in Calamitatem , O' de Regtone inRegionemjačlatui. fonfbicitu ante Oculos & Im Regni patentu , nam efi , p*/. mm* Ten*, qudpedemffiat , j frater eam, in qud nune fiat , ^firofavore admifiu . Ed vvardus Quar- * ms,nuper Anglia:Rex (^5^Celfitudincm^ w /«^ »0» ^/ 2 ) duos reliquit Filios-, Ed vvardum Principem, & Richar- dum Duccm Eboraci, utrunque Altate tenerd. Primogenimfn Rcgnum Patru fuccefiit , Ed vvardus Quintus dičttu. V er um Ri¬ chardu*, Dux Gloccltris, Patrum eorum crudelu, primb per Am - bitionem,Regmm, detnde Nepotutn Sanguinem , ad Statusfuificu- ritdtem fitiens, cuidam fcelerato , isfjibi ( utputabat J fido, rnanda~ Vit, ut utr umuejugularet . F* W Carnifex ide, qui ad boe fari- nusmiffus efi , pofiquam Edvvardum Primo-genimm crudeliter trucidajjet, motni efi , CompmBione quadam , ^r?/wa modu {de quihw filemm) ut Richardum, luniorm Filium,ferrva* merit. Tjranno tamen referent, fe Iujja ejui, in utroque interfici - endo j exeeutum. IfiiRelationi dTjranno §des adbibitaefi , ea* demque publicu l>eclarationibui efi confrmata: Ita ut generalu invaluerit Opinio,utrunquefublatumfitiffe , c*/ F eritasferefemptr quofdam Igniculos babeat,qui pafiim molant , temporefuo ma¬ nije fictur & emicet-, quodetiam inbocnegotio contigit. Verum Dcus Omnipotcns, omniaque dift>onens,qui Leo n um ora obiura- vic, parvumqueIoam confervavic aT>rannide Atbaliae, cum Rcgis Lihem neei mandaffet j Atque etiam ifaacum liberavit , inipfotemporu Articulo, inquo mamit adeumjugalandum extenja efi: Fratrcm I unior e m confirmd V/*. lile enim ego, qw cordm ad • fum,merusfum Richardus, Dux Eboraci ,Infelicis Principu Ed¬ vardi Qojftti Frater , Legitimujque Hares Mafcultu lnclyti Ulm Rcgis EdwardiQuarti, Anglis Regi». §Hy>d admodum EmifuMV me k e Tune attinei, confentmum efi, ut Silentioprater- mittatur c Rcgts H e n r r c i Sef timi. m it tat ur, aut (alt etn R elationefecretiore tradatur ; CHponiam, mn- nullorum adbuc fuperjlitum intereffe poftie, atque etiam memorU aliquorum, qui j am jato funfti funt. Satispt memorafje , me Ma* trem eo temporein ui^vu babuifje, Reginam iSam quidem, qu dut J d tem eorum Miniftros , corrumperet ,• p)umetidm importuni , cum quiu[damex Fdmulumeu interioribus egii, ut ' . . '\-A - . ■ 444. Poftquam perkintts hanc Declarationem fuarn finvverat, Rex ^aco- bus generose & prudenter refpondit 5 gptifquk tandem illifreritjorc, ut eum nunquam pteniteret , quodfe m manus ejus tradidijfet . Atque ab illo tempere, etli non deeflentqui perfuadereei conarentur,haec om- nia meras elle pra>ftigias,tamen five Peroni blandis Obfequiis captus j five in gtatiam magnorum illorum Princtpum Exterorum 5 five promptus ad arripiendam Belli contra Pknncumoccziionem , eum excepit in omnibus, acd verus fuiflet Dux Eboracenfs j Cauflamque ejus fufcepit 5 Atque (quo magis fidem faceret, lepro magno Prin¬ cipe eum habere, minimeautem pro Perlona fi&a ) confenfit, ut Dux ifte Perkinus , in Matrimonium duceret, Dominam Catbannam Cordonam , praenobilem Fccminam, Comitis Huntleii Filiam, Regiquc ipfi Sanguine conjundtam j Virginemque in flore blatiš, eximi* for¬ ma*, &: virtuti s. , A Non diu poli, Rex Scotta in perlona propna, Perkinum lecum du- cens, Northumbriam Exercitu magno invafitj Licet ex Limitaneis, qu os {ubito coegerat, maxima exparte conflato. Perkinus autem, pro Suffitu quodam, inlocis ad quge venerat, promulgari fecit Edi- žhim, in tenorem fequcntium, fub Nomine Richardi guani^ Anglia Regi?. P Lacuit DcoOmnipoterni ( qui*Potcntes de Solio eorutn deji* e it, Humiles attoUit, ne% fpes lufiorum , in *xitu perire finit ) Nobie %egis H e nri c i Sep timi. Nohti tandem benigne indulfiffe, ut Armatos nos y Subditis noflris Hu/use^.o- A n gl i ar j oflenderemus. Verumabfit, ut eorum Damnum aut Iflpcu- mm^reponkur menium cogitemm,aut BeUo kos impeterein animo babeamus,aliter, Zs^mco^ qmm ut il!os nobifeum und, d Tyr amide is? Opprefiione <~vindics- jj q £‘j* mus. Etcnim, Capitalhs Hoflu nofler , Hcnricus Tiddcrus, falfm Confcnraroris C or m a Anglia: ufurpator,(qu^ lure Ifaturali Is? FFereditario ad Anti^uimum" nos delpoluta efl) fatis fibiconfcm de lure noflro indubitato, {cim fimus njertu Richard us Quartus, Anglije Rex; utpote Hit. Ver um Capitalisifle Hoflii nofler (pro G meriš fui Ignobilita- te) Honorem Gentis Anglica: conculcaioit , Fcederatos noflros cha- rlfiimos njendendo, is? Mercaturam quandam Sanguinis is? Fonu- nnrumNobilium,iff aliorum Subditorum noflrorum.exercendo, per fičla,is? Paces ignominiofas; Nonalium in finem.quam ut Ar- c as (»as tbefauru impleret. N efo difiimile extitit odiofum (uwm Re- £*men y is? maU uerfationes domi.Primb enim(ut CdufjamJuamin - ] U J iflimam crudelitatemunirct)pluresex Nobilibus Regni (quos Jufpe&os habcbat,fibifa infenfos, atrociflime necarijufsit ; nvllos circa fe babet, qmbm fidit^prater Foxum Epifcopum, Smithum,Braium, Lovcllum,01iverum Kingum, Davidem Audocnum^ Rifcleium, Turbcrvillum, Tilerum, CholmlciuaVj Emplonum, Iacobum Hobarcunv loanncm Cuttum,.Garthum,Hcnricum Wiatum, & bujufmodi aliosVH- lanos& Terra Filios,qui callidu Inlpentis, & expilatione Po¬ puli ,, pracipua extiterunt Inftrumenta Confilimi , U Caujfa Ma- hrum i! Qalamitatum 3 qu* nune ubi^ regnantin Anglia. Nos in memoriam reuocantespramiffa, necnon immania l! exe- crabiha Maleficia , aftidue perpetrata , per Bojiem iflutn noflrum Capitalem, eju/fo Complices l njiolando iibertates & immunitates Santianoflra Matris bcckl\x,fub Pratextibus mundanie f H qtu Homincm mae Animalem Japiunt t nonJine fumma Omnipoten- tis Dei Indignatione, C ui acceduntmultiplices Vtodmoncs jnfan* ix Murdra, Homicidia.Latrocin^Concuffioncs^tortion«, Perpetua Populi £xpilaiiones, per Dccimas, Tributa, Tallagia, Bcnevolentias,^ altcu a Lege probibitas Ini[ oficiones,^™*!?« Exa£tjones j cum multis aliit F ati is odiofis^ua Ruinam H Defo- lationem Regno Jnpropinquo, minantur ; Gratiadijtina /uiti, atfe ope l! auxiiio itluftrium Trocerum, Regii »^nSanguinis, adbibi- tis etiam aliorum Hominumprudentium ConJUiu t proloidebimm in pofterum y atfo ita Rempublica ordinabimm.ut Merces Rcgni nojiri nativa maximo cum lucro impendantur ; Commercia Rcgni cum Partibtu Exteris ita adminiflrentur, ut in maju* Emolumentum cedant[ubditu noftrit ; i! omnes illa {quas recenfuimus) Decima:, Tributa,Tallagia,bcnevoIentiae,lmpo(iriones Ugra^es Exaai- oncs,j benitus aboleantur , i! in defuetudinem njeniantpne^ unquam pofibde refufcitentur 3 nifi in Ulit cafibus in quibus Inclyti Progcm- tores noftri Rcgcs Anglite, ab antiquo 3 S ubfidia & Cotlationes Suh ditorum } ls> fidorumLigeorum, recipere confue^erunt. Atfa ulteritu , eoagratia & elementi a nofird , per prafentesfimul promulgamiul! protnittirmu, omnibus fubditu noftris, phnaml! grdtuitam Remisfionem Condonationem > oranium prateritorum Delittorum , H e n r i c i Sef timi. Deliči or um & Offenfarum , cujufcun & Generu , coMraPerfonam, ixij]e. §}upniamrvero i Mori i aut Captivitas 9 pr & Ruina, redi mere i>ellet. Cui Rex Scotte fere vevlroniam reipondit: Se multnm vereri , quod dere noti fua follicitudinem jkjciperet S guodqw ipfe nimis providm viUicm Hofti futurus eflet, ji Regionem in Hfusfjm firvajjet^ 4 Per hoc tempus Annum, lalicet Reg/s undecimum, Interruptio Commercii inter Anglor 5e Flattdros , ccepit Mercatores utfiu fque Na- tionis gravitd pungere. Majorem igitur in modum cornmoti,omnem Lapidem moverunt, ut Principec fuos refpečtbfe fie&erent, ad Com* mercium illud denuo aperienaum, Qua in re Tempus iis favit. Gce- perunt enim jam Archi-dwc & Confiliarii fui, cernere, Perkjnum Er- ronem, &: Cofmopolitam inventum iri: Quodquc puerorum etfet, circa pupas, rixari. Quin & Ae^ipfe H E n M c a s, poft Impref- liones illas Per kini-, in Cantittrn , & Northumbriam , fadas 4 & fruftfatas, Terkini Negotium minus sftimare coepitj Adcout, aliquo Confilio ftatus, ejus rationem habere, confentaneum non putaverit. Veram, quodeum maxim^ movit,illud fuit 5 Quod dim Rex eflet, Tbefauri 8 c OpumappetentiffimuSj pati non pomerit, Commercium tanqnžim A* trophiž languefcere 5 Aut ullam manere Obftrudtionem in Venaport 4 per quam Sanguis ille flueret. Attamcn Majeftatem fuam co u(que tucbatur, ut fe rogari primum vellet. Ouineti^m Mercatores, qui Adventnram dicebantur (Quotum Societas tune opulentil floruit, 8 >c magno Locupletum uumeto, bonis Contributionibns corroborata erat) hihil humile feccrunt, fed Nativas Regni Merces coemerunt, etuinmambus fuis, velutj snortuje, jacerent, Exportationecellanto Tandem Londini convenere Delegati ex utrlque parte, qui de nego* tio tradtarent. Ex parte JR egie toxuc 'Epifcopus prtvati SigiMi CnfioA Vice - %egis H e n R i c i Septimi. Vice-Comes IVellenfis j Kendallus Prior San&i Johanni# 5 tVarrhantn# Ch- Jlos Rotnlorum , qui in Regi# Gratii, 84 bon d Opinione, indies magno- pere proficiebat vrfmcus, qui in omnibus fere negotiis adhibitus eft Sc Rifeleius. Ex partc Archi-Duck , Dorttinus Beverus Admirallius ejusi Domnu# VernnfellusVrdfes fiandri EdiBojnberet- C ni ni ji Rebellk intrd quindecimdies paruijfet , JI at im pro Profcnptc ejjet. Veriim in ifto Articulo , Perbgnus nOmina tus noti eft 5 nec fortalle inclufus, qui a Rebellis non etat? Sed tamen pet hoc, Alae ejus tuccife erant, quatenus ad$equaces fuos ex Anglia. Quininfup'er, in Trači atu, difertisverbis, infertum erat, ut h*c Pro- hibitio, adTerritoria DUcijfie Vidu#;, extenderet. PoftCommer- cium redintegratum, Mercatores Angli , in Sedem fuarn Antuer- pia , redierunt j ubi Solenni Procejjione , Sc infigni fietitia excep- tifunt- Hyemefequente 5 nimiram Anno duodecimb Regk, Rex Comitia fiia iterum convocavit 5 In quibus, majorem inmodurn queftuseft 5 de Malitia Regk Scoti Cofporis Compage Sc viribus robuftiffimum, quique duriter in teni fterili degerentj Quinetiam, complures ex iis (fi neceffitas poftularet) fubterra vivere poterant, cum Stannarii eflent. lili immaniter frendebant, Rem eile prorsus non tolerabi- lem,ut propter pufillosmotus Scott < Atque Cantianos fuifle Homines, inter Anglos , in Liber- tate aflerenda acerrimos. Atquehis frivolis fermonibus, magna de iis fibi promiferant, in Caufsa, quam pro libertate Subditorum fui- eeptam čredi volebant. Sed cum in Cantium veniflent, Provinda illa adeb bene compofita erat, Sc fedata, tam rečentiJSegižrerga eos.Co- mitate, quam Aučloritate Se Exiftimatione Comitis Cantii , Baronh Abergavennii ZiBarontf Cobhami , ut ne unus quidem, five ex Eminenti- oribus, five ex lnferioribus, ad eos accederet. Quod haud param terruit, & fregit multosexiis, qui minus erant contumaces: Adeo u t ab exercitu aufugerint, Sc domum redierint. V erum Pertinaciores, quique fe promptmimosin caufsa declaraverint, perfiflebant p Sefu- perbiebant potius quam Animos fubmittebant. Quemadraodum ennu illud nonnihil eos terrebat, quod nemo le iis adjungeret, ita Sc lpuitusaddebat, quod Cophe R^gis minimeeosinvaferant cumab Ca p tn r a ;! ad6rientalem E^tremitatem Angli Rex eas Copias apud le tenuit, ad Prsfidium fuum proprium. Attamen interea Comitcm Surri # in partes Boreales ceieritcr mifit, ad Defenfionem, St Robur earum Regionum, fi forte Scott aliquid molirentur. Vertnn quoad modttm fuum cum Rebellibuis procedendi, is longe diverfus erat, a prscedente fua confuetudine^Jk Pračtica,qU3e femper Mt,cum mag- nž alacritate, St cele rita te conjuntta, folebat enim eis fine mora reii- ftere, aut etiameos adoriri. Hocei prius in more fuerat.Verom nune, pr£eterquam quoderat State prove&ior, minufque periculorum ap- petens, propter drutinamfruitionem i?^w/ 5 teinpus ejus generis fuit, ut varia periculotum fades, diverfs Naturs, St a Partibus diverfis, eum in hoc confilium adduceret, ad virčs fuas unitas confervandas, in Sede St Centro Regni: SecUndum vetus iltad Indorum Emblema, in rebus tatn tutnidis 5 Mamim in mtdium vejic# imponete,Mt neutrum lat us injurgoret. Prsterea 3 nulla ei ineumbebat neccffitas, propter quam ab hujuftnodi Confilio decederet. Nequeenim RebellesRegiones de- populabantur, quocafu pariim ei honorifictim fuiilet Populo non fuccurrere :Neque,exalterž parte,eorumGopis ulit accelfione au- gebantur 3 Qus eum moveret, ut properaret, St rem prscipitaret, ant'equžm in vires nimias excrefcerent. Poftremd, St fetus-, 8t Belli Rationes, ab hocconftare videbantur- qma Motus populares ple- runčfneihagis futioši funt in principio* Atque infupfer, hoc modo eos plus in arfro habebat, Stmagis fibi obnoxios 5 cum longe a Pa trii fua remorieflent, ideoque fiefi non poterat, ut domum fe recipe- rent, StMotus fortalše renovarent. * urum pftcem Bedfordi£ (quem Rex Bellis fuis praeficere folebat) tui.c en lPods'*gr 0 tabkt, netiue diu fuperltes fuit. Uies Frslu i n f ecut ^ g u j t v j ce fi mus fecundus Junii, Sc Dies S at urni^ (qucm Uiem Hebdomads Rex pro faufto ducebat) etfi Rex qua po- terat Arte, ralfum Di em j n vulgus jecerat j Ac fi, in animo haberet, Rebelles proximo. Di c Uin ubi Locumtenens ejus praelio vi- cerat, (quo ipfe Equo vedus efi, ut Ceremoniam illam praelens prs- ftaret,) Quam in Campk Georgi ank? ubi ipfe caftrametatus fuerat. Quantumvero ad Munificentiarn, aut Donativa, edixit, utomnia Prselio-Captorum Bona, iis, qui illos ceperant, cederent 5 five in fpe- cie, five per viam Redemptionis. Honores Sc Munificentiarn, Seve- ritas 8 c Supplicia, fecuta funt. Bar o Audltivs a Carcere de Porta no¬ va, ad Collem Tmrk dudus efi j InTunica papyracea, Infignibus fuis depidi j Infignibus autem reverfis, Sc Tunica lacerat a } ibique decapitatus efi. Flammockus> StFaber Ferrarius ,ad Furcas de Tibu>ne, fuper Cratestradi, lufpenfi, & deartuati funt: Fabro etiamfuper Cratem, ut ex verbisejus nonnullis, perfpicere licebat, geftiente, fe temporibus futuris memorabilem fore. Rex paulo ante conftituerat, Flammockpm 8 c Fabrum in Cormbiam remittere, ut ibi in maj orem ter- torem fupplicio afficerentur } Sed certior fadus, Provinciam illam adhfic intumefcere, fecunda ufus cogitatione, populum neutiquam irritare, confultius putabat. Reliquis omnibus Edido Rex veniam largitusefi: cujus Diplomata fub magno Sigillo procurare poterat, fluivellet. Itaut,exceptoSanguine, quem Prgelium hauferat, Rex ubi fatisfieri paflus fit, trium tantummodb Hommum fupplicio, ad tants Rebellionis Expi at ionem. Etat profedo res mira, Regk illa iniequalita# Sc Altcrnatio, in in- fligendif %egis Henrici Sef timi. fligendis Suppliciis, Sc fpargendisGratiis. Ac primo quidem Intui- -tu, rem quis forteaut cafu gubernari putaret ? V eram li magis a pro- pe introlpiciat, reperiet magna ratione factum fuilfc s Majore for- tafse, quam poft tantum temporis Intervallum, notari jam queac. Motu Cantiano , (cum Manipulus tantum Rebelliumeflet,) ad nume- rum centum Sc quinquaginta morte mu leta ti funt: At in hac Rebel- lione tam numerosa, Homines tres tantum; Sive illud in caufsa fu- erat, quod Rex fatisfačtum in parte putaret, Sanguine in Acie effu- foSive quod in Caufsa populari feverius agere inconfultum arbitra- retni’5 Sive quod Populi iftius Innocentia quaedam, (cumLongitu- dinem Angl?* emenfi eflent, fere abfquemaleficio, vel pueda,) Cor Regk aliquantum emollillet, & ad Mifericordiam flexiflet j Sivede- nique, qubd res magni difcriminis putaret, Rebellionem ex Lalci- via, & RebellionemexInopia. Poft Cornubienfes devičtos, venit C a le to ad Regem honorifica Lega¬ tio,a Rege Galij* 5 Quae Caletum acceflerat ante menfem 5 Ibique prop- ter perturbationes Regm remanferat j Sed honorifice admodijm, Sc impenfis Regk Henric i,excepta. jSex,fub primum eorum ad Caletum Adventum, ad eos milit 5 Ro- gans ut ibi paulifper manerent D doneč Fumuspufillus, qui in Regno fuo excitatus eratj diiiiparetur. Quod propediem fore non du- bituret • More luo illud palam contemnens, cui nihilominus lerio ineumbebat. v Legatio ifta negotium alicujus magni Momenti non ferebat, fed tantum procraftinationem petebat Diei, ad lolutionem Pecuniarum, prsefbd ^ Una. cum aliis quibufdam particularibus, qus ad Limit aneos fpečtabant. Et revera, nihil aliudfuit ifta Legatio, quam Blandi- tiae-j ad Regem Comitate deliniendum, utamied erga Gallum affečtus t eflet: Sed nihil in ea tradatum eft,ad prsejudicium Fcederis cum Ita~ lk icii. . ■ Verftm, durante tempore Profedtionis Cornubienfmm, verfus Londi- mim 3 Rex s coti* (bene de Rebus Anglick informatus, certufque fibi ftcllum inftare ab Anglk, quamprimum illae turbae confediflent,) op- portunitatem non amifit: Sed Regem , fatis implicatum credens, Fi- Caft^ft 2 ^ 3 ltGr ^ 1T1 cum Exercitu, ingreflus eft 5 Atque ipfe praefens A p - C 's Nor ' Jm/l obledit, cum parte tanram Copiarum, reliquisad f os de P 0 pulandos immiffis. Veram, Foxm Epifcopus Dunelmenft A, ^ ve 5 Sfdftue per prsefentiaad futura, aeriJudicio,penetrare peter 5 ) K)c ipfum praevidens, Caftrum illud fuum Norhami, Tor- mentis atque Appar atu Bellico omnigeno, inftruxerat Sc muniverat: Qumetiam Pr^hdmm Militum fortiffimorum, magnonumero ineo collocaverat, magis qud m pro Caftri magnitudine s Expedtans po- tius Infultum aerem, qu ani obfidionem longam. Populum prste- reaRegionis,cumPecoribus&Bonisluis, inlocatuta, &prsrupta,: fe recipere, ante juflerat; Et equis citatis, 2AC0m.it em Snrri (qui, inProvincia Eboracenf l:)non procul aberat,) literas milit, ut celeri- ter fubveniret, Ita ut 2 t e x Scott*, & Incoepto fuocontra >Ca(lel/uw, mtercideret, Sc Milittbus praedam fatis jejunam compararet. A c poftquam intellexerat ComitemSurri^cuva. magnisCopiis adventare, K 3 in 102 Hiftoria %egni in Scotiamvcdut. Coma, cum Caftrum liberatum, & Hoftem retro- ceffiffe comperiflet, in Scotiam celeriter perrexit: fperans fe Regem Scoti& aflecuturum, ut pradio cum eo decertaret. Veram cum tarde veniflet ,Caftrum At oni, (quod inter Barvicam Sc Edmgburgum pro mu- nitiffimo habebatur) obfedit, illudque intra paucos dies cepit* Sed paulbpoft, Rege Scotia,m Interiora Regm fui fe recipiente, ctimque tempeftas Anni effet prater modum procellofa, & afpcra, Comes in Angliarn reverfus eft* Adeo ut, Summa Expeditionum utrinque, nihil aliud eflet, quam Caftrum captum, & Caftrum oppugnatum : S'icque Res geftae,necCopiarum Viribus, nec Odiorum Fervori, nec E x pečtati on is Magnitudini, refpondebant* Inter hos Tumultus,8c inteftinos, fk exteros,ex Hifpania in Angliam venit, Vetrvs Hialas , (nonnuili eum Eliam dixerunt $) San£ Praecurfor fuit Fselicitatis qua hodie Anglia fruitur* Legatio enim e j us Inducias inter Angliam Sc Scotiam induxit; Inducia Pacem j Pax Matrimoni- um • Matrimonium vero Regnorum Unionem .Hialas ide vir prudens fuit, atque (pro rationetemporum illorum) ncn ineruditus, Fuit au- tem a Ferdinando 8c Ifabella , Regibm Hijf>ani5^-' pus timilit^r,(qui Mandata quaedam a Rege fuperba acceperat, faltera in fronte eorum,etfi in pede inlerta fuiflet claufula mollior,quae omaia ad Epijcopi Arbitrium rejiceret, etiam difertis verbis prsecipiens, ut nullo modo pacis fpem abrumperet,) poftquam T raditio P er kini ti denegata fuiffet, alterum Articulum, quem in mandatis habebat,pro- pofuit: lile fuit, Ut Rex Scotte, cum Rege H e n r i c O, apud No- vnm Cajirum , congredi, Sc in Colloquium venire vcllet. Hoc ubi Regi Scotia relatum eft, refpondit j Sepacem trači are velle,non emen- dicare. Epifcopus etiam, (ut ei infupererat in Mandatis) Reftjtutio- nem urgebat fpoliorumper Sc o t os captorum, vel faltem Compen' fationem eorum. Verum Delegati Scotte refponderunt: Ea ejfe injiar Aauče in Ter ram effufte, qti£ recolligi non pojjet j quodque Subditi HEN¬ RI C I, faciliuspojjent Damna illatolerare , quam Rex Scotise ea per- folvere. Attamen in fine, (ut Homines moderati & Kationi non recal- citrantes,) RecetTum potius quendam ad tempus fecerunt, quam Tračtatum interruperunt, Sc in Inducias, pro certis Menfibus, con- fenferunt. Sed Rex Scotte , etfi Judicium fuum formaliter de Perki*- no retraftare recufaflet,quod tantis pignoribus obftrinxerat :Tamen, * ntra feereta animi fui,frequentibus Anglorum , quos circa fe habebat, c ^ m °febus, Sc aliis diverfts Relationibus motus,coepit eum pro im* ponore ducere. Quamobrem honorifice certe, Sc more Regio, eum ac evoezv# \ Et Beneficia fua Sc Favores in eum collatos recenfuit 5 Quod ^onlanguineam ei in Matrimonium dediflet, quodqne poten- tem Sc opulentum Regent Bello offenfivo, in caufsa ejus, per fpatium duorum Annorum lacefliffet. Imd etiam,quod Pacem honorificam, nltrooblatam, fieum dedere voluiflet, omnind rejeciffet :tQuodque etiam Nobiles , 8c Popu ‘um fuum, nen mediocriter, dum promifiis fuis črgaeum fterevdlet, offendilfet, quos diutius fibi infenfos per- liftere, tutum fibi non effet. Itaque monuit, ut Fortunis fuis confur 'feret, 8c locum exilio fuo inagis opportunum deligeret; Simul in- quiens, illum negare non pofie ? quin Attgh, priusquam Scoti tMm do fer uiffent '•> Cum fafto bis Experimento, nemo Anglus ad eum a cceC- fiffet. Nihilorainus,fe,quod fub primum Adventu« ejus di^etar,don- fifmaturuti}- IQ^ 104. Hiftoria %egni Armaturam 9 Nimirum, Eumpcenitentiam mininie acturum^ quodin m Skeltonus Sciffor , ScAjileius Notarius j Etenim Fnonus Se- cretarius difceflerat. Hi apud eum diflerebant, illum magnopere errafle cum in Cuntium , Sc iterUm cum in Scotiam profeftus eflet: Quandoquidem Locus alter tam prope Londinum jeflet, &quafi fub oculis Regis^ Alter a utem locus, Nationis eflet, populo Angbie tam invife, ut quamvis eum fummž Benevolentia complexi fuiflent An- glh nunquam tamen ei itacomitato adhaerere vellent : Verum fi Fortuna in tantum arrififlet, ut in Principio motus Cornnbienfn adefle ei contigiflet, ante hoc tempus, eum IVeJlmomfterii Coro- natum iri. Reges enim iftos, (ut ipfe jam fatis expertus eflet) Frmdpes Calamitofos, pro Calceamentis vendere,nihil penfi ha bere 5, Ejus vero Rationes poftulare, ut (e totum Populo committeret, Ita- que ei Confilium dederunt, ut, cum qua poterat feftinatione, in Cornubiam trajiceret. Quod Sc fecit, fecum ducens quatuor Navi- culas, quae circiter centum 8c viginti Milites vehebant. Menfe Sep¬ tembri r appulit ad Oram \lghitfandi , 8c continuo Bodminum , oppidum Fabri Ferrarii^ de quo ante diximus, profedus efl : quoadeumcon- fluxerunt circiter tria Millia Agreftium. Illic novum Edi&nm pro- mulgavit, Populum bellis promifiisdenmlcens, 8t Favore*n eorum, Invedivis in Regem , Sc Regimen fuum, prenfans- Et ut fit in Fumo' qui cum in altiflimum pervenit, fe perdit, magnifice admodum de Se- ipfo loquebatur. Confiliarii ejus, ante omnia, eum moverunt, ut in poteftatem fuam redigeret, Oppidum aliquod opulentum 8c muni- tum j Quo & Milites flios Dulcedine pradae devinciret, Sc Homines perditos,St fine Lare, undiquaque, fimili fipe lucri,alliceret j Et rur- fus,ut Copiis fuis, Oppidum illud, prsefidio & receptui eflet, fi forte in Acie aliquid adverfi contigiflet. Itaque animos fumentes procef- ferunt, Sc F^oniam obfidione cinxerunt, Urbem, in illis partibus, tam Munitionibus, quam Opulentia, florentiffimam. Circa Exohiam Cafirametati, vi primo abftinuerunt 5 fed afliduis Clamoribus & vociferationibus inftabant, ut Oppidanos terrerent. raterea Populum, fub Muris ftantes fepe interpellabant, ut fe illis ^jungerent, Dicentes, Regem Richardom illud Oppi- ^ndini iEmulum effedurum, fi primum in fuas partes defcen- • Sed pro fua Infulfitate, viros nullos deleftos, ad eos mife- rU r 5 ^ U c ammos eorum tentarent,& cum iis tradarent. Cives Exoni~ enjes, ex lua parte , Subditos fe fidos Sc fortes pheftiferunt. Neque in- ter eoserat Tumultus autDiflenfio ulla5 fed unanimi Confenfu, fe ad Derentionem Oppidi 5 compar&runt. Nam viderunt, Rebelles adhuc non tantis viribus pollere, ut ab iis metuere deberent } Ac rur- fus fperabant, antecmam numerus Rebellium augeri poffit, fibi a Rege Auxilia fubmiffa jf ore . Atque utcunque eventus foret, Extre~ mum Malorum putabant, f e illi famelicae Sc inconditae turbar per- tnittere. Quare cum r es Oppidi bene ordinaflent, riihilominus,Nun- cios diverfos de Muris, per Funiculos, clam demiferunt, (ut fi tihus interciperetur, alius Evaderet,) qui R e g em , de fiatu Urbis, certiorent tacerent, ejufque Auxiha implorarefit, Similith 8 c Perkjm* mctuc- I0J fo 6 UiHoria %egni bat fibi ab auxiliis a Rege celeriter mittendis, Ideoque conftituit ultt- mas fuas vires experiri 3 ad Oppidum expugnandum. Quainobrem admotis Scalis ad Muros, in diverfis locis, fimul Infultum fecit inu- nam cx Portis. Cum autem nec Tormenta, nec Machin* ei fuppe- tefcnt5 Et comperiens fe Arietationc Truncorum Ligneorum param proficere?, Cumque etiam per Clavas aut Roftra ferrea 5 ac per alia fimilia Inftrumenta, qu*pr*ftb crant, nihil ei reliquum fuiflet, nifi utex portis unam incenderet 5 Illam rem adortuscft, ut Portam in- cenderet. At Cives periculum prsvidentes, priufquam Porta Inte¬ gra flamma corripi Sc confumi poflet, Portam ipfam exinteriore par- te 3 Sc fpacii nonnihil adjacentis,fafcibus ligneis obftruxerunt: Quos fimiliter incenderunt, eo pafto, Ignem Igne propulfantes. Atque in- terea, propere Aggeres Terr* congeflerunt, cum foffis profundis, ut loco Muri Sc Port* efient. Quantum vero ad Aggreffiones per Sca- las, e* tam perperam Rebellibus ceflerunt, ut non fine Jattura Horni- num Ducentorum, a Mamiis pulfi eflent. Rex, cum de Obfidione Exoni Et una ad Famam fpargendam, de celeri fuo Adventu, cum Čopih Reg/k. Co- mes Devom a 7 , Sc Filius fuus, cum Carok 3 Sc Fulfordik , Se aliis ejufdem Provinci* Viris eminentibus, (non accerfiti 3 fed audientes Regent huic Expeditioni tanto Animi impetu incumbere,) cum Turmis & Cohor- tibus, quas confcripferant, feftinabant, ut primi Urbi Exoniignitatem (uam fuftentaret: Qups ^tiam -tddnuit, tam durante vita llegis, qv»am rmultps^ifvpos poft. Npmen .oerte R ofte dw (quod falsb Maritifei iTitulo appUc^tum ergt) ,yera: ■fu® Pidchritudini remanOt. Rex profeclionem fuam oihilommus continuavit, Scm^guo cutn Jubilo.Sc Lp£ttfil ingrelfus efc: IbiCivibus ingentes gratias egic* .«ofque miriš Laudjfeus cufnulavjt. Ouitietiam , Gladiura ipr (iuTi ; ) ,qu o accindfcus erat, Matere (ufifolvit, (Sc, ^ r ^^'Civitfttif Tcatuens,ut'femper lki.qugq^> Comu* \ io8 Hiftoria %egm Cormbknfibus prascipuos aliqnot,fupplicid affici juffit,uti Piacula ( ’qus- dam, qua; Cives pro Formidinibus Sc moleftiis ipforum placarent. Apud Exoniam, Rex cum Confilio fuo deliberavit, utratn PerJ^iho, fi fponte ex Ajdo exiret,feque Regi* elementi* fubmitteret, de vita M fecurum reddere oporteret. Confiliarii autem inter fe opinionibus difcrepabant. Alii Regi confilium/dederurit, ut vi eum ex Af)loex- traheret, & morte mulčtaret, utpote in caufsa Neceffitatis j Qua? ipfo fačto cum Locis Sc Rebus Sacratis,difpenfat. Qua in re, minime dubitabant, quin Rex Papam facilem repeiturus ellet, in fa&i fui Ratihibitione, Autper viam Declarationis, aut fakem per viam In- dulgentise. Alii autem opinabantur, poftquam jam Rex i n portu na- vigaret, Sc pericula omnia, praetervolaffent, non opus tfle Regi, novo Scandalo, aut InvkM. Tertium Genus erat eorum,qui Regem diferte praemonebant, eum neque de Impofturae Certitudine mundo fatisfa- cerepofle, neque Conjurationis Latebras Sc Anfraftus penitus ex- cutere,nili Perktmtm, promiffis vit* Sc veniš, Sc aliis modis fuavibus, in manus iuas pertraxiffet. At nemo ex Conciliariis erat, qui non in prafatione fua, Regis Fortunae.magnopere indolere vifuseft.una cum Indignatione quadam r Quod Rex tantus,8c tam infigni prudentia 8c virtute pr*ditus,tam diu,8ctam crebro, Idolis ejufmodi vexatus fuif- fct. Veram Rex intulit, Dej Omnipotentis proprium e (Te, ut idolis vexaretur3 Ideoque illud,nullum ex Amicis fuis malehaberedebere. Quodque ipfe pro fuž parte, ea femper defpexiflet, Se tamen mul- to dolore affeftum fuifie, q aod populo fuo tantas Galamitates in- iiixiffent. Veram, in fine Dcliberatioms, tertiae opimoni Rexfe ad- jecit S Ideoque quofdam milit, qui cum P er kino tračfearent. Qui fe Captivum videns, Sc ab omni fpe deftitutum, jam Principes 8c Po- pulos, fummos Sc Infimos, expertus, f quos Infidos, Meticulofos, aut Infelices, deprehenderat, lstanter Conditionem accepit. Rex etiam, dum Exonifi moratus efc, Commiflarios deputavit, Baronetu Dar- cinm , Sc alios, qui omnes, qui Per kino, aut Cornubienfibus, five in pradio,(ive in fugU adh*ferant,pecuniis mulctarent. Comiffarii autem ifti,tantocum Rigore Sc Severitate proceflerunt, ut Clementiam Regis in parcendo fanguini multum obfcurarent, quod Thefauri Sanguinem tam duriter emunxiflent. Perkinus ad A vi¬ lam Regis adduftus eft, ad Confpettum ejus minime - Etfi R ex (quo curiolitati fuae fatisfaceret,) fpečtaverit euminterdum in Tranhtu. Specie tenus jam liber Perkinus erat, fed fecreto magna diligentia Sc curžcuftoditus, Et in Comitatu Regis Londinum proficifci j udu s eft. Verum fub primum hunc Perkini in Scenam confcenfum, in perfonS fuž nova, Sycophants fcilicet 8c prsftigiatoris, depofit& perfon^ fua priore,quae erat principis, facile quivis exiftimare poterit, quants Ir,- rifioni Sc Ludibrio expo(itus fuerit, non folum Aulicorum, verum ettem vulgi 5 qui circaeum ubique convolabant, Adeo ut quis con- jicere poffet, ulula ubi eflet, ex Congregatione Avium: Aliis irri- dentibus, mirantibus aliis, aliis execrantibus, aliis Os ejus Sc Geftus curiose intuentibus, ut materiatn SermonUm captarent: In tantum, utfalfušilleHonor, qu Q tamdiugavifusdftet; abunde repenfusfue¬ rit, Contemptu 8c Contumelii. Quamptimum Rex Londinum venit, etiam %egis H £ n a i c i Septimi. etiara horum LudorumFloralium,Civibusfpečtaculum, Sc lolatium exhibuit. Etenim Verhjnm Equo infidens,lentis pafiibus,(fed abfquc habitu aliquo Ignominiofo,) perduftus eft, perplateasd cCheapflde, Sc Cornhill, ad Turrim Londinenfem 5 Atque exinde revectus eft ad fVeJhnonaJierium, cum Choro mille Maledičtionum Sc Contumelia- ruin- Verum 3 ad fpečfttculi ornatum majorem fecutus eft 3 parvo a Per- !{ino Intervallo, unus ex intimis ejus Confiliariis , Qui Faber Ferrarim Regi fuerat. Ifte Erro, cum Perkgnus profugiflet ad Afylum, optavit potius Habitum Sacratum fumere,quam loco Sacratofe munire; At- que veftitum Eremite induit, & illo Habitu per Regiones obambula- bat,doneč detečtus Sc comprehenfus e (Tet. At praeftigiator ifte,mani- bus pedibulque fuper Equum vin&us fuit, neque cum Perkom Fediit, led paucis poft diebus morte muldatus eft. Paulb poft, cum Perhgnus fe, quis eflet,melius cognoviflet, ftri&e examinatus eft, 8c eaptd ejus Confeffione, fadum eft Breve vel Extradum earum rerum, quas di- vulgari confentaneum foret j Quod typis commiflum, Sc publica- tum eft. Qua in rc, Rex Farna; fus minus confuluit. Quemadmo- dum enim, Narrationem continebat laboriofam, Particularium de Per kini Patre 8c matre, Sc Avo, Sc Avia, Sc Avunculis,8c Cognatis, per Nomina, Sc Cognomina fua, 8cin quibus Locis fiirsum deorsum erra- verati, Ita parum,autnihil proferebat,de Confiliis eius,aut de iis,cum quibus Confilia communicafiet:,Neque ipfa DucijJa Burgundi^-fa uatn omnes noverint inftar Animae fuifle univerli Negotii,) velnominata eft, aut defcripta, fed prorsus filentio pratermifla. Ita ut Homines, quod expedabant, non reperientes, multa defiderarent, Sc majore in dubio eflent, quam prius. Veram Regi magis placebat, vulgo non fatisfacere, quam Grandium Animos irritare. Neque etiam eo tem- pore, conjicere erat,ex novis aliquibus Examinationibus, aut Incar- cerationibus, aliquem alium prseter ecs, qui jampridem innotuerant, detet 0 um aut accufatum fuifle; Etfi Regis Animus abditus hoc ipfum in dubio diii reliquiflet. Circa hoc tempus, nodu, magnum coortum eftlncendium, apud Re gh Palatium de shine, prope Cameras Regis ipfius : Quo incendio |? a gna pars iEdium conflagravit, necnon multa lauta fupellex ab- Uln pta eft : Id quod Regi occalionem dedit, ufque a folo adifi- can 1 nobilem illam ftruduram Richmondi taram, 110 Hifloria "Regni tarum, & proilnfulis habitarum, quae tamenrevera effent pars Conti- nentis Amricte Borealk- Fieri autem poffit,ut aliqua Notitia de hac re ad Columbum poftea perveniens, & ab eo fupprefla, (cupido fortafse, ut in hujufinodi Incoepto primus videretur)ei pro firmiore Argument to fuerit, ad credendum, univerfum illud fpatium ad Occidentem Europd 8c Ajt Epifcopi mollibus Sc blandis Literis delinitus, ad eum refcriplit, fe li- cet haud param Literis fuis tribuerit, tamen plenam Satisfaftionem non recipere pode, nifi cum eo colloquereturi Tam circa prasfentis Controverfi* Compofitionem, quam circa Res alias, quae ad Bonum utriulque Regni fpeftarent. Epifcopus Mandata a Rege aCcipiens, in Scotiam profeftus eft. Convenerunt apud MelrojJf Abbattant Cifer - ciorum , ubi Rex tum morabatur. Rex primo, dilertis verbis EptJ 'co- po fignificavit, quam iniqub tulerat infolentem illam Rupturam In¬ duciarum, ab Hominibus cjus, apud Caftrum de Norhanto faftam. Opibus refpondit tam humiliter, Sc tam blandb, ut mfiar olei eflet vulneri infufi, unde fanari coepit. Atque hoc faftum efi, Rege & Concitto fuo prsfentibus. Poftea, Rex cum Epifcopo collocutus eft folus, Atque Intima animi fui expromp(it, dicendo? Temporarias idas Inducias ScPaces, citb conclufas,citoetiam ruptas elle folere } Sc autem arčtiorem cum Rege Anglia Amicitiam cupere } Ideoque fi Rex Heni\x C us? Primogenitam fuam Filiam, Dominam Margare- tuntp m Matrimonium ei dare vellet, ita demum Nodurn fore indiflo- lubilem. Se fatisnoffe, quantum Epifcopus Au&oritate Sc gratff,apud Regent luum meritb poffit. Itaque fi ipfe huic rei fmd,ose incumbere vellet, ie mimmedubitare, quin provotofuo fucceffura eflet. Epi¬ fcopus fobrierefpondit} Q u bd fe potius felicem,quam dignum repu- taret,qui in tali NegotioMinifter efletrOperam vet6 fuam libentifli- mb collaturum. Epifcopi igitur ad Rege m HenkTCuM reverlus* quaeque afta effent, veferens, Regemefue prooenfnm, Sčferb ciipidum inveniens. Regi Confiliu ni d e dtt S Ut primbm pacem ftabiliret} de- inde Trafta tum Matrimonii gtadatim ctifrfummaret. Pax itaquefa- cilbconclufa, qu* paulb ante Natalenr Domini ptomulgata eft,decimo quarto Regis Anno, duratura in vitam amborum Regam fimul,aut eo- rum Super ftjtis, & Annumunum deinceps. Inhk Pace,contineba- L 2 tur III HiUoria %gni tur Articulus b lit nullus Angl /0 Scotiam x aut Scotm Angliam ingrede- retur, nifi cum Literis Commendatoriis fui Regk- Hoc, primo intu- itu, videri poftet, eo IpeČtare, ut Familiaritas inter Nationes abrum- peretur, fed faftum eft ad Limitaneos coercendos, qui Diffidiorum caufsa effe confueverant Hoc etiam Anno, natus eft Regi, F llius Tertius, Edmundus nomina- tus, qui pauld poft: obiit. Circa idem fere tempus, allatusquoque eft Nuncius, de Morte Caroli, Regk Galli '■> Cujus Nomine celebratae funt Exequi* folennes,8cRegis. Nec multum Temporis interceffit, quin Perhinm (qui ex Argento vivo compofituserat, quod non facile contineri autlncarcerari po¬ te ft,) turbare cceperit. Etenim Cuftodibus delufis, fe in Fugam de- dit,Sc verfus Mare properavit. V eram ftatim omnes Anguli excuffi, tamque fedula fafta eft Inquifttio,ut redire compulfus eflet,8c ad Do- mum de Betbleem 3 didiam Prior atum de shine,(e\x\x AJjli privilegio gau- debat) confugere, Seque Triori illius Monajterii in manus tradere. Prior ifte, profan&oadmodum.viro, habituseft, quem omnes, eo tempore, multum reverebantur. lile ad Regem acceffit, Si. pro vitd tantum Perkini deprecatus eft, eum alias Regk Arbitrio relinquens. Multi apud Regem , ardentius etiam quam anteainftiterunt, ut Rex eum fine mord ex Ajjlo abriperet, Sc lufpenderet. V eram Rex (qui elati erat Animi, neque0 Comitem IV amid , tum in Turre detentum, pertraheret - 7 Quem ? ‘Megis Henr io i Sef timi Querti, taediuni diutufnae Incarceratiefeis^ Se r&cubrentes fubiride Me- tus Mortis, ita emolliverant,ut ad quamlibet Impnefiionem, de liber*- tate fua recuperanda recipiendam, aptus eflet. Hune Principem Ju- venem, arbitrabatur Ferkjnus , fervos illos, quo$fupr.'i memoravimus, officiose reverituros, licetipfe iis defpicatui d tet. Itaque poftejuam per nuncium urium aut alte rum, peraliquos ex illis fervis miflimi.Ctf- mitis confenfum deguftaflet , conftitutum inter eos fuit, utquatuor hi, Dominum fuum, PrtefeČfum Tur ris, Noeta, feereto obtruncarent 5 Sc Pecunias Sc Bona e j urnem Pradedi,qu* comode exportari pollent, eriperent, Clavefque Tunis caperent, 8c Ferkinum cam Cmite ftatim emitterent. Veram, h*c Conjuratio deteda efe, prmfquam perpe- trari poffit Atque in hac quoque re, Regh praealta prudentia eum gravi Invidia onerabat, Ferkinum ei tantum inftar efcae fuifle, ad Ča¬ rni tem eaptandum. Atque eodem T emporis mcmento,dum Cotlju- ratio ifba iniretur, (quafi etiam illud ipruni Reg k Induftrit effectum eflet,) in Fatiserac, utadulterinus quidaro Comes lVarmci prodiret, Calcearii F7/1 us, cm nomen erat Radulpbus tVilfordus 5 Adoldcens au- tem edodus Sc mfiructus erat a jFnzfjfequodam Augujiiniam)^ PtilFicia dido. Uterque horum apartibus Suffolci# \nCahtium pervenerunt ? ubi non (oluniclam, Sc per Sufurros-jfumores Fpargebant, IVilfordum iftum verum Comitem IVarmcitfte 5 Verumetiam Frater ille Popularni aderedendum propenfiorem expertus impudentiflhne Conciones de ea re ad Populum habuit, eofque, ut in Auxilinm fuum properarent, hortatus efrunde uterque comprehenfuseft, & luppofititiusc^/ei morte aflečtus, Frater m\iem per petno Garceri damnatus. h Hoc ve¬ ro opportuneadmodiim accidit,ad repradentandum pericnlum,qaod Regi a Comite IVarmci imminebat, Sc ad velandam ASeverttatem, qu* fecuta eft: Eaqi ipfa Opportunitas,accedente vetania Fratrts ,qui tantamproditionem, aatequam ullas nada eflet vires, publicare diet aufus • Quin Sc ejufdem Fratrk vit* Condonatio,(dujus tarrien reve- ra, nihilaliud in caufsa fuit, quam Ordinis fui Privilegium :) 1 Deni- queMifericordia vulgi, ( quaefi Gurgite rapido fluat,tempercoenum |nvidi* Sc Scandaliexdtat,) effeCefunt, ut ubique potius Sermbnd Hom i nu in j a čf atu m, quam plane creditum dlet, omnia Artifteio Re- gz? mftručfo fuifle. Sed utcunque hoc fuerit, Ferkjnus (qui jam ter- tQ contraGmtiam peccarat) tandem in Judicium adducluseft,apud • 6 ^gnaftcriumi Sc coram Cotnmijjariis de Audiendo & Ter mi nart da ^ lmp- 1 us, de diverfis ProditionibusCommiflis Sc Perpetratis, p°^ e " jus in Angham Adventum, (ita enim Judices confuluerunt, qnoniani extraneus enet,) deniq U e Condemnatus eft,Sc intra paucosdfes,apud Tj burne , capitali Su P pp cio a ff e & us ., Ubi rursus Confeflionem illam fuam perlegit, Sc veram efle, iam fub ipfam Mortem, agnovit.- At- queis exitus fuk.Bafili£ci]^|W qui potiš erat eoš : ndcare, ^ui etlm primi non afpexiflent. Fabula erat certe, ex? fiajus generis-Fa- bulis, qu* memoram ur 5 longiffima 5 i Et alium fbi tafse tirtem for- tita eflet, nifi res incidiilet, in Regem pfudentem y animofum^ Scfor- tunatum. ■ ni.rjob uu;';Vborv* rnr/:j Ouantum vero ad tres Confiliarios,! ii fe ] AT)larios fSgiftrart tecerunt, cum Ferkinus ldipfum feciflet. Verčun,flve quod iis tgao- - c>nstm a L 3 tum .v.v - Hittoria ^Regni -tum dfet a five quodintra privilegiran fe continuiflent, in Judirium addufti funt. lina cum Verkjno (ufpenfi funt, Major Civita- t# deCorke ,in Hiberna, & Filius ejus} Qui proditionum Perkini , in- jtcr prscipuos, Fautores fiierant. Paulo poft, fimiliter Morti adjudi- cati funt odo alii, propter Conjurationem fačtam in Tune } Quorum 3 Ujnu0r Pr&fičfž Tunis Servicrant. Etfiatim poft, in Judiciumad~ Vidusj coram Comite Oxom& (Senefchallo Magno Anglia e 3 vice fadto,) jnfcliatiUe Princeps Cornt Wanvici, non propter Conatum e Tune evadendi, (hoc enim peradum non eft} Atque etiam ,cum Incarcera- iio propter proditionem minime fuiftet, Evafio pro Proditioniscri- niine, lege haberi non debuit j) Sed propter Conjurationem cum Perktno initam-, Seditiones in Regno excitandi 5 Sc Rege m deftruendi. Comes autem tVarmci Accufationem Confeflione M firmavit, 8c Pau- lo poft, apud CoUem Tunis, decapitatus eft. Sic etiam finivit, non folum Nobilis iftius, Sc vere commiferabilis Perfonse, Comitis IVarveici, Primogeniti Ducis Clarenti Sed eum noluerunt reliquis admifcere, quoniam Imaginem Sc Superfcriptionem Pap# in (e habuit 5 Cardwal(itus fcilicet Honore imprellam. Regem fibi obftrinxerat Confiliorum Occultatione, & piligentia^ led prscipue, qu G d Regi*, in Fortuna fiia minore, fidum le prsbuit: Et fimul, quod (affe&u fuo fecreto) Inveterari malitia non vacabat, adverfus / amiliam Eboracen - fen/) fub qua Calamitates nonnullas fuhierat. Quinetiam , libenter InvidiamaiJegein fe derivabat, ctikn plus qu^m Rex vellet. Rexc- nim, fubterfugia non quarebat 5 led Invidis in os fe objicere folebat, Sc Cupiditates fuas aperte praferre: Id quod Invidiam contraeum auxit fane, fed minus audere effecil. Veram, quatenus ad duras il- lasRegk Exačhones, Tempus poftea prodidit, Epzfcoprtte iftum Regk Ingenio oblequendo, illi potius tempcraviffe. Sub Ruhardo Tertio , Cuftodia. commifliis fuerat, in 4omo DuckRuckinghamue. Quem ad DefeC ionem a Richado fecreto im pulit. Sed poftquam Dux Nego- tio le implicarat ,Epifcopumque praecipuum fibi in Tempeftate Guber- natorem Navis fore fperaliet, Epifcopns in Scapham tranfiliverat, Sc trans mare profugerat* Verum, utcunque ifte Vir laudandus, aut reprehendendus occurrat, certefeliciflimam Memoriam meritus e It 5 Eo quod principale fuerat Infirurnentum in Conjundtione duarum Rofarnm* Grandsevus admodum mortuus eft 5 Sed Corpore validus 8c Animi Facultatibus integris. Anno fequente, qui fuit Sextus Decimus Regk, Annufque Domini millefimus quingentefimus, Jubibeum Rom# celebratum eft. Verum Popa Alexander, quoImpenfisSe Perieulo longi Itineris, ad Romam uf- que parceret, confiiltum putavit, Gratias ea$ Spirituales, per viam permutationistransferre, adeos,- qui certas Pecunis Summasfolvif- fent, cum minus grave eflet, eas in Patrih quemque fu2 recipere. Quonomine, in Angliato milius eft, jf afper Pom, Hifpanus, rapT aetiamTrSSl tot in Alchymia Ibifrufcationibus, S;^deoquet /ovi, Ettpetimentis OU atoli P *rim eti- am nonnihil dulcoratž, quod e,us Nomin.s m Confe bone Krk,™, nulla fada foetat mentioi) ut Comts placatusredim, R, s iqm te- conciliaretur. . r> • . o ^ Principio Anni fequentis, qui erat Regtf Decimus Septimus, Do- miua Catharina, Ferdinandi 8c Ifabel'U, Regk & Regin* Hifbani Filia auarta Angliam appulit,apud Portum Plimmouthi, Secundo die OČlo- brk' Et decimo >quarto Novembrk infequentis,PrŽKCTp/ Arthur o nupfitj Matrimonio in Templo D. Pauli folenniter celebrato. Pnnceps , tune Annorum erat circiter quindecim, Sponfa autem ejus circiter očtode- Modus eam in Angliam recipiendi > Modus Ingrefsus ejus in * j«• Ataue Nuptiarum ipfarum Celebntas, magnsl k ver& cumMagnificentU petama funt i Sive Sumptus ipeftetnr,five Splen- dor, SiveOrdo. Pracipuusvir, qu. un.vetfum Apparatum curav.t, erat F„*„ Epifcopvi Qu> n«« <°ta? P™dens ,) in- troduftus e fr, ut Fortunam Nuptiarum pr.rdiceret. Certe, qUifquis isfuerit, qui iftasnugas concinnaret, ultra Pedantium fapuit. Sed pro certo ducas, Arthtirum illum Regem Britannnm , ad Fabulas ufque celebrem, ataue Prodtpiam Principijjie Cdhkrink^ a Familia Lanca- JirenJr, ext raftam, nullo modooblivione pratefita fuifle. Verum, (ut videtur) non faufta res eft, Fortunam ex Ajlrk pCtere. Nafti Prinčeps ifte I uveniš, f Qui, eo tempore, in fe trahebat, non folum Špes Sc At- feftais Patriže fus,veram etiam Oculos Se Expeft , ationem Exterorum) poft paucos Menfes, ineunte Aprile, apud Caflrum de Ludloiv oblit,q uo pftflus erat, ut cum A ul d fua refideret, tanquam Prmcepi Walli &. Hu- jus Principis, eo quod cito mortuus eft-, Etquiainmore Patri eraf* Liberos fuos modiceilluftrare, exigua manet Memoria. IUud tan- tum traditur, eum bonarum Literatura ftudiofiffiraum funfeSe rriag- u° s m iis profeftus fecifle, fupra Annos fuos,Sc fupra Confuetudinen* 1 rir ^PjAt magnorura. u rtatio quxdam temporibus fequentibus obor ta eft, cuftrDr- Vortium H e n r r C i Ottam, & Dbminre Catharime, tantas turbas m orbe concitaveratf, utriun Arthur m carnaliter cognoviftet Cathcvri« nam uxorem mam ^ q uo jjq a p arS5 de Gognitione carnali, cafiii in- fereretur. Veram autem eft, CathariAannp^m rem negaffe • vel fal- tem Advocatos illius tei inftitille, & ut fifmamentum califte non contemnendum om itti noluifle Et fi plettitUdo Poteftatis Papalk ih difpen fando,QUfcftib fujftet primatii. Ifta autemDubltatio per lbri- gum tempusduravit, refpečtu duarum Rcg7itartlrn qu^ fticcelfetuht Mari# & Elizabeth£ ? Quarum tegitimafiondš eratit inter ffc ihcote- patibile s ,etfi Succcfko ipfarara, vigore Atih PaPtamritL frabilita ftuflet. Tempora autemqu^ M^%ž^ Legitimatiom fsfveBaftt, 1*0 Hijloria %egni čredi volebattt, nullam fuiffe carnalem cognitionem. Non quod videri vellent abfuluts Pap£ Poteftati quicquam derogare, veleo cafu difpenfandi 5 Sed Honoris tantum caufsa, atque ut Cafu s magis dlet favorabilis, Sc mollius laberetur. E contra, Tempora, qnx Le- gitimationi Regin£ Elizabeth# favebant, (q,ua? & longiora, Sc recen- tiora fuerunt,)contrarium defendebant. Illud certae Memoriae eft,in- terceffiffeTempus femeftre,int er Morte-m Principi*Arthuri^, Sc Creati- onemHenricijn Principe IVaUi#b Quod eo pertinereHomines interpre- tabantur, quo fpatium illud tem poris, in cer to poneret, utr um Cathu- rina ex Arthur o gravida fačta fuiflet. Quin Sc Catharina ipfa, novam a P upa Bullant procurari fecit, ad Matrimoniuminelius corroboran- dum, cum claufula lila, (Vtlforfan Cognitam)qux in priore Bulla com- prehenfa non erat. Datum etiam in Evidentiis fuit,dum Caufla Di- vortii tra&aretur, Scomma quoddam facetums Nimirum qubd Ar- thurui mane cum e letto Principi\ff& lurrexiflet,potum poftulaflet 5 prae- ter Confuetudinem fuam, Cumque Generofus quidam eCubiculo fuo, qui potum ei porrigeret, lubrideret, remque notallet 5 Princeps jocans, ad eumdixiflet, Semmedio Hiftanice^ qu£ calida ejjet Regiojii- iffej Iter autem fuum fitibundum eum reddidifle j QuodquefiAdo- lefcens ille, etamcalido Cii mate veniflet, potum avidius haufiflet. QuinetiamFr/«ce/?j-fuerat Annorum circiter fexdecim, cum morama eft, Sc Corpore fanus Sc robuftus. Februario (equent e 3 Henricus Dhx Eboraci fačhrs eft Princeps IValli£. J ScComes Cejlri verumetiamin pulfas Sc venas Populorum,) deFslicitate,exeo Con- jugio, temporibus futuris fecuturl Matrimonium hoc, Menfe An- gufii (equentis, confummatum fuit apud Edenburgum. Rex Filiam fuam.) ufque ad Oppidumde CoUircejlon comitatus eft =, Ibique eam Cune & Famulitio Comitit Nerthumbru commifit. Qui magno cum Comitatu ^Rcgu H e n R l c i Septimi. Uj Cemitatu Virorum,8e Fceminarum NQbiIium,eamin Scotim> adMa- ritum fuum perduxit. v Hoc Matrimonium, per tres fere Annos, tradatum trat , a tempa- re fdlicet, quo Rex Scotid, cura Epifcopo FoxOj Arcanurn Animi fui communicaliet, Summa Dotis, a Rege H en Rico data,fuit Decem Milfe Librarum. Reditus autem annui, a Rege Scotia-, in Suftenta- tionem Uxoris fuas,afiignat^ fuerunc bis Mille Librarum, poft Mor- tem Jacobii, ScMille Librarum in pradenti. Qui Reditus feparan- di erant, ex prscipuis & certiffimis Reditibus. Traditur,cum de boe Matrimonio deliberaretur, Regent C one j h o fuo fancliort Negotium re- mififle j Quofdam vero ex Concilio, ufos Confiliariorum liber tace, (Rege tum prafente) fuppofuiffe '•> Si duo Regk Filii, fine Haeredibus Mafculis defunfti dlent, Regnum Anglia ad Lineam Scotta devolu- tum iri,quod Momrchid Anglorum praepidicio effe poflit. Cui Ob- ječtioni Rex ipfe, nihil moratus refpondit, Id fi coritigerit, Scottom Acceffioni« loco Anglia futuram, non Angliam Scott d : Maj us enim Regnum minus ad Te tračlurum. Ideoque Unionem iftam tutiorem futuram, qnhn fuerat illa Franci*. Hoc Refponfum Reg/s? inftar O- raculi habitum efk; 8c Silentiu m de et re fecutum. Atinusidem fataliserat , tam Funeribus, qu^m Nuptiis: Idque squali temperamente. Gaudia enim St Fefta Nuptiarum duarum, compenfata erant, Luftibus Sc Funeribus Principi? Arthuri, (dequo jamdiximus,) Sc Regina Elizabethd, quae ex Puerperio mortua eft, a - pu AsCunint, Infante non diu fuperftite. Mortuus eft etiam eodem Antio Reginaldut Braiut , Ecjues Auratrn, qnt notatus eft, majorem har buiffe, apud Regent confulendi libertatem, quam aliquis alius Confili- arius r Veram id genus Libertatis erat, quod Adulationem redderet magis fapklam. Attamen plus jufto ex Invidiž participavit, circa Re- gk Exačtiones. Hoc tempere Status Regk fuit florentifiimus, Amicitiis Scotta mu- nitus, Hifjania roboratus, Burgundije ditatus, univerfte Turbae intefti- nae filueruntAtque omnis Belli ftrepitus, (tanquarn Tonitru ex lon- ginquo 5 ) in It ali mi delatus. Itaque Natura, qus ftepenumero vin- culis F crtunrc feliciter conftr ingitur, Sc franatur, dčepit pr 2 evalere,& pr^dominari cfFroenis, in Animo Regk $ Affečtus fuos 8cCogitatio- nes & Ji Condonatio non concedatur, Pecunia eji repenclenda , nifi eidem alzas Jatisfačf um fuerit. In marginc autem huius Memoriolže per manum Reeis propriam, a PP°fita funt haec verba : P . Alias fitisfa&um. ll)Us ideb potiusmentionem facio, qucd in Rege magnam parfi- momam ofendit, led tamen cum Jufhtia conjunčiam. Itaque, pu- 1 * 11 * Arenulae, & Granula, Auri Sc Argenti (utvidetur) haud parum recerunt ad mirabilem illam Struem Thelauri confdtu* endam. Veram mtere^ ( ne Rex 0 bdormifceret) C orne s Suffolci^jmN-ap- tiis Arthuri- Principi*, propter fplendidas veftes, 8c alios Sumptusob- »ratus, animum iteru m adjicit, ut'fieret Eques Erraticus, & in Regi- Onibus exteris nova Facinora experiretur, unde cum Fratre fuo in Flandriam rursus aufugit. Quod animos ei addidit, fuit poculdubio Univerfalis Murmur populi, contra Regimen HekpvICI. Cumque eflet vir leviš, 8c temerarius, cogitavit ille, Vaporesquofque in Temr peftates v er f Q s iri. Neque defuit ei Fačtio nonnullaintra Regnum 5 M 2 Etenim , M Hifloria %egni Etenim Murmur Populi etiam in Nobilibns novarum Rerum ftudi- umcxcitatj Idquc rursus, caput aliquod Seditionis evocat. Rex ad folitas Artes confugiens, Robertum Citrjomt/n. Equitem Anratum , Ca- (ielli de Hamms Trefefom, (tum trans Mare degentem; Ideoquc minus fufpe&um, quicum AegeConlihamilceret,) Praefetturam iu- am deferere juffit, Seque Servura Comitk profiteri. Eques ifte poft- quam in Arcana C omitis & ledulo infinuaflet,atque ab eoexp!orallet, in auibus fiduciam pnecipue reponeret,Kegew de omnibus, quam be¬ ri potuitoccultifiime, certiorem fecit: Et nihilominus,eundem locum inConfidentia Comitk, retinuit. Literis & Nunciis a Curfono accep- tis Rex motus, comprehendi juffit GniltelmnmConrtneium, Comitcm jDm?#ž Equites autem duo decollati. Nihilominus, ut Curfono Fides confir- maretur, (qui ut verifimile eft,nondum ornnes Artes fuas deprompfe- rat, neque quae ab eo agenda erant, perfeeerat f) pubiicata eft,apud Črncem D* Taniti tempore Executionum prajditfarum a Buli a Tapalk ExcommumcaUouk & Anathematk in Comitem Sufolcie^ Sc Thomam Curfonum , Sc alios quofdam nominatim 5 Ac generalke* in omnes Fautores ejufdem Comitk : In quž re, fatendum certe eft, Coelum ad Terram nimis incurvatum fuifte,Sc Religionem Rationibus politicis. Verbm, haud diu poft, Cnrfcmus (Opportunitatem nattus) i n Angliam venit, 8c fimul in priftinam apud Regem, gratiam, fed majore cum In- famia apud Populum* Cujus reditucv« qua irritae fakta? funt, omnes Dimiffiones aut Coneef- fiones Regis adverfus eos, qui rite citati, ad ferviendum Regi in Bellis fuis, five contra Hoftes, five contra Rebelles, nonvenirent, aut, fine Regis licentia difcederent 3 Cum Exceptione tamen quorundam vi- rorumTogatorum : Ita tamen, ut quifque ftipendia Regis-, a primo die Profektionis fuae, ufque ad Reditum in domum fuam reciperet. Simile Statutum^ quatenus ad Conceffiones Officiorum Civilium, ante ordinatum erat 3 Hoc vero Sanktionem illam Legk, etiam adTerras extendebat. Certe, per plurimas Leger,hujus Regi r tempore condi- tas, liquido apparet, Regent tutiffimum judicafle,Leges Militares,Le- gibus Parliamentariis, roborare- Alia Lex condita eft, quae prohiberet Importationem alicujus Ma¬ nufaktura^ ex ByiTo, vel fimpliciter, vel cum mixtura alterius Fili, texts. V eram ad Pannos integros fericos non extendebat, (quoniam J eo temp§fania y inillud tempus inči- debant 5 Subfidium Farliamentarinm exigebatur ^ Benevclentia Colli- gebatur 5 Adae Commodum ex Monetis Recufis } Immnnitatum Londini Redemptiones. Cajualia undique emergentia. Hsec autem Pecunia*- rum Congeries,eo magis fuit mirabilis, quod Rex eo tempore, nullis omnino Bellis autMotibus implicabatur: Quin 8cunieumtantum Filium habuit, Filiam etiam unam innuptam : Praterea Rex k fuit qui prudentia excelleret s Altofque itidem Spirjtus gereret, A ded titGloriam ei ex Divitiis petere opus non eflet 5 Cum aliis Rebus plu- rimis, (Nifiquodcertumefl, Avaritiam fibi Materiam Ambitionis femper proponere,) eniteret. Ita ut, unde tanta Pecuniarum Cu- piditas Regem obfederit,non facile quis habeat,quod conjiciat. For- fitan Amor Filii, hanc Cogitationem animo fuo luggeffit, fe tam no- tens Reenum , Sc tantos Thefaufri cumulos, reličturum, ut Filius Arhi- ter Fortun* pro P ri*futurus eflet. Hoc etiam Anno, Feflum Servientium ad legem celebratumfuiti Qy°d fuit, tempore Regk hujus Secundum. Circa hoc tempus, ifabella^ Regina Cajiili^ deceflit: Foemina Her rqiea,acOr n arnentum, Sc Sexus fui, & Teinporum; Qu*que Magr mtudims Regni Hiftanici, qu* fitcutaeft, Lapk A*gttlamixM. Hoc Accidens,itejf,non ut nova peregrina accepit,led tanquaim illud s quod magnutn haberet, cum rebus fuis, Confenlum ^ Idque duplici refpe- ctu pnecipue- Nuuirum, tam propter Exempluoi, qukn propter Confe- 7^« H e n n i c i Sef timi. ■ Confequentiam. Primofecum reputabat, Cafum Ferdinandi Arra- goni^ poft Mortem ifabdLe^ undem prorsus elle, cum Cafu fuo, poft Mortem Elizabeth#. Cafumque Joanna 0 Haredk Cajlili a Atque infuper, ii forte re- tinuiflet, Utrum in Jure proprio, vel ut Adminiftrator Bonorum 1 i- li*fu3e,fe illud tenereproiiteretur. Secundo, animo volvebat Sta- tum Eurap£- 3 per hanc Mortem, Converfionem quandam pati pofle. Cum enim, temporibus anteaftis,Conjun&io fui ipfius cum Arragenia Sc Cajliliii (quae Res una fuerant,) Amicitiaqu e Maximiliani } fkPhilip- piFiliifaiiArchi-Duck, Potentiam Gdorum longefuperarent^ Me- tuere jam coepit, ne forteKe* Gallus , ( qui in AffeCtjbus Philippi Regk Juvenis Cajiili£ , Locum infignem obtinebat,) 8c Philippus ipfe, jam Cajidi revera ad Inqui re| ^ uro , potius quam Negotiandurm, idque tir perduas Materias. Primaerat,dePerfond, 8cFortunis , Regina; Ju¬ venis Neapolitan Sc caufiam fini ul adjunxerunt, quoniam Ferdinandi# roagnis Exačtioni- buseosgravaret: Qusecerte fimul repraefentata, ipfiffimum Cafum exprimebant, inter Regent, 8c Filium fuum. Comple&ebatur etiam ifta Relatio Declarationem, de propofitio- ne quadam Matrimonii, quam Amafon, Ferdinandi Secretarim Legatis intimavit, (fed tanquam magnum Secretum,) inter Carolum Prmcipem Cdjbihte, 8i Mariam Filiam Regk Secundo-genitam > Regi pro certo re- ferentesj Tračtatum de Matrimonio tune agitatum, inter Principeat prlefatum, 8c Filiam Regi? Gulit, ruptumiri; Filiamque Golit pro- culdubio nuptam iri Angolefinio? qui Haeres erat apparens Regni GaUi&* Etiam difperfum erat quidpiam 5 de Matrimonio Ferdinandi, cum Domini de Fok, F amina N obilic ex Sfcnguine Regio Galline, quod poftea cert£ completum eft. Verum hoc referebant, tanqu£m Rem a quam in Gallia. perdidicerant , in Hifpandt autem Silentio cohi- bitam. Rex hac Relatione-, quas magnam fuis Rebus Lucern p rabe bat, be- ne informatus, & edočtus fuit, quomodo fe gereret, inter Ferdinan¬ dom Regent Arragoni<£, Sc Philippnnt Generum ejus, Regent Cajtiha. Decrevit autem apud fe, omnem navdre operam, ut illi inter fe bene congruerent '■> Sed utcunque hoc fiiccefiifllt; moderatis Confiliis, 8c Si perfonam Arniči communis pr* ie ferendo, neutrius Amicitiarfe privare : Ita tamen, ut interiori Affedtu Ferdinandi Rebus faveret 5 Externis vero Demonftrationibus Sc Ofticiis phtbppum magis demere- retur. Sed ante omnia maxime deleftatus eft, Propofitione Matrimo- nii Filiae fu* Man Quodque fibiOccafio daretur eum Honore debito profequendi 5 Etab eo petere, ut ipfe fe,quafi in fuo cfie Regnoexi- ftimareti Ipfmnque K^Henricum, qua poterat celeritate, in ejus amplexus feftinare. Comes, infigni cum magnificentia, ad Regent philippum acceffit, cum Turma fplendida Equitum trccentorum =, Et admajorem pompam, Noftu, Tsdisaccenus, Regent adiit. rhil/p- pus , poftquam Comes mandata retulifiet, Regis animum fatis perfpici- ens, quo citius abiret, Equis citatisad Henricum JVindeforite per- rexit, Reginafua , parvis Itineribns, fuhfequente. Rege s duo, in oc- curfufuo, fummis Amoris & Charitatis Indiciis, fe mutuo excepe- runt- Rexque Caftilite urbane H E N R I c o dixit>> Se poenas jam J o Iver e, quod 'mira munhum Oppidum Caleti , ingredi refugijjet , cum prius coHocuti cjjent. Cui Rex refpondit Muros & Marta pr o nihtlo tjje, ubi Corda aperta ejjent 5 gnodque hic ad nibtlaliudadejfet , qnam ut honore af- ficeretur. Poft unius aut alterius diei Tntermillionem, otio, & Leva- mento data, Reges, fermones dfc renovando Tra&atu, contulerunt: AllegantetlENRlc o,quod licet Perfona Thilippi eadem efiet, tamcn Fortuna ejus (k ftatus altius evefta eflent. In quo cafu Traftatuum Renovationes in more apud Principes erant. Veram dum ifta trafta- rentur, H e n r 1 C u s, Opportunum Tempus deligens, Regentquc Ca(lili AjJentior. Addidit Rex Caftil/^ Neque tibidifili- cebihfi a d cum mittam , tali modo, ut part m fponte redire poJJit. Rex H e n Fv. i c u s refpond.it 5 Regent Philippuin rent bene difpofuijje j Šepne Jt ei placeret , in hoc cooperaturum, & Nuncium ad Comitem^ in etm finem mijfiirum . Ambo Rege s feparatim miferunt, atque inte¬ resi, Conviviis Sc Triumphis, tempus protrahebant. Rege hoc agen¬ te, ut Coma in ejus poteftate eflet, antequam rhdtppus clifcederet5 Rege etiam Ca(iili ad Ferdinandom rediit,ft»tu priftmo,pKeci- pue perlntir mita tem ioanrue Filiae fuat, Qu® Maritum fuum unice di- ligens, (ex quo multos fufceperat liberos,)necminus abeo adamata, (vncunque Pater ejus>, quo Philippo Invidiam faceret, apud Populum ffijpani#, morose eum erga uxorem fuam fe geffifledivulgaverat}) Mariti fui obitum impatienter ferebat, & inde in Maniam plane dec i- dit. Cujus Morbi Curationi,Pater ejus 5 incuriose ineumbere exifti- mabatur, quo Imperinm in Cafiilia retineret. Ita ut, quemadmodum Felicitas Caroli odami) folita erat dici Felicitas Somnii : Ita etiam Res Adverfe Ferdinandi } icmm res Adverfs dicerentur:utrsque tam fubi- to tranfierunt. ' . \ Circa hoc tempus, Regem Cupiditas inceffit, introducendi, in Far Miham Lancafiri pro Sando canonizaret: Intei alia, Argumento ufus, quod de Rege ipfo in Regnum fucceffuro, tam clare vatkinatus eflet. Jnlim y (pro moro) rem Cardinahbm quibufe dam commifit, qui verificationem,de fančfcejus Operibus, St Mira- culis ? examinarent< Verum Res fub hžc Cpmmifiione extinfta eft. Generalisfuit Opinio, Ju'ium Papam rem nimio pretio aeftimafie, Re~ gemque noluifle eam tanti emere. Sed verifimilius eft, Papam illuin Juh UM) (qui Honork Sediš Romana!) & Ačiorum ejus, fuit ftudiofif- fimus,) fatis gnamm, eundem Henricum ubique pro Horni- ne fimplici & minus capaci,habitum,metuiffe, ne Honor is,tali admif- fione, vilefceret, nimirum, fi Difcrimen rite fervatum non eflet, in- ter Innocentes , 8i San&os . Eodem etiam Anno, traefari ccepit Matrimonium inter Regem ip- fum, 8t Dominam Margaretam , Duajjam Dotariam Sabaudi£, unicam Maximiliani Imperator is Filiam,& Philippi Regis Cajliha fororem- Foe- minam prudentem, 81 Farna; integerrimae. Hujus rei Mentio aliqua fačfa erat, iner duos Rege s y quando convenerant, fed pauld peft in deliberationem denud venit: Inquo negotioproTyroeinio Rex o- perd utebatur, Capellani fui, Thoma fFolfai, illius qui poftea, ad tanti Prelati culmen afcendit. Matrimonium hoc tandem conclufumeft, fub Conditionibus, in Regis Favorem amplifTimis, fed firmatum tantum pet verba de futuro. Fieri poteft,ut Rex in hoc Matrimoni¬ um, eomagis inclinaret, quod indies audiffet procedere Matrimc- nium, inter veterem Affinem, &, Amicum fuum, Ferdinandum Arra- gonite , St Dominam d e F ois 5 unde Rex ille Regi Gallo adhsrere empit: A quo femper antea fuifiet alienus. A ded fatale eft, Regum Arniči- tias intimas 8c arftiftimas, citids aut tardius, Converfionem Rgtas ex- periri. Imd, Traditio quaEdam invaluit, (nonccrtd apud nos,ve¬ ram m Hifpani^) metni ds Ferdinandum poftquam accepiffet Ma- tnmonmm^mt&rCaroluntPrincipemCaJliliie) & Mariam Regis Hen- H. I C I b mam fecnndo-genitam, abfaue Impedimento procedere j (Quod matrimonium licet k Rege Ferdinanda primd propofitum 5 poftei H e n r i c i S ep timi. poftea tamen opera Maximiliani,fk Amicorum ejus prarcipue,promo- tum 8eadexitumperdučtumfuiflet j ) neforte Rex Henricus ad Regimen Cajlili Maximilianus A- vus ex parte Patris =, Et Rex Hen ricus , Principis Adolefcentis So- cer. Certe non abfimile vero eft, Regimen Hen Rici, (fecum Frin~ cipern Adolefcentem adducentis,) magis gratum futurum fuifle Hifj>a- 11 is-, quam reliquorum duorum. Etenim Froceres Caftili Thefauris meliuserogatis, quam li dati eflent Pap£ Jttlio.^ Ete¬ nim hoc Anno, majores confuetis Eleemofynas diftribuit 5 Etiam In- carceratos omnes circa Civitatem Londini , redemit, qui detenti erant proDebitis aut Feodis ad Summam Quadraginta Solidorum, aut in¬ fra. Acceleravit etiam Fundationes religiofas: Et Anno fequente, (qui fuit Regni fui Vicefimus tertius,) illam Savoie perfecit. Quin- etiam,acerbas Populi fui Querimonias, contra Exačiiones Se Oppref- fiones Dtidleii 8e Entpfoni , 8e eorum fequacium, audiens 5 partim per Homines probos 8e devotos, qui circa eum erant, partim per Conci- ones publicas, (Concionatoribus in hac parte, munere fuo Ubere fun- gentibus) magna circa eas res poenitentia, 8e Confcientise Morfibus,ut f 1US . ii nce P s s tactus eft. Nihilominiis, Empfonvs Se Dttdleius , etfi non potni ent non audire, de Regis in hac parte Confcientiae Scrupulis, ta- m S a . acli R eg i f Anima SePecunia diftinftis officiis attributse Seaffignatae eflent, ut mhil rei haberet una earum cum altera, nihilo lentius Popu- lum gravabant, quam antea. Eodem enim Anno Vicefimo tertio, crudeliflime a&umeft, cum Gmhelmo Capcllo^ Eqmte Aurato^ jam fe- cunda vice, prstextu, q Uoc i fe-male geffiflet, inPraetura fua londi- nenfi. Crimen autem nonaliud erat, quam quod, in Solutionibus quibufdam, Nummos aliquot adulterinos fciens accepiffet, Neque tamen, de illis,qui Nummos adulteraflent,Inquifitionem diligentem, 6e exa£tam feciflet. Propter hoc crimen, Sc alia qusedam ei imputa- ta, condemnatus eft in Summa bis Mille Ubrarum , Cumque Vir eft N n fet n* Hifloria %egni fet animofuSj& prioribus vexationibus induratus,ne Dodrantem qui~ dem folvere vcluit: Et fimul (ut videtur) verbis quibufdam contumacibus , in ejufmodi profccutiones, invedus efb: Undc Turri commiflus eft, ibique remanfit ufque ad Mortem Regi s. Knefveorthm quoque, nuper Major Londinenfis , & uterque Vice-Co - mes ejuldem Anni, pro delidis quibu(dam, in Adminifiratione Munerum fuorum, in Judicium addudi, Incarcerati, & poftea So- lutione Milic Sc Ouadringintarum Librarum, redempti. Item Harvifitts , unus ex Aldermannis Londini , impetitus fuit, Sc Dolore Sc Anxietate Animi, antequam lis ad finem perduda dlet, mor- tuus. Laurentjus etiam Ailmerm-, Eques Auratus, qui fimiliter Ma¬ jor Londinenfis fuerat, Sc ambo ejus Vice-comites-, Mulčhun Mille Li¬ brarum (ubierunt. Laurentim autem, qubd folvere Muldam recu- fallet, cuftodia; commiilusefl: 5 Ubi remanfit, ulčjuedum Empfinos ipfe, loco ejus, incarceratus eflet. Minimč mirum erat, (cum Delida tam levia, Muldse tamgra- ves elfent) fi Thefauri Regis recondin, quos moriens reliquit j Quorumque pars maxima, in locis occultis, fub Clave Sc Cu- ftodia fua propria, Richmondi, poftea Imperator e m cele- berrimum , utraque pa rte tenerae /Etatis tune exiftente. Qui Tra- datus confummatus erat, per Epifcopum Foxum, Sc alios Regis Delc- gatos, C akti 0 Arno proximo ante Regis Obitum. Qua Affinitate, (ut videtur,) ita deledatuseft, Sc quaii raptus, ut inLiteris, quas ill’a de read Civitatem L ondi m fcripfit, (mandans utomnia latitise Sc Exul- tationis Indicia exhiberent,) gloriaretur, ac li muro Aheneo Revnim jftud circumdediflet. Cum Generos fibi jam afciviilet, Rege,n sco- ti£i Sc Principem Caftilue ac Burgundiji Ita ut jam, nihil videretur addi poffe, ad hujus magni Regis mundanam Felicitatem, ufque ad fum- mum faftigium evedam, (five quis intueatur excelfas illas Liberorum fuorum Nuptiasf, five Famam ejus, longe lateque, perOrbem fmr- fam, five Divitias fidem fere fuperantes 5 five Succeffuum fuomm perpetuam Conftantiam 5) praeter Mortem opportunam, nus eum abaliquo Fortune impetu futuro, fubduceret: Qui certe (propter Odia Populi fui, Sc Titulum Filii fui, tune Etatom edodecim Anno- rum implentis, Principis certe Audacis Sc Liberalis, quiqdpfo Afpe- du, Sc Oris Majeftate, Oculos Populi in fe trahebat,) fortafse in eum irruere potuiilet. * Ad Coronandum etiam Vit£ fuas Exitum, a?que ac Regm fui I n i- tmm, OpusP letatls& Mifericordis edidit, eximium, Sc Imitatione ignum. Nam Condonationem generalem promulgavit, aualis in Coronatione R egHm concedi fole , f Ut certm nora ( 5 , ronat ^ ni “ Regno meliore. Qu m & Tcftamento fuo declaravit, fe v*lfe, , u t R.c- ftltutio Regis H e n r i c i Sef timi. ftitutio fieret earum Summarum Pecunias, qux ab Officiariis fuis, in- ^ufte’extortae fuiflent. Hocmodo, Salomon Anglorum^ (Nam & Salomon ipfeexačtio- nibus Populo fuo gravis fuit,) cum qumquaginta duos Annos vixiP fet, atque Viginti tres Annos, Sc o6toMenfes, regnaflee; Memo- ria integrž, & fiatu Animas beatiffimo, in magna Malacia Morbi lenti, ad Coelum migravit, yicefimo fecundo Jprilis , AnnoSa- lutis 1508, apud Falatmm fuum Rithfpondite, quodipfe exadifi- caverat. i 1 $6 BiUoria %>gni R E Xifle( ut rverbii utamur qu* Merita ejus ex §}ujbm accedit memorabileillud HofpitalcSavoya dittum. Mag- nm nibilomims Eleemofynarm infecreto \ Qjsod luculentir indi- cat , etiam puhlica id a opera , Dei GlorU , non [u (quippe qui animoftu Juerit is? BellatorJ) fed Firmi n) eri Ckrijlian*, is? Morali. Neg? tamsn illud cum jugit , d *via Pacis aberrare il- lum , qui eam nimib plus nsideatur appetere. Itafc F* maj, is? Ru* moreš , is? Apparatus Belli, [epe excitabat , doneč Pacis Condttio- ncsjnmelim fletteret. Etidm idudnotatu non indignum^uod tam Jedulrn Pacis Amator in Bellu tamfalix cxtiterit. Siquidcm Arma , is? expeditiones ejus , ne& in Bellif externis, in (jy>ilibw i quam eiimprojpere cejferunt - t Nefo noT>erat ille,quid clades bellica ejjeu Bellum in Adeptione Regni, necnon Comitis Lincolni«, iSf B ,ronis Audlasi Rebellioncsjerminavit ViStiora. 'Bella Ga Ili¬ ča isf Scotica Pax,fed per* peiub Arma [ua Id prasibanL,, id fequebantur. Vider e autem er at, apud eum, miram quandam id inufitatam , Gr atu, krgd mam prahu, id plane inexperiau , cum juppliciorum feleritate, Al- ternationem. Quodquidem, fi tanti Principis prudentiam cogits- mm, minimo Inconftantu, aut Confiliorum ut nonnudi Jatis malevole inter - pretabanturjn alterofuit continentior , m in alt ero premeret magis: utrunfo enim intolerabile plane fuijjet. Natura promldubio eras ad accumulandos T bejauros pronior , $$ Dinjitm plus quam proja- ftigiofuo , admirabatur. Populus čerti 3 quibw boe natura inditum eft 3 adconjermandas MonafchiaSj ut Principes Juos excu(entjicet Japenumero minusjuflejn Confiliarios eorum. ifi Mmiflros } cu/pam re]iciant 3 hoc ipfum MorconoCardinali,^ Regiftaldo Braio Con* JHiarw,impwabat:Qui tamen viri, (ut poji edlucuknter patebat, jut- pote quipro vet eri ipjoru apud eum Audi or it at e is? gr ati a plut imiim pollebantjta Ingenio e]us ob[ecundabant 3 ut id tamen nomtbilmode - rarentur: ubi comra,quifequebantur fimplonmis? Dudleius viri nudius apud eum Auttoritatii 3 nifi quatenus (Jupiditatibus Uim fer- (utcunque iiludfateri non fuflineret,) beajfeparum a* pud eumpotuit. Matrem magna fane ReDerentid profecutus efl, Jed adparticipationem Confiliorum fuorum rarb admonvit. §}ui De- ra gr ati ob conDerfationem ipfiforent t (qualu fuit Haftingus apud Rege m Edvvardum Quartum, aut Carolus Brandonus pofted ^»^HenncumO^avamj) nudi fuerant •, Nifi forti in$er tales mmeraremus , Foxum Bpiicopum,^!^^^^/£^{0011111 } (fnod eos iamfrequenter fecum babuit. Sed non alio modo 3 qudm fi- cut Injlrumemum plerunque fecum babet Artifex. Glori# in mu,ji in aliquo alio Principe s Minimum m itto fuit j It A tamen ) ut deJVLa- jejlate, quam adfummumfafiigiumu(quejemper attoHebat t nibilre- mitteret ; Haudignarus, Majeliatis ReDerentiam Popu 1 ura m Jequiocontinere i Irianetn autem Glonam, (fi quis reUc rem ha etiam Farna eorum, & diffidentid indenatk, plurinu ne tentarentur, proculdubio cobibF u fuerint. Maritus H s n R i c i Septimi. u% Marii us er at minime uxorm y ne indulgens quidem - y Sed emu, & confortioblandus , & finc^> q elotjpid . Erga JLiberos Juositidem paterno pletms Ajfečlu, magnam fufcipiem curant de Us optime edu - candis\Ad hoc etiamAnimi quadam altitudme y ajpirans,ut Coditiones cu digncu &fublimesprocuraret ' s Honores quoque quales Anptitu* dinem eorum condscerent , ab omnibus dejerri curaDit ; Sed non ad-< modim cupidus,min 0culisPopulifui,extoderentur, Ad Saočtius Corsfilium juum plurima EJegotiareferehat, ubi frequenter & ipfepr Frowicus s & alii-, EZeque ei cur t quam ationes ,$sf curas y foVeret‘,Cui č^mCommcn* tarioli & Memona; mam propria fcriptaprajlo jemper erant,prmiorum Debitorejjet ; Ve quibm inquirendum- } A quibiu caVendum, Qui itidem ejfent interfe maxme i aut Fačiione, aut meritis coUigati , & meluti in partes dejcendijjent ; Et fimilia; Deluti Diaria qu*dam C ogitatiomm fuarum> componensjbjervans. Traditur etidm bodie Narratio qu flimulos ei Indujiri^c Sagacitatis addiderat. Tempora autem Regimmis fui^ cum ejjent potiusprojpera,quam tranquilla, Confidentiam ex Succefiibus addi- derant; Naturam interimfuam, afliduis alidifunt, adremotiora infirmi. Prudentia enim ejus occa- flonejpsa [ubito jufcitabatur: Atque eb magis JiOccafloni acceff ?rit rehculum. Atque bident/ quas decreuerat, Pertinacu i Aut Suflicionibus , qu quae Roja: Rttbea. 3 Comitža: Conventus Ordinum ■An&li* h videlicet, Praelatoruirb pOcerum, Sc Communitatis : Ex quorum Confilio, tvexLeg es fancit 5 Pecuniis in- tiumii, Sc aliamagni momenti tranllglt. Ea ComSia., mtetdum appcllantur c„ to&Parlamcn . tana,- lnterdum Parlamentum. turrk LondinenJis:Q2Sk!^ Kxax am _ plum, in quo continetur, & Pa- latium Regium, Sc Carcer ubi incarcerantur Proditores, Sc alii Criminum atrocium Ret ibid. Ecjues AuratUf < Ordo Equitum, qui a Rege, aut ejus locum te- nente, creantur j & Calcaribus Auratis ornantur. 4 Comitatus : Provincia, vel Portio Regni integralis,ad magis com- modam Adminiftrationem Ju- ftitbe, 8c Militte. ibid. Crux D. Pauli : Suggeftum in Coe- meterio D.Paitli-, ubi Goneiones facrae habentur. ibid. Major Londinenjis . Prrfe&us an- nuus Urbis, feu Praetor tlrba- nus. 5 Eraternitates Civitatk : Gollegia, five Societates MercatorumSc Artificum. *bid. Eauites Vexillarii-, Jive Baneretti ' Creantur ifti, fub Vexillo Regk expanfo, poft Praelia. 6 Bar o: Nomen Dignitatis, ad quam evečh, habent Jus fuffra- gii, in fuperiori confellu Ordi¬ num, aliis privilegiis haud pau- cis gaudent,8c mter lupe norem Anglia Nobilitatem , annume- i ran ^r. m Remijjio generalis : Indulgentia Regis, qui Sc Crimina ornnia, (exceptis quae in Inftrumento O JRemif- i4<$ / 3 ( 2 ) Remiffionis fpeciatim recen- fentur,) & Mulčtse aliseaue fo- lutiones Regi debits, abolen- tur. lila quandoque a Rege ' fole emanat,quandbque a Re¬ ge adita Aučioiitate Parla¬ menti. Pag. 7 Inferior Confejjus : In Comitiis Or- dinum,funt duo Confefius j Al- ter iuperior dicitur, qui con- liftit ex Pradatis,& Proceribuš 5 Alter inferior, qui complefti- tur, per Repraefentationem, univerfum Populum Regni. Atque alteruter Confefius ha-, bet Votum Negativum in om¬ nibus. 8 Eqnites< Burgenfes Parliamenti : Deputati Coraunitatis: Equi- tes ,a populo, per Agros,& O p- pida inBurgosnon eretta, eli- guntur j Burgenfes ab Oppidis, eo privilegio a Rege dona- tis. • ibid. Scaccharii Camera * Locus in quo Judices majores conveniunt 5 Cum aut a Rege confuluntur; Aut propter Vota sequalia in Curiis minoribus omnes deli- berant, 8c Suffragia reddunt, Aut minorum Curiarum Judi- cia retračtant. ibid. Vice-Comes : Gradus Dignitatis inter Comitem 8c Baronem medius. ibid. Dominm Thefaurarius :■ Praefečtus Aerarii, five Quseftor univer- falis Regni. Qnx Dignitas eft poft illam Cancellarii fe- cunda. 10 Cuflos privati Sigilli .* Privatum figi Hum Diplomata Regis,Re- gia manu firmata, excipit, & ad magnum Sigillum tranfmit- Heraldi: Patres patrati, aut F*! ciales, qux Bella denunciant 1 m complunbus folennitatibus adhibeutur,&: Armorum Infig- EX. nia diftribuunt. Pag .T1 Judi c e* de Bončo Rcgk ■ Judices Curise, quac tractat Cauflas Cri- minales, & Violationes Pa¬ čiš. 12 Regii Hofpitii Contra-Rotulator: Officiarius ex iis, qui Regis Hofpitio, quantum ad Expen- las ejus, praefunt. 24 Subfidiaria Pecunia : Pecunia’ quas Parlamentuim Regi concedit, vocantur Subfidia. 37 Camera SteUata• C amer a alba. Cnria Banci Regis. Curia Banci Com - munis. Curia Scaccharii. Curia CancellariEX. procurationem 5 quae ad eos pertinent. Pag- 11 8 Temra in Capite : Tenura imme- diata, de Coronž aut Perfonž Regis,non de Baronih, aut Pre¬ dlo fuperiore, aut kujufmo- di. i. 122 Cnfiodia Minorum : Jlis, per quod Cuftodia Hasredum, minoris aetatis, qui tenent per Servi- tium Equitis, pertinet ad Do- minum. ibid. Hrust. UST::JI :;:>[> Liberatura , Trima Seifina: Jus Do* mino accrefcens, ad funamam Pecuniae, quamprimiim Haere- des lint plenae iEtatis. ibid* Vtlegati : Profcripti ex Formuli Legis,vel propterCapitalia,veI propter Contemptum & Con- ' tumaciam. ibid. Prolocutor inferiork Confefus : Is, qui £l confefiu inferiore Parla¬ menti eleftus:> in rebus tračran- disjptaelidet & naoderatur. 125 1 JI 1J>1 I r:mr F 1*(1 S. SERMONES FID E L E S Sive, 1NTERIORA RERVM. Per Francilcum Baconum BARON EM De VERVLAMlO, Vice-ComitemSanai Albani. ' londini Excufum, typis Edvardi griffin. Proftant ad Infignia Regia in Cocmeterio D, ‘P/uilt apucJ Ricbardum Wbitakerum ) no ^ 2 *i * ;i(i MLD i‘ ut Varutate deleBent , fr do mandata cen/eo . <>* conjilm juvcnt, 7 rri jv. i IOHANNKS C O C E H S. \f> : f v-*- ,.>•■•• > * ■ N . ./* • V A./ * *■■" ', v . \. • r t v > v • ILLVS TRI & EXCELLEN11 DOMINO GEORGIO Dud B Lickinghamias, Sumtno zAnglin Admirallio. Honoratifiime ‘Domirie, Aimon inquit, pometi bonum eji injlar j/nguenti/ragrantis dr fretto/i ; Neque dubito,quin tale futurum fit J^omen tu¬ lim apudPofleros. Etenim { Sc Fortuna,, &. Merita tua, pracelluerunt. Et vide- ns ea plantaffe, qu£efint duratura. In lucern jamedere mihi vifum eft Vehbaumes meas, quas ex omnibus meis Operibus fuerunt ac- eeptifsimas :Qui a fcrfitan videntur^prae cas- teris, Hominum Negotia ftringere, St infinus fiuere. Eas autem auxi 3 & Numero, & Pon- dere; Intantunb ut plane Opus Novumfint. Confen- 'Epiftola Dedicatona* Confentaneum igiturduxi 5 Affečhu., ScOb- ligationi meas, erga llluftrifiimam Dominationem tuam, ut Vremen tuunjC illis prasfigam., tam in Editione aJnglica, quam Latina. F.tenim, in bona fpe fum, V olumen earum in Ldtmam 3 (, Linguam fcilicetuhiverfalem 3 ) verfum 3 pof- fe durare, quamdiu Libri Sc Liter* durent. lnjiaurationem meam %eg t dicavi: Htflori am-> ‘Rfgni Henrici Septittii, (quametiam i nLatinum verti 3 ) Sc Portiones meas fNfaturalu EUfloria , • \ Principi : Has autem Velibationes Mufirifiim# T)o- minationi tuae dico; Cum fint 3 ex Fru&ibus optimis, quos Gratia divina Calami mei la- boribus indulgente, exhibere potui. Deut IhJlriflmam Dominationem tuani manu ducat. IHtiftrifiitttrt Dominationu tuas c ** - Servus DevmShfsimus Sc Fidclis Fr. S. Alb a n, . m K. SERMONES FIDELES. I. i' ., DE V E RIT ATE!.: ; j * / . . •; vvumtti * Vl p. ■ videji Feritas> inquit rilatik Derifor? Nec praeftolari voluit Kefponfum. Certe funt, qui cogitationum vertigine delectantur, Ac pro fervitute habent,Fide fixa aut Axioma- cis Conflantibus, conftringi b Liberi Arbi¬ tru ufum in Cogitando 3 non minus quam in \gendo, affe&antes. Cujuimodi quidem philofophorum licet defecerint fuper- funt tamen Ingenia gusdam ventofa Sc Di F licet n curfantia, .quibus Ežedem omnino Vena?,' Difficult p£ r CUlh 4 nti W co P ia &nguinis> repletaJ. Veram, nec' j*. ola =Labo r que quem Homines fubeunt,in Veritate inveni- . A • p ex inventž Cogitationibus imponiturCaptivitasj cn ac/rs avorem conciliat^Sed ipfius Mendacii Naturalis,(utcunque corruptus,; naor. E xecex\tiore Gratcorum schola quidam. ) remad Examen voeans, haeret attonitus 5 dum excogitare nequit 3 quorfum Mortalesamarent Mendaditm, ipftus Mendacii caufsa , Cum necVo- luptati fit, ut Mendacra Poet ar um h Nec utilitati, ut illa Mercatonm. Sed nefcio quomodo 5 Veritas\fab (utpote nuda Sc manifefta Lux Diurna,) perfonatas hujus Mundi Fabulas , Ineptiafque 5 non tam magnifice & eleganter oftendit^uamTseda?, Lucern^i^Nochmia;. Ad Vnionk , forsan, Valorem, pervenire poterit Ventas 0 qmeper Diem fpeciofifflma apparet: Sed ad prelitim Adamantk , aUt Carbun- . CH ^h Lumine vario pulcherrime fplendent, nunquam alcendet- Mixtura UiUoria Hcgni Mixtura Mendacii Voluptatem lemper auget. Ecquis dubitat 5 fi e Mentibus Hominum tollerentur Opiniones vana?, Špes blanda?, ./Eftimationes Rerum falTa, Imaginauones ad libitum, Sad genus alia, quin multorum Animi relinquerentur Deječti, Sc Marcidi, Attas Bilis Sc Languoris pleni, ac fibimetipfis ingrati ac difplicentes ? Pa- trum unus, magna cutn Seventate, 1 oejtn appellat, Vinum Fd&monum 3 Eo quod Phantafiam vanis impleat, licet Poefis Mendacii tantum Vm- bra fit- Veruntamen, non eft Mendacium, Mentem pertran(Iens,quod officit 3 Sed Meudacittm quod a Mente imbibitur, nempe ejus Generis, de quo ante diximus. Verum utcunque in depravatis Hominum Ju- diciis, Sc Affe&ibus,haec ita fe habeann Vtfim tamen, (quse fola Te judicat,) docet 3 Veritatk Inquifitionem, quaeeam, proci inftar, de- meretur 3 Veritatk Cognitionem, qu* prafcntem cam fiftk 5 Et Veri- talk Receplionem eum Ajjenju , qus eft iptius F ruitio Sc Amplexus 3 Smnmuin efle Human* NaturaeBonum. Prima,in Operibus Tex Dierum,Creatura Dei, fuit£«x Sensfts 3 Po- ftrema,Z.»x Rationk 3 Quin Sc Opus e)us,Sabbatho,quod deinceps per- petuo exercet, eft Spiritus fui Illuminatio. Primo inTpiravit Lumen in - Faciem Materin , vel Molk indigeji orem fentit T>e Vnitate Ecelefia . fentit dplorem, ex ho'c,quam ex illo. Qui moritur inter profequen- dum raagnum aliquodDefiderium, itafe habet, utvulneratus, fan- guine a dhu c fervente, qui plagam vix fentit. Itaque Mens, in ali- quod Bonum fixa 8c intenta,a Doloribus Mortk fe Tubducit. Verum enimverb, fuper omnia, fuaviffimum Canticorum effc illud, Nune dr- ffiittk h Cum quis Fines fuos, & Expečtationes honeftas, aflecutus fuerit* Hoc item in fe habet Mor s , ut bona Fanta Januam aperiat, Sc Livorem extinguat , Extinctus amabitur idem . lil. De Vnitate EcclesI-e. C llm Rtligio lit prsedipuum humana* Societatis yinculum,pareft, ut 8c ipfa, debitis vetže Vnitatk Sc Charitatk vinculis, aftring-a- tur. Diffidia circa Religionem , Mala erant, Ethnick incog- nita. Nec mirum, cum Religio Ethmcornm polita ellet potius in Ritibus, ScCultu Deorum externo, quam in conftanti aliquž Confefe fione, 8cFide. Facile enim eft conjicere, cujufmodi fuerit illorum Fides, cum praecipui Ecclejia ipforum Dotfores Sc Tatre s , fuerint Poeta. Inter Attfibuta autem veri Dei ponitur, quod Gtpeus Zelotypus : Ita- que Cultus ejus non fert Mixturam, nec Confortium. Quamobrem pauca qua=:dam de 'Vnitate in Ecclefia dicemus Scilicet, qui lint ejus Fruttm, qui Liniites , quibus^ denique Modis concilietur. V ni tat k Fruttus praecipui, (praeterquam quod Deo fumme placeat, id quod ante ompia poni debet,) funtduo- Alter refpicit eos, qui extra Ec- clefiam funt, Alter eos, qui infra- Quod ad priorem attinet, certum eft, longe maxima in Ecclefia Scandala, efle Hserefes, Sc Schifmata , Ut quae etiam Corruptelas Morum fuperent. Quemadmodum enim inCorpore Naturah, Vulnera,Sc Solutio Continuitatis, genere pejora (unt, quam Humores putridi j Similis eft Corporis Spiritualis ratio. A deo tit nihil reperiatur, quod aeque Homines, abingrefluin Ecclefi- am abftetreat, aut jam receptos expellat, ac Vnitatis Violatio. Itaquc temporibUsqUibus illud inerebrefeit, ut aliidicant, Ecce inDefertoj Alii, Ecce in Penetrdibus j Hoc eft, dum quidam Chrifium quserunt in Hareticorum CoHcUiabutk, quidam in Facie Ecclefia externa-, opus eft prorsus, ut illa Vox aures Hominum quali perpetuoferiat?, Nolite exire. Do&or ille Gentium , cujusVocatio ScMiffto, propriaScde- mandata,ei impofuit,ut eorum,qui extra Ecclefiam fuerant,curam ge- teret, inquit, .Si ingrediatur ccctus vejiros Infidelk cjuifpia/n , aut idiota , & vos varik lomentes linguk audiat , annon vos infanire pradicabrtd Neque fanb, multb melius fe habet, cum Mer, Sc Homines profani, tantas, in Reljgione , lites. Sc Opinionum Dimicationes, intuean- tur. Siduideaa ha:c Res ab Ecclefia illos avertit, Sc in Cathedra Deri- Jorunpedere facit. Levius quiddam videatur, quam ut in Traftata tam ferio Citetur,Deformitatem tamen rei egregie depingit: Infignis quidam Jocandi Artif eX;) i n Catalogo Librornm , Bibliotheca, cujufdam Fabnlofa, inter esteros, cum hac Inferiptione Idbrntn, ponit j Salta- tiomt *De Vnitate Ecclejue. iidties Flotales , & Gefticulationes H Quafi Pax nihil eflet ad rem,ied Sečtevita prophanas vocttm Novitates, &i oppofitiones falji nctiiitui Seient 7 Vo- cabulum imperet Senfui. Sunt e tiara, vfcGontreverfiarum^ ita Vnita- tis, Speeies du* > q 4 * Adulterin* cenferi poflunt. Altera, cum Pax Ignoranti* tantura implicit* ionititur. Coloribus eniim omnibUg in Tenebris bene con venit. Altera, qus confuta eft.8e farcita, ex pofi- tionibus ex diametro inter fe eontrariis,in Capitibus nimirum F unda- mentaiibus. Vertias enim teJPalfitas? firajles fant Ferro Se Luto in Di- g itis pedurn 5 Imagmis.,quam in Som ni« vadit Nebnchadnetzar 3 Adhs- rerelane polfant, facorpofarinon poflunt. jam quateniis a.d Hodoš-, pet' quosconciliaturP r */tar, cavendum eifc HominibuSj ne dum Vnitatem f leligionis procurent & muniant, Leges C.haritatis-i Se SoeieUtis. folvant*£e demoliantur. Inter ChnJliano s duo tantura recipiuntur Gladii, Spiritualis nempe, & Temporalis • Uterque autem. faum habetlocunb 8e fuo perfungitur Munere ); in Religione Chriftianh propugnarida, 8epmtegendi Sed neutiquarn impienfdus efiGl^dius tertiuš 3 ,q,ui eft Mahumetn^ aut ibtfimilis } Hoc eft 3 ut Reh- gioftem Bell o propagemus, aut cruentis perfecutionibus, vim Gonfci- entiis mferamus 3 Exceptis Cafibus Seandali aperti, 8e infolentis j Blafpbefai*, aut Machinationis adverfus Statum Civilem: Ne dum ut foveantur Seditiones, animentur Conjuratiories, & ffebelliones ? Gla-* dius inmanus Populi transferatur, Se fimifia 3 Qu* omnia manifefto tendunt a ad Majejiatem Imperii minuendam, & Auctoritatem Magi- ftratuum labefa&andam 3 Cum tamen omnis LegiUmapotefias (it a Deo ordinata* Hoc enim nihil aliudeft> quamia’lteram ex Tab/dis Legisjn alteram alpdere 3 Etin tantum Homines ut Chrifiianos intueri, ut in- terim obliti videamuu, qvrbd.fint Homneu Lncretrus Poeta , cum fibi anteoculos penerefr, Agamemnone Filiam propriam immolantem, exclamqt 3 Tantitm Relhgiopotuitfuadere m4orum> Quid tandem di- xiflet, fi ei La-tlknaparijienfis^ aut Conjnratio Pulverana in Angl,a, inno- tuifleti Certe fepties fadtus eflet magis Epicnreus. U Atheus , qusun fuit. Nara quemadmqdum Gladms Pettpporalifj noii teiuere^ led mag- no cum Judicio, in Cafu Keligmi^ ftringendus eft j Ita monfiri limi- leeft pum in Manus Populi trudi. Sibihabeant boe Ambaptk*,& jiujufinpdi Furi^. Ccrtc 5 fuit illa cuin clicej?€t Di~ abolus , 4fce»clmi & ero fmihs Altijjmo ; Sed adhuc major jslafpfc- nua Iperit, fi quis Deunt intro 4 ucat dicentem j Dejcendam-, & ero (imi~ h*principi Tenebrartim- Qiiidautem hoc ab il] 0 ditdert-, li Caulla Re- bgionif defcendat^ & pr*cipketuv, ad Crudelia Sc Execrabilia Scele- ta, Vrmcipes trucidandi, in Populomm vitosgrafiandi^ fklmperia£md\- usevertendi? .Videtur quidptn hoc perinde efip 0 ac fiq uis defceti- tr m a . c ^ t Sp^Aum Sanclnm, in fppe^e, non Coltt.mb*■> h-' d Vnlfuris-, fnffln ZvnZ fn ^ ^ avi erigerpt Vex-illvira PVratarum, n: ff , ' juftfimeft,, &: idipfum necefibas TemptKura •% 35 “& Decretis fuis b Pmioipes GladioS omneltjue^^ceuBtcligiolsfintj epu Morale s, Caduceofuo j in ' T, onn tj Raratbrum De Vindtiktu* 'Barathrum Infemi damnent, Sc detradant in fecula, hujufmodi Fačta, & dodtrinas iis Au&oritatem aliquam tribuentes; Ut mag rti ex parte jam pridem fa&um eft. Certe optandum eflet, ut in omni¬ bus circa R&ligionem Confiliis, ante oculos Hominum prasfigeretur Monitum illud Apojloli $ jr a Homink non implet Jufticiam Dei. Atque ut verum dicamus, optime, & prudentiffime obfervatum eft, ab uno ex ratribut, profundaz fapientia* viro; Nec minus ingenue,Sc fincere, abeodem prolatum, Scevulgatum; Eos,quiConfcientiaspremi, ufque vim inferri (pacient, jub illo Dogmate, Cupiditates Juasfubtexere ? illimque rent fua interejfe , putare. lili De Vindict*. V ltiditfa agreftis qusdam Jufticia eft,quae quo magis Humani Na** turi ferpit,eo fortiiis Legibus feveris eft evellenda. Etenim Inju* ria illata,Legem tantummodo violat $ At repdiita,Legem Audto- ritate fua planb fpoliat. Cerfe,i n vindicanda Injnrif xqual6m fe quis Inimicofuo fiftit; In remittendi vero, fuperiorem: Rcgtum enim eft Ignofcere. Equidem memini di^iffcsniomonem, Honori ejl Uomini offenfas preterire. Quod jam prsteriit, In infegrum reftitrti non potefti At Prudentes fat habent prsfentia & futura čutare. NU- gantur igitur, & fe fruftra conturbant, qui praeteritarum rerum fata*- gunt. Jnjuriam nemo, Jnjurie ipfius caui$i,infert? verum, ut ex civuj. vuiuiam »uvvuuvuihjmmw. T — [ quis ex Malignitate meri fit injuriofus 5 quid tum > Etiam Spina Sc Rubus pungunt & lacerant, quia naturi fui utuntur. VmdiBe pradpue Excufationem merentur, in iis Jnjnrik, de quibus Lege cau- tpm non eft. At fimul profpiciat qui9, ut Genus vmdtBe, ejulmodi «ti quod non fit Legi obnoxium. Aliis ipfe fibi Poemtn cOtidupli- Inimicus vero Lucrum facit. Sunt, qui inter furnendam /'Vrt* cupiunt, ut lsefi intelligant, unde Malum illud fibi ingruerit. . a P^Generofior AffeBvs : Sirtuidčm videnfur illi, liontain lps ione dele&ari, quam ut laefum Fačli fui poeniteat. At vili Iti* gemopradni, ^ Maliciofi, iftftar fagittarum funt, qu*, fpertenebras volant. Magnus d Hx HonntU Cofmu^cummurn telum vibntvit,in Amicos Perhdos, aut incuriofos. letim* (inquit) & mandatu* ha- bemus, ut inmtck noji ris igH0 r camH % dt nU toiam tegiiur, aJlriHgi nos, dd iguofcendum Amtck 1 Verum Spiritus Job IcrtJutttH! tneliora 5 'Nkmnam (inquit) de mam deiB 0 „ a accibtemuf, neftemala itideterpuindisfneJuJli* nebimus č Quod etiam, aliquo modo, de Amidi dici par eft. H06 certiffimum eft, Hominem qui VindiBe ftudet, fua vulnera refricare, qua alias,fibi reli& aliorum complurium. At in vindiBk privatk W roiuime tenet. P 2 Quin IČO *De TZgbus Adverfis. Ouinpoticis, Homines Vtndicativi vitam fere agunt Veneficarunu qu* ut aliis funt exitiabiles, ita ipfe plerunque Exitum infauftum for- tiuntur. “ v. DeREBVS Adversis. G R.a»de prorsus fonabat Seneca-, more Stoicorum, cum diceret j Bona retum Secundarum optabilia , Adverfarum mirabilia. Certe, fi Miraculum rečfce ponatur illud, quod Naturam fuperat, cer- nuntur Miracula, maxime in Calamitatibus • At. priorem illam Sen - tentiam, magniloquentid fuperat, alterum ex ejus Di&is $ Etexcel- fius quiddam eft,quam Ethmco conveniat. Vere magnum habere Pragi- litatt m Homink , Securitatem Deu Sane hoc Di&um in Poefi fuillet to- lerabilius, ubi tranfcendentia ifta magis probantur- Ac ut verum di- camus, Poeta hoc intattum non reliquerunt. Eadem enim fere Res cft,quaeadumbratur 3 in portentofo illo Poetarum Antiquorum Conv mento, quod Myfterio videtur non carere, Imo Sc S.tatum Chnfha- num non obfcure referre b Nimirum de Utr cule , Qyi cum ad folven- da Promethei vincula proficifceretur 5 (In Prometheo autem figura Na¬ tur* human* repraefentatur b ) Oceani Longitu mem m Poculo Figu- lino emenfus eft* Ubi ad vivum Chrifiiana Conjiantia depmgitu r, qu* in Fragili CarnisTefta, per Mundi Fludtus, undique circumfufos, na¬ vdat. Verum ut a Granditate verborum, ad Medtocntatem defcen- damus. Rerum Secundarum pr*cipua virtus eft Temperantia , Adver- farum^Fortitudo b Qu*in Moralibus reputatur proVirtute maxiixie Heroici. Quin 8c Resprofpera , ad Fe ter k Teftamenti Benedi&iones, Adverp-, ad Novi Beatitudjnes, pertinent: Qu*, Sc reipst majores funt, & clariorem Divini Favork Revelationena exihent. Attamen etiam in Vet eri Tejlamento , fi Ljirč Davidk aures prsbeas, plures inve- nias Threnos , quam Exultationes: Spiriius autem Santti Calamus, dif- fufius tra&avit, Jobi Affliftiones,quam Fadicitatem Salomonk . Kespro- fbera, non fine plurimis Timoribus Sc Molefciis tranfeunt * /tdverfa itidem fuis Solatiis, 8c Spenonvacant. Videmus certe in Acupi- ftis, melius placere, cum Imagines coloris lucidioris fant, Stamen au¬ tem tel*, coloris magis opaci, quam cum Stamen ipfurri fplendidius eft, Imagines autem tenebrofiores- Judicium igitur capi poteft, quid Cordi magis volupe fit, ex eo, quod Oculos magis deleftat. Habet <^rte virtus fimile quiddam Odoramentis quibu(dam pretiofis b qu* ,^B ra P t iffima funt, aut incenfa, aut tufa. Nam Fortunaprojjera po- tilumum vitja Hominum indicat, Adverfa Virtuteu i A .H VI: De Difsimulatione , <& Simulatione, V I. De Dissimvlatione Šc Simvlatione* D ljjimulaiio eft Artium Civilium Compendium quoddatn,8c Pars infirmior: Etertim, & Ingenium acre, & Robar Animi con- ftans ad hoc requiritur, ut quis fciat, quandb verum proferen- dum fit, atque id facere audeat. Itaque inter inferiores Politicos reponuntur, qui magni funt Simulatores . Quod Difcrimen, bene apud Facitum^ Cdfarem Augujhm inter, 8c Tiberium , adnotatum eft. Etenim de Lmia fic ait f, Quod eftet, Cum Artibut Mariti , <& Simulatione Filih bene compofita . Artes Imperii Augujlo , Simulationem Tiberio attribuens. Idem alibi hifce verbis. cianum inducit, Veftajianum Ad Arma contraFfte//?^fumenda hor- tantem: H on adverfm Augufii acerrimam Metttem , nec adverfar Tiberii cautijjimamfenetiutem , mjurgimus. Quare h* Facultates, Artium Ci - vilmm, Sc Simulationum, funt prorsus diftinguendss. Efto igitur, ut fit fadicis ita quisc|uarn Acuminis, tant*que Pertpicacise, ut diftingue - re queat, qus palam facienda, quae occultanda, quae tanqukn in Cre- pufculo producenda,T emporum etiam ScPerfonarum ratione penfi- tata (Quse revera Artes funt Folitice ‘Diffimuldtione &* Smutationc. Homines,nontam impertire,quam exonerare Animum fu um cupiant. Ut paucis dicamus, myfteria Silentibus debentur. Preterea, fi ve- rum loquamur, etiam in Animo, ac in Corpore, deformis Sc in- venufta eft Nuditas: Neque parvam addit Reverentiam,Confiliis & Fačtis Hominum, fi minuspateant. At Loquaces Sc Futiles , etiam ple- runaue leves funt, 8c Creduli. Qui enim eloquitur quae fcit 3 effutiet etiam auže nefcit. Ponatur igitur pro certo, Habitum Taciturnitatis virtutem ejje politicamMoralem. Sed Sc illud addendum eft ,bonum efte Homini 3 ut vultus fuus hingm Officium non praeripiat. Nam,Ke- velatio Animi ex Vultu^ aut Gejlu, magnus eft Defečtus,& quaedam quafi Troditio: Eo magis,quod laepenumero, plus notatur, 8cfidemfacit 3 quamverba. Ouantum ad Secundum, Dijjimulationem fcilicet: Exneceffitate quadam illa Taciturnitatem fequitur. Adeo ut qui Teci us efle vult, Dijfimulator aliquatenus vel nolens evadat. Etenim aftutiores funt Homines, quam ut patiantur aliquem in squilibrio fe continere abf- que aliqua in alteram Partem inclinationis fuge declaratione. Ita Ouseftionibus fubtilibus eum obfidebunt ? 8c allicient, Scexeutient 3 ut,nifi obfirmato Sc abfurdo Silentio le quismuniat,necefte ei fuerit 3 fe nonnihil proden: Quinetiam fi hoc non fecerit, ex Silentio ipfo 3 ali- quid oonje&ura capient 3 non minus, quam ex Ferbk- Quod vero ad JEquivocationes, Sc Oracula verborum attinet, non poteiunt illa diu va¬ lete. Ita ut Nemo Tell us elie queat 3 nifi aliquem Dijfimulationk Gra- dum fibi indulgeat r Qua: nihil aliud eft, quam Silentii qugedam Ap- pendix 5 'aut Limbuš. . . x Ouantum vero ad tertium Gradurn $ nimirum Sitmlationem , & Trofejjionetn falfam 5 Illam magis Vitiolam, Sc minus Politicam 3 duco Nifi forte dignus vindice Nodus inciderit. Itaque perpetua Con- fuetudo simulandii Vitium eft, aut ex Ingenii Lubricitate quadam, vel Timiditate,ortum 5 Aut etiam,ex Animi Conftitutione, quae Vitio aliquomagno imbutaeft: Ou°d:>q ula Occultare oponzt^Simulationem etiam in aliis adhibere Sc exercere efficit, ne forte Habitus ipfe in- tercidat. Commoda SimulationisfaDtjjmulationkJina.' Primumeft,quod Op- pof itionem amoliatur, Sc Homines imparatos aggrediatur, ubi enim Confilia cujufpiam evulgata fuerint, Adverfarii, veluti Tuba ex- citantur. Secundum eft 3 quod in Hominis poteftate relinquit,ut pe- dem referat, Sc fe abfque Exiftimationis fu? jactura de Negotio fub- ducat. Si quis enim, le manifeft^ declaratione obftringit, is cuneis quafi impačtisincluditur^Autpergendum eft ei,aut turpiter defiften- dum. Tertium eft,quod ad aliena Confilia detegenda,viam aperiat. Etenim ei, qui fua Confilia profert, non facile quis fe adverfarium prohteatur s verum aflentabitur potius 5 Etlibertatem Loquendi,in li- oer a ^em Cogitandi, vertet. Itaque habetur apud Hifpanosi, atis ma- gnum c agium =, Mendacmm$L Veritatem erues- Perindeac fi Wm ^n tr aV / S e ^ t a d Secreta releranda. Tria etiam funt Simulatio- w*r, iJjimulatTonk^ Incommoda.nt ex aequo Res compenfetur. Pri- mum,qiiod lllaTimiditate arguant: Id quod omnibus Negotiis,plu- ^aas velht, ne permciter ad Metam advolent. Secundum,quod inan- cipites De Tarentibut & Liber u. 'dftjtes Cogitationes Animos complurium conjiciant,qui for tafse alias cooperaturi fuiffent,& ftudio fuo rem promoturi * unde fine focia Sc amiča opera ad Fines fuos folus quis ambulet. Tertium ell:, (idque maximum,) quod pracipuo ad Actiones Organo* Hominem privet , nimiriam Fide. Optimum fuerit Temperamentum, fi quis Veracita- tk Famam obtineat, Taciturnitatk Habitum, Djjimulationk ufiim tempe ftivum, & Facultatem Simulaticnk , ubi opus fuerit. VII; De Pare n n b us ŠcLiberis* G Audia Porentam occulta funt, Nec minus Dolores eorum, & Metus- lila certe verbis a(lequi nequeunt, hos autem pro- ferre nolunt. Certe Liberi Labores humanos fuaviores,verum Infortunia amariora., reddunt. Cu ras vitse rnultiplicant, fed Memo- riam Morris mitigant. JR ter nit as S oboliš etiam Brutis communis eft-> Sed illa Memori£, Meritorum, Sc operam, propria eft Hominibus* Atque viderefaneeft, Opera Nobilifi lma5 & Fundationes , ab Orbis profečta 5 Quibus Eftigies Animorum exhibere curaerat,cum C or pa¬ rk Imaginibus deftituerentur. Adeo ut Pojleritati maxime ftudeant, qui Pojieritate carent, Qui Honores in Familiam fuam primi introdu- cunt,ergal//'ewindulgentiffimifunt: Intuentur fiquidem eos,non tantum ut Continuationem Speciei fiiEf, fed ut Reritm a fe gejlarum H Atque fi verum dicendum fit, in Natura non multum intereft 5 Adeo ut fiepe vi- deamus, Nepotem Avunculo magis limilem, au tCognato, quam Porenti proprio, prout Sanguis cafu quodam derivatur^ 'Curent Parentes , in tenera >Etate FiUoruM fiiorum, cui vitae Generiillos deftinent • Tum enim maxime funt flexibiles,& cerei. Neque inbac Ele&ione refpb- ciant, *De S^uftiis & QMatu. > ciant nimis Inclinationem Fi/irn«# ipforum š Quafiillud melius ar- repturi fint, ad quodmaxime videntur propenfi. V eram eft, fi Af- fe&us, aut Aptitudo Fmrorum, fit erga aliquod Studium infignis,non expedire, ut quis Natura, autlndoh repugnet; Sed, ut plurnnum Praceptum illudfanum eft 5 Optmumelig f , juave &facile ilhtd faciet ConfuetHclo- Fratret Juniores plerunque funt Fortuni Filii : Sed raro, aut nunquam, profperum fortiuntur Exitum J quando exhseredantur Seniores- Vlil. DeNUPTlIS £i CELIBATU, Q Ui Vxorm duxit, 8c Liberos fufcepit, Obfides Fortuns dcdit s Suntenim magnorum Conatuum Impedimenta 5 Sive ad Vir- tutem tendat quis, five ad Improbitatem : Certe praftantif- ma (ut alibi dhdmus) in ufumReipublic« Opera, & Merita, a Virk profefta funt, Frole carentibusj Qui tam Afteftu, quam Fortunis, Rempublicam connubio fibi junxerunt, 8c dotarunt. Attamen R a- tioni videatur magis confentaneum, ut qui Liberos relinquunt, majo- rem Futurorum Temporum Curam gererent, Ad quae fatis norunt, ChariJJima ilia fua Fignora oportere tranfmitti. Sunt tam en, qui licet Liberk careant, tamen Memorias fuse incuriofi funt, & Cogitationes vitje tantum Curriculoterminant, SeTempora Futura ut ad fe nihil pertinentia, ducunt. Imo & alii nonnulli, V xorem •& Liberos , tan- tum in Rationibus Expenfarum habent. Quinetiam reperiuntur ali- qui Fatui Avari, qui gloriantur ferb fe Liberk carere, ut habeantur tanto ditiores. Audiverunt fcilicet aliquos dicentes,T<*fer qm(piam eji ditijjimus j Alios autem fiibinferentes, At Liberk compluribvs onera- tur: Quafi Divitiarum hoc effet Decrementum. VerUm Cortibatus caufla maxime frequens, eft Libertas 5 Prafertim, in quibufdam A- nimis fibi complaeentibus & Phantafticis 5 Qui omnis Reftriftionis Senfumnaftiranttamacutum, ut Cingula & Perifcelidas fere habe- ant pro Vinculis & Compedibus. Viri Ccelibes optimi funt Amici, optimi erga Servos Domini, Servietiam erga Dominos optimi 5 At non femper Subditi optimi j Sunt enimad Fugam expediti s Atque revera Transfugaefere omnes funt ejus Conditionis. vita Ccelebs Ec - defiafiick bene convenit: Non enim facile qui s eriget Solum, fi prius Stagni alicujus Receptaculum interveniat. Jndicibm fk Magijlrati- b>us Res eft fere indifferens: Si enim faciles fint, & corruptelis dediti, Servum aliquem videas Vxore, multis modis, ad hujufmodi Lucra captarvda, deteriorem. Quod ad Milit es attinet, Reperio certe Du- fol erpr^ XercitUs ^ uos con cionantes, illis in memoriam redigere CnntJm-n* ritatei VxorHm & Liberorum- Reperio etiam Nuptiarmt .v JLJJ™, a P u J Turcas, Mihtei vulgares reddere viliores. Sunt r MQ(t Xor ^ Li berii Difciplina quaedam Humanitatis;atque €tel ’ V magis fint munifici&charitativi, q U i a For¬ tune eomin nunus exhauriamur 5 Sunt iambn? ex altera parte, ma- 8is De InvidicL-j. ■gišcrudeles, 8c fine vifceribus, (idonerqui fint feveri Inquifitores) quia Indulgentia Sc Teneritudo Affečluum fuorum non tamfope evocatur, & excitatur. Natur* graves, Sc confuetudine duete,ideoq} conftantes funt plerunque uxori* i ut de Vlyjje perhibetur, Uetulam juam pr Mulit Immortalitatn Mulieres cajhe> funt plerunqu r Verum,imffis iftis R e b us Curiofis, (licet non indigttis, qu* in con- vir- Et Cjuefit Dijferentia inter invidiam Puhlicam, & Priv atam. Qui v lt tutrs ipfe expers eft, invidet virtuti idterius. • Eteniin Animi Horni num,fe pafeunt Sc deleftantur 5 aut Bdno propfio, aut Malo alienoj dofperatfeadvirtutemalteriuspervenirepolfe, ipfeFortu^meius kbenter deprimit, ut paioor ifltercedat Difparitas* 1 66 De hmdia. VirCuriofut , & fe alienis Rebus immifcens, utplurimum, invitkt cft. Etenim, de Rebus alienis multum inquirere, neutiquam eo fpe- a»re poffit, quod operola illa Sedulitas fuis Rebus condueat: Itaque fieri non poteft, quin hujufmodi js^Seemcam quandam voluptatem capiat, aliorum Fortunas fpe&andi: Neque, qui rebus proprns tan- tum intentuseft, Segetem Invidi* multam reperiet. jnvidia enim Paffio eft Curfitans, & Plateas terit, nec Domi le continet , Non ejl Cu- riofut, quin idem (it Malevolin. "Utri Natalibus Nobiles, Invidia, ergaNovosHomines, Notam fub- eunt. Etenimmutatur Intervallum. Et firnile eft hoc Deceptioni vifus 5 Cum res retrocedere videantur, aliis le promoventibus. Deformer , 8c Enrnchi , & Senet, & Spurii, Invidi funt. Etenim, qui Conclitionem luam, emcndare nullomodo potefb, Conditionem alte- rius, pro Viribus luis labefačiabit. NififcrtehiDefedhis, in Gene¬ rala, & Heroica Ingenia, inciderint, qu* Defettus proprios Natura- ies, in Honoris fui Incrementum,vertere nitantur j Scilicet, ut Fama hoc arripiat, Eunuchum aut Claudnm, tam Magna perpetrafle ; Mira- culi nimirum Honore affe&ato. Id quod evenit, Narfeti Eunucho , & Agefilao , atque Tamberlani , qui Claudifuermt. Eadem fere Ratio eft Hominum, qui e Calamitatibus refurgunt. Sunt enim plerunque Temporibus infenfi 5 Atque alienas Calamitates,tan- quam fuarum Moleftiarum Redemptiones, guftant. $ui inplnr.mk excellere contendunt-, levitate, & Glorij van 3 moti, necelle eft ut fint Invidi • Ubique enim occurrunt Objefta Invidt* : Cum fieri nequeat, quin aliqui, in tot Rebus Illos fuperent. Qui fuit CharačkerjlJMperatortr Adriani, qui Poetas & Pi Debiti au¬ tem Solutioni Nemo invidet , fed Largitioni lupra Meritum. Atque etiam, invidia , non fine Comparatione eft 5 Ubi autem, nullus Com- parationis Gradus, nulla Invidia 5 Itaque Rtgibus non invidetur, nifi »Regibus. ni U( i tamen obfervationc dignum eft, Perfonis indignis, lub primum Honoris fui Afcenfum, maximžr invideri i poftea verb minite h ubi contr^ p er fo n ae digrae, & Mttitis infignes, Invidiam tum demum espenuntnr, poftquim Fortun* eorum diutius duravem*. Etenim, licet Vtrtus eorum eadem maneat, tamen minns fit illuftris ' Rccentes enim oboriantur Homiucs qui ean oblcurant* _ Nobile 1 T)jJnviditL£ Npbiles Ge nere> minus Invifia expofitiTunt, qi?m HoupriJ^s cugiu- uiui c ivdmui mu ouui 5 la vuvu iuuvw^ no . Itaque eandem ob dudam; quij?er Gradus qvehurfiu%^u^etp fubepnt Invidiam^V^m qui^er Saltn^ > ' : >-*/''trrrn j Qui cum Hanoj-H-m Fuis ccnjunčtos bafcent Lahore s magnat, Curasjk feficula-t Invidi.a pninčis labpprit. Etepim., exif^iu^nt tioigine^ eps, Honores fuos, caro pretioPmere, Čkmifereri potius ipfpj;uw f ppppupr quam incipkmt: Mi Feiicordia autem Femper f^e, .fiifiat fMvkkam* traducunt ^ Canentes illud, antantafaiimur s Ncn,quod ita Fentiant, fed quo Inv/Ji £ Aciein retundant. Veram hoc mtelligi debet, de Negotiis, qu«.hujufinodi viris impOnuntur,. non deiis qua? ipd adfe attrahunt. Nihil enim Jinvidiam magis fuknpab-guaiii; 8cImmodicum Negotiorum Monopolium: TSTiliilcjue e convef^,^- vidiam extinguit magis, qmm fi yqui s in jhmmix Hmjpribjk eon- flitutus, aliis Omciarhs inferioribus, nihil detrahat. J ioe jenim modo, quot illi Mini dri Funt, tot (c tegit Umbrqpuiis-, ab In- viaia. j • ■> - .1»^ _ •• L F.orti A J imvfc Compempd- liwdi£ ament ? de InduftriainterdiunjJeHnitt^ssfe.^P^dSA^PFV qu*e minus eis cordi funt.- Nibilominus, iilud. vepum. ;eftj gptentiae Odentadonem apertam, Sc indiffimulafam, (modbabfit Arrog^ntia Sc Gloria inanis,) minore Invidia laborare, quam fi callide 8c quaii furtim Fe not« Fubtrahat. Etenim, hoc cum rit, nihil aliud facit quis, quam ut Fortunam infimulet, quafi ipFe fibi elletconFcius Indignita- tls dr« ^ unde alios, ad fibi Invidendum fcimulat. Podremo, uthuic Pardfinemimponamus 5 Quemadmodum in pnncipio diximus,/wzW/<£ Ačfcum aliquid habere in Fe ex Veneficior, Ita nnr»nl,A J 1 „ ... _ J a „ •',f l *'-‘^u[xoies.ex Honoratis, Feinper.in.Scenam introdtt- cun 1C 1 ' , in querii' Tnvidiam , in' fe alias ineU.rFuranai,' dprivent: QuanaoqueinMtniftros& Servos, quandoqfie inCollegas & Socips 5 Aut m allOS PUOldam haU* *,A hnne nfiim, unriimm [P8 enim , inliar ffflKiš ojtr^fr, eft, ™i vi r p s n .J.^ S Modurn ekcielcentes, coerceii unde etKimfirsnp e dbus,.ne Fdnimium efferant. . :.nxc Invidia^ : qme hlMContenM^ Modbr m , Li uOfi uf8 De zAmorc-j. (& in Titulo de Seditionibus plenius traftabitur,) Eft in Regnk & Rehufpuh. Contagioni nonabfimilis. Etenim ficut Contagio in fanas partes ferpit, ealque corrumpit b Ita etiam, quando Invidia ftatum occupaverit, vel optima Reip- Mandata & Inftituta, in Odium vertit & Graveolentiam quandam. Itaque, param proficitur m- termifcendo A&iones gratas Sc populares, odiofis-, Etenim, hocip- {utn Imbecillitatem, 8c Invidia Metum arguit b Qiia2tant6 magis nocet b Ut fit etišitn in Contagiomhus, quse 5 fi tibi ab iis metuas, facilihs irruunt. hc puhlica ifta Jnvidia, magis in Regum Officiarios, 8t Miniftros in- volat, quam in Reges ipfos. Attamen ecce Regulam quge vix fallit b Si Invidia, quae Miniftro incumbit, fit magna, čaufla autem parva j Aut fi Invidia quafi generalis fit,& omnes Status Miniftros comple&a- tur, tune Invidia, (etfi occulto,) Regent, aut Statuni ipfum, petit. Atque haec difta fint,de Puhlica Invidia,ant Contentatione mala b atque de ejus Differentia ah Invidih prhata, quam priore loco tra&a- vimus- Addemus etiam,in genere,de Affečtu Invidia, boe infuper b eum, inter omnes Affettvs efle maxime importunum,& affiduum. Etenim, aliis Ajfe&ibus excitandis fubinde praebetur occafio b Refte autem diftum eft b Invidiam Fejios Diet non agere b Quia femper Materiam le exercendi reperit. Unde etiam obfervatum eft, Amorem & lnvi~ diam, Mačiem Hominibus inducere, Id quod alii Affe&us non faciunt, quoniam non continui funt. Eft etiam Invidia AjfeČfuunt viliffimus & praviffimus; Quam ob Cauffam proprium eft Attributum Dia- holib Ouidicitur; Invidus Hotno : gui Ztzamas inter Triticum.nottu Jeminfavit: Quemadmodura etiam femper evemt, ut Invidia callide, & in Tencbris operetur, ad pr*judiciumcujufvisreioptim*, velu- ti Tritici. I \ ? fr . i • ’ HC. - •> De Amore. A Mari plus debet Scena, quam Vita. Etenim in ScenL Amor femper Comoedis prsbet Argumentum^ Quandoque etiam & Tragcediae} At in Vita Humani, multum pl ( runque affert No- cumenti i NUnC ut Syremm aliqua, aliquand6 ut Furiarum. Obfer- vare licet, Neminem ex Viris Magnis & Illuftribus fuifte (quorum extat Memoria, Vel Antiqua, vel Recens,) quj adaftus fuerit, ad mfanum illum Gradum Amor is- Unde conftat, Animos magnos, & e gotia magna, infirmam hanc Pafjionem , non admittere. Excipere °r;° rt j- ts Marcum Antonium, Imperii Romani Duumvirum b & JP*« Decemvirum, Legiilatorum inter Romanos Princi- * Ai^ Um pr * or reveraHomoLuxuriofuj,&Voluptatibus ^ er aute m Vir fuit Prudens čkAufteru?. Unaequivis rarius,) Aditum reperire polje,non foluso in Cor apertum ? f c d Sc ben^ munitum > fi diligenti Cuftodii aon v De e MagiJlratibus&Ttigrutatibus* xi. DcMagistratibus < 3 cDiGNITATIBuS. V iri in Magiflratu collocati, ter Sem: Ser vi Pr inči pis vel Poli¬ ca,. Sem Farna 5 Sc Servi Negotiorum. Adeout Libertate neutiquam fraantur ^ neC in Pcrfonisnec in Attionibus* in Tcmporibus fuis. Miram Cupidit&tis Genus, Poteftatem ap- oetere Libertatcm amittere: vel Poteftatem in alios ambire, Pote¬ ftatem in feipfum exuere: Afcenfus ad Dignitattf arduus eft5 Et per Labores pervenitur ad Labores majores •' Sspe quoqtie inJignitdti- buf non vacat 5 Atque per Indignitates pervenitur ad Digmtates. Statio in DigniMibvs reslubfeefti Atnue regreflus, aut: pKC.pt- tium eft, autlaltem Eclipfis ; Qu® 6 c tjjfi trifte quiddam, 8 c Melan- cholicum. cwwlxvrum. Imo nec regtedi datur,etiamli'quis cupiat 5 Neque tegredi volunt Homines, cumratio poftulat ut idfacerent=, Veriim Impatientes manent vita? priVatse, etiam dimSene&us, aut Infirmitas ingruit v umbram Sc Otium poftulant, Sicut Oppldam Senes,qui ante Oftmrfi federe vo- lunt,lieet feeo paftoderi(ui.exponant. Sane, 1Ub ln dgijlratibus poli fe, opus eft ut aliorum Opimon« m«nmr, quo jeipfi*bea- tos rulet« s Nam li indicem ex lenfn ptoprio nibtl humfmodi repe- rient * Veram quando fecum cogitent quid alu de lpbs fentiant, 8c nuam libenter aVii Conditiones cum ilhsbermutave vellent, tum de- Sbea.ifunt,tanquamr U moretenus:Cum.ntu s fonafie C otramim cTmriantm. Šiquidem Dolores fuost pr,»-m feu.mm, Iicet Culpas fuas omnium noviflimi- CtrKlgnTcttJimimfukhme,, ipff fibi ignoti funt} Et dum Negotiis diftrahuntui, tempore ca rent, quo Sanitati, ant Corporis, aut Animae fua?, conlulant 5 lili Mor s gravk ivcubat, gni notus nimk omnibus ,. Ignotus moritur. fibi. In Pbtejlatibuf, Licentia magna datur, Sc Boni, St Mali: Quorum pofteriiispro Malediftione habcndum s In Malis enim, optima Cbn- ditio eft, nolle, prcraima, non poffe. CeffePotentia Bene-mefendi, verus eft 8 c legitimus AfnbitionisFinis. Etenim bene cbgitare, ličet Deo acceptum (it,tamen verfus Homines non multo melius eft,qnam bene fomniare, nifi in atftum producatur. Id autcm fieri non poteft, fine Mttnere aliquo publico 8 c Potelhite j veluti Solo fuperiore Sc ele- vato. Merita 8 c Opera bona, funt veri Fines Laborum Hominis Atque eorundem Confcientia Perfe&io humanse Ouietis. Et con- verjusDeus., ut afjriceret Oper^ eritas 3 Sc F učili tas- Quantum ad Mo¬ raš , Faciles Aditus prabe 3 Tempora praeftituta fetva, Inchoata quae funt perfice 3 Neque Negotianova intermifce, mfi urgeat Ne- ceffitas. Qiiantum ad Corruptelas : Non folum Manus tui-ipfius, 8c tuorum liga, ne Munera accipiantur 3 Sed etiam Manus Supplican- tium, ne ea offerantur. Prius horum pr^ftat certe Integritas adhi- bita3 verum ea ipfa pr«edicata, 8 c ex profeflo, idque cum deteftatio- ne c ormptelarum , etiam pofcerius affequitur. Neque tantum Cul* pam, verum etiam Sufpicionem devita. Quicunque mutabiles funt, nernd'*^^ a ^ terantUr abfque cauisl snanifeda, injiciunt fufpicio- 1 e S?rruptelif. Itaque, perpetuo, cum abOpinione tuaquam c * ,;i ^*t proceflu quem incepidi, deflečtas, ingenue hoc ipfum prontere^ Stm u iu.mmmnvprnnt fedulo de- pro ere, Sirnul Sc Cauflas qus te ad hoc commoverunt tiofas Scapudn’ nec l^eremfufhtraritepoffecredas. ■ca " ^ ^ OD1,n utn potens, fi non extet ahqu, mamfelta, reputatur " ’• 1 - X7,; -’ ^ Plerunque nihil aliud quam V ta obhqua ad Cor¬ ruptelas• Quantum ad Alberitatem 3 Invidiam, 8c Malevolentiam pa¬ rit illa, nihil inde metens: severitas fiquidem metum incutit, A(be- ritas Odium parit. Etiam Reprehenfiones de loco fuperiore 3 graves effe debent, non contumeliofe. Quantum ad Facilitatem . Ea Cor- rnptelis etiam deterior eft : Corruptek enim interdum & fubinde teii- tantur3 Quod fiquisImportunitatipateat, aut Refpeftibusleviori- busducatur, bsc ei ubiqu e adermt. Sicut ait Salomon 3 T.erfonas re- facere non eft bonum 3 enim offertdet pro BncceU Pank* r : 0.2 Venih- De . Veriffimum fane, quod a veteribus dičtum eft, Magijlratus virnm indicat. Alios autem indicat in melius, alios in pejus: Omnium con- jen/u capax Imperii, niji imperajjetb inquit Tacitus de G alba. .* Contra de Vefbafiano idem b Sobts Imperantium Veftafianus mulat us in melius. Licet aiterum intelligat tacitus de Arte imperatorja, alterum de Moribus 8c AfFečtibus. Signum eft luculentiffimum Indolis genero- fe, fi quis Honoribus emendetur. Eft enim Honor , aut laltem efle debet, Locus Vir t ut k : Atque quemadmodum in Natura, Corpora moventur rapide ad Locum placide in loco : Ita virtus in Ambitu violentioreft, in Honor e adepto fedatior. Afcenfus omnis ad Digni- tatum Faftigittm , incedit tanquam per Scalam Graduum flexuofam 5 Atque, 'fi Facfiones valeant, bonum fuerit, aiteri parti adharere,dum quis Honorem fcanda t: At fe ad Aequilibrium reducere, poftquam eundem fuerit confecutus. Memoriam Vr Et Hijlrionis potius Virtus cenfenda eft, quara Orat oris 5 In locum tam fublimem, fiipra Nobiliores illas partes, Inventionk , Eloeuttonk , & caeterarum, extolli 5 Imo quafi omne ttdijfetpunČtum, pene folam prsdicari ? Sed jnpromptuRatioeft: Ineft enim Natur*Human«, plerunque, plus ftulti, quam Sapientis. Unde & facultates ex, quibus capitur Pars illa in Animis Mortalium Stulta, funt omnium potentiffims. Huic mire con venit, & quafi parallela eft, Audacia in Negotiis Civilibus. Quid in iftis Primum ? Andacia. Quid Secundum > QuidTertium> Audacia- Atamen utcunque Ignoranti*, & Sordidi Ingenii, Proles ^Audaciab c*terifqueCivilis Scientis Partibus longb impar. Sed mhilominus fafcinat, & Captivos ducit eos, qui vel Judtcio mhrmi funt, vel Animo timidiores: Tales autem funt Hominum Pars maxi- ma. Quin Sc Sapientibus ipfis, cum Animis vacillent, yim mjicit. Idcirco videmus Audaciam, in Democratiis, plurimum> valmfle: * Apud Senatores vero,& Principe,, certe minus. Imb quand6 pnmo Rebus gerendis admoventur Audacts ; plus poflunt,quam poftea • Nam male Pollicita praftat Audacia. - San^ quemadmodum intervemunt Agyrt*, T>e *Boni 'ta te, & "Bonitate J\£atiya. 3 ui Corpori Naturali meden profitentur ^ fic 8t Corpori Politico non efunt Homines, qui Curationes vel difficillimas fufapient, Quibus forsan in paucis aliquibus Experimentis felicitbr fucceffit, fed cum Scientiaz principia non guftarint, fepius excidunt. Imo videre eft nonnunquam Hominem Audacent, MiraculUm illud Mahometk eden- tem. Populo perfuafit Mahometes , Se Collem ad femet evocaturum: Atque a Tum mo Ejusjugd, Preces pro Legis fu« Cultoribus, oblatu- rum- Populus magnl freqderttiž convenit: Collem s ut ad fe veni- ret,iterumque iterumuj vocavit Mahometes , Sed cum Collis immotus maneret,ille (nihil omnirto pudefačhis s )inqiiit ’■> Si Collk ad Malsome- tem accedere nolit, y ad Collem ibit Mahometes . Sic Sc iftiufmodi Ko- mineš, quando Ingentia qu«dam in fe fufceperunt, turpiflimeque in iis defecerunt, tamen (fi ad ipfum Audaci£ Culmen pervenerunt,) Lufu rem excipient, 8t fe vertent. Sc nihil aliud. Hominibus pro- fečlo magno Judicio prsditis, ludibrio funt Audaces j Imo Sc apud ipfum Vulgus Audacia aliquid habet Ridiculi. Narafi RisusObje- čkim fit Abfurditas, ne dubites, quin magna Audacia Temper fecuna habeat aliquid Ridiculi. Neque fere jucundius eft Spečtaculum, quam videre in Audace OrisConfufionem : Vultum enim tune.nan- cifeitur in fe reduftum, fed deformiter. Nec aliter fieri poteft. Nam in verecundantibus fluunt paulatim,refluuntque Spiritus 5 Sed Auda- ce* 0 quando tale quidpiam illis contingit, attoniti haerent, ut fit in Schacci£ Ludo, quando non vincitur Collufor, fed torpet tantum Motus. Atqui hoc poftremum, Satyr« aptius, auam Seris Obfer- vationi. Illud vero animadvcrtendum^^c?^ lem per caecam effe. Difcrimina enim 8c Obftacula nulla videt : Quare in Delibcrando nocet, in Exequendo juvat- Adeo ut,fi Audaces tutd adhibere veliš, Summum illis Imperium non deferas h Secundo? Claffi annumeren- tur, 8c ab aliis regantur Nam in Confiliis capiendis, pericula ante oculos habere bonum eft. In Executione autem 5 oculos claudere oportet, nifi Pericula valde magna fuerint. XIII. I^eBoNlTATE^ Sc Bonitate Nativa. D eo fenfu accipio, ut fit affečhis, qui H01ninum.C0m- ; J n '° a udeat, bene velit: Quam eandem Grseci philanthro- pam vocant. Humani tat k tmtem Vocabulum, (proutVulgus ra utttur; levius ahqu ant 6 eft, atque anguftius, quam ut vim ejus exprimat. Bomtatem fcili cet appello Affeftum, 8c Habitum } Boni - tatom autem Nativam^ Inclinationem. Bonitas verointer omnes Vir- tutes, atque Animi Dig n i tateS;) focile primas obtinet •> cum fit ipfius I>iv/ne U\[obilitat(L-> neque tamen Arborem habent in Hortis fin s, aualem Tmon habuit. Ingenia ita difpofita, non injuria vocare licet, Human* Natur* Vo~ rnicas, & Carcinomata. Sunt tamen h*c Ligna accommodatiffima, e quibus fiant Mercurii Poli tičih Similia Lignis incurvis, qu* bene Na- yigiis extruendis conveniunt, jadauoni deftinatis, non autem zEdi- bus, qu* immot* manent. Partes autem, čklndicia Bonitatk funt plurima. Siquis fe erga Hofpitcs & Peregnnos benignum huma- numque praebeat, arguit fe Mundi Civem , fibique Cor elle, non inftar Inful*, c*teris Terris avulfe, fed Continentis, qu* illis conjungitur: Si compatiatur AffliČtis, nobilitat fua Pr*ccrdia, qu* non fecus atque celebrata illa Arbor, per fuaVulnera, Balfamum exudat. Sifacilis offenfas remiferit, Sc Delidorum gratiam fecerit, Mentem indicat in alto pofitameffe, fupralnjuriarum Jadum &Tela. Si pro modicis Beneficiis gratum fe exhibeat, argumento eft, pluris fe aeftimare Ho- minum Animos, quam Sarcinas. Supra omnia, fi fupremum illum, Sanfti Pauli Apojloli, Perfedionis Faftigium fit confecutus, utdevo- veat fe? atque anathematizet a Chrijlo , propter Salutem Fratrum, in- dicio eft, proxime illum accedere ad Naturam divinim ■> & quodam- modo Chrijlo ipft conformari. XIV, De Nobilitate. D E Nobilitate primum agamus, ut eft Portio Reipublic* * Dein- de ut eft Conditio Hominum Particularium. Monarchia^ in qua nulli prorsus Nobiles , femperpura eft & abiolntuTjiramis .* Cujufmodieft ImpermmTnrcicum. Dignitatem enim Regalem diluit Nobilitas , & Vulgi Oculos a Profapia Rigla aliquantulum avocat. In pemocratia verd, Proceres interdum non defiderantur: Imo Status ^fe Popularis multo pacatior eft, atque minus Fadionibus Turbis obnoxiu S;j ubi non funt Stirpes Nobilmm : Illic enim in Res ipfas Ocu- 1 °uunum conjiciuntur, non in Perfonas, vel (i omniho in Perfo- naS} 1 - ^5 ta nquam in maxime idoneas Rebus gerendis, minime vero ut ratio abeatur Infignium, aut Imaginum. Behetiorum Rempub- licam atis tiorentem videmus, licet Religionis Pagorumgae Diver- fitas ob tare vid eatur> Utilitas enim apud illosvalet, non Digmtas. Illa Gubernandi Forma, qua Confedefat* Belgarum Provinci* utun- tur, certe emmet. Elbi enim Paritas admittitur,ibi St Gonblia ineun- tur *quabilius, 8t Tributa penduntur alacrius. Nobilmm Potentia 8c Audoritas in Monarchiprincipi ipli impertit fplendorem, fed pote- featem imminuit $ Populi vero Animos auget, Fortunas illorum de- primit. Bene fe res habet, cum Nobiles non iint Potentiores, quam aut Imperii aut Juftiti* Ratio poftulat: In eo tamen Dignitatis Gradu fuftineantur, ut Infolentia Popularis illorum Rev erentia, tanquam 9biče, retundatur,antequam in Regalem Majefiatem fe eftimdat. Rur- sus, numerofa Nobihtas,(\\ix plerunquc minus potenscft,Statum pror¬ sus '71 ij6 T>e Seditionihus & Turhij. sus depauperat: Hinc enim profufe Expenfe : Atque infnper, cum necelle fit, traftu Tcmporis, Complures ex Nobilibm indigos fieri,fe- quitur Divortium quoddam/ive malum T emperamentum 5 inter Ho- nores Sc Pecunias. . Quod vero ad Nobilitatem ipecrat in Perlonis particularibus: Ve- nerationem certe habet, videre Caftellum, aut A^dificium antiquum, quod nulla mina invafit \ Aut etiam annofam 8c proceram Arborem folidam Sc integram : Quanto magis intueri antiquam Nobilem Fro- fapiam , a Flučtibus, & Procellis Temporis, llbefam. Nobilitas enim Nova Regia Pot en tia Opus eft, Ahtiqua vero T emporis folius. Qui ad Nobihtatis Faftigium primi evehuntur,Virtutum Claritudine ple- ruricjue Pofteris eminent, led Innocentia minime. Ad Honores enim rarb afcenditiir, nifi per Mixturam bonarum Sc malarum Artium. jEquum vero eft, ut Virtutum fuarum Memoria, ufque ad Pofteros permanet•, Vitiorum vero una cum ipfis moriatur: Natalium Splen- dor Induftriam plenjnque minuit 5 Atque qui minus eft Induftrius, aliense invidet Diligentis. Ad quod accedit, quod non datur, quo poffint ulterius Nobiles promoveri. Qui vero in eodem loco hseret, dum alii afcendunt, Invidk Stimulis vix carebit. Contra, Nobilitas paffivam Invidiam omninb lenit 5 Eo quod Nobiles in Honorum Pof- leflione nati videntur. Sane Reges, quibus Nobiles adfunt prudentes Sc capaces, I\legotia fuamollius fluore fentient, fi eos potiffimum ad- hibeant: Etenim, erga hujufmodi preceres Populus magis- propen- detj utpote natos quodammodo ad Imperandum. XV: De Seditionibus ScTurbis. M Agni refert, ut Pajlores Populi Prognoftica Tempeftatutn Poli- ticarum fciant;Quae tune maximae funt,cum Res vergunt ad M- cjualitatem 3 Non fecus ac Naturales Tempeftates circa Mqm- noBia invalefcunt. Quemadmodum autem, fepe videre eft, Flatus Ventorum cavosj Sc veluti elonginduoj Quin &: fimiliter Maris Tumores occultos, ante Procellam, Idena evenit ingruentibus Pro¬ cellis politicis. •- lile etiam cacos injlare Tumultus Sape monet , Fraudefqne- ) & operta tumfcere Bella. Faitiofi Libelli, & Licentiofi & mordaces Sermones in Status Scan- dalum^cum pafsim vohtant,& inerebrefeunt ,Similiter novarum Re- -- pmores Mendaces 3 in Regiminis Dedecus, undique jačlati, Sc V °Pulo excepti 5 Sunt certe inter Prognoftica Seditiennni. $ororenTe I a ate Prafertim, ubi in iftis Difputa* tionibus circa Mandata, qui a parte Mandatorum ftant, loquuntur ti-* mide St molliufcule, qui autem adverfantur, audacius Sc contu- maeius. Etiam (ut benb notat Macciavellus ) cum principes , qux (e pro Pa- rentibus communibus gerere deberent, Fadionialicui fe adjungunt, idem fit, ac cum Lembus, Inclinatione nimia in alterum Latus, ever- titur. Hoc temporibus Henrici Tertii Gallornm Regk, confirmatum eft. Ipfe enim, a principio, in Ligam pro extirpandis Proteftanti- bus, fe recipi voluit: At paulo poft, eadem Liga contra ipfum Re~ ^e«žvertit. Cum enim Andcorkas Principis fit Cauflše cujufpiam tan- quam Accefloria, Sc fortior inlurgit aliqua Obligatio, qužim vincu- lum imperii , Rege s incipiunt de Pofleffione Audoritatis fux dejici. Porro cum Difcordiae, 8t Duella, 8c Fadiones, palam 8c audader c oftentant, indicio eft Reverentiam erga Tnncipem exui. Motu s e- nim Procerum, debent effe ficutMotus Planetarum, fub primo Mobili) gux a opmionem receptam,) qui rapide quidem circumferuntur fe- cun um otum primi Mobilis , leniter autem renituntur i n Mot u pro- prio. viJare fi Vjri Vrimons & Nobiles, propriis Motibus violenter rapiantur. Sc (utf Clt ' e Tacit m) Libenh q»am ut Imperantium mem- nijjent b Urbes perturbari manifeftum eft- Reverentia enim id lp- fum eft,quo Reges k D eo accinguntur,qui eam aliquando difrumpere minitatur 5 Solvam Ci ngH i a Ktgum . Rursus, cum aliqua exq U atuor imperii Columnk, cbncutiatur aut labefadetur, quae funt ,Reh g j 0) JufUcia^Conjilium , opesj tum Sereni- tasprecibus imploranda eft. Sed mittamus hxcProgn 0 Jlica Sedititr mm, (circa qus nihilominus intervenient nonnulla, qfiae ij s tradandiš majorem Lucern prsbere poffint,in fequentibus,)S{ primo d zMaterih SedtUonum, poftea de carum fkbd h de *** nonnihil dicanjus. »n i;., .p’ >0(M Materiam i8o De Seditionibus & Tttrbid. Materiam Seditionum expendere res eft confideratione digniffima. Tutiffima enim via Seditiones evitandi, ( fi Tempora patiantur,) eft 5 ut ipfam Materiam e mediotollamus. Si enim Fomes Flamm* paratus lit, Scintilfe, quae incendiuro facient, ex qutparte emicare poffint, nemo facile dixerit. Seditionum Materia duplex eft > Magna Inopial Sc Tr^efentium Rerum Tfidium. Certiffimum eft, tot eile pro Turbis Vota quot funt Hominum Res attrits, & decočbe Fortun*. Unde lila Lučani Obfervatio, de ftatu Imperii Romani , paulb ant e Bel/um Civile. Hinc ufura vorax, rapidumque in tempore Foenus. Hinc concujja Fides , ds multk ntile Bellum . Hoc Multk ntile Bellum,cevtvivn eft Indicium, Status ad Com- motiones fk Turbas difpofiti. Tum fi Primorum Hominum Indi- gentia, ac Res accife, cum fumma plebis Inopia & Paupertate con- junganturjpericulum imminet grave. Rebelliones enim,qus a Ventre ortum habent, peffim *. Quantum vero ad Alienationes Animo¬ rum, & Tasdium Rerum pradentium, Sunt certe illa, in Corpore Civili, inftar Humorum Maligniorum in Corpore Naturali, Qui ad Calorem pr aeternaturalem colligendum, & Inflammationes, apti funt. Nemo autem Trincipum , fui periculi Magnitudinem me- tiatur, ex eo, quod Jufta lint aut Injufta,illaqus Animos Populi alienant: Hoc enim eflet vulgus Rationis nimium capax putare., Qui fuo fepe recalcitrant Commodo. Nequeetiam ex hoc quod Gravamina, ex quibus Invidia oritur, grandia fint aut exigua. Malevolentfe enim ex omnibus iftae periculofiftim* funt, ubi plus timetur, quam fentituiv Dolendi Modus, Timendi non item. Pr*- terea, in maximis Oppreflionibus, ea qu* Patientiam irritant, etiam Animos frangunt: At in Timoribus difpar eft Ratio. Neque rursus Trinceps , aut Status, Alienationem Animorum, 8< Invidiam graflantem minus pendat, quod aut fepius aut diutius, illa fafti- dia Animorum aeftuarunt, neque quicquam inde detrimenti Refp. cepit. Ver um enim licet fit, qnod non omnis Vapor in procel- lam definat, Ita vere dici poteft, ex altera parte, quod pročel¬ ij, licet fepius pertranfeant, tandem glcmerantur ruunt. Atque fecundum Adagium illud Hifiamcum } Funiculus in fine, levijjmb tenfione rumpitur . Caujfie Seditionum hx funt 5 In Rebus Religionk Innovatio , Tributa d 1 Cenfius 'n Legum & Confuetudinum Mutatio j Immnnitatum <& Privile- giornm Violatio , Opprejfio univerfalk j Indignorum ad Honores & Ma- gi (Ir at us pr omot ro 5 dlremgen£ } C ar rt as Annonee 5 Milites incuriose di- 5 FaČtionesfa&£ defierata j Quicquid denique Populum offen- ttj rmulqxi e eos in eaufsa communi unit,8t confpirare facit. r>n ■' Neque praetereundum eft s quod cumomne publictf Opulentise Aug- mentum,ab Exteris Nationibus lucrifieri necefle fip (Quicquid enim alicubi adjicitur, alibi detrahitur 5) Tria tantiim efle, quas Geas Gen- tivendit : Material Merciumb Mattufa&uram 5 & veduram. Qu^ quidem tres Rotse, fi rede progrediantur, AšfhisDivitiarum erunt uberiores. Saepius autem contingit illud, de quo loquitur Poeta,Mate- riam J tipe rabit Opus '■> Nempe ut Manufaktura, 8c Ved ura, Materi* pre- tium excedat, Sc Statum magis locupletet. Manifefti funt hujus Rei tefles inferioris Germani* Populus ’■> Qui quidem Fodinas, non fub- terraneas illas, fed fupra Terram pne omnibus Gentibus habent di- fiffimas« Nihil autem prius debet etfe aut confultius quam ut videat Ma- gidratuum Prudentia, ne Pecuniarum Thefauri apud paucos recon- dantur. Alitbt enim facilefuerit, Rempub. inter magnas Opes farne perire. Nummus autem -inftar Fimi, non frudificat, nifiper Ter¬ ram difpergatur. Hoc prsecipue efticitur, fupprimendo, aut faltem eoercendo, Voragines illas, fterurrisj Monopoliorutu , Sc Latifundiornnt ln P ( f CHa eonverforum, Sc hmilium. Mgantum a q Sedandas Animorumoffenfiones, aut faltem ad amo- len a ea, quae ab ii s proveniunt, pericula, Duo funt, in omni Statu, elitno ume x)$Hbditorum Genera, Proceres fezplebs • Quasvisharutn Partium lola, fi infenfa fi fj n0n m agnum fubeft periculum. Tardi enim junt Populi Motu s,- n i(i >1 Nobilibus incitentUr .• Nobile 1 autem in¬ validi, nifi vulgus, fu^ fponte, ad Mcitus aptum Sc pr^difpofitum fit: Tum periculum reveta ingruit, cum fotentiores expedent, dum Arnu moveanturapud^«/<«t, ut ita dcmum Animos exulceratos prodere poflant. Fingunt Voetm^ CalicolasjF^e^ ut vincirent coniurade 5 Qutid ubi Jupiter accepiflht, MiiteMVe ČohGlio^riareum Centimanum abcfcrfivit, ut in fuppetiasei veniref. Proculdubib hoc Emblema Monitrchas monbt* aUSm tMtum & (kivitalie fit eis, ?Ubk ftudia ‘ tiliare Scretinere, i . . . . con- * tiru. Licentiam i8* De Seditionibm & c Turbis. Licentiamnonnullam, fed moderatam, Animis gravatb affedis & maleVolis indulgere,ut ebulliant eorum Dolores,& infumosabeant, (modo Infolentia abfit, & Audacia,) utile fine eft. Qui enim Humo- res, ad Interiores partes retrovertit, 8c Vulnus invifcera fanguinem refunderecompellitjulceraMortifera, &; exitialia Apoftemata, in- Ad niollicndos exacerbatos & mal-evolos Animos 3 Partes Epimethei etiam ad ;TroMetheum rite transfera poffint. Neque enim reperitur Pv.emediumutilius.jEj5?«/e^f»j,ubi Mala StiErumnas evolare fenfiffet, Opereulum vafi feftinus impofuit, & in imo Dobi fpem refervavit. Cert^politice &artificiofe fpem nutrire,8c injicere.ac Homines a fpe ali & in aliam circumducere, ex fortiffimis eft, contra venenum Male- volentisej Antidotis. Neq, certius eft Indici um prudentis Regiminis, SeRerum Adminiftrationis, quam ubi Homines fpe continere podit, cbm fatisfaciendi Copia non datur, Atq, ubi res tam provide tra&an- tur,utnullummalum ita peremptorie imminere videatur,quin aliqua fe oftendat Spei Rima ad evadendum : Quod eo minus difficile faftu eft, quia tam privališ Heminibus, quam Fačtionibus\fibiipfis adulari infitum eft? Autfaltem oftentare, in gloriam fuam, quodnon oznni- no credunt. Trita fine eft, led prtecellens Vericulorum, quas Malevolentiae mi- nantur ,Cantio, ut pramdeatur, ne fit Caput aliquod, ad quod Populus infenfus&exacerbatusconfluere, Scfub cujusprasfidioin Corpus ali- quod coire, poffit. Caput ego illum dico, St Ducem idoneum, qui NobilitateSt Exiftimationecelebratur} quique apud Malevolos ao ceptuseft &gratiofus, atque ad quem Ora čk Oculos eonvertunt j Quique etiam ipfe in Rebus fiiis privatis cenfetur offenfus. Quod genus Vitorum, aut Statui conciliandum eft, idque non perfunčl orie, fed folide, Aut per alium aliquem,ex iildem partibus retundendum 5 qui illi alterife opponat, Atq? Gratiam popularem, in diverfa trahat St fccet. Ubique hoc obtinet, quod fadtiofas Potentias St Coitiones, quaj eontra Gubernationem imperii Frontem contrahunt, inter fecom- mittere, aut faltem Diffidentiam inter eas feminare, Remedinm baud contemnendum fit.. Etenim male admodum agitur cum Rep. fi illi, qui erga Imperium bene affečbi funt, difcordiarum pleni exiftant 5 Qui vero infenfi,& maligni, arčie conjungantur. Adnotavifepifisingeniofi St arguta Difteria, qu^ Tnncipibw\m- proviso exciderunt, nonnunquam fcintillas ad Sedationes injecifte. Exitiale fibi vulnus infiixit Cafar^e o dieto$ SyUa nefcivit Lit er as, di~ tiare nonpotuiu Spem enim omnem il lud verbulum pra-fcidir, quam "omines imbiberant, aliquandoeum DiUatnram depofiturum. Per- «iditfeipf um G alba eo dieto b Legla fe Milite m ,non emu Inde enim Mi- 11 es de Donativis defperarunt. Trobus item propter eam vocem in- emilla, D$$AtbeiJmo. emiffaputantur. Longiores enim &. produ&iores Sermones obtufi funt, Sc minus notantur. , ■ r; f Podremo, in omnes Eventus, habeant circa fe Prmtipes, Perfonas nonnullas Militiž Sc Fortitudine fpe&atas s ad reprimendas Seditiones , in primis Motibus. Hoc enim fi defit, magis trepidari folet, in Aulis Principum, cum Turbs primo erumpunt, quam par eflet. Et Status eo genere periculi laborat, quod Taciti# illis verbis innuit 3 Atque is Habitus Animorumfuit , ut pejfimum facinus auderent pand , phtres villent , omnes paterentur. Ifti autem Militares Viri, fidi omnino efle de- bent, & bonse Exiftimationis, potius quam fačfciofi, aut populares 3 Et cum cateris Proceribus bene comparati. Aliter Remedmm Morbo gravius. XVI. De Atheismo. M inus durum cft,credere Portentofiffimis Fabulis AkoranijTat- mudi, aut Legenda^ qUam credere, huic Univerfitatis R.erum Fabricae, Mentern non adefle. Itaque Dem nunqu£m edidit Miraculum,ad Atheijmum convincendum, quoniam Opera ejus ordi¬ nariat huic rei fufficiunt. Verum eft tamen, parum Philofophise Na- turalis, Homincs inclinare in Atheijmum 3 At altiorem Scientiam, eos z&Religionem circumagere. Etenim Intellečtus Humanus,dum CauE fas fecundasintuetur fparfas, interdum iis acquiefcere poffit, necul- teriusPenetrare 3 Verum cum tandem Catenam earum, connexarum inter fe 3 Sc confoederatarum, contemplari pergat, necefte habet con- fugere ad Vrovidentiam , & Deitatem. Imo, Sc illa Schola, quse praci- puc acculatur Atheifmi, fiquisvererem introfpiciat 5 Religionem de- monftrat clariflime: Nethpe Schola Leuapph Democrit /, Sc Epkuri. Etenim longe verifimilius eft,Quatuor Elementa Mutabilia, žk unam iuintam Effentiam Immutabilem, recte ab aterno locata, opus Deo fine o ab f re ’ Exercitum Atomorum Sc Seminum infinitorum, i- rdlne fortuito vagantium, hunc Rerum Ordinem, Sc Pulchri- ? - '»nfr 3 ^ ro ?*? nere potuifie, abfque Mdili quodam Divino • Dicit n?- DlxH Infipiens in Corde fuo , non efh Detts : Non dicit, Cogi- avi nftpzcnf in Corde fuo : Adeo ut, magis intra fe hoc afierat, tan- auamrem quam lub ens optaret, quam quod penitus hoc credat, 8c fcntiat. Nemo enim n t0s none fi e credit, nifi cui Deos non effe ex- pedit. N ul la aha re fane magis convincitur Atheijmum labiis tantum infidere,Cordi autem minime, quam bac, quqd Athei Opinionem fu- fibi Difcipulos comparare, u t aliae Seda faciunt 3 I m b D qU0G i jvion- foi fimile eft, quidam eiUlis Mortem & Gruciatus fubierunt potius quam Opinionem fuam retradare fuftinerent : Cum tamen fiexan - mo fentirent,nihil.tale elTeguale^, qqid tandem deea re fatage- ^ rent ? *De tAtheifmo. rent? Epickro hnponitur^ feum Exiftimationi$ fuae confervands erati^, tenuiffe, quod exifterent quidem Beata cjfflždam Natur*, fed quse feipfis fruerentur^ Neque Mundi Adminiftrationife immifce- rettt. In qua Ojpinione, aiunt eum, Tefiipori obfecutuin, cum re- vera De^eilenon putaret. Verutn, ut videtur, minus jufte argui- tur: Verba enim ejus egregia funt & divina * Noti Deos Vulgi negare profamM* fid vt *lgi Opfniones Diis applicare profanim- Plato ipfe melibs djcere nOU potuit. Unde videtur 4 licet Audacil polleret ad divinam rerum Adminiftrationem pernegandam, eam tamen ad Naturam eorum tollendam illi non fuffecifle. Indi Occidentales 0 par- ticularium Deortrn fuorum Nomina prsedicant, Etfi Nomen nullum generale habeant, quod Deum fignificet: Exempli gr a ti a, perinde ac Ethnici Nomina Jovis, Apollinis, M ar tis* &c. in ufu habuiOfent 5 voce autem, qua Deum exprimerent, caruiffent. Quod fetiš indi- cioeft, PopulosmaximeBarbarosNotionem Reihabere, licetJLati- tudinem ejus non comprehendant. Adeo ut contra Atheijlas , Ho- mines maxime Ferini, cum Philofophorum fubtiliffimis, militent. Atheifia contemplativus, raro reperitur 5 Diagoras, quis, Bron* & fortafse Lucianus , atque alii pauci} Qui tamen plures eflevidentur quain funt 5 quoniam omnibus.) qui Rehgionent aliquam, aut Superjli - tionent impugnant, a SeČtd adversa, folet inuri Nomen & Nota Alheijlanm . Sed tnagni revera Atheijla fitnt Hjpocrita j Qui Sa- cra perpetuo tra&anfe fed fine fenfu- Adeo ut eos in fine cauteri- zatos evaderej neceffe fit*. Cauffe Atheifmi funt: Divifiones circa Religionem* fi plures foerint * Nam unica Divifio, Zelum utriufque partisadauget,veium numero faAtheifmnm introducunt. Alia Caufla funt, Scandda Sacerdotrmb Cum edresredeat, qud innuit S. Ber¬ nardu* : Non ejljam dicere , ut Topulus*fic Sacerdosj, qnia necjic Topnim , ut Sacerdos. Tertia cifConfuetudo profana ludendi & Jocandi in Rebus San&h-, quae fensim Reverentiam Rtligionk atterit. Proftremo po- UUntur Se cula erudita , praefertim cum Pace* 8e Rebus profperis con** junčht. Etenim, Calamitates, 8c Adverfa, Animos Hominum, ad Reli gr onem fortius fle&unt. Qui Deos negant, Nobilitatem Generis Humani deftruunt. Nam certiffimum eft, Hominem Brniš c ogna- tum efle, quatenus ad Corpus : Quod fi) quatenus ad Animam, non intercedat ei Cogrtatio cum Deo* vilis eft plane, & ignobilis Creatura. Deftruunt quoque Magnanimitatem, & Humanae Natur* Exalta- tioiiem* Cape enim Exemplum a Cane, obferva, quantos fibi af- lumat Animal illud Spiritus, & quantam Generofitatem induat,cum feab 'Homne 0 (qui ei vice eft De r, aut Melioris Natura) impulfum per- fpiciat. Quam Fortitudinem liquiddcernas tantam efle, quantam Creatura illa, abfque Fiducid Melioris Natura , quam propriae, aequare nullo modo poffit. Similiter & Home, ubi innititur,& fpemcollocat, m Divina Providentia Sc Gratia, Fiduciam & vires colligit,quales Hu¬ mana Natura, fibi relitta, nequiiftet attingere. Quare, ut Athifmus , jn omnibus odium meretur, ita & in boe, quod privet Naturam Hu¬ ma nam Faoiltatejic ultra Pragilitatem Hnfnanam attollendi.Quem- admodum ht, m Perfonts Individuis, fimilit^r fit & in nationrbus. Magnanimitatem Romanam* nunquam Gens *quavk. Audi • Superftitione* igitur, quid dieat Cicero. §>uam voltmus, licH, Vatres Cdnfcripli , nos amctnt/s, ramen nec Numerb fhjanos, nec Robore Gallos , necCalliditate Vacnos, nec ArtibusGracos, nec demone hoc ipfo• kujus Gentis‘&'Terr& dowejiico nativ 6 quefenju ltalos ipfos , & Latinos: Jed pietate, ac Religi- onl’,atque bacima Sapientij qrtod Deorum Immortdium Kumine omnia ngi, gubernarique perfpeximus 0 omnes Gentes , NationeJquefuperavimus. XVII. De SlIP E RS TIT ION E. P Raeftat, nullam aut incertam, de Deo habere Opinionem, quam contumeliofam, Sc Deo indignam: Alterum enim Infidelitatis efc, alterum Impjetatis Sc Opprobrii. Ac Superjlitio certe Divi- nitatis eft Dedecus. plutarchus , non abs re, inquit 5 Medlem Jane muho, ut Homines dicerent , nunquam fuifje talem in Rerum Natura vi- rutn, qmlisjerebatur Flutarchus quam ut clicerent, JuijJe quendam Plu~ tarchum , qui Liber osfuos , recens nat os, co me dere eh devorareJohtus er at j quod Poet£ de Saturno memorant. Ouemadmodum autem Contume- lia Superftitwnh ingravefcit adverfus Deum Ita & periculum majus ab illa incumbit Hominibus. Athcifnm non prorsus convellit Dičta- miria Sensus, non Philofophiam, Affe&us Naturales, Leges, Bonas FamjeDefiderium 5 Quže omnia, licet Religio abeffet, Morali cui- dam Virtuti e^ternseconducere poflunt: At superjlitio haec omnia de¬ ficit, Sc Tyrannidcm abfolutain, in Animis Hom intim exbrcet. Itaque Atheijmus, turbas in Rebus-publicis raro ciet: Homines enim cautos reddit, & fecuritati fuse confulentes. Qilin Sc videmus Tem- pora ipfa, in Afheijmum Procliviora, (qualia fuerunt Akgujli Claris J) tranquilla fuifle- At Superftitio , compluribus Regnis Sc Rebus-pub- Ucis,ruinse fuit: Introducit enim novum Trimum Mobil :, quod omnes imperij Sphatfas rapit. Magifter Supeljlitionh Populus^Atque in Omni ftperftitioncJapKntcs Stultis bbfequhhtur 5 Atque Argumenta Pta- ^fuceumbunt, ordineperverfo. Gravis fuit illefermo,quorus~ Schol P^ atl ° rum * n Loncih o Tridentinop in qUo Doftrina Theologorum ‘milesf ^ r ^plurimiim potuit f, Nimiriun^ Scholaflicos Aftronomisjt- ' L ] Ul JJ e -> qui Eccehtricos Circulos , eh Epicjiclos , eh hujufmodi Orbmm mas Jinxerunt :) quo Phano meni fervarent , etfi Jat is J ilent, nihil v I evera f iftere : Eodem modo, etiam Scholaflicos COHlpluta fubti- lia Sc perplexa Axi 0ma ta Be Theoremata invemffe, quo praftic^Ec- clebs caverent. s uperfl‘itj on ^ eauffie funt; Grati Sc fenfualeS Rit us acCeremoniSo Externs 8c pharifaicie Santfitdtis Excetlu? 5 Trudi- ttonummzjGt quam par f Ue rit Reverentia,quže Eccle(iam nOn poteft non one ra re; Š tratagemata Pralatorum,tphbus utubturad Ambitionem inepta petitio ab humanis, q U se in Divina transferantur qux neceffa- no parit Fahtafiamm male coharentium mixturam^ pofrremd Tem- pora Barbara , cum Calamitatibus & Perturbationibus conjunčla- Sv- R- 2 perflt ti o p T)e *Peregrinatione in Tarm Exteras. perftitio, fine velo, deformis Res eft , Etenim ficut Simi«, fimilitudo cum Homine s Deformitatemaddit, ita & Superfiitionifi militudocum Religione. Et quemadmodum, Cibi falubres corrumpuntur in Ver- oiiculos j ita Ritus Sc Formul* bon* Sc fans, corrumpuntur in Obfcr- vantias pufillas Sc fuperfluas- Quin Sc, non caret Superftitione,quan- doq j Superfiitionif Fuga j cum fe tanto faniorem Sc puriorem viam in- ire putent Homines, quanto a Superjiitionib «r, prius receptis, longius deflexerint. Itaq=> Cur* effe debet, in Religione reformanda,(ut ht in Corpore purgando) ne Sana cum Corruptis fimul evacuentur; Quod fere fit, ubi Reformatio regitur a Populo- XVIII. De PfiREGRlNATlOKE In PaRTES Exteras. P Uregrinatio inVartes Exteras , in Junioribus, Pars Inftitutionis cftj lij Senioribus, Pars Experienti*. Qiji proficifcitur in p ar tet Ex- teras , antequam in Linguai Gentis,quam adit,aliquo? fecerit pro* greflus, ad Ludum Grammaticum vadit, non ad Peregrinandum. Ut Adolefcentes peregrinentur fubTutore, aut Servo aliquo experto, probo j Modo tališ fit, qui Linguam calleat, quique Regionem lllam ante adiverit j unde poffit eos inftruere • Quae inilla Regi one ^ ubi Teregrinantur? digna lpečtatu & cognitu fint, Qu* Amiciti* Sc Fa- miliaritates contrahend* 3 Qu* denique Studia & DifcipHn* ibi vi- geant. Aliter enim Adolefentes peregrinabmtur cucullati, Sc foras profpicient -param. Mirabile certe eft, in Navigationibus , ubi nihil afpici datur prater Caelum & Pontum, conficere confuefle Homines Diari? 5 Veram in Peregrinationibus per Terram, in quibus tot res oc- currunt obfervand*, plerunque hocomitti, Acfi Fortui ta magisin codicillos mererentur referri, qu^m qu* de induftria obfervantur. Diaria igitur in ufu fint. Ret fpečknd* Sc obfervand* funt ift*. Aul* Principum s Prtefertim cum Legatos Exteros admittunt: Judicia Sc Curi*,cum Cauflae perorantur j Scfimiliter Confiftoria Ecclefiaftica : Templa SeMonafteria, cum Monumentis in illis extantibus: Mccnia ScMunitioliesUrbium ScOppidorum: Portus 8c Sinus: Antiqui- tates Sc Rum*: Bibliothec* 5 Collegia, Difputationes, Sc Prade&io- toes ubi habentur t Naves Sc Carin*: Palatia, Sc Horti magnifici Sc amceni propellrbesmagnas: Armaria: Navalia : Celi* Sc Horrea puhlica: Loči Excam bii j Burfte: Celi* Mercium ’•> Exercitia Equi- tationum, Muneris Gladiatorii, Militum Dele&us 8cInftruftio, cum iimmbus: Comcedi*, ill* fcilicet ad quas Homines melioris not* ipettatum veniunt; Thefauri Monilium Sc Veftium : Curiofitates 5c tvantates: Deniq^ q U icquid in Locis qu* tranfeunt fit celebrc aut meinorabile. De his omnibus, a Tutoribus, aut Servis pr*di Bioelefiano , ac noftra aetate Carolo guinto 3 St aliis. Quienim progredifemper confuevit, 8 t in obicem tandem impingiturjfui ipfius favore excidit s neque amplius Res eft quse fuit. Dicamusnunc de vera Imperii Temperatura 5 Qpam fervare, Res ardua eft, & rara. Etenim tam Tmperies 9 quam Intemperies , ex contrarijs confiftunt. Veram alia Res efts -contraria mifcere, Alia alternare. Refponfum Apol/omi, egregia prudentil plenum eft. In- terrogabat eum Veftafianus j gnid Neroni ruma fajjet .wnto Hifjano j) ea viguit iri- ter iplos diligentia, ut Nemo Triumvel Palmam Terra acqtiifere potuiflet, quinrdiquiduO ftatim rem ad aequilibrmm deducerene^ Neque Pacem Foenore fedimere fuftinerent. Idemque praftabat Fcedus illud, (Cui Guicciardinm fecuritatem It aha attribuit,) ittikff inter Ferdinandum Regent Neapolitanum o Lorenz,iunt ck Medices-, & l'M- dovicnm Sforzam, Principes ’■> Alterum Florenti* , Alterum Mediani. Nequerecipienda eft Opinio,quorundam ex Schdajiick \P>ellum jnjjde Jafiipi nonpojjj niji ob Injuriam , ant Trovocationenipr&eedentehi. SP quidem jiiftus Metus imminentis periodi, etfi viotentia ali'qiia Jion pracefierit , proculdubib Belli čaufla eft competens Sc legi 4 tima. 1. ’ -ry . v Opantum ad Vxores : > Extant Exempla ejus generis Crudelia Sc atiocia. Livia infamis ob veneficmm Augujli. Roxolana. ) Uxor S*- jrnanni, perniciem intulit Mujlaphte oeleberrirno ilft Ptiticipr--, ,Atqub alias luccelPonem, & Domum, Mariti fm, perturbavit. Edrrardi Se- cundt RtgKAnglia ZJ-xor, Operam prabuit pracipuam, m Marrfr Rti de Kegno De turbatione, Sc Nece. Hoc Genus periculi makime timendum, ciim Regin* Liber os ex priore Marito fufceperunt, ant! in Adulterio degunt. 1 ; > : Ouantum ad Liberos ; Ab iis etiam orraTr?eImperio. fimiliter ejus Familiasfatalis fuitSiquidem,Tara Conftantiims-, quain C- limm contraeum Arma cepifiet. Cries Gnuliter Demdr.i, rhhpp, Secundi Macedonk Filii, vert« fen Mrem, qui mottuus efc ex moe- rore & poenitentil. Complura funt ejufmodi Esempla : Veram pauca, aut nulla, ubi Patra aliquid Bom, ex hujufmodi dittidentns, perceperunt^ prseterquam cum Filii Bellum aperte Patrih m intule- mito ut fecit Selymus Primus adverfusJ Zajamem Patrov fuum 3 Et tr ts Filii Hettrici Secundi , Regis Angli* Coflfitio . Principes Corporibus Coeleftibus fimifes: Qua Tem pora felieia, aut infelicia, in fluxu fuo producuntj Qu*que Veneratione multl gaudent, rcquic nulld. Omnia cifca Iieges Pr*cepta,duqbus illis Mo nitis clauduntur Memento qmd ei Homo '•> Et^ Memento qnodes Deut, jat Vice-Dei ; Quorum alterum pertinet ad Poteftatem eorum coer* cendam, alterum ad Voluntatem regendam. XX. De CoNsifcid. p v • - pertiendf Etcnim in alio quovis Fidei genere, Partes tantum vit* aliis commendamus 5 Terras, Bona, Liberos, Exiftimatio- nem, Sc aha Negotia particularia $ Veram iis quos Nobis Conftiarios adhibemus, omnia mandamus, Quantomagis, qui partes Conflia- vierum pr*ftant, ad omnem Integritatem & Sinceritatem aftringun- tur ? Tnncipct vel prudentiffimi, nullo modo in diminutioriem Aur koriratis accipiant, fi Ctnftlio Virorum feleftorum utantur. Quin Sc Dcw ipfe Conjiho non vacat ’•> Sed inter Nomina magna Filii fui Be¬ nediki ponit 5 Ut ConJilidriutV ocetur. Salomoni* certe Pronuncia** tum tale : In Confilio Stabilitas. Res humanae proculdubio, aut pri- mam, aut fecutiaam Agitationem fubibunt : Si minus Confultationum Argumentis jakentur, certe Flučhbus Fortun* jakabuntur y Ple- n*que evadent,Inconftanti*, Sc Mutatiomim, modotexend*, modo retexend*, inftar vacillationum Homitiisebrii. Sane Film Salomoni? vim Conjilii expertus eft, queiradmodum Pater e j us Neceffitatem Sc ufum vidit. Etenim Regnum Deo dilečhim,prim6 laceratum Sc fra- ftum eftjConfilžo pravo. Cui quidem Confilio inuft* funt, ut nobis fint documento, Not* illae du*,per quas Conftlia prava,in perpetuum,dig- nofcantur , Utia,quod fuerit Confilium juvenile quoad Perfonas} Al- tera, quod fuerit violentum quoad fubjekum. Sapimtia Vet eram in Parabol J adumbravit, tamUnionem Scinfolu- ,. lem ^onjunkionem Confilii cunj Regibus Quam prudentem Sc po¬ iti«, um Ufum ejufdem per Rega adbjbendum. Alterum in eo,quod ^ arran t, Metini , (qu* Vo ^Confilium dgnificat,) in Uxorem du- xi c , n quo innuunt Confilium Imperio Sponi* locoede. Alte- rmri m eo quod feq u itur: Quod hujofmodi Commentum eft. Tra- dunt, pot ranam Mah nupta fuiftet Jovi, eam gravidam ex illo fa- kam : V* autem q on f u .fti n uUie doneč pareret, fed eam devo- rafle, Unde 1 p'nrnquoquegravidumfakum, & Palladem Atmatam ex Capite iuoedidide. q^ x Fabula portentofa Arcanum Imnerii involvit : Hoc nimirum 5 Ad quem modum Regts, erga Confilium fu- um jantim-, Te gerere debeant: Pnmum, ut Res deliberandas illis committant 5 Quod eft velliti pritna Conceptio: Secundo cum ela¬ borat* Sc efformat* fuerint, veluti in Utero ConfiliiTm t, Atdue*‘fca- turuerint, Scpartoi viansiw 4 Tum demum non permittant am- plius Ipl plimConfiltoiuo ut Decretuni perficiant, acfi Res ex covum Aučhori- tate penderet; fed Negotium ad le retrahant, 8dpalam omnibus fa- ciant $ Decreta 8c ordinationes ultimas, (qua?, quoriiam cum pru- dentii St; poteflate exeunt, affimilantur Palladi Armat cum pnefidetipfein Conjilio , caveat, ne fcntentiam fuam, citius quam pa® eft,declaret: Hoc fi fccerit -,ConJiliarii (e ad nutum ejusapplicabunt $ & loco Conftlii liberi, Canticum ei occinent^ placebo. - t . 07■ ■ 7; ~'U . ■ ; ‘rti’ De Mora. • ; • ■ ‘ t . ' 1 7 , 'V r- ’ F Orfttna Foro rerum vcenalium fimiliseft} ubifepe (fi paululum expedare poteris,) minuetur Pretium. .Rursiis, aliquando Si- byU& Licitatiotiibus affimilatur 5 Quae primo plenas offert Merces, tnox partes aliquas confumens, integrum tamen pretium poftulat. Nam Occafio (utin trito habetur Carmine,) Occipitmm nobis obvertit calvHm,poJlquam Capillorum in Fronte Copiam fecit non Arripientibus :vel faltem utris Anfam praebet primo accipiendam 5 deinVentrem, qui difficilius comprehenditur. Nufquam certe major apparet Sapi- entia, quam in tempeftivis Negotiorum Aufpiciis, Principufque eli- gendis: Non jam levia funt Pencula, fi levia videantur 5 & plura Pe- riculafefellerunt, quamvimintulerunt. Quinimd, fatiuseft, qui- bufdam periculis, quafi medii via occurrere, quam eorum Motus, & Appropinquationem, perpetuo inquirere, & obfervare. -gni enim nintium invigilat , interdum dormitat. E-contrario, umbrarum Longitudine decipi,(ut quidam olim, quandol»»4 Horizonti proxi- ma,Hoftium Terga irradiabat,) atque ita ante tempusTela emittere* aut Pericula, pramature obviando, accerfere 5 alterum eft Extremum. Nam Opportmitatk Maturitas&el Immatuntas^ eft (ut antea diximus) a d amuffim Examinanda. Ac, ut plurimum, expedit,omnium Mag- nomm Negotiorum Principia, Argo cum Centum Oculis fuis, Exitus y er .° JJriareo cum centum Manibus fuis,committere: primum fcilicet Pofteži accelerare. EtenimOrci Galea ,quae Politicum ver£ rcddit lnvihbilem,eft,c^//er«^ Occnltatiojk Expeditionum Celeritas* UUm emm ad Executionem ventum fit, nulla Occnltatio Cdentati eft aequiparanda ; More Globuli d Tormento emiffb q ui tam velociter jpertranfitjUt ipfam Oculorum Aciem antevertat. •....xxn.De Ve ns]Jlutia->. XXII. De As tutia. P Er Afiutiam intelligimus, finiftram quandara Sc obliquam Pru- dentiam. Et procertoeft, multurn interefie, intev Ajiutnm, St v Vrudentem y Non folum, quatenus ad Probitatem,fed etiam qua- tcnus ad Mentis vires. Sunt qui Chartas pi&as artificio quodam mifcere fciunt, qui tamen Pcriti Lufbres non funt 5 Sunt itidem non- nulli, quiinCompetitionibus, 8t Fačtionibus regendis, raultum Va¬ lent, alias vero infirmi Judicii funt. Rursus, alia res eft Perfbnarum Naturas Sc Moreš callere, alia verd Negotia pernofle : Sunt enim haud pauci, qui in Perfbnarum Aditibus, ScTemporibus, verfuti funt, Neque tamen Partis Realis, Negotiorum, funtcapaces: Quse eft Conftitutio ipfiflima Hominum y qui in Perfonis dignofcendis, non in Libri s evolvendis, operam collocarunt. Tales magis in Prag- maticis adhiberi debent, quam in Confiliis y Et non aliter fere ufum fui praebent, quam in viis, quas fepe contriverunt. Converte eos ad Homines novos, St Artibus fuis excidunt: Adeo ut, vctus illa Regu- la,ftultum a Sapiente dignofcendi ,(Mitte ambos adignotos S 4 VidebfcJ de hujufmodi Hominibus non teneat. Quoniam autem Afiuti ifti Homines, fimiles funt Pufillarum Mercium Propolis, non abs re fu- erit, Officinas ipforum excutere. Inter Aftutias numerari poteft, ut quis Vultum ejus cum quo collo- quitur, limatius obfervet: Quod etiam Jefuit£ pršcipiunt. Sunt enim complures,uque ex prudentioribus,qui Corda habent obfcura, vultus autem pellucidos- Verum,decet hoc fieri, cum modefta Ocu- lorum, pervicesdemiftio'ne,quemadmodum Stfaciunt Jefuit£. Altera exiftit Ajlutia , ut cum aliquid propere, Sc facile obtinere 8c expedirecupias,Perfonam cumquaagis, de alio quopiam negotio Sermonem inferendo, deteneas 8t praeoccupes Ne nimium ad Ob- jeftiones Sc Scrupulos evigilet. Equidem noveram Confliarium quen- Secreta rmm^ quinunquam ad Elizabetham Reginam Angli£ y a iplomata manu Regina Signanda, acceffit, quin žt principioil- lam, m ahquos c | e re b us Status gravioribus fermones perduceret, ut 1 tj mten f lac ^diplomata minusAnimumadjiceret- ,, en l va et fiibit# Vrehenfionk Ratio, fi quis rem proponat, quan- do Perlona, c um q U a a gj tur , ad alia feftinat, neque moram pati poteft rem accuratius eonfiderandi. Si cui in Animo eft, Negotium aliauod deftruere, quod alius for- tafse quifpiam dextre 8t cu m e ffectu propofiturus fuiflet, ipfe fe erga Negotium bene a tque ipfe rem proponat, fed eo mo¬ do, ut fucceffiim ejus difturbet. Abmptio Sermonk in medio, quafi quis feipfum deprehenderet 8c contineret, majorem generat Appetitum, in eo quocum colloqueris adulteriusinquirendum. M 5 Ouoniam autem imprimit fortius quod Qugeftione erutum eft, S quam 1 96 De ^Afiutuui. quam quod fponte oblatum, poffis ad inefcandam Quaeftionem in- iolitum induere vultum : ex quo Occafio detur Alteri interrogandi, Quid fibi velit ifta Oris Mutatio ? Ut Nehemias fecit j Neque ante illud tentpm tnjlkfueram in ConffiečtvRegk- In Rebus ambiguis, 8c ingratis bonum eft initia, de iis Sermonem inferendi, alicui alteri deputare, cujus verba minoris itnt ponderis, &majoris Auftoritatis vocem, in Subfidiis refervare, veluti cafu for- tuito intervenientem,ut interrogetur iUe fuperveniens,de eo fermone, qui ab altero injedtus eft. Quod fecit BarciJJus, cum indicaret Clau- <#0, Matrimonium Mejfdin* 8c Siliu In Rebus, quas a fe amoliri quis cupiat, non inutile eft, vulgi No- irten mutuari: Ac fi quis tali Formula utatur j Boc vulgo dicitur , aut Jncrebuit Sertno. Noveram quendam, qui cum Literas fcriberet, id, quod raaximi erat Momenti, Poft-Scripto femper includebat, ut rem fere prater- miflam. Noveram 8t alium, qui cum ad Colloquium cum alio veniret, id 3 uod maximeei in Scrmone curserat, prseterire folitus erat, 8c difee- ere, 8t rursus redire, 8c tum demum ejus Rei mentionem facere, ac fi illa fere e Memoria excidiflet. Alfi fe fubito deprehendi procurant, tali tempore, quo verifimile eft, partem cui infidiantur, fuperventuram, Ac fimul fe chartam ali- quam, in Manu habentes, aut aliquid praeter Confuetudinem agen- tes, inveniri volunt 5 ut interrogentur de iis rebus, quas rever^ ipfii elcqui cupiunt. Ajluti* Species fetiš vafra eft,ea verba proprio nomine prolata,fibi excidere pati,qux alium arripere, 8t iis uti, quisexpetit, utindealte- rum irretiat,8t fubruat. Noveram duos, pro Officio Secretarii , tem¬ pore Regina Elizabeth*, competitores; Qui tam en fe invicem amice tračtabant. Qufquede Negotio ipfo Competitionis iuae fepius con- ferebant: Atque alter ipforum dicebat 5 Fieri Secretarium in Dedi - mtione Monarchi *, rem efle haud parvi periculi; feque illud Genus Honoris minime ambire. Alter ftatim verba illa, callide prolata,bo¬ na fide arripuit j Sc cum Amicis fuis nonnullis libere fermones con- feruit, dicens, fe in Dedinatione Monarchia Munerk Secretarii am- bitiofum efle nondebere. Prior ille occafione ufus eft, eaque verba utadKegwAures pervenirent, tanquam fcilicet ab altero prolata, curavit: Quae indignata circa illa verba, in Dedinatione Monarchia, cum ipfe fe vigentem reputaret, pofterioris illi Us Competitionem, nunquam poftea admifit. Eft Ajlutia quoddam Genus,quod Anglico proverbio,F elent in Ahe- n o vertere, fetiš abfurde dicitur j cum ea verba, qus quis apud alium profert, iinputat Colloquenti, tanquam ab ipfo prolata. Et, utve- rumcftc amus5 cu m ta q a a liq U a verba inter duos agitata fuerint, diffi- C1 Fft ^ ro .^ are St verificare, ab utro primum incceperint. - ufu, ut quis in alios fpicula quaedam obliquetor- qu t, ju cando feipf urn3 p* r Negativas, utpote dicendo, Hocego nonjaao, igilhnus fecit Furrhum fugillando b Se non diverfas (bes, Non De Trudentia quTrmcipihur i\ Qtiia ipfi intra Perfonafhjfuam non eonfiftuntv Sed publicO periculep ^ Fortuni, degunt. Veram mScworrmcipk, aut Cive Reipub; Res S 2 eft De Innovationibut, eftperniciofiffima. Etenim Ncgotia puhlica univerfa, qux ab id gc- nus Homine expediuntur,ad Fines proprios flečhantur 3 Q_uos necefle eft 3 Eccentricos faepe effe, ad Fines Domini, live Status fili. Eligant itaque Principe* , Sc Status, Miniftros Sc Servos, qui hacNota non ma- culantur , Nifi velmt Resfuas Acceflorii tantum loco elTe. Imo quod hunc Effeftum reddit magis exitiofum, illud eft; Quod amittitur plane Rerum Analogia. Satis enim iniquum effet, fi Bonum Servi pr referatu r Bono Domini ; Sed adhuc longe iniquius eft^um exiguum Bonum Servi, antefertur nmgno Bono Domini. Veruntamen id faspius faftum eft, per Ojficiarios pravos Veluti Tbefaurariot , Legat o ^ Duces, 8 calios Servos aut Miniftros infideles Sc improbos: Qui Globulo fuo pondusaddunt Finium fuorum minutorum, quod eum intranf- verlum inclinet utilitatis Domini fui, in Rebus gravioribus & magni momenti. Etplerunque Commodum, quod ejufmodiServiad feat- trahunt, eft pro Modulo Fortun* proprise 3 At Detrimentum, q UO - cum permutent Commodum illud, eft pro Modulo Fortun* Domini fui. Siquidem Phdantornm iftiufmodi Ingenium patitur 5 Ut non morentur Dom um Prosimi incendere, pro Re nihilo majore, quam ad ajjanda Ovajita. Veruntamen hujulmodi Miniftri, haud raro,apud Viros potentes, gratiž pollent 5 Quia Illis jucunda procurant, Ši¬ bi utilia : Atque utnufvis Rei Caufsa, Fortunam Domini fui prodent. Prudentia quse Jibi mifapit , in plurimis eju? Karnis, Res fane depra- vata. "Aftimilanda Sapienti* Soricum , qui Domum aliquam pro certo deferent, paulo ante Ruinam : Sapieuti* Vulpis , quae Taxo~ nem & Domoexpellit, quam fibi defodit, nonilli: Sapienti* Crccodili , qui Lačbrymas emittit, cum devorare cupit. Verum illud imprimis obfervationem meretur ; Quod hujufinodi Homines, qui (ut Cicero loquitur de Pompeiof) Sni funt amantesjine Rivali b Sspenumero in- fortunati fint: Cumque fibi, per totam vitam,faerificaverint, in eri- tu facrificant Inconftanti* Fortun* b Cujus Alas fperabant le pulehri ilU Sapientia fu 2 praefcidifle. XXIV. De Innovationibus. S Icut Partus recens editi informes funt,Sic viclere eft in novklnjlir tuti r,qu* funt Partus Temporis.Veruntamen,ut qui in Familiam fuamHonores primi introducunt,Pofteris fuis plerunq; Digoita- te praelucent Uta rerum Exemplaria, 8 c Primordia,(quando feliciter }a4 Mala expe& et * Kovat or enic* *»0*imw omuium Ttmptu. Qyod fi Itntpns-, decurfu folo,Res in Po P 1 * De Expediendis JA (egotm, jus ferat} Prudent/a vero & Inckjiria,e as in Melius reftituere non con« tendat, quis tandem erit Finis Mali ? Hocconcedi prorsus debet 5 Quod confuetudine firmatum eft, etfi minus lit bonum, aptum efte tamen Temporibusi Qusquq uno quafi Alveo fluxerunt, Foe- dere *quodam conjunda e (le, ubicontra Nova vetenbus non ufque- quaque tam concinne cohaereant: Etfi enim utilitate juvent $ No- vitate tamen & Inconformitate turbant. Sunt certe Novitates\ tan- quam advena aut peregrini, quos Admiratione plus, minus Bene- volentia profequimur. Rede quidem hsc omnia, fi Tempus qui- efcevet, Hoc tamen indefefse in Orbem agitatur. Inde fit, ut Jmportuna Sc Morofa Merk Retentio, Res turbulenta fit, sque ac Novitas j Et qui vetera (uperftitiose nimis reverentur, cedant in prafentis Seculi Ludibrium. Prudenter igitur facient Homines, fi, in InnovationUm fuis, a Tempov e Exemplum petant: Temp us enim Innovat vel maximb, fed tacite, pedetentina, ac fine Senfu. Illud enim pro certo habeas-, Quod NetM« eft prster SpemScExpeda- tionem accedere* Et huic adjicere aliquid, illi Eripere; At cui Incremento eft Novitas^ ille Fortuna gratias habet, & Tempori r Cui vero Nocumento, is Novrtatk Audorern Injuriarum poftulat. Expedit praeterea, Experwentk No V k, inCorporibusPoliticisme- dendis, non uti ^ Nifi urgens meumbat Neceffitas, autEvidensfe oftendat utilitas: Et fedulo cavere, ut Reformationk jludium Mu * t ati onem inducat, non autem Studinm Mutationk Reformationem prae* texat. Quineti^m omnis Novitas-, quam rejicere fortafse non da-* tur, pro fufpedžl tamen haberi debet. Denique, Ex Scnpturs McnitO; Stemus fuper vias Antiqnas , atquc circ*mjj>kicr 0 ut ex\lediamus celerim. Ex altera parte, vera Celeritas , in expediendk Negotifr, Res eft pretiofa. Ternpus fiquidem Negotiorum , ficuti Pecunia Merčium, eft Menfura : Emitur igitur Negotium Magno, ubi nimia eft pro- tra&io. Spartanh&C Hj(ftani-> Tarditatis notati funt: Mi venga la Muerte de Spagna: Veniet Morsmea ab Hijpama : Tum. fcio, cunčhnter ve¬ niet. Aurem illis praebe facilem, quibus prim* in Informatione Nego- tii , partes demandatse fant : Etpotius viam illis monftres ab initio, quam poftea in Orationis filo crebrius interrumpas. Qui eniin in Ordine, quera fibi prsftituit; perturbatur, fabfaltabit, 8cprolixior fiet, dum Memoriam faam recolliget j Quam alias futurus fuiflet, ii fua Methodo perrexiflet. Sed interdum videre eft, Moderatorem mo- leftum elfe magis, quam Or atorem. Repetitiones plerunque cum Tempom jaftura fiunt: Attamen Sta- tum g)H Ita certe inveniuntur non- nullij qui nugantur folenniter, cum Prudentes minime fint 5 Magno Conatu nugos. Res eft profečtb Prudentibus ridicula, Sc Satyra dig- na, Affečtatoresifcos videre, In quot Formas fe vertant, Sc quali u- tantur Arte quafi profpečfcivif, qui fiiperficies appareat Corpus,quod profunditatem, aut Dimenlionem Solidi habeat. Alii tam Secreti funt, & in fe declarando parci, ut Merces fuas, nifi fub obfcura Luče, oftendere nolint j Et videri volunt, plus fignificare, quam loqui: Cumque fibi ipfis confcii fint^fe de iis rebus loqui,quas non bene nd- runt j Cupiunt nihilominus videri, fe illa ndfie,qus non poflunt tuto loqui. Alii Vultu & Geftu verbis fuffragantur, Sc veluti per figna fapiunt: Ut Cicero ait de P/fone ’•> Refponde /, altero adfrontemjkblato , alt er o ad Mentum deprejfofupercilio •> Crudelitatemtihi nonplacere. Alii fevalereputant, fi granae quiddam loquantur, idque ftilo peremp- torio: Itaque nihil morantur, Sc pro admiffis accipiunt ; quas probare non poflunt. Sunt, qui, quicquid fub captum eorum non cadit,fper- nere, aut parvi pendere praz fe ferunt, tanquam impertinens & curio- fum$ Sicque infcitiam fuam pro Judicio limato obtendunt. Alii Diftinčtionem aliquam femper in promptu habent} Et plerunque Hominum Ingenia fubtilitate perftringenao, rem prsetervehuntur- De qu° genere loquitur Aulus Gell/us b Homnem delirnm , qui verbo- rum Minut iis i rertmfrangit ponclera. Ad quod Exemplum, Plato in Protagora, per Ironiam, introducit Prod/cnm b Sermonem integrum contexentem ex Diftinčtionibus, a principioufque ad finem- Gene- raliter, ifhufmodi Homines, in Confultationibus, Negativce libenter 5 a PFJ Ca . nt ’ Et Exiftimationem quandam aucupantur, ex Scrupulis ©C 1 cultatibus proponendis &prsdicendis, Etenim cum id quod propomtur, penita re jieitur, nil ultra reftat agendum 5 Sin probatur, nova lndigetopera: Q uo d p ru denti« Genus fpurium Negotiapror- sus perdit. Ut verbo dicamus • Nec Mercator aliquis obsratus, Nec Deco&or Ret familiaris occultus, tot Artificiis fe muniet, ad Dlvitias limulandas b Quot Homines ifti, vera Vrudent/a deftituti, utuntur, ad frudentice fu 32 Opinionem tuendam- Certe, Homines hac PrudentiH prjediti, Opinionem Vulgi facile aucupari poflunt; Sed ad Negotia gravia tra&anda, Nemo talium delettum faciat: Etenim, ad Negotia promovenda, fatius proculdubio fuerit, Virum eligere mulo abfur- diorem, quam hujufmodi Formaliftam faftidiofum. * De 202 T>e zdfmicitidu. XXVII. De Amicitia, R Es fane difficilis eflet, etiam illi quidixerit, plus veri acfalfi, idquecompendio mifcuiffe^uam in illo Scito: §)uicnnque So- litucline delečiatur, ant F er a-, ant Detis e ji. Negari enim non po- teft, quod infitum Sc latens odium, feufaftidium Societatis, fi in ali- quo deprehendatur, fapiat nefcio quid belluinum: Illud tamen h converfo, quod aliquam Divine Natur£ Speciem praefe ferat, falfifli- mum efc 5 Niti hujulinodi Vita folitaria minime ab Amore ipfius So- litudinisproveniat,fedail:udio{ecedendi, ut altioribusContempla- tionibus quis vacet: Id quodin nonnullis Ethnicorum reperitur, fed affe&atum Sc fičtum i Ut in Epimenide Cretenfe , Nnma Romane., Empe- docle Siculo-tSc ApoUonioTyan Atque SjUa inmalam partem hocaccepiffet,& verba Indignationis nonnui- la protuliflet, Pompe?m id minime tulit, fed fere dilertis verbis, eum quiefcere juffit 5 Addendm Plures adorare Solem Orientem> qmm Qc- cidentem. Apud Julium Cdfarem^ Decimus Bratuš^ tantel gratia valuit, ut eum C ut dimitterc iUutn vellet , donet T)xor Somnium meliusfomniajfet. Et videtur fane tanco fevore apud Ci Oraseducit s In- gcniumque 2 ) Inaliishunc, in aliis illum, conlulendo ; Bene a f t: i (noc eft; Melius illi fuerit, quam Confilio omnino non uti verum, m duo pericula impingit: Unum, quod vix fidele Con- li mm repenurus fi t * R ar b en i m5 ni fi ^ Fideli, 8c intimo Amico Con- liiium datur, quod non ad Dantis Fines inflexum Sz detortum fit, Alterum, quod Confili a illa, a diverfis manantia, (licet cum Fide, Sz bona Intentione praeftita,) ’ damnofa fxpenumero erunt & noeiva , Acpartim ex Incommodis,partim,ex Remediis 3 commixta^ veluti fi Medicum advoces, qui in Curatione Morbi illius peritus habetur 5 fcd Corporis tui Conftitutionispenitus ignarus: Qpare potetit for- tafse, valetudinem, ad tempus, promovere y Sed cum periculo ne in fumma,fanitati prsjudicet: Atque hoc pSftoMorbuth ebttingue? 8cnon ita multo poft, Hominern. Verhm Amtus j cui » Anlfči lui Ferfeae cognitus eft* cavebit, ne itt pttfens jhvando 1 , in Ma- i%6 De Sumpttbus. lum futurum impingat. Itaque Confiliis iftis difperfis, (ut jam dičtum,) nolim acquiefcas : Diftrahent enim potius, 6e feducent, quam dirigent & ftabilient. Poft nobiles hofce duos Amidti* FrnČfm b (Facem dico in AjfcQi~ lus, & Fnlcmentum Judrcii b) fequitur ultimus ; Qui fimilis eft Malo Granatob Plenus Granis compluribus : Intelligo autem Auxilium Sc Participationem, in Ačtionibus 8 i Occafionibus vitae. Hic autem, expeditiffima via repraefentandi ad vivum, ufum multiplicem Amid- tj#, fuerit, circumfpiciendo & videndo, quammulta fint, quas per fe quifpiam exequi commode non poterit: Atque inde apparebit, ncn per Hyperbolen, fed fobrie dičtum effe ab Antiquis 5 Amicutn ejje alternm fe: Quandoquidem, fi quis vere rem reputet, Amid of- jticia, »proprias cujufque vires fuperent. Homines naortales funt, Quin & in Medio Operum aliquorum, quas maxime affečtant, fepe moriuntur: Veluti in Collocatione Filii in Matrimonium , Confum- matione Conatuum 8c Defideriorum fuorum5 Et fimilibus. Jam fi quis/f%/«m*habeat fidelem, fecuritatem praeftat, de iifdem rebus, Amid cura & operi, poft Mortem perficiendis: Adeo ut Fatum immaturum vix oblit, Atque habeat quis, (ut loquamur more Tri- bulum aut Firmariorum,) in Delideriis fuis, Terminum, non unius, fed duarum vitarum. Homo Corpore circumfcnbitur,8c Corpus Lo¬ go 5 Verum ubi Amidtia pnsefto eft, vitae Munia omnia concelfa funt, & Šibi, & Deputato luo. Quot numero Res funt, quas per fe quifpi- am, cum Dignitate aut Decoro, peragere non podit ? Merita fua non poteft cum verecundia recenfere. Muko minus extollere: Non fu- ftinetquis, ut fe fubmittat, at fupplicandum, aut etiam emendican- dum: Infinita funt talia. Veriim hasc, & hujulmodi, in Amid ore, fat decora funt j Ad quas erubefcimus inPerfona propria. Rursus, Perfona cujufque, multa habet conjunčta, qux exuere non potcft: Filium alloqui quis non poterit, nifiut Pater, Uxorem, nifi ut Ma¬ rkuš b Inimicum, nifi falva dignitate b ubi Amico conceditur loqui, prout Res poftulat 3 Neque ad Refpečtus Perfonae alligatur. Verum haec enumerare infinitum fuerit. Ipfe Regulam dedi, ubi quis pro- j^iam Perfonam, in Fabuli, fuftinere non poterit: Amicus fi delit, iatius eft ei Scenam derelinquere. XXVIII. De Sumptibvs. V : ' > - O Pes deftinantur Snmptibns: Sumptus autem Honori,8c Abdom¬ ni 15 honeftis. Snmpttts itaque largiores,Occafionis & Rei dig- betur mtat j Com menfurandi funt ; Etenim spontanea Fanpertas de- confucfi 311 ‘ f UC Pafr2 tantum abefo ut Rempub. ampUficare poflint ut %oi De TroferendU Finibus Imperit. tius a Natura comparati videantur, ad Statum Reip. Beatum 8t Flo- rentem, labefaftandum, Sc evertendum. Sane, Artes illas degeneres, Si praeftigiae, quibus fepenumero Conjiliarii, atque Rerum potentes, & Gratiam apud Principes fuos, 8c Famamin vulgus, reportant, haud aliud Ncmen merentur, quatn Peritia cujuldam Fidicularite , utpote, cum fint Res, magis gratae in prasfens, 8t Artificibus ipfis Ornamente^ quam ad Rerumpub- ciuarum funt Miniftri, Opes Sc Amplitudinem, utiles, aut Accommodae. Occurrent proculdubio Sc alii Confiliarii, atque Reipub. Gubernatores, minime fpernendi, qui fint Negotiis pares, pofsmtque Res commode adminiftrare, eafque a manifeftis praecipitiis,Sc IncSmodis confervare 5 A virtute tamenilla Rerumpub. Eretlriee Si Amplificatrice ,longo Intervallo abfunt. Verum qualefcunque demum fuerint Operarii, conjiciamus Ocu- los in Opus ipfum 5 Qualis nimirum cenferi debeat vera Regnorum Si Rerumpub. Magnitudo , & quibus Artibus obtineri poffit : Dignum profečtd Argumentum, quod Principes perpetuo in manibus habeant, Sc diligenter meditentur, Quo nec Viresfuasin majus aeftimantes, Incoeptis fe vanis 8c nimis Arduis implicent} Nec rursus eafdera plus aquo defpicientes, ad Gonfilia pufillanima Si meticulofa, fe demittant. Magni, udo Imperiorum , quoad Molem & Territorium , Menfuras fub- jicitur 5 Quoad Reditvs, Calculis. Numervs Civium , SiCapita^Cenfu 5 *l)rbium Si Oppidorum Amplitudo, Tabulis excipi poflmt. Attainen non reperitur inter Civilia, Res Errori magis obnoxia, quam verum Si intlinfecum excipere valorem, circa v res & Copias Imperii alicu- jus. Affimilatur Regnum Ccelorum nonGlandi, autNucialicuigran- diori, fc& Grano Sinaps quod inter grana efi: minimum} Quod tamen habeat interim,intra fe,proprietatemquandam,8c Spiritum innatum, quo fe 8c citius attollat, Si latius diffundat: eodem modo, invenire effc Regna Sc status, Ambitu quidem Si Regionum Traftu, valde am- J )la 5 Quae tamen ad Fines ulterius proferenaos, aut latius imperandum, unt minus apta, Alia contra, Dimenfione fatis exigua, qus ta- men Bafes, in quibus maximae Monarchm insedificentur efle pof- fint. Urbes munits, plena Armamentaria, Equorum Propagines gene- rofae, Currus armati, Elephanti, Machinae atque Tormenta Bellica omnigena,&fimilia^ funt certe ifta univerfa nihil aliud, quamčfežr indutapelle Leonirn b Nifi Gens ipfa, ftirpe fua,8c Ingenio,fit fortis, Si Militaris. Imo, nec Numerus ipfe Copiarain multum juvat, ubi Mi- Btes imbelles funt, Sc ignavi. Refte enim Virgilius% Lupus nnmerunt P ec or um non curat. Exercitus Perfarum , in Campis ArbeU , Oculis Macedonum, tanquam vaftum Hominum Pelagus, fubjiciebatur ^ Adeb ut Duces Alexandri, nonnihil Ipfo fpeftaculo perculfi, Re- gem interpell a rent,atque ut noftfi praelium committeret, ei Auftores erant. Quibus ille; Nolo, (inquit,) Jiijfurari viUoriam. Ea autem e lam opinione fuit facilior. Tigranes Armenius , cafirametatus in quo am oife 5 CUm e xercitu Quadringentorum Millium,cum fpefta- ret RCKtnRomanorutn, q U ge quatuordecim Millianon exceflit-> con¬ tra ic tenuenteinjjn Scommate illo fuo fibj complacuit^ £fce,(inquit,) Hominum, ‘DeTroferendu Finih m Imperii. lop Hominuvhpro Legationepninno plusupuani oportet^pro Pugna , longe minus* Eofdcm tam en, priufquatn occubuififet Sol, fatis multos, a d illum in- finita ftrage profligandum, expertus.eft. Innumera funt exempla, quam fit Multitudinis cum Fortitudine, congreflus impar. Primo igitur, pro re certiffima Sc exploratifiima decernatur, Scftatuatur; Quod Caput omnium, quje ad Magnitudinem Regni aut ftatusfpeftent, fit, ut populus ipfe fit ftirpe Se Ingenio bellicofus. Atque illud magis tritum,quam veruin,quod Nervi Belhfint Pcain /£- 1 Si defint N er vi La- certorum in Gente molli Sc Effoeminata. Rede en m Crafo oftentanti Aurum refpondit S o!on «, A t fi fjuk.j (O Rek) vencrit^ qui melius quam ttt Ferrnm geftetjlli profečio totum ho c ctdet Aurum. Quare, quicunque is tandem fit Princeps aut Status, cujus fubditi Nativi Se Indigense,non fint Animofi Sc Militares, Potentiam fuam admodum fobrie seftimet: Atque econtra, Principes , qui dominantur in Gentes Animofias Se Martias, norint illi fatis vires fuas, fi fibi alias non defint. Quod at- tinet ad Copias Mercenarias, (quod folet adhiberi Remedium, cum Čopiče Nativac defint,) plena funt omnia Exemplis} Quibus liquido patet, quodquicunque ftatus illis innitetur, poterit fortafse Pennas, ad tempus breve, Ni do majores extendere, fed defluent illas pau- 16 poft. BenediČfio Jud #.,Sc Jjjacharkfi n unum nunquam convenient ^ Nimi- rum, uteademTribusautGens, fit fimul, Sc Leonk Catulus , Sc Ajinm procumbens inter Sarcinas • Neque unquam fiet, ut Populus Tributk oppreflus, Fortis exiftat, Sc Bellicofus. Verum eft,CoMationes pub¬ liko confenfufaftas, minus Animos Subditorum dejicere, Sc de pri¬ mere, quam quse ex Imperio mero indicuntur. Id quod liquido vi- dere eft, in Tributk Germani# inferiork , quas Excifas vocant 5 Atque, aliqua ex parte, in iis, quce Subjldia nominantur apud Anglos. Etehim notandum eft, fermonem jaminftitui, de Animis Hominum, non de Opibur. Tributa autem, quce ex confenfu conferuntur, Sc qu*7z/wzzMancipia Sc , P /- lm >le quiddam fieri videmus in Silvis caeduis} In qui- Uus, 1 j major, quani par Caudicum> fi ve Arborum majorum relm- quatur Numerus, non renafcetur Silva fincera Sc pura 5 Sed major pars in Vepres Sc Dumos d e g enera bit: Eodem modo, in Nationibus ^ ubi numerofior jufto eft Nob/l/tas, erit plebs vilis Sc ignava y Atque eo demum Res redibit, ut nec Centefimum quodque Caput, fit, ad Ga- leamportandam,idoneum : Prsefertim fi peditatum fpeQ:esVQui Ex- ercitus plerunque eft Robur prcecipuum s Unde fuccedet magna Po- pulatio, viresexiguae. Nufquam Gentium, hoc qucddieo luculen- tius eomprobatum eft, quam Exemplis Anglfa Sc Gal/i£g Ouarum AngUa, quamvis Terntorio, Sc Numero Incolarum, longe 'inferior, T 2 Potiores 2,i 0 DeTroferendis Finibus Imperii . potiores tamen Partes fere femper in Bellis obtinuit } Hanc ipfam ob Cauflam, quod apud Anglos^ Coloni, Sc inferioris Ordinis Homines, Militi« habiles fint, Ruftici Gallia non item. Qua in re, mirabili qua- dam Sc profunda prudentia excogitatum eft,ab Henrico Septimo AngUatqne Vbere Gleb Sc Jus Petitionk five Benorum : Hocque rursus, non fingulis tantum Perfonis, fedtotis Familiis, imo Civitatibus, 8c nonnunquam m egns Nationibus communicarunt. Huc adde Confuetudinem aeaucenat Golonias, quibus Roman£ Stirpes in Solum exterum tranf- plantabantur. Qus du 0 Inftituta, fi fimul componas, dices profefto, non Romano s le diriudifife fuper Vniverfum Orbem S fed comra, Orbem Vniver- De 'Proferendu Finibus Imperii. Vniverfum fe diffudifle fuper Komanot: Qua? fecuriffima proferendi Imperii & Ratio. Subit mirari fsepius Imperium Hifftmomfei quod tam paucis Indigenis, tot Regna 8c Provincias amplexari & froenare poflit. At certe, Hifrania ipfie, pro Arboris Stemmate fatis grandi haberi debent =, cum longe ampliorem contineant RegionumTra- dum, quam Rom£ 0 aut šport ,fub Initiis fuis, contigerat. Porrb, quanquamjfwCA«Y<#zf ;) Iatis parce foleantH/^y#rimpertire.quod pro- ximumtameneft 3 faciunt} Quippe, qui cujufcunque Nationis Ho* mineš, ad Militiam luam ordinariam, promifcue admittant. Quin- etiam, fummurn Belli Imperium, haud rarb, ad Duces, Natione non Hi [pano s , deferunt. Attamen, Sc illam ipfam, videntur, non ita pridem, Indigenarum paucitatem fenfifte, eique fiiccurrere cu- piifle s Ut ex Pragmatica Saneh one , hoc Anno promulgata, cer- nere eft. Certiffimum eft, Artes Mechanicms Sedentarias , qU* non Tub Dio, fed fub Tečfcoexercentur, Atque Mamtfačfuras delicatas 3 qu* Digi- tum potius quam Brachium requirunt: Sua Natura, Militaribus A- nimisefte contrarias. ^ In univerfum, Populi Bellicofi feriari gau- dent, EtPericula quam Labores minus exhorrent. Atque in hoe Ingenio fuo, non funt admodumreprimendi, li Animos iplbrum in vigore confervare, cordi nobis fit. Magno itaque Adjumento J /wr- U, Athenk , Romee-, aliifque antiquis Rebufpublicis fuit, quod habue- rintnonlngenUos, fed Servos plerunque, d|uorum Laboribus lftiufe modiOpificiaexpediebantur. Verum Mancipiorumufus, podle* gemChrifttanam receptam 3 maxima ex parte, abiit in defuetudinem. Huic vero Reiproximum eft, ut Artesift* Alienigenis tantum per~ mittantur •, Qui propterea alliciendi, aut .Takem fkcile recipiendi funt. Nahvorum autem Pkbs 0 ex tribus Generibus Hominum conftare debeta Nempe ex Agricolts b Famulis Ingennhb & Artificibi/. r, quo- rum Opera Robur & Lacertos viriles poftulant: Cujufmodi funt Fa~ bri Ferrarii , Lapidarii^Lignarii , & fimiles 5 Noh amuunerando Militiam Defrr/ptam. Ante omnia, ad Imperii Magnitndinem confert^ ut Gens aliqua Ar- mommfiudtumprofiteatur-, tanquam Decus fuum 3 St Inftitutum Vit* pnmannm-jSan prscipuo Honore habitum. Quae enim a Nobis ad* huc dTda funt,ad Habilitates tantum erga Arma fpeftant s Quorfuni ^ tern , ^ditasj fi non Rei ipli incumbitur 3 ut producatur in Aftnm > om ! ds A ut T i lar: '«tnt, aut fingunt,) poftquam e vivis excefterat, illud CivibUi _luis legavit, Ut ante omnia Rent Militarem colerent, undeiit Caput Grbis i errarum Urbs eorum infurgeret: Imperii spartani Fa- brica um veri a, (nonnimis prudenter quidem 3 fed diligenter tamen,) adillum Finem $cScopum 3 compofitaeft Scconftrufta, ut Cives fui Belligeratores eflent. Per; f imm, Se Macedomm , idem erat Inftitutum, fed non tam cortftans aut diuturnum- Britannh Golli,Germanij Gothi tSoxoxesi Nommnfi & nonnullt alit, etiani ad tempus AriUis fe praeci- pue dediderunt. Trtice# iderA Inftitutum y Lege ’fua paululum exti* mulatphodie retinent,fed magnacum Militi* fu*,(ut nune efč VDe-i clinatione. In Frtropa Chripand^ Gens qu* illud adhuc retmet & Prohtetur, folifunfc^#«/, Vemm Res eft, tam iiauida, & manfe * 3 feftgj 212 De Droferendu Finibmlmperiu fefta, unumquemque in eo proficcre maxime, in quo plurimum im- pendit Studii, ut Verbis non indigeat. Satis fit innuifle, defperan- dum omnino alicui Nationi efle, quse non ex profefio Arma Sc Mili- tiam colat, iifque prsecipue ftudeat Sc incumbat, dbi veluti ultroob- venturam, indgnem aliquam Impern Magnitudmem: Contr^ autem, certiffimum efle Tempom Oraculum, Nationes illas, quse in Armo- rum profeffione Sc ftudiis diutius permanferint } (Id quo d Romam > Turc Tut At enim , tpui Mari potitnr > enm Rerum po tiri. Atque Cafarem Pompeius, proculdubio delaflaf- fet, 8c attriviflet, nifi inani Fiducia innatus, ab illo Incepto deftitif- iet. Pr&ha NavJia , quanti fuerint momenti, ex multis Exemplis pa¬ let. Pugna ad Actium, Orbis Imperium determinavit. Pugna ad Irt- Jnlas Cnrjolares , Circulum in Nariba* Turcdem li nitnium afiuefcas, detrahet de viribus & efficaciž 2t ejus, De Sujpiciotie. e j us, quando Morbus Advenerit. Probopotius Dicetas quafdam,ad CertaTempora,quam ufum Medicamentorum frequentem$ Nifi jam- prideiri tranfierit m Confuetudinein. D; Ami- cos ahenant • Sc Negotia interpellant 5 Ita ut nec alacritd, nec con- 1 tanter, peragi pofiint. Reges inclinant ad Tyrannidem , Maritos ad Zelotppiam^ Etiam Prudentes ad Animi Vacillationem, &Melan- choliam. Sunt autem Sufbiciones , Defedus, non tam Cordis, quarn Cerebri. Locum enim reperiunpetiaro in fortiflimis Animis - Exen3*“ ploefle poterit Henricus Septimus, Rex Anglia: Quonon fuitalter Sufpicacior, nectamen Animofior. In ejufmodi verb temperaturi, minhs nocent: plerunq Ue enim non admittuntur, nifi pribi difcuti- antur, utrum probabil es fint, annon? Utrum in meticulofis Ingeniis, nimio plus pracvalent. Nihil certb *que facit Hominem multa fufbi~ čari , ac parinn fcire. Itaque rediffime adhibetur remedium ad Sufbiciones, ut quis Inquifitionem urgeat. Fumo enim & Tenebris aluntur Sufticiones. gnid ftbi tandem vohmt Hcmines č Exifiima»ttu cunSfos, quorum Opera utuntur, <& qHibujcum verfantur, Ang etos efje, aut Sunttoti * 15 ii 6 T>e Difcurp Sermonum* Santtos .roximiorem ejje(ibi^ qmm altcri ? Nullus itaque eft Modus, moderandis Sufaicionibus aptior, quam Remedia parare, ac fi Sfifo~ ciones eflent vere 5 iis vero Frama injicere,ac fi eflent falfie. Eatenus enim Sufticiones ufui efle poterint, ut ita nos comparemus, quod quamvis verum foret,quod fn(f>ic Opor tet hunc egregie Japietttem ejje, itn mn It a defeipfo locjuitur . Vix occurrit Cafus aliquis, in quo fe laudare quis deeore poffit, praster unum : Is eft, fi Virtutem alteriuslaudeti Sed eam intelligo Virtutem, adquam ipfeafpirat. Sermo alios pungens Sc vellicans, parce utendus: Etenim Sermonet Familiarts debent elle inftar Čampi aperti,in quo fpatiari licet ? Non viae Regise, qux deducit Domum. Noveram Nobilef duos, ad par- tem Anglia Occidentalem 5 Quorum alter Scommatibus nimio plus indulgebat, led hofpitalis admodum erat. Alter autem quaerere fo- lebat, aConvivis illius prioris 5 Dicfodes 5 annon Scomma alicjuodin- tercefjerat^ in cjuempiamj(ictum Cui Conviva torte 5 Tale aliqttid con- tigit: At ille, utpote alterius J£mulus^ Satisfciebam , enm prandmm bonum malk Condimentk corruptnrum • Sermo cum Dilcretione prje- ftat Eloquentis 5 Et apte loqui, Sc accommodate, ad Perfonam cum qua colloquimur,efficaciuseft,qu^m Ornamenta Verbotum^aut Me- thodi, captare. ContinnataOratio bona, abfque Interlocutione bo¬ na, Tarditatem monftrat: At Replicatio, Sc Iuterlocutio bona, abf- • que Facultate Orationem continuandi, Penuriam, Sc Scientiam mini- mefundatam,prodit: Quemadmodum in Animalibus videmus, quas curfu minus valent,flexu maxime agilia effe: Ut fit inter Leporarium, Sc Leporem. Circumftantiis nimio pluribus, Orationem veftire, ante- quam rem ipfam attingas, tasdium parit i Iifdem penitus carere, ab- ruptum quiddam eft, 8c ingratum. XXXIII. Dc P L a ntationibuš Populorum, Sc Coloniis. C 0 /ow<«eminent inter Antiqua ScHeroica Opera. Mundus, cum adhuc juvenis eftet, Pl ur es progenuit Liberos* Nune Senex fa- ftus, pauciores. Etenim,non immerito Colonias novas,tanquam Liberos Nationum antiqui or um, duxerim. Vlantationem Poptdorum probo in Solo puro: Intelligo, ubi Populus non deftruitur, ut Po- pulus inferatur: Hoc enim cum fit, Extirpatid prorsus eft non Plan- tatio. flantatio Regionum non abfimilis eft Plmtatiom Sylvarum: In quibus 2 j 8 ©e Tlantatmibus Topulorum 9 & Coloniis . quibus de Utilitate capienda nihil cogitandum ante Annum vicefi- mum : Verum Fručfcus uber 8c locuples,in fine Operiš, expečtandus. Illud certe, quod pracipue Colonias , alias bene fucceffuras, evertit^ fuit, fordida illa 8c avida Lucri Captatio, fub initiis Coloniarum. Ve- rum ef c, Lucri Segetem acceleratam, non negligendam, modo cum Bono Coloni,refidente,)non pendeatf, Nec ob Contributiones exiguas Mukitudini nimhe fubjici- atur *, Sed fit Numerus eorum, qui Negotia Colonia procurant Sz or- dinant, moderatus: Sintque potius ex Nobilibm, &C Generofts 5 quam Hercatonbush Hi enim Lucro prafenti plus fatis inhiant. Sit plane Immunivas a Vedigalibus & Portoriis, doneč Colonia adoleverit: Neque tantum Immunitas a Solutionibus Pecuniarum concedatur, fed etiam Libertas Merces in quafeunque velint Partes exportandi j Nifi gravis aliqua Caufla obfuerit. Coloniam Populo nefarcias aut fuperoneres, alios poftalios mittendo : Sed potiiis Infbrmationi di- ligenti intende, quot Capita de tempore in teinpusminuantut 5 Eaq: numeroconveniente, prorata, fuppleas, Ita tamen, ut coloni bene viditent, nec penuria affligantur. Magnum jampridem Salu brit atit complurium Coloniarum detrimentum intulit, didificatio iu'xta Mare Sc Fluvios, in Locis paludinofis St aquofis. Itaque, etfi ab hujufmo- di Locis incipiendum, propter Vedune&aliarumrerumCommodi-' tatemj.paulatim tamen in fuperiores Regionk parteš, St ab Aquis re- motiores, afcendendum. Intereft etiam Sanitatis Colonia-, ut Salis fat bona Copia convehatur 5 Quo.Cibi, quos verifimile eft putridos aliter fepe futuros, condiantur. Si Coloniam plantes, ubi Barbari fe- des fuas habeant, neutiquam eos Nugis tantum, & Tricis, conciliesj Sed Jufticia, St Modis gratiolis, demerere, Nihil tamen de praefidiis minuendo j Quae ad Securitatem pertinent: Neq; etiam Benevolen- tiam eorum aucupare, Auxiliis contra Hoftes fuos j Sed Auxiliis De- teniivis non incommodum erit febvenire. Intereft etiam, aliquos ex Indigenis, Lepe in Regiment-, unde Colonia migravit, mittere j ubi vi- deant Conchtiones Hominum fuis multo prseftantiores 5 Idque feb re- ditu, inter iuos divulgent. Poftquam Colonia adoleverit, St robur ac* ceperit, tempeftivum erit Mulieres femmittere , lit Colonia ex fefe propagetur, nec Temper abExternispendeat. Super omnia flagitio- r fifiimum eft, Coloniam femel dedudam, deferere St deftituere } Prše- tcrquam enim quod dedecori eft, nil aliud eft, quam Prodido mera Profu(icque Sanguinis, compferium Hominum miferorum« * O 2%0 De Divitiis. XXXIV. De Divitiis. D ivitias Cognomine magis proprio vocare nequeam, (quam ut cas appellem Impedimenta Virtntis. Sicut enim fe habent Im¬ pedimenta ad Exercitnm , ita Diviti Vbi mul tafunt Opes , mnlti qui comedunt eas 5 Et quidpr odeji Pojfejjbri^nifi quod cernat Divitias Oculisfuis? Fojfejjio Divitiarnm , nuM voluptate Dominum perfundit, quantum ad Senfum: Eft fane Cuftodia lpfa- rum, EftetiamPoteftasDonativiautDiftributionis^ Eft & Farna, Jklnflatio ab ipfis 5 Sed non datur folidus ipfarum Ufus, qui ad Do¬ minum pertingat. Annon vides fičta illa pretia, quibus GemmE, 8c hujufmodi rariora, seftimantur , Et quam inania Opera fufcipiantur, adoftentationem meram, ut Ufus aliquis Divitiarnm magnarum vi- deri poffit ? Sed dicet quifpiam, Uftim earum vel in hoc maxime ccrni pofle 5 Quod Dominosex Periculis 8c Calamitatibus redimant: Ut ait Salomon j Subjldntia Divi tis ‘Vrbs robork ejns, & qnaji Murus elevatusin Imaginationefuk: Sed caut e Salomon, quod Jmaginatione , nonrtipsf tale s funt. Pluresenim, ime Controverfia, Divitiis fuis magnis voenerunt,quam redempti funt. Divitias magnas ne fede" ris 5 Sedquaspararepoflisjufte, impendere fobrie, erogare hilari- ter,8tlibenter dimittere. NequetamenContemptum ipfarum, in- ftar Monachi alicujus, aut Seculo abftračti, foveas^ Sed de Ufu di- ftingue => Sicut Cicero optime de Rabirio Pojlhnmo 5 Injludio rei ampli- fcancLe ^apparebat^non Avaritia pradam^fcd Injlrnmentum Eonitati qn Atque etiam in Laboribus ali or um participare, qui minus Pecuniaabundant 3 Fierinonpoteft, quin fupra modumditef- cat. Litcra ex Profcjjivnibm^ honefta certe funt 3 Et duabus rebus pro- moventur maxime3 Diligentib, Sc Farna bona propter probitatem in Negotiando. At Lucra ex Contraftibus majoribus. plerunque Na¬ tur® magis ancipitis, Cum quis fcilicet aliorum Neceffitates Sc Angu- ftias obhdeat 3 Servos Sc Miniftros alienos in Damnum Dominorum corrumpat * Emptores alios, quiin majora forte pretia confenfifientj artificiose 8c vafre fiimmoveat; Et hujufinodi Fraudes exerceatj Qu® omnes merito damnand® funt. Quantum vero ad Emptiones y aniniOj non retinendi, fed rursus divendendi, ill s C x utraqile fere parte molunt 3 Tam Venditorem, quam Emptorem prementes. So- detafe/locupletant affatim; Si cautus adhibeatur Deledtus eorum, quibu(cum Societas initur. Fcentts ex certifiimis Lucri Generibus eft 5 licetcx praviffimis: Utpote quod Flominem Panem fuum comedere faciat 3 In[udore Vultus alieni: Atque in Sabbatho operari non ceffat. Attamen certum licet fit 3 non caret rimisfuis fecretis: Siquidem No- tarii,8c Inftitores v adCommodumproprium 3 Homines Fortunarum dubiarum, quandoque extollent. Trmmm etie in hiventiom aliqua nova, aut Privilegio, Inundationem quandam Opum interdum largi- tur: Sicut contigit primo Sacchari Excoctori in Canarik; Itaque fi quis fe peritum Dialedicum pr®ftare poliit, utaddat Inventioni judici- um ? rnagna haud dubie efticiet ^ Prsfertim fi Tempora fint propitia. Qin Lucra tantummodocerta captat, ®gre ad magnas Divitias aflur- 8 e .V qni totus in incertis efc, vix Fortunarum Difpendia vi- ta >it. Bonum igitnr fueujt incerta Lucra certis munire, ut Damflis lubveniaturr r MonopoliSc Mercwm Coempt/ones ad Revendttionem^ udi Lege nulla prohibcntur, ad Divitias viam fternunt facilem 3 pr®- iertim n qms profpi cere poffitj Merces in ®ffimationem ventur® fipt, atque eo modo f e iJHs abunde inftruat. Opum Acquifitio, per Servitinm Regum.ant Ma g natum,D\gmtaU'm quandam habet •, Tatnen fi AflentationibuSjSc fervilibus ArtificiisTefe ad omnes Nutus fleften- do ; parcntur, intcr vias. vilifiimas poterit numerari. Quantum ad VenattonemDejhimntorHfi^Si Legatt>rn»h (quemadmoduinrad/w ; r sd neeam infi^ulat j Tejlamenta & QrbosHnqmm indagine capi 3 ) adhuc pejor eft h®c,Res: Qtianto pum Hominibus .Gonditionis^humiliori« rembabemus, quam in Servitio. 5 ; . Fidcm; illiij nimiam ne adhibeas^ qui pr® f e f erun t Contemptum Divitiarum : Etenim Opet deipiciunt,qui defperant j Negue invenies > d V 2 ufquam 2ZZ De < l / mbitione, ufqmm Tcnaciores, ubi incipient ditefcere. Ne fis in Minutis tenax* Divrtm alas habent, Sc aliquando ex fefe avolant,aliquando emitten- d* funt, ut ampliores congregent. Opes fuas Moribundi relinquunt, aut ufu) publico} Aut Liberis, Ccgnatis, 8c Amicis } In utroque ge- qere 5 tegaiiones paulo moderatiores melius eedunt. Divitia magn# HžEredi reli&e, Aves rapaces undique ad eas convolare invitant =, Nifi Jferes fuerit /Etate 8c Judicio confirmatior. Skniliiter Fundationes gloriofe Bc fplend idsc, in ufus publicos, funt inftar Sacrificiorum fine jak b Etnihil aliud quam, Dealbata Ekemofijin irtim Septtlchra b Quse ab intus cito corrumpentur 8c putrefient. Itaquc Dona tua, Magnitu- dine ne metiaris, fed Commoditate 5 Et ad debitam Menfuram re- digas: Neque Opera Charitatis in Mortem ufque differas: Etenim, fi quis rede rem aeftimet, qui id facit, ex alieno potius donat, q nam i proprio. XXXV. De Ambitione. I j 0.107' niliJl ) . ■ : lf£> A Mbitio Chderam refert: Quod genus Humoris, Ačtivos, Vehe* mcntes, Alacres, 8c Promptosreddit => Nifi Obfiručtionem pa-* tiatur~ Quod fi Obftruftione concludatur, adeo ut libere per- inearenonpoflit, fitadufta, Sc inde maligna Sc venenofa : Similiter Amb tiofi fi in Ambitu Sc Petitione fud, Repulfas non patiantur, fed femper fint in progreflu, Polypragmones potius funt quam Periču- lofi : SihinCupiditatibus fraenentur, Sc fubinde frufirentur, Male- Volentiam Sc Invidiam in Cordcfovent? Et iniquo prorsus Oculo, tum-Kes, tum Homines intuentur j Ae tum demum in finu lstantuv eum Res male cedant: Qui quidem Animi Affe&us, cum Servis Kc- gum-j aut Rerumpublicarum peflime congruit. Bonum itaque frin- eipbus fuerit, (fi Antbitiofis utantur,) ita Rem difponere, ut perpetuo Direfti, nunquam Retrogradi fint. Quod quia fine praejudicio fieri non potefi, melius efiet, ab hujufinodi Ingenii Hominibus omnind abftinere. Etenim, fi ipfi cum Servitio fuo non affurgant, operam dabunt ut Servitium fuum cum ipfis corruat. Veriiin, quia modd 4 iximus Anibitiofos non adhibendos, nifi urgente neceffitate, ope¬ ra preti um fuerit jam dicere, quibus in Cafibus 3 neceffarius lit eo- rum ufus. '■ Imperatcres SaDuces in Bello boni, utcunque Ambitiofi fint, omni¬ nd reci piendi : Etenim Utilitas ipforum, ut praficiantur, cstera com- penfat: Militem autem deligere, qui Antbitione vacet, perinde eft, 4 cn Calcarfbus eum fpolies. Quin 8c alterufus Ambitiofontm e/?, Ut Umbellae loco Principibua fint, contra Invidiam Sc Periculum: Nemo enim eas partes fubibit, nifi fit inftar Columbae occaecatae, qtte ideo irt furlum ■volat,quia circumfpioere non potefb Eftetiam alins ufus Ant- bittojorumnon parvu^ ut pragrandibusalas amputent, SC eornm po* tentiam lafoefcud-ent 5 liacrmtm Tibtrt#* afdhibuit,ad eejiciendupa gekonu**-') v y- : •.v; tt\au\i-u Quando T)epimktiontij . \ *>C\ Quandoquidem igitur,in Cafibus memoratis,neceflarii fint,fiipereft ut oftendamus, qua ratione fint. froenandi 8c coercendi, ut minus ab il- lis impendeat Periodi. Perniciofi minus funt, fi Natalibus ignobi- les, quam fi Nobiles: Si Ingenio paulb truciores Se afperiores, quam ii Gratiofi Se Populares: Denique fi ndper Honoribus admoti,quam fi Veteratores fadi fint, Se in Honoribus fuis muniti. Signum infir- mi Animi m Principibus -,a plerifque ducitur,fi Gratiofos Selntimos fibi adjungant: Attamen, fi verum dicendum eft, non aliud reperitur Remedium praftantius, contra Potentiam nimiam Procerum^ aut Ma- gijiratuum . Siquidem, quando Juvandi Se Nocendi Poteftas, penes Gratiofum refidet, vixfiet, ut alius aliquis ex Proceribur, magnopere potentia turgeat. Alia ratio Ambitiofos coercendi non mala eft, fi per alios sque Ambitiofos , Se protervos, librentur: Sed,tum Opus eft Confiliariis aliquibus moderatioribus,. qui Partes medias teneant, ne Fadiones cmnia peflundent: Etenim abfque illa Saburra Navis va- cillabit nimis. Saltera allicere tpotevintPrmcipesjbi. animare aliquos humifioris Conditionis, qui Ambitioforum Veluti Flagella fint. Quan- tum ad ingenerandam illam in Ambitiofis opinionem, ut feruinse pro- ximosputent, atqueeomodo contineantUr; Si meticulofi fuerint, bene forfitan cedet j Sin animofi 8e audaces, praecipitabit Conatus & Machinationes eorum, Neque eft fine periculo. Qyod fi neceffitas flagitet, ut reveiA rejiciantur, Neque id fimul,8c fubit6,facere, tutum foret j Optimum eiit, Favoribus Se Repulfis,eos, alternis, excipere 5 Unde attoniti Se confufi hereant, nefcientes quid expedent, Se veluti intra Sylvam ambulent. E x'Ambitionibw, minus eft nociva, Cupiditas pravalendi in Rebus majoribus, quam fe immifcendi Rebus omnibus: Iftud enim Confu- fionem Confiliorum parit, Se Negotia deftruit. Etiam minus Perir culi incumbit, ab Ambitiofo in Negotiis acri,quam ab eoqui Gratia& Clientelis pollet. Qui inter ftrenuos, Se Negotiis pares, eminere ftu- det, magnam profedo fufcipit Provinciam 5 V erum boe Publico utile eft : Qui vero illud machinatur, ut Viros cordatos deprimat, Se ipfe ft>lus inter Ciphras Nutnerus fit,Secnli alicujus Lues eft 8e Calamitas. Honor tribus infignitur Commodis; Fotejiate Bene-merendih Aditu fa- cii a Viros Principe s , Et Fortunarum propriarum in Mehus Evedione - K 1 T lmarn > ex bts tribus,fovetlntentionem, cum afpirat,Vir pro- buse . Pnnceps qnoq\ie, quihuiufmodi in Servis fuis Intentiones, digno cere valeat 8e diftinguere, Princept eft prudcns. Verum in ge- nere,pržeoptandi funt Principih™ huiufmodi Servi, qui Officio magis ducantur, quavn Ambitione c Quique Negotia ampledantur Se ament, potiusex Confcientia bona, quam ex Oftentatione : Denique diftin- guant Principes cum judicio, inter Ingenia,qua: fefe omnibus Negotiis ingeruntj Se Animum promptum feu alacrem. :G •'.Ttij' J in .■ ILlp. Tr : 7' > A V 3 E 'lili >-• De liso ii4 & Indole 3\Qaturali in Hominibus. xxxvl. De Natura, & Indole Naturali In Hominibus. : • J i J ■ • • • - i * - - • • - - N Atura oceultatur fepenumerb, interdumvincitur,raib extingui~ tur. Vis Naturam efficit tnagis impetuofara cum recurrit; Do- drina Sc Praecepta Affečtus Naturales reddunt minus quidem importunos, led non tollunt j Verum Confuetudo fola ea eft, quse Na¬ turam plane immutat Sc lubigit. Qui Vidoriam de Natura fua re- portare cupit, fibi nec nimis magna, necparva nimis Penfa, confti- tuat: Priora enim Animum dejicient, propter Fruftrationes cre- bras 5 Pofteriera non multum attollent, etiamfi fepius pravaleat. Atque lub initiis exerceat fe Adminiculis quibufdam j Ut Natatores recentes, Veficis aut Juncis j Deinde cum Impedimentis, ut Saltato- res folent, Galce s gravioribus. Etenim, Perfedionem in re quali- bet iriducit, fi Exercitatio difficilior fit, quam Ufus- Ubi Natura ad- nrfodtlm potens eft Sc proinde Vidoria difficilis,opus erit per Gradus quofdam procedere, Qui tales fint * Primo, Naturam fiftere ad tem* pUsaliquod j Moreillius,qui cum irafceretur,Literas Alphabeti,pri- ulquamq uicquam faceret, recitare folebat: Secundb, Naturam mo- derari, Sc ad minores portiones deducere 5 Ut (i quis, Abftinentiam stVinoexercens, amajoribus Hauftibus ad minores deveniat: Po- ihremb autem, Naturam penitus fub jugum mittere, & domare. Ve- rbm fi quis eo Anivni robore & conffantia polleat,ut le fubitd eximere Sc vindicare poterit, hoc optimum fuerit: Optimus ille Animi Vindex- ) Udentia petlt/f Vincula qui rupit , dedoluitquefemel . Neque antiqua Regula rejicienda 5 Ut Naturam, adinftar Bacilli, incontrariam partem fledas ^ quo reda tandem deveniat. Veram intellige hoc, ubi Extremum lllud alterum, in Vitium non ducat. In- fuper Sc kocadvertas, ne Habitum fuperinducere contendas, nixu continuo, fed intermiflo i Nam Intermiffiolmpetum redintegrat, Sc adaugelr Etfiquis,dumTyronemagit, perpetuo (e exerceat, eve- nie«, ut Errores, non minus quam Facuhatem imbibat. Neque huic Mak> fuceurritur, nifi per tempeftivas Intermiffiones. Praterea,Vi- in Naturam-jtion nimium citb,triumphum Accinasi Natura enim, a« longum tempus, fepulta jacebit, Sc tftmen occafione data revi- V1 [c p ; Icl quod contigit TuetU apud Atfapum, ex Fele in Mnl/erem con- ver a , Qu* civiliter admodum in Mensa fedebat,doneč Mus in con- pe u ^jus fortb currcret. Itaque Occafiones tales, aut omnind evi- tes, au n em frequcntius infuefcas, quo minds moveant. indoler cujulque ^»r^/jfoptimbdeprehcnditurjinConfuetudineFamilianTi fejMCcnimnullaintervenitAffedatao: In perturbationibus ^ Siqui- dem llbt 1 racepta ScRcgulas penitus excutiunt: Denique, in Cafu aliquo De Confmtudme , & Educatione. aliquo novo & infolito j Quia tum a Conluetudine deleritur. Feli- ces dixerim,quorum indoles Naturalist um Vite fu* Genere eongruit: Alias vere dicere poffint, Multum Incolafmt Anima mea. In Studiis, quicquid a Natura tua alienum repereris, ftata tempora tibi ptefigas ad ejufdem Exercitationes & Meditationes ^ Sin autem cum Genio tuoeonvenerit, de fratis Horis ne lis follicitus, Cogitationes enim tu* fponte illuc convolabunt, prout Negotia 8 c Studia eaetera per- mittent- Natura cujufque, ex vi innata, aut bonas, aut malasHer- bas, producit: Itaq; fedulo & tempeftive lllas irriget, has evellat. XXXVII. DeCoNSUETUDINE ČC EdUCATIONE. C Ogitationes Hominum fequuntur plerunque Inclinationes fuas j Sermonct autem, Do&rmas, & Opiniones quas imbiberunt 5 At FaČta eorum ferme antiquum ehtinent- Itaque, ut bene notat Macciavellus , (licetin Exemplo fcelerato,) minime fidendum eft, aut Natur* Violenti*, aut Verborum Grandiloquentiae ? nifi corroboren- tur Conjuetudine. Inftantiaejus haeceft: InFacinore aliquo audaci Sccrudeli patrando. nonacquiefcendum effe, aut in Natur* alicujus Ferocia, aut in Promiflis conftantibus, nedum Juramentis, Sed com- mittendum Scelus e (Te Viris Sanguinolentis, Sc jamdudutn cadibus afluetis. Sed Macciavello , de Fratre quopiam elemente, aut Ravillaco , aut Jaurcguatut Baltazar e Gerardo , aut Gnidone Faulxioj\ ihil innotuit. Verum tenet Regula ejus} Naturam,aut Promiflorum Fidem 8 c Fe- rociam, \\x\bx\sConjuetudink haud *quipollere. Solummodo, Su¬ per ftitio^ noftris temporibus, eo provefta eft=> ut prim* claffis Sicarii, Laniis obfirmatis minime cedant$ Atque Decreta Votiva, etiam in re fanguinaria, Confuetud,nis vires ex*quent. In aliis quibufcunque, c onfuetudmk potentia clare elucefcit: Adeo ut miraculi inftar (it, audirej q Uot p ro f c fliones, Proteftationes, Promiffa, Vcrba grandia, pa itent plurimi , Et tamen, iftis omnibus pofthabitis,pro more con- uetoagere ; Acfilmagineseffent, &: Machin* plane inanimes, (olis tonjue ud/nis Rotiš impulfe & ad*. Videre etiam licet Confuetudink 1 yranm etn, m aliis multis. Indi , (loquor de GymnofophiJiis , & Ve- tenbus, 6 C Modernis,) f e leniter fuper Pyram componunt, atque hoc modo leiplos Igne faerificant. Quin & Faemift* cum Mar' tis in Ro- gum irnmitti properant. p uer i spartani , antiquis temporibus, flagris caedi fuftinebant, fuper Aram Diana, vix ejulatu, autgemitu ullo emiflo- Memini (iib Initiis Regin# Elizabeth#, Rebellem quendam Hi - bernum, Supplicationem Deputata obtulifte, ut Torque lignei non Fune, fufpenderetur $ Quia illud magis in more Rebellibus erat. In- veniuntur Monachi in Rujjik, qui ad Poenitentiam comulendam ro¬ ti nodte hycmali, in VafeAquirepleto, non recufabunt federe do¬ neč glacie conftringantur. Plurima denique Excm p la adduci pote- *"“» plane dupendas CtmfmtHdmk vires, Um fuper Animum, qužtm luper 1*5 zič De Fortuna. fuper Corpus, prodentia. Quandoquidem igitur Mos , vel uti fum- mus fit Humana Vita Moderator Sc Magiftratus, cura lit imprimis, ut Moreš bonos afcifcamus. Cert e Confnetudo validiffima, cum a pueri- tia incipit: Hanc E ducati onem appellamus Qua nihil aliud eft s quam a teneris annis imbibita Confnemlo. Ita videroeft,in Linguis edifcen- dis 5 Linguam ipiam magis commode fe applicare omnibus Expreffi- onibus ScSonis•> Artus quoquemagis agiles Sc flexi!es, ad omnes Po- fituras St Motus efle i ln Pueritia, aut Adolefcentia, qualm poftea. Veriffimum enim eft, Opfimathes iftos novam plicam non bene ad- mittere: Nifi fuerit in nonnullis Hominibus^ quibus Animi non- dum fixi , fed eofdem apertos ad omnia Pracepta confervž- runt, quo continuo Emendationem reciperent j Id quod rariffi- mum eft. Verum fi Confuetudink vires, cum fimplex folummodo fit, 8c lejun- čla, tantže fint 5 muko magis Confuetudo copulata, Sc conjunčta, Sc in Collegium coatta, excellit. Ifthic enimExemplum docet, relevat Societas, Emulatio ftimulat, Gioria Animos extollit: Ita ut in hu- jufmodiLoc s 9 Vires Sc Influxus Confnetudmk tanquam in Exaltatio- nefint. Certe, Multiplicatio, Sc (ut Chpmicorum Vocabulo utar,) Preječtio, fuper Naturam Humanam, eonfiftit in Societatibus bene in- ftitutis, Sc Difeiplina falubri informatis. Etenim Refpublicas rečte adminiftrata?, qum Sc Leges bon«, alunt Virtutem in Herba, fed Se» mina ipfius non multum promovent. Verum Infelici tatis Orbis hoc habet,ut Media maximarum virium 5 applieentur quandoque Finibus 5 minime expetendis. N Egari non poteft, quin Accidentia ScCa r usexterni, ad Homi- num Fortunas , vel promovendas, vel deprimendas, plurimum poffint. Gratia alicujjus ex Magnatibus, Opportunitas, Alio- rum Obitus 3 Occafio Virtuti cujufque congrua. Veruntamen, For¬ tunam fuam fingere cuique prscipue, in Manu propria eft. Faber qu.fque Fortuna jua i Inquit Comtcus • Atque inter externas Cauflas illa frequentiffima 5 Stultitiam unws-,alterim Fortunam promovere- Ne¬ mo enim ita fubito evehitur, ac Occafione Errorum alterius. Ut in- quit Adagium ^ Serpenr , nifi Serpentem comederit , nonfit Draco • ^irtutes apcrtie Sc confpicuae Laudes pariunt 3 At m funt Virtutes qua: am occultae Sc latentes, quse pariunt Fortunam. Nimirum, Fa- nonnull^ (<=* nnu T\Jnmr>n rtnn lioKionfr IrJi(k/t******* ^ ““'“i' aa Motum Ffotarum Fortuna verfatiles lunt. Ita enim Dvivf , (pofcqu& m Catcnem Majorem his verbis deferipfiflet 3 In illo Firo t tantum Robur Corporis &AnmiJwt > ut quocnnqne lečo natus XXXVIII. De Fortuna. ejfet , tk? ejjet , Fortunam Jibi fattiirus videretur,) lllud diferte notat, quod ei tuitlet Ingenium Verjatile. Quare fi guisjimis Si addu&isOculis afpi- ciac, videbit Fortunam; Cdcachifn Ifcet (it, haud tamen prorsus Invi~ fibilh• Etenim Via FortHn£S\m\X\^ eft Galaxi£ in^there 5 Quae Con- curfus eft, fiveC6aeettva«6coinpluriufa-§MlWumininutarurn,feor~ fimInvifibilium, fed conjunftim ltlminofarum. Eodem modo, com~ plures Virtutes funt exiguae, & vix in Notam incurrentes. Sive potiiis Eacultates & Coftfuetudittes pappofitfe'^ Qu^ Fortgnatas veddunt. Itali ex ipfis nonnulIaPhotadt', Qaalieš minime putaret- 1 ' Cutn Hominem innuunt, Cifi pfolperAm F kritinam fpondent, inter me ra s ejus Qualitates adjicient, quod faabea« - fbto tli Mati o i Neque fane inveniuntur aliae duaz Qualitates, rnagts adhanc propitia?:, Quam fii quis habeat Modicum ex Stulto, 8c non nimium ex Honefio . Itaque ;) quibus Patria, aut Principefcfm, ni mio plus dmi ^xtiterunt 5 Iideni nunquam Fortunaiz fuerunt j Neque prpfečtb efie poflunt. Quando enim Cogitationes fuas, estra feipfum quis collocaverit, viam fuam b ene Inire nequit. : . / ' Fortuna praproperj*, magna molientes, & nonnihil turbulentds, reddit j At Fortuna exercita ea eftqu* efficit Prudentes & Cor- datos. Fortuna proculdubio , faltem propter Fijias fuas, Hono- rem meretur j Conjidcntžam fcilicet , fk Exifiimatiamm 5 Etenim has duas parit Fortuna profperap Alteram intra Nolipfos; Alteram in aliis erga Nos, Eseque viciffim pariunt Animos Sc Au&oritatem. Viri cunfti prudentes, quo Invidiam fuarum Virtutum amolian- tur, omnia Providenti# Si Fortune itnputare folent : Ita enim de*- centius 8c liberius, eas fibi aflumere ppffint: Quinetiam Majefta- tem Homini quandam adait, fi videretur Numim Curie efle. Sic Cjfar dum animaret Gubernatorem Navis in Tempeftate, dixit , Czefarem portas , <& Fortunam ejua. Sic Sjlla Nomen Felicis elegit, non Magni. Atque lllud Obfervationem non prsteriit j Eos, qui ex profeflo, Sapientiae Sc Artibus propriis, nimium tribuerunt, in fine, Infortunatos evafifle. . Narratur de Tzmothco Jthetfienfi, poftquam in reddendis rationi- bus Prsfcčturs fus, hanc Claufulam, ad ravim ufque, inferuiffet b At- mtcin hoc nullc6mmenti * funt. Dicunt ; Miferujn eile,Ldabolum in Vd pattcm involafle, Deci/HM fcilicet. I (rneraton m inaximum elit- Sabbathi violuto- rc mb Aratrum fiq uidem fuum non ccifare Sabbathk. Fieneraterem lucum efie, de quo Virgilm 5 r— 1 ._ * * j \ , <} ‘ ’ ] , t ■ JgnavumFucos Pecus apriefepibusarcent - ■ . Fmeratorem , Legem pfrimitivam, poft Lapfiim Hominis, latam, peliundarc 5 Qux fmt ; Infuclore Vnltus Uti cothecks Panem turni ; Mi~ nirae vero; In / udore Vnltus alieHu Fceneratora Pileis luteis indui oportere, quia JiulaizanU Rem efie contra Naturam, ut Fecuntagt- neraret FeeUniam ; Et hujufniodi alta. Ego vero hoc dico tantum 5 Fcetnts efie, iriter Concefi^progtPBuritieni Corclis . Cum enim neeefle fit Hominibus, ut Pm/n/as muttib dent,8c accipiaiit; Sintque tairfidu- ro Corde, ut eas gratis' commddai^nolinErcbcitidftten: ut permittan- tur Vfurte. Alii nonnulli in medium ad^uxerurit, cdllidas quafdam & fufpecras Propodtioncsde Argentarirš‘ 5 Sc EkCambiis publičis, Detečiione Fortunarum Hominnm firigulerum, 8c aliis hujufmodi Artificiis. Veram pauci d tFcenore dilleruerunt folide Sc utiliter. Optimum fuerit propontrb nobis aiate oculos, Fa-noris Commotla, Sc IncoMmocla ; Ut Bonum vel ponderetur, vel feparetur; Quihetiam cavere imprimis, ne dum F tenor e feramur in/melius, intercipiamur Sc incidamus in pejus. ' b :i Inc d m moda F tenor is lisec funt. PrimnmVquod Mercatorum nume- rumminuit. Nam fi ignava bxc, •Fecunige inF#V«čf Ercvgatio, crae- diotolleretur, Kitnimi non delitefčerent prše Socordiil, led, magna ex parte, in Merčaturam impenderentur; Qnx inftar Vem ¥ort £, cuivis Regnoeft, adOpesintroducendas-. Secundum, quod Merca,- tores irfopes reddit: Sičut Silim Colonfiš, Terram colere.;ita'fruftvi- bse nequit, fi Rbditum folvat nimis gravefir; Ita Mercator; .tiinvcom- mode Sducrose, Merca tubi m fuam exercere viic 'poteft, fi Ftcunik Fcenore fumptiš, negotietur- Tertium Incomnmhtni dubrukti priorum Appendix qusdam efi:, Portoriorum Sc Večfigalium publicoruifi Im- minutio, qusc fluunt Sc refiuunt, pro modo Commercii. Quartum, ^°d Thefaurum, Sc Vecunias Regni; five Reipublicai in paucorum anus reducit: Ctim enim Ftrneratork Lucrum certum fit, esetero- rum incertum,eveniet in fine Ludi, prout fit faepe in Alea, ut maxima par,. eamiaePromoeedat. Illudautem pro inconcuflo tenendum, -rvnnti Cm fnblicairi imprimis, cum FecmU difpergantur, noncoa- • . Ft 1 * '^ umtUn F qnod Terra Sc Pradiorum pretium depri- mit. enim Pecum* infumuntur, vel in Merčaturam, vel in Prsedi- orum Loemptiones; p anus autem utrique obviarc videtur. Stxtum, T>e Vfura JiveFmore . Quod omnesLabores, Molimina, 8c Invcnta nova qqgecunque, ener- vat & hehetat 5 Inquibus Vectmia minim^ fibi deefiet, nifi aTorpe- dine iftaimpediretur. Poftremum,quod Tineaefc&TeredoFacul- tatum quam plurimorum Hominum s Idquod,trattuTemporis,Ege- ftatem puhlicam parit. Econtrario, Commoda Fanork hsec funt. Primo, quod utcunpue VJnrd in aliquibus Mereaturse noceant, in aliis nihilominus profunt: Certiftimum enim eft, maximam Mercaturse partem , a junioribus Mercatoribus exerceri, Fcenore fumptis Pecunik j Unde fi Fanerator , Pecunias fuas,vel exigat 3 vel non emittat,fecutura neceflario eft mag- na MercaturseClades.Secundum eft^quod nifi prompta lisec h Foenera- toribus Pecimiart/m Mutuatio, Hominum neceffitatibus fubveniret, in extremas anguftias citb redigerentur, Quandoquidem cogerentur Res fuas, (five Bona Mobilia fuerint, five Prsedia,) nimis vili pretio vendere : Itaque, ubi F anus rodit tantum, Diftraftiones prsepropera: penitnsabforberent. Nam quantum ad Oppignerationes, aut ea qua? a Jnreconfultis appellantur Mortuavadia, huic certe Malo remedium vix exhibebunt: Siquidem aut ea prorsus non accipient Homines fine F tenor e i> Aut fi accipiant, folutione ad diem minime praeftita-fum- mo jure agent. Memini Pecuniojum quendam, virum dur um 5 rure agentem, qui folebat dicerei, Jn tnalam Crucem abeat jfia Faneratio j Jmped/mento efirfuo minus Pignorum & Obligationum poznaš exigerepojP- fimus. Tertium & ultimum hoc eft: Nugas meras dico, fi quis exi- 'ftimet, Mutuationem pecuniarum facilem, non admiflo Fosnore , fieri pofle : Neqi rursusquis animo c 5 prehender.it, innumera quaefequen- turmala, fi Contraftus illi, Mutui dati & accepti, convellantur. Itaq$ de abolendis prorsus Vfurk Sermones facere ineptum foret. Refpub. omnes, pro divers^ tamen ad Sortem ratione, eastolerarunt ? Adeo ut Opinio illa in Vtopiam protinus releganda. Dicamus jam de Reformatione ik Norma Vfurarum , Quibus nimi- rum Modis, Incomtnoda earum optime evitentur, Commoda retinean- tur. Patetjam, conferendo inter fe Commoda & Incommoda vfitra- rum 0 (quod modofecimus,) duo elle, quaz reconciliare oportet. Prius, ut retundantur Dentes Fanork ,ne nimium mordeat: Secundum, ut Viris pecuniofis aperiatur via,qua ad Pecunias Mercatoribus prseftan- oum invitentur, ne Commercium intercidat aut languefcat. Hoc autem heri non potcft, nifi in Fcenore , duas Proportiones introducas 5 Minorem-j Sc Majoren/. Si enim Fanu. f, ad unicam tanthm Proportio - nem, eamque minorem rcdigas, mutud accipientem aliquantulum le- vabis, fed Mercator Pecunias non facile reperiet. Atque infuper no- tandum eft, Mercaturam 3 cum fit omnium maxim& lucrofa, Fantu ad Proportionem bene magnam ferre pofle 5 Alios Contraus^plenam: Qui tamen, in Sene Imperatorum uni- VC p ’ ^P ro pemodum celeberrimus. SedIngenia fedata Sc co*n- polita, etiam in Juvmtute florere poffint. Cujus rei Exempla cer- nuntur, m Angujto Ce»rdignatuiq quam Senes : Quia Vtfio Revelatio clarior & ma- nifeftior eft 5 quam Somnnim. Et fane, quanto quis magis, de Mundo bibit, tanto plus Toxico ejusinficitur: Tum potius in Fa- cultatibus Intellcčbus, quam in Virtutibus Voluntatis &; Affeftuum, proficit. Sum, qui in juventutc admodum pnecoces funt, fed cur- rer.tibus anniscitomarcefeunt, čk deveniunt evanidi. Tales funt j Primo qui Ingenia nafti funt fragilia, quorum Acies facile retundi- tur. Qpalis Fuit Hermogenes Rhetor ? Cujus Libri fubtiliffimi funt ? V crum iple paulo pod ftupidus evafit. Secundum Genus eorum,qui- us atura es qua=dam Facultates in funt, quse magis juventutem de- cent, quam Sen e a u tem ; Oualis ed Oratio fluens, & luxuriofa 5 Quae m juvene laudatur ^ i n 8me non kem . i ta cicero loquitur de Hor- tenjfo y Jdem tnanebat , neque iciem Tertium eorum, qui fub initiis, nimium ederuntur; Et Magnanimitate prsditi funt, fupra quam A.tas proveftior ferre valeat ' Qualis fuit Scifio Africanns^ de quo LtvJUs ita pr^dicat 5 rrmtbs cedebant. % iy X De *De Tukhrituditie. xli. DePuLGHRITUDlNE. V lrtMjoV 1 ** Gemmae pretiofae, optima eft, fine Omamentis in- ferta. Atq$ profe&b eadem praeftat, in Corpore decoro, lieet non delicato, Quodquc Afpe&us Dignitatempotius prs fe fe- rat, qužlm Pulchritudinem • Neque fcre reperies, eximi hformofas, Vir- tutibus pollere: Acfi Natura, in hocmagisincubuiflet, ut non tur- piter erraret, quamut aliquid exccllens produceret. Itaque Con- verfationibus apti funt, at excelfos Spiritus non gerunt: Et Urbani- tati potiijs ftudent, qušm VirtMti. Sed boe in omnibus non te- net. Siquidem Augujlus Cčfar , Tit us Vcffrafianus, Philippus Pulcher Rex Gallus , Edovardus guartus Rex Anglije , Alctbiacks Athenknfis t Jfmael Perfa Viri prorsus magni fuerunt, & nihilominus Per- pulchri. In Vulchritudmt praefertur Venuftas Colori, Et decorus ac gratio- fus Oris & Corporis Motus, ipfi Venuftati. Ea praecipua Pulchritu - dittis portioquam Piftura reprsfentare non poteft i Imo nec Effigies ipla viva, primo afpe&u. Non reperitur Pnlchritudo aliqua excel- lens, cui non infit aliquid minus conforme, in Compagine. Haud fa- cile quis dixerit, utrum ApeHes, zntAlbertm Dnrerns^ Nugator major fuerit, Quorum alter Hominem fecundum Proportiones Geome- tricas effingere voluit j Alter, ex compluribus Faciebus, optimas quafque Partes defumendo, unam fatagebat depingere excellentem. Tales, (čredo,) Effigies, vix ulli placebunt, prsterquam Piftoriipfi. Non quin exirtimem, elegantiorem Faciem depingi a Pi&ore pofle, quam unquam in vivis fuit j Sed hoc ei contingere oportet, ex feli- citate quadam, 8c cafu, (veluti Muficis fui Cantus, non autem ex Re- gulis Artis. Videre eri Facies nonnullas, quarum Partes finguls, Examini fi fubjiciantur, vix unam reperies quam feparatim probes - 7 Qu3e tamen in confortio fatis placent. Quod fi verum fit, Pulchritu- dinem praecipuam fitam efle, in Motu decoro, mirum fank non eft, fi provettiores State, aliquando videantur Junioribus amabiliorcs : Se- cundum illud Euripidk h Pulchrorum Antumtms Pnlchtr : Etenim fieri nonpoteft, utjuvenis peromniadecustueatur,nififortejuventutem ipfam, ad Supplementum Decoris aftumas. Pulchritudo eft inftar Fruftus Horarii, qui facile eorrumpitur- nec diu durat: Atque fie- pe Juventutem inducit diflblutam, Scnečlutein autem ferb pocni- tentem: Attamen fi bene collocetur, Virtutesfplendcrefacit, Vitia crubefcere. Dc * De Deformitate. XLlt. De DefORMITATE; D Eformei Naturam fere ulcifcuntur: Sicut enim Natura minus illis propitiafuit, ita & lili Natura viciffim adverii^ Cum fmt plerique ipforum, (ut loauitur Scriptura ,) Sine Ajfe&ione Natu- rali* Eft proculdubio Confenfus 3 inter Animam & Corpus j Atque Natura, V bi peccat in nno , periclitatur in altero- Sed quia in F abrici Anim^concediturHomini Elettio, in Fabrica Oorporis imponitut Neceffitas j Aftra Inclinationis Naturalis, obfcurantur nonnunquam, a Sole Virtutis 8c Difciplinae. Confentaneum itaque fuerit, de De¬ formitate dicere, non ut Signo,quod quandoque fallit s, Sed ut Cauffa, quae per-raro effe&u deftituitur. Quieunque in Perfona fui, aliquid habet, quod Contemptum inducit, perpetuum habet in fe ftimulum, quo st Contemptu fc vindicet: Itaq; Deformer (emper audaciffimi} In principio, veluti in Defenfione fua, utpote qui Contemptui expo- nuntur,; Sed proceffu Temporis, ex Habitu acqui(ito. Iterum De- formtts Induftriamacuit 5 Ejus generis Induftriam, ut aliorum De- fečtus &Infirmitates fedulo rimentur; Undehabeam quod repen* dant. Praterea, in potentioribus, Sufpiciones Sc Zelotypiam, ver- fus eos, extinguit ^ Veluti Homines quos tuio defpicerelkeat: Gom- petitores autem & iEmulos confopit 5 Utpote nihilfufpicantes, de promotione eorum ad Honores, donee ipfos in poffeffione Honorum videant. Adeo ut fi rem diligenter introfpicias, in magnislngeniis, Deformitas Afcenfum ad Honores patefacit. Reger, antiquis tem- poribus, (atquc hodiš etiam in Imperij nonnullis,) Eumchorum Fi- dei magnopere inniti folebant: Qui enim erga omncs invidi funt, Umrns^CJ:/; — * o. _1- ” A.. r- i •• •« *<'-■■■ Xl De r r f T)e JEdificiu . XLIII. De j®difuiis. Tipi Des cxtruuntur,ut in iis habitemus,non ut eas fpeftemus: Pul- /Dchritudini igitur praponatur Ufus,nifi forte utrunque obtineri x x-, poffit. Rdinquamus Fabricas Mdhtm fpeciofas, quae Admi- rationem ineutiunt, Valut m Poetarum incantatis 3 Qui eas extruunt furriptu parvo. Qui Domum elegantem adificat, fed in fitu malo, Carceri feipfum mandat. Situm autcm malum intelligo, nontan- tum ubi Aer infalubris, fed etiam ubi Aer inaqualis eft: Quales funt ASdes } qux extruuntur quidem, inColliculo paululum elevato. Sed cinfto undique, more Theatri, Collibus altioribus j Ubi Ardor Soliš conftringitur, Venti autem, veluti in Canalibus, variis seftibus reci- procantur : Adeo ut in hujufmodi fitu, fubito fentias, diverfitatem non minorem, Caloris Sc Frigoris, quam fi in Locis diverfis habitares. Neque malum Situm facit Aeris folummodo Conditio prava 5 Ve¬ ram etiam Viarum Sc Adituum Incommoditasj Fora Rerum Venali- um indiga 5 Et (fi Momum confuias) Vicini mali* De compluribus alii s non loquor 3 Qualia funt, Aquarum ahfentia 3 Sylvarum Defe- dus, qu« Sc Focum, Sc Umbram, praebeant 3 Sterilitas Soli, aut quod cx variis Glebarum Generibus minime commiftum fit> Profpečtus coarriatus 3 Defečlus Terrse planse Sc xquabilis 3 Locorum Deferius in propinquo, qui Venationibus, Aucupiis, Curfibus Equorum, ido- neifint3 Mare nimis in vidno, aut nimis in remoto 5 Commoditas nullaFluviorum Navigabilium,aut etiam Incommoditasipforum ob Inundatfemes 3 Situs remotior ab Urbibus magnis,quod Negotiis ob- eft,aut btiam propinquior 5 quod Viriuineceflaria abforbet, 8c om- nia čara rcddit 3 Locus ubi quis Latifundia ampla poffideat, aut ac- quirere poffit, Sc Locus contra ubi pcnnas extendere nequeat: Quas fingula minime eo animo enumeramus, acfi Domus aliqua his Incom- modis omnibus vacare pofiit,veram ut tot ex illis evitemus,quot evi- tari concedatur 3 Atque rursus, fi quis Domos plures aedificet, ita rem difponat, ut quae in un£ defint Commoditates, adfint in alteri Re- fponfum luculli Pompeio , bellulum erat: Qui, cum in Palatio Lucnlli , jmmenfas Sc luminofas Portieus Sc Camcras confperifiet, ficinfit3 Optimbproculduhibhichabitatur tffiate 0 fed qwmodo Hjiemem tokras? Cui LnmUus 3 §)wd numnam me putas, AviumprncknUam non ajjequi 3 Špuarum nonnulla^ Hycme ingruente,fedes mutant č Tranfeundum jam a Situ Domus 0 ad Domum ipfem- Imitabimur Ci~ cer onem 3 QuiLibros confcripfit De Oratore , Sc Librum unieum qui inicrriicur Orator: Quorum priores Pracepta Artis tradunt, pofterior erfe tonem. Defcribemusigitur Palatium Regium , atque ejufdem fu e u *j- 5 uen ^ am confieiemus. Prorsus enim mirablis res eft,tam va- s o 1 exijtere MolesinE^f-^^u^fes fant Vaticamm-&. Efcuriale? 8c nonnulla: ali* 3 Inquibustanaen, Camtram ahquam vere magnifi' - cam, vix reperres. 9 ^ Primuns De Mdificih. Primum igitur fiatu o^Pddtiuvi perfeftum neutiquam clTe,nifiduas habcat Portiones di veirfas Portionem Convivii , ut loquitur Liber He- Jier'yEX Por ti enem Manfionk five Familise: Alterum a d Pompas, Mag- nidcentias, & Celebritates ; Alteram, ad Habitationis ufum. Intel- ligo, Portiones iflas duas, extrui debere, non ut Latera Domus > fed ut frontk ipfius Partes: Eafque exterius unifotmes efle, licet irtterius longc diverfus. Conjungi autem volumus Portiones iflasjper Turrim fublimem 8c fplendidami, in medio Frontis. Atque, quoad Pdrtionem convivii , unicam tantum illic Cameram poni velim 5 Eamque fupra ,Graduy,quinquaginta pedes ad minus altam: Et fubter eam ,Camcrdtft itcmalteram, iimilis longitudinis 8c latitudinis; Qax Apparatum Sc Infcručtionem,. adFefla, Ludos, Sc ejufmodi Magnificentias 5 Ačtores etiam,dum fe ornent Sc parent, commode recipiat. Alteram Por- tionem , Mmfimk, fcilicet,dividi velim pr*cipue,in Atdam-fk Sacellum . utramqueamplam& pulehram : Easvero per univerfam Portionk Longitudinem, extendi nolim ; Sed relinqui in exitu Coenacula duo, Hyemale8c iEflivale : Atque fubter hsecomma, (excepto Sacello,) Cellas amplas fabterraneas, collocari vol o- Qnse Culinis privališ* Promptuariis, Panariis, 8e fimilibus, inferviant. Quantum ad Tur¬ rim ; Eamelevari volo,ufque ad duoTabulata; Utrunque quinde- cim pedes almrn, fupra duas Alas Frontis; Coopertam Plumbo, sequabili, atque fiatu is per fuleta Late rum, in Fummitate,dccoratam: Eandem Turrim in Cubicula diverfa-diflingui volo. Gradus autem Turrisaperto : dle, Sc in fd revertenles, 8c per Senos fubmde divifos; Utrinquc flatuisligneis, inauratis,vel faltem aenei coloris,cinčlos,cum Statione fpatiosa Sc lata in vertice- / Vernm cavendum, ne Locus ubi Famuli comedant,(it ad imum Graduum, vel prope: Si enim fit, Ci- borum Nidor afcendet, tanquhmin Tuboquodam. Et de Fronte JEchficii hačrenus. Tantum intelligo Gradus primos Afcensus, ad vigimi pedes fuflolli debere ; Akitudinem fcilicet Tabulati infe- rioris. Ultra Frohtem PF.dijicri, Aream' fpatiofam defigno, Cujiis Latera triafintipfa Jidiutn Fronte haud paulum humjliora; Atque in qua- tu^r Angulis ejufdem Arex,T urres extruantur, Altitudinem Laterum Prgedic+orum nonnibil fuperantes, ad Gradus, quibus in fuperiora ;ucend 3 tur, c api*ndos: Quae Turres, non recipiantur in Planum #'di- jiut 1 Sed txtra promineant. Area autem integra Lapidibus latis qua- tuangu i- minime fubflernatur; Namhujufmodi pavimenta Calo- rem molet tam *ft ate , 8c fimiliter Frigus afperum hyeme, iminittunt 5 Sed habeat Ambulacra,cx ejufmodi Lapidibus,per latera tantum &- d/fieuh Et Formam Crucis,cxiifdem,in medio ; Cum Quadris inter-’ poutis, qu$B gramine vefliantur, detonfo quidem, fed non njmis pro- pt 1 rram Latu« univerfum Arex, ex p ar te Convivii, occupent fpa- tiofa Sc fpeciofa; P or ti ok. j n q U ibus fingulis Porticibut , fint in Laque- aribus, rresauf quinqueSphserx concavae, (Cupulas vocant,)pulchr3E, in Longitudinepoftae; ad *qnalem diflantiam : Sint quoque Fene- ex vitro colorato,ubi pingantur Columnae,Imagines bmnigens f fores, Sc funilia At Latus ex part e Fantili (im ul cum Latere ter- do e regione Pr^/f 3 compleftatur Camerasprčfentiales, Sc alias usus X 3 ste T>e JEdificiki Decorisurdinarii j Atque rursus Cubicula: Sintqucetiam tria ifta, Latera ita ext ruita, ut exhibeant jEdificium duplex, Non transluci- da, fcd ex akeratantum partefeneftrataj Uttammatutinis, quam vefpertinis tpmporibus, praefto fint Camer(Grot- tam Moderni yocaat,)adUmbramSt #irivationem 5 Apertam, aut Feneftratam, tantum ex partc Harfi : Sit autem Caverna illa Solo ae- qua, non omnind deprefla i Et elegand Pavimento ftrata, ad Terrae Vapores excludendos. Erigatur autem ifl Medio iftius Areae Pont fplcndidus ? aut Opus aliquod ex$tatui$magnificums Pavimcntum autem fimile fit Areae illi antedičte. Hujus Areae Mdificia, ex utro- que Latere, de{\inentnx C amer ti) fy.CaHcLivil>Wp feeretioribus : Latu« autem tranfverfum, Porticibus etiam leeretioribus. Curandum Ve¬ rd, ut aliqus, tam ex Cameris čk Conclavibus, quam ex Portici- bus, defignentur ad Ufum Infirmorum ?> Siforte Prittceps, autquivi$ h Grandioribus, agrotaverit, Habeant autemPortiones fingulae sgris deftinat£e,(utModerni Joquuntur ^Ante-Cameram£ameram ad Cubile, St Re-Cameram. Haec autem, quaediximus, fupra fecundum Sola- rium eolloeentur* At Latus tranfverfum Solarii inferioris, verfus Hortum cppvertatur in Porticum, fpeciofam, patentem, & Columnis fultam. Rursus, fupra Solarium tertium, ex omnibus tribus Lateri- bus 3 fiatuantur Porticus elegantca, columnares, &apert*, ad Profpe- ftum St Refrigerium /*rriexcipiendum. Vcrum ad Angulos duos bateris tranCverfi, in Solario fecundo, accommodentur 8 t ornentur, duo fplendida St delicata Conclavia , (Cabmettos Moderni vocant =,) Pavimento nitente, Aulaeis fumptuofis inftrufta,Vitro Cry ftallino fe- / atai Cupol a elegante in medio. $int autem Conclavia illa, 'J? us omnigenis, 8t fperiatu dignis, referta. In fupremis n (b beri poflet,)optarem eollocari, )uxta parietes, f nc T , er ds, Fonticulos qupfdam Aquam emittentes, Quiperfe- cretosTubos lterum tranfeant. Interior autem pars, in Solario fu- penore, verlus Aream, formetur in Porticus St Ambulacra, bene mu- 'De Hort is. *} 1 nita Žk obdučbi, ad ufum Convalcfcentiurp. Atgueha&enus de Afa- dttlo PaUtn ipfius: Nam de Balneis, Sc Pifcinis, ncsn Ioquor. Supereft tamen, ut antequam ad Frontem iEdium pervenias,eolloeentur Are* tres * Area viridis, graminc veftita, cum Pariete in Circuitu, & j U xta Pariet^m Arboribvp, ordine pofitis, Tata Area altera,ejufdem ampli- plitudinisjfedin Pariete cuju8 # fintTurricula2extračte>autfitnile quid ejufinodielegaoriae* Area item term, qus cum Fronte ipsi Mchum^ Ouadrangulum Coaftituat* Quam Mdifieio certfc aliquo eircunda- tam nolo s Neque rursus nudiš Parietibus ein&am 5 Sed Ambulacris fopra Columms, non Arcus* erečlis , In rumtnitate vero plumbo, vel La pide Ouadrato, coopertis, &ad latera elegantibus Statuis parvis, amei Colarič mumtis, claufam. Quatcnus vero ad Mdifici* omnia ? S ufibus familiaribus inferviunt/uHimoveantur illa, ad a liquam di- riam, a Palatio ipfoj Ita tamen, ut interponantur Pertiem humi- liores, Sc obteCte, Intra quas ad Palatiuttt tranfire poilis. D E*fipfe primus planttvit Atque nevera, inter Solati* humani idud Herti eft puriffimum. Etenim Spiritus Hominum maxime reftcit Sc oblegat 5 Qjjo fine, MdificiA Hc Pdttia, Ma¬ miš tantum funt Opera, nec fapiunt Naturam. Quinetiam notah«, Secula cum proficiunt inCultura &Magnifieeniil, citius pervenire ad JEdificiorum pulchritudinem, quam ad Hortorum Elegantiam Sc Amaenitatem: Quafi Elegantia illa Hertorum eflfet Res per- Statuo 'mHortk Kegdibus^ affignari oportere Hortos^ pro fingulis Anni Menftbu* : In quibus, feparatim, Plantae, quae illo Menfe florent & vigent 5 producantur. Pro Decembri^anuAriojk fine Noveinbržr> Irides quoad Foiia j Arantia, JLim°- nes, & Myrtus, fiCalidariis conCervcntur5 Et Amaracus juxta Parie- tem Sc verfus Solem fatua. Sequuntur pro fine Jamarji Sc Ftbrua* vio j Arbufium Chatn^lese Germanicas fiVe Mezereonis, qua? eo teni" pore floret 5 Crocus vemus, Flore luteo, &glaueo$ Primul® Veris, Anemonesj Tulipa prsecox: Hyacynthus Orientalis, Chamairis 9 Fritellaria. Pro Mart20 Omne genu« Violarum, praecipu^ Purpu- reae fimplici flore, qu» funt prseeociffimae, Pfeudo-Narciilusluteus^ Bellis} Amygdalus,quae tune floret 9 Malus Perfica, ScCornus qu« etiamtunc florent 5 Rubus odoratus. Pro Aprilik Viola flore albo I *' ’ ” *- : -“•** J XLIV. De H o r t 1 s. feftior- Pyrus, Sc Prunus diverfi generis in flore} Acanthus, qua? tum Folia emittit} Arbor Lelac. Pro Mojo, &• Jun/o } Cama-cariophyllus om- nium generum, praecipue virgineus} Omne Genus Rofarum, Mof- cjbata fola excepta,quae ferius floret} Periclemenum commune} Fra- ga} Buglofliim} Columbina} Flos Africanus, fimplcx, Sc multiplex} Ccrafus,quse; tum fru&um profert} Ribes} Ficus in Fručhi} Baccae Rubi Idaei, Vitis Flores} Lavendula florens} Satyrium Hoitenfe flore albo} Herba Mufcaria} Lilium Convallium} Malus florens} Flos Cyancus. Pro Julio } Cariephyllata omnium generum} Rola Mofchata} Tilia florens} Pyra, &Poma, Sc Pruna prscocia. Pro Jugufio } Pruna omnium generum} Pyra, Mala Arineniaca } Bacčal' Qxyacanthai} Nuces Avellana: y Melones Mofchatellini} & ornni- geni Coloris Delphinum, five Confolida Regal is- Pro Septembri } tlva?} Poma} Papavervarioritm colorura } MalaPerfica} Melo-cO- tonea $ Nedarina?} Corna} Pyra Hyemalia} Cydonea. Pro oUo- bri y Sc principio Novembrk } Sorba} Mefpila} Pruna Sylveftria} Ro- fa: fera? 5 Malvae arborefcentes flore Rofeo} Sc fimilia. Hae vero 5 quas enumeravimus, Planta?, ClimaU Londinenfi conveniunt. Sed hoc voloj ut fit alieubi, quafl Ver perpetuum, prout fert Loči Con- ditio. . , t' . Oponiam autem Odor Ftorum^pmns in Aere, (ubi undulat more Modulationis Mufic*,) gratior multo eft, quam fi eos decerpas manu, idednihil magis confert, ad dele&ationem illam } qua? ex Odore.Flo‘ rum percipitur, quam noffeeos Flores, Sc Plantas, qua? adhtic ere (cen* tes, nec avulfe, maxime emittunt Auras fuaves, & Aerem Odore per- fundunt. Rofe tam pallidae, quam Rubea?, dum crefcunt, Odork fui funt tenaces, nec Aerem tingurit} Adedut juxta Sepem carum am- bulans, nihil Odork percipies, etiamfi hoc experiaris temporeRoris matutini. La virus itidem, dum crefcit, Odork parum emittit: Neque etiam Ros-marinus, aut Amaracus. Id, quod ante omnia, fuaviflimo Odore Aerem (crefcens) imbuit, eft Viola$ praecipue alba,Flore mul- tiplici} Qua; bis quotannisfloret} Medio Aprili*-, Sc fub finem Au- gu(iu Ei proxime accedit Rofa Mofchata: Tum Folia Fraganae marcefcentis, quae Halitum emittunt planb Cardiacum. Tum Flores Vitis, quiapparent inRacemis noviter protrufis, ad inftar pulveris, qualis eft in Caule Plantaginis. T um Rubus odoratus. Tum Parie- taria lutea, qua? gratiffimum edit Odorem , fata juxta Fcneftras Con- clavis, aut Cubiculi in imo Solario (iti :Tum Cariophyllatae, tam mi- nores, qii£m majores} T um Flores Tiliae: Tum Periclymeni Flores, eminus locati: Tum Flores Lavendula?. De FloribusFaba? non lo- quor, quoniam campeftres funt. Atea, qua? Aerem, jucundifiimo odore perfundunt, fed non nifi calcata, aut contufa, funt tria} Pim- pinella, Serpillum, Sc Mentha Aquatica. Itaque Ambulacra integra Lis vunt conferenda, ut Odorem eorum calcando exprimas. F (loquor autem de Hortk Regin, ficut feci de Udi- pcm,) haud rniiius trjginta jugerum efle debet: Atqueillud intres artes ividi convenit : Grammeium in Introitu} Fruticetum five E n mu m m Fxuu } Et hortumpr4 cipuum in Medio : Prater Ambulacra Utrmque ad Latera. Mihi quidem plače t, quatuor Jugera Gramineto affignari} ‘DeHoru, | affignari * Sex Fruticeto h Bis quatuor ad Ambulacm* <1 Latera 5 Es Horto prsapuo Duodeeim. Oblečtamenfcum ex Gvctmineto. duplex eitPrimum quidem Oculis, quibus nihil jucundiuseft,quam Gra- menfubinde^tonfum, St virefcens: Alterum, quoniam in medi« Or¬ bita purgandaeft, qua iri podit verlus Frontifpicium Sep is magnific#, qus Hortnm prdcipuum includat. At quoniam Orbita ifta longa erit, n eque in magnis Ardoribus, Anni, aut Diei, Umbra Horti emenda eft 3 Ambulatione pet Graminetum , expofito Solc 3 Ideo Atnbttlacra obtečra, duodeeim pedes alta, ex opere lignario, utrinque ad Latera Gramneti extruenda funt, per quae Hortum introire poffis, in llmbrii ecntmua. Quantum autem ad S chemata, St Figur as, ex var ii Coloris terra diltinclas, quae fubjaceantFeneftris Mdificii, Nugs plane funt. Sazpius videas in Placentis talia. Figura quadrata Horto optime con- venit i Quamundique Sepipulcherrima Starcuatl claudi oportet. Arcus extollantur fupra Columnas, ex opere Lignario, pedes decem alti, lati fex: Spatia autem in ter Columnas, ejufdera dimenfionis fint cum Latitudine Arcus. Supra Arcus fit Sepes continuata, pedes qua- tuor alta, ex opere itidem Lignario; Et hanc fupra, lit Turricula in Sunurntate Arcus cujulque extručta, cujus interior Capacitas fufficiat Avicularum Ca ves excipiendas. Et lupra Interftitia Arcuum collo- centur aliae aliquae Figura inaurata?, continentes lamellas Vitri colo- rati, quibus varie ludant Radii Solares. Hanc autem Sepem intelli- go, fupra Aggerem, baud pracipitem quidem, fed mediocriter decli- vem, fex pedes altum, totum Floribus confitum,erigendam effe. In- telligoetiam, ut hsec Quadra čfor/i, non totamSoli Latitudinem oc- cupet, fed fatis Spatii, variis Ambulaeris conficiendis, utrinquead Latera relinquat; Inquse, obtedailla Gromineti Ambulacra, dequi- bus diximus, deducant. Verum ad Introitum 8t Exbum Horti , hu- jufmodi Ambulacracum Sepibus, omnino omittenda funt: In Introi- tu quidem, ne confpe&um amwn£ illius Sepk , a Gramimto impediat j In Exitu autem, ne Profpečtum fruticeti per Arcus intercipiat. Difpofitionem Soli,intra Clauftrum ^^-jVariandam ad placitum relinquo: Hoc interim monens, ut qu^cunque ea tandem fity nimis curiofa St operofa ne fit. Imagines excifas ex Junipero, vel aha ma- teria Hortenfi, non probo: Puerilia funt ifta. Humiles Sepiculaz ro¬ tunda?, inftar Fimbriarum, cum Pyramidibus parvulis, placent. Co- lumnas etiam, 8^; Pyramides altas, ex opero Lignario, in ahquibus lo¬ čiš fparfas, Sepibus veftitas, recipio. Ambulacra am pla St fpatiola efle volo. Afftbulacra anguftiora St obtečiiora ad Latera fummovenda funt, ncutiquam vero in Pomaerio Horti pracipui collocanda. Con- fulerem etiam, ut in medio Horti fit Monticdlus puleher, cum tribus Afcensus Ordinibus,8t tribus Ambnlacrts^ ejus latkudinis, ut epatuor una ambulare poffint. Et baec infuper Ambulacra. perfečte Circularta efte fuadeo 4 abfque Figuris Propugnaculorum. Altitudo autem Mon~ ticelli triginta pedum eftoAtque in vertice, Domicellus elegans ex- truatur, cum Caminis vennfte ordinat«, St ahfquemulto Vitro. Fontcs quod attinet, magno funt illiOrnamento, 8t Refrk^erio • Sed Stagna, St Pifcins, emlent: Hortnm tmm inlaiubremreddunt’ Bcfcatentem Mufcis, Raniš, St famihbus. Fontcs duorum generum intelligo De Hortis* intelligoi Unum qui Aquam falientem verfet,& difpergat,cum Cra- teribus fuisjAlterum nitidum Aquaepurae Receptaeulum,quadratum, pcdum triginta vel quadraginta, illime 5 fine Coeno> aut Pifcibus« Quoad primum, Imagines inauratae, aut marmoren, qux inufufunt, ornamento effe rede poflunt. Sed ineogenere, Cardo reieft, ita Aquam regere, ut perpetuo fluat } Nec confiftat, aut in Cratere, aut in Cifterna > Ita ut quiete non fit decolor $ verfa aut in viridem, aut rubrum, aut hujufmodi; Ncque Mufcum colligat, aut putredinem. Etiam, manu purgandaeft quOtidie,ut maneat limpida. Itidem,Gra- dus aliqui Afcensus ad Fontem 0 HtPavimentum circa eum elegans, de- cori funt. Ulud alterum Fentis Genus, quod Balneum five Lavacrum dicipoteft,multumOrnatus,&:Curiofitatis, reciperepoteft, quibus non immoramur. Veluti: Ut Fundum fit imaginibm decoratum 9 Latera quoque 5 Simul hinc inde Vitro variorum Colorum, Sc hujuF modi Corporibus politis, 8c radiantibus, fplendens} Circundatum etiam claufura humilium Statuarum. Sed maximum cfc illud; Cu- jus, in priorc Genere Fontium, Mentionem fecimus j Nimirijm, ut Aqua fit in perpetuo motu j Aqu& fcilicet, quae Balneo fuperior fit, nutrita; per Canales venuftos indučta-, Et rursus, per tubasfubter terram ;equalis dimenfionis, neAqua diutius confiftat, edučta. Ve- rum quoad curiofas Inventiones, Arcuandi Aquas fine earum effu- fione; Et eas effingendiin variasFormas, (Plumarum, Poculorum Vitreorum, Canopaeorum 3 Cain panarum ,čk fimiliumi,) Etiam Rupes artificiofas, & hujufmodi, Sunt illa quidem fpedatu jueunda, fed ni- hil ad Salub rita tem, aut Suavitatcm. Fruticetum autem 3 quod tertiam totius Horti par tem pofuimus, ve¬ lim ut ad Similitudinem naturalis Defcrti prope accedat. Arbores in illo plantari nolo j Nifi quod in aliquibus locis, erigi praecipio Arbo- rum feriesj quse in Vcrtice Ambulacra contineant 3 Rami s Arborum cooperta, cum F eneftris. Subjaceat autem Pars Soli Floribus Odo- ris fuavis abunde confita, qui Auras in fuperius exhalent 5 Alias Frn- ticctum apertum efle fine Arboribus velim. Dumeta tamen fpargi placet 3 ex Rubo odorato, Peryclymeno, &: Vite fylveflri: Terram autem ubique confitam volo, Violis, Fragis pracipue 3 Se Primulis Veris. H® enim Plantae jucundum fpirant Odorrn 3 Se in Umbra fe- licitercrefcunt. Dumeta autem, ^nAmbulacra^tr Arbores, fpargi volumus ad placitum, non ordine aliquo collocari. Probo etiam Cumulosparvos, inftareorum quos Talp* erigunt, (quales in Eri- cetis Campeftribus efle folent,) alios Serpillo, Cariophyllatis mino- ribus alios, alios Chamaedri quse florem prsbet pulchrum, alios Per- vinca, alios Violis, Fragis alios, Floribus Paralyfis alios, Bellidi- bus alios, alios RofisRubris, alios Liliis Convallium, alios Armc- *“*Tnbris, alios Helleboro flore purpureo, & Floribus fimiliis, fua- Fri c °nfitos. Pars etiam Cumulorum habeat in Vertice l 5 bae fint, Rola 5 Juniperus; Aquifolia, Oxyocantha$ (Sed r11 u r - .■ nf w ?P*® r °doris gravitatem dum floret 0 Ribefium baccis «/>nn Z S n % a > Rofmarinus, Laurus; Rubus Odoratus 5 Etid crefcant * mtlces autem Ferrorcfccandxfunt, nedcformiterex- DcHoriis. jam Solum utrinque ad Latera, in AmbuLcraprhata^ proquavis Diei parte umbrofa, diftribuendum eft. Ex iis etiam q usedam, a Ventis afperioribus ita munienda funt, ut iaiis fpatiare podit quis, tanquana in Porticu. Quinetiam, ob eandem Cauflam, vidclicet uf* Ventiarceantur, ad exitus claudenda funt. Et h«c claufa Ambula- cra> praecipue Sabulo lubfte menda funt, abfque Gramine, ne inlldo Ambulatio (it. In plerifque horum Ambulacrornm , Arbores fru&ife- ra? omnigen® collocandae iunt, tam ad Parietes exteros, quam inOr- dinibus interius. Et hocin genere obfervari debet, ut Terra elevata, in Arbores fiuciiferag plantantur, lit lata, humilis, Sc molliter afcendcns. EtFloribus liiavibusconfita, fedraris, ne fucco defrau- dent Arbores. A d exitus Soli lateralis utrinquc, Monticellos fieri probo,ad talem altitudinemParietisexterioris,ut in Momicello ftan- ti, in Agros pateat Profpečtus. Rursus, quoad Hortum praecipuum, non negarem, in eo confici de- bere Ambulacra. qu«dam, eaque minime angufta, Arboribus fruftife- ris utrinque coniita. Quin Sc Arboreta aliqua, Arborum fru&ifera- rum prope confitarum j Et Umbracula Artifiaiola Sc bella cum Se- dibus ordine elegante locata: Verum ha?c-,nullo modo, nimis confer- tim p R.elinquendus eft enim Hortus praecipuusapertior, Sc Aere per- fiabilis, Sc liber. Umbram enim quaeras velim, in Ambulacris Late- ralibus, ubi in Ardoribus Anni, vel Diei, ambules. Hortvs fiquidem prscipuus, comparatus eft in temperatiores Anni Partes, Vernas, & Autumnales j ,/Fftate autem, ad matutina Sc vefpcrtina Tempora,aut etiam ad dies nubilofos. Aviaria nonprobo, nifi tant« fint amplitudinis, ut Cefpites Gra- minei fubfterni queant 5 Fruticibus etiam & Arbufculis viviscon- ferantur, Ut Aves liberius volitent, Sc le per diverfa obleftare, Sc componere pofiint; Utque nulla in ArcI Avearii confpiciatur fpur- cities. Qyantum vero ad Ambulacra. in Clivk-, Sc variis Afcenfibus amoenis conficienda, illa Natur« Dona funt, nec ubique cxtrui poffunt: Nos autem ea poliiimus, qu« omni loco conveniunt. Horti itaque Regii Figuram jam delineavimns, partim prseeptis, partim modulo generali, led minime accurato. Et hac in re Sump- tibus minime pepercimus. Sed ad Principcs id nihil eft, qui, ut nune fit, plerunq^ Hortulanos confulunt 5 Atq=, haud rainore fumptu,varia, parum cutn Judicio, componunt: Addentes etiam quandoque ftatu- as, 8c aliaad Magnificentiam, Sc Pompam 5 Sed adgenuinam Horto- THtn Voluptatem, Sc Amoenitatem, nihil conduccntia« 24.I De T)e fA(egptiatione* XLV. Dc Negotiatione. G Eneralitcr, mclius eft, perVerba mgotiar '^ qu^m per Literas j Et per Intercefiionem Perfon* tertiae, quam per Seipfum. Li¬ ter* utiles funt, cum quif, per Literas itidem, Pvefponfum eli- cere defiderat; Vel ubi fua interfit, Exemplaria Literarum, quas fcripfit, producere, Sc monitrare : Denique, ubi metuere quis raeri- tb poffit, ne Sermo interrumpatur, ant per Portiones audiatur. Con- tra, viva voce naftare praftat, cum Facies Hominis Reverentiam in- cuflura fit 3 Ut fit pleruncjue in Colloquio cum Inferiore: Aut in Rebus, quas extremis tantum digitis tangere convenit 3 In quibus O- culus Loquentis, in Vultum Sc Gcftum altcrius intcntus, monere po G* fit, quoufque procedere liceat; Et generaliter, quando hbertatem quis fibi retinere cupit, vel dcdicendi, vel interpretandi ea quae dixe- rit. In traftando per alios, cautius 8t melius fuerit, eos eligere, qui ; fimplicioris funt Ingenii 5 Quos probabile eft, illa, qu* in mandatis habent, executuros Et Succeflum Rei fideliter narraturos: Quam cos,quiex aliorum Negotiis,aliquidin le Honorisaut Vtilitatis tranf- ferre, callidi funt: Atque ea, quaz referent, verbis emollient, ut im- pense placeant. Tales etiam adhibe, qui Negotie , cui prsficiuntur, faveant, Id enim Induftriam acuit: Atque infupcr tales,qui cum rc quamtraftantcongruitatemquandamhabent} Veluti, Audaces ad cxpoftulandum; Blandos ad pcrfuadendum } Aftutosadobfervan- dum Sc rimandum } Protervos, Sc paulo abfurdiores, ad res, qu* ali- quid iniqui habent, tranfigendas. Tales etiam adhibe, qui in Negotik tuis antea traftandisftelices fuerunt,8c obtinuciutupfiloc enim Confi- dentiam parit} EtomnemLapidemmovebunt, quo veluti prsefcrip-. tionem tueantur- Mclius fuerit, Hominem cum quo negotiark , pri- mo leviter degufiare, Sc quafi ex longinquo,quam ab initio Suminam Rei proponere 3 Nin forte in animo fit} brevi illum aliqua qu*fi:iun- cula, irretire, Sc opprimere. Prafiat cum illis negotiari,c\ ui in Ambi- tu funt, quam cum illis,qui Defideria fua funt adepti. Si cum alio fub conditione ttegotierktfrima veluti Occupatio,aut Poffeffio Votorum, in praecipuis numeranda : Id autem cum ratione poftulare nequis, nifi aut Natura Rei tališ fit quaeprxcedere debeat} Aut alteri com- modeinfinuare poffis illum opera tua in aliis ufiirum j Autdemque babearis iple pro Homine imprimis integro & verace. Omnis Nego- Vf Uo eo fpeftat} Aut ut detegat aliquid } Aut ut efficiat. Detcgunt fe Homines, vel Animum fuum communicando«, Veleum Iracommoti lunt, nec fe benecohibere fciunt 5 Vel cum ex improvifo opprimun- ur, Vel cum neceflitate quadam adiguntur,non habentes quod ptae- exan . 1 quem ad Nntum fingere cupias, ut inde ejficias aliquid 3 Aut lnclmationes St Moreš c j us benč cognofcendi, ut cum manu du- cas 3 Aut t ines epi s perfpicjendi, ut fuadeas j Aut Infirmitates ejus, Sc T>e Clientibus 0 FamulisaAmicu. ea quibus obnoxius eft, exploranda, ut terreas 5 Aut denique Amid ejus, qui plurimum apud eum valent, conciliandi, ut eo modo regere poffis. In tračtando cum Callidis Sc Dolofis, verbis eorum minime credendum, nifi FinesScIntentiones eorum habeas Verborum Inter- pretes: Quin Sc optimum fuerit, pauca apud illos loaui, & qua: mi¬ nimo expedant> In Rebus quibufcunque difficilionbus, non expe- dandum, ut quis fimul, 8c ferat, Sc metat j Sed prsparatione opus eft, ut per gradus maturefcant. XL VI. De Clientibus, FamuliSj Amigis. C Lienta Sumptuofi minime admittendij Ne dum quis Caudae pennas adauget, Alarum pennas prafcindat. Eos autem Sump- tuolbs intelligo, non folum qui Impenfis gravant, fed etiam qu* Petitionibus molefti Sc importuni funt. Clientes communes, condi- tionesalias, expedare non debent, extra Favorem, Commendatio- nem fi opus fit, Sc ab injuria protedionem. Clientes autem Sc Amid fačtiofi, adhuc magis vitandi, quialicuifeapplicant, non tam ex A- more ipfius cui famulantur j Quam ex odio verfus alium concepto. ** ’ a /*_—ij..— \ -A Kalipnatin^fmain vidpi-f» M.UUO - --— fc . __ eft inter Potentiores. Similiter, Clientes illi gloriofi, qui in hoc in- cumbunt, utlocoBuccinarum fint,ad Laudes eorum refonandas, qui- busfamulantur, haud param nocent: Etenim Negotia Futilitate fua corrumpunt: Tum vero Honorem Domini fug (fi quis vere rem re- putet,) exportant, Sc Mercem Invidiae invehunt. Eft Sc aliud Genu s Client um prorsus periculofum, Qui nil aliud quam Speculatores funt, žkSecretaFamilisrimantur 5 acrursus aliorum Auribus infufurrant: Attamen hujufmodi Homines, apud Dominos fuos, faepenumero in fummo pretio habentur 5 Siquidem Officiofi funt, Sc Sufurros fere commutant. ClienteU Hominum Ordinis cujufpiam, fi ejufdem cum Vatrono Ordinis fint, (veluti Militum verfus illum qui prsefeduram in Bellis geffit. Sc hujufmodi,) femper pro re decora habitum eft, Sc in bonam partem acceptum, etiam in Monarchm 5 Modo abfit Pompa nimia, Sc Popularitas. Veram Clientela , omnium maxime lionorP fica, eaeft} Ut qnis'patromm fe profiteatur* eorum qui VirtuteSc Meritis clarent, cujufcunque Ordinis fint ? vel Conditionis. Attamen ubi nulla infignis cernitur in Meritis Diflimilitudo, prsftat mediocri- bus patrocinari, quam Eminentioribus. Atque infuper, fi verum Om- ninbdicendum fit, in Seculis aliquanto corruptioribus, Homines in- duftrii Sc fatagentes, ufui magis funt, quam vera Virtute praditi* C er te, in imperando, optimum eft, ejufdem Gradus Subditos pari comitate tradare: Paucos enim immensa gr ati d profequi iplos ma¬ gis infolentes, reliquos majevolos efficiet j Quandoquidem Ordinis ^ Parita« HI 244 *De SupplkantihM. Paritas «quas Gratise Conditiones, tanquam ex debito, pofcit. Ve- rum econtra, in lis, quae favoris meri iunt, prodeft cum d dedu affi- cere 3 Nam eos, qui benignius tradantur, impense gratos reddet, cx- teros imprimis officiofos: Neque de hoc mejito conqueratur quiP piam, cum omnia ex grati&, nori ex debito prodeant. Rede cavetur, nefub initiis immoderatiiis aliquem favore profequaris3 Nam quse tradu temporis fequentur, vix iftis initiis refpondere poflunt. Fingi, (quod aiunt,) Sc regi, ab Arnič o aliquo, tutum non eft: Etenim mol- litiem quandam Animi prodit 3 Tum vero Convitiis Sc Scandalo Oc- cafionem prasbet: Plurimi enim, qui nos ipfos immediate non per- ftrinxiffent ,Amicum illum noftrum Contumeliis afficere non verebun- tur3 AtqueeomodoHonorem noftrumvulnerabunt. Attamen,plu- rium poteftati fubjici, Sc veluti in partes diftrahi, adhuc pejus 3 Hoc enim nos reddet, poftrem« (ut nune loauuntur,) Editioms, Sc plenos Inconftantias. Deliberare cum Amick aliquot paucis,honorabile lane Se utile : SpeUatores enim fapenumero plus videniquhn Lufores: At- que, (ut Adagio dicitur,) Vallk optime coUern monjirat • Amicitia. ve¬ ra, in Orbe, rara admodum 3Et minimč omnium ea qu« inter i£qua« les 3 Quod Genus apud Veteres celebrari folebat. Si qua eft, ea repe« rietur inter Superiorem Sc Inferiorem 3 Fortun« quorum, altera alte- ram, ! comprehendere poffint. '* l *» - ...... X L V 11 . DeSuPPLIGANTlBUS. S Ufcipiuntur complura Negotia Sc Inventa mala 3 Et Petitiones prk vate Suppkcmtibuf^' ■\\x veaf, in Caulsa Judicialj, Utatur potius Audoritate fua, titremcom- ponat, quam ut obtineat. Si quern moveat Inclinatio propria, ut favo- refuominus merentemimpeftiat, in CaiifsaGratiae, abftineat faltem ab omniCalumnia, Sc Maledicentia, in melius merentem. Petiticnes, quas ipfe non fatisintelljgis, Amico alicui' fido Sc fagaci demanda j Qui referat, anejufmodi lint, quas falvohonore promovere poffis ^ llerum prudenti Sc anxio judicio Amicus ille deligendus $ alias quid- jibet tibi imponet. Supphcantes, , hi.s temporibus, adeo mora, Sc Proč ra ftina t lombus, cruciantur, ut Veracitas Sc Candor s Vel in Ne- gotium piimitus iccufando, Vel in Succellum ejus qualem-qualeni animo fimplici referendo; Vel in Gratiam non ultra quam pareft captando-, Res fadalit, non folumlaudabilis, verumetiam gratiola. In Petitionibus Gratia-prima Petitionk Oblatio,nullius debet efte mo¬ menti^ Eo ufque Supphcantk Fides, in re illa patefacienda, valere pofiit, ut fi Notitiaejus, aliunde quam pereuin haberi non potuiflfet; Hocei fraudi non lit:, fed potiusremuneretur. Valorem ejus, quod petitur, ignorare, Imperitia quxdam eft j Non fecus ac ^qui.tatem ejufdem ofeitanter pratervehi,malam arguit confcientiam. Petiticnes {edulo occultare, non modieum prodeft ad obtinendum ^ Špes enim jadare, Competitorum licet alios deterrere poffit, alios tamen acuet, & excitabit. Verum Temporum Opportunitates, ante omnia, in P er titiotiibus valent. Tempotum inquam, non tantum refpedu eorum in quorum poteftate polit um eft, Petitionesvt 1 rejicere,vel concedere 5 Verumetiam refpedu eorum, ^ quibus jufte metuendum, ne le illis opponant. In deledu ejus, cui Petitionk tus curam demandes, re^ fpiciasmagi 3 Aptitudinem, quam Amplitudinem, Atqtie eum po¬ tius adhi.be, qui paucioribus Negotiis fe immifcet, quam qui omnia ampleditur. Denegatas Petitionk Iteratio Conceliioni ipli quando- que ačquipollet; Modoquisle, nec animo dejedum, nec male affe- dum, oftendat • TniqwMpetas , ut ’ . ■ DeFACTlONIBUŠ. UJitno nt ■■■'* . a -v ■ Q rm$>i > P Lurimi Opinionem minime fanam foverunt 5 Hanc^niniirum^ Principi, in Status fui Adminiftratiorie, Sc Viro magnb, in Atti- onum fuarum Dire&ione, ad Fa&iones, quse invaluerunt, pršeči™ pue refpiciendum 5 Atquc hanc principalem Prudentise Partenl elle: Ciimeeontra, Facultas hsec Prudentise^uam maxime vigeat, vel in difponendis rebus, quasad omnes fine difcrimine pertinent, Sc in qui- bus Homines diverfarum Fachenum Coeunt 5 Vel in palpandii, cori- ciliandis, Sc tračtandis iingulis. Neque tamen aflero, Fa&ionum de- bitamconfiderationem, efle negligendam. Humilioris Fortuna* Vi¬ ri, cum in Ambitu fint, alicui Parti adhaerere debent, Verurn poten- tioribus, 8c jampridem Honorem adeptis, confultius eft, squos fe praeftare,in neutram partem propendendo. Quin, Sc in Ainbienti- bus, ita caute adhaerere, ut videatur quis alteri ex Partibus addičtus, Sc tamen Parti adverfie minime odiofus, viam quandam fternit ad Honores, per Medium Fattionum. Fatfio infenor, Sc debilior, in Conjunčcione, plerunque firmior, 8 c confrantior: Et noniarb obfer- vari poterit, paucos qui obftinati Scpertinaces fint, Fattionem nume- rofiorem, fed tamen moderatam j in fitie defatigare-, St depellere. F&ttiomm altera poftquam extincta fuetit, illa qua* tndnet, in Faffi- ones novas difrumpitur^ Veluti, FaBio LucttllipSc Optimatum ad tcmpus aliquod, fe in fatis magno Vigore, contra Facbonem Pompeii St Ce Caremoniis Cmlibus, & T)ecoro. Propediem fciffa cft. Similiter, Fatito Antonii ^ & OUaviam Claris. contra Brutum & Cajfium , ad tempus aliqued dura vit; Seddeletis Copiis Bruti & Cajfii, Antoniu* & oBavianus , cum Partibus fuis, paulo poft diffilierunt. Exempla hsc (dices) ad FaBiones Bellicofas fpe- čtant, Sed idem in FaBionibuspriv at k tenet. Itaque, in Factionibm qui Secundas antea tenebant, FaBione fcifia , faepius Primas tenent: Contra tamen, haud raro,poteftate omni excidunt: Complures enim in oppofitione tantiim valent iQua ceflante,ačlutum deveniunt inuti- les. Obfervatu dignum, quod faepe evenit t, plurimos nimirum, poft- quam Voti compotes fint, &; in Dignitate quam ambierunt collocati S continub fe applicare contrariae F Miom , Exiftimantes forfitan, fe de alterius FaBionk Affeftu & Studiis, jamdudum certos efle^ Itaque ad Amicos novos conciliandos fe comparare. Proditor in FaBioni¬ bus plerunque rem obtinet, Poftquam enim, Res diutius, tanquam in yEquilibrio, fufpenfehaefiiFent, tum demum unius alicujus in Par- tes contrarias Tranfitio, Vi&oriam refert In eumque Gratis omnes cumulatae. IndifFerens illa inter Partes Proceffio, neutri inclinando, non femper ab Animo moderato procedit } Sed a Confilio callido, quandoqvjidem proximus fibi quifque fit, atque ex utraque FaBione utilitatem demetere fperet. Certe in ItalM, in fufpicionem incurrit Papa,de quo Vox illa,in Vulgus volitat^ Padre Commmie. Tum etiam in Signum trahitur,P^/«illum,omniaadFamilix fuse amplitudinem referre, in animo habere. Regibus imprimis cavendumeft,ne FaBioni alicui Subditorum fuorum, fe ex profefio adjungant: Liga enim Con- faederationk s intraStatum quempiam, Monarchik femper exitiales SiquidemObligationemintroducunt Obligatione ipsa Imperii vali- diorem 5 Atque Regent conftituurit , r Lanquam unum ex nobk : Id quod cernere erat in Liga Francia . Cum FaBiones , manu forti, & palam, concertant, Signum eft Imperii in Regibus labafcentis 5 Multumque praejudicat, ipforum& Au&oritati, & Negotiis. Motus FaBionutn , fub Regibus , fimiles efle deb^pt, Motibus, (ut Ajlronomi loquuntur,) Orbium inferiorum h Qui fuos habent Motus proprios, fed interirn, Converfione Prim Mobilk, cum obfequio, circumferuntur. L. DeC^R EM0N »S ClVILlBUS, &Decoro. Q Ui Realk fblummodd eft, ei multa Virtute opus duco 5 Sicut Cenama, qu# fine Ornanacnto omni inferitur, purifiimis 8c nitidiflimiselfe debet. Verum, fi quis diligenteranimadver- tat, nt mLaudc, quod fit in Lucro: Obtinet enim Proverbium illud j Lncra lev/a Crumenam efficeregravent. Siq uidem, Lucra levia freguen- ter redeunt, cu m majora rarius fe ofFerant. Similiter, verifiimum r d tU T S exi g u asmagnas conciliare laudes,quia perpetuus earum uius eit ? l um m oblervationem Hominum incurrunt: Cum econtra, Virtutis T>v faremomu Civitibus 0 & Vecoro. 249 VirtUtis alicujus magns exercends Occafio, raro admodum obtingit. |taque ad Famam & Exiftimatiunem alicujus multum ju vat, &, (quemadmodum Ifabella , Regina Cajliliana dicere ibl ebat,) j nji ar Epi- jlolarum Commendatitiarum , nunquam nott pr Cum Diftin&ione, & non alias, fiat: Propofitioni ejus annuere li- bet? Fiat fub modo aliquo vel Conditione: Confilium ejus fequi 8c ampledli vifum eft? Novi alicujus Argumenti pondus addas, propter quod in Partes ejus tranfire videaris. Cavendum imprimis, ne Magijler in C#renionm St Formuli r, habearis: Id enim fi fiet,utcun- que Virtuteveržemineas, audies tamen ablnvidis, inNominis tul Detrimentum, Vrbanm tantum 8e AffeČlator. Etiam Negotiis dam- nofumeft, fi qui$ Formulas nimium affe&et; Vel in Opportunitati- bus Se Tcmponbus deligQndis,impense curiolus fit. Salomon inquit 5 §Ki obfervat Ventum , nonfemmat 5 Et qui confidcrat nubes,mnquam me- tet > P^udens Opportunitates plures faciet, quatn inveniet. Moreš Hominum externi,?^ eftib#? eorum fimiles efledebent, Non fint nimis concinni, necCorpuscoarNantes? Sed quiLibertatem prebeant, ad Exercitia, Se Motam quernbbct. De %f0 VeLatide. Li. De L a u d e* L Aus Virtutis Reflexio eft. Atque, ut fit in Speculis, trahit ali- quid b Naturi Corporis, quod Reflexionem prsebet. Si a Vul- go proficifcitur, ut plurimum, Reflcxio illa prava eft, Sc falfa 5 Et vanos potius ac tumidos, quim veri Virtute praditos, comitatur. Sub captum fiquidem Vulgi, Virtutes complures, qua* excellunt, non cadunt. Virtutes minores, ab iis, Laudes extorquent 3 Mediae, Admi- rationem quandam vel ftuporem, illis incutiunt 5 Sublimes autem, in Senfiim aut Perceptionem eorum, prorsus non veniunt. Sed Appa- ritiones Virtutum, Sc Species Virtutibus Similes 5 Illos dfficiunt quam maxime. Sane, Farna Fluvio fimilis eft, qus levia Sc inflata attol- lit, gravia Sc folidamergit* Quod fi Viri etiam Judicii profundio- ris, Sc Dignitatis, cum vulgo concurrunt, tumid, quod Scriptura di- cit, eontingit 3 Nomen bornim inftar Vngnenti jragrantis. Omnia un- dique replet, neque facilc evanefeit. Etenim Odores Unguento- rum, durabiles magis funt, quamFlorutn. Laudum tot Conditiones fallaces funt,ut Lam merito in fufpicionem venire poffit. Laudes quae- dam ab Adulatione fola prodeunt; Quod : fi Adnlator fit vulgaris, At- tributis quibufdam utetur communibus, 8c quse omnibus competere poffint 3 Non qu*fitis aut appofitis3 Adnlator callidior fi fit, veftigia premet Adnlatork principalis3 Intelligo, Tuiipfius3 Et in quibus tibi places, aut teipfumexcellere putas, iis Adnlator inhasrebit maxi- me : Sin Adnlator fitimpudens, Sc perfritt* Frontis, tum deminn, in quibvts confcius tibi lis Defe&us tui, Sc ad quae maxime erubefcis, ea Adulator tibi vel praeeipue imputabit, Sc affiget, per vim, fpreta con- fcientia. Laudes nonnullse, a voluntate boni cum Reverentia con- junfta, proficifcunturs Quae bane Laudum Formnla, Principibut? 8c Viri s quibufcunque dignioribus, debetur 3 Laudando pr quiinmakm fnum laudaretnr , pufiulam nari continno adnaturam : Sicutapud nos vulgo dicitur3 Cnmcjuis mentiatur , metuendum ne tj us Lingm^ Scabies propediem oboriatur. Illud aflerere li- cet, Laudes moderatas, teinpeftive irrogatas, Sc minime vulgares,Ho- nori vel maxime effe. Dičhim eft Salomon is 3 g)ui benedicit proximo fuo ' VOce grandi :> ck mete cofurgens^maledicenti fimilis m‘jf3Etenim,vel Homi- nem 3 vel rem aliqua,ad Coelu ufq- evehere',cotradidione irritat,8c de¬ ri ui ex ponit.Veruntame,ut feipfum landare^trvato deooro,vix coce- 1 ur,m 1 in cafibus admodum raris 3 lta Vocationefua,8cMunusquod gerit,autltudiaouibusfeaddixit, laudare quiscumveniapoflit, im6 cum fpecie quada Magnanimitatis. Cardmaks Romanj (qui Theologi funt, De Vana (floria . funt ^ Et Fratres & Scholaftici,) Verbum ulurpant, extremi Con- temptus Sc Convitii, erga Negotia Civili? : Vocant enim Negotia Civilia, (veluti, Belli, Legationum, Judiciorum, Sc hujufmodi,) Hi - fpamce Vocabulo , Sbirrarias -j Quod fonat, Munera Litlorum & Scri- barum. Ac fiArtesillasmemorat*, magis ejufmodi Homines, quam in Faftigio Cardmalatus pofitos, deoerent: Et tamen, (fi Res rite ponderetur,) Speculativa cum Civilibus non malemifcentur. San- čtus rardvfs cum de feipfo gioriatur, illud nonnunquam interponit j Vt Stultus loquor ? At cum de Vocatione fuž Verba facit, nihilvere- tur dicere ; Magnificabo Apojidatum mmm. LIL De V ana Glorij. E Leganter quidem Mfopus b Mnfcafeckns fuper Racinim Rota; Cht- rks^ itafecumh gpuantumpulverem moveo ? Similiter, exiftunt qui- dam Futiles Sc Vani, qui, cum aliquid vel lponte procedit, vel manu potentiore cietur, fi modo ipfi vel minimam rei partem attige- rint, continuo putant feMachinam totam vcrtere. Gloriofi femper Fadiofi * Etenim nulla Oftentatio fine Comparatione fm e ft. Quin 8c violenti ut fint, necefle eft, ut quae verbis jačUtirunt, revera pr*- ftent. Neaue taciturni omnino efle poflunt •> Ideoque opere, ut plurimum, deftituuntur j Sicut Gallis in Proverbium abiit j Bemcoup deBruit , pen deFruit: Strepitus rmtltnm, Fručffa parim. Attamen, fine Controverfia, hujufmodi Ingeniis, in Civilibus, aliquando uti prodeft. Si Farna excitanda fit, vel Opinio late fpargenda, five Vir- tutis, five Potenti*, iftiufinodi Homines Buccinatores egregii funt. Rutsus,ficut prudenter notat Ižw^,circaTračtatus Antiochi 8 iMtolo- rum , Mendaciareciproca , & cx utrcvjueparte,(juandoque niagnoufni ejje pojjunt Veluti,cum quisinter Principa duos negotietur,ut eos ad Bel- lum indicendum, Principi tertio concitet; Atque hoc ut efficiat,unius Copias apud alterum, fupraModum, 8c Veritatem, viciflim attollat. Quin Sc hoc fit quandoque, ut qui inter privatos tračlet, apud utrun- que Exiftimationem fuam augeat, artificiose infinuando, feapudal- terutrum plus poffe, quam revera poteft. Atque in his, & hujufmodi haud raro accidit, ut aliquid ex Nihilo producatur: Mendacia enim Opjnionem ingenerare lufficiunt; Opinio autem Rem 8c Subftan- tiam progignit. InDucibus, Sc Viris Militaribus, Glonofum efle, non inutileefiš Sicut enim Ferrum acuit Ferrum, ita per Ghriam hanc Animi in vicem acuuntur, Sc excitantur. Infuper, in Ačrionibus mag¬ iji«, qu* Sumptibus, 6c Periculo privatorum, fufcipiuntur, Ingenia jaftabunda Vivacius Negotia impellunt; Opi eniin Ingenio fobrio funt, 8c folido, plus habent Saburne, quam Veli. Rursus, in Exifti- matione Doftrin* 8c Literarum cujufpiatn, non -yofitabit Farna ltlius per Ora Virum, neque bene Alata eritp fine Plumis aliquibns ofienu- tionis. gni de conUmmmld Gloria tebrasferibunt 9 Nmenfmnt inferž- butlt j 251 25 * De Honore & Exijlimatione. brnit^ Inquitille Socrates, Arijioteles, Galenus, (magna Nomina,) In- genio jadabunde cvant. Certe Gloria vana, ad propagandami per- E " etuandam Memoriam magnopere juvat: Neq', Virtus ipfa,tantum Eumanae Natura? debet, propter Nominis fuiCelebrarionem, quan- tum fibiipfi- Farna fkjuidem Ciceronk,Scnec £, Vlirin Secundi, ad hunc ulque diem vix durailet, aut faltem non tam vegeta, nifi conjunda fuiflet, cum aliqua Famtate & -Jg&mtijk, in feipfis- Jacfantia enim, mftar Vernicis videtur e (le, quae Ligna non folum fplendere facit, ve¬ ram etiam durare. Atqui, dum haec de vana Gloria diflero, minime cam Qualitatem intelligo, quam attrihuit r i acilus Muciano } Omni um*, qu Inftar Adamantis, aut Carbunculi, cum Angulis multipli- cibus fe&i- Itaque, enixehoc agas, utCompetitoms"tnos,limod6 poftis, etiam ih iis 3 in quibus ipfi fumme gloriantur, fuperes. Servi, Sc Ainici Familiares, prudentes modo fint Sccauti, ExiJlimationic u- jufpiam, nomnodicum profunt: Ita gBgCiceroGtnnk Farna a D ome¬ ji j ek emanaU Invidia, quse Honork veluti Tinea Sc Teredo eft, opti- me extinguitur, fi quisid fibi pmefcituere videatur, ut Meritum potius ambiat, quam tarnam : Et Succeflus fuos profperos, magis ProVi- dentiae Divina*, & Felicitati cuidam tribuat, quam Artibus aut Virtu- tlbus propriis. . ". r ■ p Gradus , Honork Tmperialis , fic vere 8c optime Ordinantur. Pritno loco ftatuendl, Conditores imperiorunt } Quales fuerunt Romului , Cy- rM , Julim C d far , Gttomannm , Ifmad. Secundo loCo, Legum-latores 5 Qui etiam vocabantur Conditores Secmdiysxxt FerpeiuiPrincipih Quo* niam Legibus fuis, etiam poft Mortem, Imperia adminiftrant j Qua- les fuerunt Lycurgm, Solon, Jnftinianus, Eadgarm, Alphcnfm Cajlilta- nut , Cognomine Sapiens , qui Septem Partitiones edidit. Tertio loco, Liber at ores, vel Servatores Patri ar umfnar urn «, Qui Bellis inteftinis diu- tinis finem impofuerunt,aut Patrias, a Servitute Alienigenaruru-, vel Tyrartnorum liberarunt: Veluti, Auguftu-s Cofar, Vef}afams,Aurelia- nus-i 1 heodoricM) Henri cm Septimus Rex Anglite^ Henricus gpuartus Rex Gallne. Quartoloco 3 Propagatores, five Propugnatores Tmperiib Qui Bellis honorificis Fines Imperii protulerunt j Vel Defenfione ftre- nul Sc Nobili, Invaforibus reftiterunt. Ultimo loco. Potres Patri & 5 Qui jufte imperant, Sc Temporibus felicibus, quamdiu vivunt, Cives fuos beant. In his ultimis duobus, Exempla non adduco, quando- quidemtantonumero fint. Honorum , qui Subditis competere pof- funt, Gradus hi funt. Primb ftatuendi Partiapes Curarum * Iinimi- rum, quorum Humeris, praecipuum pondus, Rerum fuarum, Prineipes imponunt : Vulgo appellamus Manm Regum Dexteras. Secundo, Ditces Belli j Regam fuorum intelligo Locum-tenentes j Qui operam eis egregiam in Bellis pneftant. Tertio, Gratioft $ Eos volo, qui non ultra hoc potes funt, quam ut Pnndpibus Solatio fint, 8c Populo in* noxii. Quarto, Negotiis Pares i Qui magnos fub Principibus gerunt Magiftratus:, In quibus jufte Sc prudenter verfantur. Eft Sc Genus quoddam Honoris, quod raro contingit 5 Et tamen inter maximos re» ponimeretur: Hiceft, eorum, qui fe Morti, 8c Periculis, devovent, Scfacrificant, propter BonumPatrise : Quod fecerunt Marcut RegH* ha , Sc Duo Dedi. De 154 De Offiriofudicir, uv. De OficioIudicu. M Eminiffe debent Judices, effe Muncris fui, Jus dicere, non au~ tem Jus dan : Leges inquam interpretari, non condere. Ali- ter, deveniet eorum Aučtoritas, fimile quiddam, Auftoritati lili, quam fibivendicat EccleftaRomana: Quse praetextu Interpret a- tionis Scnpturarum^ etiam addit alkjuid quandoque, immatat: Et pronunciat, quod noninvenit • AtqueSpecie Antiquitatis, introdu- cit Novitatem. jbebcem oportet efle> potiusErodiram, quam Inge- niofum, Venerabilem, quam Gratiofum =, Magifque Deliberati- vum, quam Confidentem. Ante omnia, Integritas Judicum quafi Portio eft, Virtufque propria. Maledictusfit (inquit Lex) qui termi- numTerrč rnovet antujuum’■> Sane, Qui Lapidem, Fines diftinguen- tem, tranfponit, eulpa non caret. Veram Jndex injuftus ille eft, qui praecipue Terminos immutat, cum deTerris & Rerum Proprietate, iniquam fert Sententiam. Una ccrte iniqua Sententia plus nocet, quam Exempla plurima. Haec enim, Rivulos tantum inficiunt, illa autem Fontes- Ita ait Salomon , Fons turbatus^ & VenaCorrupta^ eji jnfins cadens , in Caufafnh, coram Adverfarid. Officium Juditi* Rela- tionem habere poffit, partim a d Litigantes $ partim ad Advocates j partim ad Ser d as Sc Miniftros JuJiici* fubtus 5 partim ad Pnntipem vel Stalum fupra. P rim o quantum ad CauJ/as & Litigantes. Punt (inquit Scriptura) quijudiciumvertunt in Abjpnthinm : Sunt etiam certe, qui illudver- tunt in Acetum- Injufticia enim illud reddi lAmarum 5 Mora Acidum . Judex ftrenuus, hoc praecipue agit, ut Vim čk Dol um, compefcat: Quorum vismagis perniciofa eft, quanto apertior ^ Dolus quanto te* ftior Sc occultior. Adde etiam Lites contentiofas 5 Quse evomi de¬ bent, ut Crapula Curiarum. Judicem decet, viam parare ad juftam Sententiam, qualemDe«j- parat; 'Uallesexaltando‘' ) Collesdeprintendot Eodem modo, quando ex alterutra parte, videt Jndex, Manum Ela- tam ? veluti in Profecutione importuna,Captionibus Malitiolis, Com- binationibus, patrocinio potentum, Advocatorum Difparitate, ScSi- milibusjtum elucefcit Virtus Juditi* in aquandis iis,qus funt inaequa- lia , Ut Judiciutn finim, veluti in Area plana, fundate poffit. sguifor- titer emnngit , elicit Sanguinem j Cumque Torcular Vini premitur for* tius, Vinum prodit acerbum, Acinum fapiens. Itaque caveant (ibi j [udices, ab Interpretationibus Legum duris, & Illationibus alte peti- ns: Nequ e enim pejor eftTortura, quam Tortura Legum. Praecipue m Legibus P (maliku e O-fficimfudicts. rint drči, vel Temporibus prsfentibus minus quadrenf >v a, 7 ntj^fibus Pradentibus, in Exeeutione earum, reprimantur: Judicis Officium eji , ut Res , it a Tempora Rerum< y &c. InCauffisCapitalibus, decet Judices (quantumLex pernjittit,) ini Jitdicio memmiile Mifericordia:, Et cum Severitate Exemplum, cujji P ietate Terfonam , intueri. Quantum ad Advocatos qui Cauffas agpnt} Patientia, & Gravitas, jnrCaufm audiendis, JuJliti# eft pars Eflentialis, Sc Judex nimium interloquens minime eft CymbalumBeneJonans. Non Laudi e.ft Ju- dicifi primusa iquid in Caufsa inveniat, Sc arripiat, quod ab Advoca- **r,fuoTempore, melius audire potuiflet: Aut Acumen oftentet,in probatiombus, vel Advocatorum Perorationibus nimiscko interrum- pendis 5 Aut anticipet Intormationes Quxftionibus, licet ad rem per- tinentibus. Judick Partes in audiendo f un t quatuor: Probationum SericiB ordinate 5 Advocatorum^ &Teftium> Prolixitatem ? repeti- tionem, aut Sermones extra rem, moderari , Eorurn, quas al legat* funt, Medullam, & qux majoris momenti funt, recapitulare, felige- re, 8 c inter fe componere; £t dembm Sententiam ferre. Quicquid ultra haeceft, nimium eft, Sc oritur aut a G'oriola Sc loquendi Avi- ditate*, Aut ab Audiendi Impatientia 3 Aut & Memorise Debilitate 5, Aut a Defečtu Attentionis lcdataj, Sc A,quabilis. Sccpenumero mi** rum eft vifu,quantum Advocatorum Audacia apud Judices valeat.5 ubi contra Judices ad imitationem Dei, (in cujus Tribunali fedent,) Su¬ per bo s compnmere y & humiles er iger e y de be r e nt. Sed etiamnum ma- gismirumeft, Judices Advocatk quibufdam p ra csteris immoderate Sc aperte favere.Quod neceffe eft, ut Merces Advocatorum augeat 8c multiplicet, atque fimul fufpicionemCorruptionis, 8c obliqui ad Ju¬ dices Aditus, inducat. Debetur Advocato a Jud/ce, Laus aliqua. Sc Commendatio, cum Cauflae bene aguntur, 8c tračlantur j Pralertim, fiCaufsa fud cadat 5 Hoc enim apud Clientem, Exiftimationem Ad- ’■vocati fui tuetur, Et fimul Opinionem e)us, de Caufsa fua, p^pfter- nit. Debetur etiam Efeipublics R.epreheniio Advocatorum modera- ta, ubi callidanimis praftant Coniilia ^ autfupina apparet Negligen* tia, aut leviš Informatio, aut Indecora Importunitas, aut impudens Defenfio. Advocatus autein illud tribuat Juditi^ ne illi obftrepat, aut fe rursus in Cauffam agendam callide inimuet, poftquam Judex de re pronuneiaverit. Econtrario autem, Judex fe Cauffemediae, & nullatenus perorats, non ingerat , Nec Clienti Occafionem prae- beat, ut Advocatos fuos vel probationes, ad plenum non auditas, conqueratur. Ouanturn ad Scribas 8c Minijiros. Sedeš JuJliti£, veluti Locus fa- cratus eft } ubi non tantum Sedeš ipfa, fed Sc fubfellia, 8c pracin&us Sediš, Scandalo Sc Corruptelis vacare debent. Etenim (ut ait Scrip- tura) non colliguntur Vva ex spiuk '■> Neque Jujiitia, fuaves fuos fTru- ftusederepoteft, inter Vepre? Sc, Dmneta, Scribarum Sc Miniftromm rapacium, Sc Lucris inhiantium- Cutmnm Ajjeck pravi, funt Oua- tuor: Primo SemmatorcsUttumb quiCurias tumefcere facipnt Po- pulum tabefcere. Secundb, qui Gurias, Contentionibus circa JuriCdi- ^ww«iimplicant9 Neque ver£ funt,(uthabentur) Ama Curnp ^fed Z Grafiti i <>8 Defra. parafoi Črniti 5 Curias inflando ultra terminos, propter Micas Sc Compendia propria. Tertio,ii, quj poflunt cenferi tanquam Curia¬ rum Manus Sinifirti : Homines, qui Curiarum procefliis legitimos, Diverticulis, 8c Verfutiis, diftorquent 5 Juftitiamque in Lineas obli- quas, 8c Labyrinthos, trahunt. Quarto, Expilatores 8c Exačtoret Feo- dorum> qui tritam Similitudinem confirmant Curiarum ad Rubum Quo dum Ovisjtempeftatem fugiens,(e recipit, velleris partem amit- ttt. Cdntra, Scriba antiquus,in Anteaftis Curiarum peritus,in Aftis ip- fis condpiendis cautus, Sc in Negotiis Čurinih blers, Digitus ell: Čurin; egregius } Et fepe Judici ipd viam monftrat. " Quantum vero ad Princrpem , aut Stat um- Judices , ante omnia, in memoria fixum tenere debent, verficulum ultimum Duodecim Tabu- larum Romanarum Salus Populi Juprema Lex Et pro certo ponere. Lege?, nifi iint in Ordine ad eum Finem, Res efle Captiofas, Sc Ora- cula male infpirata. Itaque, bene fuccedit, cum Rex aut Status fe- pius cum ludicibus deliberat s Et rursus, cum Iudices Principem 8c sta- tum fepius Confulant. Ule, cum interDeliberationesPoliticas in- terveniat gutiftio Ittris : H i, cum in Subjefto legali, interveniant Con- fiderationes Status- Contingit enim, haudraro, ut Res in Judi dum addufta, verfetur circa Mcurn Sc T«««?, Sc nihilominus confequentia e*- jus ad Rationes Status penetret. Intelligo autem, ad Rationes Status pertinere, nonfolum, fiquid ad Jura Regah a itn petenda fpeftet, ve- rumetiam fi quid Innovationem aliquam minus tutam,aut Exemplum periculofum, introducatAnt fi manifeftb portionem aliquam Po¬ puli majorem gravet. Neque quifquam infirmi Judicii exiftimet, JuftasLcges, adverfus Politica vera,aliquid Antipathis habere. Sunt enimhacduovelUtiSpiritus Sc Nervi, quorum alteri inalterismo- ventur. Recordentur etiam Iudices, Salomoni* Thromm, Leonibus utrinque fufFultum fuifle : Sint fane Leone* , fed Leoncs fub Throno } Caventes, ne aliquid ex Iuribus Regalibus-, impetant aut convellant. Podremo, ne fint Iudices tam ignari, juriš Sc Prarogativ* fua?, ut co- gitent, non (ibi relinqui, tanquam Muneris fui partem princi palem 5 fanum 8c Prudentem Legumufum, Sc Applicationem. Etenim in Animum revocare poterint, Diftum illud Apoftoli , de Lege, H emanis Legibus,majorej Nosfcimus quia Lex bona eji, modo quis eautaturle- gitme- LV. De Ir a. I Ram penitus cxtinguere velle, Oftentatio qua?dam Stoicorum eft* Meliora nos nafti fumus Oracula 5 Irafcimini , & nolitepeccare 5 Sol nou occidatJitper iracundiam veflram- Limites Irti apponendi funt, & quoufque,8c cjuamdiu. Dicemus primo, quibus modis, Inclinatio Natur ali*-) aut etiatn Ffabitus Irte-, tempe tari poffit, 8cleniri. Secun- db, qualiter particulares Motus Irti reprimi poffint, aut laltem citra nocumentum 'De ir a* tt 0 cutnentum cohiberi. Terti^quibus aut .fčdar/, in a3-»s. nilog -euinpnic. m Quantum ad primurn, Non alia fe oftenditvia, quam.ut fmb in anim® revolvas, Mala & Calamitates Ir a '■>. Et quam veb«ttjfenter vi¬ lam humanain pemubat, & infeftat. Hoc aihtemtempeftivura fue- ritinaxime, ii pene nos refpiciamus, quamprimum Jmpetm Ira refe- derit. Eleganter S ene c a \ Iram Knina Ji mile m ejje , qua in aliud caden- do?Je/pfam comminun t&frangit. Hortatur Scriptarah VtAnimas no - ftras in Patientiapojjideamm. Certe, quicunque Patientia exddit j de Aninne uise Pojjejjione dejicicur. Hominis non eft$ Apes imitari j - Animafque in Vnlnereponunt . Ir a, ume, fi quis rečfe attendat, Res humilis eft 3 Sc infra Dignitatem Hominis. Hoc liquebit, fi illos intueamur, in qtfibus Ir a regnat: Qui plerunque ex Infirinioribus funt • Pwera 3 Muheres j Sene s~ Mgrofi. Ita- que 3 ciim irafci contigerit, caveant Homines., (ti modo Digmtatis luže vciint elie memores 3 )ne Iram fuqm a cum Metueorum quibus irafettn- tur , fed cum Contcmptu, conjungatu šlta ut Injtvrid Superiores potius videantur, quam Inferiores: Quod non difficile facheforet, ii quis Irr.m fuam, paululum regat, & mfleerat. Quantum ad Secundum Caujjs Sc Motiva Tra 3 prsdpue tres funt. Primo, fi qui spronus fit ad Senjum Injuria =, Nemo enim irafeitur.^ niii qui fe la (um fentiat. Itaque teneri qui funt, Sc Delicati, ut fubinde irafeantm nec.efte eft: Tot fe offerent, quaillis trtoleftkm exhibe- bunt • Qu$ a Naturis robuftioribus vix fentientur. Secundo, ii quis C H ruJies fkperfj>icax fajnlHterpretaHone InjufU iIMtr,qMtenus ad C/V- (Hmjlaniios ej us, ac ii Centemptum ipira^et. 'Opinio enim Contemp- tus~lram excitatScacuit,plufquamLsefioipfa. Itaque, ii Homines adiftaingcniofiiint, Ivam miriš modjs incendent. Ultimb, Opinio Comumelitfs iivc quod Exiftimatio Hominis per confequentiam lada- tur Sc perftringatur, Iram intendit Sc multiplicat- Cui Rei accedit ■K emtdmm prafenlancum , lit quis uta tur, (quod Confalvus dicere ib- lebat J)Tela Honoris crajjiore : Sed in omnibus Ir a F ran ati onih us, op- timum eft, Tempus lucrari '•> Et fibiipii perfuadere, Horam vindičhe nondumaddie. Sed inftare, quali admanum, Opportunitatem ali— qqam majorem, Atque hoc pae Vicifntudine %erum. trariahifce. Primb, deligcndo Temporaferena, Sz ad Hilaritatem prona, in quibus Negotium aliquod ingratum, & ad Iracundiam pro- vocans, aperias: Prima enim Impreffio plurimUm valet. Deinde, ut, quantum fieri poteft, Injuriam a Contcmptn fegreges 3 Eam Impe- ritise, Timori, AnimiConcuffionirepentin 5 e,aut fimili cuipiam im- putando. L VI. De VIC1SSITUDINE ReRUM. ' K ■ S Alomon inquit 3 Nihil novumfuper Terram. Itaque, quemadmo- dum Plato opinatus eft 5 Omnm Scientiam nihil aliud ejfe , tptam Reminifcentiam 3 Sic Salomon pronunciat; Omnem Novžtatem ni¬ hil aliudejje 3 quam oblivi onem. Ex quo cernere pofli, Fluvium Le- thes, non minus fuper Terram, quam fubtcr Teram , decurrere. Ajlrologus quidam abftrufus, Sz param notus, afierit: Nijiin Caufafu- ijjent Res duotius per Dilnvinmparticulare. Terne-Motur enim in il- lis Regionibus raro eveniunt. Verum,e contraria parte,tam immania plane & vaftahabentFlumina, ut Fluvii Aft£ 3 Afiiae, Sz Enropie, prae 11 lis, , a !; Rivulorum fint. Quin & Andes ipforum, five Montes , no- ltris longe lunt altiores: Unde credibile eft, Reliquias Stirpis Ho- minum, apudeos, poft tale Dibivinm PartkHt*re» confcrvatas fuille. Qpantus» ©e- Vcifiitndm r Rerum t Quantum vero, a d Obfervationem Maceiavelli 3 Nimirum, Zeloty- piam 8c vEmulationem Secftarum, ad extinguendam Rerum Memo- riam, muka molitam : Qui Gregorič Magno notam inurit, ac ti pro viribus fuis Antiquitatesomnes Ethnicorum fupprimere annixus fue- rit: Non video certe hujufmodi zelos, aut notabile quidpiam effice- re, aut din durare: Id quod liquet in Succeffione Sabiniani, qui An- tiquitates eafdem tratim refufcitavit: Tum vero prohibita, licSt Te- nebriscoopeita,obrepunt tamen, Sc tiraš nancifcuntur Periodos. Vicijjitmines five Mutationes in Globo fuperiort, fufius, in hoc Ser- mone, trat. andae non funt. Forfitan, Annus Magnas Platortis, niti Mun- dus antc Dilloiutioni effet deftinatus,aliquem fortiri podit Effeftum* Non mrenovandis CorporibusIndividuorum3 (Idenim Fumusfc Vanitaseorum eft, quiopinanturCorpora Coeleftia, accuratiores in b«c Inferiora habere Influentias,qu*m reverži habent3) Sed tantnin in Summis 8c Matiis Rerum* Čofneta proculdubioaliquid operantur fli¬ per eafdem Summas Sc Maflas Rerum 3 Verum,Homines,ut nune eft, indiligentes, aut curioti, circa eos funt 3 Eofq 5 potius mirabundi fpe- čtant j Atque Itineraria eorundem conficiunt, quam Effečfus eorum prudenter Sc fobi ie notant 3 PraecipuS Effečtus eorum Comparativosj Id eft, Čofneta tališ Magnitudinis 3 tališColoris 8c Lucis 3 Converfionis Radiorum 3 Sitim, quatenus ad Regionem Coeli 3 Tempeftatis Anni 3 Semite aut Cursus^Durationis 3 Quales producat Ejfcčfus. Leviculum quiddam eft, quod olim inaudiveram 3 Neque tamen prorsus contemni volo,fed in obfervationem aliquam venire. Ferunt, a Belgis notatum efle,tingulis feptenis Luftris,(imilem AnnorumTem« peraturam 8cTepeftatum Coeli,velut in Orbemredire: Exempligra- tia 5 Magnas Glacies, Inundationes magnas, magnasSiccitates, Hye- mes tepidas, ibftates frigidiores 3 Etfimilia. Vocantautem hujuf- modi Circulum Annorum, Frimafn. Hoc autem ideo recenfeo, quod Oculos in praeterita conjiciens, hujufce Rei inveni congruentiam, Haud exačtam fane,fed non multum diferepantem. Verum tranfeainus a Naturalibas ad Humana. Maxima apud Homi- nes Vicijjitndo , eft illa SeUarum Sc Religiornim. Hi enim Orbes, Animis Hominum, maxime dominantur. Kehgjo vera fuper Petram acMcata ejl 3 Reliqus Flu&ibus Temporum agitantur. Dicamus igitur de No- varum SeUarum Caujjis 3 Atque C onfi hi aliquid circa easinfpergamusj Quatenus Humani lngcniilnfirmitas, tantis Revolutionibusj Moraš mjicere, aut Remedia exhibere, poterit. Qua n d o Religjo recepta Difcordiij laceratur 3 SančHtas item Profef- foruin labefachita eft, 8c Scandalo expofrta 3 Simulque T empora ftu- pida, indo Hijpanorum^ 8c r q 5V m *. Attende, cum Mundus Natiombus Barbari's minus abundet, ed Civiliorcs fere funt; Qui Uxores temere non ducent, nec I.iberos P ro 81R ne nt,nifi modum Familiam alendi, aut faltem Vičlum parandi, prsviderint^ (ut fit i n omnibus prope Nationibus, hodiernodie, ex- cep Kiartarjsl) non ingruit periculum ab Inundatiombv*a.m Migratio- mbus Topulornm, rAt cima Populorum Greges Magni funt,qui perpetuo Sobo- T>e Vicifiitucfine %erum, Sobolem fufcipiunt,de F ortunis 8 c fudentatione fuž in futurummini- me follieiti^Neceffarium ed,ut in Seculo urio aut altero,Portioneali- quam Multitudinis fus exonerent, 8 c novas Sedeš quarant, Et ficalias Nationes invadant 5 Quod Populi Septentrionales veteres Torte facere folebant: Sortes dantes, qus Pars Domi maneret, quae autem alio mi- graret. Cum G en s aliqua, prius Bellicofa, adMollitiem 8 cLuxuriam degenerat, de Bello certa efle podit: Status enim tales, plerunque, dum degenerant, Opes accunaulant , Adeo ut Prsda invitet, 8 c Decli- natio Virium animet, Gentes alias, ad eodiem invadendos. Quantum ad Armorum Sc Telornm Genus 5 Illorum Mutationes {ub obfervationem vix cadunt: Attamen Sc hsc ipfa Periodos Sc Vicijfi- tudines fuas fortiuntur. Pro certo enim ed, Tormenta Mnea, apud Ur- bem Oxydracarum in India, tem pore Alexandri Magni , cognita fuifle j Eaque a Macedonibur> Tomtrua, Sc Fulgura , Sc Operativne* Magicas^ ha- bitaScappellata. Similiter, indubitatum ed, ufum Fulveri* Pjirii, 8 c F or mentor im igneorum , Chinenfibus , ante Annos bis mille, innotuifle. Conditiones Telornm , Sc Mutationes in melius, hae funt: Primo, ut ad DiTtantiam majorem feriant: Id enim periculum, ab Hodili pa rte, anticipat j Quod certe Tormenta , Sc Sclopeta majora prsedant. Secundo, ut Impetus eorum fortior Sc validior (it» In quogenere,T 0 r- mentaignea , Arietationes omnes 8 c Antiquas Machinas,item fuperant. Tertio,ut Ufus eorum commodior 8 c facilior fit ^ Id quod etiam Tor- mentis Ignek Majoribur competit: Qus omnibus Tempedatibus ido- ' nea; Veftura levia Sc mobilia funt ^ Et his fimilia. Quod ad Mditiam attinet: Antiquis temporibus Numerum praeci- pue curabant , Virtuti Sc Animis Militum, in Bellis gerendis,fidebant 5 Dies fepius 8 c Loca prsliandi condituebant, Sc sequo Marte experic- banturDenique in Acieindruenda 8 c ordinanda imperitiores fere erant. Podea, Numerum praeoptabant commodum potiUs qu&m va- ftum Locorum Opportunitates, Diverfionum Artificia, Sc fimiliaj captabant j Podremo, in Acie ipsa indruendi peritiores evadebant. In Reipublics alicujus Adolefcentia Arma norent • iEtate Media, Lit er £ ’■> Acdeinceps, ad moram aliquam, duo illadmul, florere fo- lent: Devexa autem State, Artes Mechanicre Sc Mercatura. Liter £ ve¬ ro fuam habent Infantiam, quando leviuičuls funt, 8 c pueriles: Se- quitur earum Adolefcentia,quando luxuriantur, Sc Juvenile quiddara iapiunt: Succedit iEtas Virilis, qnando Solidiores 8 c exaftiores de- veniunt; Podremo Seneftus earum obrepit, cum ficcs 8 c exhauda: fiunt 5 manente tamen Garrulitate. Verum confultum non fueric, in Rotas hafce Vicijjitndinnm , nimislongum Oculos figere , Neverti- gine corripiamur. Quatenusvero ad philolog/am-,^ qus in hoc Argu- mento, ut plurimum, verlatur, nihilaliud ed, quam Narratiuncula- rumScObfervationum futilium Congeries qusdam j Ideoque Scrip- to huicminime congruit. l6i index \\ Ji trii -4 X HOM' / ' <^*> cfil* «JJn» C«j\» **J>* C^> C»J*> «VJJs> • IN D E X SERMONVM. 26 ^ I* T^,£ Ver it ate. pag. 153 2. I JDeMorte . 155 3. De VnitateEccleJia* 156 4. D e Vindiša, 159 5. De Rebus adverjis. 160 6. De Dijjimulatiene & S j mula¬ ti one. 161 7. De Parentibus & Liber k . 163 8. De Nuptik & C celibatu ♦ 164 9. DelnvidiH' 165 10. De Amer e. 168 11. De Magiftratibus & Dignita- tibus. 17° 12. DeAudacil 172 13* DeBonitate,* & Bonitate Na- tivL 173 14. De Nobilitatc . 175 15- De Seditionibus &Turbk. 176 16. DeAtheiJmo. 183 17* De Superjlitione . 185 18. De Peregrinatione in Partes Exteras. 18 6 19* De Imperio. 188 20. DeCouJilio. 191 21. De Mora. 194 22. De Ajlutia. 195 23. De Prudentia qu* faj f a pj t . 197 24. Delnnovationibm. 198 25. De Expediendk Negotik. I99 26. De Prudentia Apparente. 201 27. DeAmicitia • 202 28. DeSumptibus. --p 29. De Proferendk' Einibns Impe- riu 207 3®. De Regintine Valetudinfr. 214 31. De Suhici one. 215 32. De Dijcurfu Sernionum- 216 33. De Plantationibus Populornm 3 & Colonik. 217 34. De Divifik . 220 35 * De Ambitione. 222 36. De Natura-, & Indole Natur ali in Hominibus. 224 37 * De Conjitetudine & Educatio- ne . 225 38. DeFortutoZ' 226 3 9. De *l)furaJive Fcenore • 2 28 40. De Jmentute & Sene&ute. 230 41. De Pulchritudine • 232 42. De Deform/tate. 233 43. De Mdificiis- 234 44. De Flor ti s. 23 7 45 * De Negotiatione» 242 46. DeClientibu* 3 Famulk 3 & micis . 243 47. De Supplicantibus • 244 48. De Studii* 3 & Le&ione ta m brorunt • 2 4 " 49 DeFa&ionibuf' 2 47 50. De C^remoniis Civilibus 3 & Decoro • 248 51. DeLaude . 250 52. De Vana Glorij 251 53. De Honore & Exi(iintatione. 252 206 j 54. De Ofjtciojudicis . 2« ... • H TV _ *r A 55 - De /rž. _250 56. De Vicijfitndine Rerum- 258 FINIS. •t-c' b?C' th- ' ;a > * *, 4 V O ? ■ J fc v V i. * *vm.sCL '-'it I ^»s T - nvV>\\ ’. ull -vet.. i \°£ ’ VW v,Vv ^Wt%n> v P i T/i I i •G Iyl i i FRANCISCI BACONI, eqvitis a vrati PROCVRATOR1S ri T~ 1 / ' » rr ■i -r ■*" SECVNDI, IACOBI REGIS Magme Britannia:, I Excufum, typis Edtvardi (jriffini ; Annuente FrancifcoCottftabularto. Proftantad Infigma Reziain Coemeteno D.Tdult, apud ° Ricbardm tVbitakerm, 1638- Dc Sapientia ;Veterum Liber, ad Inclytam Acade- • ^ / i * r miam Qantabrigien]em • 9 C / %eyercndifsimo in Chrifio c Pa(ri, ch.Carit. i } StčeUanurDomeJhm, Gru 1 l. Bray, DeceHtb'7 • 1637 . i 3lr; n • > m V.t rial .. 0 frxKj) r C:, i c'£r,y;:4 IL L V STRI S Sl MO VIRO, COMITI SARISBVRIENSI, vSummo I hefaurario zJnglue, &c Cancellario e Academue Can - tabrigienfis. ||pj V ae Academia fantabrigienfi di- cantur,tibi jure Cancellarii ac~ crefcunt ; qux autem d me proficifci pofTunt omnia,ti- bi nomine proprio deben- tur. lllud magis viden- dum, num ifta,ut tibi debi¬ tanta etiam te digna fint: Atquequodin il- iis minimum eft (Ingenium authoris) id propter tuumpropenfuminmeanimum, ni- hil offičiet; (Jastera dedecori non erunt. ■/ * . Nam fi Tempusfpeftetur ; Antiquitas pri ~ maeva fummam venerationem habet: fi do cendi Forma; Parabola veluti Arca qu^dam eft, in qua preciofilsima quaeq; Scientiarum reponi confueverunt: Si operiš Materia; ea Philoiophia eft, vitas fcilicet,atque animae h um anie^Decus 4cuiidum. Fas fit enimdi- quWvR^Philofophia, feculo noftro veluti per Senium repuerafcens, adolefcen- tibus, Sc fere pueris relinquatur: eam tamen ..urw oo aS * A 4 o umi uiti Epijtola Dedicatoria. omnium rerumjpoft religione 5 gra vifsimam, atque natura humana maxime dignam effe plane cenfeo. Etiam Politica, in qua te mi- rabilem prarbes, Sc facultate^ meritis, Sc fa- pientifsimi Regis judicib, ab eodem fonte emanat, ejufque pars magna eff Quod fi cui ifta, qux affero, vulgata effe videantur : certe ] quid effecerim, j udi dum meumnon eff; id tamen fecutus fum, utmanifeffa, Sc obfbleta^ScLocos communes prčetervečtus., aliquid etiam 3 ad Vitae ardua,6cScientiarum Arcana conferam. Erunt itaque captui vul- gari, vulgaria: altiorem autem intellečtum fortafie non deferent, fed potius (ut fpero) deducent: Verum dum huicoperi 3 dignita- tem nonnullam aftruere conor, quod ad te dicatumfit; periculum eff, ne modeftice fi¬ nes tranfeam, ciim a me fit fafceptumu Tu veroillud tanquam pignus affečtus erga te mei, Sc obfervantiae.,Sc animi maxime de vo- ti accipies 3 eique praefidium nominis tui im- perties. Quare cum tot Sc tanta fuftineas 3 tempora tua diutiiis non morabor., fed finem faciam, tibi foelicia omnia comprecatus, St perpetuo futurus Tihi & ftudto [ho, (p benefieiis tm devinSiJSimus, F*a. Baconu«. V’ > ALM/E M ATRI INCLYT M A C A D E M I AE Cantabrigienfi. V m fine c Philofopbia me cer te nec merejuvet^ mer it o vos in mag* no bonore bako,a qmbus mihi tjia yita pnefidta, (sr jolatia fluxe^ rint . ftaque boe nomine, (jr me, & mea yobis deber e profteor,quo minus mir umfit,fi vos yeflris re munerem • ut motu naturah redeant a qm traxerint originem. Et tamen nefcio quomodo 0 rara viden tur, Veftigia vos retrorsiim fpečlantia: Cum infinitaa yobis profecia fint. (Afec nimium mihi furnam (ut opinor) fi jferem,propter rerum ufum mzdtocrem, cjuod noflrum yit£ genm , (sr inflitutum necejjano iraxit « nonnullam adbominum dottorum inventa, perhacno- /lra,ja r dameffe accefiionem . 8qmdem in edopinione Jum , Contemplationes in Vitam ABivam tranjlatas 9 ^ a 2 , nonnihil Epiftola Dedicatoria. nonnibilnovidecoris , O* vigoris accjuirerc • & fuppe^ tente uberiore mater id, & m agis ali as for ta/se radices agere , aut certe magis proceras , & frondo j as eDadere, S\£equevos (ut arbitror') ipfinojlis } quamlatepateant Feftra^ cjudmcjue ad multapertineant • JEcjUum eft ta- men omnia Dobiš attribui 3 atcjue invejlrumhonorem ce~ dere , Accejsiones cjuacjne Trincipiis magna ex par te debeantur • ZN^ecjue vero ab homine occupato, altquid exquifitwn, aut othmiracula, (sr prarogativas requiretu Jed & boe Amori meo fummo er ga vos veftra , tribuetu • cjuod inter rerum ciDiliumJ]?inas,b • Mi 'f 7 <7 t»- ) i • • < (•) : . : i - - ' •>) ■ .. I.'.! ‘ 'f}v3 svii t eu3H n ,iO „% i 1 1 / ,1 v/^/ ,4 7::.:; 1 0/1*7 : . .ZfJt 'M'.--,: j ■ ■ . t r r O XI : e . <)> 1 ■ i ' MJ Ntiquitatemprmquetus iHa *vanitas isffrequens 3 necnuper nata.aut raro ufurpata efi. ham & olim Chry(ippus > Stoicorum opiniones Tuctuftifii- mis Poetis , veluti Somniorum aliquis Interpret afcriberefolehat, Et magis infuls e,Chy micijudos, & delicias Poetarum in corporum transpGrmationibuA.adfornacii experimenta tranftulerunt.Hac(m- quam )cunčla nobisfatis iz? explorata, & expenja funt y omnemque ingeniorum circa Allegoricu levitatem & indulgentiam perfpexi- mni y y not azimut, nequepropterea otnnino defententid dec e dimu s * Primo enim abfit , ut paucorum ineptU & licentia, Parabolarum bonori in genere detrabant. H ocenim prophanum quiddam/onat, & audax, cumhuiujmodi veliš & umbru^eligiogaudeat. utqui i eastollat, Commercia divinorum, & humanorumjer e interdicat. V er um de humana Sapientid Videamus . Fateor certe ingenue cqubdin nonnullis Fabulit reperio tantam, iff tam evidentem cumfigm^ca- to fimilitudinem & conjunttionem , tum in texturd ipsd FabuU, tum in proprietate Nominum 3 qmbus perfon e Ačtores Fabula , infigniti & veluti inferipti prodeunt , ut fenfum illum ab initio pra- ceptumtf cogitatum fuiffe, & de induftrid adumbratum. nemo conflanter negaDerit. Quis enim ita durus efi , & ad aperta cacutiem,ut eumaudiat Famam, Gygantibus extinttis i tanquam Jororem Pofibumamprogenitam ejfe, non illud ad Murmura parti > um & famas feditiojds 3 qua fopitis Rebellionibui ad temptu vagari folent/eferat? Auteumaudiat Typboncm Gygantem l nerlPos loviš (eettiffe, & abftuliffe.ac Mcrcuriura eos fuffuratumejfe , & lovi reddidijfe ; non fiatim advertat boe ad RebeBiones praDalidas pertinere } qu aut fi nomulla Ornamenti gratid addita fint t ant fi Tempo ra confundantur, aut fi ex und Fabula quippiam tranfferatur in diam, is? nova Allegoria inducatur. Necefife enimfuit bel fomnium tam extra cogitationis 'vias fitum, is? mon- flrofum. Ante omnia Hud apud nos maximi loaluit, is? pluri- mum ponderis babuit , quod ex fabulu eomplures nulo modo nobis videntur ab eis invent bus remotis is? penitus abftrujis, adim ad intefte&um burna- mm magis facilu is? benignus per parabolas quaratur. lta- qne Antiquis Saculis, citm rationu humana innjenta , is? con- chfiones etiam ea qua nune trita & fpulgata Junt , tune tem- poris nota is? infueta ejfent, omnia Fabularum omnigenum, is? JFnigmatum is? Parabolarum, is? Simihtudinum plena s- ram : atque per hac docendi ratio , non occultandi artificium quafitum efl rudibus fciliett tune temporis bominum ingenijs , iS? Jubtilitatu, ni ji qua Jub jenjum cadebat, impatientibm, is? fere incapacibus, Nam ut Hicroglyphica Litem, it a Para¬ bola Argumentu er ant anliquiores. Atque etiam nune, fi quu notam in aliauibus lucern bumanis mentibm ajfundere njeht, idque non incommode is? afpere, prorjm e d dem tid infiflen * dum efl, is? ad flmilitudinum auxilia confugiendum. jfuare qua dičla junt, ita claudemus. Sapientia Frijci Saculi, aut magna, aut fodix fuit: Magna, ji de induflrid excogitata efl Figura jit e Tropus: Fodix, Ji bomines aliud agente s t mate - riam & occafionem tanta contemplationum dignitati prabue- re. Operam autem noflram ( j quid in e a fit, quod jwvet ) in neutrd re male collocatam cenjebimm, Aut enim Antiqui~ tatem illuflrabimus, aut res ipfas . Neque nejcius e/je pojjum, hanc rem ab alijs tentatam ejje • jed tamen ut quod jentiam, cloquar> PRiEFATIO. eloquar, idque non faftidiose , ped Ubere, ejus dem iff <~oirtm ex bujujmodi laboribm , lic it magnu idf operofs , fen perijt; dum homines rerum imperiti iff non ultra L ocos certos Qommu- ne s dočli , Parabolarum fenfus ad vulgaria que Sapientia Veter um, rebellionem erumpit, quae quia infinita mala & regibus & populiš in- fligit, fub dira illi Tj/phonk effigie reprsefentatur, in qua Centam Ca- pita ob divifas poteftates, Ora flammantia ob incendia, Anguium cingala ob peftilentias, (prsefertim in obiidionibus) Manus ferrese eb c$des, ungues Aquilini ob rapinaSjCorpus plumis contedum ob per- petuos rumores, 8c nuncios Sc trepidationes, 8c hujufmodi. Atque interdum Rebelliones iftae, tam praevalidže funt, ut Reges cogantur, tanquam a Rebellibus tranfportati, reličtis Regni feaibus Scurbibus primariis., virescontrahere, Sc in remotam aliquam.,8tobfcuram Pro- vinciam ditionis fus (e recipere, Nervis ScPecuniarum, ScMajefta- tisapcifis: Sedtamen nonitamulto poftFortunam prudentertole- rantes, virtute ScinduftriiMercaranervosrecipiunt, hoceft, affabr- les fadi, Sc per edida prudentia 8cfermoncs benignos 3 reconciliatis fubditorum animis Sc voluntatibus, tandem alacritatem ad impenfas conferendas, Sc novum Audoritatis vigorem excitant. Nihilomi- nus prudentes, & cauti aleam fortunae tentare plerunque nolunt, Sc a pugnaabftinent, Ted tamen operam dant, ut aliquo facinore memo- rabili exiftimationem Rebellium frangant. Quod fi ex voto fucce- dat, lili vulneris accepti conlčii, Sc rerum fuarum trepidi, primo ad fradas Sc inanes minas veluti Serpentum fibilos fe vertunt. Deinde rebus defperatis fugam capeflunt. Atque tum demum poftquam ru- ere incipiant, tutum eft, Sc tempeftivum Regibus, copiis Sc universi mole regni tanquam /Etn& Monte, eos perfequi, Sc opprimere. ove ve- ni. Cvclopes, five Miniftri Terroris. N Arrant CYCLOPES,ob feritatem 8c immanitatem primo a J in Tartarum detrufos,8c perpetub carceriadjudicatos fuifle: rum poftea Tellus Jovi perfuafit, ei non abs re fore, fieos vinclislibe raret,Sc eorum opera ad fulmina fabricanda uteretur.Quod Sc fadum eft, atque illi officiofi, Sc induftrii fulmina atque alia terroris inftru- menta afiiduo opere Scminaci ftrepitu fecerunt. Tempore autem la- bente evenit, ut Jupiter JE'fcnlapio Ap&llink filio fuccenferet, ob homx- nem medicini a morte exeitatum 5 Iram autem tegens, (quia parum jufta indignandi caufla fuberat ob facinuspium,8c celebre) C y c lo- PES ineum fecretoinftigavit, qui nihil cun&ati fulmine eum intere- mere : In cujus rei vindidam Apollo Jove non prohibente, fagittis eos confacit. Fabula ad Regum fada pertinere videtur. lili enim Mi~ niftros fevos, Sc fanguinarios, 8c exadores primb fupplieiis afficiunt, Sc a rebus fummovent. Poftea ex Concilio Tellurb r,id eft, ignobili Sc parum honorifico, pravalente utilitate eos rursus adhibent; fieubi aut executionum feveritate, aut exadionum acerbitate opus eft. Illi natura truces, Sc ex priore fortuna exafperati 3 8c fatis fentientes'quid ab illis expedetur, miram diligentiam in hujufmodi rebus prseftant 5 fed parum eauti, Sc ad gratiam ineundam Sc aucupandam pršečipites? Bb 2 aliquando 281 De Sapientia Ve ter um. aIiqtmndo ex fecretis Principum nutibus Sc incertis mandatis invidi- ofam aliquam executionem peragunt. Principes autem invidiaui declinantes, 8c fatis gnari hujufmodi inftrumenta nunquam fibi defu- tura, eos deftituunt 5 8cpropinquis Sc amicis eorum qui poenas fnb- ierunt, atque horum delationibus Sc vindiche Sc odio popularieds relinquunt, unde snagno plaufu, & profperis in reges votis Sc accla- mationibus«, fer 6 tnagis qu^m iminerito pereunt. IV. Narcissvs, fivePhilautia. N AR-čissus fuiffetraditur forint, 8c venufiatemirabilis, fed fubcrat fuperbia ingens, 8c faftidium intolerandum. Itaque cum fibi placeret, alios delpiceret, vitam egit folitariam in fylvis, Sc venationibus, cUm paucis comitibus quibus ipfeomnia erat. Affe- čtabatur etiam čum ubique Nympha Eccho. In hocvita inftituto fatale ei erat ad fontem quendam lympidum venire, Sc iuxta eum fub sftum mediš diei decumbere. Cum autem in aqui Imaginem propriam afpexiflet, in contemplationem fui, ac deindein admira- tionem eflufus, 8craptus, nullo modo ab hujufmodi fpe&ro, 8c fi- mulacro diftrahi poterat 5 fed perpetub defixus, obtorpuit j ac tan¬ dem in florem nominisfui converfuseft j qui Flos ineunte Verefe oftendit, 8cDijs inferis, Plutoni, Proferpinse Sc Eumenidibus facer eft. Fabula illorum 8c ingenia 8c fortunas repradentare videtur, qui five ob formam^ five ob aliquasalias dotes, quibus ab ips£ naturi, nulla accedente induftria propria ornati 8c infigniti funt, effuse feipfos amant, 8 c quafi depereunt. Cum hoc enim animi fiatu conjunčhim fere eftutnon multitm in publico, aut in rebus civili- busverfentur 5 ciimin eo vitsegenere neceile fit occurrere multos negleCcus Sc vilipendia, quae animos eorum deijcere Sc turbare pof- fint. Itaque vitam plerunque degunt folitariam, 8c privatam, Sc umbratilenij cum perpauco comitum deleftu, eoque ex ijs, qui illos tnagnopere colere, 8c admirari videntur, quique illis veluti Eccho in omnibus diftis fuis affentantur, Scverborum obfequia pnsfhnt. Ex M c confuetudine depravatos. Sc inflatos, Sc tandem admirati- one fuiipfius attonitos, mira occupat defidia Sc inertia, ut prorfas torpeant, Sc omni vigore, Sc alacritate deftituantur. Eleganter au¬ tem fumitur Flos vernus ad huiufmodi ingeniorum fimilitudinem, cum illa ingenia fub initia fua floreant, Sc celebrentur, fed setate confirmat^ expee Sapi entia Veterum. gantiffime, Sc veriffime depingitur Hirfutum,propter rerum Radios i Radii enim funt tanquam Natur* crines, five villi, atque omnia fe¬ re vel magis vel minus radiofa funt, quod in facultate vifus manife- ftiffimumeft, nec minus in omni virtute Sc operatione ad diftans: Quicquid enim operatur ad Dfltans, id etiam Radios emit- tere rede dici poteft, led maxime omnium prominet E arh a P a- ni s, quia Radii Corporum Coeleftium maxime ex longinquo operantur Sc penetrant. Quin & Sol, quando parte fuperiore ejus nube obvoluta, Radii inferius erumpunt, adafpedum Barbatuscer- nitur. Etiam Corpus Natur* rediflime defcribitur Biforme,ob dif- ferentiam Corporum Superiorum, Sc Inferiorum. lila enim ob pui- chritudinem Sc motus aequabilitatem Sc conftantiam, necnon Impe- rium in terram, Sc terreftria, merito fub Humana figura repraefentan- tur : Hžec autem ob perturbationem, Sc motus incompofitos, Sc quod a Coeleftibus regantur, Bruti animalis figura contenta efle pofliint. Eadem Corporis defcriptio pertinet ad participationem fpecierum. Nulla enim Natura fimplex videri poteft j fed tanquam exduobus participans Sc concreta. Habet enim Homo nonnihil ex Bruto, Bru- tum nonnihil ex Planta, Planta nonnihil ex Corpore inanimato, om- niaque reveraBiformia funt, & ex Specie fuperiore,& inferiore com- pada. Acutillima autem eft Allegoria de Pedibus Caprae, propter motum afcenfionis Corporum terreftrium verfus Regiones Aeris & Coeli: Capra enim Animal fcanforium eft, eaque e rupibus pendere, atque in pracipitiis hserere amat •, quod etiam res licet inferiori Globo deftinats, miriš modisfaciunt,ut in Nubibus SeMetedris manifeftif- fimum eft. Infignia autem in manibus P an i s duplicia. Alterum Harmonis, alterum Imperii- Fiftula enim ex feptem Calamis, Con- centum rerum, & Harmoniam, five concordiam cum difcordia mi- ftarn, qua ex feptem ftellarum Errantium motu conficitur, evidenter oftendit. Pedum autem illud etiam nobilis tranllatioeft, propter vias Natur* partim Redas, Partimobliquas. Praicipue autem Lig- num, five Virga, verfus fuperiorem partem, curva eft 5 quia omnia providentia; divina opera in Mundo fere per Ambages, ScCircuitus fiunt, ut aliud agi videri poftit, aliud interim revera agatur 5 ut Jo- Jephi venditio in Mgyptum, Sc fimilia. Quinetiam in Regimine Hu¬ mano omni prudentiore, qui ad gubernacula fedent,populo conveni- entia per praetextus & vias obliquas fcelicius qua: volunt, quam ex di- redo fuperinducunt, Sc infinuant j adeo ut omnis Imperii Virga five Bacillum vere fuperius inflexum fit. VeftisPANi s Sc amiculum in- geniose admodumex pellePA rd A li s fuifle fingitur i propter ma- culasubique fparfas ■> Ccelum enim ftellis, Mana Infjolis, Tellus flo- ribus confperguntur, atque etiam res particulares fere variegatae efle folent circa fuperficiem, quse veluti rei Chlamis eft. Officium autem Pa Ki is nulla alia re tam ad vivum proponi, atque explicari potuerit, quam m Deus venatorum fit: Omnis enim naturalis adio, atqi adeo motus 8< proceflus, nihil aliud quam venatio eft. Nam Sc Scientiae & Artes opera fua venantur,& Čoncilia humana fines fuos,atq* res natu- lales omnes velalirnentafua tanquam pradam, vel Voluptates fuas tatiquam folatium venantur, idquc moois peritis & fagacibus. 'tu i ' Toru* De Sapientia V? ter um. Torva Ledna Lupim Jeqnitur, Lupus ipje Capellant, Florentem CythijitmJequitHr lafciva C apel/a. Etiam Ruricolarum in genere P a N Deus eft, quia hujufmodi ho- mincs magis fecundiim naturam Vivant, cum in urbibus & Aulis natu¬ ra a cultu nirfiio corrumpatur 3 ut illud Poete amatorium verum fit. • * - ■ • . J J - i i.i , _ , ' - Tari minima efi ipfa TneUa fui. Montiurn autem imprimis Prsfes dicitur Pa N, cjuia in Montibus Sc locis editis Natura rerum pandkur, atque oculis Sc contemplationi magis fubjicitur. ^ Quod alter a Mercurio Deorum nuncius fit PAN S ea Allegoria plane divina eft, cumprdxime poft verbum Dei, ipfa Mundi Imago, divina® potentia? Sc fapientiae praconium fit. Quocf & Poeta divinus cecinit. C osli enarrant Gloriam Dei, atque opera manu- um ejus indicat Firmamentnm. Pa na autem obleaant Nymphae 3 Anims fcilicet: Deliciae enim Mundi, Animas viventium lunt: lile autem merito earum Imperator, cfim ilte naturam qu*que fuam ve¬ luti Ducem fequantur, 8c circa eam cum infinitd varietate, veluti fin- gulae more patrio faltent, 8c choreas ducant, motu neutiquam ceflan- te: Una perpetuo comitantur Satyri & Sileni 3 Seneftus fcilicet 8c Tuventus 3 Omnium enim rerum eft aetas quaedam hilaris Sc faltatrix; atque rursus stas tarda Se bibula: Utriufque autem aetatis ftudia ve- te contemplanti (tanquam Democritd) fortafiS ridicula, Sc defor- mia videntur, inftar Satyri alicujus aut Sileni. De Panicis autem terroribus prudentiffima doftrina proponitur: Natura enim rerum omnibus viventibus indidit metum, ac formidinem vite atqueeflen- tiae Tuš confervatricem, ac mala ingruentia vitantem & depellentem: vetuntamen eadem Natura modum tenere neicia ■elt 3 led timoribus falutaribus fempervanos, & inanes admifcet, adeo utomnia (fiin- tus confpici darentur) Panicis terroribus pleniffima fint 3 ptefertim liUmana 3 quae fuperftitione (quse vere nihil aliud, quam Parnem ter- ror eft) in immenfum laborant 3 maxime Temporibus duris, & trepidis Se adverfis. Quod vero attinet ad audaciamPANis, & Pugnam per Provocationem cum Cupidme 3 id eo fpeftat,quia Mate- ria non caret inclinatione & appetitu ad diflolutionem Mundi Sc re- cidivationem in illud Chaos antiquum, nifi pravalida rerum concor- dia (per Amorem, five Cupidinem fignificata ) malitia 8c impetusejus cohiberetur Sc in ordinem compelleretur: Itaque bono admodum hominum 8c rerum fatofit, ut illud certamen PANadverfum expe- riatur, Sc vičtus abfcedat. Eodem prorsus pertinet, 8c illud de 7 ^- phone in retibus implicato 3 quia utcunque aliquando vaftl, 8c mioli- ti rerum tumores fint (id quod Tjphon fonat) five intumefcant niaria, five intumefcant nubes', five intuittefcat Terfa, five alia, tamen Re- rnm Natura hujufmodi cofporum Etfuperantias, atque Infolentias, Retiinextricabilitmplicat 3 Sccoercfet, & veluti cateua adamantinl devincit. Quod autem Inventlo Čerem huic Deo attribuitur, id- que inter venationem 3 feliquis Diis negatur*> licet fedulb quae- rentibus, Sc illud ipftim agentibui 3 tnonitum habec verum adr modum & gruden« 3 hoč eft ; tie rerum utilium, ad vitana ■& cultum 28S DeSapientia Veterum. cultum Inventio qualis fuit fegetum, a Philofophijs Abdra&is, tanquam Dijs Majoribus, e^peftetur 5 bcet totis viribusin illudip- fum incumbant, fed tantummodo a Tane^ id ed, Experientia faga- ci Sc rerum Mundi notitiž univerfali, qu* etiam cafu quodam ac veluti inter venandum in hujufmodi inventa incidere folet. Illud au¬ tem Mufices certamen, ejufque eventus, falutarem exhibet dočtn- nam, atque eam qu* rationi Sc Judicio humano gedienti, Sc (e effe- renti fobrietatis vincula injicere podit. Duplex enim videtur effe Harmonij Sc Qua(i Mufica : altera Providentis Divin*, altera Rationis Human*. Judicio enim humano, ac veluti auvibus M01- talium, Adminidratio Mundi Sc Rerum, 8 c Judicia divina fecre- tiora fonant aliquid durum, Sc quafi abfonum : qu* infcitia licet Afininis auribus merito infigniatur, tamen Sc ipfse ill* aures fecreto, necpalam gedantur : Neque enim hujufce rei deformiraš a vul- go confpicitur, aut notatur. Podremo, minime mirum e d, fi nulli Amore v s Vani attribuantur, praeter conjugium Ecchus 5 Munaus e- nim feipfo, atque in fe rebus omnibus fruitur : qui amat autem, fruivult, neque in Copiž, defiderio locus ed. Itaque mundi A- mores effe nulli poflunt, nec potiendi Cupido, cum feipfo con- tentus fit, nifi fortaffe fermones : ij funt Nympha, Eccho, aut ft accuratiores fint, Syringa. Inter Sermones autem, five voces, ex- cellenter ad conjugium mundi fumitur fola Eccho 5 Ea enim de- ffihm vera e d Philofophia, quse mundi ipfiusvoces fideliflime red- dit, & veluti diftante mundo, confcripta ed , Sc nihil aliud ed quam ejufHem fimulacrum 8 c reflexio, neque addit quicquam de proprio, fed tantum iterat, Sc refonat Ad mundi etiam Suffici- entiam Sc Perfe&ionem pertinet, quod prolem non edat. lile e- nim per Partes generat, per Totum autem quomodo generare pod fit? cum Corpus extra ipfum non fit. Nam de FiliaejusPutati- va, mulierculd illd, ed fene ea adječho qu*dam ad Fabulam fepi- entiffima ^ per illam enim reprsfentantur e*, qu* pcrpetuis tem- poribus paflim vagantur„ atque omnia implent, vaniloqu* de rerum Natura Do&rins, re ipsd infručtuofie, genere quafi fubdi- titise, garrulitate vero interdum jucund*, interdum moled* Sc im- portun*. VII. Ferseus, five Bellum, P E r s eu s traditus fuiffe a Pallade mifius ad obtruncandam Me- dufam, qu* populiš plurimisad Occidentem in extremis Hibe- ri * partibus maxim* Calamitati fuit. Mondrum enim hoc tam De Augmentis dirum atque horrendum fuit, utafpe&u folo homines in fexa verte- aufta sc 1«cih autem e Gorgonibus una ac fola Mortalis Medufe 5 cum pleuta. Palliv*reliqushon eflent. ItaquePERSEus ad tam nobile facinus fe comparans, arma, ac donaa tribus Dijs accepit : Talares alas a ' J Mercurio, Fabula hsc inveniturjiti Libro fecundo, De Sapientia Veter um. Mercurio, a Platone galeam, Scutum a Pallade, Sz fpeculum. Neque tamen, licet tanto' apparatu inttručfcus, ad Medufam reda perrexit, Ted primum ad Graeas divertit, Es forores ex altera paten¬ te Gorgonibus erant. Atque Grss ifts Cans jam a Nativitate e- rant, Sz tanquam vetuls. Oculus autem ijs tantummodo Sz dens erat omnibus unieus, quos prout exire foras quamque contigerat, vi- cillim geftare, reverfe autem iterum deponere lolebant: Hune ita- que ocnlum atque hunc dentem illse P E r S E o commodarunt. Tum demum cum fe abunde ad deflinata perficienda infcručfum judicaret, ad Medufam properavit impiger Sz volans : Illam au- tem doimientem offendit j Neaue tamen afpeftui ejus (fievigila- ret ) fe committere audebat, f e d Cervice reflexa, in fpeculum Palladis mfpiciens atque hoc modo ičcus dirigens, caput ej abfcidit. Ex fanguine autem Medufe f u fo, ftatim Pegafus alatus emieuit. Capbt autem abfciffum Per s eus in Scutum Palladis inferuit, cui etiamncim fua manfit vis, ut ad ejus intuitum omnes feu attoniti aut fyderati obrigerent- Fabula de Belligerandi ratione Sz prudentiž confida videtur. Atque in ipsa de bello fiifcipiendo, Sc de genere belli eligendo deliberatione, tria proponit prscepta fana, k gra- via, tanquam ex confilio Palladis. Primo ut de fubjugatione Na- tionum Finitimarum quis non admodum laboret. Neque enim ea- dem efe patrimonij, Sc imperij amplificandi ratio. Nam in pof- feffionibus privatis, vicinitas prsdiorum fpedatur : led in propa¬ gando imperio, Occafio belli eorificiendi facilitas, 8c fručlus, loco vicinitatis efle debent. Certe Romani, quo tempore Occir dentem verfus, vix ultra Liguriam penetraverant, Orientis pro- vinciasuCcjue ad Montem Taurumarmis & imperio complexi funt. Itaque Persevs licet Orientalis, tamen longinquam expeditio- nem, ufque ad extremi Occidentis mtnime detrečiavit. Secundo Curae efle debet, ut juda Sz honorifica fubfit belli caufa : Id e- nlm Sz alacritatem tum militibus 3 tum- populiš impenfas conferentibus addit: Sc Societates aperit, conciliat. Sz plurimas denique com- modirates habet. Nulla autem belli caufa magiš pia lit, quam de- bellatio Tyrannidis, fub qua popnlus-fuCcumbit, & profrernitur fine animis Sz vigore, tanquam fub afpe&u Medufs. Tertib pfudenter additur ^ quod cum tres Gorgones fuerint ( pet quas Bella re- prsfentantur ) Persevs illam delegerit, qus fuerit Mcrtalis5 hoc ed,bellum ejus conditionis, quod confici, Sz ad exitum per- duci poflet, nec vadas, aut infinitas fpes perlecutus ed. Indru- čtio autem Pers ei ea eft, qusad Bellum unice confert, Sz for- tunamfere trahit. Accepit enim Celeritatem a Mercvrio, Oc- cultationemConliliorumab Org Providentiam a Pallade. Neque caret Allegoria, eaque prudentiffima, quodAls illse Cele- ritatis Talares, non Axillares fuerint, atque pedibus non hume- ris addifs* quia non tam in rrimis belli aggreflibus, quamin eis qu:e fequu»tur, Sz primis fubfidio funt, Celeritas requiritur : Nul- lus enim error m bellis magis frequens ed, quam quod Profecu- tiones. Sz fublidianj Impetus, Initiorum alatritati non refpon- dent. Etiam illa Providentis Divifio ( Nam de galea Pi v to- 2 ) eSapientia Ve ter um. NI s, quae homiries invifibiles reddere folebat, Parabola mani- fefta eft ) ingeniosa videtur de Scuto, Sc fpeculo : neque enim ea Providentia folum adhibenda eft, qu« cavet inftar Scuti, fed illa altera per quam hoftium vires, Sc motus, Sc confilia cernun- tur, inftar fpeculi Palladis. Verum P e k s e o utcunque copijs autanimis inftručto, reftataliud quiddam maximi per om- nia momenti antequam incipiatur 'bellum, nimirum ut divertat ad Graeas. Grasse autem Proditiones funt, Bellorum fcilicet So- rores, non Germanae ilke quidem, fed generis nobilitate quafi impares. Bella enim generofa, Proditiones degeneres Se turpes. Earum defcriptio elegans eft, ut canas a nativitate fint, & tan- quam Vetulse, propter perpetuas Proditorum Curas Sc Trepida- tiones: Earum autem vis ( antequam in manifeftam defečtionem erumpant ) aut in Oculo, aut in Dente eft : Omnis enim Fa- čt io a ftatii quopiam alienata, Sc fpeculatur, Sc mordet : Atque hujufmodi Oculus Sc Dens tanquam Communis eft. Nam qua didicerunt, Sc noverunt, fere per manus fafiionis ab uno ad al- terum tranleunt, Sc percurrunt. Et quod ad Dentem attinet, u- no fere oremordent. Sc fimilem Cantilenam canunt, ut (i unum au- dias, omnesaudias. Itaque Perseo conciliands funt iftae utoculum, Sc dentem ei commodent : Oculum ad Indicia, den- tera ad rumores ferendos, Sc invidiam conflandam, 8c animos hominum folicitandos. His itaque difpofitis, 8c prsparatis, fe- quitur ip(a Belli ačtio. In ei Medufam dormientem invenit z Prudens enim belli fufceptor, femper fere hoftem allequitur im- paratum Sc fecuritati propiorem : Atque nune tandem fpeculo Palladis opus eft. Plurimi enim ante .ipfa pericula res hoftium acute Sc attente introfpicere poftunt =, fed in ipfo periculi articu- lo praecipuus eft ufus fpeculi, ut modus periculi cernatur, terror non offundatur : ( quod per illufn intuitum capite averfo fig- nificatur) A bello perfe&o fequuntur effe&a duo : Primiim Peg a- Sl illa generatio Sc exufcitatio, qux fatis evidenter Formam de- notat, qux per omnia volat Sc vičtoriam celebrat : Secundum, Geftatio capitis Medufe in fcuto 3 , fiquidem nullum prafidij ge- nus huic ob prsftantiam comparari poffit. Vnicum enim faci- nus infigne, 8c memorabile fediciter geftum, Sc perpetratum, om- nes inimicorum motus cohibet, atque malevolentiam ipfam ftupi- dam reddit. Endjmion f *De Sapičritto Veierthn. m Vili. E N D Y M !b N , five Gratiofus. -A K P Aftor E nd y mi o n traditur % Lunk fuitle adamatus; novum ati* tem, Sc mgulare erat confuetudinis genus,fiquidem ille decum- bebat m nativa quadam fpecu, fub taxis Latmik 3 Luna autem haud raro de Ccelc»perhibetur defcendifle, & fopiti Ofeula petiidfe, ac rursus in Coelum te reccpifle. Neque tamen otium ifcud, Sc fom- nus in detrimentum fortunarum ejus cedebat. Sed Luna interim ef- fecit, ut pecus ejus pinguetceret admodum, ac numero etiana felicit- timeau&um ellet, ut nulli paftorum greges ellent lsetiores, autnume- rofiores. Fabula ad ingenia & moreš Principum pertinere videtur. lili enim cogitationum pleni, Sc in tufpiciones propenti, non facile ad confuetudinem vita; intenorem recipiunt homines qui funt perfpica- ces, Sc curiofij Sc quali animo vigilantes, five exfomnes; fed potius eos, qui ingenio funt quieto, Sc morigero, Sc quod placitum eft illis patiuntur, & nil ultra inquirunt, fed fe veluti ignaros & ml fentign$es St quafi topitos pradbent 3 denique magis obtequium fimpleptj quam obfervantiam callidam prseftant. Etenimciim hujufmodihcminibus Principes de Majeftate fua veluti Luna de Orbe tuperiore, defcen- dere, et perfonam (quam perpetuo gerere inftar Oneris cujufdam fit) deponere, et familiariter verfari libenter confueverunt, tdque fe tuto facere potle putant. Idquodin TiberioC ▼ A Ter ram autem Deorum ira irritatam in vindiftam natorum fuorum, Famam progenuifle} extremam Gygantibm fororem. ,. ji; 1; »'■, \ ;a v. 1 ■” • ■ ■ ■ ■ ' ' n lUam Terraparens ha hritata Deorum Extremam (utperhibent) Cceg Enceladoqucfg/orenuj JProgermif. —- Hujus Fabul* ea fententia videtur efle : per Terram Naturam vul- gi fignificatunt, perpetuo tumidam &: malignam verfus Imperantes, ik res novas parturientem: H sc ipfa occafionem adepta, Rebelles parit & Seditiofos, qui Princi pes aufunefarioexturbare, & dejicere machinantur, quibus oppreflis, eadein Plebis natura deterioribus fa- venSj8c tranqpillitatis impatiens rumores gignit ? & fufurros malignos, & FamAs^iierulas,^ famofos libellos,& caetera id genus 5 ad invidiam eorum qui rebus prsfunt 5 ut Ačtiones Rebellium, & Famse feditio- ‘fe,genere a & ftirpe n.on differant j fed veluti fexu tantum j cum iftsc muliebres videantur, illse viriles. ~l 'j' f /jv . . ‘ ■ ’ 1 '' .... ■ \ ' 1 X. mfinmo -l.nnSi ■ •' : . ; AcTjEON Et Pfe NTHEUS, llVC CuriofllS. C Vrlpfiitfs humana in fecretis rimandis, & eorum notitia appeti- tu male fano concupifcenda, & prenfand^ duplici exemplo a- pud antiquos cobrcetur: Altero AtJiegnis Penthei. Att*- cn cbm Dianam jmprudens, & cafu fine vefte vidiflet, in Cervum ver- (os, quos alebat, dilaperatus eft. Tmthm. cum facrificio- rum Bacchl occu\tonim ? confcensa arbore, fpečcator efle voluiflet, fu- rore percjtus eft. Fuit' autem Penthei dcmentia ejusgeneris, ut res čongemirtatfe exifHmaret, & duo Soles & rursus d us Theba ei ob oculos verfarentur; Adeo ut,cum Thebas properaret,ftatim alteris The- bis confpe&is retraheretur: Atque hoc modo perpetuo & irrequiete lursum & deorsum ferretur. Fumcnidum demens qualis videt agmina Pentheus-, - ■ Hi-t Solem geminum , & duplicesJe ojlendere Thebas . Fabularum prima, ad fecreta Principum ifecunda, ad lecreta divi¬ na pertinerevidetur. Q u i en i m Principibus non admifli, & praetei eorum voluntatem fecretorum confcii funt, odium certiflimum apud co* \ T>e Safientia V e ter um, eos confequuntur. Itaque gnari fe peti, 8c occafiones captari, vitatri degunt Cervorum more timidam Sc fufpicionibus plenam. Quin Sc illud fepius accidit, ut afervis & domefticis in gratiam Principum, accufentur Sc lubvertantur. Ubi enim Principis offenfio manifefta elh quot fervi, tot fere Proditores effe conmevemnt; ut A&mnis fatum illos maneat. Alia eft Fenthei calamitas. Qui enim aufu teme- rario, mortalitatis param memores, per excelfa Natura 8c Philofo- phia faftigia(tanquam arbore confcensa)ad Myfteria divina a fp ir ant, hiispoena propofita eft, perpetuae inconftantiae, 8c Judicii vacillantis 8c perplexi. Cum enim aliud (it Lumen Naturae, aliud divirium, ita cumillis fit, ac fi duos Soles viderent. Cumque ačfciones vita?, Sc de- creta voluntatis ab intellečfti pendeant: fequitur etiam utnon minus voluntate, quam opinione hsfitent, nec fibi omnino conftent: Itaque 8c duas Thelas fimiliter vident. Per Thebas enim ačtionum fines de- 'fcribuntur (cum Thebis Pentheo eflet domus Sc perfugium.) Hinc fit, ut nefciant, quo fe vertant, fed de fumma rerum incerti Sc flučtuantes, tantum fubitis mentis impulfibus in finguhs circumagantur. xi. Orpheus, fivePhilolbphia* , f ; ' 'v ’ " r ih' ZRUh: ! b/i 3 , F Abulade OFvPHEO vulgata, nectamen interpretemfidum per omnia fortita, rhilofophi* univerfe imaginem referre videtur. Perfona enimORPHEi viri admirandi, & plane divini, Sc omnis harmonicE periti, Sc modis fuavibus c unči a vincentis, 8c trahentis, ad rhilofophi* defcriptionem facili tranfitu traducitur. Labores enim Orfhei, Labores Her culti? quemadmodum opera Sapientiae, Opefa Fortitudinis,dignitate 8c potentia fuperant. Orfheus ob amorem nxoris morte im maturi praereptae, fretus Lyra, ad Inferos defcendere fibi in animum induxit, ut Manes deprecaretur i neque fpe fui deci- dit. Nam placatis manibusSc delinitis, fuavitate Cantus 8c Modula- lationibus, tantum apud eOs potuit, utei uxorem fecum abducere in- dultum (it: Eatamen lege, ut illa eum a tergo fequeretur, ipfe autem antequam ad luminis oras perventum eflet, ne refpiceret. Qtiod cum ille nihilominus,amoris & curx impatientia (poftquam fere in tuto e fi¬ let) feciflet, rupta funt foedera : atque illa ad inferos gradu prascipiti relapla eft. Ab illotempore Orpheus moeftus,& mulierum o(or,in foh- tudines profee Sapientia Veterum. nerit, quod fpeciebus ex Materid debite prseparata, & prsdifpofita perficiendis, 8c excludendis maturum lit, & quafi legitimum, Sc inter Rudimenta earum, & Declinationes medium j quod nos fatis fci- mus ex Hiftoria facra fub tempus ipfum Creationis fuifle. Tum enim per virtutem illam divini verbi (Producat) Materia ad imperiumCre- atoris, non per Ambages fuas, fed fubito confluxit, Sc Opus fimm in Ačlum affatim perduxit, ac Species conftituit. Atque hucufque Fa¬ bula narrationem fuam de Prot eo libero, 8t foluto cumPecore fao complet. Nam univerfitas rerum cum Stručfcuris, St Fabricis Specierum ordinariis, eft Materi« non conftričtae, aut devin&s, & gregis materiatorum facies. Nihilominus li quis peritus Natura;. Minifter, vim adhibeat Materi«, Sc Materiam vexet, atque urgeat, tanquam hoc ipfo deftinato, 8c propolito} ut illam in nihilum redi- gat: illa contra (cum Annihilatio, aut interitus verus, nili per Del omnipotentiam fieri non poffit) in tali neceffitate polita in miras re¬ rum transformationes Sc effigies fe vertit: adeo ut tandem veluti in orbem fe mutet, Sc periodum impleat, Sc quafi fe reftituat, (i vis con- tinuetur. Ejusautem conftričtionis, feu alligationis ratio magis fa- cilis erit, Sc expedita, fi Materia per Manicas comprehendatur, id el}, per Extremitates. Quod autem additur in Fabula Froteum Vatem fuifle, Sttrium temporum gnarum, id cum Materi« natura optimb confentit. Necefle eft enim, ut qui Materi« paffiones, Sc proceflus noverit, rerum Summam Sc earum quas fact* funt,8t qu« fiunt,8t qus infuper futurse funt, comprehendat, licet ad partes et fingularia cog- nitio non extendatuj. XIV. JVIemnon, fi"ve Primat ur us. M Emorant Poet« Mem N o NEM Auror£ filium fuifle. lile ar- morum pulchritudine infignis, Sc auri populari celebris ad Bellum Troiannm venit, & ad fumma au-fu praecipiti feftinans, St anhelans, cum Achille Grsecorum fortiffimo, certamen lingulare iniit, atque ejus dextra occubuit. Hune Jupiter miferatus aves lugu- bre quiddam Sc miferabile perpetuo quiritantes ad Exequias ejus & funeris decus excitavit $ Ejufdetn ftatua quoque Soliš orientis radus percufia, fonum flebilem edere lolita fuifle perhibetur. Fabula ad Adolefcentum fumm« fpei Calamitofos exitus pertinere videtur- lili enim tanquam A ur or £ filii f un t • atque inanium Sc externorum fpecie tumidi, majora fereviribus audent, atque Heroes fortillimoslacef- funt, Sc in certamen depofeunt, Sc impari congreflfu, fuccumbentes, extinguuntur 5, Horum autem mortem infinita commiferatio fequi folet: N il enim inter Fata mortalium tam flebile eft, tamque potens ad mifericordiam commovendam, quam virtutis flos immaturo exitu pršcifus. Neque enim prima stas ad Satietatem fcilicet, aut ad in- vidiam ufque duravit, qu« mceftitiamin obitu lenire, aut mifericor¬ diam *79 De Sapientia Veterum. diamtemperarepoffito Quinetiam Lamentationes 8c plančfusnon foliim tanquam A ves illse funebres circa rogos eorum volitantj led Sc durat hujufmodi miferatio, Sc producitur: Maxime autem per Oc- cafiones Sc Novosmotus Sc Initia magnarum rerum, veluti per Seliš radios Matutinos, Defideria eorum renovantur. XV. TYTHONus 3 five Satias. E Legans Fabula narratur de T y th 6 NO,eum ab Aurora adama- tum fuifle,quse perpetuam ejus confuetudinem exoptans, a Jove petiit, utTYTHONus nunquam moripoflet: verum incuriž muliebri oblita eft petitioni fus Sc illud inlerere, ut nec lenečtufe gra- varetur. Itaque morisndi conditio ei erepta eft,fenium autem lecu- tum eft mirum Sc miferandum, quale confentaneum eft evenire ei,cui mors negatur, aetas perpetub ingravefcit. Adeb ut Jupiter hujufmo- di fortem miferatus, tandem eum in Cicadam converterit. Haec Fa¬ bula ingeniofa adumbratio Sc defcriptio voluptatis efle videtur 5 quae a principio velut fub tempus Auror adeb grata eft, ut homincs vota faciant, ut gaudia hujufmodi fibiperpetua, Sc propria fint, obliti Sa- tietatem 8c taedium eorum inftar Senii^ ipfis non cogitantibus, ob- ventura. Adeo ut ad extremum, cum a&iones voluptark homine9 deferant, cupido vero Sc affečtus non moriantur, fieri foleat,ut homi- nes lermonibus tantum,8c commemorationibus earum rerum,quae eis Integrasetatevoluptati fuerunt, fe oblečient. Quod in Libidmofts, Sc viris Militaribus fieri videmus, cum illi impudicos fermones, hii fa- cinora lua retračfcent, Cicadarum more, quarum vigor tantum in voce eft. XVI. Procus Iunonis 3 fiveDedecus* N Arrant Poetae J o v EM, ut atnoribus fuis potiretur, multas & varias formas fumpfifle, Tauri, Aquila, Cygni, Imbris aurei} čum autem Jun O NEM follicitaret, vertifle fe in formam ma- xime ignobilem, atque contem ptui Sc ludibrio expofitam. Ea fuit naifenCuculijimbre Sc tempeftate madefačfi,Scattoniti,tremebundi ^ femimortui. Prudens Fabula eft, Sc exintimis moribus defump- ta * Genius vero tališ. Ne homines nimium fibiplaceant, exiftiman- tes virtutis fuae fpecimen, e °sapud omnes in pretio, Sc gratia ponere F° luccederepro natura, 8c moribus eorum, quosam- lun , colunt, qui fi homines lunt, nullis ipfi dotibus, Sc ornamen- as lntigniti, fed tantum ingenio funt fuperbo et maligno (idquod fub T)e Sapientia Veter um, fub figura Junonis reprsfentatur) tum verdnorint fibiexuendam prorsusefle omnpm perfonam,qU£ vel minimum pr* fe ferat decoris, et dignitatis: atque defipere fe plane, fi alia via infiftant5 neq, fatis efle fi obfequii deformira tem pr«ftant,ni fi omnino fe in perfbnam ab- jedam et degenerem mutent, XVII. Cupido 3 five Atomus. Q lla? de Cu p I d I ne five Amore dida funt a Poetis$ in eandeni perfonam proprie convenire non poflimt: Ita tanjen difcre- pant, ut confufio perfonarum rejiciatur, fimilitudorecipia- tur. Narrant itaque Amorem omnium Deorum fuifle antiquiffimum, atque adeo omnium Rerum, Excepto Chao~, qtiod ei coavum perhi- • betur j chaos autem a prifcis viris nunquam divino honore, aut no- mine Dei infignitur. Atque Amor ille prorsus fine Parente introdu- cituri nifi quod a nonnuilis Ovum nodis fuifle traditur. Ipfe au¬ tem ex Chao> Sc Deos, fk Res univerfas progenuit: Ejus autem Attri- buta ponuntur Numero quatuor, ut fitinfans perpetuus, Coecus, Nu- dus, Sagittarius * fuit & Amor quidam alter,Deorum natu Minimus * Vener k filius 3 in quem etiam Antiquioris Attributa transferuntur 3 & quodam modo competunt. Fabula ad Cunabula Natur« pertinet, & penetrat. Amor ifte videtur efle Appetitusffive ftimulus Materin prim«, five (ut explicatius loquamur) Motm natur alk Atomi. H«c enim eft illa vis antiquiflima,& unica, qU« ex Materia omnia cdftituit fkeffingit. Ea omnino fine Parente efl: 3 id efl, fine caufsa. Caufia enim effedus veluti Parens efl : Hujus autem virtutis caufia nulla poteft efle in Naturi(Deum enim Temper excipimus.)Nihil enim hac ipsa prius 3 itaque Efficiens nulla : neque aliquid Natur« Notius j ergonec Genus, nec Forma *> Quamobrem qu«cunque ea tandem fit, pofitiva efl & furda. Atque etiam fi Modus ejus, &Proceflus fciri daretur 5 tamen per cauflam fciri non poteft 3 cum fit poft Deum caufia cauflarum, ipfa incauflabilis. Neque fortafse Modum ejus intra inquifitionem humanam fifli, ant comprehendi pofle fperan- dum efl; Itaque meritd fingitur Ovurii a Node exclufum 3 Certd Sandus Philofophusita prenunciat. Cun&afccit pulchra tempeflatibus fuk>& Mundum tradidit difputatioriibus eornmdta tamen ut non inveniat Hornom OpM quodoperatus ejttieua aprincipio> ufque adfinem. Lex enira fummaria Natura ?, five virtus iftius Cupidhtk> indita primis rerum par- ticulis a Deo ad Coitionerri, ex cujus repetitione,& multiplicatione omnis rerum varietas emergit 8c conflatur 5 cogitationem mortalium perftringere poteft, fubire vix poteft. Philofophia autem Graco- mm invenitur in Rerum Materiatis principiis invefiigandis magisa čuta, & follicfcv* in Principiis autem Motus, On quibus omnis ODe" rationis vigor confiftit) neghgens & languida. Inhoc autem de quo agimus prorsus c«cutire fk balbutire videtur: Etenim Peripateti- coruni 302 verbatendit, Bc rem potius fdnat, quamfignat:, Qui autem hoc ad Deum referurit poprime illi quidem,fedfaltu,non gradu afcendunt: Eft enim procul dubio unica, 8c fummgria Lex in quam natura coit, Deo fubftituta: Ea ipfa, qua in fuperiore textn, illo verborum com- plexu demon ftra tur. Opus, quod operatm eft Deus , a Principi o, ufque aclFinem • Democritm autem,qui altius rena perpendit, poftquam A to¬ pnim dimenfione nonnulla, 8c figuri inftruxerat, unicum Cupidinem five Motum primum ei attribuit fimpliciter, 8c ex comparatione al¬ te rum- Omnia enim ad Centrum Mundiferri putavit proprie, quod autem plus materije habet, cum celerius ad Centrum feratur, illud quod minus habet percuffione fummovere, 8c in contrarium pellere. Verum ifta meditatio angufta fuit, &ad fiauciora, quam par erat re- fpiciens. Neqn.e enim,aut corporum corieftium in orbem Converfio, autrerumContraftiones,&Expanfiones ad hoc Principium reduci, aut accommodari pofle videntur. Epicuri autem opinio de Declina- tione Atomi,8c Agitationeib'rtuita,ad nugas rurfus, 8c ignorationem rei lapla eft. Itaque nimid plus, quam ©ptaremus iUud apparet: iftum Cupidinem Nofte involvi. Itaque de Attributis videamus; Ele- gantiflime deforibitur Cupido Infans,Pufillus, 8c Perpetuus, compofi- ta enim grandiora funt, & set ate m patiuntur, prima autem rerurn le- mina, five Atomi, Minuti funt,.& in perpetua Infantia permanent: Etiam illud veriftime, quod Nudus : cum compofita univerfa re&e cogitanti Perfonata,8c induta fint=, Nihilque proprie Nudum fit prse- ter primas rerurn particulas. lila autem deCaecitate Cupidmk lapi- entiffima Allegoriaeft. Ifte enim Cupido (qualifcunque is fit) mini¬ mum videtur habere providentiaefed fecundum illud,quod proxi- mum fentito greftum Sc motum fuum dirigere 5 ut Caeci palpando fo- lent, quomagis admirabiliš eft Providentia illa fumma divina, quia ex rebus providentia maximd vacuis, Sc expertibus, 8cquafi Caecis, certa tamen, Sc fotali lege iftum ordinemSc pulchritudinem rerurn educit. Ultimum Attributum ponitur, quod Sagittarius fit, hoc eft, quod ifta virtus tališ fit, ut operetur ad diftans. Quod enim ad Di- fransoperatur, tanquam Sagittam emittere, videtur: quilquis au¬ tem Atomum aflerit,atque vacuum,(licet iftud vacuum intermiftum ponat,non fegregatum;) neceffario virtutem Atomi ad Diftans intro- ducit: Neque enim M c demta, aliquis motus, (propter vacuum in- terpofitum) excitari poffet, fed omnia torperent, 8c Immobilia ma- nerent, Quod autemadIuniorem illum -Cupidintm attinet, merito ut minimus Deorum natu traditur, Cum non ante Species conftitutas vigere potuiflet. In illius autem defcriptione Allegoria ad moreš defiečHt,8ctraducitur. Subeft tamen quxdam ejuscum illo Antiquo conformitas. V E n v s enim generaliter affeftum conjunriionis, & procreationis excitat j C V P IDO ejusFilius, Affe&um ad indivi- uum applicat. Itaque a Venere eft genetalis diipofitio, a £upidine Dl O- De Sapientia Veter um. XVIII. Diomedes, five Zclus. D l o m e D e s curninagna k eximia glorij florerct, k Palladi percharuseflet, exftimulatus abea eft # (8c ipjfe promptior auana oportebat) ut fi forte Veneri in pugna occurreretjilli neutiauanj .parcerct; guod & ille audarier executus eft, & Venem dextram vul- neravit. Hocracmus ille ad tempus impune tuliti rebus geftis da- rusk inclytus in patriam rediitajbi domefticatnala expertus,ad exte- ros in Italiam profugit. Ibi quoqueinitia fatis profpera habuit, R Regis Dami hofpitio, k doniš cultus, k ornatus eft, k m uit« illi fia¬ tu« per eam Regionem extručt«. Sed fub primam Calamitatem,qti^ populum adquem diverterat affiixit,ftatim fubijt DautiHTU cogitaitio, fe intr^a ppnates fiios duxiflc homingni impiuoi^ [)iis inv^fiiijij 8c Theomachum, qui Deam, quam vel tangere religio erat, ferro inva- ferat,kviolaverat. Itaque ut patriam fuam piaculo obzidam li- beraret, nihil hofpitii jura reveritus, curoei jus religionis videretur antiquiusDl omedem (ubitoobtruncat, fcatuask honores e- jus profterni k aboleri jubet. Neque hujufmodi gravem cafum vel miferari tutum erat=, fea k ipfi Comites ejus, cum mortem Dueis fui lugerent, k queftibus omnia implerent, in Aves quafdam ex genere Olorum mutatifunt,quikipfi fub mortem fuam quiddam dulce k lugubre fonant. Habet h«c Fabula fubjeftum rarum, k fere fingu- iare. Neque enim memori« proditum eft, in alicpri alia FabuH,He- roem ullum pr«ter unum Dl omedem ferro violaffe aliquem ex Diis. Atque certe videtur fabula imaginem ip illo depinxi(Te Horni- nis, k Fortun« ejus, qui ex profeflo hunc finem ačtionum fuarum iibi proponit, k deftinat, ut cultum aliquem dfvinum, five Sectam Religionis licet vanam k levem, , vi k ferro infečtetur k debellet. Quamquam enim cruenta, religionis diffidia veteribus incognita ef- fent(cum Dii Ethnici Zelotypia, q ( uod eft Dei veri Attributum, non tangerentur 3 )tamen tanta, k tam lata videtur fuiffe prifci feculi fapientia,ut qu £ T experiundo ncn noffent, tamen meditatione, k fi- mulachris comprehenderpnt. Quiitaque Sedam aliquam Religio- pis licet vanam, k corruptam, k infamem (id quod fub perlona Ve- neris fignificatur) non vi rationis, k dočtrin«, klanClitate vif«, atq^ cxemplorum k authoritatum pondere, cprrigere k convincere; fed fejcrp & flamoq, k pcenarurp acerbitateA'xfcindere, ,k exterinipgre pituntur dncenduptur fortalfead boe ipfptn a Palček’-? id eft,Prudep» taa quadam acri 3 k judicitfqvejitate,qqarum vigpre ,R efiiqaqg. hp- jufmodi erroruin fallacias,k commenta ppnitusfntrpfpiciunt : R a b Pdip pravitatis,k ?elo t bonqy ( k ^d,tetnpm? fere magnam glorjam a- dipifcuntur, a^ a vulgp,(cpi ,niKd,mo^eratum p gratpm efle nor •f t 'i W miti veritaus &fl>gW^vwd l (», 1 (cv 1 mc* fe ritepid.yiidea n - d '‘‘W3ofc? *■ 3 « r ‘DeSapientia Veterum. & foelicitas raro ad exitum durat: fed omnis fere violentia, nifi mor- te celeri viciffitudines rerum effugiat, fub finem improfpera eft. Quod fi cveniat, ut rerum commutatio fiat,8c Seda illa profcripta, 8c deprefla vires acquirat, Sc infurgat, Tum vero hujufmodi hominum zeli,Sc contentiones damrtantur, Sc nomen ipfum odio eft, Sc omnes honores eorum in opprobrium definunt: Quod autem ab hofpite in- terfedus eft Di o medes; id eč> fpe&at, quod religionis difiidium, etiam interconjunftiflimosjinfidias Sc proditiones excitet^ Illud vero de Lučta ipfo, 8c querimoniis minime toleratis, fed fuppl icio affeftii, hujufmodi eft 5 ut moneat,in omni fere fcelere, miferationi hominum locumefle 9 utetiamquicrirnina oderunt, perfonas tamen Sc calarrii- tates reorum, humanitatis caufii commiferentur- extremum autem malorum efle, fi mifericordiae commercia interdicantur. Atque ta¬ men in caufti religionis, Sc impietatis, etiam miferationes hominum notari, Sc fufpe&asefle. Contra vero Comitum Diomedi s , id eft, hominum, qui ejufdem funt Sečtee, Sc opinionis, querimoniae, et de- plorationes argutse admodum et Ca nora* efle fblent, inftar Olorum, aut AviumDiOMEDis^ In quo etiam illa pars Allegoris nobilis eft,etinfignis 9 Eorum qui proptercaulam religionis fupplicia lub- eunt,voces fub tempus mortis, tanquam Cygneas cantiones animos hominum mirum inmodum fle&ere, et in memoriis et fenlibus eo¬ rum diutiflime inhaerere, et permanere. XIX. DabdaluSjAvc Mechanicus. S Apientiam atque induftriam Mechanicam , atque in illft Artificia illicita, et ad pravos ufus detorta, Antiqui adumbraverunt fub perfonaDjKDALi,viriingeniofiffimi,fed execrabilis: Hic ob condifciculum,et aemulum occifum exulaverat, gratus tamen in exi- lio Regibus,Sc civitatibus erat. Atque multa quidem egregia opera tam in honorem Deorum, quam ad exornationem, et magnificen- tiam urbium, etLocorum publicorum extruxerat, et effinxerat * fed tamen Nomen ejus maxime celebratur ob illicita. Fabricamenim Libidini Pafiphaes fubminiftravit, ut cum Tauro mifceretur 5 adeo ut ab hujus viri fcelerat^ induftria, et ingenio perniciofo Monftrum illud Minotauruspubemingeriuam devotans ortum traxent infocli- cem acinfamem. Atqueillemalummalotegenset cumulans, ad le- cviritatem hujus peftis,Labyrinthum excogitavit, et extruxit: Opus fine et dcteftatione nefarium,artificio irtfigne et praeclarum 9 Ac po- fiea rurfus, ne malis artibus tantum inhotefceret, atque ut fcelerum remedia (non folum inftrumenta) ab eodem peterentur, etiam Con- uu mgeniofi author erat de filo,per quod errores Labyrinthi retexe- rentur. HuncDjfcD a lum Minos inagn^ cum feveritate atque dih- genna, et mquifjti°ne perfecutus eft 9 lile tamen lemper etperfugia et ettugia repcriebat. Poftremb cucn volandi peritiam filium learuvt cdocuiflet, c De % ientia Veierum . edocuiflet, ille Novitius, Scartem oftentans, aCcdo in aquam deci- dit. Parabola videtur effeejufmodi. In ipfo introitu ejus, ea quse apud excellentes Artificesexcubat, & miriš modis dominatur, Invi- dia notatur: Nullum enim genus hominum ex Invidiž eaque acerba, Sc tanqoam interneciva magis laborat. Accedit Nota de genere poe- nae infli&o minus politiee 8c provide: ut Dadalus exulet. Etenim Opifices prsclari id babent, ut apudomnes ferepopulos fint accep- tiflimii adeo ut Exilium praeftanti Artifici vix fupplicii loco fit- Nam a!i^ vita 1 conditiones, & gertera, extta patriam non iacil&flbjrefe pof- funt. Artmcum autem admiratio, propagatup Staugetur apud ex- teros, Si pevegrinos, cum infitum animis hominum fitiltud,ut popula- resfuos, quoad opificia Mechanica inminori pretio babeant. De ufu autem Artium Muham c ar um, qtiae fequuntur manifefta funt 5 multum enim illis debet vita humana, cum plurima Sc ad Religionis appara- tUm, Si ad Civilnim decus, Staduniverfe vitas culturam, exillarum thefauris collata fint. Veruntamen ex eodem fonte emanant inftru- menta Libidinis, atque etiam inftrumenta Mortis. Miisaenim Arte Lenonum, venena quaditiffima, atque tormenta bellica, atque hujufc modi peftes, (quae Mechanicis lnventis debentur) probe novimus, tjuantum Minotaurum ipfum fevitia, Sc pernicie fuperarint. Pulcher- rima autem Allegoria eft, de Labyrintho, qu& Natura generalis Me¬ čkanje# adumbratur- Omnia enim Mechanica , quae magis fant inge- niofa, & accurata, inftar Labyrinthi cenferi poffint y propter fabtili- tatem Scvariam implicationem,Sc obviam fimilitudinem,quae vbc ul- lo judicio, fed tantum experientise filo regi & difcriminari poifant. Nec minus apteadjicitur, quod idem ille, qui Labyrinthi Erroresin- 1 venit, etiam fili commoditatem mondravit j Sunt enim Artes Mečka¬ nj c #, veluti ufus ambigui, atque faciunt & ad nocumentum, Sc ad re- medium, Sc fere virtus earum leipfam folvit Sc retexit. Artificia au¬ tem illicPa, atque adeo Artes ipbas fepius perlequitur Minos^ hoced, Leges, qua» illas damnant, 8c earum ufam populiš interdicunt. Ni- hilominus ilk occultantur, Sc retinentur, Sc ubique, Sc latebras Sc re¬ cepturo habent, quod Sc bene notatum edin re non multum diflimili ^ Tacito fai? temporibus de Mathematicis, Sc Genethliacis, Genus (in- quit) hominum? cjuodin Civitate noftrafemper? <&• retincbitur? & veta- bitur. Et tamen Artes illicits, Sc Curiofae cujufcunque generis tra&u temporis, cum fere qus polliceantur non praeftant (tanquam Icari de Coelo) deexidimationefaidecidunt, 8c incontemptum veniunt, Sc nirnia ipsa odentatione pereunt. Et certe fi verum omninb dicen- dum eft, non tamfoeliciterLegumfroenis coercentur, quam cdargu- untur ex vanitate propri^. r D d •' ii: 'ii/do' EkICTHONIUSj J !DeSapietma Veter um. , xx. Erigthonius, five Impoftura. • •- -r* r> - r r • ri > •... a F Abulantur Poeta VuLCANUM pudicitiam Minerv £ follicitafle, atquc fubinde cupidine incenfum, vim adhibuifle, atque in ipsa Lučla Temen in terram effudifle, ex quo EpvYCTHOnium na- tum efle,qui (partes fuperiores) decora Sc grata erat corporis compa- ge,Femora autem Sc Tibise fuberant in anguill« fimilitudinem, exilia Sc deformia : Cujus deformitatis cum ipfe fibi confcius e£fet,eum pri- tnum curruum ufum inveniffe, ut quod in corpore magnificum erat, oftentaret, probrum autem tegeret. Huj us Fabul« mir«, Sc prodi- giofe ea fententia efle videtur. Artem (qu« fub perlona Vukani ob multiplicem ignis ufum reprsefentatur) quoties percorporum omni- modas vexationes, Natur« vim fiicere, eamque vincere ac lubigere contendat,(Natura autem fub perfonaM/«eraeSapentia Veter um. nati 8 c potentes ruunt, tum fere vulgus exultat, Sc Ncmcfin coronat. Hafta autem in Dextra ad eos pertinet,quos N e me (is ačtu percutit, & transfigit. Quos autem Calamitate & mfortunio nora mačftit, illis tamen Spečtrum illud atrum & infauftumin finiftra oftentat: ob- verfantur enim proculdubio mortalibus etiam in fummo faftigio foe- licitatis pofitis, Mors Sc Morbi, 8 c infortunia, Sc amicorum perfidia?, Sc inimicorum infidiae, Sc rerum mutationes, Sc hujufrnodH veluti iEthiopes illi in phialž^ Certe Virgilius 0 Cumpradium Ačtiacum de- fcribit, de C kopat ra illud elegant^r fubjungit. Regina in mediis 3 patrio vocat agmina fi'jiro , Nec dum etiam geminos a ter go ref pičit angues. Verumnon multo poft quocunque fe illa verteret,tota agmina E- thiopum obverfabantur. Adextremum prudenter additur, Neme fin Cervoinfidere,quiavivaxadmodum Animal eftCerVusAtque be¬ ri fortafie poteft, ut qui Juvenis fatoereptus fit, Neme fin prasvertat Sc effiigiat 5 Cui autem diuturna obvenit foelicitas, Sc potentia, is pro¬ culdubio Nemefi fubjicitur, ac veluti fubfternitur. r * XXIII. Achelous, fivePraslium. N Arrantantiqui, Gum Hercules 8 c Achelous de nuptiis Deianir* contenderent, rem ad certamen deduciram efle. Ache- /^autem 3 cum varias Scmultiplicesformas tentaffet(nam hoc ei facere licebat) tandem Herculi fub forma Tauri torvi, Sc frementis occurrit,žk ad pugnam fe paravk^Bercu/es vero,folitam retinens figu¬ ram humanam, in eum irnpetum fecit^ R.es coininus gefta eft : E ven- tus autem tališ fuit, ut Hercules alterum ex cormbus Tauro fregerit:Il- le majorem in modum dolenset perterritus, utGornu illud fuum re- dimeret, permutatione fačla Cornu Amalthečfive Čopi zflercnli lar- gitus eft. Fabula ad Belli expeditiones pcrtinet- Apparatus enim belliex parte defenfiva (qui per Achelonm proponitur) variusadmo- dum 8 c multiformis eft. Nam invadentis fpecies unica eft,et fimplex, cum ex exercitu folo,aut clafle fortafle conftet, Regio autem aux in folo proprio hoftem expedh.it, infinita molitur, oppida munit, airuit, Plebem ex agris et vil lis, in urbes & caftella cogit,pontes extruit,pro~ fternit, copiasetcommeatus comparat, diftribuit, in fluviis, porti- bus, Collium faucibus, fylvis et aliis rebus innumerisoccupata eft, ut novas rerum facies quotidie induat, Sc cxperiatur, ac tandem cum abunde munita 8 c inftručia fuerit, Tauri pugnacis formam 8 c minas ad vivutn reprafentet- lile autem qui invadit, pradium captat, 8 c in K ’ c ,nax ime incumbit,inopiam in Terra hoftili metuens: Quod fi fi¬ at,ut pradiocommifio acie vičior fit, & tanquam comu hofti frangat$ tum procu dubio illud a(fequitur,ut hoftis trepidus 8 cexiftimatione diminutusjut feexplicet, 8 cviresfuasreparet, in tnunitiora ie reci- piat T)e Sapientia Veter um. 307 piats atque urbes et regiones viftori ad populandum, et diripiendum relinquat j quod vere inftar Cornu illius Amalthea cenferi pofiit« XXIII!. D i o n v su s,five Cupiditas. N ^znt Semdcn loviš pellicem, poftquarnJuramento eum in- Fabula h*c ia- violabih ad votum indefinitum obftrinxiflet* petiifie ut ad arn- vcnicur in li- plexus fuos accederet tališ,qualis cum Junone confueffet: Itaq; SSSS** illa ex conflagratione penit. Infans autem, quem in utero geftabat Scienciarumj a patre exceptus, in femur ejus infutus eft, doneč Mehfes foetui defti- aufta & IocU ' natos compleret} ex quo tamen onere lupi ter nonnihil claudicabat: plcw “* Itaque puer, quod Povem dum in femore ejus portaretur, gravaret, et pungeret,D/0z$y£nomen accepit. Poftquam autem editus eflet, a- pud Proferpinam per aliquot annos nutritus eft 5 Cum vero adultus effet, ore lere muliebri confpiciebatur, ut lexus videretur tanquam ambigui: Etiam extinftuset fepultuseratad tempus,etnon ita mul- to poft revixit. Atque prim a Juventa vitis culturam , atque adeo Vibiconfečfcionem,etufumprimusinvenit,etedocuit5 exquo cele- bris fačtus, et inclytus, orbem terrarum fubjugavit, etad ultimos In- dorum terminos perrexit: Curru autem vebebatur a Tigribus tra- fto: Circa eum fubfultabant Dsmones deformes Cobali vocati, A- cratus &alii : Quin & Mufe comitatui ejus fe addebant. Uxorem autem fibifum dtAriadnenb Thefeo defertam, et relichim, Arbor ei facra erat Htdera. Etiam facrorum et ceremoniarum Inventor et In- ftitutor habebatur, ejus tamen generis, quae et fanaticae erant, et i ple— x\x corruptelarum, atque inluper crudeles. F urores quoque immit- tendi poteftatem habebat. Certe in Orgiis ejus a Mulieribus furore percitisjduo viri infignes difcerpti narrantur , Tentheus 8t Orpheus , ille dum arbore confcensa fpeftator eorum, quxagerentur efle voluiftet, hiccum lyram pulfaret.Atq-, hujus Dei res geftae cum j fovis rebus fer^ confunduntur.Fabula videtur ad moreš pertinere,utnihil in Philofo- phia morali melius inveniatur-Defcribitur autem fub perfoni Bacchi naturaCupiditatis five affe&us Žk pctturbationis.Mater enimCupidi- tatis omnis licet nocentiflimse, non alia eft, quam Appetitus 8c Deli- derium Boni Apparentis: ConcipitUr vero femper Cupiditas in voto illicito 0 prius temere conceffo, quam intellečto & judicato. Poftquam autem affedtus efFervefcere coeperit,Mater ejus (natura fcilicet Boni) ex nimio incendiodeftruitur,& peritrCupiditas autem dum immatu- ra eft, in anima humana, (qua: ejus gcnitor eft,& per Jovem repraefen- tatur) etnutricatur, & occultatur, praecipue in anima parte inferiore tanquam femore h atque animum pungit, etconvellit, et deprimit} adeo ut decreta, et A&iones ex ea impediantur, et claudicent Atque etiam poftouam confenfu & habitu cofirmata eft,& in a&us erumpit ‘ tamen apud Proferpinam ad tempus educatur : id eft, latebras nuserit’' atque clandeftina eft, et quali lubterranea, doneč remotis pudoris,et Dd 3 metus T)e Sapama Veter um. metusfrsenis,et coalita audacia,aut virtutis alicujus praetextum (umit. aut infamiam ipfam contemnit. Atque ill.ud veriftimuin eft, omnem affe&um vehementiorem tanquam ambigui fexus e (Te. Habet enim impetum virilem 5 impptentiam autem muliebrem. Etiam illud prae- clare, Bacchum mortuum revivifcere. Videnturenim Affečtus quan- doque Topiti, atque extinčti, Ted nulla fides habenda eft eis, ne fepul- tis quidem 3 (iquidem prebita materia,et occafione reTurgunt. Atque de inventione vitis parabola prudens eft: Omnis enirn affeCtus in- genioTus eft jet fagax< ad inveftigandum Tomites Tuos 5 Ante oinnia autem,quae hominibus innotuere, vinum ad perturbationes cujuf- cunque generis excitandas, et inflammandas potentifiimum eft, et maxime efficax 5 atque eft eis, inftar fomitis * communis. Elčgan- tiffime autem pomtur affečtus provinciarum Tubjugator, et expedi- tionis infinite fufceptor. Nunquam enim partis acquiefcit,fcd appe- titu infinitoneque (atiabili ad ulteriora tendit, et novis inhiat; E- tiamTigres apud affečtus ftabulant et ad Currum Iugantur, Poft- quam enim affečtus aliquis Curulis effe coepit non pedeftris, et vičtor rationisetTriumphator , in omnia quas adverfantur, aut (e oppo- nuntcrudeliseftetindomituset immitis. Facetum autem eft, quod circa Currum TubTultant illi Dsemones ridiculi. Omnis enim affe¬ čtus progignit Motusin oculisetore ipfo et geftu indecoros, et in- conaitos, fubfultorios et deforines, adeo ut qui fibi in aliquo affečtu, veluti Ira, InftiltationejAmore, videaturmagnificus et tumidus, aliis tamen (it turpis et ridiculus. Čonfpiciuntur etiam in affečtus Comi- tatu Mufe. Neque enim reperitur ullus fere affečtus, cui,non blan- diaturaliqua Dočtrina. Hac enim in re ingeniorum indulgentia, MuTarum Majeftatem minuit, ut cum duces vite efle debeant, fiht Affečtuum pediftequas. Atque imprimis nobilis eft illa Allegoria. iSrtC£&»*wamoresTuosineameffudifle,qu2eabalio reličta er at. Cer- tiffiraum enim eft Affečtum id petere, etambire, quodexperientia repudiavit. Atque norint omnes qui affečiibus Tuis Tervientes, et in- dulgentes pretiumpotiundi in immenTum augent,five honoresappe- tant, five Tortunas, five Amores, five gloriam, (ive Tcientiam, five alia qua?cunque,Te res reličtas petere, & a compluribus, per omnia fere fecula poft experimentum dimiffas, 8c faftiditas. Neque Myfterio caret,quod hsedera Buccho Tacra fuerit. Hoc enim duplici modo con- venit. Primum, quod haedera hieme virefcat, Deinde quod circa tot res, arbor.es, parietes,aedihcia ft?rpat, ac circumfundatur, ac (e attol- lat. Quod ad primum enim attinet, omnis affečtus per renitentiam vetitum, & tanquam Antiperiftafin (veluti per frigus brunte hse- dera) virefcit, & vigorem acquirit. Secundo affečtus prasdominans, onanes humanas adiones & omnia humana decreta tanquam haftle- ra circumfunditur,atque iis (e addit,& adjungit 8c immiTcet. Neque eft, fi Tuperftitiofi ritus Baccho attribuantur, cum omnis fer^ male fanus affečtus in r pravis religionibus, luxurietur: aut fi furo- r CS Rr r ° V 311 ™ 1 ** putentur, Cum omnis affečtus, & ipfe furor brevis , 1 T* ivehementiusobfideat,&incumbat,in inTania terminetur. II- u auem ~ ( Lf , e»tAeo, 8 <.Orpheo Laceratis evidentem habet parabo- lam^ i-um Artečtus praevalidus & inquifitioni curiofie, etadmonitioni (alutari T)e Sapientia Vetermi, falutari,& libera: 5 afperrimus,atq>infenfiffirrtu$ fit* Poftrčmo illa cori- fufio perfonarum Jovfc Sc•&«■£■/>/, ad parabolam rede traduci poteft $ quandoquidem res gete nobiles & elar-a, Sc merita infignia, Sc glo- riofa, interdum a virtute, Se reda ratione, Sc Magftanimitate, inter- dum a latente affedu 5 Sc occulta cupiditate (utcanq^famx :i 8 c Laudis celebritate efferantur) proveniant 5 ut non facile fit diftinguere fafta Bacchi j a fadis Jovis. 109 XXV. I f »' . * . y\T^LANTA 3 five Lucrum. ’•* : .' ' ■ \ si ? o ■ 5 lupunA jfiDDfili ^ p A Talanta cimi velocitateexcelleret, devidoria Curfuscum Hippomene certamen iniit. Conditiones certaminis erant j vi- dori Hippomni Conjugium At a l a n T a e, Morsvi&o. Neq* dubia vidoria videbatur, cum At AL ANT AE inftlperabilis in curlu praftantia multorum exitio infignita fuiffet. Itaque Hippomenes ad dolos animum adjecit. Paravit aufemtria Mala Aurea, eaquefe- cum portavit. Res geri cot-pit jPracurrit At a l ant a 5 lile cum fe a tergo relidum cerneret, artis non immemor, ex malis Aureis unum ante confpedum At A L A NT AE projecit 5 noft reda quideiA'fed ex tranfverfo, ut illam 8c moraretur,atque infuper de via deducereč 5 li¬ la cupiditate muliebri, Sc Mali pulchritudine illeda, omiffo ftadio poft malum cucurrit, 8c ad illud tollendum le fubmifit. Hippomenes mterim, fpatium fradii non parvum confecit,eamque poft fe reliquit. lila tamen rursus naturali pernicitate jaduram temporis refarcivit* atque iterum emicuit j fed čuta Hippomenes fecundo Sc tertib hujuf- modi moraš ei injecillet, tandem vidor aftutii iiOn Vlrtute evafit. Fabula videtur Allegoriam infignem proponere deCertattrifie Ar¬ tis cum Natura. Ars enim per ATALAnTam fignificata 1 , virtute proprri, fi nihil obftet, 8c impediat, longe natdfa veldcior eft, Sc ve- luti Curfus citatioris 5 8c celerius ad Metam pervenit. Hocenim in omnibus fere effedispatet •, Cernasdrudus ex nucleis tarde, ex infi- tione celeriter provenire,Cernas Lutufti in generatione Lapidum tar¬ de, in torrefadione Laterum cito durelečre; Etiam in McMralibUs, dolorum oblivionem., Sc folatia diuturnifas temporis quaft ex bene- ficio natur* inducit, Philofophia autem (quae veluti Ars vivendi eft) diem non expedat, fed prsftat 8c repradentat. Verumiftam Artis praerogativam Sc vigorem infinito rerum humanarum detrimento, Mala Aurea retardant: Neque reperitur ex fcientiis, aut Artibtis ali- qua 3 quae curfum fuum verum Sc legitimum ad finem fuumjtanquam ad Metam conftanter produxerit; Sed perpetuo Artes inčoejita prs- cidunt, 8c ftadium deferunt, Scad lucrum Sc conamodum deelinant inftar Atalantae 3 3 r - ••• jj- r j r . (C f J ; i.U'J J‘w : ■; .r,,; -J} ojir! • Declimt Citrf&i Mrmgke volnkile HUit- ! ■ n/ mu Itaque )>• De Sapientia Veterrn. Itaquemirum minime eft s fi Arti non datum fit, Naturam vincere, & vi&am ex pa&o illo& lege Certaminis perimere, aut deftruere ; SedGontrarium eveniat, ut Arsin Naturs potcftate fit, atque veluti aupta mulier conjugi pareat. XXVI Prometu eus, fivc Status Hominis. T Radunt Antiqui Hominem fuifife opus Pr o met h ei, atque exLutofačfcum, nifi quod PromeTHEus particulas exdi- verfis Animalibus Mafiše admifcuerit. lile autem cum opus fu- um beneficio fuo tueri vellet, neque Conditor folum generis humani videri, veram etiam Amplificator, ad Codum afcendit furtim, fafces fecum portans exFerul3, quibusad currum Soliš admotis, & accen- fis,Igncm ad terram detulit, atq$ cum hominibus communicavit. Ob tamum Pr O me T H e I meritum memorant homines parom gratos fu- lfle. Qiiinetiam confpiratione fačta, Sc Prometheum Sc inVentum ejus apud Jovetn accusarunt. Earesnonperindeaccepta, atque a?quum videri poffit. Nam ipfa accufatio Jovit, & Superis admodum cordi fuit. Itaqs delečtati non folum ignis ufum Hominibus indulferunt,ve- rhm Sc nevum Munus omnium maxime amabile Sc optabile (perpe- tuam nimirum Iuventam) homines donarunt. lili geftientes Sc inep- ti, donum Deorum Alello impofuerunt. Inter redeundum autem la- borabat Afellus liti gravi, Sc vehementi j cumque ad fontem quen*' dam perveniflet, ferpens fonti cuftos additus, eum a potu prohibuit, nifi iliud quodcuq 5 eflet,quod in dorfo portaret pacifci vellet: Afellus mifet conditionem accepit, atque hoc modo inftauratio Juventutis,in pretium hauftus pufillae aqua ? 5 ab hominibus ad Serpentes tranfmiifa eft. Veram Promtheus a Maliti& fua non abfcedens atq^ hominibus poft praemium iliud eorum fruftratum, reconciliatus,animo verb erga jFm*»exulcerato, dolos etiam ad Sacrifieium adhibere veritus non eft. Atqj duos aliquando tauros Jovi dicitur immolaffe, ita tamen ut in alterius pelle carnes Sc adipem amborum incluferit,alteram pellem offibustantummodo fuffarcinarit, atque deinde religiofus fcilicet, 8 c benignus Jovi optionem conceftit. Jupiter vafriciem. Sc malam fi" dem ejus deteftatus, fed naftus oceafionemultionis, Ludibrium iliud tauri elegit j atque ad vindiftam converfus, cum fe infolentiam Pro- *»ethei reprimere non pofle animadverteret,nifi hominum genus (quo °pere Ule immenfum turgebat, & efferebatur) afflixifiet, Vulcano im - Plavit, ut faeminam componeret pulchrara &venuftam, cui etiam u linguli dotes fuas impertierunt, qus idcirco Pandora vocata eft. uic oemins inter manus vafculum elegans po(uerunt,in quo omnia inaia, tsc arumnas incluferant 5 fubfidebat autem in imo vafe Špes. li¬ la gubi vaiculo tuo ad Promtthenni^ priroo fe contulit 9 eum captans, n fortč T)e Sapientia Ve ter um. i forte lile vas accipere vellet,8c aperire 5 quod ille cautus 8c afbutus re- jecit. Itaquead Epimetheum Promethei fratrem, (Ted diverfae admo- dum indolis) fpreta deflexit, Ille nihil cundbatus, vas temere ape- ruit, cumqs mala illa ommgena evolare cerneret, lerofapiens, mag- na contentione, 8c feftinatione vafi operculum fuum rursus indere conatus eft, vix tamen ultimam, Sc in fundo refidentem Spem ferva- repotuit. Poftremo Prometheo Jupiter plurima Sc gravia imputans, quod ignis olim furtum fecillet, quod Javiš majefrate in facrificio iH lo dolofo ludibrio habuiflet, quoddonvun ejusafpernatus eflet, novo ctiatn addito crimine,quod Palladem vitiare tentallet, eum in vincula conjecit, Sc ad perpetuoscruciatusdamnavit. Erat enim julfu J ovk addudhus ad montem Caucafum^ atque ibi Columnas alligatus, ut nullo padlo le movere pollet 5 aderat autem Aquila,qu* jecur ejus interdiu roftro tundebat atque conlumebat, nodtu autem quantum corpe(u m erat, renafcebatur} ut nunquam doloris materia deficeret. Memdfant tamen hoc fupplicium aliquando finem habuifle : Hercules enim in Poculo quod a Sole acceperat, navigato Oceano, ad Caucafum perve- nit, atque prometheum liberavit, Aquila Sagittis confixa. Inlbituta au¬ tem funt, in honorem Promethei apud nonnullos populos Lampadife- rorum certamina, in quibus decurrentes accenfas faces ferebant, quas fi extingui contigillet, vidtoriam fequentibus cedebant, Sclefubdu- cebant, atque is demum palmam accepit, qui primus facem accenfam admetamufque detulillet. Fabula contemplationes plurimas veras atque graves 8c pr* f e fert 8c premit. Nonnulla enim in e£ jampridem redte ndtata, alia plane intadba funt. Prometheus Providentiam liquido Sc diferte fignificat: Atqueinrerum univerfitate fola delumpta 8cdeledba efb ab Antiquis Hominis fabrica Sc conftitutio, qu* providenti* attribuatur tanquam opusproprium. Hujus rei non lolum illud incatifsa efie videtur, quod Hominis natura Mentem fufcipit, atquelntelledbum Providen- tiae fedem,atque durum quodammodo videtur,Sc incredibile ex Prin- cipiis brutis, Sc furdisexcitare, Sc educere Rationem 8c Mentem, ut fere necedarib concludatur providentia Animae human* indita efle, non fine exemplari Sc intentione, Sc Authoramento Providentis ma-, joris:Veriim Sc hoc pr*cipue proponitur,quod homo veluti Centrum Mundi (it,quatenus ad cauflas finales 5 adeo ut fublato e rebus Homi- ne,reliqua vagari fine propofito videantur, Sc fludhuari, atcp quod ai- unt, leop® diflolutae e(Ie,nec finem petere. Ornnia enim fubferviunt Homini, ifque ufum Sefrudbum ex fingulis elicit 8c capit. Etenim Aftrorum converfiones, 8c Periodi, Sc ad diftindbiones temporam, Sc ad Plagarum Mundi diftributionem faciunt. Et Meteora ad praefagia tempeftatum, Sc venti tum ad navigandum, tum ad Molas, 8c Machi- nas,Sc Plant*,atq; Animalia cujufcunq^ generis, aut ad domicilia ho¬ minis Sc latebras, autad veftes,aut ad vicbum, aut ad Medicinam aut ad levandos labores, autdenique ad deledhationem 8c folatium refe- runturadeo ut omnia prorsus non fuam rem agere videantur fed ho¬ minis. Neqi, temere additum efb, in Mafsa illa 8c Plafmate, particulas ex diverlis animantibus defumptas, atq$ cumlutoillotemperatas Sc confula? De Sapientia Veterum. confufas fuifle ^quia vetiffimum efe 5 omnium rerum quas univerfiiiri compleditur,hominerem maxime compofitam efle., Sc decompofita, utnon immeritoab antiquis'mudus miner vocatus lit*Quadauis enim verbi Microcofmi Elegantiam, Chymici nimis putide 3 8cad lite¬ ratu acceperint, & detorferint 5 dum in Homine Omnem Mine¬ vam , Omne vegetabile Sc reliqua, ant aliquid eis proportiona- tum fubefle vplunt 5 Manet tamen illud folidum Sc fanum quod diximusp Corpus Hominis omnium Entium Sc maxime miftum, Sc maxime organieum reperiri, quomagis admiranclas virtutes, Sc facultates fufcipit, Sc nancifcitur : Simplicium enim Corporum vires pauc* funt, licet cert* Sc rapidse, quia minime per Mixtu- ram r e fr a da;, Sc comminut*, Sc librat* exiftunt- virtutis au- tem Copia Sc : excellentia in Miftura Sc compofitione habitat. At- que nihilominus Homo in originibus fuis videtur efle res inermis Sc nuda,8c tardain Juvamentum fui, denique qu* plurimis rebus indigeat. Itaque feftinavit Frometheus ad inventionem ignis, qui omnibus fere humani s neceffitatibus 8c uiibus fuppeditat Scmini- Arat ievamenta et auxilia : ut fi forma formarum Anima, fi in- lirumentum inferumentorum Manus, Etiam auxilium auxiliorum, liye Opis Opitim Ignis dici mereatur. Hinc enim Operationes qqampjurim* j Hin,c Artes Mechanic*, Hinc fcienti* ipf* in- finitis modis adjuvantur. Modus autem furti Ignis apte deferi- bitur j atque ex natura 'rei. Is fuifle perhibetur per virgam ex ferula ad Currum Soliš admotam. Ferula enim ad percuflionem Sc plagas adhibetur, ut luculenter fignificetur Ignis generationem per corporum violentas percuffiones Sc collifiones fieri, ex qui- bus attenuantur Materi*, Sc in motu ponuntur, 8c ad calorem Coeleftium fufcipiendum pr*parantur, ignemque veluti ex cur- ru Soliš modis clandeflinis 9 ac quafi furtim decerpunt 8c rapi- unt. Sequitur Parabol* pars infignis. Homines loco gratulatio- nis Sc gratiarum adionis, ad indignationem, Sc expoAulationem verfos efle, atque aceufationem Sc Tromethei et Ignis apud Io- vem inftituifle j eamque rem lovi acceptiflimam fuifle, adeo ut hominum commoda ob hoc nova munificentia cumulaverit. ‘ Quorfum enim ifta criminis ingrati erga Authorem fuum animi (quod vitium omnia fere compleditur) approbatio et re- muneratio ? Res alio fpedare videtur. Hoc enim vult Allego- ria 5 Inculationem et Natur* fu*, Sc Artis per homines fadam, ex optimo Mentis flatu pfoficilci, atque in bonum cedere ; con- trarium Diis Ij invifum, 8c infauflum efle. Qui enim Naturam hutnanam vel Artes receptas in immenfum extollunt, Sc effufi funt in admirationem earum rerum 9 quas habent, Sc poflident, & Scientias quas profitentur, aut colunt, perfedas prorfus cen- leri vplunt; illi primo adversus divinam naturam minus reveren- tes lunt s cujus perfedioni fua fere «quiparant j Deinde iidem erga homines magis funt infruduofi, cum le ad fafligium rerum jam pervemfle putent,8c'tanquamperfundi v ulteriora non qu*rant. J ° ntra Naturam et Artes deferuntj et accufant, 8c queri- inoniarum T)e Sapientia Veterum . moniarum pleni funt, illi vere Se magis m ode dum animi fenfum retinent, et perpetuo ad novam induftriam 3 et nova Inventaex- timulantur. Quo mihi magis rnirari libet Hominum infcitiam, et malum Genium, qui paucorum arrogantise tervuli, iftam Peri- pateticorum Philofophiam, portionem Gracae fapienthe, ncceam magnam 5 in tanta veneratione habent 3 ut omnem e ju s iiacufa- tionem non folum inutilem, fed fufpečtam Sc fere periculofam reddiderint. Atque magis probandus efi, et Enipedocles, quitan- quam furens, et Democritus , qui magna cum verecundia 3 que- runtur, Omnia abftrufa efle, nihil nos (čire, nil cernere, veri- tatemin profundis puteis immerfam, veris falfa miriš modis ad- jun&a 5 atque intorta effe =, ( nam Academia nova modum pror- lus exceffit) quam Arijhottlis fchola fidens Sc Pronunciatrix. Ita- que monendi funt Homines, delationem Natura & Artis Diis cor- di efle, et novas Eleemofynas, et donaria a divina benignitate im- petrare, et incufationem Promethei licet Authoris et Magiftri, eamque acrem et vehementem, magis la nam Sc utilem, quam gratul-atio- nem effufam efle, denique opinionem Copise inter maximas cau- fas Inopis reponi. Quod vero attinet ad Doni genus , quod homi¬ nes in pramium accufationis dicuntur accepifle (florem Iuventu- tis videlicet non deciduum) ejufmodieft, ut videantur antiqui de Modis et Medicinis ad fene&utis retardationem, Se vira pro- longationem facientibus, non defperaflej fed illa utique nume- rafle potiiis inter ea, quae per Hominum inertiam .> Se inciiriam li¬ cet femel accepta perire, aut frufcrata funt quam inter ea quse plane negata 8c nunquam concefia fuerint. Significant enim, et innunt , ex ignis vero ufu, atque ex artis erroribus bene Sc ftre- nue accufatis, & convičfis, munificentiam divinam ad hujufmo- di dona hominibus non defuifle, ipfos fibi deefle, cumhocDeo- rum munus Afello impofuerint lento 8e tardigrado } Ea videtur efle Experientia res ftupida Se plena mora, excujusgradu tardo Se tefrudmeo antiqua illa querimonia de Vita brevi , 8e Ar te longh nata eft. Atque certe nos inea fumus opinione , facultates illas duas, DogmaticamSt Empricam^ adhuc non bene conjunčias et copulatas fuille, fed nova Deorum munera, aut Philofophiis abftraftis tanquam levi Volucri, aut lentas, Se tardas experientise tanquam Afello impofita efle. In quo tamende Afello illo non male omi- nanaum efc,nifi interveniat illud accidens viže Sc fitis. rsxiftimamus enim,fi quis experientra, veluti certa lege Sc Methodo conftanter militet, neque inter viam experimenta, quae vel ad Lucrum fa- ciunt, vel ad oftentationem hauriendi (iti corripiatur , adeo ut ad ea comparanda onus fuum deponat Sc difttahat3 eum munificen- tiae divin® aučhe Sc nova Baiulum noti inutilem fore. Quod ve¬ ro donum illud ad Scrpentes tranfierit, ea videtur adjettio ad Fa¬ bulam ornatusferegrati3, nififorteillud inferuetint, ut Homines pudeat, fe cum igne illo fuo, 8e tot artibus ea in fetransferrenon poffe, quae Natura ipfa compluribus aliis animalibuslargita eft Htum illa fubita Hominum cum Promtheo reconcibatio pr?ftquam 3>4 De Sapientia Veterum. fpe fua decidiflent, monitum habet utile 8c prudens. Notatenim Hominum levitatem & temeritatem in experimentis novis- Ea enim fi ftatim non fuccedant, et ad vota refpondeant, prapo¬ per a feftinatione, homines incepta deferutit, et pracipitesad ve- tera recurrnnt, iilque reconciliantur. Defcripto fiatu hominis, auoad Artes Sc intelle&ualia, Parabola tranfit ad Religionem t, culturam enim Artium, cultus Divinorum comitatus eft, quem ftatim Hypocrifis occupavit Sc polluit. Itaque Tub duplici illo facrificio, eleganter repr*fentatur perfona vere Religiofi & Hy- pocrit*. Alteri enim ineft adeps, Dei nimirum portio, ob in- flamationem, 8c fuffitum, per quod affečlus Sc zel us ad gloriam Dei incenfus, atque alta petens fignificatur; Infunt vifcera cha- ritatis, infunt carnesbon«, 8c utiles. In altero nihil prateroifa arida, & nuda reperiuntur, qu* nihilominus pellem farciunt, & hoftiam pulcherrimam Sc magnificam imitantur} per qu* re- čte notantur externi, 8c inanes ritus Sc Ceremonij jejunaž, qui- bus homines cultum divinum onerant Sc inflant, res ad oftenta- tionem potius compofit*, quam ad >pietatem facientes. Neque fatis- eft hominibus hujufmodi ludibria Deo offerre, nificaetiam ilh imponant Sc imputent, acfi iple illa elegerit, 8c pr*fcripfe- rit. Certe Propheta fub Dei perfona de hac optične eXpoftu- lat Num tandem hoc eji iilud jejunium , quod E L E G I , ut homo mimpm fuam m diem umm affligat , & caput inflar junce£ demit- tat ? Poft ftatum Religionis, Parabola fe vertit ad moreš, Sc humana: vit* conditiones. Atque pervulgatum eft iilud, 8c tamen refte pofitum , per Pandoram hgnificari Voluptatem , ScLi- bidinem, qu« poft vit« civilis artes Sc cultum, 8c luxum, velu- ti ex dono ignis, Sc ipfo incenfa eft. Itaque Vulcano qui fimili- ter ignem reprafentat, opificium voluptatis deputatur. Ab illa autemanfinita mala, 8c in animosScin corpora, Sc fortunasho¬ minum una cum fera poenitentia fluxerunt, neque tantum in fta- tus fingulorum, veram etiam in regna Sc refpub. Ab eedem e- nim fonte bella Sc tumultus, 8c Tyrannides ortum traxere. Ve¬ ram operapretium eft animadvertere, quam belle Sc eleganter fabula duas human* vit* conditiones, Sc veluti Tabulas five Exempla fub perfonis Promethei Sc Epimethei depinxerit. Quie- nim fečhtm Epimethei fequuntur, illi improvidi, neque in lon- gum confulentes , qu* in pradentia fuavia funt, prima habent, atque multis fine propter hoc anguftiis 8c difficultatibus, Sc ca- lamitatibus premuntur, Sc perpetuo fere cum illis confli&anturt interim tamen genium fuum placant, atque infuper ob rerutn imperitiam muka? inanes fpes intra animum volvunt, auibus ta- veluti fuavibus infomniis le dele&ant, atque miferias vit# m* condiunt. Promethei aUtem fchola, homines nimirum pru- ftentes, 8c in futurum profpicientes, muka fcilicet mala, Sc in" ortunia. caute fubmovent Sc rejiciunt; veram cum hoc bono ih 1U< ^ n l u £ft u m e ft, ut multis voluptatibus, 8c varia rerum ju- cunaitate l e privent, Sc Genium fuum fraudent, atque quod muko peju* De Sapientia Veterum . pejuseft, curis Sc follicitudine Sc timoribus inteftinis {ecmcient,Sc conficiant. Alligati enim Neceflitatiscolumnae, innumeris eogita- tionibus (qu:e, quia volucres admodum funt, per Aquilam figni- ficantur,) iifque pungentibus, & jecurmordentibus, & corroden- tibus vexantur , nifi forte aliquando veluti nodu exiguam quam- piam animi remiffionem,8c quietem nancifcantur; ita tamen ut fla- tim fubinde redeant novs anxietates, Sc formidines. Itaque pau- cis admodum utriufque fortis beneficium contigit, ut providentiae commoda retinuerint, follicitudinis, Sc perturbationis inalis Te libe- rarint: neque id quilquam affequi poteh:, nifi per Herculem , id eh, Fortitudinem, Sc animi conhantiam, qus inomnem eventum pa¬ rata 3 & cuicunque Torti ®qua, profpicit fine metu , fruitur fine fahidio, & tolerat fine impatientia. Atque illud notatu dignum eh, virtutem bane P r o met h e o non innatam, Ted adventitiam fu~ iffe, atque ex ope aliena. Nullaenim ingenita, Sc naturalis For«- titudo, tants rei par effe poffit. Sed haec virtus ab ultimo Oceano, atqueaSoleaccepta8cadvedaeh, Prahaturenim a Sapientia, tan- quam a Sole, Sc a meditatione inconftantiae, ac veluti undarum hu» manaevitse, tanquam a navigationeOceani, quseduo Virgilim bene conjunxit. F(Elix qnipotmt rtrnm cognofcere canjjaf , 6>uique metus omnes^ & inexorabilefatum Subjeeit pedibtfs : fireptnmque Acherontk avari. Elegantiffime autem additur ad Hominum animos confolandos Sc confirmandos s ffera»iftum ingentem in poculofive urceo navigaffe: ne forte natura fira anguhias, Sc fragilitatem nimium pertimefcant, aut caufentur s ac fi hujufmodi fortitudinis 8c conhantise capax om- nino non efiet 5 de quo ipfo Seneca bene ominatus efi: cum dicat, Mdgnum eji habere fimuljragilitdtem hominis , & Securitatem Deu Sed jam retrocedendum eh ad illud, quod confulto praterivimus, ne ea qua mter Te connexa funt abrumperemus: Hoc efi, de noviflimo il- lo Fremethei crimine, quod pudicitiam Minerva follicitallet. Nam Sc ob hoc Deli dum graviffimum certe, Sc maximum, lllam poenam laniationis vifcerum fubiit. Ulud non aliud effe videtur, quam quod homines artibus, & Scientia multa inflati, etiam Sapientiam aivi- nam fenfibus Sc rationi fubjicere fepiijs tentent; ex quo certiffime fequitur mentis laceratio Sc himulatio perpetua Sc irrequieta. Ita- que mente fobria 8c fubmifsa diftinguenda funt humana 8c divina } atque oracula fenfus, 8c fidei 5 nifi forte Sc religio haeretica, 8c phi- lofophia commentitia hominibus cordi fit. Rehat ultimum illud de ludis Vromethei cum taedis ardentibus. Hoc rurfus ad Artes Sc Sci- entias pertinet, ficut Ignis ille 5 ad cujus memoriam Sc celebrationem hujufmodi Ludi inhituti funt 5 atque continet in fe monitum,idque prudentiffimum h ut perfedio Scientiarum a fucceffione, non ab u- uius alicujus pernicitate, autfacultateexpedetur. Etenim qui ad curfum Sc contentionem velociffimi Sc Validiffimi funt, iiadfacem ^ fuana %y$ Z )eSapientia Veter um. fuam accenfam fervandam fortafse minus funthabiies, cum a.cuidu rapido, aquc a c njmis tardo, periculum extmctionis immineat. Iftiautem Luminum curfus & certamina jam pridem intermudit vi- dentur , cum Scienti« inprimis quibu.fque authoribus, Ari fibule , G akno-, Euclide } Ftolom^o 9 maxime florere cernaintur j a'cque fuc- eeflio nil magni effecerit 3 aut ferre tentaverit. Atque optandum eflet, ut iftiLudi in honorem Promethei five Human« Natur« ipfrau- rarentur, atque Res certamen Sc atmulationem Si bonam Fortunam reciperet, neque ex unius cujufpiam Face tremula atque agitatg pen- deret. Itaque bomines monendi funt, ut Fe ipii exufcitent, Sc vi- res atque etiam vices fuas experiantur, neque in paucorum homi- num animulis Sc cerebellis omnia ponant. H«c funt illa, qu« in Fa¬ bula ifta vulgari 5 Sc decantata nobis adumbrari videntur : neque ta- men inficiamur, illi fubefle haud pauca, qu« ad Cfiriftian« fidei myfteria miro confenfu innuant 5 ante omnia Navigatio ijla Hercu- lis in Urceo ad liberandum Vrometheum 5 Imaginem Dei Verbi in čarne tanauam fragili vafculo ad redemptionem humani properan- tis prae fe ferre videtur. Veram nos omnem in hoc genere licentiam nobis ipfi jnterdjeimus, ne forte Igne Extranep ad A ltare Domini utanaur. JcARUS ^.. J. -~ CflUi r De Sapientia Ve ter um. XXVII. 1 c a rus volans: itemScYLLA ? 8cGHA- RvBDis/ive^Via media. J:J - 1 ' " 1 J ^ ‘ ■ *- U ' ').n •Jilll; X r A I H*Ig x M Ediomtas fiye Via Media, in Moralibus hudariifima e(H in Intelleccualibus minus celebrata, fednon minus vgilis, & bona: In Politicis tantiun lufpe&a, bi cum judicio adhiben- da. MorumautemMediocritates, per viam IcARO prsfijriptara * Intelle&ualium autem, per viam inter scjllam 8c Clurjbdim ob&fa- cultatem bi periculum decantatam, ab Antignis notantur. Ic a k o precepit Pater, cprn Mare eflet prastervolandum, ut viam aut nimis fublimem, aut nimis humilem caveret. Cum enim Alse cera eflfent conglutinatae 5 periculum erat fi altiusj-efferretur, ne cera ex Soliš ar- dore liquefieret , finad vaporemMaris propiusfe fubmitteret, nc ab humore cera minus tenax efficeretur. lile vero aufu Iuvenili in celfiora contendit, atque in prsceps lapfits eft. Parabola facilis & vulgataeftj Virtutisenim via inter Exceftum, btDefečhim refto tramite aperitur. Neque mirum erat, fi Ic A rum , Iuvenili Ala- critate geftientem, Excefius perdiderit. Exceffus enim -fereluve- num* Defečtus Senum vitia effe folent. Ex femitistamen malis, 8c nocivis, elegit Icarus, (fi plane pereundum erat) meliorem. Defe&us enim rede seftimamur Exceffibus praviores. Quandoqui- dem Excefiui, nonnihil Magnanimitatis lubfit, bi cognatio- niscumCoelo, ad inftarvolucris: Defe&us verohumi ferpat, in- ftar Reptilis. Praeclare Heraclitus , Lnmen ficcnm , opima Aninu* Nam fi ex humo humorem contrahat Anima ^ prorsus depremi- tur 8c degenerat ^ Interim tamen Modus adhibendus eft, ut ab illž ficcitate laudata, Lumenreddatur fubtilius, non corripiatur in- cendium. Ataue haec cuivis fere nota funt. At via illa in Intelleftuali- bus inter Scyllam & charybdw> certeik peritiam navigandi, & felici- tatem defiderat. Si enim in ScyUam iocidant Naves, illiduntur cau- tibus: fin in Charybdim^bioxhtnxm. Cujus Parabolse ea videtur efle vis(quam nos breviter perftringemus, tametfi infinitam trahatcon- templationem ) ut in omni Dobrina &Scienti3, earumque Regulis bi Axiomatibus, Modus teneatur inter Diftin&ionum Scopuios, 8c univerlalium Voragines. Hsec enim duo naufragijs ingeniorum, 8c Artium famoia funt. ■' » -v: jazu oob u 6jcl'fnct:o wplc ,-vrri jtgta 'E e : *'>''■ . -fi':' • > i, j j:'. o ; ' T 'nnl ni ) r midt; a j.m. ¥7 ‘DeSapientia Ve temin. XXVIII. S p h i n x, five Scientia. T Raditur S p h IN x fuifle Monfirum fpecie multiforme j facie 3 Se voce virginis 5 pennis volucris 5 unguibus Grj/phi 5 Iugum au¬ tem Montis in agro Thebano tenebat, 8? vias obfidebat : Mos autcm eierat, Viatores 5 exinfidijsinvaderej ac comprchendere^ui* btis in poteftatem redačfis-, dEnigmata quadam obfcura &perplexa proponebat, quae a Muliš prebita, 8caccepta putabantur. Ea fifol- vere,St interprctari, miferi captivi noh poflentj haffitantes & confu- fosin illis, magh! faevitia dilaniabat. Hseccalamitas cumdiu grafla- retur3 preiftium propofitumeft a The bank ^ (ipfum Thebartt/n Imperi- uin ) viro qui sfhingk ./Enigmata explicare poffit, ( neque enim alia fuperandsillius ratio crat.) Tanto pretio excitatus Oedipus vir accr, & prudend,- fed pedibus laelis, & perforatis conditionem accepit, Sc ekperiri fcatuit. Poftcjuam autem fidens animi & alacer le coram Sphikgeft iAI&tj Ula ab eoqusefivit, qua!e tandem illud Animalef- fet,cjupdprimo quadrupes natum, poftea bipes faftum eflet, dein- de tri pes, ad extremum rurfus quadrupes.Ille prefenti animo refpon- dit/HludinHominem competere, quifub ipfum parturn & infan- tiam quadrupes provolvitur, & vix repere tentat, necita multopoft erečffisSc bipesincedit} in Seneftute autem baculo innititur, Šefe fuflrentat, uttanquam tripes videatur 3 extremž autem ata te decre- pituž Senex labantibus nervis, quadrupes decumbit, 8t lečto affigitur. Itaque vero refponfb viftoriam adeptu?, Sphingem interemit 3 Cujus corpus Afelloimpofitum, veduti in Triumpho ducebatur$ ipfe au- tern ex ; paciis Rex Thebanomm creatus eft. Fabula elegans, nec mi¬ nus prudensefto atque videtur confičh, dc Seientid, prefertim con- junfra pradicv. Siquidem Scientia non abfurdč Monftrum dici pof¬ fit, cum ignorantibus St imperifis prorfus admirationi (It. Figuri autem,St fpecie multiformiseft,ob immenfam varietatem fubjedh.in qulScientia verfatur3 vukusSc vox affingitur Muliebrisob gratiam Sc loquacitatem •’ Adduntur al£, quia Scientia 8c earumlnventamo- mento dilbufrunt, Sc volant, cum Communieatio Scientia lit inftar Lutainiš deLumine, quod affatim incenditur« Elegamillime autem attribulintur ungucs acuti, 8e adunci i quia fcientise Axiomata, & Ar¬ gumenta penetrant mentem, eamque prahendunt & tenent, utmo- vere St elabi non poffit 3 quod 8e fan&us Philofophus notavit 3 mrhi Sapientum ( inquit) funt tanquam Actthi , velnti Clavi in altu m clefixi- Omnis autem Scientia collocata videtur in arduis 8t editis Montium* Nam res fublimis merito putatur, & excellaj& ignorantiam tanquam ‘ u pe r » ore loco defpiciens, atque etiam late & undequaque,fpecur 1 . P c rof P icit > v'} '™ verticibus Montium fieri folet. Vias autem obndere nngitur Scientia s quia ubique in Itinere ifto, five peregrina- tione De Sapientia Veterum« tione vit* human*, Materia Sc occafio Contemplationis fe ingerit Sc occurrit. Proponit autem Sphinx Qu*ftiones Sc iKnigmata morta- libusvaria Sc aifficilia, qu* accepit a Mufe. Ea tamen quamdiu apud Mufa s manent, faevitia fortalse carent. Doneč enim nullus alius finis Meditationis, Sc difquifitionis fit,pr*ter ipfum Scire, Intellečhis non premitur, nec in Ariftp ponitur, fed vagatur,Sc expatiatur j atque in ipsa dubitatione, Sc varietate nonnullam jucunditatem Sc delečta-' tionem fcntit ^ fed poftquam aMufe hujufmodi iEnigmata ad Sphin- gem tranfmitla funt, id eft, ad Prafticam, utinftet, Sc urgcat Ačtio 8c Eletftio, Sc Deeretum: tuni demiim ASnigmata molefta Sc fsva efle incipiunt, Sc nili folvantur Sc expediantur, anrmos hominum miriš modis torquet1t, Sc vexant, Sc in omnes partes diftrahunt, 8c plane la- cerant. Proinde in /hnigmatibus Sphingis duplex femper proponi- tur conditio $ n čin folventi mcntis laccratio 5 folventi Impefium. Qui enim rem callef, is fine fuo potitur, atque omnis artifex Opei»i fuo imperat. iEnigmatum autem Sphingis duo in univerfum funt ge- nera: Aftiigmata de Natura rerum, atque dEnigmata de Naturi ho¬ minis} Atque iimiliter in praemium folutionis fequuntur duo Impe- ria} Impcrium in Naturam, Sc Imperium inHomines} Ver* enim Philofophi^Naturalisfinisproprius Sc ultimus eft, Impetium in res Naturales,Corpora, Medicinas,Mechanica,alia infinita 5 licet Scho- la, oblatiš contenta, Sc fermonibus tumefafta, Res 8c opera negligat, 8c fere projiciat. Verum Enigma illud Oedipedi propofitum,ex quo ille Imperium Thebamm adeotuseft, pertinebat ad naturam Homi- n s: Quifquis enim naturam Hominis prorsns introfpexit, ille faber fere fortunae -fuaž efle potefr 5 Sc ad imperandum natus eft. Id quod de Komanis artibus bene pronunciatum eft, Tu regere Jmperio popfdos , Komune memento* Ha; tibj erunt ar te s- — Itaque appofite illud 5 quod AngnJimCafar figao Sphingis , five de induftria, five fortuito ufus eft. Ille enim (fi quis unquam) in Poli- ticaexcelluit, Sc invitsfu* curriculo, plttrima nova ./Enigmata de Natura hominis fodiciflime folvit,qu* nifi dexter 8c paratus folviflet, multoties non procul ab imminente pernicie Sc exitio abfuiflet. Atr que additur in Fabula, Sphingis devičts Corpus inAfellum impofi- tum fuifle. Elegantiflime certe, cum nihil fit tam acutum,8c abftru- fum, quin pqftquam planeintelleftum, Sc deinceps pervulgatum fit, etiam tardo imponi poflit. Neque illud praetermittendum} debella- tam efle Spbingem a viro pedibus clavato j Etenim nimis cito pede, Sc eeleri gradu adAinigmata sphingis homines properare folent 5 uride fit, ut (prsvalente sphinge) potius per difputationes ingenia Sc ani- mos lacerent, quam per opera Sc effečhis imperent. Ec 5 Proser- P9 D* Sapmtia Vtterum . f. :j'. XXIX. Prosirpina, five Spiritus. N Arrant Plut o nem, poftquam regnum Inferorum ex paru- tione lila memorabili accepiflet, denuptiis alicujus e (uperiš defperifte, fieas per colloquia, aut modos fuaves tentaret j ut ad Raptutja confilia fua dirigere ei fuerit necelle. Itaque captata op- ’ portunitate ProseRPINA uCererk filiam,virginem pulcherrimam, dumflores Narcijfi in Sicilia pratis colligeret, (ubito incurfu rapuit, atque quadrigis (ecum ad (ubterranea afportavitj Eimagna reve- reptia praebita eft, ut Sc Domina Ditis vocata (it. Ceret autem ejus- mater, cum filia fibi umce dilečta nufquam comparuiftet, fupra mo- dum moefta &anxia, tsedam accenfam ipfa mann pne (e ferens, uni- verfum orbis terrarum ambitum peragravit, ut filiana inveftigaret 8c recuperaret. Id cum fruftra fuiftet, accepto forte indicio, quod ad Inferos devefta e (Tet, multis lachrymis & lamentationibus J o vem fa- tigavit, ut illa ei reftitueretur. Atque tandem pervjcit, ut fi illa ni- hil ex iis qusapud Inferos effent, deguftaftet, tumeam abducere li- ceret. JEaconditioMatrisdefiderioadverfafuit} Proserpina enim granatria ex malo granato guftafle comperta eft. Nequeid- circo Ceres deftitit, quin preces Si ploratus de integro refumeret. Po¬ dremo itaque ei indultum eft,ut ProserPINA difpertitis tempori- bus, 8c alternis vicibus, (ex menfes cum Marito, alteris (ex cum Ma- tre eflet. Hanc Pkoserpinam poftea ThefeusSc Perithovs exim ii audacia thalamo Ditis deducere tentarunt. Cum autem in itinere fuper ftxo apud inferos defefti confediflent,ei9 refurgere minime li- cuit,(edajternum fedebant. Proserpina itaqueInferorum Re¬ gina manfit; in cujus honorem etiam additum eft privilegium mag- nums Cum enim ab inferis revocare gradum, illis qui eo defcendif- fent,fas pon cftet, afcripta eft huic legi Exceptio ftngularis s ut ft quis Ramunt Aureunaindonum PROSERPiNiEattuliflet, eiobhoc ire & redire liceret. (s ramus unicus erat in ingenti, & opaco luco, ne- que ftirps erat, fed vifci inftar in aliena arbore frondebat, atque avul- fo illo alter non deftciebat. Fabula ad Naturam pertinere videtur, atque vim, Sc copiam illam in fubterraneis, divitein Sc frugiferam, ex qua haec noftra pullulant, Sc *n quam rursftsfolvuntur, Se redeunt, perfcrutari- Per PROSER- r 1 n a m antiqui fignificarunt Spiritum illum Kthereum qui fubterra Plut°nem reprsefentata) clauditur Sc detinetur a fuperiore globo divuftus# quod non male cxpreffit ille. Sive L De Sapientia Veter um. Sive recens icllm^fedučlacjuc tmper ab alt o Mthere^cognati retimbatfetmnacceli. lile fpiritus raptus a Ter rž fingitur, quia minimo cohibetur, ubi tempus, 8c moram habet ad evolandum, fed fubita confračtione 8c comminutione tantum, compingitur Sc figitur, perinde? acfi quis aerem aquae commifcere tentet 5 Quod nullo modo efficere podit, nifi per agitatiGnem celerem Sc rapidam • hac enim ratione vide- mus illa corporaconjungi in Spumd 5 Aere tanquam rapto ab Aqu|. Neque ineleganteradditur, Proserpinam flores Narcijji lnvalhbuscolligentem raptam fuifie; Qma Narcijjiis a torpore five ftupore nomen lumit; atque tum demum fpiritus ad raptum Mate- riae Terreftris magis praparatus eft Sc opportunus, cum coagulari incipit, ac veluti torporem colligere. Rede autem tribuitur ho- nor ille P R o s erpINA, qualis nulli uxori Deorum 5 ut Di- tis Domina lit, quia ille fpiritus plane omnia in illis regionibus ad- miniftrat, ftupido 8c quafi ignaro Platone. Hune autem fpiritum iEther, ac visCoeleftium (per Cererem adumbrata) infinitafedulitate elicere, atque fibi reftituere contendit, Fax autem illaiEtheris five Taeda ardens in manu Cerer# proculdubio Solem denotat, quicirca terrae ambitum luminis officio fungitur, atque maximi omnium effet ad Proserpinam recuperandam momenti, fi omnino hoc fieri poflet. Ulatamenhseret, St manet : Cujus ratiofequitur ac- curate Sc excellenter propofita in Padis illis jf ovk Sc Cereris. Pri- mirni enim certiflimum eft, duos efle modos fpiritus in Materia fo- lida Sc terreftri cohibendi. Alterum perConftipationem five ob- ftrudionem, qui eft mera incarceratio Scviolentia. Alterum per Miniftrationem proportionati alimenti, atque id fit fponte &li- benter. Poftqiiam enim Spiritus inclufus depafcere ineepit, atque fe alere, evolare protiniis non fefeinat fed veluti in Terra fua figi¬ tur : Atque hsec eft illa deguftatio Proserhni ex malo granato: qux fi non fuiflet, jampridem a C er er e cum face illa fua or- bem terrarum peragrante, abdučta fuiflet. Spiritus enim qui fubeft metallis Sc mineralibus compingitur fortafle prsccipue per Maffe foliditatemqui autem in Plantis eft Sc Animantibus, incorpo- re porolo habitat, Sc aperta effugia habet, nifi per illum mo- dum Deguftationis libenter detineretur. Secundum autem pa- ftum de Semeftri confuetudine, non aliud eft quam Elegans de- feriptio difpertitionis Anni 5 cum fpiritus ille per terram perfu- fus, quoad res vegetabiles menfibus asftatis apud fuperiora de- gat, atque menfibus hyemis ad fubterranea redeat. Quod vero attintt ad conatum illuin Thefei 8c Perithoi abducends P r Q - š e’ r p 1 N JE, id eč> fpedat, quod fiepius fiatf ut fpiritus fub- tiliores qui ad terram in multis corporibus defcendunt neuti- quam illud efficiant, ut Spiritum fubterraneum exfugant Sc fecum pniant 8c evehant * 5 Sed contr^ ipfi coagulentur, neque amplfas re- lurgant, ut P R o s e r p 1 n a per eos auda i nco li s 8c imperio DeSapientta Ve tet um. fit. Devirga autem illa aurea, vix videmur fuftinere pofle impetum Chymiftarum, fi in nos hac ex parte irruant; cum illi ab codcm la~ pide fuo,8c Auri montes, Si Reftitutionem corporum naturalnim ve- luti a Portis Inferorum promittant. Veram de Chymica, atque Lapidis illiusProcis perpetuis* certo feimus Theoricam eorum elle fine fundamento, fufpicamur etiam pra&icam efle fine certo pignore. Itaque miflis illis, de ifla poftremd Parabola; parte hac noftra lententia efc. Nobis certe compertum efl ex compluribus Antiquorum figuris, e os Confervationem, atq^ Jnftaurationem qna- damtenus corporum naturalium, pro re defperata non habuifie, led pctius pro re abftrufia, Si quafi avia. Atque idem fentire hoc etiam loco videntur, cum virgulamiftam inter infinita virgulta ingentis denfifiimse Sylvs collocarunt } Auream autem finxere, quia A-urum Durationis Tejjcra ett: Infitivam, quia abArte hujufmodieffettus fperanduseft, non abaliqua Medicina, aut modo fimplici , aut na¬ tura li. XXX. Meti s, (i ve Confiliuni. N Arrant Poet* antigui Jo v em cepifiein uxorem Metin, cu- jusnomen nonoblcure Conftlnini fignificat, eam autem exillo gravidam fadtam fuifle: Confilij partes non ultra tendere finunt, ne afta ex Confi- lij arbitrio pendere videantur. Verum, tumdcmum Reges (ni fi hu¬ jufmodi res fit, ut invidiam a fe derivare cupiant) quicquid a Confi- lio elaboratum ut veluti in uteroeffbrmatum efl, in Ih transferre con- fueverunt, ut decretum Si Executio ( qua? quia cum poteflate proce- dit, & neceffitatem infert, eleganter lub figuri Valhdis armats invo- Ivitur) ab ipfis emanare videatur. Neque fetiš efl,ut hoc ab Aučlori* tate Regum St eorum Voluntate, loluta, 8t libera, et non obnoxi£, profeftum videatur 5 nifi etiam hoc fibi Reges fumant, ut ex Capite eorum, ideft, exJudicio, et prudenti^ propria, decreta nata exifti" mentur. r Sj/retr T>e Sapientia Vetertint. 1XXI . S i r e n e s, five Voluptas. F Abula _dc Siren i b v s ad permciolas illeccbraS voluptatis rede, led fcnlu vulgatidimo transfertur. Nobis autem videtur, Sapientia Vet er v m, tanquam Vu* male Calcataej ex quibuslicet: nonnihil eXprimitur, tamen potidima quseque reddent s Šc praftermittuntur. Si renes Acheldi , & Terpfichores unius ex Muds, filiae fuide narrantur ^ E® primis temporibus alatae erant 5 fed inito te- mere cum Mudscertamine vid*, alis mul&at* funt. Ex pennis au- tem evulfis, Mufe Coronas dbi fecerunt, adeo ut ab eo tempere Mu¬ fe cum Capitibus alatis procedeijent, pmer unattl Siren v m Ma- trem* Mora autem Siren v m erat in Infulis cjuibufdam amcenis 5 Illae ver6 e fpecula naves adventantes cum confpicerent, Cantu na- vigantes primo detinebant, deinde alliciebant, exceptos autem ne- cabant. Neque fimplex erat Cantilena, fed dngulos modis maxime naturae eorum convenientibus captabant. Tanta autem peftis erat, utlnfulseSlRENUM etiamlonge intuentibus alberentex odibus ca* daverum inhumatorum. Huic malo remedium repertum eft genere, & modo duplex 5 Alterum ab vlyjje ,Alterum ab Orpheo 5 7 Jlyfes focijs omnino aurescenl obturarijuffit ^ Iple, cum experimentum rei fa- cere vellet, periculum autem depellere;, fe ad maliim naviš alligari voluit, interminatus, nequiseum, licet rogatus, folveret? Orpheuf vero, miflis hujulmodi vinclis, clara voce Deorum laudes cantans ad lyram, vocesSi renvm retudit, & extra omne periculumfuit. Fabula ad moreš pertinet, atque minime obfcura fane, nec tamen inelegans Parabola videtur. Voluptates exCopii rerum, ac afflu- entiai atqueexHilaritate, dve exultatione animi proveniunt. Illas olim primis ipdsillecebrisfubitb, & tanquam alat*, mortalesrapere folebant. Dodrina autem k Eruditio, hoc faltem effecit, ut animus humanusfe nonnihil cohibeat, k exitum rei fecurn perpefidat y ita- que alas voluptatibusdetraxit. Hocautemin Mufarum decuž k ho- norem egregium cedit, Fodquam enim Philofophiam contemptum voluptatum inducere podenonnullorumexemplo patuit j datim res fublimis vila ed, qu* animam veluti humoaflbtam 1 attollat Sc evehat, k hominum cogitationes ( qu* in capite vigent) pennata« & veluti f atthereas faciat. Sola sirenum Mater pededris, Sc dne alis mandt} Ea proculdubio nil aliuded, quam Do&rin* leves, & ad jucunditatem inventa?, Sc adhibit*, quales videntur fetronio illi in pretio fuide 3 qut podquam fententiam Mortisaccepidet, in ipds atrijs Mortis delicias qu*livit, cumque etiam literas infolatium adhibere vellet, nil (* in- quit Tacitus ) legit eorum, qu* ad condantiam faciunt j fed leves ver- ms. Ex hoc genere ed illud. 21.Mn Vivamnt 3*4 T)e Sapientta Vet er um, Vivamut mea Lesbra , atque amemus^ Rumorefque fenumjev eri or um Omnes unim eeftimemut Ajfis- ;G Et illud. Jura fenes norint^ & ^nidjit fafcjue^ ntfafgue, lnquirmt trifies legum.jne exam/nafirvent. Hujufmodi enim do&rina^ alas Mufimtm Coronis rurlus detrahe- re, 8c Sirenibus reftituere velle videntur. Habitare autem perhiben- tur Sirenes in Infulis,quia voluptates fere fcceflus quaerunt,atque ho- minum coetus fepe vitant: Sirenum autem cantus omnibus decan- tatuseft, ejufque pernicies, & artificium varium: Itarivte interprete hsec non egent. Illud, magis acutum de ofitbus velutiClivis albenti- bus e longinquo vifis; Exquo illud figniftcatur, exempla Calamita- tum Licet dara &, eonfpicua,eontra voluptatum corruptelas non mul- tum pfofieere. Reftatde remcdiis Parabola non abftrufa ea quidem, fed tamen prudens fk nobilis. Proponuntur enim Mali tam callidi& tam violeuti remedia tria.Duo a Philofophia: Tertmm ( aReligione. Atque primus efhjgij modus eft,ut quis principiis obftet,atque omnes oecafiones,quajanimum tentare,8c follidtare poffint, fedulo devitet: Id quod pbtpratio jUa aurium denotat;atque hoc remedium ad animos tnedioeres, 8c plebeios neeeflario adhibetur, tanquam ad Comites vlj/JJis. Animi autem celfiores etiam verfariintermedias voluptates poifunt j ft Decreti cfffantia fe muniant :quin 8t per hoc,virtutis fu*ex- perimeptum magis exquifitum capere gaudentjetiam voluptatum in- eptias 8* infanias perdifcunt, potius contemplantes, qnam obfequen- tesj quod 8e Salomon de fe profefluseft, ciim enumerationcm volup¬ tatum, quibus diffluebat, e a fententia claudat : Sapientia q»oqtte per- feveravit mecum . Itaque hujufmodi Heroes inter maximas Volupta¬ tum illecebras fe jmmobiles praeftare, atquein ipfis earum praecipitiis fe fuftinere queant } tantum ad Vlyjjis exemplum, interdiftis pernici- ofisfuorum confiliis & obfequiis, quaeanimum maxitne omnium la- befadare& foivere poffint. Praeftantiffimum autem in omnigenere eft remedium Orpfaib qui laudesDeornmcantans & reboans, Sire- NVM voces confudit, fummovit. Medita tiones enim Rerum Di- vinarum, Voluptfttes Scnfus non tantum poteftate,fed etiam fuavita- te fuperant. , : <•( ■' • ; . v „ /. /i.d’ *•!! ji-ji r)7 fflUtf fcfOi H ‘J j] f - - b v > - irah;? ' 'f;iinr»flnoo 1 up, mn >> ->ri| .fmlfrfbSTJfi FINIS. I I ♦ I i I DIALOGUS de ; Bello Sacro: Baronem de Verulamio, Vice-Comitem S. Albam. londini, Typis Ioh.H a vil and. Proliant ad Infignia Regia in Coemeterio T>. Tatiji, apud locojm Norton & Richardum Whit- k - > * i / • % 1 \ r Imprimantur ha: paginse, Vt ex MgueLeonem. IOHANNES COCEVS. \ A D in C H RIS T O Patrem, Lanciiotvm Andjutis Epifcopum Wintonienlem, i > a San&ioribus Gonfiliis. Reverende Praful; ■ ■ : ! i. u t no viter Confolationcs, haudquaquam mini- maefl, b quisfibi aliorum Calamitates reprsefentet 3 qua£ cumfuis conformitatem Kabeant. E^emfla enim penetrant magis, quam Argumenta • Quinetiamillud No- bis innuunt, quod Serif ura in Solatium adduett ; 5\^jl n( f 9l no ^ accidijje. Afficiunt autem ExemfU eo magis,qnd propius ad Similitudinem Rerum noflrarum accedunt z JMultoque adhuc magis, fi Fortuna lllos non ieviiis muldarit, qui nobisipfis, dignitate& virtute, pr£- ceiluerunt. Etenim, ut inanem praefumptionem fapit, H nos ipfos cum Melioribus componamus ; Ita , ex altera pa rte, rede & falubriter mfertur Conclufio • Si alii nobis Superiorcs, li milia perpeffi fint, non efTe cur nos fupra mo- dum conquerarmir. In hoc Co nfolationis genere, equidem mihi ipfi minimi Ff Z defoij Epifiola Dedicatoria. dcfui i Qnamvisut Chrijlidntis^ (per infinitam Dei Miferi- cordiam ,) altiorcs etiam Coniolationes deguftaverimf Quamobrem, ex varia Rerum Memoria, & Librorum Le- dione, cum Exempla haud pauca, tam vetera,quam recen- tia 5 mihi ante oculos, propofuiffem j Cogitationes meje moram (fateor) fečerunt, imo etiam acquieverunt, intri- bus praccipue Lira ‘Tanquam maxime cmincntibus^dc cunt illa. Fortuna, qu£ meaaliquando fuit, conjundiflimis. Hi tres, in Rebufpub. fuis, linguli, Magiftratibusampliffimis perfundi funt; Iidem, nonpradiis, aut alio Infortunii ge- nere, dejedi, fcdj udiciis, & Lcgu-m Audoritate, tanquam Rei, Sc Delinquentes, abdicati ; lidem infuper celebres fue- runt Scriptores, ita ut Memoria Calamitatis ipforum, apud Pofteritatemjammaneat, &feexhibeat, tanquam Pidura qu£ nodn gefla repfifentet, inter pulcherrimas Sc iiluRres Operam& AdorumfuorumTabulas:Quin& omnestres, (fi hoc ad rem conduceret) Exempla fuerunt valida, ad cx- tingucndam cujufpiam Ambitionem, Fortunam de novo tentandi: Quandoquidemunufqnifqueeorurrgrftagna cum gloria,revocatus & rcftitutus fuerit • led ad graviorem fuam minam, quae in Morte violenta exitum reperit. Fuerunt hi tr csViri 3 Demojlhenes , Cicero 3 Sc S ene ca. Quando igitur, cum Vir is hifce eximiis, Me,tum Fortuna,tum Studia,con- junxerint J inquircre 5c obfervare coepi,quomodo Calamita- tes lili fuas toleraverint, 8c praccipue quomodo tempus im- penderint, cum a CivilibusNcgotiisprorsus abdicati, Sc mhabiles pronunciati fint: Ut ab illis aliquid addifcerem ; Utquc mini non iolum,Confolatorum 3 verum etiam ConjilU- riorum locoelfent. Obfervavi autem,quam diverfis modis, Infortunia illorum illos affecerunt • E a pracipueinre, de quainquirere coeperam ; Temporis fcilicet,& Calamorum fuorum, applicatione Ciceronem vidi, durante exilio fuo, (quod biennium ferme complevit, Jita animo emollitum Sc dejedum, ut nihil pr £ ter Epiflolas quafdam muliebres ex- araverit, omniaQueftibusimplente$. Attamen, ex tribus illis, (meoquidem judicio,) minima ei Cauffa affuit, cur magnopere perturbaretur. Etfi enim judicatum fuifleteo- quejudicrigenere, quod fummam Audoritatemobtimiit; Lege fcilicet lata * «t exularet, Sc univerfe ejus Fortunas ■ Fifco Epijlola Dedicatorui, Fifco addicerentur, Domus cjns dirucrentur • UcqueCapi- tale cuivis dlet, quideejusRefhtutione ageret ♦ Njfhitomi- nus, Calamitas ejus, etiam co tempore, Iguaminia nota ca- ruit; Atquc nil aliudquamTempons Procblla reputabatur, qux eum t,anquam turbane fubverterat. Demojlbems centra, licet Judicium quo profcriberetur, Ignomimx plenum edet; utpote Repetundarum damnatus Neque Repetundarum fimpliciter, fed quae cum proditione, & lasa Majeflate,con- junčbeellent 3 Nihilominus Calamitatrs lua^lenfum tamex- iguum pne fe tulit, ut Exilii tempom, Negotiis Civilibus non abftineret, fed iifdem fe immifceret ; Arque per Literas fx- piuSjConfilio Fuo Impertire Populum Athenienfem aufus efTet, non minus quam fi adhuc ad datum federet • ut patet in qui- bufdam ejus Epiflolii^ qux hodie extant. S meča certe,qui ob Corruptelas varias, Sc Crimina, damnatus fuit, Sc in eidiium adusin Infulam quandam folitariam, mediocritatem ferva* vit: Quamvis enimCalamus ejusnon rcfrixit, tamen in Ne- gotia Civilia le mgerere abllinuit : Sed otium quod nadus erat, in fcribendis Libris quibufdam, evcellentis Argumenti StUfus, in omnecevum., infumpfit ; Licet aliquos eorum dedicaverit, minus pro dignitate. Exempla h x c, in Inflituto quodam, ad quod etiam alias Iponte inclinabam,me multum eonfirmarunt* ut concefTum mihi Tempus, omnino, in fcribendo, impcnderem • Utque Talentum a Deo concreditum 3 non ut pnus Trapejutis particu- laribuSj fed Excambiis publicis^uce nunquam exhimricrmir > St ufuram pro certo reddent, committerem. Itaque, ciim ante Annos a!iquot, lnflaurationis mtx Partcm edkjillem; (Qj°d quidem Opus, inter Opera mea 3 illudeR; (Si nun ~ quam falht Ima^o • J Cuiplurimumtribuo ;) Decrevi certc, in caeteris ejus Partibus, minime defatifci. Quod etiam nune ago. F.tG autem deillo Opere, Teftimoniaplurima,cx Par¬ tibus Tranfmarinis receperim ; (Talia certb, qmbusnon po- tiierim majora, cum tam infigni Apprpbatione 8c Honore, Pubinitiis, in Argumento tam abdrulb expedare • J lllud ta¬ men Animo meo penitus infedit; Opus memoratum,Homi- num, prcefertim vulgaris judicii, Capita fupervolare. ltaque conftitui, (licet inversa paulifper Ordihis ferie,) Rem ad Senstis judicium deprsum trahere, per E.xempla quxdarrK, Sc Ff 3 Portiones v <1. Epiflola Dedicatoria. Portiones ^(atura/is Hijlorite, Sc Inauijitiones fuper cam; Quod etiam ex parte feci. Rurfus, quia Opus metim, De Jugmentis Scientiarum , Parafcevequasdam J iSc tanquamCia- vis efTe poffit, ad J nji aur at ioni s fenfum mehus referandum; (Quippe quod Notionum Sc veterum Sc novarum mixturam recipiat • ubi Jnflauratio no vas tantum. Notitfnes proponat meras^nifi quod hinc & inde,in!pergantur vetcres ad guftum tantum •) confentaneum putavi 3 dlud Opus iti Lmguam Generalem ex Vernacula vertere; Non fine muitis Sc magnis Additionibus, pr^fertim in Libro fccundo j Qni Part it toneš S cientiarum comple&itur: Idque ita čumulatc prmfliti, ut ju- dicem Librum illum, jam in plures divifuirgpro prima Injlau - rationis Parte, ha beri poffe , Quam, T artitionum S cientiarum nomine, antea infignivi : Et fic fidem mearn, in hac parte„ liberari confido. Atque hoc etiam jam peračbum eft. Prat- terek, quoniam Civilem, quam tam diufuflinui, Perfonam, prorsus exuere nonpotui ; (Cujus h ipfe oblmfčerer, fatis multi meminifleht,) Opus etiam de Legibus irigreffus fum; Hoc InfHtutOj ut Charačlerem quendam Juftitixpropone- rem, mediae cujufdam natura inter Speculativas Sc fpeciolas Legum Defcriptiones a Philofophis fačtas, atque Scripta Ju- reconfultorum, qui particularibusPlacitis, & Scitis, Patri- arum & Rerumpub. fuarum, funt, ut plurimum, obnoxii & aflrifti. Hoc autem OpuSj quoniam tantum abforpturum fuiffct temporis, atque alia jureprxcederedcberent, infecluni reliqui; Solummodo Portiunculamejusquandam, ad ex- cmplar, in uno ex Libris Ve Jugmentis S cientiarum , (očhvo fciJicet,) exhibui. Veram eft etiam, (fateor J me in animo habuiffe, Vigefium quoddam, Legum Patrih mex, ut com- ponerem ; led quiaplurimorum Manzbusmdigebat, neque exMefolo pendebat, illnd quoque depofui. Jam, ciim in Injlauratione mea, univerjfi Generis Humani Bonum, mihi ante oculos propofuerim; ut vita humana excoleretur, beare- Sc ampliori a Natura dote donaretur • In Opere autem ill-ode Legibus a cujus initiaperflrinxi, (ut dičlum eft,) Hu¬ mani Generis fimiliter Bonum mihi propofuerim, fedin So- cietateGivilg 8c Scientia? Poiitic.T Dotibus : Putavi etiam altqmd me 'Patri# Bono aut Honori debere^ quam lemper dilcxi j Adeo ut licet Magiftratus quos geftijiupra Meritum meum Epijlola Dedicatoria . mcum eflcnt • Amor tamen meus Boni puhlici, Sc Curče circa illud impenEe, etiam fupra, Sc ultra Gradus, in qmbus collocabar , tranfcenderent. Quocirca, ( pradertirn činu Opus illud de Legibus Patrns depofuidem J Honorem ali- qucmPatiia diletfta e'xhibcre volui : Quod operam dedi ut facerem, in Hitforia mea, ‘J^egniHenrici Septimi. Quantum vero ad Librum illum jampridem editum j Cuiantea Titulus ; Dehbationes Morales & Cvoiles • Nune autem • $etmones Fi- deics 3 five InterioraRerum • infcribitur ; E um etiam multipli- citer auxi, & ditavi ; Et m Linguam quoque Latinam e Ver- nacula, verti curavi. Illud autem Scriptorum genus, Animi reEciendi Sc levandi caulsa, fubinde tračio : Qjamvis non fum nefcius, ejufmodi Scripta, minore labore Sc molimine, Nomen meum fortafse magis illudrare & attollere pode, quamrehquaqu£tra(d:avi, 8ctračio. Qumetiam Libetlum ._» meum, De Sapientid Veterum 3 ut abinteritu tutior effct, in TomoOpcrum mcorum Morahum & Politicorum 3 rurfus eden- dum curavi. Verum hase omnia Scripta mea animo revolvens, fubnt Cogitatio, imiverfa in Cmtatem, nullain Templum , proce¬ dure ; Exceptis paucis alicubi mfperfis, qu.e ad Rehgioncm fpečlant. Atqui cum in Templo ipfo, tanta Solatia degufla- verim Sc hauferim, cupio etiam Obiationis quidpiam illuc deferre. Argumentum itaque delegi, mixtum ex Rebus ad Re/igionemFnečlmtibuS} ScCPpilibus • Atque etiam medium inter Contemplationes 3 Sc J S ha- TraButum fcilicet DeBello Sacro is enim noverit, numnon illud contingere podit; Exoriere ahquis ? Res rnagnir, (pradertim qu 3 t ad j Rehgionem referuntur J a b exiguis fjepenumerb onuntur initiis; Et Mo- dulus pnus fačlus quandoque Atdificium ipfum invitat. Hqc Opus 3 (quu femperD edicationes Adulatorias minus probavi j Paternitati tuae dedicare vifum ; Inpignus veteris nodracFa- miliaritatis Sc Amiciti*: Nec minus, quia inter Viros /Etatis bujus, Tibi, Reverentiam band vulgarem,deberi exiflimem. Reverendje Paternitatis tnoc Amicus Fidelis, j PR. S. Al e an. I I dialogvs D E Bello Sacro. Interlocutores. Eufebutt, Z ehed&tit. Gamaliel. dMartim. J rt l‘ . Ti 'tl' 'I Chara&eres Iiarum Perfonarum. Z Ebedaeus Romano-Catholicm,fervidm^ & Zelotes. Gamaliel, in Re- ligione Refprmatd, fervidm nem,, & Zelotes. Eufefrius, Theolojrus Orthodoxm y <£> Modernim. Martius, vir Milkam. Eupolis, Politim. Eollio, A ulic m. Omnes frater Gatnalielem Rommo-Catholia! Convenerunt Pariliis, in Domo Eupolidis, Euj(qbius, Zebedams, Ga- maliel, <£> Martius ; Singuli eorum y Virt egregii y fed Midi im in: er [e dijfe- ientes. Aderat etinm Eupolis ipfe: Atquedum federmt colloquentes , interve- mtab Aula Poliio : Ac qudmprimdm eos vidit y more fuo inreniofo, & factto? (n/IXIt • ' v - '* • . ■ -v s .• W .ni P O L L I O. Ideo qyatuor hic pr as fentes, jjF M ; Tantum enmi ab (arbitroO conftioiere poffint: Tantumenunab invicem difcrepatis, auantum qmmor £/<•*««,& nihilo feciiis concordes cftis. Onantum vero ad Eupolidem, quia moderatus eft, &placidus, lllum loco §>mnt (Polito,iPopuloSj Peruviatutm, ant Mexica.num i ita penitus fuiife Barbaros, vel Feros,ut Oratiotua mnuit:Autquod tališ pomdeteatdifferentiapn- ter illoSj&c alios,/»JwW^,qui hodie in Locis plurimis degunt.In Peruvid, licetnudi fiiilTent,teperaturafortafle Climatis hoepoftulantejEt Con- fuetudmes nonnulls admodimi Barbara apud eos invaluiflent- Attamen Adminiftrationi certe Incarumj:. n aliquibus,Humanitas,Sc Civilitas,non defuerunt. ReduxerantNationesillas, ab Idolorum omnigenum Adora* tione,ad Adorationem Soliš . Atque, (quantum mettiini ,) Lih er Sap iis ofterentes, antequam Gladium ftringerent. Neque abfimilis erat Politia Regni Mexicnni , quod Monarchia Ele čtiva, non Hsreditaria, crat. Quatenus vero adPopulos IndU Onentahs, (gw, Calecuti,Mala- cs ,,) erant illi populi delicati & lauti • Frugi certe, cum quadam Ele* gantia, etfi pariim bellicofi. Ita ut F squa lance res ponderetur, Impe- rium Tur c mm cenferi poflit magis barbarum, quam horum quoduis. Tyrarinis crudelilfima ; Pollura Sanguine Imperator um fuoruni in Suc- ceflionibus fingulis; Mancipiorum Sc VafTallomni Mafla ; Sine Nobi- libus • Sinp Generofis • Sine Ingenuis •, Hsreditates nullae • Nulla* Stirpes antiqux • Gens fine feBibus-tfataralibus • Quxque (utait Scriptura^ ) non movetur Defideriis Mulierum • Iromifcncors, Sc incuriofa. erga Liberos proprios • Gens fine lnftitutiombus Moralibus • Sine Lir teris, Artibus, & Scientiis • Qnx vix Jugerum Agri, aut HoramDiei menfurarc norit 5 Sordida, 8c immunda, iniEdificiis, Vidu, 8c Simili- bus: Atque, {ut ver bodicam,) Opprobriummerum Generis Humani. Ifta tamen Nado, Horturn Mundi, in Eremum vertit. Nam, (ut rede naictur in Proverbio,)^/ Equus Ottomanmpedemponit^Populusvixcrefcet. P o L L i o, Veruntamen, in medio Invečtiva? tux» ( Marti ,) Turcas jure iuonon prives,Eos neutiqtiart1 pro IdoloUtris habendos efieJEtenim, fi, (ut ipic modo diDcifld^ diferimen haud p3.rviifn inter ^ultorcs Idolorum vilum , 8c Solls h Majus fe oftert Diferimen, inrer Cultum Crea- tur s Sc Cremris. Agnofeunt enim Tume D eum Patrem , Creatorem C sli Sc Terrs, primam inTrinitatePerfonam,etfireliquas duas negant. Ad quem Sernmem , cim Martius conticuijjet , occurrn Zebedsus, vultu com- Motiore , & reprehenfionem fpirante, & dixit. Z E BED jEV S. Ca- vendurn fc d li 1 č^( d u /// ello Sacro. antea impervia putabantur, perviis fattis. Hoc autem non eo dico, quo Ordinem Interloquendi imrautarcm, fed folummodo ut a Polhom & Eupohde impetrarem,nequid peremptorie Sc conclufive pronuncient, doneč me de Executionis M odi s dififerentem audierint : Atque deinde ad replicandum fine prasjudicio fe refervent, poftqium ante Oculos, ve- luti Modulum quendam Rei gerendae contemplati funt. Pergrave iftud, & fobrium Martii Monitum , Cmtio , phrimum drelicjuis col - laudata : ^itde Eli pol is dixit. EupoliS. C um Mmius aliquid corrigere inceperit, in eo quod heri decretum eft, licebit & mihi, ( pra> fertim in propofitione quadam, quamipfe intuli,) Omiffionis alicujus meminifte: Qip plus eft quam Collocatio Partium pra-poftera. Quan- tum enim conjicio, addenda, Sc inferenda erat Ojt&ftioni de Jure, ha>c Appendk; Quoufque Bellum facrm fit profequendum ? Nempe ; U- trum ufquead Eradicationem & Exterminium Populorum ? Atquein- fuper, utrum Res ad hoc deducenda fir 3 ut Fides Nova Armis compel- latur. Rcligiofalfa vi Sc fuppliciis vindicetur; An potius, ut Regiones & populi folummodo fubjugentur . unde per Gladium fecularem, via aperiatur, ad Gladiumfpiritualem, qui Perfuafione, Inftručtione, Sc hu- jufmodi Remediis, qux ad Salutem Animarum, Sc Informationem Confcientiarum, propriafunt, penetret ? Sed fieripoteft, ut hoc, quod tanquam omiflum noto, feorsim in Partem conftitui opus non fit ; Quia Zebed&M, pro ea qua pollet prudentia, in eam fponte incidet • Tanquam AnneXum quoddam gutftionis de lun j Qux difcuti Sc determinari non poteft, abfque Diftinčtionibus, Sc Limitationibus. Z EBEDiVS. Confirmatior certe reddor, ( 'Eupolis ,) ciunvideam judiciotuo, (quod tanti aeftimo,) id probari,quod ipfeapud me facere inftitueram. Quemadmodum enim Martini bene notavit,rem efle laxi- orem de Pofibiluatedi&vtre, priufquam Modi ipfi conficiendi innacdi- um adducantur$ Similiter fe habet,de Iuftitid diffinire, abfque Recenfio- Ue & Confideratione Cafuum Particularium. A principio itaque Cafa diftinguam : Etfi veniam mihi dabitis, fi cos feorsim fingulos nimis praecise non difoitiam : Nam Sc prolixum hoc foret • Acrursus,non in Mrtibus aut Metbodis occupati jam fumus, fed in Colloquio Dehberativo . Primiim igitur in genere quaeritur, (ficut Eupolis antea memoravit, ) utrum Prmcipibus Cknflianis, Bellum InvafiHm inferre liceat, folummodo Sc fimpliciter, propter Propagationem Fidei, fine aliaquapiam Hoftili- tatis caufsa ? Secundo, qu*ritur,pofitoin partem Cafiis, quod Kegi- ones ilk olim Chriftian*, Sc Ecclefue Membra erant, ub iCandelabrrmau- reum fieterat. Etfi jam plane defecerint,neque Reliquix ullae fint Cbrifli- anorum • lltriim licitum non fit, Bellum inferre, ut ill* Eccleftademo re- qniantur,tanquam vetus Cbrifli Patrimonium ? Tertio qu«xritur, addito m P a qem Cafiis nlreriorem, Multitudinem adhuc Chrifhamrum mag- nam, m illis locis degere • utrum licitum non fit, Bellum inferre, ad illos a Jmo Jnfidehtim liberandos ? Quarto, utrum Bellum inferri /ufte non P 0 ,, 1 ’’’ recu perandum & expurgandum, LocaSacra&filemia , modo po & prophanata • Quaha funt Civitas , & Sepulchnm , fančta ; Et lujjulmodi Loca, ubi Adoratio, & Devotio, fe inprimis exercuerunt ? Quinto, utrum Bellum ličite gerinon poflic, adultionemcapiendam, de Blafpbemiif, ‘Dialogih de c Bello Sacrb. Blafphmiit-, Sc Contumehis, vero-EM, Sc S eri: at on noftro, illatis - Aut de EfjufioneSmgitinif Chrifttarti^oamvis multisrefrd ieculis fadi-Quan- doquideni Jiidičia Divina, CanceliiS teniporum. niinime concludi, & multoties Peceatorum tantiini Maturitatem expečhre, cofi (let ? Sex- to, in Coniiderationem venit ( Id cjuod modo propofuit Eufda c ) utriim BelUm faerum, (quod, ficut Caulfce digrutatej ita Sc Profečutionis ju (liti a, aliis omnibus pršceilere debet •) Urgeri ličite poflit, ufque ad Bxpul(idnem & Interriecioriem Populorum* Vim Confcientiis infe- rendamj atque kujulmodi Acerbitates exerčendas : vel qualis adhi- benda (it Modcratio,& Liaiitatio-j Ne dimi tbriftidnos nos e (Te memine- finau s j alios Hominejctic obiivilci videanaur. Intervcrtit-tdmea Articu- lus quidarti, qUi lios univerfos praecedere debeat ; Et ferč miflbs faciat, quantuttiad koc Particulare Bdlum contra Turcas : Qui in mentem rriihi forfiran non veni (Tet, nifi Mart mm beri, Tyrannidem Ture »rum, tam ad vivum, Oratione Tu a depingentem, audi kem 5 Quam tu Polilo Invečli- vam appellaftijlicetrevera jufta e (Tet 8c debila Conteftatio • Et quanto in aninao magis-tevolvo,' tantd plus in Opinione illa ednfirmor 5 Ar- ma fcilicetproImperib lilodebellando, etfi Religioniš Cauflam lepo« namus, ličite fumi pofie. Pojlquam Zebedams ijla dixijjet, al/quanufper rejfiravu, (1 quid fone c&teri, in eam rem injecijjent : Sed po(iquam nilaliud.\ quam Silefitmm, & iAttentionisJigna obfervaverat , adea qu& diEherus erat 3 boe modo perrekit. . ; ' - • • .1 .* Z E B e D JE V S . Dominationes vedra?, in kač Qua>ftidne, de Ture Belil Sacn contra Turcas, non&pč&abunta Me TrjaUamm juftiim • Sed Se/minem taktilni, qualis Delibetationiconveniat: Afqire ad hujufmo- dt Brevitatem, Sc ModumDicendi, mecomponam. Primiimhoc cori- ccdam v Sicut Belli Caufta juftaeffe debet.• Ita, ejus Cauflar Juftitia, oportetutiit liquida ; Nonobfcura, autlcrupulis implicata. Etenim, omnium L^gumconfaafupfn Cauifis Capitalibus, Probationes requiri- tur, plenaseffc & evidenres. Qut>d Ti koc poftulandum fit,ubi Uniuš Vita perielitatur : r Quidde M//■«*/Hoftem,* Tunami Equidcmtcneoi & con6dome liquido probaturum, (quanmm per Summam quandam,'& Capita tantiim Re- rum, Probatio haberi poffit,) Bellum contra fuream juftum e(Te,& legiti- mum - Tam pire ftTatural , quam /*/ meo ipdicio, Maki ex Reccnrioribus SchoUfttcis, ( e tfi Homine? cgregii,’) ltonreda quidem infiftunt via, ad Qii« ftionemillam- diE u ‘ G g ; 3 čutiendamV ‘Dialogm de 'BeUo Sacro. •cutiendam • Nifi forte Donum Navit nadi iij.it - Ut Cotm mvaculafan- aut quomodo deletur ? Vanpercs Lugdunenfes^ Zi hujufrnodi Špiritu s Fa- natici, refpondebunt, Imaginem Dei effe Puritatem - Id autem, quodde- Jet, effe Peccaum. Vcriun hoc ad E ver fi onem Imperii omnis fpebtat. Neque Peccatum Adami #.ut Maledidtio lllud fetuta,eum Jute Dominii fui privavit, fed in Creaturis, Rebellionem tamum^ Sc ReluAationem^ efccitavit. Itaque, (fidiligenter attendas,) ciimCharta ifta, Moacbo&c &Uit 9 poft Dilnvuim, renovaretur,non fit per Verba Reftitntionis Do- miniij qualia erantprima j DmiMmini • &c. Sed; Tenor vedite Tre* mor zejier^ er it Juper ctinda Animalia T err (ff faper omnes P^oltcres Cdl[ c um univ er [is queemovetuur fuper Tcrram ; Imptrium minime de novt? concedendo, quod ratum manebat, led contra Relučtationefn illud pro- tegendo. Interpretes igitur fanior<% Rane Imaginem intetprttantur, effe -Raiionem Ndtaralem ; Qu® fiintOto, aut nmima ex parte, deformetur, Im. imperii extinguitur j Ate^e fi Interpretutn oMnium Sententias dili- genter perpendas, de 'Cafu dubitarff, not) de bege. Sed hoc propričtra- dtandum veniet, eiim defecunda pattediflef4Sms ; ipfas Intm- nis Dcformationes exp!icabit. Verutn peflg&tfltfe. Hofea^ Propheta, iii Ferfona D e f de Jadrat dicit • Jp[Yegndvermit^ & noti ex frihbipes con- fiSteefamr,&nomctgnivi, Qufi tJoeiis 'apette mdicat, Dotoinia qua’dan j elie, cjuorum n cm f c Audtorem negač. Etfi eidm occuita efus provb* dentia ordinentur,Voluntate taniti cim Revdati miniffte' agnofeuntur. Neque hoc dc GubematoribuimaUs^ aut Tjrdnnit^ Intel ligi pOteft ; (lili enim, in Šcriptaris^ fepenumerb Au Ratio certe h*c pofterior, bona; lili tamen non infurtt omnia \ Neque profe&o ea eft, qu* ut plurimum allegatur. Vera enim Caufla hujusRei h*čdl ; QuodPirateCemmnes Humani Generis Hopsfim * Quos idcirco omnibus Nationibus per lequi ineumbit, non tam propter Metus proprios, quamrefpe£tu Foederis inter Homines Socialis. Sicut enim qu*dam funt Faedcra in Scriptis, Sc in Tra&atus redačb, contra Hoftcs particulares inita 5 lta Naturalis Sc tacita Confoederario inter °mnes Homines intercedir, contra communes Socictatis Humana* Hpftes. Adeo ut,ad hujufmodi.Be//tf indicenda, non opus fit Denunci- atione a liqua folenni; N-on expe&anda Supplicario a Nationelres^ut lummittantur Auxilia • fed iftiufmodi Formulas omnes fupplet Ihs 'N& in n el!o Piratico.ldsm cenfendum eft, de Lammbus per Terram, Sc inti utoribus Viarum 5 Qualesadhuc dicuntur Paon nonnulli Arabnm ; & egtilc quidam Montani, qui lecus anguftas vias, 8 c aViatoribus fre- cjuentatas,habitant. Neque (utprius de Piratk di &um eft,) Princifilm , ' tantiim Bialogm de ‘Bedo Sacro . tai^tuni vicink, hos debel lare conceditur • venim etiam, fi qUie Natio fit, quantumvls longe dnlita, quas Merico & Glorise fibidučeret, Bel¬ im iitud fufcipere; (.veluti Homani oiim Beliim gefičrunt pro liberanda Gr*cid ,) proculdubio hocfacere curn. Jullitia poilint. Nec abfimile pronuntio, de Regno Ajjajimonm jam cSctindtd, quod fitum 'erat fliper Fines Sarac*, atcpeolim., magno, Prmcipibki Orientis, pro tempore, Cerrori foit. Ibi confuetucUnc receptur« erat, ut 'Re&is Matidato, & ex c a: ca obedientiacidempraeftanda, quivis illorum obligatus eifit, & veluti voro obftndtus, ad C a dem cujufvis Principi.^ aut Perlon se, perpe- trandam, quam Rex fuus defignavit. Confuetudo ifta, fine controver- M, totum iilud Regimen invalidum reddidip & nullo jure fubnixum - Tanquam Machmam quandam, centra Sp/cictattm Humanam e«W- čtam, qu«e ab omnibus Mcendi, & deftrui mernir. Jdempronuntiode Anabtytiftis Civitatis Mo*afterie»fis b etiamfi rmptratori Rcbeiles non fu- lffent- Atque etiamfi nil icelens revera commliifent. Quin & fradhuč fuerit, aut in ruturamcxorturus fit, Hornmum Ceetus aliquis,qui te- neret & poneref, ornnia ličita effe, non ex prgfcripto Legam,aut Regu« Jarum aliquarum, fed ex Motu & Inftin&u feereto & vano S pirit ps; Hic proculdubio Natio nulla cenfenda, Populus nullus, nuilaPoli- tia, quam Dem agnofeit : Cuivis fane Matični, Populum hunc, (fi ad Sanitatem redite recufet,)' exterminare penitus ex očetu Hominum, & a facie Terra! delere licebit. Proponam jaiti Excmphm Rei fi&ae : Et ra¬ men Veteres indubio reliquerunt, utrum Rdš fi&ttfiuerit, an Hiftoria- vera. Iilud intelligode Geme Amzornm • ubi Regimen,tam pubhcum, quamprivatum, etiam Militia ipfa, penes F oem* na f refidebat. Num quis fance Mentis affirmaveritfhu jufrnodi Imperium, contra Ordinem Natu- rse, inprincipiisfuis, inftitutum, non e (Te ki fe Vactium, & nullum, Se prorsits abolendum ? De fummo Foeminartim Irhperio non Ioquor • Id enim Confiliariis, 8 c Magiftratibus fubordinatis,- Mafculis, fuffulcitur 5 Venim,ubiRegimen StatiisJuftitia^Familiarum ) aF£>?^/#i.r,&: nonaliis, adminiftrabatur. Attamen, Exem\)hm hoc poftremum, a prioribus dif- fert, eo qnod in illis Perictlli Metus fupponatur, in hoc autem Aberratio tamtum a Lege N at ime. Neque h x fit ar im idem affirriiare de Suitama Mamnlvcorum,ubi fervi, & nulli alfi,pecunii empti,& ftirpis incognita?, L meriš itnperabant. Huic aifineefict, fi Ornem aliquam fupponas, apud quani Confuetudo tališ- reeiperetur, ut F/7/7, quamprimiim ad plenarni i-iatom petvenerint, Parentes e pofleffionibus fius expellerent, &eis fti- pendium tantiimfolverent : Exempla enim ifta, Imperii Fxmmmm in Vtnr^ Fdiorim in Patre*, Servorum in Liber ol fimilia cognata interfe funt; C um in liis orrinibus, tus Natur* & Gentium ,, manifeftb violetur & perverratur. Quantum ad jndos Occidenuilet^i&co ( Marti,) te Garci- tazzum dr rieralegjflh± QiR geiple e ftirpe Ineafum fuit * & ptolesmi- Raextitit 5 AtqueVirture S , & Mofes honeftiores Patrire fuai libenter memorat • etfi cerre fobrie hoc, 8 c perquam modefte faciat. Attamen rtiihi haud facile pcrfuadebis, Nationes illas, aquavi-s Natione augd Virtutibus Moralibus culta & imbuta eflet, fubjugarinonpotuifle Li Vrop.gaio ritki feponeretur, nec in patent Cafils admitteretufl CertcNuditas illoram, qua pletumpenfi funt, abfque ulloomnind ve- ‘Dialogu* de c Bello Sacro. lo aut Tegumento, magnse deformitatifuit : fiquidem in "Nadimis Cort- fcientia,fenfus primttf Pece ati conftitit3 Atque Hserefis Adamitarum , fem- pcr habita cft, tanquam Opprobrium Naturae. Sed hoc Fervoribus Regionis detur,quandoquidem fit lllis cumaliis nonnullis Gentibm com- mune. Neque rursiis fimplicitatem eorum commemorare placet, Jicet infignis fuerit ; utpote qui Equos Frama ipforum manducare 3 Literas autem loqui, 8c commifla fibi nunciare, putarent • Et fimilia. Neque etiam Sortilegia,Divinationes,& Magicas Superftitiones narro3 In qui- bus, cum plerifque Gentibm idololatrti , communicabant. Verumalfirmo, Confuetudinetn apudillos, Homines facrificandi, & multo magis Car- nes Humanas manducatidi, tantam Abominationem fuifle,ut erubefce- re cogatur, quicunque certe negaverit, Morem hunc execrabilem, cum aliis improbilfimis,conjundum,#V//ww juftam Cauflam tribuiffe,Ter- ritoria eorum invadendi, utper Lege m N at ur £ profcripta ; &: Popalum velreducendi,velexpellendi. Abfittamename, Crudelitatibus & Cse- dibus,quse fub initiis adverfus illos grafTabantur, patrocinari 3 Quae cer- tč Mercedem fuam paulo poft receperunt • Ciim ne unus quidem ex .pri'nis earurnRegionum Occupatoribus extiterit, quinon iple violenta Morte periret • Quemque etiam, Mors & Calamitas,. complurium e fuis, non aut comitabatur, aut a tergo infequebatur. Sed Exempl)rum fa- tis 3 Nifi forte huc adjicias Labores H treniti : Exemplum fane, qtiod li- cetiv^Z/rmultisturgeat, hoetamen inprimis habet • Quod infigniter demon ftret,omnium Nationum & iEtatum Conlenfum, in Extirpatio- nibus & Debeli at ionibus, Gigantum, Monftrorum, & Tyrannorum Enormium approbandis 3 Non folum tanquam juftis, led tanquam Fa- cinoribus egregiis • Qujeque Divinos, aut ialtem Heroicos, Honores mererentur: Atque hoc, licet Liberatorille, quifquis tandem fir, ex una Orbis Extremitate adalteram penetraret. Jam autem, Exmplti kis pra> libatis ad Argumenta redeamus, Pondus potiiis, quam Numerum, fpe- dantes, ut in hujufmodi Colloqnio par eft. Primum Argumemum hoč erit. Damnandus certe error ille, tanquam pufillanimitatis nimice, fi quis exiftimet, Nationibus aut Gentibus, nullum inter fe Vinculum in- tercedere 3 nifi aut fub Rege eodem uniantur, aut per Pada & Foedera fo- cientur. Ali« fiquidem Societatis Obligationes funt, & Confcederati- ones tacit« & implicira. Exempli gratia. lila Colomarum , aut alio Tranfmigrantium, erga Nationem Progenetricem fuam. Neque pro ni- hilo habendum,fi Gentes unim Labiifint : Sicutenim Confufio Lingua- mmNotaerat Separationis 3 ItaLinguae Communio Notallnionis. lifdem Legibus Fundamntalibm, 8c Confuetudinibus Generalibus uti,ad- kuc majus quiddameft3Quod Genus Conjun&ionis, in Greecis^ refpedu Parbaronm , vigebat. Super omnia autem eminet, magna illa & indiflo- lubilis, inter Homines univerfos, Confanguinitas & Societas , de qua Poe* ta Ethnicus, (Paulo Apofloti citante, ) Ipfim enim & Genu* fumm. Multo mams Confangmnitatis illius Jura, inter Nos Cbrijltanos colenda funt* Qmbus fpecialiter revelatum,omnes Homines ex una Mafsa Terra! pro- diille 3 Cundafque Orbis Generationes, c duobus Protoplaftti , propa- gataselte. Nos (inquarn) fine H se {katione ulla agnofcere debemus, nullas Gmes mter fe peregrinas, aut Sanguinis alicni cfle 5 Ncque Cha- * ritatis T>ialogus de Bello Sacro . ritatis fenfu minus affici, quamSwzi?x ille Comicm prte fe tulit,qui dixit. Hom fi*m , Humani nibtl d me alienumpute. Quod d ea intercedit, qualem diximus, inter Homincs univcrfos, Confoederatio, certealicuiFimin- icrvit, nec prorfus otiofaeft. Aliquas crgo Ačtiones, aliqnas Res refpi- cit. Qux tandem illae funt ? N um forte hoc Feedus contra/-’m?r, aut Elementa Ignis ScAgu*, initur ? Nequaquam : Sedcontra Hominum Coetus Sc Greges quofpiam, qui \ Lege Naturqui liceat,) fuerit propemodiim, in Natura Scbifinaticum effe. ‘fiel^ua perficere non yacabat. m londini, Typis Ioh. Haviland, Proftant ad Infignia Regia in Coemeterio ‘D. ‘Pauli, apud locafam Norton & Richardum Whitak?rum, i 6 j 8, NOVA ATLANTIS PER Vice-Comitem S. Albam. - " • 'v,, ■" • “**,’■ m I Imprimatur. Reverendiffimo in ChristO Patri, & Dom. D. Arch. Cant.Sactkamis Domejtitm, Decemb.7. 16)7.' G vil. Bray. Lečtori S. dbttlam liane Jtlatitidis co animd con(inxit Uonoratifimus Jutfor , ut in ca Modulumquendam& Defcriptiorkrti Col- letni , ad Interprctationem Natura? 3 & Opc- rum Magnitudinem ac: Potcntiam.,infl;ttuti 5 exhlbcret: ldque nomine Domus Salomonu, fivc Collem Operni fex D ter um, infigniret. Atquc co ufquc Sermonis Filum prodiHlt, doneč hoC conficeret. Modulus, (fkteoO Premore Poctices, grandior & celfior eft, quim qui, in omnibus, lmitationi pateat; VcrUntamen,m plrnf- m.e, Induftria Hominum fibi non djffidat * In ammoeuam babuit, hacipsSinFaU?, L,hrum deLegthut, fivede^.™ Cbitatis fiatu, ocarafle ; Sed ci.m Opus hoc prohjnmi futu- rum pravideret ; Nec-non Hifiorus \aturahs colligenda, aliarumque Injlautatioms Partium Contexcndarum j) (quas longt pouores duxit,) defiderio abriperetur ; Hic pederrt M*c liabui in Msndatis; Lege, St Vale. Guil. Rarley. H h a L Avigavimus e P e k u v i A, ubi per Annum ime- grum čommorati fumus : Petebamusautem ChU nampL Itmmam fL ormneatum induodecim Men- fes nobifcum portantes • Atque per fpatium quirique Menfmm, & amplms,. Veritis fecnndis ab Ortu flantibus, lioet lemoribus & remiffiori- bus, ulifumus. Tum vero vertitfe ventus, & ali Occidente, permultos dies, conftamer fpiravic Adeo ut progredi lente admodtim po fferrius, atque de Reditu quando- que cogitaremus. Sedtunc rtirsus,- orti funt Aufti, fortes & vehe- mentes, cum Inclinatione nonnulla in Orientem ; Qui nos (quantum fieripotuit) contržbnitcflteSjVerfus Septentrionem compulerunt: Qua tempore Commeatus nofter, ( etli paree adniodum euni diltribiulfe- mus,) penitiis abfumptus.Itaque, cumNosipfosjin Medio Vaftiifiml,’ per univerfum Orbcm, Aquarbm Eremi,.pofitos videremns, abfaue Cpmmeatu, perditos nos plane putabamus, St Medtem propinauatn expeclabamus. Ar ramen Corda noftra, SeVoces, adDe;wzinC r £ m - piandavit, & And m apparere fecerat l Ita mincquoque Terrarm N ob is oftenderer, ne pen refnus i Cofitigit autem, ut die fequente, iub velperi, ifitra modicanr diftantiam, cerneremus, Septentrionem verius, tanquam Nubes fpiflas • Qua: Nobis de Terra fpem injecerunt ^ fatis gr?aus,l račtum iHum Marii' Avftralis, peninis incognitum fuiife : At» que IniuLiSj Sc Continentes, adhucnon decečtas, complečti potuiffe. ltaque Curfum,tora illa nadte, eodireximus,nbi Terra fe, ut conjicie- bamus, oftenderat: Atque ilkiccfčentedir •^^ Usau ' :e tu a tergo fequebatur, in quo erant Viri 1 ° u Quamprim&m intra fpiculi jadum vcniftet, fignis qui- bufdam J\(orpa Atlantic, bufdam c Lembo morutiiumus 3 ut aliouos c noftris adiUiimmitteremus. Id quod ftatim fecimiis,in Navisnoftras fcapha • virumex RQftris,(uno excepto,) primarium mittcntes, & Quatuor cum illo. Ciimque circi- terfex Virgatas a Lembo abeflemus, jubebanc ut nos fifteremus, nec propius ačeederemus. Quod &fecimus. Tum vero vir, quem modd defcripfi, in pedes fe erexit- & alta voce Hijpamcc interrogavit • Uvm, Cbriftiani efiis Š Refpondimm-,Ckriftiams ms ejje : Minus metuenfes, quia Signund Crucis in Inftmmento illo videramus. Ad quod Refponfum 2 Dexteram ille veriiis Čadu m fuftulit, & deinde leniter ad os luumad- duxit • Q.ui Geftus, ihufuilHs eft, ciim Deo Gratias agunt. Tuncau- tem perrexit; Si jur ah it is • (youfquifque V'ji rum • ) per Merita Setvaioris, Tir at as vos nonejfe-, Nec Patiguinem Humanum efjudiffe, five jure, five vi, imra ffatum quadragmta diermn, ultimo elapfamm - licentiam obtmebhis kit Ter- ram dejcendendt. Rcfpondimus • Varat as noj omnes ejje addiud tur ammtum pneftandm. Unde unus e Comitatu e j us, qui videbatur Notarias e% il- lud in Scriptum redegit. Quo lado, alter e Comitatu vin lilius primarii, qui ineodcm Lembo vebebatur, poftquam D,minus inaurem ei quidpiam iocutus cfter, alta voce dixit $ Domims-meus, boe voh is notam ejjet veht, nm exp/p "dta, aatfajlu jjejjuo minus Navm veilram conjcenddt $ Sed quia ex Refponfo vepre imun epi, pUrimos imer vos fe male h afere, a Con - fervatore Sanuatistn urhe monituseratpu adaUqaam dipamiam coIioqmetur , Submiflfo capite Nos inciinavimus, & rcfpondimus, . Servos ejas hamti- Imos nos omnes ejje • vHgnoqae Honori dtice/e , & ftngidari fa# Humanitati tribuere , idajtod jamdudim fattum efet : jedfperare.ms^Morbum illum, qu 9 ts£gmi nofn laborant, con* aoiojur/t minime (jfe. ■, Ita Vir lile primariusre- verllis eft. Paulo poft adfuit Notariat, & Navem noftram conlcendit • la Mana ftia, Prudum quendam ejus Regionis tenens, Arantio non ab- ftmile.n, veriim Colore magis in coccineum vergente - Q_ui Odorem fpirabat fuavifftmum. Illum, ( utvidetur,) geftabat, utei, contra Con- tagionem, Antidori vice cfTet. Hxhibiut autem Nobis Juramentum 5 Rer iefim DdFiliamMerita ejus • Ac deindč nobis dixir • pofterodie, ante Soliš exortum, alfuturumj qui nos accerferet, ac ad Domrm Peregn- norum p^rdiičeret i ubipraefto nobis eftent, qi’nvcim(]uenecelTaria, .five pro dsgrotis, fivepro Sanis. Sica Nobis difcdftt: Cdmqueei A ure os a iquos ootuhflemus., iubridens dixit ♦ Se bimm Saiaritm^ pro und operK acciperenondebere ; Quoruraverborum (utarbitror)is Senfuserat, quod . a C .P U ^lic° 3 °b operam fuam, reciperet. Nam, {-ut poftea Intel- X 'n a CUriUlT) ’ ddi prhnilaaecipit, Uommembmi Salarii,vocant. i oitero mane,di!ucul6,aeceffitad Nos Minprille, qui primus,eufn Arundine laa,nosa.dicrat. Etretulit • Se vetiifle, ut ad Domum Peregri- norum nos deduceret: se autem Horam antic^pajfe, at commoditatem inteori Diet, ad Negoua nojlra hdberemus. Si autem, (tnqait,) miht aafcultabitis, primo mectm diquos vejjrtim mittetis, quilocumcircumfpicjant ; & quomtu£} optime adFosrecipiendot accommodari po/fit ; Pojfedautem zdE^rotos vedres accerfetiš, & reltqaos, q%aS in Terram dtfcendere vultis. Gratias ei emmiis 3cdiximus; Curamhmc, quampro Veregrims miferis fttfcepit Det m pro emoremuneramrtm.. Itaque fex e Noftris eum comitati funt Prviit dle, &refpidens ad Nos,dixitperhUfflan^ccrtc ; Sefervm mftrum \*n- tirmniodb S\[oya Atlantis. mmmodb ejje , & vise Bučem. Duxit autem Nos, per trcs Plateas, pulchras admodum • Atque per totam, quam pertranfivimus, viam, haad pauci e populo, ad utrunque Latus, congregati funt, Grdine ftantes $ Verum more adeo Civili, ut viderentur non tamad ocioliim Speftacu- lum convenilfe, quamut Adventum noftrum gratularentur. Muki au¬ tem ex iis, eitmincederemus, Brachia fua paululum apetuerunt : Quo Geftu utuntur, c um Adventum alicujus, fibigratum efle, ilgnificare vo- lunt. Domus Peregrinorum , iEdificium eft fpeciofum Se ipariofum, ex- tru&um ex Lateribus, noftris, colore pauld magis purpureis • Cum Feneftris decoris, aliquibus ex vitro, aliquibus autem ex panno linico delicato, oleo intindo. Deduxit nos prinlo in Ccenaculum fatis ele- gans, fuperGradus locatum : Tune autem a Nobis quadtvit • fagot mrnro ejjemis ? Et, §faot e mjtris tA.gr on (■ Refpondimus - Vniverfam ntmentm , um Sanorum , quam tA.gr otorum,ejje ad unum & qmriquagmta Ho- mines : Exqnibm, t/Egroti, erant feptendecim. Rogavit nos, ut aliquan- lifper praeftolaremur, dum adnos rediret. QuodpoR Horam drciter fecit. Tum vero adduxit ad Cubicula viienda, quce Nobis parata erant, numero novendecim : Computatione fcilicet inita, (qiiemadmodiim videtur,) ut quatuor eX illis Cubiculis,qucereliquis nonnihil prceftabanr, quatuor ex Primariis noftns, exciperent, inquibus feorfim cubarent ; Reliquorum quindecim fingulabinis affignarentur. Cubicula ekgantia erant, & lucida, nec-non Supellc&ili fatis lautaornata. Tum derniim in Porticum longam divertimus ; Qualia folent eife Bomitoria Mona- eborum ; ubi oftendit nobis, per Latus unum integrum, (NamLatusad- verfumnihilaliuderat,quam Paries, & Feneftrce,) Cellas leptendecim, nitidas,Pattitiones habentescx Cedro. Quce Porticus,cumCellis, nu- mero quadraginta, (multo fcilicetpluribus, quam nobis opus etat,) in- ftituta erat ad ufum Infirmorum. Simulque monuir, quod quampri- mum aliquis ex iEgrotis convalefceret, transferri poflet e Celi a in Cu» biculum- Ad quemufum parata erant, decem alia Cubicula,pr aster illa, de quibus ante diximus. Hoc fačto, in Ccenaculum nos reduxir,& attol- lens paululum Arundi nem fuam, (quodin moreillis erat, quoties Ml- niftri Mandata Superiorum referunt,) itaad Noslocutus. Notum Vobis facio, confaetudinem Regni hujuspojhtlare, ut poji 'diem injlan- tem , & crafitnum, ( quos Vobis ad transferendos c Novi Homines , & Res vejlras, permittimus ,) contineatisvos ipfas , intra Fores hafce , in triduum. Ve- r ant amen, hoevos nonperturbet, nequepropterea intra Carcerem vos compmgt exiftimate$Sedpotius indultum boe ejje , quo ab Itinerevejlro , fpiritas reereetiš <& reficiatis. Nullius rei egebitis: Quin & [ex Famuli aJŽignatifant , qui vobis m-mkrent, & Negotia veftra expedtant. Gratias ei egimus, cum omni affedu, & humilitate; Et diximus ; Beus proculdubio in hac Terra mani- ftftatur. Obtulimus ei etiam viginti Aureos, fed ille quoque fubridens, noc foliim dixit ; §faid, vultisme ejfe Hominem bini Salam f ficabiit. Poft, prandium noftmm allatum eft • Quodccrte fatis lautum, & am rem vi&um, tamrefpeduCibortim, quamPotiis,exhibuit : Me- oremcerte &uberiorem,quampromodulo Collegii ullius, quantum novi, p otUs crat trium G encrum Unumquodque eorum DOHUm o£ ialubre:Vmumex UvisrPotus ex Granis, qualis, eftapudNos Cervifia, 01 Cervifia,fcd claras & limpidus : Et Sicer«, Gcnus ex Frudu quodarp fcjus -Regionis confe&um • Potus fane gratifiinius, 8c miri reirigerii. Allataetiam eft Nobismagna Copia Arantiprum illorum coccineortim, in ufum iEgrotorutn : Aiebant cukm, ea prsfens &tfficaxefltR.e- niedium contra iEgritudinem in Navigatione contradam. Prasterea, Pyxidem nobis tradiditj pillulis att^lčentibns five cineutiis, plenam ; Monuitque, ut iEgroti noftri, unam earum, fingulis nodibus, ; n Introim Ledi, fumerent^Ouas dixerat Sanitatem eprum acceletaturas.. Proxi- ma die, ciim a Labore 8c opere, circa veduram Hominum, & Rerum noftrarum, c Navi, requievimus, vifum eft mihi, Socios noftros in unum čohvocare: Gum autem conveniflent, itaeos. allocutiis Tum : Amid mei cbarijsmi ^PTofcamus nos ipfbs - Et quo loco res mflrttftnt.-Viri fumus, in Terram projekt č Mari^ ficut Jonas eventre Balenet, ciim in Altoveluti fipuhi ejjemtts. Iamvero , hett Terram rurfus calcamus, inter Vitam tametf, (j Mortem , medit, confiflmus. EtenimFines , & Veteris, & novi Orbis,pr** tervecii fumus., Mque »trim Nobis Eurapam r ur sit s canfpicere dabitur, foli Dermotam. Idtracuh quodam buc advefti fumus j Atque dmiraculo prope aberit ,jt hi rte abvehamur. Quochr c a,S abitem pretentam, ac pericah prafentut, fafutura, atiim recol entes, ddbeum nos conver turnus C or da levemus , & vias ttojlras finguli corrigamus . Pr sterea, ad populum Cbriflianum, Pietatis (fji* Humanitatis plenum, venimus Curemus fauiefof) netUam Faciei confufionew t fupernos indneetmus, utcoramilltsvitia noflra, ammalos Moreš, palam facie- ims. Adbue ref at amphus. lili enim, (etffuf Humanitdtis Forma ,) nos bujufce Domus (laufris, adtrtdmm, concUferum -;g»isnovit, mm-nam boa faciant, y qtio Uortmnoftrorumexpermentmfmant repererim pravor} IvJJ rl*U>r ovrftj y *■ ifrrv****' j ? J. d : m "' I 'v -.A- ^ *■* T Jtdque,propter Amorem Dei, atque fichanm nobis [n Bomrn Anmaram^ GofpovuvinoftvoTUM^it&nosgerAM*?*)***&pA(č&t- : jcupi Deo hdbcAffltts^ Gv&** tiam in Ocuiis populihujas inveniamus. Socii noftri, una voce^ mihi, de iis qu3eadtnonueram,gtatias egerunt* Propniferuntque, fobrie fcSk mo- "iefte viduros, abfque fcandalc>velmirrimo. Itaqqc ttes illps dies lxti, &curisvacui,peregimus * NihilTollicitideeo, quod Hobis, pofttri- duumiliud, contingere poflet : (^ooctiam Dierum curriculo, afllduc. cebant^^ 01 ^ 2 ^ : ^ ara celeriter fiquidem, & conftanter, coavalet Craftano poft triduum elapfum, venit ad Kos Homo novus, quemanteanonvideramus, vefte ca*mlea amidus, quemadmodum 8c prior • NifiguodTurbanumejus aibum effet^ cum Cr^parv^mbei, in vcrtice. Habuitetiam Liripipium, circa Collum, ex linteo puriflimb. Sub Introitum fuum,paululiitn fe inclinavit,6c Brachia fua nbnnihilpc«* plicavit. Nos verb eum reialutavimUs, modo admod^m humili & fub- mifto - Aboreejus, fententiam, vel Vitae, vel Mortis,‘expcdantes Po- ftuiavir,uteumpauqis aliquibusHominum noftrorum, colloqueretur. lfaquc fcx tantitm manferuntj casteri fc fubduxerunt. Tumille. E - Presbyter *y\(o%i -Atlanti*. Presbyter Chriftianus. Itaqitejam accefi, ut operam meam, voh Is, in mni-~ bus,pr<£ftarem,tanguam Peregnnis, (edprtcipue tanquam Chriftianis. Non- mila habeo qu& vohu ref eram, qu& (utarbitror) non ilhb enter audcetis. Sta¬ tus ifte licentiam vobis deditper fex Septimanas uheriits eommorandi. Neque vos conturbet,ftquidem Negotia veftra fpattum amplius poftulent : Nam, neqne %ex ipfa Repni, m bacparte, rigida efl$ Tum vero minime dub.it o, quin ff ip- fevobis C amperendinati onem Temporis iftius, pr okt res veftra flapitabant, pro- curarepojfem.. gfin & infupernarro vobis, Domum bane Peregrinorum, ijlo tempore,[at dttefcere, & pecunia mmerata bencinftrm : Reditus enim fuos accumulavit, jamper S ep tem & triginta Annos :Tot enmejfluxerunt, ex quo Feregnms aliquis ad bas partes appulerai: ltaque de Impenfis vedriš (o!ličiti nefitis j SumptM, quamdib bic manferitis, e puhlico mrario miniftrabttur: Neqiic velpuniJum Temporis, bitju s rei caufsd, de Mora veftra decidet. gjuan- tum vero ad Merces, quas adduxtjje dicitis, tiulUvobis imponentur Conditiones dur£,fed juftispretiis eas vendetis . Valorem earim accipientes, vel in Mercibus aliis, vel in A uro & Argent o : Noftri enim nihil intereft. Sin vero qnicquam ftt, qmd d Statuifto petere i elit is, illudnos ne celetis. Reperinis enim, nos Refponfum tale relaturos, quo valita vefter minime decidat, aut contrifletur . j Hoctantumvokisedico ; Nequisveftrum,Karannalongius, (lila apud eos fefqiii-milliari aequivalet,) d Migniti Vrhu abfcedat, fine licentid jpedali . Relpondimus, poftquam nos vicitTim intuiti eflemus,gratio(amhanc & quafipaternam Benignitatemadmirantcs: - Nonhaberenos, quoddice- remus • C um 8t Gratiis agendis verba non fuppeterent 8c prce-nobilis cjus Sc inopinata Munificentia, pmnia, quas a Nobis petenda efTent, praeoccupaflet. Nos certe Gogitationem illam fubire, qilafi efiigiem S^Iutis aetern^jin Ccelis,ante oculcs haberemus : Siquidem, qui pau- lo antč, in Faucibus Morris conftituti eramus, addudos jam cflein Xocum, ubi Confolationes perpetua?, & ml aliud,fpirant. Quantum ad Mandatum Nobis impofitum, Obedientiam fummam praeftituros • Erii fierinon poflet, quin Coida noftra,ardentiflfimo, fandam illam Sc feli- cem Terram, ulteriusvifcndi, defiderio, mflauimarentur. Adiecimus ; Lingiiasprius Faucibus noftri s adka-furas, quam Nosmentionem, vel Per- fonae cjus Venerandae, vel Gentishujus univerfe . inprecibus noftri s, omittefemus. Supplicavimus etiam ei, ut nos in Numero Servorum fuorum, verorum merit o, 8c fidorum, reputarčt. Jurc non minore, quam quoUnqtum ]V!ortales Mortalibus devindi fuerint: Itaque Nos ipfos, & omnia noftra, ad pedes ejus, humiliter projicere. I)jxic • Sacerdotem feefle, & Sacerdotis Mer c edem expedarč : Id eft . Frater num Amorem noftrum r & Bonum Animarum Sc Corporum nollrorum. Ita .a Nobis difceffit, r.on fineLachrymis, praeteneritudine Animi, obortis • Nos quoquereliquit, Gaudio, 8c Affedu Gratitudinis, confufbs, 8c percul- fos. Atque invicem dicebamus • Nos veni (Te in Terram quandam An- gelorum ;.Qui Nobis quotidie apparebant, Sc ConfolatiOnibus prseveni- ebanr 3 q Ua s neeogitarequidem potuiffemus, nedumexpcdare. r. le P r ^ximo, Horam cir^iterdecimamj matutinam, denuo nos invi- 1 , * Et poft Salutationes utrinque fadas, dixit farni!iariter: tieventjje, utnos. v i(i t aret, s&fempus Nobifcum tereret. Tum Cathedram popo ci, confeait. Nosautem, numero decem, (nam c^teri aut in- feriores feriores erant,aut foras abierant,) circaeum fedimus: Acdeinde ita ex~ drfus cft. Nos de Inlu a boe Benfalem, (ita enim eam vocantif. ingua fuaf) boe hab emu s . gtuod ob fimm Infiilae fioftrdfilitari&m * Et Leges peregrinan- tibush Nobis impofitas, de Terrahac celandd • Et faran Exterorum Admijfi- onem in Regjonem .nosirarn • Nobis q'tidem ?naxima Fars Orbis Habitabilii nota 'fitjpfi vero aliis penit ds fimu* inc ogniti. / iaque c hm ghtčjliones illis aptu ores funt , qui minus norunt , confemaneum efi magis 3 ut Vos me interrogetis, quam ut Ego vos. Refpondimus * Nos illi Gratias maximas referre , quan- docpuidem hanc Nobis licemiam indulgeret :Tumex Hs^ua jam obfervavtmus 7 facite nos conjicere 7 non effe Rem in Mundam s cognittc digniorem 7 quam S tat um & Conditionem Ten&hujw,foelicifimube, & C ode ; Siam if de mult/pltcibm pulebrorum & magnorum Fluviorum Špirit-, qua(tan- quam tottdem Tirques^ Templumillvd & Vrbem cingebant-, A c den que de Gradibus illis infigmbm AfcenfuS per quos ad eadem perveniebat ur, velutt per Sedam quandam C ceh ; ) Sit Fabulofa & Poetica: Hoc tamen ver it at is immif- eetur, Kegionem illam Atkntidis • Tam illam Peruviae tune Coyatn voca- Hlam alteramRegni Mcxicani, tune dtB.am Tirambcl; R egna & Op,but, ptnentia & fuperba.Tam (inquam) potenua, *Fy- 1 tew b ore •> fahem iritra fpattum decem Annorum,) duas magnA f>nm M° nef ^ ava ^ s fufcepprintHinimirumde Tirambel, per Atlanti" An ftra ^ are Mediterraneum • lili amem de Coya, per Mare /lUltraiC, ijque adbanc Infulam no Mam. Deprioreautem Expedttione, vi - detur 3\£ova ^Atlanta*. detur Auctor illevejler, alquid d Sacerdote iEgyptio, quem citat, baufijfe. Pro entm,Ejq' , e pr £ ho, compellerei; Cumque in pot e si at e fua ejjent,baud du- nores Conditiones impojuit, qaam In 'juranium ab tis ekigendo$JempoRerum, comra din m, nwqnam ArmaUturos: Farne & Inopia, perirem. Itaque, nemiren ni, fi A nerica Habnatomm tam raraftt, Neque fi Populus ejufdem, aded (imlex & barbaru* exiftat. Etenimrationem fic mftitueredebetis- y Po puluro Američanu m nov m ejje, & recentem\ Recentem (mpnam) prstc, Htmani Generts,Rel qmi£ m Mont ib tu man/erant, tn in- er o -et ReAon.s parter, tarde Sobolem dederunt • Clmque ejjent Hommes i ert } dfomnium Re rttin p u g e r Ctfmiquam Noacho, & Ediis ejm fmiles, quitandme ant, ex uRverpo Orbe.Eleda,) ad Lit er as, Artet, & vit£ Cul- turni Po ST er ;s tranf mmf ^; {m . n!)n fujfjčiebanti Atque infuper,cum m H abi- tanombm Vtis MtmtariU, (jrovter afperrmum Frigus Regiomm illarum ,) fdhbm Vt forum, Tigridum, & Caprorummaonorum &birfutorum,quiiri Ufo P ir'ib us abiinddm,vesiire r ecdnfuevi(J'ent- Pofteaautem in vallem defcendentes., trn obrabi let ibi Fervom ferre non voffent, »eque Teflium magis levium ulla co- fia el s pr£'io ejfet ■, CoaBifunt Morem nude incedendi introdutere, qrti Mo r, ufq"e in hodierrmm d : em , m ufu e ,i. Solu mmodo magna voluptate & de- plerio aficiuatur, Avmto plumM geflandi • A qneh Oceanum vix roler are pojjent y m ufumve- nire c oeper um. Hinc igttur , quamob Caujjam , Notitia tila Regionis nofir 4t gredi ; Sedmox , hoc ipfum, odrem pertinere perfptctetisi-. im$ige:št itaqu$ (Afiici met prachdfi,) interAfta iJlius Regis 3 unum matfipe etpuw$i.- rtjioh im. Pmdatio fm Mf itutio Ordinis cujufdam & s odet at q«amWp pq- mura S^loilionis vocrnus > TIoblit ji imam dtco } {quanmm nos orbit ramur,) mnim,per Terrorum OrbemRdindationern^ Atpf, Regm /^V/^uminare magnum. Domus hote ftudiis. & ContfmpUtmib^^pemm frCmntr-m.% De^Jicataefl, Patom wnnw y N men traxtjjit aF/tnJmord paubdm c§r- rupium * Ac ft deberetdici Sokmpna? Domus iFerum Rrcbivti tpfa Avbe*. tica 0 [te feriptum habent , prom in Sprmone quot,td(ano vunc. prpfertur . Itaqup N o men fluxjje arbitror y a Rege illo Hebr^orurn, q apu.d p o s celehrii eft^ nobis autem non ignptus. Hobemusenitn Pprt toneš aUqmis Opprum qn $ «p'td vos dejidermur : H ilioriam///«•■!? Hftural^m dtep , 'qnam eonfcripjitde Plantis omnibus . A Cedro Ljbani, ufyuead l^ffopum^ qu£ de‘-fmeic fgredmtr . Atf te de omnibus Rebtt^ quibus Faa & M&tjts wcst. *Mmmeum Cogitatio ilU fubiit, Regena noflruw y 0$j4j$$ifap fti* f«^zReg qMo H ebr ye oru m, .confenu rejenftt y ^umRis Mtefum Avt s y/Xfr ratjepts Titulo Pmlationem bane ImorRje. Aipite tn bone opmiOnem Pfk- ctpuc a 'teor,quod inpjijlariisndmodum amiautsinvenio 3[ Sc^ietar^m'/’^ tnternt omum Šaloiuonis vocart^nterdmn autem Collegium Operum 5»ex uiemm. Fndeperfuafumlralm, Regem Rum no Arm pr oteli črnem, ab Hebr^is aidicijjc • Deum, Mundum bunc^ & emmaqu£.ei infont^Ifr. Fhet rum fpatio creafje^ Ideo qu ^ ^ D omU m UJm msiHvGV* 4dIftqm&Jom». & Invcittionem, Natur £ ver# y m eriom 9 Rerumomim Gon- ditor ma)oremre.cipew Gloriam^ab Fabncam e ar um • JI mineš autem uhrn et¬ re m perriperent F rud a m,in uf,. t e aram -Indid/JJČ miantei Hlftd dterumSVmesf- Nimirim • Colkg4 OperpmTexDierutn. Ferum , m refaimap. tandem M idquod nune antur f Po(lquam Rex omnem Subduis Navigationent me/dijcijs- fet, pr<£tfrquam in Paues bute Imjierto fddtt^ hancvibiUmms Ordinati^ nem fancivit: Nmir um Sinrulis duodenis- amis^mktenhis ex hoc&cmO, Moves btnasy iaPartes Orbis diverfae : In mraque Ntvkm harum, .tSsex Fratermtate ^Atlanti*. Fmernit&te Domus Salomonis, feorfimvehendos : Hls in Mandat is dan* dttm y ut Nos y de Rebus y & S tatu L ocortim illomm , ad quos appellerem y certiores facerem • Pr&cipue autemde Sciemiis y Antbus y Man»fa£tnris y & Imentioni- fttts Mmdi univerfi - utque y in Redita L ibros , Instrument a y Exempldria in unoq m*z-,Luce falicet: Luče, inquam y in quacm- que tandem Term Regio»e y prorump me y &germinante. Cumduehaec dixiflet,conticuit: Nosetiam aliquandiu filebamus.Re- vera enim omnes atronitieramus, cum audiremus, Res tam mirabiles, ©rationefam probabilirecenferi. Illeautem Animos noftros, Cogira« tionibusah\juibus gravidos lentiens, partui aurem non maturos, civiiiter admodum Nosexplicuit • Etad Qpseftiones de Itinere, &Fortunis noftris, deflexit: Sub finem aurem dixit; Rede nos ■faBuroi y (i Confuiatio- nem inter Nos in remm y de Tempore y pro Mora noflra y d Statupetendo. Inquo jn/Tit m ntmc verecmdari Nos - y Tempus enim qmdcunque nobispoflularevi- fumfuem y ipfe non dubitabat fe impetraturum : Ad quod Didum fbrrexi- paus omnes, Sc humiliter Fimbriam Liripipii fui exofcu!ari coeperimus. Ule autem renuit • & continuo a Nobis difccffir. Poftcnam vero, inrer Homines noftros evulgatum fuit, Sramni illum,CondirioRes Ex- tens, qui manere vellent, largiri folere • vix ulil eorum perfuadere potoi- mus,iJt Navem noftram curarent; Autquo minus, Prrpofuum moxadi- rent, ad Conditiones petcndas.Sed,non fine magna diffiaiitare, eos tan¬ dem cobibuimus,doneč ex confenfu, quid faciendum e{Tet,ftarueremus. Jam aurem, tanquam hberos nos rebamur,ciim Metum omnemextre- maeruiiiaf,depulfum vidimus. Jucundiifime item viximus * Civirarera ipfam, occ-non Pom*rium illud, quod Nobis concefTum erar, neram- bulanres: In quo, qo*cunque v ifu digna, aut grata eranr, pct^uireDamus, & fpečlabamus. Inretea Familiaritarem cumplurimisexCivirafe, |il* que noncx inferioreordine, contraximus : Inter quos, Humanitatem perfpeximus, ade6que Confuetudinem tam jucundam & bbe- ranpa Pcregrinos veluti in finu ampleftendi, & fovendi ; ut vix abefier, oblivionem, Nobis, omnium eorum, quae inPatriis noflris chara v _ ? 1 «, e ^ nt> ^ Uccrcr - Q.uin & quoridie mcidimus, inresobfervatu, & Ccrt *> fi u Hibi Ter rarum Spcculum fir, quod Ocu- p ^'bcere debeat, & detinere, illud exhibet bare Serto. C»nttjaie quodam, ut duo cx noftris invitarenrur, ad Festum cjuoddam (quod 3\£ova ^Atlanti*. (quod vocant) Familu, Mos autem celebrandi Feftm x\ lud, cenfen merito polfit, maxime pius,exipsa Natu rde Lege dcpromptuSj8c Vene- ratione dignus: Monftrans proculdubid Nationem illam omni Bonitate refertam effe. Qui tališ eft. Concdfum eft, per L ege s Regrn^ cums, cui vivere contigerir, dum triginta e eorpore.iuo prognatos, limul iuper- ftitcs, viderit > £olque omnes tertium aetatis annum egrdfos • Ftftum boccelebrare. Quod & publico liimptu fit. Pater -Farnih* (quem77r- fanum vocant,) bidudant tFeftum, tresex Amicis fuis, quos eligere pla^ cuerit, fibi advocat ; Acinfuper, Magi ftratiis, Civitatis, aut Gppidi, ubi F e (h/n celebratur, prasfentia honoratur i Omnes autem ex Familia, titriufque Sexiis, adeflc jubentur. Per Dies bofceduos, Tirfarm , cum Amicis illis fuis, & Magiftratu, circa Bonu m Familiae, con fuitat tonem init. Tune (i quae Difcordi a?, aut Lite s, in Familia, oboitae fmt, termi- nantur,& fedantur.Tunc fi quiex Familia,in Paupertatem redačfci fuerintj aut quovis modo affii&i , iifdem fubvemendi, & neceflarium vi d um fuppeditandi, ratio initur. Tunc fi qui eorum vitiis addičtt, aut genus vit.e intrs, & pravu m, agant,reprehenduntur, ccnfuramfubeunt. Qtiin» etiam circa Nuptias, & vitae Conditionem alicui eorara maxime con- venienrem, Confiliumtunc capitur ; Et alia fimiliatta&antur, & dccer- nuntur, Magiftratus ideo adidet, ut Dccreta & Mandata Tirfmi, fi quis forte ex Familia non pareat, AuToritate fua muniat, & Exečutioni demandet: Licet hoc raro admoditm requiratur • Tantam nirairum, Ordini Naturae, Obedientiam prxftant. Ti.nc etiam, Tirfams,ex Filiis fuis, unum eligit, qui cum eo, in Domo fua,perpctud vivat • Qui exinde vocatur, Film Vms. Eatio Norninispoftea patebit. Die FtBwy poft Liturgiam divinam celebratam, progreditur Ttrfams, m Aulam quan- dam athplam, ubi Solennia FefU peraguntur : Qux Aula, a parte fuperio- rijgradum habetunieum Afcenfus. IllicadParietem, inMedio, col- locatur Cathedra, cum Mcnfa, & Periftromate fupeream : Supra Ca- thedram efctenditur €onopxum, rotundam, vel Ovatum, ex Hedera . Hedera certe, prše noftra, plurimiim albelcente • Colbre, nonabfimili Folio Populi, quam vocamus Argenteam : Sed aliquanto magis (plen- 'do : Virctenimpet Hyemem. Conopxutn autem, Filis Argenreis,Si v lnis , d n er forum colorum, quae Hedetam colliganf, eleganter cofl- texirur s Atque Opjfieium plerunque eftalicujus ex Filiabus Familiae--In vetriče, Ketfculo tenui, ex Bvfto & Argento, veMtur : Veram Mateta. onopaei ederavera eft * Ex qua, poft Solennitatem finitam, Arniči Famuix, Foauma!i mod, aut Ramufculum, decerpere amant. Progte- dimr Tir [mus ole fuiuniverfii ftipatus, Mafculis prareuntibus,Furnir nis atergo infequentibus. Sin Mater Familia fuerir,qux Prolem univer- Tam peperit, collocattir add e xtrum Latus Cathedra?, Orcheftra qua?* dam, coope*ta, cum Oftiofecreto, &Feneftris • ubi illa clam fedet. Tirfaniu poftqnam ingreffiis fuerir, in Cathedra illi confidet; univžrsat Familia, : uxta parietem, tam atergo, quam a Lateribus Aiake/uper; Gta- dum Afcensiis, fecundum Ordinem iRtatis,nonhabito fexfis diretimi- he, Te fiftente, ^Tuper pedes ereda. Ciimconfederit, (Aula interimfte- ouentiahaud patvareferta, fed (incturba aut ftrepitu,) poft moram non- M am,ipq;reditiit, ab inferiori parte Aulx, Taratannut j (Q,iodveEbum . ;l ' • ' • apud 'n% 3\(ova Atlantis. apudeos fignificat Haraldm ;) Cujus Latern tegunt Adolefcentuliduo • Quorum unus Rotulumgeritex fplendente tila lutea Membrana; Altu* Botrum vuarum aureum eum peaicillo five Caule longa. Haraldm^ & utcrque Adolefcentulus, Palliis fericis, Coloris Thalamni, veftiuntur- Venim Pallium Harald/, Radios habet aureos, & dimittitur adeo ut Terram nonnihil verrat. Haraldm ,ter fe aliquantulum inclinans,accedit ufque ad Gradum Afcensus, ibique primo in Manum fumit Rotulum. Rotulus ifte, Charta Regiaeft; Ht Redituum, Privilegiorum compluri- ura, Exemptionum, Si lnfignium Honorificorum, Patri F amili uamobrem 9 notumubi ve¬ lim, mdla inter eos ejje Lupanaria, profiibuia mlla 9 nullas Meretrices confiaefiti- as 9 neqneahquid bujujmodi. Imo 9 nonfine deieftationequadam mirantur 9 vos in Furopa tali a tolerare. Aiunt 9 vos Nuptias de officio fuo deturbajjt; Nup~ tise enim in remedium Concupifcentiee Mirita infiima fimt j Concupifcemia m~ tem Natur altf 9 ad Nuptias in it ar fl mul jest. Verum 9 cum Hormmbm Re- medium 9 corruptis fuis % fiupiduatibus 9 magir gratum adfit, Nupti Vtrum & Ftfmi- nam 9 Nuptialis umo 9 qu<& in pnnapio m Bit ut a eši y in M entem venit. Ne- que etiam fienpoteft, ut tUri 9 qm tam magnam fMfem kAuuu & Roberis fufi aded vihter confumpfermt , L ib eri 9 (pars nafiri altera,) omnmd in pretio fini. Quin & durante. vinculo Matrimomh nam-nam Res h LibidmM eontra , & (jmilia. Vemm Prudentiam hanč cenfent ejje prapo fberam, FdP^k vocm "> Conditiom Lothi •-,$»?' m Hofpim fiiCmtutrttfČMMitnfff* Firia ° c/'*' lm ** rtteriuts-idia/m. ; \E%$#c parumdUinibil lacrtfim ■ •, Cum t j L11/ir - ufnue abmdent • ^uand»qaidem m I tar ^rnatts [it .. ubi fi Flamrnm ommd ttomineas, ihco ■ . exting»itur j 3\£ova ojltlantis. extingttuur • Sin Exitm aliquis detur, funt. gSuantum vero ad Amores Mafculorttm , iitosne fando quidem no rum • Neque tamen 1 Arnič it t as, p er timverfum Orbem, magjs fideles , inviolatas, repertes. Atcjue, m verbo dkam , (ficut anted qaoque dixif) nm ulhbi legi, tarnam vigere Caftitatem, auantam in bac Terra. Qujn & Ser mo apud eos ufitatus eft ■, Qui impudicus eft, fiii Reverentiam perdit: ReverentU miem fui, fecundam Deum & JLelig onem, Vitlonm ommum Tramam. patentifitmum. Hxc ciitn dixifiet, ludceus ille^ vir cgregius, paulifper tacuit. Atque Ego, licet Audicndi, magis quam Loquendi, cupidus 5 Decorum ta- men exiftimans, ut dum ille aliquantifper refpiraret, ipfc protinus non filerem, hoc tantum dixi • Me ad eum, Verbis tllts u jur um, quibus ufa eft ad Eham, V'.dna S areptana^ Venifje eum,ad revocanda m memoriam nobis peccata no ftra • <$uodq'ie ingerne conjiteri opor tet 5 Abundare Iuftttiam Ben- falem plut quam E ur op mr um. Ad quse Verba paululum fc inclinavit, 8c Sermonem hoc modo continuavit. Leges etidrnbabem circa Naptias± complures pr ude m ijsimas fane, & bo- neflt/ftmas. Poljgamiam- nontolerant. Sanxemnt, ut nec Nuptm celebrentur j oteč Contradm de Nupu is futuris fiant, mft poji Menjem, a tempore, quo ut er - q te mamo fe pnwmcdnfpexerunt. Nuptias abfq>ie conftenfu Parentum faBas^ ir rit as quidcm non babent, fed Huredit ate mulci ant: Etenim tali/m Nupti- arum Liberos duab-u Tertiis BLzreditads privetrn. Emidem, in Libro cu- jufdame veftris , de Rep. quadam Imagmaria,legi • ubi Matrimonium con - trati ur is, fe irtvicem nudos confpicere, permittttur. Hoc tih non praham. Ttenim Cotuumd teloco ducmt, at quif i poji Not it km tam fdmharem, reji - cktur : Ver um amen, propter DefeBvs in Vir is & Mdieribus complures fecreto.r, qm Matrimonium po Bea infoehx reddere p oftintpmore ttbuntur mag it Citih: Propeopptda (ingula , ftagna duo habent y & vocant ftagna Adama ejf Eva; • ubi permijjum eft , uni ex A.micis Ctri^ atqtte itidem alt eri ex Arnrcts ffeBare eos feparatim m Paine o lav ant er. D iitrique hoc modo colloquercmur, venit quidam, qui Nuncrnm- debatur, indutus Tumca pičla & inaurata • qui Iudmm allocutus eft. Iliade ad me veitit, & dixit* Ignofcas mihi^ obfecro • fine mora hinc ac- c f if r - Poftridic mane, rursiis ad me vemt Iudjeus . L aetabundus, ut vi- ebatur, & dixit: Perlatm beri eft Nmauegul Pr&fettum Trbis , intra dies f e ptem,accej]'urumbde ummex Pambus Domus Salomo n is. Duodecim jam . au e zpfi fant, ex quo ulitim eorum hic vidhmts. Adventni e j us folennis faturut^CauJJa in occulto. Curabo^ ut tibi tff fociistuis , locttt commodm appa~ rettfa ttne Cehbritatem Tmrefus ejui fpedare pofsitis. Gratias ei egi, & ^ IXI ’ niicmm hunc, de Acceftu eius, mihi pergratiflimurn efle. Die eonltituto, mgrefflrs eft Pater. Vir Fuit Staturae,- & me- diocris, Aipeau decorus, Vultum pra: fe ferens quafi Miferantis. Ve- ftitus eratToga, ex Panno nigro,ftncero,cum Manicis largis, & Capa. Veftis interior eX Linoerat; elegantiftimo certe & albijTutio,' ufquead pedes demifta, cum Balteo itidem candido,ex Lino. Liripipiurnetiam geftabat circa Collum,ex Lino puriftimo. Chirothecas habebat fump- tuofas, & Gemmis ornatas. Calceos Hyacmthinos ex Hobiferico. Collum ufque ad Humeros' nudnm. Galerus, figura Gale* erat, aut Monter ut vocant Hifpm: fub qua propendebant Cincinni eius Aub- Kk 2 J crifpC 3\(ova ^Atlantis. crifpi, 8č modo decenti compofiti. Color eorumfubniger; Quem- admodiim St Barba? • Quae m figuram rotundam tonfa erat. Vehcbatur autcm in Cathedra fplendida, fine Rotiš, Le&icas more ; Binis Eqms, magnifice phaleratis, ex Holoferico Camdeo, Auro intexto, Cathe¬ dram ad utrunque finem fupportantibus • lina cum duobus Curforibus, ad utrunque , latus Cathedra;, pari ornatu. Cathedra ex Cedro erat, Inaurata, atque Cryftallo ornata: Nifi quod pars anterior Quadras haberet ex Sapphiris, Auro interftin&is • Pofterior autem fimiles ex finaragdis Coloris Peruviani. Etiam in Medio Verticis Cathedra?, Sol erat,ex Auro radians- Et in fronte ejus Cbemb parvtu, Alisexpan- fis, ex Auro itidem. Operimentum Cathedra: erat Pannus, exEilis Aureis, cum Serico Coeruleo. Cathedram praeibant quinquaginta Juveees, in Tunicis laxis, ex Serico albo, ad Tibiam mediam • Et Tibialibusex Serico itidem albo- Calceis autem ex Holoferico ca?- ruleo, & Galerisexeodem, cum plumis elegantibus diverforum Co- lorum, Galerum ambientibus, in Formam Chordae. Proxime ante Cathedram incedebant duo viri, Capitibus nudiš, veftiti Linteo albo, ufquead Talos demiffo, & fuccin&i, Calceis itidem ex Holoferico creruleo: Qui geftabant, alter Crucem, alter Pedum Paftorale : Neu- trum ex Metallo, fed Crucem ex Xylo-balfarno, Pedum ex Cedro. Equites. comitabantur nulli, nec ante, nec pone Cathedram 5 Ea (čredo) ratione, ut Tumultusomnis, et Strepitus, evitarentur. Poft Cathedram fequebantur Magiftratus &c Fratemitates Urbis. Sedebat fblus, fuper Pulvinar, ex Holoferico quodam hirfutiore, Coloris C a?- rulei: Sub pedibus autem Veftem ftragulam habebat, ex Serico item, Colorum diverforum, fimilem Perfica; quidem, fed elegantiorem. Dextram, qua ibat, fuftulit nudam, Populo benedicens, fcd cumfi- lentio. Plateantaerant ordinata?, ut via ampla p^teret, nullibi inter- clufa- Neque (čredo) Acies unquam in Exercitu, ordinata melius fuit, quam Populus, eo tempore, in Plateis. Quin čk intra Feneftras iplas, non indecenter ‘ftabant Spe&atores ^ Sed quilque velut ordine fuo locatus. Celebritate finita, lud&us mihi dixit • P er aloquot jam clies , detinebor , quo minus Vebifcum,pro folito , & ut cupio, ver fari pojtm • E o quod d Prpfetio Vrb is, Munus mihi demandatum eft, ut Vin huic ftummo mfervi- rem. Triduo poft, Iud&us ad me reverfus eft, &dixit ; Bonu Avibus huc advemftis 5 Pater enim Domus Salomoni*, de veftrdinhac Vrbe mora,certior faftus eft : \AAnque mandavit, m remnciem vobis, fe univerfam focietatem veftram ad ConfpeBum fuum admijjurum j Seorftm etiam, cum uno aliquo ve» ftrum, quem ad koc dehgetis, collocuturum. C tli rei diemperendimmdeftgna- vit, tguoniam autem vos, benediBione fua mpertire, in animo habet • Tempu* antemeridianum pr&fti tu it . Die & Hora praefixis venimus : Ego autem, a Sociis meis, ad privatum illud Colloquium, deputatus fum. Inveni- mu s eum, Cubiculo fpeciofo, Aulaeis fplendentibus inftru&o, 8c Tapetibus ftrato, abfque ullo Gradu Afcensus ad Cathedram ubi P e ° at - Sedebat fuper folium humile, magnifice ornatum • fupra -^ autem habebat Conopaeum, ex Serico creruleo, Auro cleganter in er cxto. Conclave Hominibus vacuum erat} nifi q u °d ab utroque Eatere solu, Honoris erga, ftabat fervus, albis veftibus indutus. Veftis ejus 3\QoAtldritis. ejus interior, fimilis fuit illi, quaaftii&Uni etini vitlirhus m platea. Sed locoTogae, indutus erat pallio, cum Capa, ex panno nigro, adffiodutn iincero, circa Humeros revinčto. Sub ingrefliim noftrum, prout edo- fti fueramus, inclinavimus nos iubinme j Ciimque prope Šolium acceffifTemus, erexit fe in pedeš • Dextrata ejus exuta Chirotheca at- tollens, m modum Benedicentis: Nos autena fmguli, Fimbriatn Liri- pipii fui, proni, exofcuIati fumus. Hoc fačto, reliqui exfociis meis receflcrunt • Ego autem folus manfi. Tune innuit Adolefcentulis, ut illiquoque fe fubducerent 5 jVIeque juxta aflfidere volu it, atque Lm- ga&MifpMica, adhuncraodutn, exorfustft. Benedicat tihi Deus, Fili mi • Gemmd pr&cipud, ex i jstjuaf habeo,te impertiar: Etenim band gra-vabor,prof ter Del (£* Horni- mm Amorem, Statum verum Domus Salonloriis tihi rčipetdre. Fih,utpe7fpicuecognofcas S tatum 'vtrum Domus Salomonis, hoc ordine procedam. Prirno declaraho Finem Fundationis no- Jlra: Secundo Apparatum ff) lnftriitnenta 3 apuibus ad Opera injlruimur : Tertio Officia dillin&a, & Fundfcion.es, So¬ diš no fr is affignantur: P oUremb , Ordiriatiories, & Ritus, -quibus utimur. Finis Fundatioms nofrte, efi CognitioCauffkhim, & Motu- um, ac Virtutum intetioruni in Natura • Atcpue Teminorum Im- ferii Humaniprolatio, ad omne pojfbile. Apparatus Autem, & IrtHrumenta nofl r a j bate funt. Habe- mus Cavernas amplas, tff) projundas, diiperfarum Altitudmum ; Erofundijjima eArum deprimuntur utopit ad fexcentat Orgpas. Atopu. e nonnuiU ex Hi effofa funt fubtet magnat Montes; Jtdeb ut fi Altitudmem Mantis, atdgue Jltitudinem Cavnnre, fimul conferat, frofunditatem habent, aliqua e ar um, trium MiUutiurrt. Repenmut en i m AltitudineM Mantis, ufque ad p lan um, & Jlti¬ tudinem Caverfcae h piano, idem reVePd ejfe • Vtrunque, a\ul l Sale, ft) Radii* Ccelejhb us > ^ j ere aperto, rernotum. Hat Ca.- Včrnas Regionem infimam vocamus. Ufdem autem utimm, ad mnetCoagulationes, Indurationes, Refrigcratmes, ffj Confer- D at ione s Corporum. Utimur etiam Us , ad Miner at Pfaturaleš imitandasi At<\ue ad produ&ionem novorum Metallorum Artifi- čialium , ex Materiis Camentis, qua ibi praparamus & in ntultos Jnnos fepelmus. Utimur Ulit quando(jue, (qu 0 d mirim Videri 3\[ffga ^Atlanti*. videri pofiitf) ad C ur at ione m quorundam Morborum 3 ff) proton* gationem 'vita, in ahquibus Eremitis, qui Ulic viverepr£optant 3 btne infruUi omnibus rebus necejfarus • Qui cer te vivacifimi funt • tAepuibus etiam multa addifcimus. Habemus etiam aha* Sepulturas Corporum naturalnim 3 & Matenarum • Pfon m C one ud o ahquo 3 fed in ipfd Terra centigud 3 ubicomplura Cementa condimus 3 ut Chinenies condunt Porcel- lanum [um. ^ e d nos e a habemus ma\ori Varietate ff) nonnulla exiis elegantiora 3 quam Porcellana Chinenfis. puhtet babe - mus Stercorationunij et Fimorum, varietatem magnam 3 Item Congeftionuni et Jkfajjarum aliarum 3 qua Tetram impinguant y etfertilem reddunt. Habemus Turres praaltat • Quarum altijjima 3 ufque ad alti - tudinem Semi-miliaris 3 lined perpendiculan } infurgunt. Tfon- mlU vero earumfupra CMontes excelfosJita • Ita ut 3 fi Jltitu- danem Montis 3 et Jltitudinem Turris., fimul componas 3 exten- ditur J It hudo in aliquibus earum 3 ufque ad tria M iliaria ad mi¬ nimum. Hac autem Loca Regionem fupremam appellamm ♦, /Ejlimantes Jeris Trati um univerfum 3 int er fupremam et inf- mam 3 pro Regione Aeris Media. lltimur his 7 urribus, prout Jltitudinibus et fitibus earum diverfis conVenit 3 adlnf 0 lationes 3 Rpfrigerationes 3 Conf ?rvationes 3 et ad MeteSra diverfafpetlan- da • Veluti Ventos 3 PluVicu 3 JfiVes 3 Grandines 3 et aliqua ex MeteSris Ignitis. */ftque etiam 3 fupra eas 3 in aliq m bus Locis 3 Jita funt 3 Habitacula Ercmitarum, quos quandoque V iji turnus - Jtque injuper 3 quidobferVare debeant 3 edocemus. Habemus Lacus magws 3 tam faljos 3 quam dulces • lltimur autem iis 3 adfuppetendos nobis Pifces; Jv e s item paluflres et Jquaticas 3 omnh genens. lltimur etiam tis ad Sepulturas C or- forum nonnitllorum Naturahum. Hijferentiam enim Opevattonis invenimus 3 in Rebus 3 qu£ in Terra fepeliuntnr , aut in Jere fubterraneo 3 {g) iis qu£in Jqud fubmergmtur. Habemus Stal¬ na, in qmrum mnnullis 3 Jqua dulcisprecolatur ex Jalfd 3 In aliis autem 3 per Jr tem 3 Jqua dulcis in falfam mutatur. Habemus injup er ' m medio Moris 3 ft) Loca qu at Solf dher- firArbodm ** Bcrbi« pr opni, Jliqui^utem eorum i Ar- kfc4rij;jus Baccis 'sanjaj funt, ad Potuum complura Genera ^(icicnda, frater Vineas. In,his etiam Fxperimenta faci- InfitiondM-, et lnoculatmmn, Arbotem-, tam Silve- fAmrr, qunk Fruflifcranm, ipua multos et magnos- Bffe* pTod-utm, Atque efjtcimm-per Artim$ in Hfdem Po- mariis m 3\(ova <» Atlantis. mariis Hortis, ut Fručhts pf) F lores postni Ant citius aut ferius 3 mam pro tempejlate Jud : ltem 3 ut minonbus inter- Vallis 3 pullulent 3 germment 3 ft) fruUum ferant 3 quam Natu¬ ra fud confueverunt . Arbores etiarn et Plantas grandiores ejficimur 3 mam pro Natura fud • £f £ ruti ut earum majores et fuaviores ; Atque Sapore 3 0dore 3 Colore 3 et Figura' 3 dijferentes d fiecie fud : Et multos ex iis ita praparamus 3 ut ad Ufus Medicinalcs Vale ant. Habemus etiam Modos • per quos Plantae complures 3 per folas Terra mixturty 3 abf- que femine 3 exurgere 3 et crefcere faciamus : Jtque etiam novas 3 et incognitas Plantas, educimus y d vulgaribur dijfe- rentes; Atque Pjantas, exund jjeciejn aliam tranfmutamus , Habemus etiam S ep ta, et Vivaria, pro Beftiis, et Avi- bus, omnigenis: Qviibas 3 non tam propter 'Jfovitatem et Ra- ritatem 3 quam ad DiJJectiones 3 et Experimenta ^fnatomica 3 utimur • ut ah iis x quid fieri pojJit 3 circa Corpus Humanum 3 lucern accipiamus. In quibus 3 mirabiles multos Effetlus repe - Vimus • ViJuti Vit£ in iis Continuationem 3 licet nonnulhs P ar- tes 3 quas vos pro vitalibus babetis J perierint 3 aut extra&£ fuerint ; Refufcitationemwnmllarum 3 qu£ Jj>ecie tenus 3 mor - tua er ant • et fimilia . Experimentum etiam fumimus fuper iUds 3 Venenorum omnium 3 et Antidotorum, et aliorum Medi- camentorum 3 tam Chirurgicorum 3 quam Medicmahum ; ut Corpori Humano meliits caveamus. odrte etiam reddimus alias majores 3 c^’ proceriores 3 quam pro Jfjaturd fud ^ Econtrd 3 alias Vfanas fdcimus 3 & S tat ur d jujld privamus ; Pratered alias feraciores 3 &partu numerofiores 3 reddimus 3 quam Natu¬ ra earum fert ; Econt fa 3 alias Jieriles 3 d" Generationi ineptaJs . Etiam Colore 3 Figmd 3 & Jnimofttate 3 eas mul tis modis Va- riamuSi Procuramus etiam Mixturas & Copulationes Ani - malium diverfatum fpecierum 3 qua novas fpeciesproduxerunt • Neque tamen eas Jlenles 3 prout communis fert Opinio. In fuper 3 complura Genera Serpentium 3 Vermium 3 dHufcarum 3 e Pifci~ um 3 exputrefactioneproductmus • £ \uorum nonnulla in perfeetos (P f -cies maturantur 3 ficut JVes 3 aut Bejlia J aut alii Pifces-Jdt fexu difcriminantur 3 &generant . eq; tamen cafu boefacimus , jR*!** novimus 3 ex qualiMateria 3 quale Animalfit producibile. .... emus etiam Pifcjnas particulares 3 ubi Jimilia experimuf : "t • ■ —-- “ in 3 \£ova OiAtlantis. 379 in Tifcibus 3 qu£ pniis de BeBiis , & Vibus 3 diximus. Habemus ctiam Loca propria , ad Generationem ejufmodi Ver* milim, O 3 Mufcarum, Dobiš incomitz y pf) inpnmis utiles funt: ££ualesjunt apudipos jBombyces :> Apes. P(on te remorabor 3 commemoi ando opuales habemus Domus, pto confciendis t \ ino, Sicera, Cervifia ,&, afm Potibus; Mtpro Panibus ommmodis confeundis: Jut Culinas, in qmbus conficF untur & prapardntur Iura 3 Cibi ran $) mufitati 3 ad Efectus fteci- ales.Vma habemus exlhis; Potus iiem exaliis Succiš Fructuim • Decoctiombus Granorum & ‘ \adicum • Et ČMixturis dMellis 3 Sacchari 3 Manna } Fructuum multorum (jicut in Udu faciunt)paf - forum • ex Lachrjmis fer Motam tantim: Atqne infuperLoca. adltilolationes forter ^ Et rurfus Loca fubterraneaj qua vel Natura f\(ova kMlantu. Natura, Vel Arle, Galores cxcitant,Hos Calores diverfos exbi- bemus, prout tfatuva Operativni;, quam dejignarrkis, popadat. uabemus etiam Domus Perfpedi vx,ubi Expcrimenta exhi- bemusomnium Luminum,^ Ka.dmtionum;Omnmm-quoq;Qo- lorum: Atq; exCorporibus Diupbanis ft) lncoloratis,repraJenta- mus Colores Jmgulos• N on in Forma Ir idurn glifi:entes , (ut fit in Gemmis, & PnfmatibuSjj Jed per fejimphces, fj conjiantes. Praterea exbibemus w»»?»*Radiorum Multiplicationern;^^ ut Lumen e\aculemur,addijlantias magnasilliq;eam Virtutern, ff) Fortitudinem, indimus,ut pa huy/fmodi Lumen a čemi pojjint Line# {$ Punffa ter.uiflima , Exhibemus omne Genus Luminum tinttorum,& Coloratomm\A tque omnes Elufiones & ldecept ione s V ifus,in'Figur is, AAapnit udmibus , Motibus, Coloribus • Omnes Demonftrationes Umbrarum., §) Imaginum in Aere vohtan - tium.lnvenimus quoque Media complura, apud vos i a not n Lumi- nis Oripinalisproducendi ,ex diverfis Corporibus . Eursus, Artifi- cio inVenimus, per qu£ Objeda Valde r omota, inOculosincur- rant-Veluii, in C celo, ft) ahis Locis remotis. Imb etiam quydalla,c^’ Vitra dive$- ^orm Generum-, lnte r eaautem qu£dam čX Bffetallis vitHficatis^ & nonnullis Materin ahis, prem eajs,ex quibus apud Vos Vitra eonficiuntur. Tum complura etiam Foflilia ,qua Vosnoubabetis . MagneteS item Virtutis prodigiofe 5 Et Lapides alios raros, tam Natur ales, quam Jrtificiales. mbemus ctiamDomos Sonoru ,ubi experimur&dmmjlramus S-ono s omnes, eorumq\ Generationes. Uabemus Harmonias., que Li 2 } apud $8i 3\(ova <*Atlantis. apud vos in uf% mnfunt • dMifcentes non tdntum Beta illud acutum drmolle , ut Vos 3 fedQuadr:antes Sonorum • Et Sonos trema - los ahquos dulcijjimos. Habemus Inflrumenta complura Miifica, qu£ Dobiš nondum imotuerunt • Aliqua eorum Melodiam exbi~ bentia fuaviorem s quam vejlra. Campanas quoque dr Tintin- nabula Soni pucundiffmi. Exbibemus Sonos exiles tanquam magnos dr graves ,* GraVes Jimiliter tanquam extenuatos 3 dr acutos. Dem fngimus Trepidationes plurimat ex Sonis 3 qui in Ortu fuo primointegri funt. Exbibemus at que Imitamur 3 So¬ nos omnes Jrticulatos 3 & Literat ; Item Voces, dr C ant us 3 Quadrupedum 3 dr Avium. Habemus quoque Adminicula Au» duuSj qua Auribus appojita 3 ma^orem inmodum 3 Senfumtpfum, dr Sonorum Delationem 3 promovent. Habemus Vocum Rcflexi- ones 3 ( quas Eccho dicitis 3 ) complures mirabiles 3 dr Jrtijici- ales • Vocem non tantum multiphciter repercutientes dr jactantes • fed earum alias Vocem augentes 3 ahat extenuantes : Nonnullas autem earum Vocem Articulatam reddentes dijferentem ab Origi - nali. Habemusultimo 3 Modos deferendi Sonos, in Eubis, dr Concavis alus 3 ad magnam dijlantiam 3 atopuem Lineis tortuojis . Habemus etiam Domos Suffituum & Odorum; ubi dr Ex~ perimenta Saporum adjungimus. Odores tbi 9 ( quod mir um videripojjit 3 J multiplicamus dr fortificamus . Imitamur Odo¬ res Naturales 3 ejjicientes ut Odores omnigeni ex ahis mixturis expirent j quam ex genuinis. Similiter etiam Sapores imitamur 7 itaut Gujlum, quamvis accuratum 3 plane fallant. In Domo hac continetur inf iper Confedionarhmv^z conficimus Bellaria., Plačen tas, dr bupifmodi alia 3 tam H umi da 3 qmm Sicca : Imo dr condimus ea 3 c um ‘febus aliis dulcibus 3 gratifjimis 3 prater Saccbarum, & Mel. Vina ibi. conficimus ]ucundiffima 3 Ladici- nia. Jura, Salfamenta., & Acctaria., grata cene. ad Gutfum, dr Vo bis mimmein ufu. Habemus etiam Domus MacJhinarum, ubi pra&o funt jMacbinae^ dr Organa, ad omnia GezeraMotuum. Ibi tenta- mus celeriores educere Motus, qum apudvos ulios habetis,jive ex Sclopetis Veštris minoribus 3 Jive alia quacunque Machina. Tentamus item Motus reddere faciliores 3 dr intenti°res 3 eos multiphcando p er Rotar 3 dr Modos alios. Tum Motus educimus fortiores & potentiares 3 quam Vos babe tis 3 inma]oribusVefiris V j' '■ . Bom- 3\(cm e, Atlanti's. Bombardi * 3 & Bafilijcis quibufcunque. Exhibemus Tormema Bellica, & MachinaSj omnis generis • Nova* Mixturas Pul- vcris Pyrii j lgnes Grxcos m Aqua ardentes, & inextinguibi- /ejv/gnes mifliles in orani Var letat e o tam ad Voluptatem 3 quam ad UfumJmitamur ibi Avium volatus • G rad us quofdam habemus 3 $■>Commoditates Večlurae p er Aerc jnjiar Ammalmm A lat or urn. Na veshabemus, & Scaphas, quee fubter A epa* navigare poj- fint, & Pelagi Furores meliusperferre : Cingula etiam ad na- tandum & Juffufcimenta. Habemus Horologia complura ex- auifita • & ali 0 * Motus Aeris & Aquarum 3 in O rbem s & p er Vices revertetites • Item Motus nonnullosperpetuos. Imitamur Motus Animahum, in Simulachris eorum ; Veluti 3 in Simula- chris Hminurnffuadrupedum f Avium 3 Pifclum , & Serpentum. Alios deni qfabemus Motaš 3 VEqualitate infignes 3 &fubtihtate, Habemus etiam Domara Mathematicam , ubi inftrumenta omia, tam Geometrica, quam Aftronomica, exquifitijjima 3 yepr £muti«m DomumPrsftigBtum,*' mnimdas P^- ftigias^npottum, & lltafi««, 4 "“G* ' beluš FM autem credetis, Nos, qmtol habemus Na tu- rJU '« Jhmmtionem mmant ; fojfe »omrnm Vertrn Nosomnem Impofturam,. .& Mendajaunj, odto habe¬ mus. Zabrnim Sociis omnibus Domus nofir^fub farnilgno- minice & Multt atioJas 3 & pulchras. In quarum und 3 o?din e collocamus ^ E.vtmplaria rahorum omnium & praftantiorum Inventionum; In alterd autem 3 Statuas Inventoruin infigniorum. Ibi Statuarn Ipidere eji c^lumbi Vejlh 3 qui primus Indias Occidentales ape~ tait, Itidem Fabricatoris primi Navium. Item Monachi T vejiri, quiprimus Tormenta inuenit Igrica, & Pulverem Pyrium. Item Inventoris Muficas. Item Inventoris Literarurri./to» Inventoris imprimcnditypis. Item Inventoris Pkenomenorum Aftrono- mi*. Item Inventoris operandi in Metallis./fm Inventoris Vi¬ tri./^ Inventoris FiliBombycini. Item Inventoris Vmiltem Inventoris Segetum & Panis. Item Inventoris Sacchari .Atque Inventores bojce omnes } apud Nosfervamus, ex Traditione mrtviš cesta & fideli 0 quam apud Vos habetur. Deinde habemus Statuas^ Inventorum complunum infigniorum eX ?wUriS 3 qui Res 3 & Opera Nobilia invemrunt: cum ipjt non videritis, Defcriptiones mr um jatcte i nimis longumeffet»Tum inii^em rettcmt cthgendis, fr.ochve erit errare Jltmim lnvcntori Ret cu fttfq digmoris mox erigimus i Eique \TononviumJatis hberale elaratmur. Sta~ tuarnm iBarum^dlire ex are fmt ; A lire ex M armore s ($> Lapid c Ljdio * Ali a ex Cedro^ahis Lignis quibufdam prettojtšjtidurdz t is 3 &adurnatis- :) ExFerro Alieniat ;> adPrentiones :> & Remedia 3 hu]ufmodi Malorfi. Ciimque lisec dixiflet,fe in pedeserexit: Egoautem,utedočhis fueram, ingenuaprocubui; unde L)extram Capitimeo imponens,dixit: Bencdicat tib\ Deus F dim 3 Huic itidem ReUtioni^ quam feci^ Deus benedjcat, Licentiam tibieoncedo , in Bantan Gentium aliarum eandem evulgandt. Siqnidem Nosbicin Cim Dei vivimus • N mo aids penit h s incognita. Hxc locutus difceflit: Af- fienaverat autem bis mille circiter Aureos, Muneris loco, Mihi et Sociis meis numerandos. Largitores enim magni funt, ubicunquevenerinr,&c. ^eliqua perficere non vacabat. >-c-v Errata. Pae.i ? .Iln.io. poft,Vtnerabilis, decfl C onim a. pag.3 8. lin.44.Curiie, lege, c urin. p.77 .a.Rapttt 'Adiiltmo. l.Kaptu & Adultcrio. 50.25. Ci cui,\.Si cm. 5 9 - 11 ■ imphcatul imfltcatum. 61 .4 6. Er- za (luUumA.Erga(tulHm.67.M.T)iHmnum, 1 .matur nam. 7x.31.bonaA.bona. 7‘tAUlnUrraptlo. Slin InterruptioneM.lbid. 3 I .poft,reliquos^dele Comma. 83 2>. erotm.L ururn. 84.14. Oves,L cimn, 08 k taft feleritate ciniun£td,p«nc Periodam. laT.i.lgnotorumA.Igmtorum. 110.7. An- Jrut 1 Ailmerm 1 36.19. VUhoraA. quadam,}.quadam.iq6.6 adtta, l.addttd. , 6 . 'V Urrigct. i62.ZJt,l.fit. 171.16. amicaA-atmce.17 q.iq.Cbeval.\.Che Val. 200.1. IncinlUnitdUnconjlantuuUnd. > *8 .pofljaucorum, pene Pcriodum. »03.28 .melms, 1. mdtm. 204. 3 1 Vxores FikhH'potes,.io6.i6M,\.ad.zi1.40.Vtrimin rmtticnk§sXVmmm meticulofis.zi 3. li. rmciantur, 1 . dejiciantur. ai 7 .8.r«««»<»f/w,l.F«rfK?Mfw. 231.15.?«• 'W Francifci Baconi BARONIS D E V E K V L A M I O, VICECOMITIS SAN C TI AL BANI, Tractatvs De Divnitate & Au°menm Scientiarum. Qui efl InEaurationis Magnae Pars prima. A D R E G E M S V V M. LONDINI, Typis I OH. H A VIL AND. Proftant adlnlignia Regiain Coemeterio © Dault apud IocofamNorton &J ^hardumlVkiUkerum 1 ’ ‘«3 8 . Imprimatur. Reverendijfmo in Christo Patri, & Dom. D. Arch. C ant. SaceUanm Domeflicm, Decemb. 17. 1^7.' Gvil. Bra y. QuilieImm Rawley Sacr<£ Tneologhu Dočtor, Illuftriffimi Domini, D. r KAN C IS CI BACONI, de Veralamio, Vice-Comitis - S A N C TI ALB AN l 3 Sacellanus., Leffori S. ^ v yf |Um Domino mco placuerit 3 eo me dignari Honore, ut in edendis Operibas fuis 3 ope¬ ra mca ufus fit; non abs re fore eKiftimavi,* fi Leftorenidc aliquibus 3 qu.e ad hunc Pr- ^ C* . • — / U Francisci Francifci Baconi D E VERVLAMIO, VICECOMITIS SANCTI ALBANI, De. Diomtate & Auqmenm Scientiarum & Libri IX. N ..... . .. A D R E G E M SVVM. LONDINI, Typis Ioh. Haviland. Proftant ad Infignia RegiainCoemeterio©. Pauli, apudR ichardvm VVhitakervm. 1 6 J 8 .. | J . .. :L A v. KI v : 4 z- i y cr t r * ► -r J- .v ..-f T"' A s§ r"; t - ' /4 a a v' v 'Sgjg' j r v ■ ; , s ! '1 M r i h . v . v J- ' n •> Atnert. n /it/!raetJStOtJSt/KBtJK/SiJf JUN t PARTITIONES SCIENTIARVM, & Argumenta Smeulorum C A P I T V M. LIB, II. C A P V T I. Artitio Vnfaerf tliš DoUrina? Humanže a in Hiflo- rism;PocGmj Philofophiam : Secundumtres Facultates Intettettbs ; MemoriamiPhantaGam; Kationem : ^odi^ue eadem Partitio competat eti- ^»jTheoiogicis* Cap. 2 * P Artitio Hiftoriae in Naturalem ; e^Civilem : Ecclefi- aftica, ft) Literaria, fub Civili comprebenjis : Partitio t< Naturalis 3 ex SubjcAo/a«, in Hiiloriam Generati- °num • Procter- Geneiationum j & Artium. Cap. 3 . P , Jrtitio Hiftorte Naturalis Secunda, ex Ufa ^ Fine fw 9 'in Narrati^am - 3 & InduUivam : O^odej ue Finis nobi/ifji- mus Hiftorič Naturalis fit , ut miniflret , & in ordine /it 3 ad condmdam Philofophiam ; quemtmetniotuetur Indučli- va. 'Partitio HiiloriceGcnerationum., m Hiiloriam Coele- flium j Hiiloriam Meteororum • Hiiloriam ClAbi Terr« & Maris ; Hiiloriam MaiTarum, Collcgiorum Majo- rum ] & H/lloriam Spccicrum 3 y?p£ Collegiorum Mino 4 - rum. > A 4 Cap. C P drtitiones Scientiarum • Cap. 4. P irtitio Hiflork Civilis^wEccldia(licam^Literariam; & (qu£ Generis pomeri retinet ) Civilem : %jodqui Hifloria Literaria dejtMeietur : Epu conficienda Pracepta. Cap. 5. J^E Dignitate., tt) Difficultate Hiftoriae Civilis. Cap. 6. P Jrtitio pr ima Bidoria? Civilis (Specialist*« Memorias ; Antiquitatesj & Hidoriam Judam. v ' ' : r Cap. 7. P Jrtitio Hiftoriae Judae, in ClironicaTemporam • Vi- tas Perfonarum iti) Relationes kciionuvciiParum^Par- tmm Exphcatio, Cap. 8. P Jrtitio Hidorise Temporum, in Hifloriam Univcrla- lcm ; ft) Particularcm. Vtriufque Commuda 3 (fj Inčam- tnvda, \ 1 ♦ * * Cap. 9, 'ji « i j P Jrtitio fecunda Hidoriae Temporum, in Annaks* ti) Ada Diurna. ' ' 1 ) ; ; ** - . Cap. 10. P ixu C (SpccialisJ in Meram ; C A P.' Tanit toneš Scientiarum. Cap. ii. -r*\ Jrtitio Hiftork Ecclefiaftic£ 5 k E cclefia Pticam 9pet:i.-| akm ; Hift^riam ad Prophetias ; & Hiftoriam Neme- icos. Cap. i 2 . . JjS. l Ai D E Appendicibus Hiftoriae., opure circaV erba Hominum (juernadmodum Hiftoria ipfa circa Fačla) D er fant ur : P ari it to e ar um iv Orationes j Epiilolas; pt) Apophthegmata. Cap. 13 . D E fcundo Membro Principali Dočirinse Humana: a nem - pe Potrfi. Partitio Pocfeos in Narrativam; Drarmti- cam 1%) Parabolicam. Exempla Parabolic*/«'« pnpomnlur. L IB. III. CAP. I. ,1 T) Mii* Scientis >'» Theologiam ; (t) Philofopliiam. x Partitio Philofophiac i» Dodrinas trcs: De Numtne ; De Natura ; De Hoffline. Conjlitutio Philofophk Primč, ut M atns communis emnu CAP. 2.' D E Thcologia Naturali : & Dobrina de Angelis (t) Spintlbus a quie e ]U fdem effi Appendk. C ‘ ’ T ~ . , f • • » *** ' ' . ' Cap. 3. P jrtitio Naturalis Pbilofophk, m Speculativam ; ft) Opcrativam: opaodojue ill<£ dute^ ff) in Intentione Tračtan- us a ft) in Corpore Tradatus Ji epregari debeant m Ca p. 'Pdrtitiones Scientiamm . C a p* 4* 1 P drtitio Dodrince Speculativcc de Natura, z«Pli?ficam (Specialem $ ) &) Metaphyficam : Ojarum Phy(rca Cauffam Efficientem, dKMateriam ; MetaphvficaCauilam Finalem, ft) Formam, inquirit. PartitioPhyficx(Spec :)m Dodrinas De Principiis Rerum ; DeFabrica Rerum 3 fivede Mundo de V arietate Rcruril. Partitio Dodrinse de V ari- atate Rerum, z« Dodrinam de Concretis ^ ff) Dodrinamž/e Ab/lradis: Partitio Dodrinas z/čConcretis, rejicitur ad eaf- dem Partitiones 3 quasfufcipit Hifloria Naturalis. Partitio Dodrinae de Abliradis 3 in Dodrmam de Schematifmis JVfaterice • f£) Dodrinam de Motibus. Jppendiccs dua Phy- ficx Speculativae : ProblcmataNaturaiia; Placita Antiquo- lum Pliilofophorum. Partitio Metaphyficx, in Dodrinam de Formis ; dr Dodrinam deCauffis Finalibus. Cap. 5 . v P drtitio OperativceDodrin x de Natura, in Mcchani- cam ; fb) Magiam : rePpondent Partibm Specu- lativa? : Phyfica: Medianica 3 Metapbyfica? Magia : Ex - furgatio Vocabuli Magd. Jfppendices dua Operativa: : In- ventanurn Opum Humanarum j Catalogus Polychre~- ftorum. Cap. 6 . D E M apna PlulolopFiiae Naturalis 3 tam Spcculativce, quam Operativk, Jppendice Mathematica ; £uod- Y e inte r dppendices potih poni debet 3 quam inter Scientias ^ubflantivas. Partitio Matkmaticce, m Puram : &) Mix- tam, - -- — ‘ - - ■ - - 3 ^ L IB. Tartitiones Scientiarum. LIB. IIII. . / Cap. I; P Anino Dobrin* de Ho mine, in Philofophiana Hu- manitatis; Civilem.Partitio Philofophi* Humani- tatis, in Dobrinam circa Corpus Hominis • (g) Dočtrinam circa Animam Hominis. Confiitutio unius Dočtrins gene-' ralis de Natura de Statu Hominis . Partitio Dočtrin* de Statu Hominis, in Dočtrinam de Perlona Hominis • ft) ds Foedere Animi ft) Corporis. "Partitio Dočtrina; de Perfona Hominis, in počtrmam de Miferiis Hominis ; $) de Pr*ro~ gativis« Partitio Dočtnna: ^Foedere, in Dočtrinam de In- dicationibus; $ de Impreffionibus. JJJignatio Phyfiog. nomiar, Interpretationis Somniorum Naturalium, Do- čtrin*: de Indicationibus. Cap. 2. P Jrtitio Dočtrinac circa Corpus Hominis, in Medici¬ nam Cofmeticam ; Athleticam; (?) Voluptariam. Partitio Medicini in Ojjicia triat^i^. in Confervationeni Sanitatis ; Curationem Morborum ; (?) Prolongationem V itae. Qu6dque P ar s pojlrema de Prolongatione V itae disjttngi debeat a duabusrelio^uis . Cap. 3 . P drtitio Philolbphi^e Humana: cina Animam, in Dobri¬ nam de Spiraculo ; & Dobrinam de Anima Senfibili, JiDe Produda. Partitiofecunda ejufdem Pbilefophia?, in Do¬ brinam de Subftantia • g? Facukatibus Anima?^ & Dočtri¬ nam de Ufu, ($ Obječtis Facultatum. ufppendices dua Do- čtrinac de Facultatibus Anima? • Dočtrina de Divinatione Na¬ brali; ^Dočtrina^Fafcinationc. Difiributio Facultatum Anim.e Senfibilis, in Motum • & Scnfum. LIB« 'Pdrtitiones Scientiamm. LIB. V. Cap. I. P Jrtitio Dodrin^ c ir c a llfum ft) Objeda Facultatum Aninih Humana?, z« Lozicam j & Ethicam. P ar ti tu Logicse, in Artes Inveniendi ; Judicandi • Retinendi j $ Tradendi. Cap. 2. r ' v # yj fooioJ \% iminA t/ P Jrtitio lnventLvx 3 in Laventivatn Artium • Argu¬ mentom m : ^uodqueprior harum (qua eminet) defidere- tur. Partitio Inventivas Artium, in Experientiam Litera- tam ; & Organum Novum. Delineatio Experientias Lite¬ rata?. Cap. 3. P artitio Invcntivae Argumentorum, in Promptuariam • & Topicam. Partitio Topic^ m Generalem ; & Par-* ticularem. Exemplum Topiča Particularis, in lno^uifitione } DeGraviC^Levi. Cap. 4. P Jrtitio Artisjudicandi, /»Judicium/^rlndudionem; pp) perSy\ logifmum. Ouorum prim aggregatur Organo Novo. Partitio puma Judieii per Syllogifmum, Re- dudionom Reda m; ft) Inverfam. Partitio fecunda e j us y in Analyticam • ft) Dodrinam de Elenchis. Partitio Dodri- de Elenchis, in Elenchos Sophifmatum; Elenchos Hcr- nieniae j Elenchos Imaginum,Jn>£ Idolorum. Partitio Idalorum, i«Idola Tribus • IdolaSpectis • ^ IdolaFori. Jppendix Artisjudicandi, viz,, DeAnalogiaDemonftra- tionumpro Natura Subjedi. T " Cap. Tartitiones Scientiarm . J f . 1 • • • .. J •. . rr 1 5 * Cap. j. P Jrtitio Jr tis Retinendi Jfo e Rctentiva?, in Dočirinam de Adminiculis Memoria? • fjJ) Dobrinam de Memorii ipsa. TArtitio Dočlrinse de Memoria ips£, in Pr^notio- nem ; ftj Emblema. LIB. VI. C A P. I. P jfrtitio Traditiv£ 5 in Dočirinam de Organo Sermonis* Dočirinam de Methodo Sermonis ; Dobrinam de llluftratione Sermonis. Partitio Dočlrinae de Organo Ser¬ monis, in Dočirinam de Notis Rcmm ; De Locutione j ft) De Scriptione. Ogarum du Charafteres Reale*, *PartitioJecunda Grammaticae, in Literariam j & Phrlofo- phantcm. Japregatio Poefeos quoad Metrum, ad Dočiri¬ nam de Locutione. Dočlrinae de Ciphris, ad Dočirinam deScriptrone. Cap. 2. t. . I t ; N I D Očlrina de Methodo Sermonis amflituitttr ut 'Pars Traditiva: ^ubftmtha & Principalu. Z\omen ei indi- tur PriidentiaTradrtiva?. Enumerantur Methodi Genera M- terja ; $ fub]unguntu r eerum Commeda 3 %} Incommoda. * ' * v. *>- Gap. 3. D E Fundamentis & Officio Do<5lrins dc llluftratione Sermonis, Jive Rhetoricae. .Jppendices tres Rhetoriač, V* ad Promptuariam tantummodbpertinem • ColoresBonl Tdrtitiones Scientiarum. 8c Mali, tam Simplicis quam Comparati; Antitheta Re~ rum Formula Minores Orationum. Cap. 4. Ppendices generales d^Traditivae: Critica ; & Pada- gogica. L IB. VII. Cap. I. P Artitio Ethicae, in Dodrinam de Exemplari; ft) Geor~ gica Animi. Partitio Exemplaris Qcilicet Boni) in Bornim Simplex ; ft) Bonum Comparatum. 'Parti¬ tio Boni Simplicis, in Bonum Individuale ; g) Bonum Communionis.. 1 •• f Cap. 2. . ^ . V ' P Artitio Boni Individualist WSuitatis, in Bonum Adi- vum| & Bonum Padivum. Partmo Boni Paffivi, in Bonum Confervativumg ft) Bonum Perfedivum. Partitio Boni Communionis, in Officia Gencraiia, ft) Refpediva. Cap. 3. P Artitio Dodrinas de Cultura Animi, in Dobrinam de Charaderibus Animorum ; De AfFečtibus j ft) DeRe- mcdi is,ftve Curationibus. Appendix Dodrin x ejufdtm 3 de Congruitateinter Bonum Animi, & Bonum Corporis. v , ■ , ' •' ' ' ' _’ : j ;r ■ ' ' •* — ______ Cap. I. | p^ r *itzVDodrinže Civilis, zVDodrinam de Converfati- X one - C>odrioam de Ncgotiis: ft) Dodrinamdelm- peno^Rep^ B :: 3 ^ Gap.' L —i Tartitiones Scientiarum . Cap. 2. P Am^Dočirinse de Negotiis, in Dočtrinam de Occa- fionibus Sparfis; Dobrinam de Ambitu Vitse. Ex- tmflum Dočirina; de Occafionibus Sparfis/x Parabolis ali - quibus Salomonis. Tracepta de AmbituVit^. \ Cap. 3. \ ' ' V ' ' N /v P Artitbnes Docftrin* de Imperio, Jfoe Repub. omittun J tur: Tantum Jditus fit ad Deiiderata duo: Dočirinam de Proferendis Finibus Impcriijdr Dočlrinam de JuRitia Uni- verfali 3 j^P^ de FontibusJuriš. Exempla utnujopue. LIB. IX. Cap. I. TA Theologi* M •; Doarmam^Leaitimo Ulu Rationis Human* in Divino ; Dortrmam de Gradibus Uniutis in Čivkate Del; %) Emanauones Scnpturarum. i Fran cisci Baconi B A R O N I S DE VERULAMIO, VICE-COMITIS SANCTI ALBANE D E Dignitate & Augmentis Scientiarum liber primvs. / B Veteri Lege, Rex Oprime, eranc & fpontanea: Oblatioaes, St quotidianat Sacrificia 5 hasc ex rituali cultu,ill« ex pi 3 Alacritate profečte. Arbicror equidem deberi tale quidpiam Regibus a Servis fuis ^ ut fcilicet quifque non folum Mu- nerisfuiTributa, fed & Araoris Pignora deferac. Acque in prioribus illis, fpero me minime defuturum 5 In pofteriori au- tem genere, dnbitavi quid potiffimuni fumerem : Satius autem vifum eft, hu- jutiuodi a!iquid deligere, quodpotius ad Perfon« tu« Excelleutiam quam ad Negotia Coron« fpeftaret. Ego fepiffime de Majeftate tua, ut debeo, cogitans (miffis aliis Cvc Vircutis, five Fortun« tu« Dotibus) magna prorsus afficior admirati- one, cuih intueor Excellentiam earumiu ce Vmutum,Facultatumque, Bbb qaa$ De Augmentis Scientiarum quas Philofophi Intelleftuales vocant : Capacicatem Ingenii tot Sc tanta complexam, Firmitudinem Memorim, Prehenfionis Velocita- tetaj Judicii Penetrationem, ElocutiomfqneOrdinem{imul8cFacili- tatem : Šubic profečfco Animum quandoque Dogma illud Platonicum, quo afleritur, Sckntiam »ihti diud ejfe quam Reminifcentiam ■ Ani- tmmque natur alith omnia cegnafcere, nat iv £ luči, quam fticcus corpork obumbraverat , fubinde redditum. Certe hujus rci , (n in quo alfo) rclucec in Majeftate tui EXcmplum infigne^ cui adeo prompta eft Mens ad concipiendam Fiammam, ubivel leviffima earn excitaveric objcfta Occafio, vel m in im a alicorn Cognitionis fcintilla afFulfcrit. Quemadmoduta ifitur, de Regufti fapieritiffimo , Sacra perhibec Scriptura.Co/' Hit fuijje tanquam Arenam Mar is j cujus quanquam Mafla prmnrandis, Panes^amen minntiflimm; fic Mentis indidit Deus Ma- jeftfti tum tžrafim .plane mirabilem s quae cfini maxima qumquecom>. ple&atur, minunatamenprehendat, nec pariatur effiuere: Cumper- difficile videatur, vel potius impolfibile in Natura, ut idem Inftrumen- tum, 8cgrandia Opera, 'Sc pufiila aptedifponat. Quantum ad Elocu- tionemtuam, occurritillnd Cornelii Taciti de Augufto Cmlare$ Au- gujlo j inquit, profluens, & qu£ principem virnm deceret , eloqaentia ftiit. Sane ftrette rem perpendamus, omnis Orado aut laboriofa, auc affe&ata, auc Imitatrix, quarovrs alioquin excellens, nefcio quid fer- vilfe olet, nec fui juriš eft. Tuum autem dicendi genus vere Regium eft, profluens tanquatn a Fonte, Sc mhilominus, flcut Naturm Ordo poftulat, Rivis didučhamfuis, plenum facilitatis foelicitadfque 5 imicans neminem, nemini imitabile. Atque ficut in Rebus tuis, qum tam ad Regnum, quam ad Domum tuam fpečtent, Virtus videtur cum Fortu¬ ni certarej Moreš fcilicet oprimi cumfoeiici Regimine^ Špes tum olim patienter 8c piecohibirm , cum faufta 8c opporcuni fperacorum adeptione, Thori Conjugalisfaufta fides, cumfru&u Conjugii beato, inSobolepulcherdma^ Pia, 8c Principe Chriftiano digniffima ad pa- cem propenfio, cum fimili vicinorum Principum inclinationc, in idem votum foeliciter confpirantium • fic 8c in Intelleftus tui Dotibus,nonle- vior exoritur lis 8c mmulatio, fi eas, qum a Natura ipsa prmbitm funt Sc infufas, cum infttu&iffima gazi multiplicisEruditionis, & plurimarum Artium Scientia committamus. Neque vero facile fuerit Regem ali- quem poft Chriftum natumreperire, qui fuerit Majeftati tuae, Litera- rum Divinarum, ScHumanarum varietace, 8c culturi comparandus. Pereurrat, qui voluerit, Imperatorum & Regumferiem, 8c juxcame- cum fentiet. Magnum certe quiddam pra?ftare Reges videntur, fi de- libantes aliorum Ingeniaexcompendio fapiant, aut inCortice Dočiri« Os. IiaS-UALIj j. lldUlllIt. ^ RllU * jg Rmmet Fontem Erudidonis elfe, propeabefta Miraculo. Tum ver6 Majeltati, eriam illud accedic, quod in eodem Peftoris tui Scrinio, Sa- Literm cum profanis recondantur^ adeo ut cum Hermece illo n megifto. triplici gloria iniigniaris, Poteftate Regis, Illuminatione acer oris, Eruditkme Philofophi. Cum igicur alios Reges, longe hac iaude £ proprie tua eft ) fupefes, mquum cft 5 ut non folum pratfen- Liber Primvs, tis Seculi farna, Sc admiratione celebretur, aut ctiam Hiftoriarum la¬ mine pofteritate cranfmittatur, verurn utiolidoaliquo in Opere inci- dacur, quod8c Regis Magni potentiam denotet, 8c Regis tam in ftgni- ter Dofti'Imaginem referat* Quare ( ut ad Incoeptum revertar ) milja potior mihi vifa eft Obla- tio, quam Tra&atus aliquis eo fpeftans. Hujus Argumentum diiabus conftabitPartibus. In priori (quaelevior eft, nequetamcn ullomodo prcetermitteftda) de Scieatia:, & Literarum per cmnia excelientia a« gendum eit; 8c finnil de Merito eorum, qui in iifdem provehendis ope¬ ram ftrenue, 8c cum judicio impendunt. Pofterior vero Pars (quod Ca- put rei eft) proponer, quid in hoc gener.e, hucufque ačtum fir, & per- fedum 5 infuper Sceapetftringet,quas videncur defiderari^ ut quam- vis non aufim feponere ? aut deligere,tucEquod pratcipue Majeftaticom** mendein, tamen muka 8c variareprefentando, Regiascuas Cogitatio- nes excitare poffim$ ut proprios Pettoris tuiThefaurosexcutias 3 atque inde pro magnanimitate tua, atque fapientia, optima quaque. ad Arci- um Sc Scientiarum Terminos proferendos, depromas. In ipfo Veftibulo prioris Partis, ad purgandum, viam 8c quafiindi- cendum filentium,quo melius audiantur Teftimoniade Dignitate Lite¬ rarum abfque Oblatratione tacitarum Obječiionum, ftatui primo Ioco liberare literas opprobriis, & vilipendiis, quibus impetit eas Ignoratia, fed Ignorantia fub non unofchemate: modo in Theologorum Zeloty- pia,modoin Polidcorum fupercilio 5 modo inipforum Literatorum erroribus fefe oftentans, 8c proden«. Audio prinios dieentes^ Scienti- am inter ea efte, quatparce cauteque admitienda funt Scien.ti^ ninai- um Appetitumfuifle primum Peccatum, unde Hominis lapfus * Jiodie. que hcerere Serpentinum quid in ea, fiquidem Ingrediens turuorem in- ducit 5 Sckntia inflat : Salomonem cenfere: Faciejtdi libros nulium ejjefine m ^ multamque hčtionem c at ti is ejje affli tli onem • Sc alibi 3 in tnultci Sapkntik mnltam cjfe indignatiomm , Sc, t angtt jcienltam y augere& dolorem 5 D. Pauli monitum elfe, Ne decipiamur per inanem phUofophk am • Quin Sc experientid notum efle, do&iffimos Viros Hasreti- corum Corypha:os, dcčtiffima Secula in Arheilmum proclivia fui/Te ■ ^ontemplationemdenique SecundarumCaufarum, authoritati Primat Caufae derogare • n. C ” icur f ^ft^atem hujus Dogmatis., Fundamentaque ejus male ja a aper.amus, cu-vis obviam eft, iltos non percipere, Scientiam quat JLaplum peperir, non fuifTepuram illam, primigeniamque Scientiam Naturaiem, cujus lumi Qe Honro Animalibusin Paradifo adduAis, No- mina ex Natura lmpofuit, f ed fuperbamillam, & Mali, per quam excutere Deum 3 fibique ipfe legem figere ambivic; Neque cercevis ulla Scientist, qiianta quanta fic, inflac mentem« cum nihil implere A- nimum, nedum diftendere poffic, prater Deurn, Deique contemplati- onem : Quare Salomon deduobuspalmariis InventionisfenfibusAVi- fu, atque Auditai) loquens, ait 3 Oculum videndo } auremaudknde non fa- tiari : quod fi non fit Impletio,fequirur Continens majus efte Conten to. Handali erdeScicntiaipsd, Animoquehumano (cui Senfus ftmč tanquamEmiflarii) definethis verbis,qua: Calendario fuo 5 Ephemeri- T>e Augmentis Scientiarum dique omnium rerum tenipora defcribenti fubnettit, ita concludens^ Omnia Deus condidit , ut unwnquodque pulchrum (it in tempore juo : Mundu m quoque ipjum indidit cordi eorum : invenire tamen H orno non pot efi opus, quod oper at us e ji Deus , ab initio ujque a d finem. Quibus verbis hatid obfcure innuit, Deum fabricaram efle Auimum humanura inftarfpeculi, cotius Mundi capacem, Ejufque non minus ficientem, quam oculum Luminis: neque geftientem folum confpicere varierates, vici(fitudinefque Temporum, veriim etiam perfcrutaodi, explorandi- que immotas, atque inviolabiles Natura; Leges, St Decreta, ambitio- fam. Ec quamvis innuere videatur, fummam illam Natura: oeconomiam (quam appellat Opus } quo d oper at ur Deus, ab initio ujque a d finem) non pofTe inveniriab Homine; hoc non detrahit captui humano, fed inim- pedimentaDočtrina:rejiciendum$ qualia funt Vica: brevitas, Studio- rum divortia,Scientiarumtraditio prava & infida, plurimaque alia in- commoda,quibus humana conditio irretitur.Skjuidem nullam Vniverfi partem, ab humana difquifitione alienam effe, fatis clare alibi docet, inquiens ; Špirit us hominfc e j tanquam lucerna Dei, qua intima arcana explorat. Quare fi tanta fit amplitudo captus humani, manifeftum eft nullum eflc periculum a quanticate Scientia:,ut ut diffusa,ne aut tumo- rem inducar, aut exceflutn: fed a qualitate tantrim, qua: quantulacun- que fit, fi abfque Antidoto fua famatur, malignum quid habet, atque venenofum.,flatuofisfymptomatispleniffimum. Hace Antidotus, five Aroma, (cujus mixtio remperat Scientiam, eamque faluberrimam cf- ficit,) eft charitas, quod eciam priori claufulas fubjungic Apoftolus di- cens ^Scientia infiat^ charitas autem adificat* Cui confonum eft,quod alibi docet, Si. inquir, Imguis loquar Angelorum , vel hominum , ch ari ta¬ tom autem mn habeam , ja čim jum vel ut res rejbnans , aut cpmbalum tinniens, Non quin eximium quid fit loqui Linguis Angelorum & Hominum , fed quia fi fegregetur a Charitate , neque ad com- mune Humani Generis bonum dirigatur , potiiis inanem gloriam exhibebit, quam folidum fru&um. Cenfuram quod actinet Salo- monis, de Exce(Tu legendi fcribendique Libros, Sc cruciacu fpiricus e Scientia oriundo ^ Monitumque eriam Paulinum, Ne decipiamur per inanem philojophiam 5 fi refte explicentur ea loca, optime often- denc veros cancellos , 8t limices , quibus humana fcientia circum- fepitur, ita tamen ut liberum fit ei, abfque omni coar&atione uni- verfam rerum naturam ample&i. Sunt enim limites tres. Primus, ne ita foelicitatem collocemus in Scientia, ut interim Mortalitatis noftrat Oblivio fubrepat. Secundus, ne ficuramnr fcientia, utanxie-> tatempariat, non Animitranquilliratem. Tertius, ne putemus poflc nos, per Natura: contemplationem, Myfteria Divina aflequi. Nam quantum ad primum, optime in eodem Libro alibi fe Salomon expli- Car 3 Sdtis(mqmr,per(pcxi Sapientiam t ant um reče dere a jultitij quan- fl ( m lucern aTenebrk. Sapkntkoculiincapite ejm^Jlultm in temhrif °c rr at ^ jed fmul didici moriendi neceptatem utrique effe communem. £ . e , c ^ n d°certum eft,nullam Animi anxietatem. aut perturbationem or.m ^ ciencia, nifi tantiunperaccidens. Omnis enim Scienria,8t Ad- miraao (qua: c ft femen Scientia:) per fe jucunda eft 5 cum autem Conclu- Liber. Primvs, Conclufionesmde deducuntur, cmx oblique rebus noftris applicata^ vel infirmos raecus gignunt, vel immodicas cupiditates 3 tum demum nafcitur Cruciatus, ille St Perturbatio mentis, qua de loquimur: tune enim Scientia, non eftamplius Lumen ficcum , (ut voluitHeraelitus ille .obfcuruSj Lumen ficcum op tima atitma ) fedfit Lumen madidum, atqiie humoribus Affedtuum maceratum. Tertia regula accuratiorem paulo difquitione.m poftulat, nequeficcopedepraereundaeft. Siquisenira ex rerum Senlibilium, St Materiatarum intuitu, tantum Luminis afie- qui fperet,quanmmadpatefaciendam Divinam Naturam 3 auc Volunta- tem fufficiet,^ ijte decipiturper inanemphilofophiam. Etenim Contem- platio Creaturarum, quantum ad creaturas iplas 3 producit Scientiam 5 guantum ad Deum, Adtnirationem tantumj qace eft quafi abrupta Sci- entia.ldeoque fcitilfime dixic qujdam Platonicus: Senfus humane s fo+ lem referre, qui puidem revelat ter reji rem globum^ccdtjiem vero & fteUas ohjignat : lic fenfus referant Naturalia 9 Divina occludunr. Atque hiuc evenit, non nullos c doctiorummanipulo in h*crefimlapfos efie., quum ceratis fenfuum alis innixi, ad Divina evolare contenderent. Namque eos, quiautumantniiniam Scientiam inclinare mentem in A- thoifmum , ignorantiamaue Secundarum Caufarum, Pietati erga Pri« m3m obftetricari, libenter compellarem Jobiqua2ftione 3 An oporteat mentiri pr o Deo j & tjus gratia delu m loqui conveniat , ut Ipjigra- ti-fčemur č liejuet enim Deum nihil Operari ordinario in natura, nill per fecundas Caufas, cujus diverfum čredi fi vellentj impoftura mera effet, quafi in gratiam Dei, St nihil aliud , quam Autnori veritads immundam mendacii hoftiam immolare. Quin potiiis certiflimum eft, atque experientia comprobatum, leves guftus in Philofophia 5 movere lortalTead Acheifmum, fed pleniores hauftus ad Religionem reducere. Namque in liminc Philofophia: cnm fecunda: caufa: tan- quam fenfibus proxima: 5 ingerant fe menti Humana: y Menfque ipla in illis hčrreat,atque commoretur, Oblivio Prima: caufis obrepere polfit: fin quis ulterius pergat, Caufanamque Dependentiam, Seriem 3 St Con- natenationem, atque opera Providentia: intueacur 3 tune fecundum Poetarum Mythologiamfacile credet Summum NaturalisCatena: An« nulutn Pedi Solii loviš affigi. Vtfemeldicam,nemomaleapplicaca:fo- bnetatisj moderationifque famam captans,pofle nos nimium progredi, inlibris five Scripturarum, five Creaturarum, Theologia autPhilolb- phia, exiftimet j quinimo excitent fe Homines 3 St infinitos profe&us audačter urgeant utrobique 5 St perfequantur 3 caventes tantum ne Sci- entia utantur 3 ad tumorem 3 non ad charitatem 3 ad oftentationem., non ad ufum5 Strurfus,ne diftiaftas illas Theologia, Philofophixquedoftri- nas, earumque Latices imperite mi(ccant 3 ac confundant. Accedamus nune ad Opprobria,quibus literas afpergunt Politici. II« la ejufmoaifunt: Artes emollire anim©s 3 Militarique Glorij ineptos reddere: tum in Politicis quoq; corrumpere Ingenia 5 quce velnimis cu- riofaefficiuntex VarietateLečtionis5 velnimis pertinacia ex Rigore Regularum 5 vel nimis tumida exMagnitudineExempl®ru m velni¬ mis exrravagantia ex Diffimilitudine Exemplorum ;quinValtem ntcunque avertere ? St alienare Animos a Negotiis 8t Anione B i>t 3 odi 6 T)e (t /ugmentis Scientiarum . Ocii ac Secefsus amorcm inftillances:dein Rebufpub.inducereDifcipli- nx Relaxationem, dum unufquifque promptior eft ad Difputandum, quamad Obtemperandum. Vndc Cato Cenforius, cum primis Mor- talium fapiens, ubi Juventns Romana ad Carneadem Philofophum, qui venerat Romam Legatus, dulcedine atque majeftate Eloquenriat ejuscapta, undique conflueret, frequenti Senatu Au&cr fuit, ut expe- ditis Negotiis,primo quoque temporc dtmitterent Hominem $ ne Civi- nm Animos inficeret.Sc fafcinafet 3 8t nec«opinantibus Morum Confuetu* dinumque patriarum mutationeminduceret. Hoc etiam permovit Vir« gilium, (dum Studia fua Patrih exiftimationi poft-haberet,) ut Artes Politicasa Literariis fegregaret, illas Romanis vendicans, has Gr^cis relmquens 3 in verfibus illis decantatis. Tu regere imperio populos Romane mmento H£ tibi trunt artes. -—- — ■— Videmus etiam Anytum Socratis Accufatorem, procrimineei obje- cifle, quod vi 8c varietate Sermonum, ac Difputationum fuarum, Au- ftoritatem & Rcverentiam Legum, Confuetudiuumque patriarum, apud Adolcfcentes imminueret * quodqueArtem profiteretur perni- cicfam, &periculo plenam, qud quis inftruttus, deteriorem cauflam meliorem faceret, vericatemq; ipfam Eloquentiopiam,ad regendos eventus vitje, etiam in uno Homine. Sicut enim jntcrdumficjUtNeposjVelPronepos, Avum, velProavum magis re- lerar, quamPatrem: eodem modo haud raro evenit, ut Negoria pri- fenria magis quadrent cum Exemplis vetuftioribus, quam cum _ Rečen- tioribus. o remounius Ingenium tantum cedit Amplitudini Litera- rum, quantum privati R editlls ^ rario . Quodfidetur,depravationesillas& impedimenra, qua: ž Politicis impucantur literis, aliquid virium habere 8c veritatis, attamen fimul monendum, Erudidonemin fingulis plus Remedii, quim Mali afferre. Efto enim,Liter x Tacita quadam vi Animum reddunc incertum ;i atque perplexum $ at cerce liquido prarcipiunt, qubmodo cogitationes fint expediendae, & qnoufque fit deliberandum, quandodemumftatuen- dum, imo oftendunt,quomodo resinterim abfque periculo trahi nof- finr/8t fufpendi. Efto etiam, Animos efficiunt magis pčrtinaces & difficiles 5 at fimul docent, quai Res Demonftrationibus, qux Con ječtu- 1 ris s De lAugmentis Scientiurum, ris innkuntur 5 neque minus Diftinftionum, & Exceptidnum ufam, quam Canonum, 8c Principiorum conftantiam proponunt. Efto rursiis, feducunt, & detorquent Animos Exemplorum vel imparitate, vel dif- fimilitudine 5 nefcio 5 Ted far is novi, eas, tam circumftantiaram effica- cias, quamcomparationum Errores, & applicationum Cautiones, ex- plicare • adeo ut in univerfum magis corrigant Animos, quam corrum v pant, Hec autem Remedia infinuanc undequaque Literat, magna vi, 8t varietate Exemplorum. Pcrpendat quis Errores Clementis Septi- mi, a Guicciardino, qui ei fuit quafi Domefticus, tam luculenterde- pi&os; aut vacillationesCiceronis, in epiftolis ad Acticum,manu pro- priaad vivum refe&as \ oninino Inconftandain, & crebras Concilio- rum Mutationes vitabit: Infpiciat Errores Phocionis, Pervicaciam exhorrebic: Fabulam Ixionis legat, & nimias Špes, 8c hujufmodi Fu- mos, acNebulasdifpellct. Intueatur Catonem Secunduro, nequeun* quam migrabit ad AnripodaSj & contraria pr.efenti Seculo veftigia figec, Jamqui putant Literas Defidia? Amicasefle, Otiique, k Secefsus dulcedine perfundere Animum 3 mirum pradfcabuntjfiqusea{fttefaciunc Mentem perpetuae Agirationi, Socordiat Patronas oftendanc: cum contra vere affirmari poffic, inter omniaHominum genera, nullara Ne- gatiaamarepropteripfaNegotia 3 prater Literatura. AHiemmRes 3 8e Negotia diligunt Qua;ftus gratia, ut Conduaitii opus propcer merce- dem : Alii Honoris erg6; ecenimdum resgerunt 3 vivunt in oculisHo- minum, exiftimationique fux inferviunt, alioqiai evanituraz: Alii prop- ter Potentiam, k Fortuna: pra?rogativam 3 uc Amicos remunerare,Ini-t micos ulcifci poffint: Alii ut Facultatem aliquam fuam, quam ada« mant 3 exerceant, ac fibi ipfis hoc nomine fsepius gratulenter 3 8c arride- ant: Alii deniqueut alios fuos Fines confequantur. Adeo ut, quod de Gloriofis dici folet, eorum Fortitudinena fitam efte in fpečtantium Oculis, fic hujufinodi Hominum Diligentia k Strenuitas, hoc videtur agere, aut ut alii plaudant, aut ut ipfi intra fe geftiant: Soli Literati Negotiis, & Occupationibus delečtantur, tanquam A&ionibus Natur;*’ cenfentaneis, k non minus falubribus Animo 3 quam Exercitacio eft Corpori, ipfam Rem, non Emolumentum intuentes: ita ut omniura miuime fintdefatigabiles.fi modo res fit hujufinodi, ut Animumpro * dignitate ejus impleat 3 & detineat. Quod fi reperiantur interdum non- nullijin legendo ftrenui,in agendo ceffatores ^non hoc a Literis ortum habet, fed ab imbecillitate, &molicie quadam Corporis, Animive 5 quales notat Seneca, gftddam^ inquit, tam funt umbratiles , utputent in turbido effp. quicquidin luce eft.V fuvenire poterit fortafse,ut hujufmo- di ingenii fibi confcii, fe dent Literis 5 Eruditio autem ipta, hujufm-jdi Ingeuia minime in dir, aut progignic. Quod fi quis illud nihilonumis ^ordiciis teneat, Literas nimium abfumere temporis, quod alias redi us Wipendi poffit 5 aio 3 neminem adeo diftringi negotiis, quin habeat fua diintervalla, doneč Agendi Vices,atqueiEftus refluanc,nifi aut ad- 'im % m ^ e ^ cs * n expediendi$ Negotiis, aut parum cum dignitate luo , us * n Negotiis cujufcunque generiscaptandis. Reftatigitur qu.< renaum,qu-a in re,& quomodo s has fu.bfecivas horas collocare opor« teatj Liber Primvs. teat$ Studiisan Voluptatibus, Genioan Ingenio indulgendum? Sicut rečte refpondit Demofthencs iEfchini, hcmini volupratibus dedito 3 qui cimper contumeliam objeciflet, Orationes ejus lucernam olere ; Pol 3 inquit 3 multum interejl inter ea.cpis ego ac tu ad lucernamfacmus.Qua,- re neutiquammetuendum 3 ne Liter x eiiminent Negocia 5 quin potius vindicant animumab Otio 3 & Voluptate 5 qux alias fenfim, ad utriufque damnum, St Negotiorum, 8tLiterarum, fubiatrare folent. Dein, quodoggerunt 3 Literas Revercndam Legum, atque Imperii convellerej calumnia mera eft, necprobabilkeradcriminandumin- duČta. Nam qui cceptores,& magifri vident ur fines officiorum, pdulo longius , qukm nat ur a mllet, protulifie, ut cutn ad nltimum animo contendifiemus , ibi tam en , ubi oportet , confifteremus. Ipfemet tamen potuit dicere, Monitis fum minor ipfe mis : quippe qui in eundem iapidem ipfe, li- cet non tam graviter impegerit. Aliud, quod Eruditis non in merito fortafle objicitur vitiurn, hujuF modi eft, quod honoriaut emolumento Patriratim fuarum, aut Domi- norum, proprias forcunaš, aut prafidia poft-pofuerinr. Sic enim De- mofthenes Athenienfibus fuis, Me a, inquit ? confilia,fi n &e attendatis ; non funt ejus generis, per qu£ ego inter vos magnns, vos int er Grčečo s defe&ui ftis • fed tali a. ut mihifcepenumero , ea haudtutumft dar e, vo bis autem femper utile ample&i. Haud aliter Seneca, poftquam Quin- quennium illud Neronis, setcrnse erudicorum Magiftrorum confecraf- fetglorias, Dominum fuum, omnibus ja m flagitiis inquinatiffimum, li- bere atque fidenter monere non deftitit,magno fuo periculo,ac poftre- mo prffidpitio. Neque aliter poteft fe habere res; fiqmdem Hurna- namMentem Dočtrina imbuit vero fenfu fragilitatisfua;, inftabiliratis. Fortun te, digmtatis A nima 5 , & muneris fui • quarum rerum memores, nullo modo fibi perfuadere poffunt, Fortune pr opri at Ampfitu- disem j tanquam prsecipuum fibi Bonorum Finem ftatuipofTe. Qu are ficvivunt tanqnam rationem reddituri Deo, & Dominis poftDeum five Regibus, five Rebufp. hac formula, Ecce tibi lucrefeci, non au¬ tem illa, Ecce mihi lucrefici. At Pobticorum Turba, quorum men- tes in Do&rina Officiorum, 8c in Contemplatione Boni univerfilis, non funt inftitutas, 8t confirmat se, omnia ad fe referunt • gerentes fe pro Centro Mundi, ac-fi omnes Linese infe, fuifque Fortunis, debeant concurrere; deReip. Navi, licet tempeftatibus jaftata, nenriquam folic;ti, modo ipfisin Scapha rerum fuarum,receptusdetur & efFugium. At contra, Qui officiorum pondera. & Pbdautia: limices didicerunt' murna fua,ftat!onefque, licet cumpericulo tuentur. Quod fi forte ^jriplumes P erm aneant, in feditionibus, St Rerum imitatiombus non -idartibus, aut verfatili ingenio fed reverentiae, q Uam p ro biras etiam abHoftibusexcorquet,_ tribuendum. Cseteriim, quod artinet adfidei conftantiam, & Officiorum Religionem , qoas certe animis Horni- num inferit Eruditio, urcunque e in Veritaris tancum, ScRationis clientelam, fe dare debeant. MeJius veteres, quinon aliis, quam Amicbj atque /Equalibus Scripta fua di- care (ole-bant, aut ettam Nomina ejufmodi araicormn Tradatibus fuis imponere ; quodfi forte Regibus, aut Magnatibns opus nuncuparenr, turu demiim boe fadum eft, cum Argumentum Libri Perfbnm tali convemret* LLcc aucem, 8c fimilia reprehenfionem podus mereutur quamdefenfionem. Nequehoc dico, qu?fi Literatos culpem , fi ad beatos, 8c potenres viros quandoque fe applicenc: rede enim Diogenes cuidam cum irri- £one roganti, <$Ui jieret , qiiod P bilo jop hi Div it e s Je&arentur ? N on Divites Philofiphos š refpondit, non finemorlu* Hoc idtofieri , qmd Pbilofophi quibns rebus indigeant , pr obe intedigant , Divites nonitem. Haic affine eft illud Ariftippi, cuinefcio quid peten i cum nonarrea- derec Dionyfius, ille adoranris more abjecit fe ad pedes e;us 3 qui tum demum aufeulcanspetirioni annuit: Sedpaulo poft , qu>džtmdignira- tis philofophiae Aftertor »inerepuit Ariftippum., quod demioeudofe, ad PedesTyranni,pro cantilla re Philofcphiam ipfam contumeiaaffe'* ciiTec 5 eni ille, S nam id cttlpam non f'ul(je refponditj fed Dionjifij , qni Auresgeftaret in Vedibus. Quin prudens ille, non pufillanirms habi- tuseft, qui in Difputarione qi’adam cum Hadriano Cafare, vinci fe palfus e It, excufans L dum , gnfod fus exiguam circumferre Lucernam? Atquinon abfimilis eft eorum Ratio, quinon tam vericatem perfpicuis Argumentis, Authoritatibus, Compararionibus, Exemplis illuftrare nituntur $ quam in hoc foli.m incumbunt, ut minutos quofque Scrupulos eximant, 8c Captiunculas ocpediant, & Dubitationes folvant j hoc pa&oquteftionemex quasfti- one gignentes, quemadmodi)m fit mfuperiori{imilitudine,ut Lucer- unumaliquem locum delata , alios circumquaque deftituar, Sc obfcuret. Adeb ut Scyllse fabula, ad vivum exprimat, hoc genus i nilofophPc • cujus Os & Peftus Virginem formofam prsferebant. infra vero fuifle aiunt, . CandidafuccinU^m latrantibus ingulna monfiris. ic genera i a qua;dam apud Seholafticos invenias, qux pulehra funt 5 ^ n PS r P e ram inventa: ubi autem ventumfuerit ad Diftin- aiones, Deafionefq Ue } pro f^cundo Utero, ad Vit* Humana commoda, m portentoLs, Sc latrantes Quxftiones definunr. Itaque minime mirom, fi hoc g enus Doarina?, etiam apud vulgus Hominum contemptui obnoxium fucrit, qui fere foleut, Veritatem propter Controverfias circa cam motaš alpernari, atque exiftimari cos erra- re omnes, quinunquain inter fe conveniant 5 cumque videant doftos Homines inter fe digladiari, de rebus nullius momenti, facile illud Dionjfii Syracufani arripiuat, Verba iftafuntfeuum otioforum. Nihilo- minus certiffimiim eft,fi modo Scholaftici,ad inexplebilem Sitim Veri- tatis,8c continuam Agitationcm Ingenii,V arietjitem, Sc Multiplicitc, tem ? cc 3 Lečtioaifj iS De u ’ Morali* Philolophia,8c Politica celebraretur fola: . ICd q«emadmodiunCoelum Sc Terra fimul confpirant, Sc confentiunt ad * Liber Primvj. ad Hominumtuendam vicam, atque juvandam- ifa fane hic Finis efie debet utriufque PhilofophisjUt reječtis vanis fpecuhtionibus, & quic>* quid inane, ac fterileelt, confervetur quicquid folidum eft,ac fru&uo- fum^ ut hoc pa&o, Scientia non fit tanquam Scortum, ad Voluptatem, auttanquam Ancilla,ad qua:ftum;fedtanqaam Sponfa, ad Generati. onem, Fručtum, atque Solatium honeftum. Jam explicafte videor, 8t qnafi Diftečtione quadam aperiiifle, vitio- ofosiilos Humoreš, aut faltem eorum prrcipuos, qai non folitni ob' ftitere profečtui Literarum, venim etiam culpandis iifdemanfam de- dere. Quod quidem,{inimisad vivum fecerim , meminifte oportet, Fidelia miner a mantis^ [e d dolofa Ofcula malignmtis. Utcunque, hoc certe mihi videor aflecutus,, ut merear fidemin fequenti prteconio, c um fuperioii Cenfura tam libere egerim. Neque tamen in animo eft mihi, Panegyricum Literarum feribere, aut Hymnum Mufis prtecine- re s licet forfitan diu }am fit, ex quo Sacraearum rite celebrata fint: fedeonfilium eft abfque Pigmentis, St Hyperbo)is, vei um do&rina: contra alias res Pondus, exciperc St perpendere, veramque ejus Valo- rem 8t Prerium, ex Teftimoniis Divinis acque Humanis exquirere. Printfc igitur qu*ramus Dignitatem Scientia in Archetypo, five Exemplari^ ideft 3 inAttributis, atque Aftis Dei, quatenus revdaotuE Homini, St fobrie indagari poftunt. Quainre, non competit appella« tio Doftrinse, ci m omnis dobrina fit Scientia acqmfita - nullaautem Cognitio in Deo acquifita eft , fed Originalis. Icaque aiiud qua’- rendum eft nomen 3 Saphntia (ciiicet , ut facrae Scriptura? eam indigirant, ' Sicautemfereshabet: Ih operibus Creationis, duplicem Virtutis Divinae Emana* fcmern videmus 5 quarutn una.ad Potenriam refertur, alteraad Sapientiam. lllapraecipuecemiturincreanda, Mole Materi at, hascin Pulchritudine Formae difponend& Hoc pofito notandum eft, nihil in Creationis Hiftoria obftare■, qain f teric confufailla Coeii Ter- ra?quc Mafla, St Materia, unico temporis momenro creata; cui tamen difponendfc, digerendaeque fex dies fuerunt attributi: adeofignanter iJtusOpera Potenti^jac Sapientižedifcrirhinavit. Cuiaccedit,quoH de r l / reil *, Creal: ’ 10ne 5 memorial proditum non fit, dixifle Deum,Fw£ k Mm & J er ra, ficut de fequentibus operibus dictum eft • led nude atquea ua iter, Deu* creavit Celum , & Terram : ir a ut Materia vide- atur, tanquam M anu fefta, Forma: vero Introdučtio ftylum habeat Legis, aut Decreti. Pergamus a Deo ad Angelos, quorum Narura dignatione eft Deo proxima. Midemus x n Ordinibus Angelorum ( quaeenus fides adhi- benda Coeleiti lili Hierarchi^aa- Dionyfii Areopagita: domine evuL gatur)primum locum obtinere Seraphim , Angtdosfcilicet Amoris 5 fe* cundu Cherubm , Angelos Illuminarioa.s^terciu autem Locum, 8t fe- quentcs,Tliw®w,P^^«/ , ^^^,caeteri!q,AhgelisPotenti;e 5 8<.Minifterii concedi : ut eX hoc ipfo ordine, ac diftnbutione clarum fit Angelos Scienrise,8t Illuminationis, Angelisimperii 8tP 0 tentia pi;’pori A Spiritibus, 8t Intelligentiis, ad Formas Senfibiles & Materiaras doTcendentes 3 legimus primam Formanim creaturam fuifle Lucern- ' ) : qute T)e iAugmenth Scientmum qux in Naturalibus & Corporeis, Scientist in Spiritualibus atque Incor- poreis refpondet. Sic in Diftributione Dierum, videmus Diem, qua requievit Deus, Sc contemplatus eft Opera fua, benediftam fuiffe fnpra omnes Dies, quibus creata eft, 8c difpofita Fabrica V niverfi. Poft Creationem abfolutam,legimus Hominem collocari in Paradifo, - ut illic operaretur: quod quide Opus,aliud elfe non poterat,quam quale - pertinet ad Contemplandum 3 hoceft 5 cujusFinis,nonadNeceffitatem aliquam 3 fedad Dele&ationemjSc Aftivitatem Cne Moleftia, referri pof- fit: ciim enim tune temporisnulla potuerit e(Te CreaturasReln&atio, nullus [udor vultus ,neceflario fcquitur Adiones Humanas, ad Volup- tatem, St Contemplationem, nonad Laborem, aut Opus comparatas fuilTe.Rursi^primaeHominis Adiones,quas inParadifo exercuic, duas fummarias Scientite partes complexa? funtiHa* «ant 5 InfpedioCreatu- rarum 5 8c Impofitio Nominum. Nam Scientia illa-, qux Lapfum intro- duxit(quod 8cantemonuimus)non erac Naturalis Scientia circaCreatu- ras/ed Moralis Scientia de Bono Sc Malo^ex hdc fuppolitione,qu6dDei Mandata,aut Vetita^non effent Principia Boni 8c Mali/ed quod alias ha- berent lila Origines3quoru cognitionem afFedavitHomo,fcilicet ut to* taliter a Deo de6ceret,8c fibi ipli, fuoque arbitrio prorsiis inniteretur. Veniamusad ea,qux ftatimpoft Lapfum contigere. Videmus (ut innumera funt Sacrarum Scripturarum Myfteria, falva femper veritate Hiftorica Sc Literali) imaginem duarum Vitarum, contemplativ* ni- mirum 8c Adivat, in Perfonis Abelis8cCaini, inque eoruminflitutis , Sc primitivk vivendi Rationibus delineatam:Quorum alter Paftor erat, (qui propter Otium St Quietem, liberumque Coeli Afpe&um, Typus eft vita? Theoricte)alter Agricola (laboribas fcilicetfadgatus. Sc afpečhi inTerramdefixus.) Vbicernere eft, Favorem 5 Eleftionemque Divi' nam, ad Paftoremacceffi(Te 3 non ad Agricolam. Sicante Diluvium., Sacri Fafti, inter pauciflima, qua: deeofeculo memorantur, dignati funt memorial prodere, Inventores Mufica’,ac- que Operum metal]icorum. Sequenti Seculo poft Diluvium, gravifli- ma poena, qua Deus Humanam Superbiam uitus eft, fuic, Confufto Linguarum, qua Doftrinte liberum Commerrium, Sc literarum ad nvi« cem Communicatio maxime interclufa eft. Defcendamusad MofemLegis-latorem, Sc primumDei Notarium, quem Scriptura? ornant hoc elogio, quod gnants &peritus ejjet Omnis do&rin£ š£gyptt°rum.. Qua? quidem Gens inter vetuftiffimas Mundi Scholas numeratur. Sic enim Plato inducit iEgyptium Sacerdotein dicentem Soloni 3 Vos Gr£ci femper Vueri ejUs i tjullam vel Scientiam Antiquitatis^ velAnticpuitatan Scientia habentes. Perluftremus Carre- monialem Legem Moliš, reperiemufque, praiter Chrifti Prfffiguratio- nem.Diftimftionem populi Deia Gentibus,exercitium Obedienrimali- dfqueejufdem Legis Vfus ficros, nonnullos do&ifiiniorum Rabbino- r um,haudinutilemcicca eamnavalTe operam,Ut fedulo eruerent, quan- d°que Naturalem s quandoqne Moralem Senfum C aremonkrum, Sc ivituum. Exempligratia, ubi de Lepra dicitur, Siejfloruerit dijcur- nns Lepra , Bomo tmtndus erif^L non recludetur^fin car o viva in eo erit, itnmtr Liber Pr im ysI immunditice condemnabituTj & ad S ac er dot k ar bit ritim feparahilur. Ex hac Lege colligic unus eorum Axioma in Natura; Putredinem ptfHlentiorsm ejfc, ante^ puampofi Mat urit at m. Alius Morale Docu- mentum elicit, Homines flagitik undipue ceoperfos , minus corrmpe - rt puhlic os mor e s ^ quhm mediocriter , & e x par te t ant um m slo s : adeo ur exhoc, Stfimilibus locis ejus Legis, prseter SenfumTheologicun?, haud pauca ad Philofophiam Spediantia Spargivideantur. Si quis etiam eximium illum lobi Libram diligenter evolverit* plenum eum, 8c ranquam gravidum 5 NaturalisPbilofophiK Myfteriis deprehendec. Exempli gratia; circa Cofmograpbiam, Sc Rotundita- tem Terra:, illo loco , extendit A quilouem'fuper vacuum^df appen - Mt ter ram fuper nihilum. Ubipenfilis Terra, Polus Arčhcus, 8c Coeli convexitas in extinvis 5 haudobfcure inlinuantur. Rursus circa Aftro- nomianij Sc Afterifmos , illis verbis, špirit us ejus er navit Coslos , & obfietricante manu ejus edultus eft Coluber tortuofus. Ec alio loco, Nunquid cdn)ungere valebis mic ant es ji dl as V leta d as , aut gjrum Ar - &uri potem elijjtpare? ubi immotaconfiguratlo ftellarum Fbcarum, paribus jLntervallis Temper inter Te diftantium , elegantiffime deTcrE- bitur. Ireni alio loco, gtuifacit Ar Bur um , & Oriona , & HjadaSj &Interiora A uJi rt. Ubiiterum innuit depreffionem Antarftici Po¬ li, eamque defignat nomine, Interiorum Aujtri , quia Auftrales ftel- la: noftro Hemifpha:rio non cernuotur. Circa generationem Ani- malium: Annon jicttt lac mulfijli me , & jlcut čaje um coagulajU me d 8ce. Circa rem Mecallicam , H akt Argentum Venarum fuartrn prin - cipia , & Aurolocus ejiia quo conjlatur , Ferrumde terra tollitur , <&* Lapts jolutus calore in £s, vertitur. Ec fcquentia in eodem Capite. Pariter 8dnPerfond Regis Salomonis , videmus Donum Sapien^ ti«, tumin Petitione iplius, tum in Conceffione Divina, omnibus terrena:, Sc temporalis Foeiicitacis Bonis pradatum. Virtute cujuš Doni, & Conceffionis 3 Salomon egregie inftra&us, non folum Tcripfit infignes illas Parabolas, five Aphorifmosde Divina, atque Morali Philofophia ; venim etiam compofuic Naturalem Hiftori- a ' Tl omnium Vegetabilium, A cedro fuper monteni , ufque a d mufi €um f t per murum , (qui nihil eft aliud , quam Rudimentum plan- 5 ^ Ut redinis Sc Herb« Medium ) Omniumque etiam , qu« re- pirant ^ moventur> j m 5 jd cm Rex Salomon, quamviš excellue~ nc pmus, Magnificentia iEdificiorum, ClafTe, Famulitio, Nomi- .ms ce ebritate, Sc reliquis qu« adgloriam pertinent, nihil tam en, ex lita Glorij fegete, fibi ipfi decerpit, aut alTumic, pr«ter Decus Inqnirendi s Sc Inveniendi vericatem. Sic enim diferte- ait • Glo* ria Det eji celare vrbam &gloria Regis InvejHgarefermonem. Ac fi Divina Majeftas innoxio illo, 8c benevolopnerorum^ Ludo delefta- retur, qui ideo fe abfcondunt, ut inveniantur : quasique etiam nihil elfet honorificentius Regibus, quam DeiCollufores eflein eodem Lu- do; prcefertim cum tot Ingeniis imperent, tantalaue opes Dra fl-n U* ant,quibu6omnisSecretii«veftigatioabfoIvipoffit. ^ Necvcro aliter harcdifpen&vitDcro,, poftq U a m Sa l vat0] . nofl ; maodum vcmlTcc. Ule enim pnus,potentijm oftendit fuam in profli- J J rl d ^ * .a t)e Augmentis ScientUrum ganda ignbfantia, ubi cum Do&oribus, 8t Sicerdotibus ddfereret irl Tcmplo 5 qna in fubjuganda Natura,tot St tantis editis Miraculis. Adven- tus quoq$ Spiritus Sanfti.prscipue adumbratus ;) arq-expreflusfuit in fi- militudine,ac Dono Linguarum.qux funt duntaxac Vehicula Schntidicationemque magnificorum , 8t admirabilium Operam Del; ita-, fi tantiim in eorura fpede externa, fic utfenfibus ncftris fe •exhibenr-, haTeremus^ eandem faceremus tnjuriam Majeftati divina?, ac fi de Opulentia, & Copia nobiliffimi Gemmarii , ex iis qua? pa- lam exporuntiir m pergoli , /udicaremus. Altcrum, qudd fingula- re Remedium^ An'nidotiimque ex-hibeat Philofophia, contra Infide- litatem St Errores. Nam Salvator nofter inquit,E^^/žr nefcientes Scrip- turai & VbtentiitM Det. libi duos Libros, ne in Errores iacfcfamus, proponic nobis evoluendos: prililo Volumen Scripturarum,qua; Vo- 1 vin tat etn Dei • dein Volumen Creaturarum,qua? Potenriam revelanr: |Orutn pofterior, veluti Cia v is eft prioris, non folum Intellectura “ aperiens, ad genuinam Scripturarum Meetem 3 ex ge- •ne railbits ^^^^bsRarionis^St Legibus Sermonibus expromendam:Sed -pOrro enam praecipub Fidem noftra referans, ut in feriam ingrediamur Omnipotend«e Liber P r i m v s, Omnipotentia; Divina: Meditationem, c ujus Chara&eres mamme in- fculpci ejus Operibus, Scincifi funt. TantumdeDivinis Teftimoniis, ac Judiciis,pro vera Dignitate, 8tPretio Do&rinas, dičiumfit. Quantumad Humana Teftimonia , 8c Argumenta, tam latus aperi- turCampus, utinTra&atuhocbrevi, & preffo, delečtum potius ad- bibere deceac y quam copiam. , Primo itaque Summus apud Ethnicos Honoris Gradus fuit, Divinam Venerationem, Cuitumque confequi: ( Qucd quidem Chnftianis eft tanquam Fručtus vetiius:) Nune vero loquimur feparatim de Judiciis Humanis. Itaque(ut ccepimus dicere) apud Ethnicos., ille,quem Gneči Jpotheofia, Latini Rdationem inter Divos vocarunt, Supremus Hoc 0 r fuit, qui Homini ab Hcraine tri bui pofifet: pratfertimubi nen ex Decreto, autEdido aliquo Impe- rii ( ut C^faribus apud Romanos) fed ex Opinione Hominum, 8c Fideinterni, ultr6deferretur. Cu/us Honoris tam excelfi , Gradus quidam erat, StTerminus medius. Quippe fupra Humanos Hono~ res , Heroici numerabantur, & Divini 5 inquorum diftributioae hunc ordinem tenuere Veteres. Pverampub. conditores 3 Legiflatores s Tyrannicid« , Patres patri«, quique in rebus civilibus oprime merue- runt, infignici funt titulo Heroum tanrum, aut Semideorum, quales faerelkjetts, Mittos , Romlus^ cxterique : Ex alted Part e, Inven- tores8t Authores novarum Artium, quique Vitam Humanam novis Commodis, 8t Acceffionibus dodrunt, femper confeerati funt inter Deos ipfos MajoreSj quod Baccho, MercHrio^ApoUim, & aliis contigit. Quod certe jure, & fino judicio faftum eft. Nam priorum Benemerica intra unius iEcatisjaut Nationis limites. ierc coercentur } nec abfimilia funtlmbribus tempeftivis, & benignis, quiquamvis fru- giferifint, atque optabiles, tamenproilia Tempeftate tantusn qua de- cidunt, atquepro Amplitudine TračtusTerne , quam irrigant, utiles funt j Pofteriorum vero Bencficia, utipfms Soris, & Coeieftium Mu- nera 3 Temporibus perpetua, Locis infinita funt: lila rursus, cum contentione, 8t perturbatione ut plurimum conjunčta iunt j haic ba- - Kr C Verum Charafterem Divina Prarienua:, veniuntque in aura. kni , 3 kj U£ tumu Eu, aut Itrepitu. e que fane Dodirin x Meritum in Civilibus, 8cin reprimendis In- commodis, q U£e Homo Homini infert, multum cedit illi alteri, in fub- evan is umanis Neceflitatibusmute ab ipsa Natura imponuntur. Ac- que locgenus Meriti, optime adumbratum fuit fubilla fafta Narrario- ne, de neatro Orphei j ubi fingulre Beftix, Avesque congregat$ funt, qux Appetiruum fuorum innatorum immemores, Pr.eda^ Lu- di, Pugnar, amice pladdžque una ftetere , Cytharai concentu , 8c fuavitace cape«. Cujus Sonus ubi aut ceflaret, aut majori fouitu ob- rueretur, omnes illico Animantes ad ingenium redibant. Qu^ j a Fabula eleganter deferibuntur Ingenia, & Moreš Hominum, qui V a« riis&indomitiscupiditatibus agitantur, Lucri, Libidinis, Vindiš* qui tamen quamdiu Aures prsbent, Prasceptis & Suafionibus Reli- gionis, Legum , Magiftrorum, in Libris, Sermonibus 8c Con- cionibus , eloquenter 5 8c fuaviter modalanubus , tamdiu Pa- coluat , St focietatem 5 Sin ifta fiieant , aut Seditiones , 8c Ddd 5 Tumultus V De aAugmenth Scientiarum Tumultus obftrepant, omnia diffiliunt, St in Anarchiam 5 atque Con- fufionem relabuntur. Sed enim hoc clarius cernitur, ciimRegesipfi, aut Magnates., auc Prcefe&i erudidoneprtediti fine. Ut ut enim luis addičius nimium Partibus videatur, qui dixit, Tum demnm Rfjp. fore ftvlices , dim ant Pbilofophi regnant , ant Rige s philojophantur • Hoc ramen experientia notum eft, fub eruditiš Principibus, St Cuftodibus Reip. fecula maxi> me foelicia fuifle. Quamvisenim Reges ipfi ,) fuos habeant Errores Se Vida, AfFečtibus fcilicet & praviš confuerudinibus pro more ca?tero- rum Hominum obnoxii 5 tamen Do&rinarum fi accedae Lumen, an- ticip.atž quxdam Notiones, Religionis, Prudentior, Honeftatis, re- tinent eos, 3t ab omni prcecipiti j Si immedicabili Exce(tu, & Errore refraenant • Aurem-fempervellentes , ebameum Confiliaril & Do- meftici filent. Quin Senatores ipfi, & Confiliarit, qui Lireris excul- tifunt, Soiidioribus innituntur Priacipiis , quam qui ab Experientia tantum edofti funt iiiis ex longinquo profpicientibus Pericula, 8c mature propulfantibus 0 ciim ifti tantum ex propinquo . & comimis fapiant, riihil videntes nifi quod imminet • Sc tune demiim Agilitate Ingeniifui, fe in ipfo Periculorum ardculo, expedire, 8c eripere pofle confidentes. Qux Felicitas Temporum fub eruditiš Principibus (u* f mperhre- vitati Studeam , adbibens non nifi le&iffima qua?que Exempl*, Sc maxime illuftria) prascipue cernitur eo in Seculo, quod a Morte Do- miriani Imperatoiis, ufque ad Imperium Commodi defluxir • Suc- ceffionem iex Principum eruditorum aut certe eruditioni impense faventium, complettente $ omniumque (fi temporalia Bona fpe&e« mus) qti£ unquam vidit Roma, totius Orbis tune Epirome, longč florenriffimo. Idquod Domidano s pridie ejusdiei, quo interfe&us eft , in Somnis prsemonftratum erat. Quippe qui videre vifus eft, Capnt anreumjibi pone cervicem enatnm ejfe : Quod fane vaticininm, Aureis illi, fubfequentibus Seculis, adimpletum eft i De quibus figil- latim ftd breviffime verbafaciam. Nerva Vir doftus fuit, Apollonii illius Pythagorei Familiaris, 8c quafi Difapulus, qui etiam fere expiravit, in Verfu illo Homeri Telk Phcebe tuis lachrjmas ulcifcere noji ras. Trajanu* non ipfe quidem doiius ? fed Do&rinte Admirator , St erga Literatos munificus, Bibliothecarum inftitntor, 8c in cujus Auid (licbc Imperatoris Bellicofi) Profeifores 8c Psdagogos gratiofiffimos fuifle, Memorbe proditum eft. Adrianu* curiofi/firnus Mortalium, &inexpie- biiis omnis Varietatis,8c Secreti Inveftigator.^»ftf»z*^fubtiljs8c quafi Scholafticusjunde etiam Cjmini ječfor vocatus eft. Ex Divk Fratribus autem, Luci us Commodus molliori Literarum genere eruditts; Marcus edamGognomine ipfo Philofophus. Hi Principes,ut doftifTimi, ica & _ pdmi fuerunt.Ate/e^clementiffimus Imperator 3 quiq^ 5 fi nihil aliud, r g Trojanam dedit. Trajanu*jo mnifi qui imperarunt^ Sc BeJJi Sc Pacis .. R1 . ax i'T!c florens: Idem fmperii fines longiffinae protuiittjldem Jr ^° mi nationis modeftiffime cohibuit: Maximoru eaam EKtruftor Uperit,unde a Conftantino Varietaria^cv invidiam vocatus eft propter Nomen Liber Primvs. Nomen ejus tot parietibus incifum. Adrianu s T emporis ipfius iEmulus: Injurias enim St Ruinas T emporis, in quoquo genere, cura & munifi- C entiafua 3 reparavit. Antcninus, (ut etiamappellatus eft) Vir nrnime fias , nativa quadam 8c inlita bonirate, omnibus Ordmibus gratus, cujufque Regnum (licet haud breve) omeis calamitatis expers. Luci- us Commodus Fratri quidem Boni r ate cedens, reliquos Imperato- res plur.mos fuperans. Marcu* , Vir ad Exemplar Virtutis compofitus, cuique Scurrae jlle , inConvivio Deorum, cihil habuit quod objice- ret, praiter patientiam erga moreš Uxoris. In hac itaque contiuua fex Principum feric videre cuiuis liceac, focliciffirr os fručtus Do¬ brin a? 3 in lffiperio coilocatai 3 in maxima Orbis Terrarum Tabula depidtos. lam vero Do&rina, non in Civilia tantunr, atque ArtesPacis , in- fluxumhabet, fedStin milkari Virtute exercet vimfnam , acPotcn- tiam; ut clarc perfpicitur in Exemplis AlexandriMagni, & Ca far is Diftatoris; Quorum antea obiter meminimus, nune vero ea paulo fufiiis retra&abimus: Horum Virtutes Militares, St Res in bello Ge- ftas fupervacaneum efiet notare, aut recenfere, ciimin eo genere Mundi Miracula extiterint: fed de Amore ipforum 3 & ftudio erga Literas 3 nec-non iifdem Excellentia propria, non alienum erit 3 fi pauca fubjungamus. Educatus fuic Alexander , edo&ufqueab Ariftotele, (Philofopho certemagno) qui nonnullos e libris fuis philofophicisei nuneupavit: A latere illius nunqužtai difcedebat Callifthenes , a 1 iique pereruditr viri5 qui Caftra fequebantur , 8tperpetui erant 3 cm nitim ejus Idnc- rum & Expeditionum Comites : Quo'autem pretio literas habuerit, haud pauca liquidb demonftrant: veluti Invidia, quadignam cenfuic Achiilis Fortunam, quod Geftaruni Rerum, Laudumque fuarum, Hcmerum Prteconem invenerat. Judicium de pretiosti Daril Arcula, inter reliqua fpolia reperta, dequaciim quceftio moveretur 3 quidnam potiffimi m dignum effet,quod ineaaffervaretur, ipfe, cumalii aliadi- cercnt j pro Homeri Operibus fententiam tulit. Epiftola Objurgato- ad Ariftotelem miffa 3 poftquam Libros Phyficorum edidifTet 3 in qua expoftu] a t 3 quodPhilofophiac Myfteria evulgaffet- fimiilquere- lcribit,malle fe omnibus dodtrinl, St cognitione, quam potentni ac Im- peno j>rtEcellere. Sunt & alia qute huc fpe&ant. Ipfe vero, quara egregic mmum cxcolaiffet do&rina 3 in omnibus ejus Diftis, & Re- fponlis apparet, vel potius refulget.Eruditione pleniffimis 3 in qu bus, hcetnumero pauca fm t3 q U3C adhuc f upe rfinc, fingularum Scientia- I™ Veftigia alte impreffa repetias. In Moralibus, oolervetur primo Alexandri Apophthegma circa Diogenem, St adverte ( fi pi aC et) fi forte non unam ex graviffimis quteftionibus Moralis Philofophite, conftituat: Vtrum guifruitur ex- ternis bonk^plkiorjit^ an qtti confemnit .ol itici3 attende graviffimam illam, & prudentiffimam diftinftio- A n “) S d u am omniaPofterias amplexa eft) quaduos ex prmpuis ejus ' pha,ftioDem & Cratetum difcrevic, quum diceret, Alt er um Alexamrum amare , alter urnam are Regent : Diffimilitudincm maximi ; ti ponderis Liber Primvs. nonderis, etiam inter fideliffimos Rcgum Servos conftituens, quod alil LgisDominorum fuorum Perfonas vero Affeftu profequantur, alii potius moveantur OfHcio erga Priccipatum ipfum. SpeSetur etiam, qaam estimic redargueret Errorem, Principum Confiliariis familiarem, qui plerunque confilia, promodulo fui Aninai,' & Fortuna;, non Do« minorura, iuggerunt. Cum emmDarius magnas Alexandro efferrcc condicionesParmenio; Ego } inquk, fiejjem ^ilexander ) acciperm. Subiecic Alexander, Et ego quidemfi ejjem Vamenio. Poftremo, ex- cumturacre illud atque acutum Refponfum, ad Amicos interrogantes, Ouidfibirefervaret, cum tot Sttanta donaret ? Spem^ inquic: quippe qui probe fciret,fubdu£tis rationibus, Spem veram efie Sorčem, Stcan- quam Hsereditatem, ad magna afpirantium. Hace Julii Cacfaris Sors, ciimproficifcens in Galliam, univerfas opes profufis largitionibus ex- haufiffet. Hxc etiam Sors Henrici Ducis Guifii, Nobiiiffimi Principi?, licecmmiuffl Ambitiofi,de quoillud increbuic 0 F aneratorem eumfuijje trnutn otnnium Gallorum maximum^oqitodcmms opes in nomnibus ha- beret ataue Vatrimonium unive/fam^ in obligationes convertijjet. Ccete- rum Admiratio hujus Principis, dumeummihi, non ut Alesandram' Magnum, fed ut Ariftotelis Difcipulum propono, longius forcafse me Pr °Quantum ad Julium Cadarem, non eftopus, ut de pcaftaatUEni- ditionis eius, aut ex Educatione,aut exFamiharibus, auc ex Refponfis fuis 3 conječturam faciamus. H« fiquidem emmetm ejmjcnpm,8c Libris,quotum aliiextant, alii infcehclter defideran ut. Pntr.o enim hodie in manibus habetur, infignisUla-Beliorumfuorum Hiftcna, cui Komen & TimlumCommentariotum duntaxat ptrf xlti In quo omnes poit eri. folidum Rerum pondus, & viva tam A&oiram quam.Perfona- rum fimulachra, cum caftiffiml putitate tarnam, Narratiomfque per- fpieuitate eximia, conjuncta admirantur . Quas quldeni Dotes, non a Natura infufasfuifTe, fed a PrasceptE Inuitutifque Dottrinas acquifi- tas,teftatur liber t j us de Analogih j qui nihil aliud erat, quam Gratnnia- ticalisquxdam Phiiofophia; in quo fedulo dedit operam, ut Voxad Placitum,reddereturVoxaclLicitum; & Confuetudo quoquomodo loquendi, ad congruitatem revocaretur emendate lcquendij & ver- ba, quae funt Rerum Imagines, Rebus ipfis convemrent, non vulgi prorsus arbit riom fequerentur. Ita etiam veluti Monuruentum Doftrinže, non minus quam Poten*' tiac, emendatam ejusEditto habemas computationcm Anni; qux di« fene teftatur, aeque eum glorije fibi duxifle, Syderumin coelis Leges pern6(Te,ac Hpminibus inTerris Lcges dediffe. ExLibro quoque, cui Titulmn prcepofuit Anti-Cato, facile conftat, eum tanto ftudio accenfum, ad Viftoriam IngeDiij quanto Belli & Ar- morumobtinendam j certamen Calami tum fufcipientem,contra maxi- mum eo tempore Pugilem, CiceronemOratorem. Rurfu$,in Libro Apophthegmatum quae collegit^videmus honorifi- centiiis fibi putaffe, fifeipfum ranquam xn Tabellas, auc Codicillos mu- taret, in quos prudentia aliorum Di£ta,graviaque referrentur; quam fua propria, velutOracula facrarentur,ficut ineptiPriucipes T>e jlugmends Scientiarum nonnulli, adulatione corrupti,fibi fieri geftianc. Attamen C recenfere velkm, pkraque ejus DiGa,(utfeci in AIexandro)funt ca certe hujuf- niodi, qualia notat Salomon, Verba fapkntum funt tarnam Aculei , & tanqu inexorabi\e F at um Subjecit pedibus^ftrepitumque Acherontis avari. Nimis longum elfet fingula percurrere Remedia, qua? fin guliš Animi Morbis Dodrinafuppedkat; aliquando vkiofos Humores expurgans, nonnunquam Obftrudiones aperiens, aliasGoncodionem juvans alias Appeticum excitans 5 nonraro Vulnera ejus, 8c Ulcera fanans, k fitni- lia. QuareconcIudam, cum hoc,quod videtur rationem habere totius, Ita nimiriim Animum Dodrinam difponere, k fledcre, ut nunquam protiniis acquiefcat, k tanquam congeletur in defedibus fuis, quin in. cicetfe temper, Progreflutnque Ipiret. Nefcit illiteratus, quidfitin fe defcendere, aut Tecum inire rationes, aut quam fuavis vita fit, qux’ in- diesfentit fefierimeliorem :fiquaforce Vircutepracdimsfit,eam ven. dicabit fcilicer, k ubique fpedandam exponet, eaque utetur forfican commode, quam tamen cxcolere, k augere negligir. Rnrsus, fi quo vitio laborat, Artem, atque Inauftriam illud celandi atqtie occultandi, minime autem corrigendi adhibcbit j tanquammalus Meflfor, quiper’ petuo demetit, falcem antem nunquam exacnit. Literatus con t ra, non cantum utitur Animo, Vircutelque exercec, fedcontinuo emendat fe, & in Virtutem proficit. Imo, ut in fjmma dieam, pro certo eft, Veritatem k Bonitatem diftingui tantum, ficut Sigillum, k. Im- prelfionem, namVeritas Bonitatem fignat: 8t cootra,Vitiorumac Per- turbationum procellce, ex Erroris, 8cFalficatisNubibus erumpunt. A Virtute tranteamusad Potentiam k Imperium, k difpiciamus, fi ufpiaminveniatur tanta Potentia, & Regnum, quanco Eruditio Horni- ms Naturam invdlitj&coronat. Videmus dignitatem Imperandi, fe- quidignitatem ejus, cui imperatur. Imperium in Belluas, 8cPecora, quale B ubulcorumautOpilionnm,resviiis: Imperium in pueros,quale u imagiftror um, minus honorificum: Imperium in Mancipia, poriiis riCGGCon eitj quam ponori: Neque muleč pr^ftantius eft Imperium Tyran* Liber Primvs«, Tvrannornm, in populum fervilem, atque Animis, 8c generosd indole cxucum: Vnde hoc femper manavit judiciutn, Honoresin liberisMo' narchiis,aut Rebufp, fuaviores efle,quamfubTyrannis: quia Impeii- um honorificum magis fapra volenteseft,quam fuprainvitos.Sc cea&os. Ide6que Virgilius, cum ex mamo ardficio, inter Humanos Honores 5 longevellet opcimos expromere,quos Augufto Caefari affignarec, in htec ipfa verba loquitur, - '^ VfUo^qtts valent e s Ver populos dat jura , Viamqne affeitat Olympd. Aft Iraperium Scientia;, longe ceifius eft, quam Imperium in Volunta« tem, licet liberam 5 Scnon aftriftam. Ilh enim Rationi, Fidei, & Inrei- leftoi ipfi dominaturjqui eft altiffimaPars Anipi Sc Voluoraten) ipfani regic. Ecenjm nulla proculdubio terrena eftpoteftas, qux in Spiriribus Hominum, & Animabus, eorumque cogftati anibus, 8c phantafiis, aflern fuquoque Sc fide,Thronum, Sc quafi Cathedram fnam erigit, 8c coJlo- cat, pr teter Dnčhinm, S; Scientiam. Ac idcirco videmus, detjeftabi- lem illam, St immenfam deleftarionem, qud HatrefTarcha^falfi Prophe- t 2 e,Sc Impoftores magni perfnndunrur,Scrapiuntur, poftquam fenfe- rine in Fide^Sc confcienriis Hominum caepifte fe regnare: Tantam certe., ut qui eam temel deguftaverit,nul]is fer e perfecutionibus,aut tor men tis adi i podit, ut hoc regno fe abdicet. Sicut au*em, hoc illud eft, quod in Apocalypfi dicitur, Abjjjus fwe profunda Sat ban ita e con r rano, juftu 1 -: Sc iegirjmuSj in animos Hominum Dominarus, Veritatis ipga evi- dentia,ac commendarione dulciflima ftabiiitus, fane quamproxime ;i ad Poceftiris Divin« fimilitudinetn accedit. Quod ad Fortunas, 8c Honores fpeftac, Munincentia Do&rip q?, non fic Regna integra, St R< fp. locupletar,St ditat, ut non Hominum eri:m privatorurn Fortunas,Sc Opes amplificet, Sc evehat. V etus enim Obter- vatioeft, Homerum pluribusTuppeditafTe viftum, quam SyUam , Čaja- rem, aut AuguJlumJ icet tor Congferia,tot Donativa,tot Agioru Affig- ationes largjti fiiit.Certedtfficile dihu eft,Arma an Literat p uiium for- ^nas conftittjerint. Quinli de fumml poteftate loquamur 3 videmus; fi ima au t Jushatreditatis Regnum contulerunt, at Licerarum torti Ac« ^Rursns p acer ^°dnm : quod Regnifemper fuit Rivale. \ U fnV i * ^ ele ^ationem, Jucundicatemqut fcient \x intuearjs, mul« C ^ (F Fin' 3 '$«*** a'ias omnes exuperat. Quid enim \ num for- j C 1 ° lu P tat « tanto intervallo oblečtameuta fenfuumexce- deot, q on AfTecntio fodix, Cantiunculam, aut Coenam: Sc non pan grad,rtione^Iateika^^v^ ^ ea? nx f unC Afteftuum.tran- fcendent. In ctcteris obleftadonibus fatietas eft ftnitima, Sc p.oftquam pauloinveteravennt, Flos i^darum 8c venuftas marcefcit: quo doce* mar, non iJlas liquidas revera v.oluptates,ac Anceras fuifle, fed umbras tantem, ScFallaicias voluptatum 9 non tam quali : ate fua } quamnovircte jucundas: Vnde Sc Voluptarihapius Hunt Monachi, Sc ambirioforum Principum Sen eft us, triftior fere eft,8c Meifnchoiia obCefla. Scicntia autem non eft (arjeras,veram & fruendi,Sc appetendi.perpetuASc ■ ubiu« dereenrrens Viciffirudo; ut necelTe Ar hujus DdeiStationis Bonum"* «mpkx efle, non ex Accidente,aut cum Fraude. Ntquc illa voluprasj quam De \Augmentu Scientiarum quam depingit Lucretius, ultimum in Animo locum fortitur, Suave m ari magno tnrbantibns ■ .... i :/ .. ... :. i.-n* v’ v' ■ .'.i i: / f' : . v ■ \ ■ ■ ' \ v - ' : fr \\ ; . . ., . . . : : ; ■ rt,; f|; > ■>:] ,.::■! ‘1 . . ■ ■ 'C-ii ■ V' *' • i ■ • j Francisci Baconi B A R O N I S de verulamio, VICE-COMITIS SANCTI ALBANC DE Dignitate Sc Augmentis Scicntiarum LIBER S E C V N D V S, A® ^EGEM svvm. 'Onfencaneum videri poflit, tametfi non raro fecus c veniac 3 (Rex oprime) ut qui Sobole numerosa au£tifunt 5 qvuque Immortalitatem fuam in Pofteris ipforum quafi profpettant } pr# ca?teris Mortalibus fiotfol ličiti, de Statu futurorum Temporum 5 ut- pote quibus, fatis intelligunt 5 chariffima illa f ua tandem deberepignoratranfmitti. Elizabetha Rz- gina, propter Vitam coelibem, Hofpes potius in Mundo qu2tmIncolafuit • fua quidemTempora ornavit, &inmulcis beavit, Enimver6tuasMajeftati 5 (cui Deuspro Benignitate fua dedič ^ot fufcipere Libcros, dignos certe qui te pcrpetuent^ cujufque vEcas E e e 2 vigensj L T)c <>Augmentis ScientUrum vigens 5 .&Thorus fcecundas adhuc plures pollicetur ) ufqucqucque cor,venit, non modo tuum(quod facis) Seculum irradiare; vemn etiamad. ill.a' Curas tuas extendere, qu« Memoriaomnis alat , quteque ipfa intueatur iEternitas. Inter eaautemfnififtudiummeum erga LJ- teras mefa]lit) nildignius eft auc nobilius , quam fi dotetur Ort. s Terrarum, Augfnentis Scknt taram folidis & fructuofis. Quoufque enim tandem , pauculos aliquos Scriptpres , ftatuemus dobiš tan- quam Čolumnaš Uerculis , ne pha ultra in Dcctrinis progrediamur$ cimi habeamus Majeftatem mam, inftar LucidiSc Benigni Syderis, quod nog inter Navigandum condueat St fortunet ? Uc igitbr ad remredeamus : Recolamusjam, 8t nobifcum perpea- damus, qmd Principes Viri, aliique p bucufque ad LkerarumAmpii- ficationem attulerint, quidpr;etermiferint> Hocautem prefse Se di- ftin&e excutiamus,,'fermone quodam Ačtivo & Mafculo, nulquani digrediendo, nil amplificando. Ponatur igiciir illud ( quod quivis concedat) Opera qua:que mastmažk difficillima , vel Praemiorum Amplitudine, vel Confilioium Prudentia Sk Sanicate 3 vel Laborumi z Conjun&ione fuperari: Ouorumprimum Conatum ext?mulat, fecun- dum Ambages 8c Errores tollit 3 terrium Mortalium Fragilitati fuc- curric. At inter hxc tria 5 Merito Primas tenet, Confiln prudentia O" fimit as ^ hoc eft, Mqnftratio,& Qelineario vi® reči® 8c proclivis, ad rem,quae proponit 3 peragendam : Claudia epim^ (quoddici (olet) in antevertit Cu forem extra v tam. El' Salomon perappofite ad liane rem • 1 ¥ er rum Ji rztufom fuerit 'viribus utendupi majoribta * quodt>ero Juper omnia prevalit 3 efi fapientia. Quibus verbis innuic 3 Medii prudentem elečfionem, efficacius conducere ad Rem 3 quam virium aut Intentionenij ant Accumulationem. Ehvc ut dicam, illudimpel- lic, quod ( falvo Temper eorum honore 3 qui de Literis quomodo~ cunque msruerunt) perfpicio atque animadverto, Opera eorum at- que Atta pleraque, ad Magnificentiam potiiis, ScNominis fui Me¬ morialu, quamad Scientiarum ipfarum ProfeČtum 8c Augmenta fpe- črafTe; & Literatorum potius Numerum auxifTe 3 quam Artibus ipfis mulcum Incrementi attuliffe. Ačtiones autem §c Qpera ; qu.ee ad Literas amplificandas pertinent circa tria verfantur Obječta: Circa Licerarum Sedeš; circa Lihrosj & circa Perfonas Eruditorum. Quemadmodiim enim Aqua, five ex Coelefti Rore defcendens 3 five ex Fontibusfcaturiens, facile difper- gitur,& difperditur, nifi colligamr in aliqua Receptacula, ubi per unionem, 8c, congregacionem, fe fuftentare & fovere polfit, (quetn in finem excogitavit Solertia humana Aqu«dučtus > Cifternas, Stagna ■ eaque etiam variis ornamenris condecoravic, qu£e Magnifi«. centi® & Dignati, non minus quam Ufui 8c Neceffttati deferviant) d !I ft'u er ^ c l uor Scicntito pretiofiflimus, five a DivinaInfpiratione fcer 1 C,::, Senfibus exiliat, mox periret omnis,atque evane- MTcinn' 1 ^ 1 r 0n r ervaretur ^ n Libris 3 Traditionibus 3 Colioquiis ; ac rollerfif m t L ^ cis c ercis, his rebus deftinatis, quales funt Academice, infnnž l 3 »bi & permanentes habeat Sedeš, 8c crefcendi mluper. & h cong reg a„di Coplam, & Facnltatcm. t Ac Liber S e c v n d v s; A c primo, Opera, quce ad Mu far um Sedeš fpe&ant, quatuor mirne- rantur : iEdificiorum Stru&ura ^ Proventuum Dotatio j Privilegio- rum Conceffio • Difcipliria; Lex & Inftitutio 5 Quae omnia ad Secef- fum, Sc Ocium ( ut pluriraum) conferunt, 8tad Vacationem a Curis & Moleftiis: qualia funt quscad Alvearia conftituenda, in ufnmMel- lis, requirit Virgilius; Vrincipio fedes apibus 0 Jiatioquepeienda ) g)uo nequefit ventis aditus. &c. At Opera circa Libros duo funt prcccipua : primnm Bibliotheca?, in quibus tanquam Maufoladš, prifcorum Saaftorum Reliquia?,Virtu- tis plena;, condita? funt.* Secundo, nova; Editiones Aučtorum, emendatioribus Impreffionibus., fidelioribus Verfionibus, utilioribus Commentariis, Annotationibusimgis diligentibus, & hujuftnodi fa- mulitio, inftručla;8iornata;. Porrc Opera , quae Lit er ar onim Hominum Verfonas reUpiciunc ( praterquam quod ipfi ornandi fint & promovendij funt etiam duo: Remuneratio & Defignatio Lečlorum, in Artibus jamdudum inven- tis, Stcognitis; 8t Remuneratio ac Defignatio Scriptorum, circa eaa DoSrina? partes, quxnonfatis hačleniis exculta;,aut elaborat a; funt. Ha;c fummatim Opera funt8t Ačta,inquibusInclytorum Principum, aliorumque iiluftrium virorum promerita, erga rem literariam cla- ruerunt. De particulari alicujus commemoratione , qui de Lit.eris bene meruit 9 cogitanti, occurrit illud Ciceronis, quod eum, poft reditumfuum, adgratias promifcueagendasimpulit ^ Dijfirilt nonali* quem^ ingratum quenquam prsterire. Potius (ex Scripturaruro con- filio) fpatium intueamur, quod adhuc reftat in Stadio decurrendum 5 quam oculos reflečtamus ad ea 5 qua; a tergo jampridem reliquimus. Primiim igitur, inter tot totius Europa: Collegia , pra?claridin;e fundata, Omnia illa certis Profeffionibu9 deftinata efle demiror, nuli a, liberis atque Univerfalibus Artium, 8< Scienciarum ftudiis, dedicata. blamfi quis judicet Dočlrinam omnem referendam elTe ad Ufum8c Aftionem, rečic fapitVeruntamen facile eft ifto modo pro labi in errorem iliu m> q U em Fabula perantiqua perftringit j in qud c petera Corporis Membra litem Ventriculo intenderunt, quod nequc Motum praberet, ut Artus,neque Senfum,ut Caputj quamvis interea Ali- rnentum coftum atqu e confečtum ventriculus ille in reliquum corpus divideret: i Janceedem modo, qui in Philofophia ac Contemplatio- nibiis univerlahbus, pofi tum om ne ftud.um inane'atque ignavum arbi- tratur, non ammadvertit fingulis Profeffionibus, & Artibus,exinde fuccum Si Robur fuppeditari. Atque certc perfuafum habeo, hanc ip- famhaud mirimamcaufam fui fequitur jato ordine, ut dicam quid in publicis Ledioni- bus defideretur. Nimirum Improbo vdl maxime‘ Tenuiratem Šti¬ pendiram, Praledoribus five Arrium, five Profeffionem, (p \rfcr- tim apud nos) affignatam. Intereft enim inprimis progrefius in Scientiis, ut Ledores in unoquoque geoere, exoptimis inftrudiffi* mifque eligantur5 utpote quorum opera, non in ufum cranfkorium, fed adfufficiendam Sobolem Scientice in fecula adhibeatur. Id fieri nequit, nifi Praemia , žk conditiones tales conftituantur, quibas etni- nentiffimtis quifqae in el Arte , plane contentus effe poffit 5 ut illi de- miim grave non fit, in eodem mnnere immori 3 neque Pradicam co- gitet- Quocirca Scientnv ut floreant, Militads Lex fervanda Davi- dis 5 Vt £tpta effet p ar s defcendentk ad pr e Augmentis Stientiaruni ercicus perpetuo tenendum eft ; ut omnia (quam fieri poteft ) maxi« me repradentent ea,qu® in vita agi folenc; Alioqui Motus 8c Facultates Mentispervertent, nonpr®parabunt. Hujnsautem rei Veritas non ob- fcure cernitur, cum Academici ad Praximfuarum Profelfionum,vel alia Civilis Vit® Munia fe accingant, quodčum faciunt, hunc, de quo lo- quimur, defettum, lpfiinfecito deprehendunt5 fed citius etiamnum alii. G®cerum hanc partem, de Inftitutorum Academicorum emenda- tione, claufuli illA (ex C®faris quadam ad Oppium, 8c Balbum Epi’ ftola defumpta) concludam; Hoc qUemadmodum fieri pofiit , nonmtUa mihi in mefttem veniunt^ & multd reperiripojjunt • de iis rebus rogo vot , nt cogitationem fufcipiatis. Alter Defe&us quem ®bfervo,altius paulo quam praecedens afcen- dit. Quemadmodum enim Dočtrinarum Progreffio', haud pariim in prudenti Regimine, 8c Inftitutione Academiarumfingularum confiftic; itamagnusadhoccumulusaccedere poflit, fi Academi® univerf®, per totam Europam fparf®, ar&iore conjunftionem, & necelfitudinem con- traherent. Sunt enim, uti videmus, multi Ordines, 8c Sodalitia, qu® licet Regnis, 8c Spatiis ]onginquis disjun&afint, tamen Societatem8c tanquamFraternitateminter fe ineunt, 8c colunt; adeo ut habeanc Pr®fe£tos (alios Provinciales, aJios Generales,) quibus omnes parent. Et certe,quemadmodum Natura creat Fraternitatem in Familiis- Artes Mechanic® contrahunt Fraternitatem in Sodalitiis • Unčtio divina fu- perinducit Fraternitatem in Regibus, & Epifcopis; Vota 8t Regula: eonciliant Fraternitatem in Ordinibus: eodem modo fieri non poteft, quin intercedat Fraternitas illuftris k generofa, inter Homines, per Do&rinas 8t Illuminationes, quandoquidem Deuš ipfe pater LumU nitrn nuneupetur. Poftremo illud queror (de quo fuperius nonnihil pr®mifi) quod vel nunqoa ;> vel raro admodum, publica aliqua extiterit Defignatio Viroru idoneorum,qui vel fcriberent, (vel Inquifitionem inftituerent, de illis Scientiaru Partibus, in quibusfatisadhuc non fuerit elaboratum. Cui rei, illud inferviet quammaxime. ) , fi tanquam Luftru condatur Dodtrina- rum;StCenfusexcipiatur;qu®exillislocupletcsfint, St majorem in modum audi® j qu® autem inopes, 8t deftitut®. Opinio enim Čopi®, intercauffas Inopi®eft: Atque multitudoLibrorum Luxuri® potius quam Penuri® indiciu quoddam pr® fe fert. Qu® tamen Redundantia, (fi quisre«fte judicet) neutiquam deleadisantehac feriptis Libris, fed novis melioribus edendis tolli debet 5 qui ejus generis fine, ut tanquam Serpens Mofis,Serpe»tes Magorum devorent. Horum, quos enumeravimus,omniamDefe&uum Remedia,pr®ter illius poftremi; quinetiam ejufdem poftremi, quoad Partem ejus Afti- v _am, qu® fpe&at ad Defignationem feribentium, Opera funt vere Bafi- lica- E r g a q U£Cj privati alicujus conatus, 8t induftria, fereficfe habeat, utMercurius in Bivio^ quiDigitum poteft in viam intemjere, Pedem ln er ^ e n .° n poteft. At Speculadva illa Pars,qu® ad Examen Dodlrina- rum vquid nimimnu in fingulis defideretur) pertinet; etiam induftri® nominis Privati patet. Mihi igitur in animo eft, Perambuktionem Uottrinarum, 8c Luftracionem generalem, Si fidelera aggredi,pr®cipue 7 * " . _ , _ Liber. Secvndvs, 45 cum inqui£cione fedula 8c accurata 3 qu cenam earum Partes negle&as in- culcceque jaceant,hominum induftria nondian fubačta;, & ad ufum con- verfce; uc hujufmodi Delineatio, 8c Regiftratio,& publicis Defignaei- , opibusj St Privatorum fpontaneislaboribusfacemaccnedat. In quo ni- hiiominas Confilium eft hoc tempore, Omiffiones duntaxat, ligimus. Partitionem Hifiom Naturalis moliemur ex Jiatu , St conditione Mus Narat*, qa*iQtriplia'ftatupofiuiavefflra, & tanquan, Re- ?uncntrmmn fubic. Aut enim liberaeft Natura ,.&a.rft conftetofe explicans, u, to Celiš, Animalibus, Pia«,s, & umverfo Natura, Appa- ratu ; A ut a Pravitatibus, St tofolentiis Mater,* contumac,, & ab Im- pedimentorum violentia, de ftatu luo detrudltur, ut in Mouftrls; Aut denique ab Arte, & OperS humanii cooftringltur, & fiugitur ,& tan- uuamnovatur, utin Anificijlibus. Sit ,taque Partitio H.jfrn* K atu- talk, in Hifcriam Gatutiomm ; TmUr-CaKratumm-, & Artnm : Quam poftremam , etiam Mechanicam , St Expenmrntalem appel¬ lare confuevirmjs. Harum prinia Libertatem Natura? t raftat • fecunda Rrrores • terria Vincula. Libenter autem Hiflorhm Artium , ut Hifto- n* Naturalis fpeciem confticuinius; quia inveteravit prorfus opinio, ac-fi aliud quippj an) e (p et ^rs a Natura a Artificialia a Naturaiibiis: unde illud Maluna, quod plerique Hiftorix Naturalis Sčriptores, per- funftos fe putent , fi Hiftoriam Animalium, aut Plantarum, aur Mine- rajium confccerintj orniffis Artjum Mechanicarum Experimentis. Sed gullabitur etiam Animis Homkiuni aliud fubtilius Malum $ nempe 5 ut Als cenfeatur folummodo, tarjquam Additamentum' quoddam Natu¬ ra:, cujus fcilicet ea Cit vis, ut Naturam'ffaned vel irichoatam perfice- re , vel in deterius vergentein ernandare, vel impeditam liberare 5 nijn.imc vero .penitits vertere,, traufmutare , aut in itnis concutere podit. Quodlpfurti Rebus Humanis pr apr operam defperationem in- tulifc. At contra, illud Aniiius Hominum penitus infidere debue- rat 5. Artificialia a Naturalibus, pon Forma, aut E(Tentia,fed Effici- cience folummpdo difltcre i Homini quippe in Naturam 3 nullius rei potedatem efl'e, prxcerquamMotus, ut fcilicet Cprpora Naturalia £ut udmoveac, aut amoveat; ubi igitur datur Admotio Corpomm Naturalium* De sAugmenth Scientiarum Naturaliam,auc Remotio, conjungendo (ut vocant) A&iva Paffiivis, onima poteft homo 5 ubi non datur, nihil: Neque intereft, fi Res po- nantur in ordine ad aliquem EfFeftum, utnim hoc fiat per Hominem, vel abfque Homine: Aurum aliquando excoquitur igne, aliquandoia Arenulis puram invenitur, miniftrante fibi ipd Naturi: Iris fimiliter fitex Nube rofcida in fublimi:, fic etiam per Afperfionem Aqu®, hic apud nos. Itaque Natura omnia regir, fubordinanturaiitemilla tria, Curfus Natur <0$ Expatiatio Natur# 5 8t Ars y five Additus Rebus Homo : Ideoque inHiftoril Naturali, tria illa comprehendi par eftj quod etiam C. Plinius magn£ ex parte fecit • qui Hiftoriam Naturalen! folus pro digniratecomplexus eft - fed complexam 9 minime ut decuit, imb potius indignis modistra&avit. Harumprima habetur mediocriter exculta5 Sequentes dušita re- nuiter, Scinucilicer tra* Dignitatc, & Difficukace Hiftoriae Civilis. Equitur Hiftoria Civilis fpecialis 3 cu/us Dignitas atque Au&oritas 3 inter Scripta Humana eminet. Hujus enim fidei 3 Exempla Maj or um, Vkiffitudines Rerum 3 Fundamenta Prudential Civilis, Hominum denique Nomen & Farna, comtniflTa funt. Ad Dignitacem rei accedic, Difficultas non minor. Etenim Anirnum in fcribendo ad peterica retrahere, & veluti antiquum facere, Tempo- rum rnotus, PerfonarumChara&eres.Confiliorumtrepidatkmes^Afti- onum (tanquam Aquarum ) duftus, Prxcextuum Interiora, Imperii Arcana, cum diligentia fcrutari, cmn fide & iiberrate referre 3 denique verborum lurnine (ub Oculos ponere, magni utique laboris eft, & ju- dicii; prmfertim cum antkjuiora qu;eque incerta, recentiora periculo obnoxiareperianCur. Qnamobrem 8c plurima Hiftoriam iftam Civilem eircunftant Vitia^ /dum PJerique Narrationes quafdam inopes. St ple- bejas, & plane Dedecora Hiftoriarum confcribant; Alii particulares Relationes, & Commentariolos opera feftinata, 8ttextu inmquali con- farciant 5 Alii Capitatannim Rerum geftarnm percurrant; Alii con. tra, minima quzeque, 8c ad fummas Ačtionum nihil facientia J perfequan- tur ; NonnulJi, nimia erga Ingenia propria Indulgentia, plurima au- da&erconfingant, Aft alii,nontam Ingeniorum fuonim 3 quam Affe« &uum Imaginem Rebus imprimant, & addant, Partium faarum memo- res, Rerum parum fideles teftes 5 Quidam Politica 3 in quibus fibi com- placent, ubique inculcent, & Diverdcula ad Oftentationem quasrcn- dOjNarrationem Reru nimisleviter interrumpant: Alii in Orationu 3 8£ Concionum aut etiam Aftoru ipforum prolixitate 3 parum cum judicio, nimii (int-Adeo ut fatis conftet 3 non kveniri inter Scripta Hominu,rarL us quicquam, quam Hiftoriam Legitimam, 8c omnibus Numeris fuisab- folutam. Venim nos in praefenti, Parcitionem Doftrinarum inftkui- mus, ut Omifia, non Cenfuram, ut Vitiofa notentur. Nune Par cit io- nes Hiftorice Civilis perfequemur 3 eafque diverforam Generum: Mi¬ nus enim implicabuntur Species, fi Partitones diverfe proponantur 3 quam fi una Partitio curiose per Membra deducatur. Capvt f Liber S b c vn d v s. Capvt VI. Partitio prima Hiftorise Civilis, in Memorias, Antiquitates, Hiftoriam luftam. Civilis cripartita eft, tribus Pifturarum, aut Ima* N 41) gi num Generibus non abfimilis. Videmns enim t% Piftu- ris, St Imaginibus, alias Imperfe&as, ut quibus ukima Manus non accelferit} Alias Perferias j Alias vero Ve- tuftate Mucilatas Se Deformatas. Hiftoriam fimiliter Ci- vrlem, fquce Inaago Pverum, 8t Temporum qucedam eft) in tres fpecies, JU* pifturarum congruas, partiemur $ Mtmorias fcilicet $ Hiftoriam Iu - (lam - St jntifttitates. Memonee funt Hiftoria inchoata^ aut primaStru- dia Hiftoria.' Lineamenta ; Antiquitates vero Hiftoria de format a funt, {ive R-Jiquia: Hiftorise 3 quce cafu e Naufragio temporum ereptae funt. Memorte, five Prarparationes ad Hiftoriam, duplicis generis funt quorum alterum Commentanos , alterum Rtglftra vocare placer com- mentarii nudam Actionum & Eventuum Sedem,ac Connexionem pro" ponunt, praecermdfis caufisRerum 8t pratextibus,initii S qubqu e earun- dem 8t occafionibus, confiliis itidem 8t orationibus, 8t reliquo Aftio- numApparatu. Tališ enim eft propria Commentariorum natura licct Csfari, per Modeftiam quandam cum Magnanimitarecoi;jun*, Mo„umeoefe, Proverbiis, TradS n / bUS ^ ro P rlls > & Scylis 5 Verborum Ecymolog:is, nrivitis Hiftori.m. n ^ bus ’ Archivis& luftrumenris tam puhlici qu. ni Locis difperfis- ex ^ r ^ men tis,Librorum neutiquam Hiftoricortim L °cisdl penis ex hi 8 in qqam omnibus,vel aliquibus,nonnulla a Tem- poris Diluvio eripmnc, 8t confervant. Res tai opero D, fed Morr a ft bus grata, Sccum Reverentiž quadam conjunria, aedignacert^ deleftis Fabulofis ation Um Originibus,in iocum hujufmodi Comm n Utiorum fubfticuaturifed tamtn ed minus habensAuftoriram n ,V corum Licentia? lubiicicur, quod paucis cura: eft. 5 " ula P au : Inhis ImperfMs Hiftoria Generibus, Defeftum alicm^n, defignandum, cumfint tanquam Imperfe&e Mift a • nr ri ^ I " non puto W 0 difitexipsžearum Naturi Ad Epitmwqaod attinet^Hiftorii arum % De Jugmentis Scientiarum arum certe Tercdines 5 8cTineas,) eas exulare volumusj quodetiam cum plurimis, qui maxime fani fuerunc judicii, facimus • utpote qus complura Nobiliffimarum Hiftoriarum Corpora exederint } St ccrrode- rint, arqae infteces iautiles detnum redegerint. __ ♦. _ __——- — -- . .——-—— Ca p v t. VII. Partiiio Hiftoriae Iulbe in Chronica, Vitas, Relationcs • Earurn Eartmnque Exphcatio. T Hip ona lu^a trium eft generum 3 pro ratione Oh- jeffi, quod fibi proponit reprsfentandum. Aut enim Portionem aUquam Tempom reprsfentat3 aut Verponam pngularem Memoria dignam • aut Attionem aliquam five Remgepam ex illuftrioribus. P i im um chronica five An- appelJamus 3 fecundum V it as 3 tertium Relationes » Inter qus jChronica Celebritatc- St Nomine, excellere videntur5 Fit Je autem Fru&u St Exemplis j Relationes rursuš Sinceritate St Veritate. Cj6/^V<*namqueAmp!kudincmA&ionu Puhlicam, &PerfonaruFacies externas 3 8t in publicum verias proponunt 3 Minora autem, qux tum ad Res, tum ad Perfonas pertinent, omicrtant, 8t filentio iovolvunt. Cum vero-id Artificii divini fit proprium, ut Majema e minimk fufpenJat , fit f&penumerb ut hujufmodi Htfloria, major a tantum perfecuta,Nego- tibrumPompampotius,8t Solennia, quameorum veros Fomices', 8c Tqxturas fubtilior esoftendat: Ouineriam etfi Confiliaipfa addat, at- que immifceatj tamen granditate gaud#^, plus gravitatis atque pruden- tia?,quamreverahabent 5 Humanis Adionibusafpergat3UtSatyra aliqud pofljc efle verior Humana vit« Tabula, quam nonnuliaex ejufmo- di tliftoriis. Contra Fit a:, fi diligentes & cum judico perfcribantur (neque enim deElogiis, 8c hujufmodi Commemorationibus jejunis Io- quimur) quandoquidem Perfonam fingularem pro Subječto fibi pro- ponant, in qua necefie eft A&iones, non minus leves quamgravčs, parvas quam grandes, privatas quam pubIicas,componi Sc commifceri lanemagis vivas. St fidas Rerum Narrationes 3 St quas ad Exemplum tuciusŠt fcelicius trarisferre poffis, exhibent. At Rdationes A&ionum fpeciales, ( qualia funt Bdlum Pelopomefi, Expeditio Cjri 0 Conjnratio catilinatj 8t fimiJia) omnino puriore & magi s fiacero Veritatis Carido« re veftiri par eft, quam Hip on as Iupas Temporum 5 quia Argumencum iuiis deligij8tfumipotefthabile,8tdefinitum • atque ejufmodi, ut de coKotitia, 8t certitudo bona ? &plena informatio haberi poffit5 cimi contra piporia Temporis (prtefertim qua: stare Scriptoris muko anti- c l uior fit) necellarid in Membrid rerum fspius fatifcat, St veluti fpatia vacua contineat 3 qmringenio 8t conje lcitR us, cum exceptione intelligendum eft 5 nam fatendutfi cer« ^ f Ut \ ^ umana °mnia ex parte laborent, 8c commoda cum incom- motns lereperpetuo conjunita fint; hujufmodi Rdationes, praefertim : fi fub Liber S e c v n d v $; fi fub ipfa Rerum geftaram tempora edantur, (cum fepius vel ad Gra- ” tiam, vel jdlnvidiamfcribanturj) omnium Narrationum merico rmxi- mc fufpe&as elTe- Sed rursus huic Ineoromodo edam iliud connafcitur Remedium 5 quod illasipfe Relationes, cum non exun$ partefolum- modb, fedproFa&ionibus^&Partiufn ftudiis, ex utraque partefemper fere edantur, viam hoc pa£to quandam V eritati, tanquilm in ter Extre- Tna, apermntSt muniunc: atque poftquam Contentiones Animorum deferbuerinCjIliftorico bono & prudenti, non peflima Hiftoris perfe&F oris Materia, & Sementis fant. Quod vero ad ea 3 qus in his tribusHiftorice generibus defiderarivide- antttr; dubiuffi certe non eft 3 quin plurim* Hiftori* particulares(deta- libus loquimur qua: effe poffinc) alicujus dignitatis, aut etia mediocrita- tis,cum maximoRegnoru 5 8c Rerup. quibus debentur,Honoris ScNomi- nis detrimento, hucurque pratermiffe fine, quas notare perlongu eflet; Csterum Exterarum Nationum Hiftoria$,Exterorum curse relinquens (neforie(im inalieok rep.curiefushon poflbm non apud Majeftatem tua conqueri,de Hiftoria: Angliae 3 qu*nunchabetur 9 Vilicare & Indignitate, quateni;s ad Corpusejus integrum 5 nec-non Hiftorice Scotiae Iniquitatc & Obliquicate , quanteniisad Au&orem e/us recentiffimumStuberri- mu : Reputans mecumjhonorificum admodiim Majcftati tua:futurum atque OpusPofteritati gratiffimumdl quemadmodum Infula h e Augmentts Scientiarim per quamVetus illud Oraculum JEnese redditum, quodrequiem ei pramonftrabat, . — ■■ — » ( Antiquam exquinte Matretn ;) Supra nobiliflimas Gences Angli« k Scoti« , in Nomine lilo Britan* nt£ , Antične Ju£ Mat ris, jam convenienteš, adimpletum (ic- in pignus } k cdferam Met« & Exic{is Errorum, k peregrinationis, jam reperti. Ita ut, quemadmodum Corpora ponderofa ja&ata, antequam poriant & confiftanc, trepidationes quafdam experiantur ^ eodem mo¬ do probabile videt ut, Divini Providentii fa&um efTe, ut Monar- chia ifta, priufquam in : ena Majeftate, regiaque tua fobole (in qua Ipe- ro eam in perpetuum fore ftabiliram) confiileret, k confirmata efler, has tam varias Mutationes } k Viciffitudines, tanquam pradudia Štabi’ litatisfu«, fubiret. De Vitis cogitantem, fubit qu cdam Admiratio , Tempom ifta noftra, haud nofle Bonafuaj ci m ram rara fic Commemorado, & con- fcripdo virarum, eorum, qui noftro ftculo claruerunr. E fi enim Reges, &qmabfolutum Principatum obtineant, pand efte poffint- Principesetiam in Rep. iibera (tocRebufp. in Monarchiam conver- fis) haud mulci j urcunqiietamennondefueranc Viriegregii, (Jicec fub Regibus) quimelioramerentur,quamincertam k vagam Memo- ri«fu« Famarm aue Elogiaarida&jejuna. EtenimMcex parte, In- ventum cujufdam ex Poetis Recentioribus, quo antiquam Fabulam locupletavic, non inekgans eft. Fingitille in extremicatc Fili Parca- rum, Numifma quoddam, feu Monile pendere, in quo Defim&i No- menimprefTumfic: TempusauternGultrum Atropi pr«ftolari, k fta- timab(ciffoFilo,Numifmata eripere, eaque afportata, paulo poft in Fluvium Lethes,exgremiofuo projicere: CircaFluviumautem.,mag- nam Avium vim volitare, qu« Numifmata atripiunt, ac poftqu a m in roftris ipfarum paulifper eadem circumruleriut, paulo poft per incu- riamin Fluvium decidere permittunt: Inter eas vero , Cygnos repe* riri nonnullos, quifi Nu rifmaaliquod cum Nomine prehenderinc, il- licoadTemplumquoddam illud deferre folebant , Immortalitaticon« fecrarum. Hujufmodi iraque Cygni noftris Temporibus feredefece- runt. Quamvis autem pmrimi Hominum, Curis 8t ftudiis fuis ni- mid plusquam Corporibus mortaks, Nominis fui memoriam 3 veluci Fumum auc Auram defpiciant, - — A trim ml magn& Laudk egentes ; Quornm fcilicet Philofopbia 8t Severitas abei Radiče pullulat, Non prius laudes coutempjimua, quam laudandafaccre defivitnus \ Id tamen apud nos Salomonis judicio non praejudicabit, Memoria jufli cum laudi- bus , at mpiorum nomen putrefcit: Altera perpetuo floret, alterum auc ia Obl ivjonem protin us abit, auc in Odoremtetrum computrefcit. Ac propcereain eo ipfo Stylo, vel loquendi Formula, qu« rede admo- dum recepta eft, ut defun&is tribuatur ( F z lic is Memoria , pis mcrno- Vfs bo.fu^memori& ) agnofcere videmur illud,quodCicero (mutuatus i ipfum h Demofthene) protulit, Bonam jamampropriam ejjc pojffejfi 4 onim- dv-atiovuni. QuamquidemPofTeffionemnonpollum aon no- rare nonro «vo incultam nc plurimiim, k ncgleftam jacere. Ouantiim Liber S b č vnd vsi Quantuni a d Rehtioms^ optandum e (Tet prorfiis, ut multo major cir- ca eas adhiberetur diligentia. Quippe vix Incidic aliqua Aftio paulo illuftrior, cui noninterfa Calamusaliquis ex melioribus, quieamex- cipere Sc defcribere podit. Quoniam autem is perpaucorum Horni« numefTe debet qui Hiftoriam Juftam prodignitate confcribat, (utex paucitate Hiftoricorum vel mediocriurn fatis liquet ) idcircofi Aftio- nes particulares, fub tempus ipfum quo geruntur, tolerabili aliquo Scripto Memorismandarentur; fperandum eflfet exorituros quando- que : , qui Hiftoriam juftam, ope8tauxilio illarum Relatiomm^ conferi- bere poker. liku enim inftar Seminarii effe poffint,unde, cum ufusfo- ret, Hortus amplus Sc magnifteus confereretur. Capvt VIII. Partttio Hiftoriae Temporum in Hiftoriam Vniverfalem, & Particularcm 3 & tttriufque Commoda , & bicmmoda. UST OR IA Temporum aut Vniverftalk eft, aut Virtiču- Uriš 5 Hkc alicujus Regni, vel Reip. vel Nationk res geftas compleftitur •, illa Vuiverftorbk. Neque enim defueruntj qui Hiftoriam Mundi , eriam ab Origine fcripfilTe videri volunt; Farraginem rerum, & Com- pendia NarrationumproHiftoria exhibentes: Aliifui Tcmporis Res, per Otbein Tefrarum memorabiles 5 tanquam Jufta Hiftoriacompleftipofle confifi funt, Conatu profeuo magnanimo, atque Fruftu haud exiguo. Neque enim Res humanasita Imperiis, aut Regionibus divifat funt,ut non habeant muka connexa ;Quare juvat certč Fata, alicui Seculo, aut aEtati deftinata, velutiuna Fabuli con- centa, & deferipta intueri. Fit etiam, utplurima feripta non contem- nenda (qua]i a funte®, dequibusantealocutifumus, Relationes ) alias forte peritura, neque Prelum fspius paflura, aut faltem Capita ipfo- rum, in hujufmodi Hiftoriam Generalom recipiantur, atque hoc pafto ngantur, Z< conferventur. VeriHitaitien, fi quis rem rečtius perpendat, amma vertet tam feveras efle Hiftoria Iuft£ Leges, ut eas in tanta Argumenti vaftftate exercere vix lieeat: adeo ut minuatur potius Hi- ftonte Ma/eft,:s Moliš granditate, quam Amplificetur.. Fiet enim, utqui tam vari,^ undequaqu e perfequirur, is Informationis Religione paulatim remifsa, 8c diligentiafua, quae ad fot resextenditur, in fingu- lis elanguefcente, Auras populares, '8cRumores captet 5 8cexRela- tionibus non admodiim Authenticis,aut Hujufmodi aliqud levidenfi Materij, Hiftoriam conficiet. Ouinetiam nečeffe ei erit,( ne Opus in immenfum excrefcat,) plurima relatu digna. confulto praetermittere atque ad Epitomarum rationes Fcpius delabi- Incumbit etiam aliud periculum non parvum,atque Utilitati illi Hiftork Univerfalis ex di- ametro oppofitum; Ojiemadmodiim enim Univerfalis Hiftoria, Nar« rationes De talid dimni s urbis Aclis mandare: Applicando • Annalibus Res, qux ad. Statum Reip. percinent, Ada vero Sc Acciden- tia Jeviora, Diariis. Meo utique judicio, valere conveniret Difcipli- nam qnandam Haraldicam 3 in difponendis non minus Librorum, quam Perfonarum Dignitaribus. Sicut enim nihil Rebns Civilibusmagis de« trahit, quam Ordinum 8c Graduum confufio 5 ita etiam Audoricati Hiftoris gravis,haud pariim derogac, fi admifceantur Policicis Res le- vioris momenti 5 qualesfunc Pompa? ? 8c Solennitates, 8c Spedacula, Sc hujufmodi. Atque faneoptandom eflfet, ut illa ipfr Diftindio in confuetudinemveniret. Noftrisvero temporibus, Dianam Naviga* tionibus tantiim, 8c Expeditionibus bellicis in ufu funt. Apud Anti« quo$ eerte Regum honori dabatnr, ut Ada Palatii fui in Diaria refer- rentur 5 quod videmus fadum fuifle fub Ahafuero Perfarum Rege 5 qui ciim Nodem ageret infomnem, Diaria popofeit, ubi Cenjuratio- nem Eunuchorum recognovh. At in Alexandri IVIagni Diariis , tam pufilla continebantur, ut etiam, fi forte adMenfam dormiret, in Ada reponeretur: Neque enim ficut Annales tantiim gravia, ita Diaria tan- tum levia complexafunt 5 fed omnia promifeub, Sc cursim Diariis excipiebantur, feu maj oris, feu minoris Momenti. Capvt X, ‘PnrtitiofeeunJa HiftorkeCivilis, in Mcrarh, & Mixtam. 0 S T R E M A vero Partitio Hijiorie Au^nmtis Scientkrunu Caput XI. Tanitio Hiftoriae Ecclefiafticae, in Ecclefiafticam fpecia- lem, Hidoriam ad Prophctias 3 & Hittoriain Ne- mefeos. StORIA EeclefiajUca in genere, eafdem fere cum H/ji or id Cirili Partitiones fubit. Sune enim Chronica.Ee ~ clejiafiica, funt Fiti% a five r&fa ku- mana proprie cuftodiunt Libri Orattomm , Epiflolarum i & Apophtheg- mat um, Atque Orationes lan e virorum prudcntiiim, de Nvgotiis, Sc Caufis gravibus, & arduis habitse, tum ad Rerum ipfarum notitiam, tum ad Bloquentiam multiim valent. Sed majora adhud pf^ftantur Auxilia ad inftruendam Prudentiam C Mileni ab Epiftol jr- epa? i .Vfris Magms de Negotiis Seriis milfse funt. Etenimex FerbuHomnum^ nil fanius aut prseftantius, quam hujufmodi Epifiola. Habent enim plus nativi fensiis,quam Orationes * plus etiam maturitatis, quam G°Uoc|uia fubita.'E^dem quando continuantur fecundum Seriem Temporum, (ut fit in illis, qu a; a Legat is, Prsefe&is Provinciarum, ahis Imperii Miniftris, ad Reges, vel Senatus, vel alios Superiores ad°FfS lttUntWr »autviciflimab Imperantibus ad Miniftros,) funt certe I J ori . a *»y prae omnibus, PrtetiofifTima Supellex. Neque kpepb- Z Gledat ionem Sc Ornatum tantum profuntgfed ad et ^ m » Seufus Civiles. Sunt enim (utaiebat ille) ve- 1 >imi f r. aUt ^ Ucran es Ferborum, qui Rerum & NegotiorUtrt No- dos,ac ne quod , arn fecant, Sc penetrant: Occafionesautem redeunt m Orbem, Sc quodolim erat commodum,rursiis ddhiberi, Sc prodefle poteft • five quis ea tanqu a m fua proferat/ive tanquam Vetera, Heque certe de Umirate ejus reiad Civilia dubitari pOteft, quam C se far Diftator opera fua honeftavit j cujus Liber utinam extaret, cum ea qure ufquamhabentur in hoc genere, nobis pariim cum deledu r™ gefta videantur. /i: ■■ • . Atquc hxx dieta fint de Htftoria ea fcilicet Parte Dočtrina? au J refpondetun i&Cellts> five DomtcthtsImelleMs, q U2 e eft M m oril f G gg Caput De Augmentis Scientlamnu Caput XIII. t)< fezunclo Mcmbro principali Dočlrina?, nevtfe Poefi. *Partitio Pocieos in Narrativam, Dramaticatn,dF Para- bolicam. Exempla Parabolicae tria pofonuntur. Am ad Poefim veniamus. Poeji s eft genus Dočlrinse, Verbis plerunque aftričtum, Rebus folutum & licentio- fum j Itaque, utinitio diximus, ad Pbantafiam refertur, quasiniqua, & illicita prorsus' remm Conjugia & Di- vortiacomminifci,et machinari fokt.PoeJis autem(ut fu- prainnuimus) dupliciaccipitur fenfu, quatenus ad Verba^d quatenus ad ^^rcfpiciat. Priore fenfu, Sermonis quidam CharaBer eft : Carmen enim Stili genus, & Elocutiopis Formula qu sedam, necad Res perti- net : Nam & vera Narratio Carmine, & fi&a Oratione foluta con- fcribipoteft. Pofterioreverb fenfu, conftituimuseam,abinitio, Do- Brint»cr» m .™am nempč Rcr am>qmrura ^“ c ” ° ^ tanquam De Aupnentis Scientiarunu tanquam velo quodam difcreta efle mereatur: Hoc eft, curn Occulta & Myfteria Religionis, Polička?, & Philofophia? , Fabults & Pa- rabolis veftiuntur. Vrrutn vero Fabulis veceribus Poetarum, fubfit aliqois Senfus myfticus , dabicationem nonnuliam habec: Arqueipfi certefatemur,nosineam fementiampro^endere, ut nonpaucis An- tiquoram Poetarum Fabulis, M yfterium infufiim fuifle puceraus. Ne« que nos movet, quod lfta Pueris fere, 8t Grammaricis relmquantur,& vilefcant, ut deillis contemptim (encentiam leramus: Qum contra cum plane conftet fcripta illa, quae Fabulas iftasrecitant, ex Scriptis Hominum, poftLiteras Sacras, efleanriqaiffirm, čtlongehisanti- quioresFabulasipfas s, (etenim tanquatn pr us credit* & recept«, non tanquam escogitatae ab illis Scriptoribus rc feruntur) videnturefle in- ftar tenuis cujufdam aur«, qu« ex craditionibus Nariotjum magis An* tiquamm, in Gr«coram Fiftulas incidcrunr. Curn vero, qu« ctrca haruro Parabolarum Interpretationem, adl lic te ntata fine, ptr homi- nes fcilicetimperitos,nec ultra Locoscommunes do&os, nobis nul- lo modo lacisfaciant- Philofophiam fecundum Parabolas antiqoas, inter Dejidcrata ref rre vifum eft. Ejus autem Operiš Exemplum unutn aur alternm fubjungemus. Non quod res fit tortafle ranti, fed ut In- ftitutumnoflrumlerverous. Idbujufmodi eft, ut de Operibus illis, qo« inter Defidtrata ponimus ( fi quidficpaul6obfcuuus) perpetuo aut precep ta ad opu? iFud inftruendum, aur Exempla proponamus: ne quisforte exiftimet,levem a!iquam tantum Norionem, de itlis Men- tem noftram perftrinxiffe 5 nolque Regiones ficut Augurts, Animo fant iim metiri, neque eas ingrediendi vias nofle. Aliam aliquam par- tem in Poefide fiderari non invenimus •, quin potius cum Planta fit pee- fis , qu« veluti a Terra luxuriante, ablque certo femine germinaveric, fupra casteras Docftrinas ejtcrevit, & oiffufa eft Venim jam ExempU proponemus, tria tantum numero, Vnum e Natur alibus , e Pohiteti Unum,atque unum denique e Moralibus. Exemplum Primum ?hilofopbi& fecundum Parabolas Aitticfuas, in Nacuralibus. De Pniverfi , fecundum Fabulam Panis. F A N TI qu i Generationem Panis in dubio relinquunt. Alii I LJk enim eum a Mercuriogtmmm j Alii longealiumGeneraticnis JL A.modum ei tribuunt. Aiunc enim Procos univerfos cum Pene¬ lope rem habuifle, ex quo promifctio concubitu, Pana communem Fi- lium ortutn efle. Neque praetermittenda eft tertia illa Generarionis explicatio: Quidam enim prodidtrunr eum loviš* & Hybreot (ideft, Contumeiu ,) Filium fuilfe. Vtcunq- orto. Pare* illi Sorores fuifle per* ^ibentnt, qu« in Specu fubterraneo habitabant: Pan autem moraba- ^rfub Dio. Etfigies Panis tališ ab Antiquitate ddcribitur ; Cornurus, ornibus in acutum (urgenribus, & ufque ad Coelum faftigiaris; ^ orporetoto hilpidus Sc villofus i Barbd inprimis promifta s Figura A S"°*l luptriora, fed Semifcra Si in Caf« Vtda idtCnente. Gtftjbat «utem InfignU poccftatU, Siiuftra Se cundus. Liber feptemCahmis compa&am, DextraPedu Pan (ut Si nomen ipfum etilni fonat) Vniverfum (ive Vniverfitatetn Reru *> reprasfentat & proponit. De hu jus O rigne duplex omnino (en- tentia eft 5 at q ue a ^ c flf e poteft. Auc enim 1 Mercurio e ft, Verbo fci- Ph^l r & Sacrae Literae extra controverfiam ponunt j 8c r m agisDivinihabiti funt, viderunt) aut ex confu- r ' Etenim quidam d Philofcpbis Semina Rerum eriam iubitanna mfinita ft atU erunt ; unde Opioiode Homoiomeris tiuiit, quam aut in ven it, aut celebravit. Nonnulhvero magisacute&iobriecenfebant- adVarietatem Rerum expediendam fufficere, fi Semina, Subftantiaeadem, Figuris varia fedcertis 8t de- finitis,effent j &rehq Ua i n pofituraSccompiexu Seminumad invicem ponebant- exquoFoateOpinio de^ta^tremanavit, ad quatu De* mocrim fe applicavit, ciim Leucippm ejus Auftor fuiffet. At alii ]i CeC unum rerumPfincipiumaffererent (AquamrM«, Aerem ^naxime »ex, Ignem • ttoiea iliud ipfpm Principiu m aftuunicum* potentia varium & difpenfabile pofuerunt, ut inqu 0 Rerum omnil Semina laterent. ,Qui vero Materiam omnino Spoliatam, & In- formerrij,- 6j c De Augmentis Scientiamnu formem, 8c ad Formas Indifferentem introduxerunt (ut Plato Sc Ar j. fiottlts) multo etiam propiin '8e propenfiiis, ad Parabol« figuram ač- ceflerunt. PofuerUnt enim Materiam ranqaam puhlicam Meretrieem.For* mas vero tanquam Procos : Adeo ut omnes de Rerum Principih Opi- nioneshuc redeant, 8c ad illamdiftributionemredučantur, ut Murn dusfit_, vel '3. Mer c uri o • vel z Penelope Se Procis omnibus. Tert*a au- tem Generatio Panis, ejufmodi eft, ut videantur Gr«ci aliqoid de He- br«is Mfftcriis, vel per iEgjptios Internuncios, velutcunque, inau- diviffe. Pertinet enim ad Statutu Mundi, non in meriš Natalibusluis, fed poft Lapfum Adami, Morti Sc Corruptioni expofirum, St ob- noxium fačtum. Ule enim Status, Dei, & Peccati (five Contumeli«) Prolesfuic, acmanet. Fuitenim Peccatum Adami ex gener eContu- meli «, ctim Deofinali* fitri veliet. Itaque triplex ifta Narratio de Gene- ratione panis, etiam vera videripoffit, fi rite Sc Rebus 8tTemporibu9 diftinguatur. Nam ifte Pan (qualemeum nune intuemur 8ccomple- čbmur) ex V er bo Divino , mediante confusa Mattria { qu« ramen ipfa Dei Opuserat) 8c fubintrante Pravaricatme , 8c peream Corruptiore, Ortum habet. Natur« rerum, F ata rerum forores vere perhibentur, & ponuntur. Farnim vocantur, Ortusrerum, St Durationes, ScInteritus • atque Depreffiones etiam, Sc Eminenti«,8t Labores,8c Felicitates, deniqufi Condiciones qu«cunque Individui : qu« ramen nifi inlndividuo no- bili (utpore Homtne, aut Urbe, aut Gente) fere non agnofamcur. Atquiad iftas Gonditiones tam varias, deducit Individua illa fingula Pan, Rerum leilicet Natura 5 ut tanquam eadem lit res (quateniis ad Individua) C a tena Natur«, 8c Filum JPifcarum. Ad h«c infuper finxerunt Antiqui, Panem Temper Tub D10 morart, Ted p ar c as lub Spe- cu ingenti fubrerraneo hflbitare, atque inde maxjma pernicitate ad Homines Tubito advolare : quia Natura, atque llniverfi facies, Tpečla- bilis eftScaperta ; at F ata individuorum occulra,8c rapida. Qiiodfi F at um accipiatur largius, ut omnem prorsusevefitum, nonilluftrio- res tantiim denotet, ramen utique 8c eoTcnfii optime conveniccum univerfitate Rerum3 cumexordine Natur«, nil tamexiguum fir,quod fine cauTsa fiat 5 Seru ra us nil tam magnum, ut non aliunde pendeat3 adeo ut Fabrica ipTa Natur«, Tuo Ttnu Sc gremio, omnem eventutn & minimum & maximum compleftatur 3 8cTuo tempore cerra Lege prodat. Itaque nilmirum, fi P ar c ta3SS“<*«*» pmcip^as & cepeta- Habet nonnihilexCorpore W™f’ Btut V m nonn.h.l«,Planf4 Manta r no • Ci d^nimato, omniaque reverabrformlafunt,^ cx 5^ 5 S ^ i r ^ »mpaaa. Acutiftfaa autem eft Alfe gor,ade Pf W W O p -p to terAfc ^ nf eOT eaque e rupibus pendere, atque in praedpitiis b^reree - cir> «iam Re$, licct inferiori Globo delta*, fadunt Mrt* mS 1 rter dls > ut in Nubibus Sc Mctedris mani&ftiffi mum c ’^ Imb rl^ ta ■ " . • caufta Tk Augmentis Scientiarmru caufta GilbertM , quide Magnete laboriofiffime, Sz Tecundum viam experimentalem eonlcripfit, dubitationem' injecit ; Num-non forte Corpora gravia, poft longam a Terra diftantiam, Motum verfus In- ieriora paulatim exuant ? Infegmamtemin Manibus P mu ponuntur duplicia • Alterum Hat- mom alterum Imperii. Fifttda enim ex fiptitm Calamu y Concentum Rerum & Harmoniam, five Concordiam cum Difcordia miftam, (quse ; ex feptem Stellarum Errantium Motu cbnfieitur,) evidenter oftendit. Neque enim alii, praeterquam feptem Plarietarum, inveni- untur in Coeloerrores, five expatiationes mamfeftce • qux cum a?qua- litate Stellarum fixarum, eariimque perpetua & invariablli ad fe in- vicemdiftantia compofitae & temperatas, tum Conftantiam Spicie- rum, tumfluxum Individuorum tueri, & cieri poflint. Si qui vero fint Planetse minores, qui non confpiciunturfx qua etiam Mutario inCoelomajor (ut in Cometis nonnullis Superlunaribus) videntur illa profedo tanquam Fiftulas, aut omnino mutae, aut ad tempus tantum ftreperse • utpote quarum Operationes vel ad nos non perla- bantur, vel Harmoniam illarn feptem Fiftularum Panu non din in- terturbent. P e dum autem illud Imperij nobilis tranflatio eft, propter vias Natura: partim redas, partim obliquas. Atque Baculum illud, five Firga, verfus fuperiorem partem prcecipue curva eft, quia omnia Providentias Divinse Opera in Mundo fereper Ambages & circuitus fiunt • ut aliud agi videri polfit, aliud revera agatur «. ficut hfepbi ven - ditio in Egfttuffl) Sz fimilia. Quinetiam inRegiminc humano omnl prudentiore, qui ad Gubernacula fedent, Populo convenientia, per prastextus & vias obliquas, felicius quas volunt, quam ex diredo fuperinducunt Sz infinuant, Etiam (quod mirum fortafse videri po£ fit) in Rebus mere Naturalibus, citius Naturam fallas quampremas: Adeo, quse exdiredo fiunt, ineptafunt Sz feipfa impediunt cum contra, via obliqua & infinuans molliter fluat, Sz effedum fortiatur. Vzflts Panu & Amiculum, ingeniose admodiim ex P elle P ardalis fu- ifle fingitur, propter Maculasubiquefparfas. Coelum enim Stellis, Maria Infulis, Tellus Floribus confperguptur ; Atque etiam fes par- ticulares fere variegatas efle iblent circa Superficiem, quas veluti Rei ChUmjsabk. - . Offictumautem Panu, nulla alia re, tamadvivum proponiatque explicari potuerit, quam quodDm V&morumfa. Omnis enim na- turalis Adio, atqueadeo Motus SeProgreflio, nihil aliud quamr>- n&tio eft. Nam & Scientias & Artes Opera fuavenantur-, Sz Confilia humanaFines fuos :• atque Res naturales omnes vel Alimenta fiiaut conferventur,vel Voluptates & Delicias fuas ut perficiantur, venantur; (Omnis fiquidem Venario eft aut Pracda?, aut Animi caufsa 5 ) idque uiodis peritis & fagacibus, i \ ! ; >.< . TorvaLeanaLupim[equitur^Lupta ipfeCapellam^ Phrentem Ofibtfum[equmr lafciva Capeda. -p . ' tiam Ruricolarum m genere Pan Deus cfti q u ^ a hujufmodi Homi- nes magis fecundum Naturam vivant čiim in urbibus Sz Aulis, Natura a cultu nimio corrumpatur, ut illud Poet as amatorium, . , verum, Liber Secundus; verum, propter hujuftnodi Delicias, etiam de Natura fit __ P ar srninima e(l ipfapuella ftti. Montium autem inprimis Prtfes dicitur Pan, quia in Montibus Se Lo- cis editis Natura Rerum panditur, atque Oculis Se Contemplationi fubjicitur. Quod alter a Mercurio DeorumNmciui fit Pan, ea Aliegoria plane divina eft • cimi proxime poft Verbum Dei, ipia Mundi Ima go, divinas Potentiae Se Sapientiae Pracconium fit. Quod Se Poeta Divinus cecinir, Cip h enarrant gloriam Dei,atque opera ruanuum ejtaindicat Firmamentum. At Pan a ob le ft ant Njmph*, Anim x fcilicet: Delicix enim Mundi Animoe Viventium funt. Hic autem merito lllarum Imperator, cimi illte Naturam quxque fuam tanquam Ducem fiequantur,Sccirca eum ftifinita cum Varietate, veluti fingulx more Patrio, faltent, & Choreas ducanr, motu neutiquam ceflante. Itaque acute quidam CX recentioribus, facultates Animx omnes ad Motum reduxir, Se nonnullorum ex antiquis faftidium Se Prxcipitationem notavit, oui Memoriam, Sc Phantafiam, Sc rationem, defixis prxpropere oculis intuentes Sc contemplantes, Vim.Cogitativam, qux primas tenet pratermilerunt. Nam Scquimeminit, aut etiam remimfci- tur Cogitat • Sc qui imaginatur, fimilitar cogitat; Sc qui ratio- cinatur, utique cogitat : Demque Anima, five a Senfu monita, five fibi permifla five in Funčtiombus lntelleftus, five Affeduum 8e Voluntatis, ad modularnem Cogitationum faltat . qux eft lila Nvmpharum tripudiatio. Una vero perpetuo comitantur^n Sc SenedusČilicet Scjuventus. Omnium enim rerum eft iEtas qu*dam hilaris Sc motu gaudens, atque rursus iEtas tarda Se bibula: Utriufqucautem £tatis ftudia, vere contemplanti fortafsti ridicula, Scdeformiavideantur,inftar5^ahcu,usaut : f^ De P^mau- tcm Temniva prudentiffima Podana propomtur. Naturaemm Re¬ rum omnibus Viventibus mdidit Metum Sc Pormidinem, Vitxatque Effentix fux confervatncem, ac Mala ingruentia vitantem Sc depel- lente n. Veruntamen eadem Natura modum tenere nefcia eft, fed Timoribu* Salutaribus femper Vanos Sc Inanes admifcet • adeo ut omnia (([ i ntUs con [pjci darentur) Pameti Terronbu* plenifiima fint; praefertim humana • Sc maxime omnium apud Vulgum, qui luper- ftitione (qupe vere nihil aliudquam ?amcw Terrorcft) in immenfum laborat Sc agitatur, prxcipue temporibus duris, Sctrepidis, Seadver- fis. Neque fuperftitio iftatantummodo invulgoregnat, fiedab Opi- ntonibus Vulgietiam in Sapientiores aliquando infilit, ut divine Ept~ curm (ficatteraqux de Dii s difteruit ad liane normam fuiftent) locu- tus fit •• N«» Deos vulvi negare profanum, fed vulgi opiniones D iti afllicare profanim. Quod vero attinet ad Audaciam Fanti, Sc Pugnam per provocationent cum Cupidine ; id eo fpedat, quia Materianon caret Inclinatione Sc Appctitu ad Piflblutionem Mundi, & Recidivationem in illud Cha- osantiquum, nifi praevalida rerum concordia (per Amorem five Cupti dinem figmficata) malitia 8c impetus ejus cohiberetur, & inordinem compelletur. Itaque bono admodiim Hominum Sc Rerum Fato fit (vel T>e Augmentis Scientiarunu vel potiiis immensa. Bonitate Divina) ut Pan illud certamen adverluni experiatur,& vičtus abfcedat. E ode m prorsiis pertinet, & illud de tj- pbone in Reubta implicato, quia utcunque aliquandb vafti, & infolitl rerum Tumores fint, (id quod Typhon fonat) five intumefcant Maria, five intumefcant Nubes, five intumefcat Terra, five alia, ramen Rerum Natura hujufinodi Corporum exuberantias atque infolentias, Reti inextricabili implicat & coercet, & veluti Catena Adamantini devincit. Qu°d autem Inventio Cereris huic Deo attribuatur, idque inter Ve- nationem- reliquis autem Diis negetur, licetfedulo qucerentibus, & illud ipfum agentibus ; Monituin habet rerum admodiim & prudcns: hoc fcilicet, ne Rerum utilium ad vitarn & Cultum Inventio, a Phi- lofophiis Abftra&is, tanquamDiis Majoribus expe tant l Uam a Pane, tum vero non aliud lumen praebent, §>uak 4 Liber Secundus. gmotefub incertam Lunam fub luce maligna E ji it er in Sylvif --- Ad Mundi etiam fufficientiam & perfectionem pertinet, quod Rra- lem non edat. lile enim per partes generat • per Totum quomodo ge-. nerare podit, cum Corpusextra ipfumnon lit ? Nam d t-Multercula illa 'ambe, Filia Panif putativa, eft fane ea Adječlio cp^dam ad Fa¬ bulam fapientiflima. Per illam enim repraefentantiir e a?, qux per- petuis temporibus paflim vagantur, atquc omnia implent/ vanilo- - quxdeRerum Natura Do&rinae, re ipsainfru&uofce, Genere qua(i fubdititise, garrulitate vero intcrdiim jucunda:, interdum molefts & importunči Exemfhm alterum Philofiphi *, fecundum Parabobs AmiauM in politicis De Bel/o, fecundum FabulamVcrfci. * P ERSErs , Orient. alis ciim fuiflet, miflus traditur zPaUade, ad obtruncandam Medufam s quae Populiš plurimis ad Occidemem , in extremis iberU partibus,maxima: calamitatifuit. Monftrum enim hoc, alias crudele & immane, etiam Afpcčtu tamdimm atque horrendum luir, uteo folo homines in Saxa verteret. Erat autem, 't C tromb m um, Me h fr, ac fola inteteas Mortalis, cum reliqua paffi- xx non eflent. Prfe* igitur adtam nobileFacinus le eomparans, iAr- maad Dona atribus Djis mutubaccepit • Abs iMercurio , talares fci- licet non axillares ; a Phtone autem Golem ; Scutum derique a f alUde Se Speculum. Neque tamen(licettanto apparatu inftručtus,) ad M&. dufarnrcčtl perrexir, fedprimiimad Grhdam smum nhi«, quara ; cum ” B ^ lls pusaut Amm in ftm ronf . P eie 8 ans eft y ditorum Curas, & Trcpidationes. Earum autem vi perpetuas Er p- manifefta m defe&ionem erumpant) aut in OcuL S ( antc d uam uu aut in D en te eft. 1 Omni? 7 6 ' T>e Augmentis Scicrttiarmu Omnis enim Fadio, aStatu quopiam alienata, & in Proditionem propenla, Scjjpeculatur^Sc mor det. Atque hujuftnodi Oadm Sc Dem tanquam commimis eft; nam quicqu id didicerunt Sc noverunt, ferc pcr Manus ab una ad alteram tranfit Sc pereurrit. Et quod ad Demem attinet, uno quafi ore mordent, Sc eadem Scatfdala iadant ; ut fi imam audias, omnes audias. Itaque Perfeo funt ifta? Gr** concilianda’, atque in austilium adducenda, pral črtim ut Ocubrn S cDcmem lu- um ci commodent , 0 culam ad Indicia • Dentem ad Rumores ferendos, Sc Invidiam conflandam, & Animos Hominum foliicitandos. Poft- quam vero omnia bene fint ad BeUum preparate difpofita, iliudin- .primis curandum, quod Perfem fecit, ut Jdedufa dormiem mvcniatur. Prudens enim Belli Sufceptor Temper ferc Hoftemaftequiturimpara- tum,& fecuritatipropiorem. Deniquein ipfis Belli Adionsbusatque inTultibus,. lile Intimne in Speculum? alladis, adoperanduseft. Plurimi * enim ante ipfa Pericula Res Hoftium acute Sc atfentc introfpicere po.flunt-at in ipfo Periculi Articulo,aut terroreoffimduntur, aut peri¬ cula nirnium prcecipites & a fronte fpedant* unde in ilk tcrnerc ruunt, Vincendi memores, vitandiobliti. At neutrum horum fieri. debet; ledin Specubm PaUadis , cercicereflexd infpiciendum, ut impetus rede dirigatur, ablque vel terrore,vel furore. ■ A Bello perfedo Sc Vidoria, fequuntur EffečSiaduo • Pegafi illa Generatio Sc Exfufdtatit quas fatis evidenter Famam denotat, quae per omnia volat, Sc Vidoriam celebrat, & Reliquias Belli faciles, & in votum cedentes efficit. Secundum, Geflatio Capuis Medufie in Smo- fiquidemntillumpraefidii genus huicob pr&ftantiamcompa- rari podit. Vnicim enim facinus infgne Sc memorabilc, feliciter ge- ftum Sc perpetratumj omnes Hoftium Motus obrigefcere facit, atque Malevolentiam ipfam ftupidam reddit. Exemplum tertium Philofiphde fecundum Paf/tholdS Antupuas^ in Morali- bus. Dt Cupiduate^ feetmdum Fttbtddm I)ionyii. N A R r. A N T Semelem Javit PdJicem, poftquam Juramento eum inviolabili, ad votum indefinitum obftrinsdflet, pctiifle, ut ad Amplexus fuos accederet tališ, qualis cum himne con- fueftet. Itaque illa ex conflagratione periit. Infans autem, quem in Utero geftabat, a Patre exceptus, in Femur ejus infutus eft, doneč Menles Foetui deftinatos compleret. Ex quo tamenonere Jupiter in- terim nonnihii claudicabat. ItaquePuer, quod Jovem, dum in Fe- more ejus portaretur, gravaret Sc pungeret, Dionyfi nomen ac- cepit. Poftquam autem editus cffet • apud Proferpinam per ali- quot Annos nutritus eft ; ciim vero adultus eflet, orefere Mulie- bri confpiciebatur, ut SexTis videretur tanquam ambigui. Etiani extina- Us ^ Tepultus q,uondam erat ad tempus, Sc non ita m<c* Atque prima Juventa Vitisculturam, atque adeoVini f o-,? i Qntim & ufu m primus invenit, & edocuit; cxquocelebris a " mc ’ytus, orb em Terrarum fubjugavit, Sc adultimos Indo rum ■ Ferminos perrexit; Curru autem vehebatur a Tigribus trado • " circa Liber S e cun d u s. circaetim ftibfultabant D^mones deformes, C obali vocati, AcratmU alu. Quin & Mufe Comitatui ejus fe adjungcbant. Uxorem autem fibi lumpfit Ariadnem a Thefeo defertam & reli dam. Arbor ei facra erat /faAro. Etiam Sacrorum 8c Ceremoniarum Inventor & Inftttu- tor habcbatur ; ejus tamen generis, qu« & Fanatic« erant, 8c plen« corruptelarum, atque iniuper crudeles. Furores ououue immirtendi potcftatem habebat. Certe in Orgjise. jus, a Mulieribus furore percitis, ? etiam poftquam confenfu Sc tempore confirmata eft, 8cin A&us erumpit, ut jam quafi Menfes complevtrit^ 8c edita plane lit atquc nata* P r imb tamen ad tempus nonnullumapud Projerpinam educatur, id eft 3 T( Z dras at que clandeftina eft, Sc quafi fubterranea $ doneč . tis P udoru .v Metus Frcenis , Sc coalita audacia. aut Virtutis ali- T)e Augmentis Scientiamnu Tigres apud Affecltu fiabulanf, & ad Currum eorum fubinde jugmtur. Poftquamenim AffeBus Curulis e (Te coeperit, non Pedejlris, fed Vi&or Rationis, Sc quafi Triumphator fačtus fit, in omnes qui adveriantur ant fe opponunt, crudelis eft, & indomitus, acimmitis. Facctum autem eft, quod circa Currum Baccbi fubfultant illi D Amone s deformes & ridiculi. Omnis enim Affe&us vehementior progignit motus, in Oculis, & Oreipfo, Sc geftu, indecoros & inconditos, fubfulrorios & deformes • adeo utquifibiipfi fortafse in aliquo Affe&u (veluti Ira, Arroganfia,Amore)videaturinagnificus & tumidus,aliis tamen appareat turpis SC ridiculus. Confpiciuntur autem in CupditAiuCo¬ mu atu Mufe. Neque enim teperitur ullus fere Affedus, tam pra- vus & vilis, cuinon blandiatur aliqua Dočtrina. Hac enim in re In- geniorum Indulgentia & Procacitas, Mufarum Majeftatem in immen- iumminuit; utciim Duces Vita?, Sc Signiferi efle debeant, fintnon raro Cupiditatum Pediftequ&, & Oble&atrices. Inprimis vero nobilis eft illa Allegoria, Saccbum A moreš fuos in eam effudiffe, quae ab alio ReliHae rat & faftidita. Certiffimumenim eft, Affedus id petere atquc ambire, quod Experientia jam pridam re~ pudiavit. Atquenorint omnes, qui Affedibus fuis fervientes & in- dulgentes, Pretiuna potiundiin immenfum attgent (five Honoresap- petant, five Amores, five Gloriam, five Scientiam, five alia qua?- cunque) fe Res RetiBds petere, & a compluribus, per omnia fere Se- cula, poft Experimentum, dimiflas Sc repudiatas. Neque Myfterio caret, quod Heder a Btccho facra fuerit, hoc enim duplici modo con- venit; primum, quod Hedera hjemc virefcat • deinde, quod circa tot Res (Arbores, Parietes, jEdificia) ferpat, ac circumfundatur, Sc feat- tollat. Quod ad primum enim attinet, omnis Cup/ditas pcr Renitentiam , Jkvetitum, &tanquam Antiperiftafin (veluti per frigora Bruma* He¬ der a) virefcit, ac vigorem acquirit : Secundo, AjfeBus aliquis in Hu¬ mana Anima proedominans, omnes ejus Adiones & Decreta, tan- quam Heder a arcumfepu . neque fere quicquam purum invenias, quo illa Clavicu las fuas nonimprimat. Neque mirum eft, fi Superflitiofi JLitits Baccbo attribuantur, cum omnis fere rnale-fanus AffeHfu in praviš Religionibw luxurietur, adeo, ut Hsereticorum Colluvies Baccbanalia Ethnicorum fuperarit • quorum etiam Superftitiones, non minus cruent« quamturpes extiterunt. Nequeitidem mirum eft, fi Furores d Baccbo immitti putentur, cum & omnis AjfeBus m excejj'u p/o, veluti Furorbrevis fit, & fi vehementius obfideat Sc incumbat, in Infania laepius terminetur. Ulud autem de Pentbeo Sc Orpbeo inter Org)a Baccbi laceratis, evidentem Parabolam habet • ciim Affedus quifque prre- validus erga duas res fitafperrimus atque infenfiflimus •, quarum altera eft lnqm(iuo in eum curiofa, altera Admonitto falutaris Sc libera. Neque ^ x ilio fuerit, fi illa Inquifitio fiattantum Contemplationis aut Spe- dandi gratia, tanquam Arbore eonfcensa, abfqueomni AnimiMa- ignitate: Neque rursus fiadmonitio illa,multa cum fuavitate & dex- eritate adhibeatur • Verum utcunque non tolerant Orgya aut Pen- t e/m aut Orpheum. Poftremo, illa Confufio Perfonarum loviš Sc Baccbi, ad Para olamrcdžtraduci poteft • quandoquidem Res geji £ »ob/les, Sc clarar, • , \ Liber Se c un d us. clarce atque Merita infignia & gloriofa, interdum a virtutc 8a Reda Ratione & Magnanimitate, interdiun autem a laterne AffcRu & occulta Cupiditate (utcunque Farna? & Laudis celebritate utraquc res pariter gaudeat) proveniant • utnonfacile lit diftinguere Fada Dionyfi a Fadis loviš. Veriimin Theatronirais diu moramur • tranfeamus ad Palatium Animi • cujus Limina majori cum Vencratione & cura, ingredi convenit. 79 ■4 L r^fvTjrit ‘ ’ ■ • Z : i ■-. v^Kv.';: ..v-« £j:>j J j/n:; siv.'. 'V-.o ; j iL , t, . i ..."I ‘jrjfjj jII ■ : , . : • *':■ \ •ni >5 ■ ■■* . 1 - ! ■ * y. - •X' <. "*• - * V* . o . " : • , 4 . -s ■ i/ ♦' <. | " • ■ M*! ■ i • ■ V; ■ ‘ . /•. • ■ '^i|f >*'. • 4 / V-w- " 3i’ . 'l F RAN C IS CI BACONI B A R O N I s DE ^ V E R U L A M I O VIC EC O M IT I s Sancti Albani D B Bignitate & Augmenm Stientiarum Liber Tkrtius. A V reg E M SVVM. * .•< C APUT 1. Tartitio Scientia in Theologiam & Philofophiam* P#‘- titio Philofonhioe m Dodrinas tres ; De N um me, de Na- tura., de Homine. Confiitutio Vhilo{ophix u čllatri* Communis ommum. t STO RIA onim s (Re* oprime) humi mce- dit, & Ducis potius offioio, quam I.ucis per- fungitur: Poefis autem Dorčtrinae tanquam Som- niutn s Res dulcis, &varia, & volensvideri ali- quid infe habereDivini 5 quod etiatn Somnia vendicant. Verutn jam tempus eft mihi, utevi- gilem, & me hamo attollam, Plnlofofbts. & Set- erttimm liquidum iEtherafecans. • r sOmia Aduarum fumft s eft : Aquarum ali se defcendunt coelitusj * De Augmentis Scientiamnu coelitus, alioe emanant e Terra. Etiam S at mirnim primaria Partitio fumenda eftex Fontibus fuis : Horumalii inalto liti funt, alii hicin- fta. Omnis enim Scientia duplicem fortitur Informationem. lina in- fpiratur divinitiis, altera oritur a Senfu. Nam cpiancum ad lllam, qu® Docendo infunditut Scientiam 5 Cumuiativa ea eft, non Originalis ; ficut etiam fit in Aquis, qu® prseter Fontes primarios, ex aliis Rivulis in le receptis, augefeunt. Partiemur igitur Scientiam, in Theologictm , & PhiUjofhiam. Theologiamhic intelligimus In fr ir atam five Sacram, non Naturalem, de qua paulo poftdibturi fumus. At illam (Infriratam nimiriim) ad ultimum locum refervabimus, ut cum ea Sermones no- ftros claudamus j cum fit Portus, & Sabbathum Humanarum Con- templationum omnium. PbilofopbUautem Obje dum triplex, Dem, Natura, Homo : Et tri- plex itidem Radm Rerum r Naturalnim perčutit Intellcčhim Radio direiio ; Deus autem, propter Medium in®quale (Creaturas Icilicet) Radio Ref rado -, Homo\oxd, fibi ipfi monftratus & exhibitus, Radio re- fiexo. Convenit igitur partiri Pbtlofphiam in Doitrinas tres • D vitrinam de Numine , DoBrinam de Natura, Doitnnamde Homine . Quoniam au¬ tem Partitiones Scientiarum , non funt Lincis diverfis fimiles, qua: coeuntadunum Angulum •, fed potiiis Rami s Arborum, qui con- junguntur inuno Trunco, (qui etiam Truncusad.fpatiumnonnullum integer eft & continuus, antequam fe partiatur in Ramos ; ) idcirco poftulat res, ut priufquam prioris Partitionis Membra perfequamur, conftituatur una Scientia Vniverfalia, qu® fit Mater rcliquarum, & ha- beatur in progreflu Do&rinarum, tanquam Portio vi® communis, antequam vi® fefeparent, & disjun^ant. Hanc Scientiam , Pbilofopbia primie, five etiam Sapientia (qu® olim Rerum Divinarum atque Huma - narum Scientia diffiniebatur) nomine infignimus. Huic autem Scien¬ tist nulla aliaopponitur 5 ciimab aliis Scientiis, potiiis Limitibus in¬ fra quos continetur, quam Rebus & fubječto differat, Faftigia fcilicet Rerum tantummodo tračlans.Hanc ipfam vtrum inter Defiderata repo- nere oporteat, h®fito • fedarbitrortamen ponidebere. Equidemin- venio Farraginem quandam, & Maflam inconditam Do&rin®, ex Tbeoltpia Natur ali •, ex Ločica • cx partibus quibufdam Phtfica (veluti dc Principu, & dc Mirna) compofitam, & congeftam • & fublimi- tate quadam fermonis, Hominum qui feipfos admirari amant, tan- quamin Vertice Scientiarum collocatam. Nos vero, miflo faftu, id tantiim volumus, ut defignetur aliqua Scientia , qu® fit Rcceptaciilum Axiomatum , qu® particularium Scientiarum non firtpropria, fed plu- ribus earum in commune competant. Plurimaautem id genus Aximata efte nemo ambigat. Excmpli gratii, si wttquaUbus tequalia oddat, omnia erunt in&qualia : Regula eft ^ ^athematicif • Eadem& in Ethicii obtinet, quatenusad Juftitiam ^Jiftributivam • Siquidem in Juftitia Commutativa, ut Paria Impa- ribus tribuantur, Ratio ^Equitatis poftulat ; at in Diftributiva, nifi m paria Imparibus praeftentur, Iniquitas fuerit maxima. gu* 1» eodem { f g l t Cm ^y,&> n terfecomiemum:Kcmhcd mdcme^Mathematicu-, V erum 1 imul tam p©tcns 'm Logic d, ut Syllogifmi fit Fundamentum, Ližer^ Te-R ti' uš* ^ Naturafe potijsimim produ in minimis : Regula eft in Phyjicit tamva- lida ut etiam Demcriu Atomos produxcrit ■ Veiuntameneam rečtc adhibuit Ariftotelcs in P obtičiš , qui Contemplationem Reip. orditur a Familia. Omniamutantur , ml merit ; Regula itidem in Pbjficis ■ hoc modo prolata • antum Natura, nec mimiitur , nec cimet ur J - Eadem compctit Tbeologia Naturah, fic varJata j Omnipotentta funt Opera • Alb qmdexnihilofacere , & Aliqmd in mbilumredigere: Ouod ctiam Srrin tura teftatur, Ditoi quod omma opera, q »*f ec % Det^perfeveZ ZZ petuu0 non pojjumus evs quicquam addere 3 nec auferre. Intenm rei arcetur per Reduihonemejm adprmapta: Regula eft mPkrfsit. - Eadem valet in Pohiteti, (utreae notavit Machiavellus) cum iila q U * Interitum r" rump. maxime prohibent,mhilaliud fere fine, quam Reformatio ea- rurn, & Reducftio adantiquos moreš. Pmredoferpens, magis cmtagiofo ejl n nam matura: Regula eft m Pbyfm 9 eadem infignis etiam inJt cum Hommes profligatiifimn & ma*im£ facinorofi minus corruptelae mrerant pubucis Monbus, quain quialiquidvidenmr K* bere Sanitatis & V«*uus,& ex partetantiim mali funt. ®wdconCervl- immejl Forma majortf, id ^ivitatepotemim ; Regula Sin PlLficii » Efcmm, ut non abfcmdaturipfe Rerum Nexus,nccdetur (ut lomu n tur) vacuum, facit ad eonlervandam Fabricam Univerfi : Ut v e 6 Gravia congregentur ad MaffamTerrse, facit ad confervandam tant&rn Regionem Denforum. Itaque prior Motus pofteriorem domat. Ea¬ dem tenet in Politiku: Namquae faciuntad confervandam ipfam pol litiam in fu£ Natura, validiora funr, quam quoc ad Bene cfleParficu- larium in Rep. Membrorum conducUnt. Similiter eadem locum ha- bet in Tbeologid. Etenim in Theologicis Virtutibus, Charitas, qu» eft Virtus maxime communicativa, prce rdtquis omnibus eminet. Augetnr v is Agmtis per Amiperijlajin Comrarii ; Regula eft in Eadem miraprceftat in Polit kis 5 cum omftis Fadio, ex contraria m- gmente, vehementer irritetur. Tonus dtfcm in concordem adut um de(i- commendat: Regula eft Mujiča • Eadem in Ftbicit '*r vŠŠŠ?.'****' TropusiHe Tropo Rh^ 1 ’ anv i am lidcatur, placideelabendi . convenitcum affert aurihTjf? E *P^amnem eludendi . Fiditmfonmtremulfu ^nderrt ens, Oculis . Uptatem ^ Lumen^ Aqu* aut Gemmse infili- 0rgaZ7^Z l cZo remuh H l>> ^ e fmm ' ^ Hoc in PerfJeUivl c t r Aquis . Etin A C0 J*f ^ 5 Oculusemm fimrlis Speculo, five Cavernam dmile H w? J ln ftmmentum enim Auditus obici mtra •v .. . )»' c pauca enumerafle lufficiet ad Exempla, Qum vcrraba?r“urXchiteaura s TF h* C “ “ lebrat ^ m “ P«iffitnurn eruDatur, utnru iccturas &_ Fabricas, Rerum Naturahum K/ n viIium,fyrabotates notaret. N cque ha!C omnia qua! dkiinnc » aliahujus aeneris, Simditudines merce funt faualec •!f 1US 3 & tafsž parim perfpicacibus videri potoK^S^^for- Natura Veftigia aut Signacula, diverfis Materiis s, , eadem quc PclB. AtqueLc Res aliuc fedulb tr a a« an0 neft.tm^toa™a $4 De Augmentis Scientiarums in Scriptis, qux ab Ingeniis celfioribus, promanarunt, hujufmodi Momata rarb Sc. fparsim inlerta, cx ufu argumenti quod tta&ant i Corpusvero aliquodtalium Axiomatum ) quaz virn habeant quandam Primitivam, Sc lummariam ad Scierttias, nemo compofuit ; cuijita- men lit Res ejulmodi, qu* infigniter Naturam unarii faciat; quod FhiloCophue Primx Munus eflfcautumant. Eft &; alia hujus rbihfophue Prim* pars, quse, fi ad vocabula reipi- cia S vetus eft • E adremquam defignamus, nova. Eftautem Inquifi- tiode Conditionibm adventitiis Entium^ (quas Tranfcendemes diccre pofi fumus) Paiico, Malto - 3 S lihih 3 diverfi - P o feb ih 3 Impofebili • etiam Eme Sc non Erne • atque ejufmodi. Quandoquidem enim ifta fub Ehjficd proprie non cadant • Diflertatio autem Diale£tica»circa ea,ma- gis ad Argumentandi Rationes, quam ad Rerum Exiftentiam fitac- commodata: confentaneum omnino eft, ut haec Contemplatio (in ouanon parum eft Dignitatis Sc Utilitatis) haud dcieratur prorsus, led in Scientiarum Partitionibus, nonnullum laltcm inveniat locum: Veruntamenhoc intelligimus fieri debere, longe alio, quam quo tra¬ čni folet, modri. Exempli gratia • Nemo, qui de Malto Sc P na c o ver- ba fecir hocegit, ut cauflareddatur, cur alia in Natura, tam numerofa & ampla fint, & efte poftint, alia tam rara Sc modica: Nam certc fieri non poteft, ut in Rerum Natura, tanta fit copia Auri, quanta Ferri ; tanta Rofte, quantaGraminis • tanta Specihcati, quanta non Speci- ficati. Similiter, Nemo, qui de smili & D iverjo difleruit, iatis expli- cavit- cur quafi perpetuo inter Species diverfts , interponantur Participia qu3edam, quce funt Speciei ambigu*> veluti Mufcus inter Putredi- nem ScPlantam, Pifces qui haerent Sc loco non moventur, mter Plan- tamSc Animalr Sorices & Mures, Sc alia nonnul a, inter Ammalia ex Putredine & ex Semine prognataVefpertiliones inter Aves Sc Quadrupedes • Pifces volantes,(qui jam notiiiuni iunt) inter Aves Sc Pifces* Phoc* inter Pifces Sc Quadrupedes * Sc alia hujufmodi, Neque rursiis cauflam indagaVit quifpiam, cur cum Simi ha Similibus vaudeant) Ferrum Eerrum nontrahat, quod Magnes facit • neque Au- rumipfum Aurum, licet Argentum vivum alliciat : Circahjec, Sc fimilia, in Dilceptatione de 'Eranfcendentibm illis, altumeft Silenti- um : Oratioms enim Apices, non Rerum Subtilitatcs lecuti funt Homines. Quamobrem horum Transcendentnim , five Conditionnm Entium advent it tar um Inquifitionam veram, Sc folidam, lecundum Natur* non Sermonis leges, Philofipbiam Primam recipere volumus. Atque de Philofophia p rima (five de Sopbid ) quam inter Dejiderata haud immerito retulimus,h*c difta fint. Caput fj % LlB ER TeRTiu S. C A P 11 T II. De Theologia Naturali: & Dočtrina de Angelis & Spiri- buSj ejufdem eft Appendix. Ollocata igitur fud in fede , cmmnni Scimiarum fobok • ’ mftar BerccynthižC t3nra mantis coelefti °mnes Coelictlas^mnes Supera alta tenentes . ”- Revertamur ad Partitionem illam trium Philofbpbiarur Divim, Naturah *, Sc Human*. Nam Tbeolotia N at urdu Philip ctiatn Divina refte appellatur. Diffinitur autern hxc * ut fi ,Lvl Sciemia , feu poriii* ScientU ScintilJa, qualis de Deo haberi pote* per lumen Narar«, & Contemplationem Rerum creatarnm • oneObjefti, fane Divina, rationeInformationis, Natura!« cenfrri poreft. Hujus ScientU limices ita vere' fignantur, ut ad Atheifm m! confatandum, &convincendum, Sc ad Legem Natur« informanda fe extcndant 5 ad Religionem aucem aftruendatn non proferantuJ* Quamobrem nec Deuspnquamedidit Miraculum, qu 0 converteretur Acheus 5 quia poterat ip(o Natura Lumine ad noticiam Dei perdu- ci • verumMiraculaadconvertendos Idolatras 8c Superftitiofcs defig- naca funt, qoi numen agnoverunt, fed in Cul tu e jus aberrarunt • quo- niam non fufficit Lumen Natura;, Dei voluntati declarand«, aut Culcui ejus legitimo prodendo. Sicut enim Opificis potentiam &j psririam oftendunt Opera ejus, Imaginem autern minime • Gc Opera Dei, Conditorisomui-potentiam & Sapientiam oftendunt,Imaginem ^ius haudquaquain depingunt. Atque hac in re, Ethnicorum Opinio a Ia crd Veritate recedir. lili fiquidem Mundum Imaginem Dei fta- dumlr' 5 Hominem Mundi. AcSacrae Liter« haud tali honore Mun- ManuJS lanCur > ut Dei ufp5atn Ima 8° dicatur > fed folummodo Opus unt. q U q yjLls ^ Hominem vero Imaginem Dei immeditate fubftitu¬ rne Potens n,?^ U c d Cit DeU8 ^ u ® dBLCrum Dabenas tračiet,quod fum- tor,quod Vind^ Sa P* ens & Pr£!cius, quod Bonus, quod Remunera- ri, & evinci poTj? a °^ ador,lndus » e,:,:am ex Operibus ejus demonftra- ejus, & muko ma?i« Jt, ium, eti-imfcbrlcx 'rli g !“ e 2‘ & D ' r P? nl ? tlGnem f "P? r un . lver - Argumeotum d ^ eftq oei ( W n 8 kt .„,.r ouliIS ucilhter pertraftarum. Verum ex mrnin, Rerum Naturalium,at q u e human* Rationi, Principiis, de Fidei Mr ftenisveiratioanan, Vfletfctn fuadere vehementius. aUt cunofius mctolpicere, 8c ventilare, & de modo Myft C ni L «• G * haud tutum meo judicio fcierit. Da pideiau* Fidei f u i in ^ T Ulrere 5 E tirnici", in liluftri iJId & divina, de Aurea Gaten-i vi v' ve c e>nccdmV(jsiod lovem de C celo adterras deducerene jt )U ' ai h° c ipfum neeI >ii h e cmrario , rjmdlufnerpertrabere eospotuerit e Tll/ladC#™*' Quare 86 De Augmentis Scientiarmu Quare fruftra fudaverit, qui coeleftia Religionis Arcana, noftrae Ra~ tioni adaptare conabitur: Decebit potius Mentes noftras ad cce!e- ftis Veriraris Thronum adorandum atcollere. In hac igitur parte The • oloffa Naturalis , tantiim abeft ut Defečtum aliquem obfervem, ut Ex- - ceflčim potius reperiam ; ad quemfubnotandumpauliim iumd ; gref- fus, propter maxima Incommoda 8cPericu!a,qux exeotum Religio- ni, tum Philofophi« impcndent • utpote qm & ReligionemH«reti-, cam procudet, Sc Philofophiam Phantafticam Sc Superftitiofam. Seciis e P, quod ad Angelsrum & Spirituum Naturam attiner, qn« necinfcrutabilis eft,nec interdi&a^Ad quam etiam,ex Affinitate s quam habetcum Anima humana, Aditusmagna ex parte eft patefa&us. Pne- cipit certe Sacra Scriptura, Nemo vos decipiat in fublimitate femenum^ & religme Angelorum , ingerens fein eaqurregan debeant . Ifsa igitur Theologia Nat ur ali (cui Inquifitionem de Spi - ritibtu , ut Appendtcem attribuimus) accedamus ad fecun- 1 dam Partem; videlicetillamde Natura y five Philofophiam Naturaktn. Optime Democritus * Scientiamde Natura, h Vukan** Ailner ^ s s fi ve Tuteu latere demerfam. Non male Chymici ^ Natura T e a ^ teram Naturam cjfe$ quinetidm id celcriter perficere , quod in dua/pf^T^^ tem P°ru moraš folet. Quidni igitur philofophiam PhilnCfiohnru^l *‘ :cctr us , Fodinam 5 c Fornacem • 8c duo conftituamus ■' p m operartos in Mineris , & Fabros d Sane utcun- que Liber Te rti us; qn<»videamurh®c per Iufum loqui • tarnenhujus generis Pardtiohem util flimam effe cenfemas, cum proponetur Vocabulis Familiaribus & Scholafticis ^hoc eft, ut dividatur DoBrina de Natura, in Inqmjitionem Cat‘[ rum^ & ProduBjonem EjfeBvum^ Speculativam & Operativam, AI- tera Natur® Vifcrra perfcrutatur • altcra Naturam veluti fnper Inču- dem elformat. Nequeme fugit quam arčtocopulentur vincufojC^/l fiefk E'ffeBm-, uc Exp!icationem eorum aliqnateru\s canjungi fic ne¬ cele. Attamen qaandoquidera omnis folida a recepto & vulsato s difcrepanti. Htc autem :itZr a Z£<,%^o' * e?",*«!*!*. *»*v vLll pip Tl i c ] TI (J . Ul ~ j Vocabu ornm , inftituto. ’i d bujufmodi eft , ut tam in prštnifib vocabulo M taphjrfice s quam - ln a j lig u bi Conceprus 8t Notiones noftr® nov® funt • 8c a receptis recedunt, maxima certe cam Re- ligion^ Anriqua V ocabula retineamus. Ciun etiim futurum fpe- retmis, utOrdoipfe, 8t dilucida rerum Explicatio 5 quamfubiun- gereconamor, nos a prava vocabulorum (quibus utimur ) intelli- gyntia liherenr • in csreris omnino avemus (quateniis fine Verita- tis ac Scientiarum difpendio fieri poflk) vel minimum a b And- quorum aut Opinionibus, autLcquendi More defledere. Qua in I i i a * re Ve Augmentis Scientiarmu re Ariftorelis confidentiam proinde fubic roirari, qui impetu quo» dam pereitus Gontradiftionis, 8c Bellum univerfae Afttiqufcati in- dicens, non folumnova Artium Vocabula prolifeitu cudcndi ličen" tiarn uforpavic; fed etiatn prifcam omnetn Sapientiam extingoere Bc delete annifus eft. Adeo ut neque norainet ufpiam Authores Antiquos 9 neque Dogmarum eorum mentionem uJlam faciat, nifi quo aut Homines perftringeret, aut Placita redargueret. Sane fi lamam Nomini fuo, ac Sequac nts Nationes, bicomnes Opiniones fiibigeret, & Monarchiam quan« dam in Contemplationibus fibi conderer. Qcanquamfieri poffitjUt a- pud afiquos tetricos, 8c lingute acerbas, fimili eum Dilcipuloftjo titulo infigniretnr. \ Foelix terrarum pudo, non mile T^ur.do ■ Edim excmplum: -- -j Eodem modo_, F(KlixD)8rin£ prsedoSiC. Nobis vero ex altera parte, (q'iibus, quantum calamo valemus, inter vetera & nova in Literis , leedus & commcrcium contrahere, cordi eft ) decretum raanct, Antiquiutem comitari Vfque ad ar as ; atque Vocabula Antiqua retine re , quanquam Senfum eorum 8c DifEnfciones Isepius immutenus ; Secundum moderatum illum & laudatum, irt Civilibus, novandi modum, quo Rerum Statu novato, Verborum ramen Soienniadurent j quod notat Tacitus 5 Eadcmmagu ftratuum Vocabula. Redeamus igitur ad Acceptionem Vccabuli Mctapbjfics: , no- ftro fepfu. Patetcxiis, quje lupra difleruimus, disjungere nos Pbi- lofophiam primam a Metapbyjica, quae hadenus pro Reeadem babic* funt. Illam Communcm scientiarum parentem y liane Nat ur alte Philo' fipbice portionem poluimus. Atqui Philofopbia prim st communia & pro- mifčua Scientiarum Axiowata affignavimus. Etiam Re lati vas, 8c Ad- ventitias Entium Conditiones ( quas Tranfcendentes nominavimus) ? Panc um ; ident , Viverfum • Poftibile 3 Impefiibile - Sc hoc genus reliq Ua} eidem attribuimus t, id folummodo cavcndo, ut Phy-. . f-?g*ce traftentur. At Inquifitionem de Deo, Vno , Beno y . 5 PJ. rit ibus^ ad Throf.oaiA.yit KT/itur/ilrm rCflllimUS. MetitO IgltUt Liber Te rti us. ultra Naturam nihil* (ed ipfias Natura Pars multb praefi&ntiffiraai Arqae profidb , citra Verkatisdifpendium, huc uiqae de Veteram Scntentsa refnondere ]i;eat, Pby‘\icam ca tradare, qu x penitiis in Materi a merfa funt, ScMobilia; Metaphjflcam Abftrada magis,8c Conftanti3. Rtirsus Phjflcam in Natura fupponere Exiftentiam tantiim U Motu m & Naturalem Necdfitatem % At Metapkyficam etiam, Mentem & Idxam. Namhiicforte redit ea, quam dicemus, Res. Ver um nos eam, nrfsa Sermonis Sublimitate, perfpicue & familia- riter proponf mus. Pa rti ti funius Naturalem Pbilofephiarji , in Caujja- rum Inquif(ionem, & ProduBicnem EjfeBuum. Inquijitionem Caujja• rum in Tbeericam conjecimus. Eam in Pbjficam 8 c Metaphjflcam partiti fumus. Ergonecefleeft ,.utvera DifFerentia harumfumaturex naru- ra Cauflarum , qnas inquirunt. Itaque abfque aliqua obfcuricatc, aut circuicione, pbjftcactt quas inquirit de Effictente Sc Mat eri a j Metapkj- fica qose de Forma & Fine. pbjflca i g it ur, Caujpirum Vaga, Sc Inčerta, & pro modo Sub jedli, Mobilia cornpleditur; Cauflarum Conftanriam non affequitur, tima r ut bi c durefcit , & hac ut cera liqueflie, Vno eodemfo ignc. ~—-~- Ignis duritiei Caufla, fed in Limo ; Ignis Coiliquationis Caufla, fed in Cera. Partiemur autettl P hojicam in DeBrinas tres. Natura enim au tcoUtBa in mam ^ aut/»p & fparfictt- Colligiturvero inunum natura, aut proprer C mm um a Rerum omniumPrtncipia . autprop- ter unicam inteoralem univerfi-Fabricam. Itaquena > C Vnio Natura duas peperit Pby$c cum Dijlributione Domorum ^ ipfas fcilicet Ajlrologia Del tria?, r B -^ n a,i aqua , dam inCoeleftibus exercuerunt: Nec fatismi- 1 I'■ ?? m mu -»Viros quofdam egregio?, 5 e in Ajlrologia Principes,tam 4 _ ? a fttuenda Argumento innixos efle : Aiunt enim , quando bxpc r 'ieatiaipfa, Soljlitia , ty£quinoBia, Novilunia, Ple- » ujufrnodi ftellarum Revolutiones majores , manifeko Se in- figoiter operari (uper Corpora Natura!ia ; necefte efle ut Pofuurst St d- larum mga exaBertra?ifitim 3 fk. Locationcm liib iifdtm Signit , etiam buic Parti,de Gom- m'txtionibus Radiorum , affignamus : Locatio enim Planeta fub Signo, eft Conjunttio quasdam ejufdemcumStellisSigni: Quine- tiam ficut ConjunčtioneSjita 8e Oppofitionesfa. reliauffi zrgi quis mintme 5 Qnis patiatur »mnimodam dipntiam d Sole , quis aHigetur . Qais moveatur celerius in dpog*o t quisin perigao - y Deniqne Anomalia mrtis,Expatiatio Venetu , 8c Lab or e s five rafiones admirandaf 5 qu$ non iemel Sc in Solefe in Venere deprehenfe funt,Sc fi qua.’ fint alia? Poftre- mo recipiantur etiam ex tradicione, mtur* & Indinatmes Planetarum particulares • atque etiam Stel/arum p Karuni h qu^, quandoquidem ftagnoconfcnfu mdanmr non levirir (prcetergužmubicun.rtA« Rmmb«! plane difcordant) rejicienda: funt. Atqne e>t talibus Obfer vationibus coagmentatur aMogufa«, j &fecundumea s tanmm, Sche- De AugmentisScientiarmru Schermta Coeli St componere & interpretari , oportet. Adhibecur autern AJirslogia fana j A d Pr Hora.qua: recefiit,& tanquam raortua eft 3 revivifcat & continuetur,mera eft Superftitio. Mifia igitur h^c faciamus,nifi forcč Mufe Aniculm jam faftae fint. ffajjcam Abftraftam in duas Partes reftiffimc dividi pofleftatui- /v' 15 7 t>oSv ' lKai » de Schematifonis Materij 8c Dottrinam de Afpetitibm a tt i' u 'rofqae curfim enumerabimus, unde ver te Phyfico 8 rivam de //oww«erejicimus. Atih'- tituum vero & Motuum duo genera funt.-Sune enim vel Motns Strnit "t' in quibus Radix omniumNacuralium Aftionum continetur prorat*^ ne camen he^atifmorum Materi* ; vel Motuti Compofiti fivc ProdnAT ^quibus uUimis recepta Pbilofophia, (qme parum de Corpore Natur j ftringit) j v um T>e Jugmentis SciMiarunu ftringit) aufpicacar. Debentautemhaberi hoj o (modi Motus Cmfo[m y (quales funt Generatio,Conupx\ojk reliqui) pro Penis s quibuk 1 am, aut Summis Motuum simplicium,potliis quam pro Motibus Pr '.mitms.M&tus fimplices funt, Motus Antlijpi(ep\iv^m vulgo Motom, ne fiat Penetratšo DimenHonunijVOcanr- Motus Nexus, quem Motom ex Fuga Vacuš ap- \>£\\m h Motuš Libertatispe detur Compreffio aut Estenfio Praetematu- ralis; Motus in Sph&ram novam, five ad Rarefa&ionem & Condenfatio- nem Motus Nexusfecundi ) fivk ne detur folutio ContinuatiSj Motus Con -• gregationi-f Majoris', fivead Maflas Connaturalium fiiorum , quivulgd dlctur Motus Naturalis 5 Motaš Congregationis Minorit .,. qut vuJgo dici- turSpmpatbite & Antipathite^ Motaš Diftonens, five ut Partesbeue collocenrur in Toto- Motaš Affimilatienis five Multiplicacionis Natu¬ ra fua fuper aliud • Motus Excitationis ? ubi Agens nobilius Motum in alio Jacemem & fopitam excitar- Motus SigjUi five impeftionu ,Opera» tiofcilicet abique communicatione Subftandcc; Motus Regiusfive C@- hibitio reliqoorum Motuum aMotupra?dorninante^0f«u ab/qutter~ mino, five Rotatto fpontanea$ Motus Trepidationisfive Syfioles & Dia- floiCSjGorporum faiieet, quce locantur inter Comcda & Incommoda; Poftremb Decubitus , five Exhorentia Motus , qua; etiam plurimarooi Rerueft Caufiaciva.Hujufmodi funt Motus Simplices 3 quiex penetraii- bus Nadute ver^prodeunf; quiqijeComplicati,Continuat< J Akernati ; , Framati, Repetiti, fk multis modis aggregati, Motus Ulos Cmpofitos t five Summas Motuum , que recepta; funt, aut iilis fimiles conftifuunt. Summs Motuum,fant decantati lili Motus, Genejratio,Corruptio^Augmen- tatio,Diminutio',Altentiofic LatiofEx\2mMixtio,Separatio^verfo.Su.p>e.x- funttanriim canquatn Appendices Pbyjic nata Partnulares Dubitationes compleftuntnr , Vlačit a gener ales y AHf/ ri f?*P ia & Pabncam. Problematum Exemp!um nobile eft in Libris i^ndih.il lS ',9b lod g e nusOperismeruitcerte.nonfoliimutPofterorum _ mr , ^ ebraretur # veriim etiam ut corum Laboribus cohtinu- a 5 tn Dubitationes indies oriantur nouse. Attamen in hac 97 Liber Tertius. readhibenda eftCautio, magni utiquemomenti. DubiorumCommt- morati # Sc Propofitio duplicem in fe habet fručtuni • llnum quod fbilojofhiam muniat contra Errores • quando id quod non plane ii- quet, non judicatur, autalfcritur, (ne Error Erroreni gigneret) itd fufpenditur de eo judicium, Sc non fit pofitivum : Alterum, quod Dubitationes, in codicillos relata?, totidem Spongia’ funt, quce In- crementa Scientia perpetuoad fe fugant, Sc allieiant • unde fit ut ilia„ qua?,mfi pnvcelfiflent, Dubitationes , leviter, & licco pedc tranfmifii fuiflent, Dabitatiomm admonitu attente Seftndiose obicrventur. Va¬ tam hi’ dux Utilitates vixunum compenlant Incommodum. quod nifi fedulo prohibeatur, fe ingeret ; Nimirum quo <\Dubitatio> fi fe- mel admittatur tanquam jufta, . Modo curas fit, ut aučta Scientid indies (quod fiet proculdubib fi nos audiant Homines) qua: elare difcuffie fint Duhttationes^ ex Albo deleantur. Huic Kalendaria aliud addi euperem, non ininu? utile • Gum enim in omni Inquifitione inveniantur h*c tria , perji i(ue pera, J> tbia, ferjjpicue F alfa • utililfimum foret Kdendam Dmiorum^ Kdendaritm Falfitatum, Sc Errorum popularium, ,vel-in Hiftprii Naturali, vel in Oogmatibus graffantium, adjungere; ne illaj amplius Scientiis mo- ieftje fint. Quodad Placita Ant>qnorim PhiUfopborvm, qualiafuerunt ?ybae dtigmentis Scientiarmu juvabit Philofiphias difcrepantes, vcluti divcrfas Natura Gloffas , qua- ram una fortalse uno loco, alia alio eft emendatior •) perlegerc. Op- tarim igitur ex Vitis Antiquorum Philofophorum, ex Faleicuio Plutarchi de Placitis eorum, ex Citationibus Platonis, cx Confu- tatiombus Ariftotelis, ex fparsa Mentione, qua? habetur in aliis 11- bris, tam Ecclefiafticis quam Ethnicis, (La&antio, Philone, Phiio- ftrato, 8treliquis) Opusconfici, cum diligentia Sc judicio, de A nr tiauis Pbilofiphtis. Tale enim Opus nondiim extare video. Attamen hicmoneo, uthoc fiat diftin&e ; ita ut finguls PhMfh/a feorsiim componantur, Sc continuentur - non per TitulosSc Fafciculos (qu.od Plutarchus fecit) excipiantur. Quxvis enim Plnhfsphia integra f e - ipiam fuftentat ■ atque Dogmataejus, fibi mutuo, & LumcnSc Ro¬ bot, adjiciunt; quod fi diftrahantur, peregrinum quiddam & durum fonant. Certe quandoapud Tacitum lego, Fa&a Ncroms aut C.jau- dii, Oircnmftantiis Temporum, Perfonarum, & Occafionum ve- ftita - nil video quod a probabilitate prorsiis abhorreat: cum vero ea~ dem lego in Suetonio Tranquil]o, per Capita, & Communes locos, minimeque in Serie Temporis reprefentata, Portenta quxdam vi- dentur, & plane inciedibiKa. Neque abfimilis eft ratio Phthfovhi^ quando proponitur Integra, & quando in Frufta concifa & difle&a. Neque vero, ex koc Plačitorum Philofopbia Kale»dario y nuperas Theo- rias & Dogmara eXcludo • Sicut illara Tkcophrajh Paracelfc e!oquem ter, in Corpus quoddam, Sc Harmoniam Philofophiam, reda&am, a Severino Dano, Aut Telefii Con feminilni Parmenidis Philofophiam inftaurans, Arma Peripateticorum in illos iplos vertit . Aut Patricii .Veneti , quiPlatonicorum Fumos fublimavit ; Aut Gtlberti. Popularis noftri, qui Philolai Dogmata repofuit • Aut alterius čujufcunque, fi mododignus fit. Homm vero (quoniam Volumina Integra extant) Summa: tantiim inde conficiendje, & cum camtcris conjungendje. Atque de Phyfica cum ^fpendicibm hamc dieta fint. Quantum ad Metaphjficam^ aflignavims jam ci Inquifitionem Cauf farum Formalmm & Finalium ; Qu;e alfignatio, quatcnus ad Format in caftiim fada videatur. Invaluit fiquidem Opinio atque invetcravit > Rerum format ejfentiales , feu Veras dijferentias , nulla humana invenirt diligentia poflfe. Qua: Opinio interim nobis elargitur, atque conce- dit, Invemionem Formarumt* omnibus Scientiam Partibus digniflimam efle, qux inveftigetur, fi modo fieri poffit ut reperiantur. Ad Im ventidnis Poflibilitarem vero quod attinet, funt certe ignavi Regio- num Exploratores, qui ubi nil nifi coelum & Pontum vident, terras ultra efle prorsiis negant. At manifeftum eft, Platonem Virum fubli* mis Ingenii,(quique veluti ex rupe excclsa omnia circumfpiciebat) in Fuade Idaeis Dobrina, Format ejje verum Scientia objeBumjikliffc ; ut- cunci.Sententi^hLijusverilfimKjftučlumamiferitjFsm^penitusiMa- &id . y ^ ra ^ as 5 non Materia determinatas contemplando &: prem ' *^ n dc fadlum eft, ut ad Specnlationes Theologicas diverteret, r .iH^NtoralemfuamPhilofophiaminfecit &polluit.Quod . n^n C a-Ž ri M 5 ^hncere, ad Adionem & ufumoculos converta- flaus • uimcileerit difquirere, & notitiam aflequi, qu> fint illa; Forma . Liber Tertius; /bmiravit t nfaciem ejm fpiraculum. v i,£ - non ut de c sten s Speciebus, Producam Aqua,producat Terra) Species inquam creaturarum (proutnunc pcr compofitionem & tranf- plantationem inveniuntur multiplicata?) rta perpiexte funt &: com- pl teatre, ut automnino de iis inquirere fruftra iit • aut Inquifrtio ca- rum, qualisefle poteft, feponi adtempus^ & poftquam Forma fim- plicioris Natura rite exploratar fint, & inventar, tum demiiminftitui debeat. Quemadmodiim enim necfaeile ellet, nec ullo modo utile 3 Formam Soni inveftigare ejus, qui verbum alxquod conftituat • cimi Verba, compofitione & trWpofitione Litcrarum, fint infinita : at Soni tiui Literam aliquanvtimplicem cxprimat 3 Formam inquircre (quali fcilicet collifione, quali Inftrumentorum vocis applicatione, conftituatur) comprehenfibile eft, imo facilc : (Quar tamcn Form ar Literarum cognitce ad F or mas Verborum illico nosdeducent:) Ea- dem prorsiis ratione Formam inquirendo, Leonu, gmircas, Auri • imo etiam Aq'ia, aut Aerii, Operam quis luferit : Formam vero inquirere Denft, Rari ; Calidi,Prividi • Gr ovit, Leviš j Tangikilis , Pneumatici • Volattlis, Fixi ; & fimilium, tam Schemaufmorum, quam Motutim 3 quos inPWFoAra&anda, magnaex parte, enumeravimus (& Format pr ima Clafsts appellareconfuevimus) quique (veluti Liter ar Alphabeti) nu- merohand ita militi funt, Sc tamcn £/«■'< « & Fcrma, omnium fub- ftantiammconficiuntSc fuftincnt ; hoceft,inquam, miri ipfum.tjuod conamur • quodque cam partem Mctaphjpca, e qua nune mquiri- mus, conftituit & diffinit. Neque harc officiunt quo minus Pbyfca eafdem Naturas confideret quoque (ut dnStum eft) ted tantum quoad Cav(J'as:FUxas. Exempli gratia, fi de Caufia inquiratur Aloedinis in Ni- ve 3 vel S puma. • rede redditur, quod fit fubtilis Intermijttio Aeris eum Aqu a. H ar c autem, longe abeft, ut fit Forma Albedinis , ciim Aer etiam Pulveri Vitri aut Cryftalliintermixtus 3 Albedinem fimiliter pro¬ met, non nnniis quam fi admifceatur Aquar - veriim Caujfa Efficient dlatantutn eft,quar nihil aliud quam Vehiculum eft Forma. At in Me- ^pbjfica, fi fi at )nquifitio ; ,hujuftnodi quidpiam reperies; Corporaduo , la Pb a na intermixta 3 Portionibus eorum Opticis,fimplici ordine five ?<**** c °bocatis, conftituereAlbedinem. Hanc Metaphjfica par- tern eji er ari reperio.Nec mirum ; quia illoinquirendi moao,qui huc uiquein uium venit,nunquam in Seculum comparebunt RerumForma. Radix autem mah huj USj ut & om nium 3 eaeft ; Quod Hommes & propere mmis, 8c nirnis longe, ab Experientia & Rebus Particulari- bus,Cogitationes fuas divelfce & abftrahereconfueverunt,& fuis Me- ditationibus & Argumentationibus fe totos dedere. Ufus autem hujus Panis Meuphjfica , quam Defideratis annumero duas ob Caufias vel maxime cxcelli t .Prima eft,quod Scicntiarum om¬ nium Officium fit, & ptopria virtus, ut Experientiar Ambages & Iti nera longa (quantum Veritatisratio permittit) abbrevient ac’ proin- deremedium veteri querimoniar afferant, deK/w brevi , & Ar te longa Hlud vero oprime pr* fiatu r, Avtomata Scientiarum in mašiš rene- Kkka * ralia, 100 De Auvpientu Scientiarunu ralia, &quxomni Materi se Rerum individuarum competanr, colli- gendo &umendo. Suntenim S etenu* inftar Pyramidum, quibus Hi- fona & Expenemia, tanquam Bafis unica fubfternnntur- Acproinde Bafis Naturah lh.l»fopb/*c(i JI /ji on a Nat ural is : Tabuktum primum a Bafieft Pkyfua j Vertici proxirnum Metapby(ica : Ad Conum quod attinet & pun&umVerticale (Opus qnod operatur Bern aprihcipioufquead finem • Summariam nempe Natur* legem (hcefitamus merito, an Huma¬ na poflit ad illud Inquifitio pertingere. Casteriun h x c tria, verne funt Scientiarum contabulationes, funtque apud Homines pr opri a Scien¬ tia infktos, & Theomachos,tanquam tres Moles Gigantese. Ttr funt conati imponere Pel/o Ofjam , Salicet atiput Oj]'*frondofm invclvereOlympum. Apud eos vero, qui leipfos exinanientee, omnia ad Dei gioriam refe- runt, tanquam trina illa Acclamatio, Sande, Sande, Sande. Sanblus enimDeusin Multitudine Operum fuorum, Sanbtus inOrdine ec- rum, Sančtus in Unione. Quare Speculatio illa Parmenidis & Platonis, (quamvis in illis nuda fuerit Speculatio) excelluit ta- menj Omnia per Sedam quandam admitatemafcendere, Atqueillade- miim Scientia c a? ter is eft prteftantior, quse Humanum Intelledum minimummultiplicitate onerat-quam liquet efle MetAphyficam,6 L uippe quae contemplatur pr ae cipxic y Jmpbces illas rerum far mas ; (quas iupe- riiis Format prim* Cla/is nominavimus) quandoquidem licet nnmero paucse, tamen comtnenfurationibus & coordinationibus liiisomnem varietatem conftituunt. SecundaRes, quaehanc didetaphyfc* parrem de Formis nobilitat, hacnimirum eft . Qyod Poteftatem htimanam emancipet maximč, Siliberet; eamque inamplimmum & apcrtifli- mum Operandi Campum educat. Nam Phyfica peranguftos, & im- peditos calles,humanam operam dirigir, Natura: ordinarij flexuofos tramites imitata*led lat* wdtq-,fwtt fapientibut vi* Sap temi * nimiriim (qune aveteribus Rerum dtvmarum & human ar um fciemia diffiniebatur) Mediorum Copia & Varietas Temper fuppetit. Cat/JJ* enim Phyfie*, flovis Inventis, in fmili materin, lucern & anlam praibent • At qui Formam aliquam novit, novitetiam rltimam po/ibiluatem fupermdu- cendi Naturam iUaminomnigenam Materiam • eoque minus inter opc- randum reftringitur, Sealligatur, velad Materi* Bafim , vel ad Conditio- nemEfficientit. Qu©d genus Scientia: eleganter deferibit eriam So- lomon, etli lenfu magis divino, N on arHabuntur gre/m tui, & eurrens mn habebii offendiculm. Intelligit fcilicet Sapienti* vias, nec Angu- ftiis,nec Obicibus'obnoxias efle. Metaphyfic* pars fecunda eft Finalium CauJJarum Inquifitio, quam non ut pr*temtjjam, led ut male colhcatam notamus. Solent enim in- quiri inter Pbyfica , non inter Metapbjfica. Quanquam Ti Ordinis hoc foluin vitium eflet, non mihi fuerit tanti. Ordoenimad Uluftratio* nem pertinet,nequeeft ex fubftantia Scientiarum. At btec Ordinis In- verfiOjdefeftuminfignem peperif,& maximam Philofophiaj induxit ca anntatem. Tirz&ztio Qf\imCauf['arum Finalium in Pkificv, Inquiu- tiontmCa„jja rum phy(icarum expulit Sc dejecit . effecitqueut Homines ill lltiulmodi fpeciofis & umbratiUbus Cait/is a c quieTce r en r , nec ln- quintionem / Liber Te rti u s* auifitioBem Caujfarum Realium, & vere Phjficarum ftrcnue urgerent 5 ingenti Scientiarum detrimento. Etenim reperio hoc fa&um efle^ non foliim a Platone, quiinhoc Littore Temper Anchoram figig veram etiatii ab Ariftotele, Ga leno, & aliis, qni TccpifTime etiim ad illa vada impingunt. Etenim qui CaufFas adduxerit hujulmodi, Pclpebras eum piliš, pro fepi& rallo ejfe, ad munmemumoculorum • Aut Corii in Ammahbus firmitudinem ejje adpropellendos calores & fngora - Aut cffa j Pro columnu & trabibm a Natura induci , cjuibus fabrica cor- pariš innhatur • Aut F olia arborum emitti 3 quo frufru* mintis padam ur d Sole & Vento j Aut Nubes in fublimi fierf ut ter ram- imbribus irrigent * Aut Ter ram den fari & fo Udari , ut fiat to & manfio fit Animahum • & aiia fimilia ; is in Metaphjficis non male ifta allegarit • in Phjficis autem nequaquam. Imo, quod coepimOs dicere, hujufrnodi Ser- monum difcurfus (inftar Remorarum (uti fingunt) navibus adhae- rentium) Scientiarum quafi vehficationem & progreflum Tetarda- runt, ne Curfum fuum tenerent, Sculterius progrederentur • & jam- pridčm effecerunt, ut Phjficarum CauJJarum Inquifitio, neglctia de- hčeret, ac filentio praeteriretur. Quapropter Philofophia Namalis De- mocriti, & aliorum, qui Deum & Mentem a fabrica Rerum amo- verunt • & Stručluram Univerfi infinitis Natura Prxlufionibus & Tentamentis, (quas uno nomine F atam aut Fortunam vocabant) at- tribuerant • & Rerum particularium Caujfas Materi« neceflitati, fine intermixtione CauJJarum FmaUum , aflignarunt • nobisjidetur, (quantum ex Fragmentis &Reliquiis Philofophia corum, conjieere licet) quateniisad Cauffas Phjficas, multo folidior fuiffe, Sc altiusin Naturam penetraffe, quam illa Ariftotelis, Sc Platonis : Hancuni- cam ob Cauffam, quod illi in Canfsis Finalihtu nunquam operam triverunt ; hi autem eas perpetuo inculcarunt. Atquemagis in hac parte accufandus Ariftoteles quam Plato, quandoquidem Fontem Cauffarum Finalium , Deum fcilicct, omiferit, Sc Naturam pro Deo fubftituerit ■ CauJfafjne ipfas Finales potius ut Logične A mat or, R l, am Theologia?, amplcxus Tit. Nequehxceb dicimus, quod Cauf- Jf Finales verx non fint, Sc Inquifitione admodiim dignx, in rL CCUl m° nibus ^etaphjfca ; fed quia dum in Phjficarum Cauffa- nrn n1° c ® oncs ex c urrunt, Sc irruunt, mifere eam Provinciam de- frreanm tUr ’ &Va ^ ant * Alioquin, fi modo intra terminos fuosco- i ,„ r n 1 ^; r i L ma ^ no P er ^ hallucmantur. quicunque eas Phjficit Canfsis adverla repu gnare putent. Nam Caufla reddita, quod Palpebra* rum pthocu os mumant nequicquam fane repugnat alteri illi, qmd pd lafitas foltut conuttgere humiditaium orificiis. Mufcofi f ontes ^ &C> J Neq ue Caufla reddita, quod Coriorum in Animalibui firmitudo ver t'met adeceh tnjurias proptdfandas, adverfatur illi alteri, quod illa firmitudo fit ob cmraBimmpnm, m o« prfrigm, & itfrtdaLm -*tru : & fic dereuquis: Confpirantibus optimc uttifq ue p^.p- nifi auodalteralntentionem.altcrafimpliccm Confe-ninv,« i ' S; veroitorea mdubium voat providetiam SS c * quicquam deiogat; fed potu,s eandem miriš modis confirmat’, & K k ^ 3 evehit. 102 , De Augmentis Scientiarunu evehit. Nam ficutin Rebus Civilibus,PrudentiaPolitica fueritmuko altior, & mirabilior, fi quis opera aiiorum, ad luos fines & de (klen.a, abuti poflit, quibustamenmhil confilii fui impertit; (utinterimea agant, quoe ip& velit, neutiquam vero fe hoc facere intelligant •) quam fi Confilialua cum Adminiftris Voluntatis fua; communica- ret : Sic Dei Sapientia effulget mirabilius, cum Natura aliud agir, Providentia aliud elicit ^ quam fi fingulis Schematibus, & Motibus Haturalibus, Providentias Chara.der.es eftent imprefti. Scilicet Ari- ftoteli, poftquam Naturam Fmalibm Cmfiit iaipregnaffet • nmu- ramque rubil frufira facere • fuique voti fimper ejje compotem, (fi mpedi- menta abejjent •) & hujufrnodi multa eo fpedantia pofuifTet • ampiius Deonon fuitopus : At Democnrus & Epicurus, cimi Atomos fuos prredicabant, cbufqueafubtilioribusnonraillistolerabantur. venim ciim ex eorum fortuito concurfu, Fabricam ipfam Rerum’ abfque Mente coaluifteaflererent; ab omnibus rifu excepti funt. Adebut tantum abfit, vtCafij'# Phyfic* AnifcuU, Cmgjkemim, Am* J g£' em cum Šale mgro, ad infimta pettinet: Hoc euim modum Con denfatioms feeretum revelat, q Uo Homini ni h tl e ft fmA„ r Prcefto efiimeft Ignis ad Rarefa&iones. verfim in r ° flUS * busJaboratur. Plurimtim autemfacit, adinveniendi pAm tn j-° ni ' fi hu;ufmodi Poljcbrejta proprio Catalogo excipiantur. P enc hum, Caput VI. De Mam Philofophk Naturalis, MrnSpecukuv* Operativ* , J/f-š* Mathem«tca : met Appendiccs P°tw foni dekf, V m mter Scicntlas Sub ," ftantivas. "Parlilia Mathematics, in Puram ; CT 1 Mixtam. Ptime Ariftoteles, Pbyfcm & Mvhmmum genenre Pratikam jive Uechankam. Quare, cum jam, tam Spe- culatkam, quam Oftratkam Paitem DoBrin* de Natura , tra&averimus, locus eft, ut de Mathematka dicamus, qu® ad utramque eft Scientia Auxiliaris. Hcec fiqui- dem in Philofophia recepta, Phjfica & Metalca pars tertia adjun- gitur- At nobis ift a retra&antibus Sc recolentibus, fi eam ut Sciettg tiam Suitam jvS c principalem, defignare in Animo efiet, magis conientaneum videretur, Sc Rei ipfius Natura?, Sc Ordinis peripi-* cukati, ut conftitueretur tanquam Portio Metafhjfica. guantms enim (qua? (ubjeftum eft Matbematick) Materi# applicata, veluti Dofis Natura eft •, Sc plurimorum Effe^uum in Rebus Naturaiibus caufla^ tiva: ideoque inter Format Ejjeniiales numeranda eft. Figur# autem N Numerortm Potentia, intantumapud Antiquos valere vifa eft, ut Democritusj?r/>opk VarietatisPertm^ in Figur is Atomorm praecipue collocaverit : At Pvthagoras Naturam rerum ex numtm conftitui afferuerk. Iilud interim verum eft, Quantitatem inter Fomas Natu- ralts, ( quaks nos eas mtelligimus) ommum maxime efle Abftra- nx generalis de Natura 3 five de Statu Hominis. F*r- lino Dočtrina; de Statu Hominis 3 in Doftrinam de Perlona Hominis 3 de Foedere Animi & Gorpo ris. Potiti 0 Doftrinae de Perlona Hominis 3 in Dobri¬ na m de Mifoiis Hominis y & de Praerogativis. Par~ titio Dodrinae de Foedere a in Dobrinam de Indicati- onibus 3 Čf de Impreflionibus. ^fiignatio Phvfio- gnomiae, & Interpretationis Somniorum NaturaliunL Dočh:inx de Indicationibus. J Lil Si Iio tj)e Augmentis Scientiamnu I quis me (Rex optime) ob allqaid eorum, quas propofui, aut deinceps proponam , impetit aac vulnerec , ( prsierquam quod intra Prsefidia Majeftatis tuas rutus eiTe debearn,) fciai? is,. Te contra Morem ScDifciplinam Milki« facere. Ego enim Buccinator tantiim , pugnamnon ineo; IX- nusforrafse ex iis, de quibus Homcrus, rt KvPUKis, Aio; d!yyth.oi iiis Hi enim inter Hoftes, etiatn infenfiffimos Sc acerbiffimos, ultra d- troque inviolati ubique commeabant. Neque vero noftra Buccina Homines advocat Sc excitat, ut fe triurno Contradidionibus prufcin- dant,autlecumipfi pradientur Sc digladienrar^ fed potiiis ut pace inter ipfos fadta 3 conjun čfcis viribus, feadverfus Naturam Serum comparefer, ejufque Edita Sc Munitacapianc & expugnenr-atq* Fines Imperij Hu~ mani(quantu Deus Opr.Max.pr® Bonitarefuaindulferit) proferanc. Veniamus nune ad eam Scientiam^ ad quam nos ducit Oraculum An- tiquum$Nempe ad S cimtiam nofiri. Cui,quo magis noftra. in r er Er, eb in- cumbendu eft diligentiiis.Hsec Scienria Hotnim pro f ne eft Scientiarim • at Natur, & ScitHtiafU circa Ani*™ verfan. fmajjallignan non pouuflc. * Deftrin DeBritta Liber Quartus* DoBrina de Perferia Hominu duas res praecipue cornplefticnr 5 Con« templitiones fcilicet de Miferiis Humani Generts 5 8c de ejufdetn Pr&~ rogativitfae ExceSentiis, Atque DepSoratio Httmanar ttv&rnmnarum^ elcganter 8c copiosc, a compluribus adornata eft. tam inScriptis Phi- lofophicis^uatn Theologicis. Eftqae Res,& dulcis (imal,&: falubris. At illaakcrade PrarogativisjAigad vifa resnobis 3 qua: inter Defideratt proponatur. Elegantiffimecerte Pindaius (ut plerunque foiet) inter laudandum Hierone dectrpere femmitatcs e&omnibm virtmibm. Equidem plurimum ad Magnanimitatem,Sv Humanti Decus conferre potfe purarem; fi Vltwitates(x\t loquunturScholaftici)five Summmcs (ut Pindarus) Humana? NaturaSjCoIligerentur^pnecipuc ex Hiftori« fi- de^lilud eft,quid Vltimum 3 Sc Supremum faerit, quo unquatn Humana Natura per fe afcenderit, in iingulis & Corporis Sc Animi Dotibus. « QuantaRes 3 quxde Caefare narratur,qucd Amanuenfibus quinque G- mul diBare fuffccerit?Quin & Exercitationes illasantiquorum Rheto- r um,Protagorae,Gorgis; Eti ara PhUofophorfi,Callifthenis, Pbffidonii, CarneadiSjUt de qaovis Thematejin utramcpe partem cx tctnpore dif« ferere elcganter &copiose potuerinr, lagenti Humani rim baud param nobilitant.Res aucem Ufu minor,atOftentatione& Facultare fortafsc major • quatn de ArchiaMagiftro fuo m e mor ar Ccero $ Eum magnum numerum op ti mr um Vtrfuum^diiis rebu; guatum ager tntur^petuiffe dicere ex ttmpore . Tot Millibuf Hominum,Nomina reddt re potuifie Cyrinn auc Scipionern,magnu Mentoric Decus. At Virtutma Al sralittm Palmse non minus ceiebres,quam / nttlleBuaiium. Quantani rsrn, in Exercitio fatienti^c* hibet Hiftoria iUa vulgarade Anazarcho > qui Qaseftioni 8c Tormentis fubjeftus,Linguam (indici i fpem,)deotibus pra:fciditj& iti os Tyranniexpuit? Neque Tolerantiacedir,(licetdignitate plurimu,) quod feculo noftroaccidie inBurgundo qnodam , Principis Aurafio- nenfis Interfečlore • Is Virgis Ferreis fljgellatus, St Forripibus Ignitis laeeratu? 4 nullum prorsiis gemitu edidir:Quinetiamciim forte fraftum ®Bq.uid deliiper in Caput Aftantis cujufpiam indderet, uftulatus jata cindr’ 8 ^ l n me ^ iis tormentis } rifit; Qui tamen paulo ante,cum Cin- geftabar,tonderentur,fleverat.^«iW quoque mira lis fuit HlaC efMr «^,(ub ipfum Tempus Menit j. n pluribus cnituit-qua- nemrn nrra 11 ® 011 ’ 5 apud Tacitum;Is,ciim a MiUtemuienm ex Im- /innuir ille^ n!Se ^ et d’«beretur,ut Cervices ponigeret tomtcrydnam Tndnm Sri At I oannes Dux Sasom*,ciiminter h mr dP-rnm /m^^^^uoNeK ejus in pofterum diem manda- batur, allatum eflet, Aftantemguendamadfevocavit, &fubridens 5 petta ,inqui jiuntnonpottorespartesLudihujtu teneatnjftcemm{%& Coj. luforem innuens J m cmonuo 3 j a ftabit fuas potioret partesfuijfe. Nofter ve¬ ro Morus, Ang 11 * -ancel 1 arius 3 ciim pridie quo moriturus eflet Tofr r ad eum venxret(miflus fcxli C et ad h OCj ne forte Capillicio protniflb l apud Populum mfpedaculo miferabiU 0 r,)eumqae interro? arP r ' tonderi placeret i renuir ; atq 5 ad Tonforč verfus,M/^i nquit ° J7 '' Al ™ upi te meo cdtroverfia eft, A n tequdm vero i& a temi nat a fu7rh lil • * „ ponfaciam, Quin & ide,fub ipfum Mortis Articulu Jo&nniJ*™™ ^ ' a T ™c 6 fetalercclinafletjiursiis (č panlulimi 1 ' „ L11 2 ’ ‘ ^ et erac m De Au^nentis Scientiamnu erat promiffior, leniter amota; At c ml hi ufum)8c plurims lunt,8c pr»cife.Imo Chriftiana Fides ipfa,(qua- y is a GsremoniarumNube libera 8c ferena)uliim tamen retinec Iejuni- ^um Abftincnfiatf.^ aliarnm rerum,qua 2 ad Gorporis Macerationem ^ Humiliationem fpe&ant,canquam Rerum non mere Ritualiutn fed (pra £ Fru duofarum. AtquiRadixomniu hujufmodi Prteceptionum confiftiJd ' C;el ' e momam, & exercitium Obedientias) in bac re pori. Si q a ; e s Io quimur • Nimiriim quod Anima compatiatur Gor- mam Impreflpf 03judicio infirmior exiftimet, iftas Corporisin Ani- Imperio Anitn^ C - 3aUt * rnrDorta ^ carem Animas in dubifi revocare, aut fum fufFeceric ln ^ or pus derogare 5 levi dubitationi leve Refpon- cum Matris AfFelti? 13 petat » vel ab Infante in Utero Matris-qui fimnl temporeexc!uditur ■ veHT ritur K S - & ^ n ' e ^pore Matri,f uo • ^ im 5 U ° d 1N irt p m rcCl procam, ( deAntma , & 1 • 0Y {V j? cntl ^i ,s ^ ! J a q u °que in Medicina locum invenit No enim Medicus eft paulo prudentior, qU m Acddentia Anini' N ° niaximi ad Sanationes fuas momenti nuamue omni«» r n Ut rein plurimiim vel adiuvet, vel impediat, confideret V ^ emedja ^ippiam, quod huc pertinet, parce adrnodum L n / ^ a ^ ad “■'■tate.vel ueilltatc,inqutflnmiett ; quatem' ls fcil icet ' L 1 3 bus) *De Augmentis Scientiarunu bas) ipfa Imagtnatio Antmte^ vel cogitado perqitdm jixa 2 & vdati "in Fidem qwndam exaltata , vaicat ad immala-tdunt corpus Im tf mantis d Quamvis enim vim babeat adNocendum manifeftam 5 haud ramen inde lequkur pari porentia, prsdicum efTe ad Subveniendum. Non magis hercle, quam fi quis concluferk, quoniam repericur aliquis Aer itapeftilens, ur {ubito interimat 5 debere quoq ie efle a!iquem A^rem ita falubrem, ut Dccumbentem (ubito tjeftituar. Acque htec Ir quifitionobilis profcfto eflet usiis 5 vertim (ut&ir Socrates) Na - tštore Delio indiget, qaia mergitur in Profundo. Rursus inter bas DoBrinat de Fos dere , five Confcnfibus Anim* & Corporis, non alia fucrit magis neceffaria, quam illa Dftčjuifitio de sedibus propriif Sc Domiciliis , quse fingula; Anim& Facultates habent in Gorpore , ejuique Organi*. Quod geous Scienm , qui fečhti fuerint, non defont ; ied qu«e habentur in plerifque, aut controverla iunt, aut le viter inq aifira - ut major' DiligentiaSt AcumineopiB fit. Nam Sententia introdu&a a Platone ; qua InulltBus in Cerebro , tanqu Er- roris expers eft. Atque DeBrinam de Natura Hominis indivisd ac eti- am de F ceder e Animi & Corpori *, explicayimus. Caput II. *Partitio Dočlrinse circa Corpus Hominis, tn Medicinam* Cplmeticam •, Athleticam j & Voluptariam. Partitio Medicina in Ojjicia tria 3 viz,, in Confervationem Sa- nitatis ; Curationem Morborum ; & Prolongau- onemVitae : ^todque 'Par* poštrema de Proiangatione Vitse disjungi debeat a duabtu reliquis. OBmačitCiCorpui Hominifemčem recipic Divifionem, quam Bona Corporis ipfiuSj quibus infervit. Bana Corptris Humani quatuor funt : Strnita* • Forma five Fulchritudo■ ZM&SiZfJS Vires • VoluptM. Totidem igitur ScientU : Medicina i Cofmeuca • Athletica • 8c Fohptaria, quam Tackus appeP lt Eruditum\uxum. #A . - Medicina Arsinprimis nobilis, & ex generofiflima Profapia le- ^du m Voctis. lili enim introduicrunt Apollinem prirnarium Me- lcinaDeum- cuiFdiumdederunt Alfculapiuni, Deum itidem, oc ledicma Profefforem: Ouippecum Sol in Naturalibus fit Vir^ Au- ;°r> Medicus ejufdem Confcrvator, & canquam Scaturigo tcera^ At D^cus longe illuftrius acccdit Medicin a: 3 ex Oprn u Li BER Qu A RTU S, vatoris qui Se Animae 8 c Corporis Medicus fuit 3 Et ficut Animara DoftiinK ta* Coeleftis, ita Corpus Miracuiorum fuorum, Objeaum veluti propr iu m conft i tu ir. Nufquam enimlegimus Miraculum afiquod ab eo patratum,circa Honores,auc Pecunias(pr£eter vnicuro^uo Tribu- tum reddercmr Caefari) fed tantiim circa Corpus Humanum, aut con- fervandum,aut fuftentandum, aut perfanandum. Subje&um iftud Medicina (Corpus nimiriim Humanum) exomhi- bu S qu£ Natura procreavit, maxime eft capax Kemedii; led viciffim illud k.emedium,maxime e it obnoxium Errori. Eadem namque tub- jefti fubtilitas Sc Varietas, ut magnatu Medendi Facuiratem prsbec, fic maznam etiam Aberrandi Facilitatem. Quocircaquernadmodum Ars lfta ( praefertim quo nune habctur modo) inter prcecipue Con- n. ra j es . iu Inquifitio ejus reponenda eft inter fumme arduas,8e ac- «5 " Neque proptcrea, cum Paracelfo 8c Aichymiftts ita defipi* ClU s utputemus m veniti in Corpore humano, quae fingulis Univerfi- taidsVerum Speciebus ( Stež/it, Minerdibus , 5c aliis) rcfpondeantj ficutibi fabulantur, leviter Sc crafsa Minerva traducentes, Emblema illud Vereruffl (quod Homocflet Microcofmus , five Epitome totius Mundi) adhoc Commentum fuum. Veriimnihilominiis huc res re- dir utfauodo-coeoirnus dicere)non inveniamr inter Corpora Natura' 1: ’ oiiaaod tam multipliciter compofitum, quam Corpus Humanum. Videmus enim Herbas 8c Plantas ex Tetri & Aqui nmriri; Anima- liaexHerbis8c Fruftibus: HomiaemveroettGarnibmiplbmm Ant- rnaliim, (Outdrupedam, Avium, Pitam;) Etiatn ex Herbts, Gr,* nis. Fruftibus, Succis 8t LiquonbuSVarm ; nonfineraultiplictcoin- mixtione, cond.turi,& priepatationehorum Corpotum priufquam Homini flot in Cibum. Adde quod Ammahbus vivendt Modus fic iimplicior, Affeanfqne,qui in Corpus agant, panciores, Ec adunum f-re modmn operantes; ubi Hotno,locis Habitattonum, Emctcatio. nibus, Atfeaibus, Somno 8c Vigiliis, vices prope infinitas variarum Mutationum fubic. Ufqae adeo verum eft, unaro, inter res caeteras, Corpi.ru Humani Maflam, masime fermentatam, 8cex plurimiscoag tuentaram efle At Atiim contra SubftantiaTura eft fimpliciffima, ut honmdžcecineritillej -- Tutunup^ reliquit ^bereumfenfum^t^ue Aurai fimplicis ignem. Un t m !mf ft, ? irandu ni^«w« fic collocatam, R.equiem non im v mre, juxr a Axiom a illud , Mttum rerum extra Lecum ep rapidum i plactditm tn Loco. y eu ' ltll u£ ad rem rec jeamus. Varia ifta 8c lubtilis _ v , d nia oc lUOtlllS . r aarem , r ^ aeal ^e C it ut fit inftarOrgani Corporis Humani Compofido 8c Fabnca e !^ e ^V fc x C idit. Ouare Mufici operofi & exquifiti, quodHarmoma fua * AnndPoetas (utncna.ratione, Muficacum Medicina n Apolline con- iungitur • quia fim‘>«s . f,t «™fque A™ ?en,us 5 _Atque ineo confiftat plane Medici officium, ut fciat Humani Corporis Lyram ita t ndpre 8c Dulfare ut reddatur Concentus mimme difcots,& infuavis. Ergb demiim iftaSubjedi Inconftantia & varietas, Artern reddi- dit magis Conjefturalem: Ars autem tamConjefturalisciim fic, lo- cum Ilf De Atigmentis Scientiamnu cum ampliorem ded it non folum Errori, verum etiam Impoftura?. Siquidem omnes alk propemodiim Artes, &Scientta?, Virtute fua & Fundione, con Succeflu aut Opere, judicantur. Advocatum ipfa Agendi &Dicendi Facultas, nonEsitusCauffiscommendac- Gu¬ bernator Navis, Glavi tenendi perkia, nonExpeditionis Fortuna,fe probat. At Medtem , & fortafse Politicus, vix habent Adiones ali- quas proprias, quibus Specimen Artis, & Virtutisfase, liquiddexhi- beant ^ fed ab Eventu prascipue Honorem aut Dedecus reportant, iniquiffimo prorsiis Iudido. Quotus enim qLijfque novic, iEgroto mortuo aut reftituto, item Rep. Itante vel labante, utriim fit Res Ca- fus, an Confilii ? Fit kaque fepiffime, ut Impoftor Palmam, Virtus Cenfuram referat. Quin ea eft Hominum infirmitas, & credulitas, ut fepenumero Agyrtam, aut Sagam, dodo Medicopraeponant: Qga- re Poetse oculati plane 8 c perfpicacesfuifle videntur ; cum Mculapio Circem Sororem dedemnt.,urramque e Sole prognatum; ficuthabetur in Verfibus 5 De iEfculapio Phoebigena, lUe reperterem Medicina tališ , & jrtie, Falmine phoebigenam StypM detruftt ad undus, Et fimiliter de Circe Soliš Fiiia, Dtvts inaccefis ttbi Soliš Fiiia lucis Vrit odoratam M%urna in Lunina c e dr um. Omnibus enim Tempcribus, Farna & Opinionevulgi, Sagae, & Ani- cute, & Impoftores, Medicomm quodammodb Rivales fuere ; 8e de Curaticnumcelebritatecumiifdem fere cvrtarunt. Ex hoc dic fbdes quidfeqmtur? Nempe ut Medici itafecum, quemadmodiim Salo¬ mon in re graviori 5 Si tinm & Jlulti & mem eventm erit , quidmihi pr odeji quod majorem sapientia dedi operam t Equidetn Medicis miniis fuccenleo ,fi fepenumero vacent alicui aJteri ftudio, qnod adamanr, magis quam Arti fux propriae. Invenies etenim inter eos, Poetas,An- tiquarios, Criticos, Rhetores, Poliricos, Theologos, arque in iis Ar- tibus magis quatn in profeflione propria eruditos. Neque hoc fit, ut arbitror, quia (ut quidamDeclamatorcontra Scientias Medicisob- jicit) habeant qua; G bi obverfentur Objeda ram foeda &triftia,uc Ani- mum ad alia abducere iis omnino fit opus5 ( Nam qui Homines fint, Nihil humani d fealienum patent •) Sedobhoe ipfum 5 de quo nune agimus 5 Nempe qaod arbkrentur pariim ipfi s interefie, vel ad Exiftimationem, vel ad Lucrum, utrum Artis fus Mediocrka- tem, an Perfedioncm in ea majorem afTequanrur. Morbi enim tcedia, Vita; dulcedo, Spei fallacia } ScAmicorum commendatio, tfficiunt, ut Homines facile in Medicis qualibufainqne fiduciam col- locent: Veriim fi quis hxc attentius perpendat, eapotiusadculpatn Medicorum , quam ad culpa? excufationem Ipedant. Neque enim p< ; m ®j?jke®e, ftd vires potius intendere debuerant. Nam fi cul pla- • '^^^tionem expergefacere fuam, & paulatim circumfpicere, mmrtK? ^ xcm pbsobviis, & familiaribus, facilc deprehendet; quan- — ’ m P er "n, intelle&in Subtilitas & Acumen , in Varietatem o f rerunt. Nil magis varium, quam Homi- nurn Facies 8c v u i tus . Eorani tamcn p ifcr i ro j n a infinita retmec Memoria: I Liber Qu artus. Memoria : Imo Pi&or ex piuculis Coloium teftis, acieOculi ufus, 8c vi Phantafia,Sc Manusconftantia, ommumFacies, qui funt, Fue- runr, arque etiam (fi coram reprafintarentur) qui futuri funt, peni- cillo > imicari acdefcribere poflet, Humana Voce nil magis varium • Hujus tame difirimina in fingulis Perfonisfacile internofcimus:Quin- etiara non defunt Moriones & Pantomimi quidam, qui, quotquoc Ifa buerir reddere fciunr,& advivum exprimere. Nil magis variumquam Soni Articulati, Verba(ci!icet s Via tamen inita eft, earedncendi ad paucas Literas Alphabcti. Arque illud veriflimutneft,non etfeo.auod Men9 humana fic minus (ubtilis aut capax , Perplexitates & Acat alep- lias in Scientiis plerunque provenire ; led ex eo potiiis, quod obje&utii nin is in remoto collocatam fit. Sicuc enim Senfus, procul ab Objedo diffirus,plurimum fallitur 5 debite appropinquatus, non tfinltum errat- ita fic in Intelleftu. Solent aute Homines Naturam,taoquam ex pr*a>l Turri & alonge defpicere,&circa Generalia nimiiim occupari-qu ado fi defcendere placuerit,8c ad Particularia accedere,Refque ipfas arcenti- us&diligentius infpicere,magis vera&milis fieret Comprehenfio.Ita- que hujus Incommodi Remedium, non ineo folum eft, ut Organum lpfum vel acuant,vel roborent, fed fimul ut ad Objedum propiu? acce- dant. Ide6que dubitandum non eft,quin fi Medici, miffis paulifper iftis GeneralibuSjNaturas obviam ire veilentj compotes ejus fierent,de quo Et auoniam variant Morbt^ariabimut Artes 1 MWt Mati Speciet^mi&e sdtttit erunt. Quod ei> magis hčere debent, quia Philofoph'* >pf*, qmtus inmtun- tur"Medici,five Methodici, five Ch^tma, (Medicina»ritem ra Philo- fo K h a non bradata,Res infiraia eft 5) paiM revera lunr. Quae fi n:mis Genenlia(licet vera f ort nt)hoc vitium habeant ,quod non bene Horni« nes ad Aftionem deducant- cen e roajus eft periculum ab illis Generali- bu?,quGe in fc fjfc (unt • atque, loco deducendi, ieducunt. Medicina igitur (uti perfpeximus) adhiic talitercomparata eft, ut fuerit magis Oftentata,quam Elaborata^etiatn magis Elaborata,quarn ; mphficara . C um labores in caminfumptl potiusinC’rcuIo,quam in 1 r °^rT CXercl >erint. Plurima enim in ea video a Scriptoribus ite- rara s a ditap auca> g am * n tre8 Partesdividemus,qua? tria ejus Officia n ° m l naDlrtlUs - . Pfimum eft Confcrvatio Sanitatu • fecundum Čaram gatio vita. At iftud poftremum,non videntur M edici,tai.quam p artem Prind j - Artis fo £ agnoviffe, verum idem rehquis duobus fatis imperij immifcuifle. Putant enim, fi propulfen- tur MorbJ antequam ingruant,& curetur poftquam invaferint- Prolon- gationem Vita; nltro fcqni. Quod licet minim^ dubium fit,tamen pa- rum acute profpiciunt,horum utrunque ad Morbos tantiem percinere 8c ad eam folummodo vita Prolengationem , qux a Morbis abbreviacur & intercipitur: Atqui Filum ipfum Vita? producere, ac Mortcm per R.e Folutionem Simplicem,8c Atrophiam Senilem, fensim obrep£cem ad tempus fummovere; Argumentum eft,qnod ncmoex Medicis pro die nuate traft^vJt. Neque vero fubeat animos Hominum ille Scruoulus ac fi hsec Res Faro Si Divina- Providcncia commiffa in Artis Officii ium Sc II7 Il8 De Augmentis Scientiamnu & Munus jam primiim a nobis revocaretur : Provideotia enim pro- Cu!dubio Mortes qua{čunque, five ex violentia, fiveex Morbis,fiveex Decurfu setatis, pariter regic^ Neqae tamen ide© Prseventiones & Re- media excludit. Ars autem Si induftria Humana,Natura Sc Faro,noti imperantjfed fubminiftranc. Venim de hac Parte, paulo pdft dicemus \ haec tantiim interea prafar^ ne cjuistertiumiftud Officium Med tekla?, cum duobus prioribus, ( quod terc adhuc fa&um eft, ) Wperke con- fundat. Qgodad Officium tuendet smtatit attinet, ( ex Officiis pravdi €ura in aliis rebus fatis im- perite, tiim nimium ( ut arbitramur) Deleftni Ciborum, minus quam par eft, Quantitati eorum tribuente9. Quin Sc in Quantitate ib- sa,tanquatn Philofophi Morales, Mediocritatem nimis laudarnnt - Cum Sc Jejunia in confuerudinetn verfa,8i Viftus liberalis,cui quis aP fueverir,melius Sanitatem tueantur, quam ifVse Mediocritate?,qux Na¬ turam ignava ferc reddtit, neque Excefšiis neque Indigentiae,ciim opus fuer it, patientem.Exerci tat ionu autem Species,quse in Sanirate tuenda plurimum ppllent.nemo ex Medicisbene diftinxit,aut annotavit; cima vix inveniatur aliqua IncSinatio in MorbS^uae non Exercitatione qua- dam propriicorrlgi poflit. Moibis Renum Globorum Lufus convenic, Pulmonum Sagictatio, Stormchi Deambuiatio & Geftatio,«tque aliis ali se, Veriim ciim h se c Pars,de FaletudinisConfervatiene, fecundum to- tum traftata fir,DefeausminoresperEquinon eft noftri Inftituti. Quod vero ad Curafionem Mor bor um attinet, lila dem iim pars eft Medicin n °va funt, quse in Genere ipfo, nova non funt: Qui autem ad oblervandum adjiciet Animu,eietiam,in rebus quae vulgares videntnr,multaobfervatu dignaoccurrent. Item Liber Quartus. Itern in Difquifitiombus Anatomcis fieri folet, ur quai Corpori Hu¬ mano m miverjm rcompetant, ea diligentiffime,ufqae a d curiolitacem, & inminimis quibufque, notcntur : Atcirca varietci emp^iz in dizerjis Corponbm repcritur, Medicom diiigentia fatilcit. Ide6qae Amomiam Simplicem lucuicntifiime tračtari aflero, Anatomiam Comparatam defidc- rari fiziuo.Fancs enim finguias reSe perfcrucantur Homines J earurrq i Cottfipntias figura f nm 5 led iliarum Part i um diverfam in divcrjis Ho-? mnibtu Figuram Sc Cendittone^mmm obfervant. Acquehujm Omifli- oniscauffarajnonaliameffe arbitramur, quatn quod adprimam Inqui- ntioneni,infpeftiouniusautaIterius Anatomi# fufficere poflic- ad po« fteriorem vero, (qua; Comparativa eft, 8c calum recipit,) necefle eft s utplurimarum Difle&ianum atcenra& perfpica* Obfervatio adhibea- tur; Prior etiamres eft,in qua Homines do&i, in pradečtionibus fuis, Sc in coeru Aftanrium, fe jaftare poliunt : at fecundaea eft 3 quse taciri & diurina Experientia tantiim, acqiuri poteft. Iiiud interea minime dubiumeft,quod ioternarurn Partiurn Figura Sc Structura, parumad- modum Externorura Membrorum Varietati 8c Lineamentis cedat; Quodqae Corda, autlecinora, autVeniriculi, tamdiffimilialintin Hominibus^uamaut Frontes,aut Nali.aut Aures. Atque in hisiofis diftcrentiis Partiurn Internarum , rcperiuntur fepius Caujf# cantinen- tts moltorum Morborum 5 quod non attendentes Medici, Hu- mores interdum minime delinqaentes criminantur 5 cum ipfa Me- chaoica Partis aiicujus Fabrica in culpa m. In quorutn Morborum Cura, opera ludituf, fi adhibeantur Medicini aitcrances, (quia Kes Alterationem non recipit) ledemendandaReseft, &accommodan» da, feu pallianda, per Viftiis Regimen,. 8c Medicinasfamiiiareso Simiiitcr, ad Anatomiam comparatam percinent, accurarar Obfer- vationes, tam H umor um omnigeubm s quatn Vepgierum & Imprefli- onum Morborum , in Corporibus variis diflečlis- Etenim Hnmores in Ana- J0 ^b,tanquam Purgamcnta & Fafbidia fere pmermittifolent, ciim ramen mprimis necelTarium lit notsre , quales 8c qu'ammultiplices fine teumorum diiferentium Species (non nrmium in hac re tribuendo Divi- a] ^ t ” 1 r b “ s 5°rum receptis) quiin Corpore Humano aliquando inveni- Nidulos f 1 ^ ai ' ousC avitatibtei , St Receptaculis , quilibet ipforii, Sedeš & atque his fi° S -p 8 - re P°tilfimi!nB loleat j quoque juvamento aur damno 3 riorumPaniu\^ l< * cmFe ftigia> &Imprepones morborum , & Inte- dSiitr^nrio j ” s L *fanes Sc DevaftationesAndiverfit Anatomih cum nuimtis Pntrefk^ Ncm P e JApoftemata, Ulccra, Solutiones Conti- rrMnnel Cortes, Confutnptiones»Rursirs Con^ nun » Čl n T*-' Convulfiones 5 Lu^ationes, Diflocatrones, Obftruftiones, Rcpletiones, Tumores ; una curii omnibus Miteriis I raster-Ncrturalibus q u * i n Corpore Humano inveniuntur, (veluti CalculiS,Carnolitatibi)s s ruberibus,vermibus,8chujilfiiiodi:) H*c (in.. quam)omma,8cbis lirnilia, per cam 3 quapi diximus 3 Anatomiam cen par atam , Sc multorum Medieorum Exptrimenta in unum rrU , magna cum cura perqairi 8c componi debenr. At v * ^ ifta Accidemium in Jnatomuu aut perfunčlorie traftatur ant rl let f pr^eterirur. 5 dUE nlentio De II9 120 2 )č Attgnientis Scientiarfinu De lilo vero altero Defečtucirca Auatomiam , (nempeqnod non fiericonfuevedt in Corporibm Vtvif') quid atrinet dicere ? Kes enim hiec Odiofa, St Barbara , & a Celfo rede Damnata. Ncque tamen illud minus verum eft, (qaod annotatum fuit a Prifcis) Poros complu- res,8t Meatui, St Pirtuliones, quae funt ex Subtilioribus, in Anaro- micis Diflečtionibus non comparcre • quippe quce in Cadaveribus occluduntur & latent •, cum in Viventibus diiatentur, & pofienc c-ffe confpicui. Iraque 5 ut Scllfui confulatur fimul8t Humanitari, non eft omninorejicienda Anatomia Vivsrum , neque adfortuitas Chirurgico- rum Infpcčtiones (quod CeHiis fecir) remittenda ^ cum hoc ipfum be~ ne expedšri poffir, per Difleftionem Brutorum Vivomrn, qua , ,non obftante fuarum PardumdiffimilitudineabHummis, l.irielnquiljtio ni, adhibito judicio, fatisfaccre poflint. Ireni in Inquifidone iilornm de Morbts ,inveniunt Morbcs complu- res, qaos infanabilet decernunr, alios jaminde a Piincipio Morborum, alios poft talem quampiamPerioduin. Ita ut L. Syl!a» St Triumviio- rumProfcripdones, Res nihili fuerint, pr« Medicorum Profcriptio- nibus,per quas tot Homines imqmffimis Ediftis Mord dedunc; Quo- rum tamen plurimi mmore cum difficultare evadunt, quam illi oJim inter Profcriptiones Romanas. Neque igiturdubitabo inter Defidera - ta reponere Opus aliquod de Curationibtu Morborum , qui habentur pro Infanabihbm - ut evocentur 8t excitentur Medici aliqui egregiq & magnanimi, qui huic Operi (quantum largitur Natura rerum ) incumbantj quando hoc ipfum , Ijlos morbos pronunciare tnfanabiles, Negleftum & Incuriam veluti Lege fanciat j & Ignorantiam ab Infa- miaeximat. Item ut paulo ulterius infiftam:Etiam plane cenfeo ad officium Me¬ dici pertinere, non tantlim ur Sanhatem refiituat 5 veriini etiam ut Do¬ lores St Cruciattu Morborum mitiget:Neque id ipium folummodo 3 cum illa MitigatioDoloris, veluti Symptomads periculofi, adconvatefcen- tiam faciatSt conducar-imo vero cum abje&a prorsiis omni Saniratis fpe, Excejfum tantum prsbeat e vita magis lenem & plači dum. Siqui- dem non parva eft Foelicitatis pars , (quam libi tantopere precari fole- bat Auguftus Cxhryilh Euthanafia $ Opce edam obfervata eft in Ex- ceffu Antonini Pii,quandonon tam Mori videretur,quam dulci &alto Sopore excipi.Scribitur etiam de Epicuro^uod hoc ipfum fibiprocu- raverit j ciim enim Morbus ejus haberetur pro defperato, Ventriculum & Senfus,Meri largiore hauftu,8dngurgitadoneobruit 5 unde illud in Epigrammate, -- Hincftygias ebrittt haufit aguas. Vino fcilicet Stygii Laticis Amaritudinem fuftulit. At noftris Teni- poribus 5 Medicis quafi Religioeft, JEgrotis, poftquamdep!orati fint, affidere . ubimeo judicio,(i Officio fuo, atque adco Humanitati ipfi deeirenolinr,8t Artemedilčere, St diligentiam pr sc ftare debe rent^ud rprnT 111 ^ e ntes,faciliiis 8t mitiiis e Vita demigrent. Hanc autem Par- j 5 l nc l u ' l fidonem de Euthanafia exteriori ( ad ditferenriam ejus Eu- ter repohimus?* >arat ' 0nera re ^ icit ^ a PP e * l31,, “’ em< P eia ‘ Item / Liber Quartus. Item mCurationibua Morlorum illud generaliter defiderari rcperio« Quod Medici hujufce ./Etati s, licet generales Intentiones Curationum. non male per lequantur, parttcalares tamen Medicina s, quae ad Curatio- nes Morborum fingulorum, proprietate quad«tra fpedant,aut nonbene riorunt, aut nonreligiose obfervant. Nam Medici Traditionum & Experientix’ probatae Frudum, Magiliralitatibus fuisdeftruxerunt, & fuftulerunt- Addendo,& demendo,& mutando circa Mcdicinas, prout iis libitum fuerit ^ Sc fere Pharmacopoeorum mor ^gtuidpro Quo fub- ftituendo $ ita foperbe imperantes Medicina, ut Medicina non am- pliiis imperet Morbo. Demptis enim Thcriaca, & Mithridatio, & fortafse Diafcordio, Sc Confedione Alkcrmes. Sc. paucisaliis Me- dicinis, adnulla fere certaPharmaca fe religiose & fevere afirmgunt. Nam Medicamenta lila quce in Officims proftant venalia, potiusin promptu funt ad Intentiones Generales, quam accommodata 8tpro- pria ad Curationes Particulares • fiquidem fpeciatim nullum Mor- bum magnopere reipiciunt, veriim getieratim ad Obftrudiones aperi- endas Concodiones confortandas, Intemperies alterandas pertinent. Atque hinc prtecipue fit, ut Empyrici & Vetula* fjepenumero incu- randis Morbis fcelicitis operentur, quam Medici eruditi • quia Me- dicinarum Probatarum Confedionem &Compofitionem fideliter & ferupulose retinent. Equidem memini Medicum quendamapudnos in Amdia Pradica cetebrem, Religione prope Judamm, Librorum Iedione tanquam Arabem, folitum dicere j Medici vefiri Europ&i funt auidem vmdoBi ; fed non norimi particulares curationes morborum. Quinetiam idem ludere folebat, parum decore, dicendo, Medico s no - ^ firos fimiles effeEpifcopis- Vgandt&folvendi claves babere, & nilul am ; , pllh s. Sedut ierio ciuodreseftdicamus-Plurimumreferre cenfemus,fi Medici aliqui, & eruditione Sc pradied mfigmores, Opus aliquod conficiant, deMedicinis probatis & experimentalibus, ad Morbos Particulares. Nam quod fpecidsd quis ratione nixus, exiftimet de« cere Medicum dodum, (habita ratione Complexionis /Egrorum, ^tatisjTempeftatisanni, C.onfuetudinum, Sc hujufmodi) potiiisMe- cucinas 4-^._ _ /-»lin /^1 ic in Ci U/-m . _ , quemadmodum in Rep. Romana, Cives erant » & optimc compofiti, qui aut Confules Populo favebant, autTriDu niinPartesSenatdsinclinabant : ita in hk Materid, de qu^agitnus, Medicos eos probamus, quiaut in magna Eruditione, tra i 1 perkntl« plurimutn faciunt , aut in Pradica infigm, Methodos & Generalia Artis nonafpernantur. Modificationes vero Medicinarum (fi quando fit opus cas adhibere) potius in Vehiculis earum exerccn- dce funt, qnam inipfo Cotpore Medicinarum ; in quo ml novandum, abfqueevidenti neceflitate. Hanc igitur Partem, qux de Medicinis •AuthenticiS) Sc fojitivis tradet, defiderari ftatuimus. Res autem eft, qux tentari non debet, abfqueacri & fevero Judicio, & tanquam in Synodo Medičorum feledorum. ... Item, inter praeparationes Medicinarum, mirari fubit (prsTer- tlm cimi Medicina ex Miheralibut a Chymicis in tintum evcdac S c Mm m _ telebrat« IZt nz c De Auzmenth Scientiamtfu cclebratse fint • cumque tales Medicinae tutiiis adhibeantur ad Extc- riora, quam intro fumantur) nemincm adhuc inventum, qui per Ar- tem, Thermas Naturales , & Fontes Medicmales imitari annixus fucrit • cum tamen in confelfo fit, Thermasillas & Fontes, Virtutes fuas, ex Veniš Mineralium, per quas permeanr, nancifci: Quinetiam in ma- 'nifeftum hujus rei documentum, bene norit Humana Induftria, di- fcernere & diftinguere per Separationes quafdam, ex quo genere Mineralium, hujufmodi Aquas inficiantur • veluti an ex Sulphure, Vi- triolo, Chalybe, aut aliquo fimili ? Quce naturalis Aquarum tin¬ ktura, fi ad Artificiolas compofitiones reduci pofTet 5 fuerit in pote¬ kate Hominis, & plura gerieraearum (proutufus poftulat) efficcre - & temperamentum ipfarum pro arbitrio regere. Hanc igitur Partem, de I mit umne Natura in Balneis Artificialtbtu (re proculdubio utili, & in promptu) defiderart cenfemus. Neverofingula fcrupulofius exequamur,quam vellnftitutonoftro velhujufce Tradatus Natur je convenit, claudemus hanc Partem, De- fedds alterius cujufdam enumeratione,qui maximi nobisvidetur mo¬ menti ■ Nimiriim, quod Medendi ram, qux obtinuit, fit nimioplus comfehdiofa , quam ut Infigne aliquid aut Arduum prsftare poflit. Etenim judicio noftro, opinio fuerit magis blanda, quam vera, li quis exiftimet Medicamentum aliquod tam potens aut felix fieri po (le, Ut Ufusejus fimplex, Curationi alicui grandiori lufficiat. Mirabi- lis ptofedo foret Oratio, quse pronunciata, aut etiam Eepiiis repe- tita, Vitium aliquod Animo penitus infltum aut inveteratum, cor- rigere aut tollerepoflit. Longe eerte abeft.. Verum qux in Natura eximie pofTunt & pollent, funt Ordo,Profecutio, Series, Vicillitudo Artificioia. Quce, licet majus quoddam in praecipiendo judicium, majoremque in parendo conftantiam, requirant• tamen Effeduutn magnitudine abunde rem compenlant. Etfi autem ex Opera Medico- rum quotidiana, quam, invifendo, aflidendo, prsefcribendo, ./Egrptis praeftant, putaret quifpiam haud fegniter ipfos Curationem perfe- qui ; atqueineadem, certa quadem via, infiftere : Tamen fiquisea, qute praTcribere & miniftrare foleant Medici, acutiiis introfpiciar, inveniet pleraque vacillationis &c Inconftantia? plena, & qu$ ex tem- pore excogitentur, & in Mentem illis veniant, abfque certo aliquo, aut pravilo Curationis tramitc. Debuerant autem etiam ab initio* poft Morbum bene pefpedum & cognitum, Seriem curandi ordina¬ tam meditari, nequeabea,abfque graviCaufsa, difcederc, Atque fci- anr, pro certo Medici, pofie (eKempli gratia) tria fortafse, aut quatuor Medicamenta,ad Morbum aliquem gravem curandum rede praefcri- bi, quae dcbito ordine, & debito intervallo fumpta, Curationem prae- ftent: qu 0 rum fingula, fi per fe tantiim funjerentur, aut fi ordo inver- teretur, aut intervallum non fervaretur, fuerint prorfus nocitura. Neq; ticTfrT ^ vo * umus > ut omnis fcrupulofa & fuperftirfofa curandi Ra- • b r etio fit tanquam optima, (non magis quam omnis piaarBa, H* lt: f~. C celum .* ) verum ut jeque reda fit Via, ac arda & diffi- * . an ? autem Partem, quam FHum medi c tnale vocabimut, de- paerart ponimus. Atquehaec iUa funt, quse in DoBrina Medicin«, dc C ur at ione Liber Quartus. Curaiione Morborum^ defrderamm • nifl quod reftet Uničim, quod p Im ris eft quam illa omnia. Defideraiur nimirum Fhdjfupbia Natutudu Verd & A tl iv cui Medicin* Saentta insedificetur. Casterum illanon eft hujufce Tračtatus. Tertiam Partem Medicin ^ Homines rite aniiuadvertant & diftinguant, cir- caea, qmead Vnanf^ corferre pof. ^nt. Sunt emm nonnull^ q Ua > at j Spirkuum Akeritatem, & Fun- (ftionimi Robur, & Morbos arcendos, profunt; qyae tamen de {um- ma V it as detrahunt, & Atrophiam fenilem abfque Morbis arrrl " rant: Sunt& alia, quasadProlongationem VitaS, & Atmphiam t ndem longms iummovendam juvant^ fed tamen nnn Tr, abfque periculo Valetudinis ^ Adeout qui ii$ umntnr , ^fpantur tioncm Vit*, debeant funul occurrere, £ UJ IZA De ditgmentis Scientiarunu cxeorumufu fupervenire poifint. Atque Montt a ba&enusdedimtis. Quod ad Indic ta attinet 3 Taiehujus rei (quam Animo mctimur) Plafma eft. Confervantur res S-durant duobus Modis : Aut in Iden¬ titetefud j Aut per Reparationem. In Identitatefud • Ut Mufca, aut Form- ca in Succino • F los, aut Pomum , aut Lignum in Confervatorivs Ntvaltbus • Cadaver inter B alfama. Per Repar at tonem • ut in F lamina • ScinMccha- nicis. Operantiad Prolongauonem rit.e, utroque genere utendum eft, (disjunčta minus poffunt) Corpufque Humanum confervandum, quemadmodiim Inanimata confervantur : Ac rursiis quemadmodum Flamma conlervatur . Ac denique quadamtenus ut Mecbanica- confer¬ vantur. Tresigitur funt ad prolongandam ritam Intentiones: Retardatto Conf/mptionis j Probttas Repar at tonit • & Renovatio ejus quod coepit vete - rafcere. Confumptio fit a duabus Deprtprtdatione Aerts Ambientis. Prohibttio utriufque du- plex • Aut fi Agenti a illa fiant minus Pr&datoria • aut fi Padem ta (St/c- ct fcilicet Corporis) reddantur minus Depradabilta. Spirtm fit minus Prcedatorim, fi aut fubjlantid denfetur, ut in ufu Opiatorum Sc Nitrato- rtm, S c in Contnftationtbus ; Aut ^guant it at e mimatur, ut in Disetis Py- thagoricif Sc Monajlicis • Aut Motu leniatur, ut in Otio Sc Trancptulli- tate. Aer ambiens fit minus Pr adhibeanlir. becundo ^r^ctpmus ut Prolmjratio Fua>, expe6i:etur potiiis ab One ratione m Spintus,& a Malaciflatione Partium, quama Modis Ali- mentandi.Etem m a.m Corpusha m anum,cjufq U c Fabrica fmiffis cx- ternis) a tribus patiatur • Spiritibus fcilicet. Partibus ^ A r “ Via Prolongatioms Vit* per Alimentandi M®dos longa eft. aTncr mukaš arabages & c.rcmtus ; Atvi* per Operationcs fuSer SpfrSiS fuper Pattes,multo brcviores funt, & quibus citiusad FmemSSf tum fjrvemmr; bo quod Sprruus fubiro patiantur.Se aVaporibuT& ab AJfeftibuvp* mins modis m c-os poffimt,Partes itemJerBak« aut Unguenta,aut Emplaftra, quxTubitas etiimlmpreffioKes fJZ?’ Temo prečam «?,quod Malaciffatio Staram per Exterius fieri Z' benevolo Partium amplexulibenterex c ipnintur, & nmnriA ™ Virrurem MaViffintiumSfa™ eub tacillus K aitnisuaiueuiu,aiquo * - ■ -""‘“""d expandunt. to emSTcohto.Itaque per h*c tria> (fed potite °rdine difpo- aumemiiiu,; w 'ir tj. es a blolvitur. Intenmm huc fita,& fuccedcntia, quam commixta,; MalacifTat-ionis ut nutriat Parte monemus, non carn effe Intentionem Malaciilationis, utrmtriat, fitnilandTOi. Atque de Prohn^tione. rus, qu* eft Parstertia Medtem* novitcr afcripta, hxc di&a fint. . _ , , „ Veniamus ad Cofmeticm , qux certe Partes liabet Civiles Partes rursus Effoeminatas. Corporis enim Munditia, Se Dccorhoneftus,re- cx iftinutur promanarea Modeftia quadam Morum, & aReveren- s , .-iaCUUlfUJU’ mmua-uuu «.15«. ereas.ie-uui.1.., m qua dcginuis. tumetiamerganofmetipfos, quos non minus, lino magis quamalios revcreridebemus.Veriun Adulterina illa Decoratio, qux Fucos Se Pigmentaadhibct, dignacertiieft illis Dcfeflibus, qui cam fcmper comirantur - cumnonbt autad fallendum fatis ingeruo- fij a.ut 3.d utcndum (ktis comrnod^^ 3 ,ut a.d S&lubritcitctn fo-i-is tuts. innociia. Miramurautem pravam hanc confuetudinem Fucandi, Le- gcs Cenforias, tam Ecclefiafticas quam Civiles (qux alias in Luxuri- amcirca Veftes,aut Cultus Capillorum eff° em inatos,admodiirn fu^, rint leverx) ita diii fugiffc. Legimus certe de Itz.dbde^ qtiodPigmentis faciem obliverit • venim de Efthera, & iuditha^ nihale perhibetur. Pergamus ad Atbleticm • Eam fcnfu intelligimus paulo largiori quam accipi eonfuevit. Huc emmreferimus, quicquid verfatur circa •onciliandam qualemcunq- (quam Corpus humanum fufcipit) Hobi- Mmm 3 UtAteffl : ll S u6 De Augnentis Scientiamnu limem 5 five fit Agilitatis , five Tdcramič. Quar-wm Agilitas duas babet Partes j Rob ur & Felocitatem :Ac Toleramša itidem duas, vel Indigentia- rum Natur dum paumtiam • vel in C.ruciatibm Fortnudmem. Quorum omnium, videmus ibepenumera Exempla infignia, inPradica Funam- bulorum ; in duro vidu Homiaum quorundam Barbarom m • in Sru- pendis viribus Maniacorum • U in conftantia nonnullorum inter exquifita Tormenta. Imo fi aliqua alia reperiatur Facultas, qux in priorcm Partitionem non cadit ( qualis in Vrinausnbm fcepe confpi- citur, qiii mirifice Anhclitum cohibere po {funt) ad liane ipiam Ar- tem aggregari voluraus. Atque quod talia fieri qnandoque polTint, manifeftiflimum eft 5 At Philofophia & inquifitio Caufiarurn circa eadena fere neglefta jacet • Hancarbitratnur ob Cauflam, quod Ho niinibus perfuafimi fit hujufinodi Magifteria Naturse, folummodo velex peculiari certorum Hominum indole, (qux iub Difciplinam non cadit,) vel a diutina, ab Annisufque. Puerilibus, confuetudine, ( quic potiiis imperari quam doceri folet) obtinere. Quod ctfi verum prorsfis non fit • ramen Defeiim hujufinodi Rerum quid attinet nota- re? Cerramina enim 01ympica jam diii ceflarunt; Tum etiam in ejufmodi rebus Mediocritas fufficit ad ufum • Hxcellentia autem Mercenarioe cuidam Oftentationi ferč iniermt. Portretno accedicnus ad Artes Voluptarias. Ex fecundum ienfus ipfos difpertitx funt : Oculos oblefitac praseipue PiSoria, cum aliis Artibus innumeris, ( qux ad Magnificentiam fpe&ant) circa iEdi- ficia, Hortos, Veftes,Vafa, Calices, Gemmas, & fimilia. Aurcsde- mulcet Mufiea f quxtanta Vocum, Špiritu«, Chordarum, Varietate, & apparatu, inftru&a eft. Glina etiam HydrauUca, pro Coryphxis quibufdam Artis ejus habita funt, qux nune prope obfoleverunt. Atque Artes, qux adVifum,aut Auditum fpedant,- prae aliis prxci* puc Liberaks habitx funt : Senfus hi duo magis cafti • Scieitir magis eruditai 5 quippe qui etiam Mathematlearn , veluti Ancillam, in Familiis fuis habeant: Etiam Altera ad Memoriam & Demonftra- tiones; Altera ad Moreš & Affe&us Animi nonnihil refpicit. Reli- quorum Senfuum Obkdationes, atque Artes circa ipfos, minus in honore funt; veluti Luxurix quam Magnificentia?propiores. Un- guenta, Odoramenta, Deficite 8 c Cupediae Menlarum, maxim£ au¬ tem Incitamenta Libidinis, redi us Cenforc quam Dodore indigent. Optime fane a quibufdam anftotatum eft, nafcentibus & crefcentibus Rebufpub. Artes Militares florere 5 in ftatu& culmine pofitis Li- berales • at ad declinationem & deeafum vergentibus Voluptarias. Htecvero dEtasnoftra,vereor netanquamin decafu felicitatis, in Ar¬ tes voluptarias inclinet. Quare ifta mifla faciamus. Cum A rt ib n* v»luptatiis ioculares copulo. Deceptiones fiquidem Senfuum, inter Gcledationcs Senliium reponendse funt. Jam vero tranfcurfis DoBrinis illis, circa Corpus Humanum, c ( lana -> c °fmetka, AtUetica , Volčana )illud obiter monemus; CtiiT) in ° r ?ore Humano tot Res in confiderationem veniant, Partes , Humrcs y luna iona, Pacultata, Accidemia . Cumque, ( fi nobis integrumefTet) conltitui oportuiffet Corpus imieum Docfrm* de C or por e Humano^ ifta Liber Quart us. ifta omnia comple&eretur ( fimilc illi DoBrina de Anima ., de qua mox dicemus) tamen ne Artes nimis multiplicentur, neve Vetereš Aitium Limitcs ( plufquani necefle fuerit) tranlponantur • Dotiri- ntm de Panibm Corpons Humani^ de Funclioni.bm^ de liumoribu^ de Re+ (pirat ione, de Somno , de Generatione , de F četa & Gestationein Fiero^ de Augmeniis, de Pub er t ata y de C anicie^ de Impinguatione^ & fimilibus, iri Corpm Medicina recipimus • licet ad Officiaillatria non proprie per« tineant • Sed quia Corpm ipfum Hominis , fit per omnia Medicina Sub- jedum. Motam aurem Volmtar,ium , Sc Senfumj ad DoBrinam de Ani#id rejicimus • fkjuidem Anima Partes in his duobusfuntpotiores. At- que fic VoBrtnam, qu* circa Corpm Hominis verfatur ( quod Anima pro Taborna culo duntaxat eft) claudimus. Cap ut III. Tar til 10 Philofophia: Humana circa Animarn, in Dobri¬ nam de Spiraculo; & Dobrinam de Anima Senfibili jive Produba. Partitio fecunda e] u fdem Pbilofophia^ in Dobrinam de Subftantia dr Facultatibus Animae^ & Dobrinam de Ufu, & Ob jebis Facultatum. Jppendtces duec Dobrina: ^Facultatibus Anima:^ Dobrina^Di- vinatione Naturali; Čf Dobrina de FafcinatidpK D/- Jlnbutio^ Facultatum Anima: Senfibilis 3 in Motumg C$7 Senfum. v ‘ - : ms >Eniamus ad DoBrinam de Anima Humana ; e cujus The- Faiiris, omnes catfera; DoBrina depromptae funt. Ejns duce funt Partes; Altera tra dat de Anima Rationali , quse Divina eft ; Altera delrrationali, quce communis eft cum Brutis. Notavimusautempaulb (uperiiis (ubi de For- m > < | >C!Ue ^ amur ) differentes illas duas Anmarum Emanationes, qu£ altervOr , uttiu , fc l t,e Creatione, fedant confpiciendas • Nimirum,quod k Uc *it a Spiraculo D*-. Altera e Maincibus Elemente- f * r. _ c Afll ^a Ratimahs Generatione Primitiva, ita ait Scrip- IhL vi* Zr° Wi * e * deilm « Terra^ Jpiravii in Fdciem ejns Spira- cul ml it a. At Gencratio Anima lrrmondis , five Bmvnm&fa. eft per Vcroa. iua, P roducat Aqua> p roducat Terra . Hscc autem Anima (quahseft in Homine) Anima Rationali Organum tantumcft,atque Originem habet, & ipia qu 0 q UCj quemadmodum in Brutis, e Limo Terra;: Neque enim di&um eft, Formavit Corpm Hominis de Limo Ter¬ ra ; fed Formavit Hommem . integrurrt fcilicet Hominem, excepto illo Spiraculo. Quamobrcm Partem primani DoBrin£ Generalis c j rca ^ nimam Jlumanam, DoBrinam de Spiraculo appellabimus • Sen nd 'ero, BoBrinam de AnimaSenfibili five ProdeBa. Ncquetam haftenus Philofopbiam folamtrademus ( quipp e sacraLTheoUiamkt _ ' __ ’ __ Fine 2 > Qnx ve¬ to liujus funt Generis, lieet etiam in Philofophia, 6 c diligentiofetn & altiorem Inquifitionemlubire poffint, quam adhuc habetur 5 ut- cunque tamen in fine, Religioni determinanda & diffinienda rcčftius tranfmitti cenfemus : Aliter enim, Erroribus haud paucis, & Sensus Illufionibus omnino exponentur. Etenim, cum Subflantia Anima, in Creatione fua, non fuerit extračla aut deduda, ex Mafša Coeli & Terra?, fedimmediate infpirata a Deo ; Ciimque Leges Coeii & Terra?, fint propria Subjeda Philofophia? ^ quomodo polfit Cog- de Subjlantid Anima Rationalis ex Philofophia peti & haberi ? Omil¬ imo abeadem Infpiratione Divina hauriatur, a opali Subflantia Anima prim d emanavit. Do[lrma\'oxo de Anima Senflbili five ProduBd,^ etiam qtiatenus ad Subflantiam ejus, vere inquiritur : At eaInquifitio nobis quafi defide- fari videtur.Quid enim ad DoBrinam de Subflantia Anima faciunt,^#*# ultimu*, & Forma Corporis, & hujufmodi Nuga; Logicte ? Anima hqirt- demSenflbila five Brutorum, plane Subftantia Corporea cenfenda eft, a Calore attenuata, & feda Invifibilis 3 Aura (inquam) cx Natura Flammea&Aerea conflata,Aeris mollicie ad Impreffionem recipien- dam, Ignis vigore ad Adionem vibrandamdotata • partim ex Oleofis, partim ex Aqueis nutrita; C or pore obduda, atquein Animalibus perfedis in Capitepraecipue locata, inNervis percurrens, & Sangui- fpirituofo Arteriarum refeda & reparata ■, quemadmodiim Bernar- omus Telefius, & Difcipulus ejus Auguftinus Donius, aliquaex par- J? ®.° n omnino inutiliter, alfemerunt. Itaque de hac DoBrtna, dili- Humana peffim* conculcantes, dc Metmvfllcbofl & Luftrationibus Animarum Liber Quartiis* Anmmtm per Periodos An nor unij dcnique de Rimis propin^ui Ani - H um ah £ erga Anmas Br utorum per omnia Cojrnatione , peperit. Eft autem haec Anmain Brutis Anma primpalis ,cujus Corpus Brutorum Organum • In Homine autem, Organum tantum & ipfa Anima Ra- tionalis 5 & Špiritu s potiu s Appellatione, quam Animee indigitari podit. Atque de S ubit ant ta A nima ha&eniis. Facultkes autem ^»mamotiflimce funt • IntcMm, Rado , Vhantafa Memoria , Appetttut,V~ofontas^ denique univcrfas illoe, circa quas verlan- tur Scientice Logic a?, & Ethica?: Sed in DoBrina de Anima^ Ori?i~ ms ipfarumtradari debent, idquephyfice, proutAnima: innatse fint, & adhaereant: jrfus tantum ipfarum, & Objeda, illis alteris Ardbus, dcputantur. Atque in hac parte, nihil egregii (ut nobis videtur) adhiic repertum eft; quanquam defideran eam haud fane dixerimus. Habet etiam Pars ifta, £>? Bacdtatibm Amme dugmentis Scientiamnu Status & Regimen Corporis eonfert. Eadem enim Anini« fevocatio elficit, ut & lua Natura impenfiiis utatur• 8 t Divinoruin Lnfiuxuum lit magis fufceptiva : Niii quod in Divinatiombus per Injksum ^Anima Fervore quodam,atque tanquam Numinis praefentis Impatientia(qu« apud Prifcos Sacri Fur oris nomine vocabatur) corripiatur j In Dtvi- natione autem Nosiva , Quietipotiiis 8 c Vacationi propior lit. Fafanatio autem, eft Vis & A&us Imaginationis intcnfivus, in Corpus alterius : (Vimenim Imaginationis fliper Corpus propriurn 'ipfius Imaginantis fuperiiis perftriuximus. ) In hoc genere S ebola Paracelfi, 8 c cmentit« Naturalis Uagirt Cultores, tam iuerunt immo- dici, ut Imaginationis Impetum 6 c Apprehenfionem, Miraculafa- trmti Fidei tantiim nonex«quarint. Alii ad Similitudinem Veri pro- piiis accedentes 5 cimi occultasRerumEnergias 8 t Imprelliones, Sen- luum Irradiationes, Contagionum de Corpore in Gorpus Tranfroiffi- ones, Virtutum Magneticarum Delationes, acutius inttierentur • in eam opinionem devenerunt, ut multo magis a Špiritu in Spiritum ( cum Spiritus pr« Rebus omnibus fit, & ad Agendum ftrenuu$,& ad Patiendum tencrSe mollis ) Imprelliones, & Delationes, &. Com- municationes fieri poterint. Unde inerebuerunt Opiniones fa61« qua(i Populares, De Genio fuperiori, De Hominibus quibufdam in- fauftis, & ominofis, De Ičtibus Amoris & Invidi« • & ali« his fi- miles. Atque huic conjunčta eft Difquifitio, quomodo ima? m at 19 intpnit &cfomficari polfit ? Quippe fi Imaginatio fortis tantarum fit virftun, operx-pretium fuerit nofle, quibus modis eam exaltari, Si le- ipsa majorem fieri detur ? Atque hic oblique, nec minus periculose, fe inlinuat Palliatio qu«dam, Sc Defenfio maxim« Partis Ma,gt&Ce¬ remonialu. Speciofus enim fuerit Pr«textus, Ceremonias, Ghanufte- res, Jncantationes, Gefticulationes, Amuleta, & fimilia, nonex aliquo Ucito,autSacramentali cum malis Spiritibuscontra Qui n &Hominc S tam pamra mhacrc vnderant.ut pleriqUe Scintillas ŽSilicc, Aercm amT saKSdTsss? A r c « ,orenon „0“ llaAnLl^noStrnfrAd^Sfi&ri $ ** fio abfquc i«non tranfigatur ) .neceffi; cft inefe tem alkjuamNa" tivam & genuinam, quamvxs tenuem admodiim & infimJJ, N men fit Radas Vifivis hujufmodi advidendumfufficiat. VcrumhujufceMali ( Jplurimomm)rf q !r cft,quod Homines ex Inftantiis P-rticuhr^F^S^ Commmes nonclicuerunt j Id quod nos tanquam Subjeaum nr™7 Um Mehiphyfic£ pofuimus; Qtf* & ipfc five^JdeKT P* rs eft * Itaquedeftf^ & fiat Inquifit?o eaque mtenmmtet Deftderataponztur.Atque de DoBnna circa fubšbantiam Anm FRANCISCI BACONI baronis D E VERULAMIO, VICE COMI TIS Sangti Albani, VB Dionitate & Augmentis Scientiarum Liber Quintus. A D rEGBM SVVM. Caput I. Partitio Dočbrinx circa llfum & Objedla Facultatum Ani- ^V man ae 3 in Logicam j & Ethicam. Partitio Lo- Tradend'^ rtCS * nvcn * cnc ^? Judicandi; Retinendi; ? 0 Ftrina tire* IntelleBum, (Rexoptime) atqueilla al- tera ci r c a r^oluntatm Homini /, in Natalibus fuis )tanquatn Gemella: (unt. Etenim IUuminatioms ) P urit as & Arbitru Libertasfivmd incoeperunt/imul j corruerunt. Neque datur in Univerfitate Rerum, ^ ’ tem intima Sympathia, quam illa Veri & Boni « Qno magis mborifuerit Virisdo&is fi Scientii finttanquam Angeli Akti Cupiditatibus verb,tanquam Serpetes qui »“m, rcpunt ; circiigcicntes Ammas,mftar Speculi fanž,y M ' nftn ; 3 k N fl n j Veni* De Augmentm Scientiamnu Venimus jamad Dottrinam circa Ffim Sc ObjtttaFaeultattm Anmt Humante. lila duas habet Partes, eafque notiffimas, Sc confenfure- ceptasj Logicam^ Sc Etbtcam ■■ ,Nifi quod Dollnnam Civilem , quae vulgo ut Pars E ihte £ collocatur, jam ante emancipaverimus *, & in integram Dobrinam de Homine Congregato , five in Societaie , conftitueri- mus • hictantiimde Homine [egregato trabtantes. Logtca&e Imeflettu & Ratio ne • Ethicad*•--■-—- “■ -- 1 -«-U*. ■ Caput II. i Tartitio Inventiv^ in Inventivam Artium & Argumento- rum: Quodque friorharum(quicet Kegiones illaMtnmenfiE, Verforia* Motus pufillus fit: Ita non eft nir miretur gmfpiam, m AnOm peti«dramiš & prombvendis, amplioi« ProgrdTus feftos noneflč; quandoquidem An ip!i Mflrandi Scientias baetenus ignoretur. r " Hanc Scienti* defiderari Partem planž in confefTn eA « • ' ■ »ialeHica nihil profitetur, im6 necoeitat ouidem Hfive Modicu, five (qu« voJnt) IZllibt ” ' N nn Z Aut etiam de lllarura De Alimenti* Scientiarum^ Marnih Operibu *, Hanina vero Axiomatibw eliciendis ; fed quafi prx- teriens Homines alloquitur, & dimittit, edicens, utCuiauem [ud Arte čredam . Celfus vir prudens, non folum Medicus ( licet moriš fit omnibus in laudcs Artis proprise effundi) graviter & ingenue, de Em- pyricis & Dogmaticis Medicorum Se&is loquens, faretur • Med/ca- ■menta & remedtapriusfuijje inventa , decAntflisvero & rattonibus po si er m s difceptatum j mn ordine converfo 3 cauJJas ex natura rerum pr mo erutas fuifje , eafque Invemioni Remediomm pr Contra Neptunum i & Vener em, comr'aque Minervam , &c. Quod fi malis, ex traditionc Grascorum, Artes potius Hominibus ut Inventoribus tribuere; haudquaquam tameadixeris Promerheum ad Ignis Inventionem Contemplationes adhibuifle- Aut cum Siličem prirrio percuteret, Scintillasexpedafle; Ted cafu in illudi^cjdiCfe^n. (utaiunt )Fmum Iovifecijje.ltz ut ad Artium Inventione quod attinet Capr* Sylveftripro Emplaftris,Philomel;e pro Modulationibus Mu-> ficis, Ibidi pro Lavationibus Inteftinoru, Operculo OlLe quod dilliliit proReTormentaria, deniquc (ut verbo dicamus) Cafui aut cuivis alterirei plus debeamus, quam Dialedica-. Nec vero multo aliter fc habet Modus illc Inveniendi, quem rede deferibit Virgilius, Vt v ar tar ufm medit ando extunderet Artes Pauhtim —— Non enim alia hieproponitur Inveniendi Methodus, quam cujus Briv taipfa funt capacia, & quam crcbro ufurpant- nimiriim atrentiifima circa unam rem SoIlicitudo,ejufqueperperaaExcrcitatio,quas l'ui con- fervandi nccelfitas hujufmodi Animantibus imponit. Cicero enim vcreadmodiimj Vfiu unireidedittu, & Naturam, & Artem fiepevim m * ^ are E praedicctur de Hominibus, x - —Labor omnia vincit rebus Ege si m : i Improbut , duristtrgettf in £tiimdc Brutis fimiliter quceritur, <£uiS expedivit pjitiaco ptum * Corvo L IBER Q UI N T tl S; Corvo quis Auftor fuit, ut niagna ficcitate lapillos immitteret Ar- bori cavae, ubi Aquam forte confpexerit, ut furgentetn Laticem ro¬ lko poftet attingere ? Quis viam monftravit Apibus, qui per Aerem s tanquam Vaftum mare, Agros floridos, licet multum ab Alvcaribus diftitos, folent petere, & Favos fuos denuo repetere ? Quis Formi- cam docuit, ut Granain colliculo fuoreponenda circurriroderet prius,' ne repofitagerminarent, & Spem fuatri llluderent ? Quod fi in Verfu illo Virgiliano quis notet Verbum illud Extttnderejcp.qdi Difficultatem Rei, & Verbum illud Paulatim, quod Tarditatem innuit ^ redibimus unde profečti fumus,ad ^gyptiorum illos Deos • ciim hačtenus Ho- mineš modice Rationis facultate, neutiq uam vero Officio Artis ud fint, adlnventadetegenda. Secundo hoc ipfum quod aflerimus, (fi advertatur paulo diligen- tius) demonftrat InduBionis Forma, quam proponit DialeBica - qua fcilicet Scientiarum Principia inveniantur, & probentur ; quse vitiofa plane eft, & incompetens, & Naturam, tantum abeft, ut perficiat, ut etiam eam pervertat & detorqueat. Quienim Modurn acute intro- fpexerit, quoRos ifte^thereus Scientiarum, limilis lili de quolo- quitur Poeta, _ Aerri meUit c o? lepa D ona, Collieatur; (Ciim & Scientia: ipfoe ex Exemplis fingulis,partimNa- turalibus, partim Artificialibus, tanquam Prati floribus & Horti, ex- trahantur) reperict profečto Animum fuapte fponte, & nativa Indole^ InduHionem, folertiusconficcuc, quam qua*deferibituriDialedicis: Siquidem ex nuda Enuitierationc p2.rticula.rium (ut Dialečtici fo- lent) ubinon invenitur Inftantia Contradičioria, vitioseconcluditur* neque aliquidaliud, hujufmodi InduBio producit, quam Gonječluram probabilem. Quis enim in lerecipiet,' cum Particularia quae quis no« vit, aut quorummeminit, ex unatantum partecompareant nonde- litelcere aliquod, quod omnino repugnet ? Perinde ac-fi Samuel ac- RuievifTet in illis IfaiFiliis, quos coramaddudos videbat in Dora©;’ ^ fninime qucefiviflct Davidem, qui in Agroaberat. Atque h se c /«- crair*^ Eorma, ( fi veram omnino dicendum lit) tam pingui? eft & h;s Rc’b Ut lncrec lit>ile videatur, tamacuta & fubtilia Ingenia (qualia in j‘ # ^.^ditationes fuas exercucrunt) potuiflecam Mundo obtru- & DogmV * Iu< * m cau fia fuiftet, quod Opera feftinati ad Theorias -• Particularia autem, (prsefertim moram iti F vem n la ? fa T ftu quodam & elatione Animi, defpexiftent. lili i,.i f 5 1V< : Inftantias Particulares,vice Li&brum aut Viato- rumadhibue ntadlummovcridamTurbam,litD 0 gmatibusfuisviam aperirent ; neunquam autem ea inde ab initio in confiliumadvoca- runt, Ut legitima neret & matura de Rerum Veritate Deliberatio. Cer >• tepercullerit Animos pia & religiola qusedam Admiratio, ciim viri mus eadem cllcata veftigia, ad Errorem-ducentia, in Oivinjr manis. Quemadmodum enim m VeritatepereiniefirU quis in animum inducat, ut frat'tanquarti Parvulus . tV’ ^- perdifcendŽ, Prove&osutique, Puerorum more s primi Elementa adhuc legerc & retrate, res tanaSfiSSsf contemnenda. - ««*natOr, & quah _ Temo, 140 De Angrnentis Scientiamnu Tertio, fi concedatur Principia Scientiarum, cx Iriductione qtfa utuntur, vel Senfu & £xpenentia, rede polfe conftitui$ certiiTimum eft tamen, Axiomata inferiora ab iis per SyllogjLfmum nonpoffe (in rebus Naturalibus,qua2 participant ex Materia) rede &tuto deduci. In Syl/ogif,a» enim fit Redudio Propofitionum ad Principia per Pro t)ofitiones ipedias. H xc anteni five InvemenM five Probandi Forma,in Sciemiis Populanbm ( veluti E.tkicii\ Politicis^ Legibrn^ & hujulmodi) locum habet: Imo & in Tbeohgias • quandoquidem Deo pro Boni- tate fua placuerit captui Humano feaccommodare: At m Pkjficisjibi Natura Opere, non Adverfarius Argumente conftringendus cit • da* bitur plane Veritas exManibus ; propterlongemajorem Naturalium Operationum, quamVerborumfubtilitatem : Adeo ut fuccumbentc SjllogifmOj InduBionis ( verje fcilicet Sc Emendatae) officioubique opus iit, tam ad Principia magis generalia, quam ad Propofitiones infetiores. Nam Syllogifmiex Propofitionibus confiftunt* Propo¬ fitiones ex Verbis • Verba Notionum Telferx funt 5 Opare fi Noti- ones ipfir (qure Verborum Anirme funt) male & varie, a rebus ab- ftrahantur,tota Fabrica corruit. Nequc laboriofavel confequcntiarum Argumentorum,vcl Veritatis Propofitionum Examinatio, rem inin- tegrumunquamreftituet ; ciim Errorfit (ut loquuntur Medici) in P!jr e ji ione f rmd 5 qu^qi fimdionibus fequentibus non redificatur. Non igitur a]>fquc aiagna & evidcnti caufsd evenir, ut complures ex Philofophis',, ( Aliqui autem čaram roaxime infignes ) Acadcmici fuerint &,$fceptici, qui Scientize Humana, & Syllepfium certitudi* nem fuftulerunt j. ultra Verifimiiitudinem aut Probabilitatem negam / tes eam pertingere. Inficiasnon ivetim, vifum efle nonnullis, Socra* tem, ciim Sdentia? certitudinem a fdamoveret, per Ironiam tantiim hoc fecifle s; Sc SciemiaM difiinndanp fmidajje 5 Renunciando fcilicet iis quae manafefto fciebat, ut eo modo, etiam quae neiciebat, lcire putaretur. Neque ctiani in Rccentiore Academia, ( quam amplexus e(t.CicerOi) • lila Opinio admodum fincere culta fuit. Ete* ni m qui EIoqtientia floruerunt, hanefere Sedam fibi dcfumpfeunr, ut in utramque Partem copiose diflerendi Gloriam aflequerentur: un- de a viailla reda, per quain ad Veritatem pergere debuiffent,tanquam ad Deambulationesquafdam amoer.as, Animicaufsa inftitutas, defle* xum eft. Gonftat tamen, noonullos fparsim in utraque Academia, (vetcri &.Nova) multo magis inter Scepticos, Acatalffjam iftam fini pliciter Sc integre teiiujifle. Vcfiim in hoc maxime ab illis pecca- tum eft* quod Seniuum perceptione's calumniabantur; undc Scie*- (fWradicitAs evellebant. Senfus vero, licet fspenumerb Homines aut fallant, aut deftituant, polTint tamen muka adjuti induftria ad Scim- *ias fuffieerej;; Idque non tam Autdenique per SortesExper'menu. Univer- di t lta ^ unt > eitra Temino* Axiomati*a\icnjm invenien- rim«, mm C ”* W >' romata ; aut Axtomatum m Expermenta , fibi vin- Var tat to EteperimenuJ t p r i m £ in Materin ; fcilicet, quando Expe- rtmentum in jam cogmtis certae Materije fere adh*fit • nune vero in illis, quae fimilis lunt Spedei, tentetur: Veluti ConfeSto Paptrt in Pannis Lmteis tantum probata eft, i n r er icis minime, (nifi Chinenfes • ) Neque rursus inFil ace i s , compofitis ex Setis cx quibus conficitur ( quod vocamus ) Camelntum kt 06 \ 1Us ’ in Lancis, Goffiplo, & Pellto videntur Heterogena: admifari p “fa P °^ quarn 2 )č Augmentis Scientiarmru quam per feutilia efle. Item Injitio m Arbonbm FrutUfiri^ in ufu eft j In Arboribus Sylveftribus, rarb tentata • licet perhibetur Ulraum in lllmum infitam miras producere Folierum llmbras. Iniitio etiam in Flofibus, rara admodiim eft • licet hoc jam coeperit fieri in Rofis Mulcatellis, quce Rofis Commimibus feliciter inoculantur. Etiam Variationem in Parte Ret , inter Variationes in Materin pommus. Vide- mus enim S ur culam in T'runco Arbortbtu injuurn felicius pullulafe,quam fi Terras indatur. Cur non Sc Semen Cepce, Capiti alterius Cepa: viridis inditum, felicius germinet, quam fi nudse Terra? commiffum fuerit ? Atque hic Radixjro Trunco variatur^ ut h»c res Infitioquce- dam in Radiče videri pomt. Variatio Expermenti fit fecundo in Ef- ficiente: Radii folti per Specu.la comburentia, calore ita intenduntur, ut Materiam, qua? Ignem facile concipiat, accendere poflint: Num. Sc Radii Luna?, per eadem, ad leniflimum aliquem Gradum Teporis ačhiari poflunt; ut videamus, utrum Corpora omnia Cceleftia fint poteftate calida? Item Cahres Radioji, per Specula fcilicet, intendun¬ tur : Num etiam Calores Opaci ( quales funt Lapidum Sc Metali©- rum antequam candeant) idem patiuntur, an potiiis funt Luminis irl harre Partes nonnullce? Item Succimm & Gagates fricato paleas tra- hunt; Num etiam Sc ad Ignemtepefada? Fariatto Exgerimenti fit tertioin gAta/tto: circa quod diligens admodum eft adhrbenda Cura, ciim hoc multi circumftent Errores. Credunt enim Homines, aud* aut multiplicata uantitate pro rata augeri aut multiplicari Virtutem. Et hoc fere poftulant Sc fupponunt, tanquam Res fit Mathematicce cujufdam certitudinis: Quod omnino falfiflimum eft. Ghtbus plum- betu uniusLibrae a Turri dcmifiiis (puta) decem pulfuum fpatio, ad Terram defcendit • Num Globus duarum Librarum (inquoIm- petus ifte, Motil s ( quemvocant) Naturalis, duplicaridebet) fpa¬ tio quinque Pulfuum Terram feriet? At ilie a:quali fere temporc defcendet, neque accelerabitur juxta Rationem guanti .Item Sulphuris (puta) Drachma una , Semilibra? Ghalybis admifta, eamfluere faciet Sc colliquari: Num igiturllncia fulphuris, quatuor Libris Chalvbis, ad Colliquationem lufficiet ? At illud non fequitur. Certum enim eft, Ob(linauonm Materinem Patiente , per Quantitatem, augeri ampli- iis j quam ABivnatem Virmtit in Agente. Porro Nimium a?que falht, ac Parum. Etenim in ExcoBionibut^ Sc Depitrationibm Metallorum , Error eft familians; ut ad Excodionem prortiovcndam, aut Calorem For- nacis, aut additamenti, quod injiciunt, molem augeant. At illa fupra Modum auda Operationem impediunt •, propterea quod vi Sc aeri- monia fua, multumex Metallo puro jn fiimos vertant Scafportent ; U!: jadura fiat • Sc Mafta, qua? remanet, magis fitobftinata Sc dura. Debent igitur Homines Ludibrium illud Mulieris jiElbpi cogitare; ^ U:K fperarat, ex duplicata Menfura Hordei Gallinam fuam duo Ova ft u °tidieparituram. At illaimpinguatanullum peperit. Prorsiisnon Pro}? 1 / Ucr k alicui Experimento Natur ali confidere, nifi fada fuerit pterimmti ^ m . inor C Sc in majorc guanto . Atque de Vanationc Ex- ProduBio E xp er men ti dup Ie x . Repetiuo, Sc Exte4°> Nimirum,cum Liber Quintus. aut Expermentum iteramr, aut ad puhtim quiddam mgttur. Revetitimit Exemplum tale fit. Spritus Vim fit ex Vino per Diftillationera uni- cam 5 eftqueVino ipfomulto acrior & fortior: Niimetiam Spiri- tus Vini ipfe deftiilatus, iive fiiblimatus, feipfum Fortitudine ajoue fuperabit ? At Reptmo quoque non abfque Fallacia eft: Etenim, tum lecunda Exaltatio, prioris excefTum non rcquat - tumetiam faepenu- mero per Itcmmm Expermem, poft Statum iive Acmen quandairi Operationis,tantumabeftutprogrediaturNatura, ut potiusrelabatur. Judicium lgitur mliar le adhibendum. Item Argentum Vivum~ in Lili- teo,aut alids, in medio plumbi liquefačti 5 cum refrigefcere coeperir infertum, ftupefit ; necamplms fluit. Niim & idem Agentura Vi- vum,fi fa^pius immiffum fuerit, ita figetur, ut fiat Malleabile ? Ex- ienfionis eiemplum tale lit: Aq m m pmmo pojita, & penfilis fačia & per roftrum vitri obiongum, inVinum dilutum immerfa feparabit Aquam a Vino; V ino in fiimmum fe paulatim recipiente Aqua in imo fubfidente: N um etiam, quemadmodum Vinum. & A aua, ('Cor- pora fcilicet diverfa) h©e ingenio feparantur : poifint quoque Parrei Vini, ( Corporis nimirumintegri,) fubtiliores acraflioribus fepa“a- ri j ut fiat tanquatn Dcftillatio perpondus • Sc in iumrno reperiatur aliquid Spiritui Vini proximum, fedforte dclicatins ? i t £ m M A9nes Fenum imegrum trahit: N um etiam Fruftum Magnetiš, in Djfelu. tione Ferri immerfum, Ferrum ad fe allieiet, & fe Ferro obdueer ? It&m, Ferpriim AcitS NamictS, fe ad Polos Mundi applicat: Nfiin etiam eadem via & coafecutione qua G odeftia ? Videlicet, ut fi qui s Acum in contrario fitu, hoceft, in pun&o Auftrali, ponat & pau!ifper teneat, ac deinde vim omitrat: Niimforte Acus, ad Septentriones ie eonferet, eligendo potiiis rotare per Occidentem in Situm defide- ratum, quamper Orientem ? Item, A ur um Argentum Flvum, jvxtdpo- fit um ^ imbibit. N um vero Aurumrecipit illud Argentum Vivum infra le, fine Extenfione Moliš fuae, ut fiat Mafla qiicTdam ipfo Auro pon* derofior ? Item, Homines Memria pr v im t collocaudo Imaemes Perfo - -mZZ L l ClS ' Nl ™ ctKl , tn idem ^quentur Item Calidum fc dijfundendo , fertur ramen po* tius in Surjum: Nuni etiam Frigidum fe difmndendo, fertur magis in Deorsum ? Exempli gratia, Accipias Bactllum Ferreum^ rlludque in uno fine calefacias 3 N deinde erigas Ferrum, parte calcfa&a fubtus locata, in fuperiore parte manu appofita, a 61 ut um manum aduret • parte autem calefa&a fupra locata, & manu fubtus, muko rardius aduret. Num etiam, fi totum Bacillum calefiat, 8t Finisalrer Nivc* Vel Spongia, in Aqna frigida, tinčfca, madefi.it 3 Si Nixaut fpon- gia fuperiiis locetur, num (inquam ) Frigus deorsiitn mirtet ciriiisj quam inferius locata, fursum ? Item, Radii folis fupra yllbum diffili- unt, fupra Nigrum congregantur : Niim etiam Umbrce fuper Kf- grum difperduntur, fuper Album congregantur ? Id quod in loco tenebrofo, Luče per Foramen exiguum. tantimi immifsa, fieri vi- demus, ubi Imagincs Rerum, quse foras funt, fuper Papyrum qum Alba eft excipiuntur, fuper Nigram minimc. Item, Fena front is ad Dolorem Hemicranicum inciditur : Num etiam Bemicranium fcarificatur ad Sodam ? Atque de Imerfione Expermem ha&enus. Compulfio Experimenti fit, ubi Urgetur Sc producitur E xperimend um , ad Annihtlationem, vel Privationem Virtutis: In reliquis enim Venationibus, Fera capitur tantum ; At in ifta, occiditut; Exemplum Compidfionit tale eft. Magnet ferrum trobit : llrge er- gd Ferrum, aut urge Magnetem, ut amplius non fiat AttračHo: Ve- Intij num forte fi Magnes uftus fuerit, aut in Aquis Fortibus mace- ratus, virtutem fuam deponet, aut faitem remittet ? Contra^ fi Cha- lybs, aut Ferrum in Grocurn Martis redigantur, vel in Chalybera adhf 1 Vocant Prreparatum, vel etiam in Aqua Forti folvantur, num (a cm Ca a ^? oat Magnes ? Rursiis, Magnes Ferrum trabit per Vntver- tum Vit° vlrnuSj Medta • Nempe fi interponatur Aurum, Argen- Virtuten/' 1111 '* .^ r ^ c igitur aliquod Medium, fi fieri polfit, quod letim, GnmmP P i? j, Prob ? wr Argcntum Vivum ; ProbenturO- funt. Item, & non miriš modiš ’ T T tt m . -_“pucent. Urge ufum eorum, vel ad Species tam pufillas, ut a p rus non valeant < vel ira grandiufculas, ut confun- dantuf. Scrlicet, Num poterint illa in Urinu, clare detegere ea qnr alias non pcrfpicerentur ? Num poterint in Genimis, ex omni ml te puris, Sc mtidis, grana aut nubeculas confpicienda 'dare s vr Sc Pulvifcula m Sole ( epi* Democrito pro Atomih r • lun Principiis Rerum , fafiilfime objiciebantur ) tanen^m o’ & grandiufcula monftrare ? Niim Pulverem craffinf^.,! ^ or pora •«i>ari, & Ceraftl,' ik otenfcc diftribuCT"®> CX C f Gori ™’ “ a PP areant h ! e Granula 145 T>e JugmenUs Scientiarmu Granula Rubra, illic Alba? N um rursiis, Imagires majores' ( pa¬ ta Faciem, Oculum, &c. ) in tantum multiplicaras oftendcre, in quantum, Pulicem, ant Vermiculum ? Nuni' By filmi, aut hu~ julmodi TextileLinteum delicatim, & paulo apeftius, ita foramina- tum oftendere, ac ii dlet Rete ? Veriim in Comp Ifionibm E xpen men¬ tor um minus moramur, quia fere extra limites Experientia Literata ca- dunt, & ad C mJJds, & Axiomata :) &c.Novum Organum potius fpe&ant. llbicunqueenim fit Negativa, autPrivativa, aut Exclufiva 5 coepit jam. pr as beri Lux nonnulla ad Inventurnem F or mar um. Atque de Comptdjione Experimenti hačfcemis. ' Applicatio Experimem nihil aliud eft, quam ingeniofa TradučUo ejus, ad Expenmentum aliud aliquod Urile. Exemplumtale fit. Corpora quaque fms hdbent Dimenfiones , fuapondera: Aurum plus Ponderis, mi¬ nus Dimenfionis quam Argentum ■ Aqua quam V inum. Ab hoc traducitur Experimemam urile; Utex Menfura impkta, &: pondere excepto, poffis dignofcere quantum Argenti fuerit admixtum Auro, vel Aqu« Vino • quod fuit illud Arcliimedis. Item, C ar ne s in mnmllti Celiti citiusputrefium , qmm in aliti : Urile fuerit Expenmen- tum hoc traducere, ad dignofcendos Aeres, magis aut miniis ialubres, ad Habitationem-ubi fcilicet Carnes diutiiis vindicentur aPutredine: Poffit idem applicari, ad revelandas Salubriores aut peftilentiores Tempeftates Anni. Venim innumera funt ejufmodi. Evigilent mo¬ do Homines, & Oculos perpetuo, alias ad Naturam Rerum, alias ad Ufus Humanos vertant. Atque de Applications Experimemi ha- čtenus. Copulatio Expmmemi čft Applicationum Nexus Si Catena ; ciim quce fingula profuturanon fuiftentad ufumaliquem, connexa valcant: Exempli gratia • Rofas aut FruBm ferottnos hab ere cupti 5 Hoc fiet, fi Gemmas praicociores avellas • Idem fiet, fi Radices, ufqueadVer adultum, denudes, & Aeri exponas; At multo magis fi copuletur utrunque. Item s Ad refrigerandum maxtmefaciunt Glaees, & Ehtrum • Viriwquec'ommixtum multo magis. Venim & h*c res per fe perfpicua eft. Attamen fallacia ei fiepe fubefte poffit, (ut & omnibus, ubi defunt Avtomata) Si Copula fiate* Rebus, qute diverfis, & quafi pugnantibus modis,operantur. Atq^deCopulationeE xperment'A adtenus. Reftant Sortes Experimenti. Hie veto Experimentandi Modus,plane Irrationalis eft, Si quafi Furiofus ^ ciim aliqnid experiri vclle Ani- mum fubeat, non quia aut Ratio, aut aliquod aliud Experimentum te ad illud deducat, ledprorsiis, quia fimilis res adhuc nunquam tenta- ta fuit. Haud tamen fcio, an in hac ipsa re ( de qua nune agimus) noti aliquidmagni lateat: fi inquam pmnem Lapidem in Natura mo- yeas. Magnaliaenim Natura fere extra vias tritas, & Orbitas notas Mcent, ut etiam Ablurditas rei aliquando juvet. At fi Ratio fimul comitetur. id eft, ut & mamfeftum fit, fimile Experimentum nun- quam tentatum fuifle, & tamen 'Caufta fubfit magna cur tenetur- vero haic res ex optimis eft, &: plane Sinus Natura exaitit. emp i gratia : In Operatione Ipnti fuper aliquod Corptts JSFaluralejll- tciUin horuni hačienus femper evenit ut aut aliquid evolet, (veluti ^ r ’i. . ■? ( • Flamma, Liber Quintus. Flamma, & Fumus, in Combuftione vulgari) autfaltem fiat Šepa¬ jo Partium localis, & ad nonnullam diftantiam, ut in Deftiilatio- nc ubi fcccs fubfident, vapores in Receptacula, poftquam lufcnnt, congregantur. At D e ti iIIai1o/ica/i cloufa/n^ (ita enim eam vocarc poflu-* mus) nemo mortalium adliuc tentavit: Verifimile autem videtur vim Galoris,fi intra Clauftra Corporis, fua inalterando edat facinora ; cumnec jadura fiat Corporis, ncc etiam liberatio • tumdcmumhunc Materije PrOteum, veluti Manicis detentum, ad complures transfor- mationes adaduram ; fi modo Calor ita temperatur & alternetur, ut non fiat Vaforum Confradio. Eft enim luec res Matrici fimilis Na- turali ubi Calor eperatur, nihil Corporis autemittitur, aut feparatur: Nifi quod in Matrice con jungatur Alimentatio : Veriim quatenus ad Verfionem eadem res videtur. Tales igitur funt SortesExperimenti. Illud interlm, circa fiujufmodi Experimenta, monemus 3 ut nemo Anim® concidat, aut quafi confundatur, fi Experimenta, quibusiu- cumbit Expedationi fuae non refpondeant. Etenim quod fuccedit, maszis coinplacet 3 at quod non fuccedit, fiepenumerb non minus in- format Atque illud femper in Animo tenendum ( quod perpetub inču 1 ca mu s) Escpermma Lucifer a, etiam adhuc, magis quam Fjrudi- fera ambienda efie. Atque de Literata Experiemia lisec dida f?Rt, qua: fur jam ante dbdmus) S ar očitaš potiiis eft, & Odoratio qp 3? dam Venatica quam Scientia. De Novo Organo autem filemus, nequede co quicqjiarn praltaus- Quoniam dc co (cum f.t res ommum maxiim) Opusintegriral (annuente&vore Divino) confiperen^- bis in Animo eft. Caput III. 1 'Paiuuo Inventivne Argutnentorunij m Promptuanam j (3* Topicam. Part mo Topicae, m Generalem ; & Parti- cnlarem. ExemfUm Topicra Particularis., in In^uifiti- CHe > De Gravi & Levi. \ Nvemio Ar^umcnttrim, /^miaproprie non eft. Jnve~ ni re enim.eft ignota Detegerc, non anftc cognitarecipe- rc 3 autrevocare. Hujufceautem Invemionis tifus atque °ffieium non aliudvidetur, quam ex Mafsa Scientiar, Rute in Arftmo congefta & recondita eft, ea qux ad rem, aut Quccftionem ;nftitutam faciunt, dextre de- promere. Narn cuiparutn aut nihiJ, de-Subjedo quod proponitur, innotuit, ei Loči Invemionis non profilnt: 3 Contsa,cui Domiparatum eft, quod ad Rem adduci poffit - is etiam abfque Ante, & Locis inven- timvs. Argumenta tandemžlicetnnn it-o ventto nor 148 2 )č Augmentis Scientiamnu nori minus cum illa intra Vivariorum Septa indagetur, quam ciimin Saltibus apertis, dici poffit. Miflis vero Verborum fcrupulis, lllud conftet, Scopum & Finem hujufcerei,etfe prom ptitudinem quandam, &expeditum Ufum Cognitionis noftra?, potius quam ejulde m Am- plificationem,aut incrementum. Atque ut parata fit addiflerendum Copia, duplex Ratio iniri poteft: Aut utdefignetur, & quafi indice monftretur, ad qtias partes Rem in- dagare oporteat • atque haec eft ea, quamvocamus Topicam. Aut ut jam antea compofita finf, & tn ufiim repofita Argumenta, circaeas res, quo2 frequentiiis incidunt, St in Difceptationem veniunt ; atque hanc Promptuariam nominabimus. Haečautem pofteriortanquam Sci- entia Part, vix dicimeretur • ciim in Diligentia potius confiftat,quam inEruditione aliqua artificiosa. Veruntamčnhacin Parte Ariftote- les, ingeniose quidem, fed tamen damnose, Sophiftas fui temporis deridet, inquiens j Perinde illos facere ., ac Ji quis calcearium profejfus, rationem calcei confciendi non doceret • fed exhiberet tantum calceos com- plurimos, diverfe tam Forma, quam Magnitudinis. Attamen hic regerere liceat- Calcearium, fi in officina ml Calceomm baberet, neque eos confueret nifi rogatus • egenum prorsiis manfurum, & perpaucos in¬ venturam Emptores. Sed longe aliter Salvam nofter, de Divina Sci¬ entist verba faciens, inquit, Omni ir Serih a doBtu inRegno C celorum, fimilis e(l Homini Patrifamilids, qui profert, de Thefauro fro, nova & Vetera , Videmus etiam prifcos Rhetores Oratoribus praecipifleutpraeftdha- berent Locos Commmes varios, jam pridemadornatos, & in utramque partem tradatos S L illuftratos : Exempli gratia: Pro Sementia Legir, adverfm verba Leviš \ & e contra : Pro F ide Argument or um, adverfus Teftimonia ; & teomrh. Ciceroautem ipfe, longadodus E&perien- tia, plane atferigpoffe Oratorem diligentem & fedulum, jam praune- ditata St elaborata habere, qusecunque in Difceptationem venient; Adeoutin CaufDe ipfius Adione,nihil novumaut fubitum inlerine- celle fuerit, praeter Nomina nova, S c Circumftantias aliquas fpeci- ales. At Demoflhenis Diligentia & Sollicitudo eo ufque proceffit, ut quoniam primus ad Cauflfam Aditus, & IngrelTus, ad Animos Au- ditorum prseparandos, plurimumvirium baberet • operaspretium pu- taret, complura Concionum 8t Orationum Exordia, componere, Sc in promptu habere. Atque haec Exempla & Audoritates, meritb Ariftotelis Opinioni pra*ponderare polfmt,quinobis A udor foret, ur Ve&iarum cum Forfice commutaremus. Itaquc nonfuit omittenda hsec Pars DoBrma circa Promptuariam, de qua hoc loco fatis. Cum enim fit utrique, tam Logica?,quam Rhetoricte communis; vifum eft eam hic inter Logica eursim tantum perftringefe; pleniorem ejus Tradationem, ad Rhetoricam rejicientes. Partem alteram Inventivne, (nimirum Topicam ) partiemur in Gene - ralen z. & Particularem : Generalis illaeft, quas in DialeBica diligem tGr ’ ^ abundb tradata eft j ut in ejus Explicatione morari non fit opus. Illud tamen obiter monendum videtur, Topicam iftamnon an uta in Argumentationibus, ubi cum aliis Manum conierimus 5 verum & m Meditationibus,ciim quid nobifeum ipfi commentamur, Liber Quintus« aut revolvimus valere. Imo j neque foltimmodo m hoc fitaiii efte, ut indc fiat Suggeftio ant Admonitio, quid Afprmare aut AJJerere • ve¬ ram etiam quid Inqmrere^ aut Interrogare debeamus. At prudens ln~ terrogatio , qua.fi Dimtdium Scientia?. Rede fiquidem Plato, §Ha aliqiud quarn^ id ipjum quod quarit,,generali qndddm mtione compreben- du • d-ter q'i'i fieripotejl , m Hlad cum fuerit invemum^ avnofcat i Idcirco quo amplior & certiorfuerit Anticipationoftra • eonriagis direda ffc compendiofa erit Inveftigatio. lidem igitur lili Loči- qui ad Intel- lecliis noftri Sinus intra nos excuticndos, Sc congeftam iilic Scienti- atn depromendam, conducent- etiam ad Scientiam extrinfeciis hau- ' riendatn juvabunt: Itaut fi prcefto fuerit quis Reignarus Sc peritus Commode & prudenter de eainterrogari anobis polfit-&limiliter Au» dores, St Libri, 8čPartes Libromm, qui nos de tis qme qU 2 erimtrs, edoceant & informent, utiliter deligi& evolvi. At Topiča Fanicularis , ad ea qua? dicimus, longe confert rnao-rs, Sc pro Re fruduofilfima habenda eft. Illius certe Mentio leviš anon- nuilis Scriptoribus fada eft $ fed mtegre, & pro reidigmtate, minimc tradata.Verum mi (Tura facientes \ itium illud & Faftum, qusenimi- um duiregnarunt in Scholis • Videlicet, ut qua? prcefto fint, infinita Subtiiitate perfequantur ; qiKepaulo remotiora, ne attingant qutdem- Nos fane TopkamPanicuUrem , tanquam Rcm apprime utilem ample- diinur- hoc eft, Locos Inquifitiond Sc Invemionis, Particularibm Suh- jeBu Sc Scienms appropriatos. lili autem, Mixtura quaedam funt, ex Lorieai 8c Materid ipsa pr opna ftngularum S cieAtiamm. Futilem enim eflTe conftat, Sc angufti cujufdam Animi, quiexiftimet 4rtent, de Sci- entiis inveniendis, perfedam jam a Principi©} excogitari Sc proponi pofle • eandemque pofteain Opere poni, &exerceri debere;. At cer- to fciant Homines, A/tes inveniendi folidas & verOf s adolefcere , tfcf Incre- tnenta fumere , mm ipfis Inventis: Adeo ut cum quis pnmumad perfcru- tattonem Scientia alicujus accelferit, polfit haberc P recept a Inventivne, uonnulla utilia •, pofiquam autem, ampliores in ipsa Scientid progref- fus fecerit, polfit etiam, Sc debeat, nova Imemionis P rac ep ta excogita- Res v** - a ^ u l ter i° rl eum fcliciits dedueant. Similis eft fane haec rimus * lnitS m p ^ ul A t ^ c: P°ft c l u * m enim Vice partem aliquam fue- i^ s mCnri )r n ? n ranr ^ na ^ 0C fumus, ut ad exitum Itincris fiiiViamnt^p j v erum etiam ut, quod reftatviae,clariuspro- >} Wrrr,r^i;'m °^ eni modo, in Scientus^ gradus Itineris quifque,ea quae ^Anfnedum etiam iHa quae fuperfunr, propiits dat in confpcjftmn. Hu,u s aurem ’ jJJ qu6niam'cam »mer B^««rcpon.mus ) rub J u^ vifum eft F Tčpica Particul ar ; Sj fi v c Articuti Inqnifiti~ onis de GraVi 8c Levi. I. TNqAratur,qualia fint Corpora, ^Motiis Gravitatis fant G C r ^ X nhlia^udia, qn£ Levitatis * & ft q U e Augmentis Sclentiarunu mr ad Inquifitionem Comparatam ; &>u£nmirim ex Gravibus plus, qu£ minus ponderent, meodem Dmenfio i Etidm y qu£ex Levibm celeriiis ferantur m altum y qu£taxdiiis ? 3. Inqmmurde eo quodpofit fif operet ur Quantum Corporis^ Mo- tum Gravitatis .videatur hocprimo afpeciu quafi fupervacuum j quia Rationes^AotAs debeant fiequi R mio mer Quanti: Jed resalter fehabet^Nam hcetin Lancibw y Quantitas Gravitatem Corpons ipfius comptnfiet ( 'viri- hm Corporis undique coeuntibm per Repercufionem y (ive Refifientiam Lanci* um vel Trabiš) tamenubi parva daturRejifientia (vetrnim Decafu Corpo- • rum per Aerem) Quantum Corporis p ar um valet y ad Incitationem De- fcensus :Cum viginti pondo Tlumbi y & Libra una y eodem fere (patio cadant. 4. Irvjiuratur utrim Quantum Corporis it a augeri pofit y ut Motus Gravitatis prorsus deponatur ; ut fit m Globo Terr Ant m Tubis ar c natis, ubi longior p ar s certe trabet Aquam, licet breviorpars (faBa fcilicet capacior ) maj m contineat pondu* Aqux l 11. Infiiratur deeoquodpo/it Intermixtio five CopulatioCorpo¬ ris Leviš, cum Corpore Gravi, adelevandam Corporis Gravitatem • ut in P o sider e Animalium Viv or um, [ff AAortuorum č iz. Inpttiraturde feeretis Afcenfibus, & Dcfcenfibus PdrtiumLe- viorum & Graviorum in uno Corpore integro t unde fiant fiepiacmt* čepar at io/tes • ut in čepar at ione Tim & Aqu&.j» Afcenfiamj Flor is LaBis • & fmilibus £ # 13. inquiratur, qua? ut Linea, & Difečtio Motus Gravitatis • & qnatertm fequaturwl Centrum Ter rt, id ejl MajJ 'am. Terre Augmentis Scientiamm fi modo Scientiarum Faftigia eonfcendere cupiant. Nos aurem To~ picis Particularibuf tantiim tribuimus, ut proprium Opus deipfis, in fubjedis Naturalibusdignioribus, & obicurioribusjconficere in Ani- mo habcamus. Domini enim Ouaeftionum fumus, Ranim non item. Atque de Inventiva ha6teniis. Cap ut. IIII. ^Partim Artis Judicandi^ in Judicium per Indadionem • & per Syllogifmum. Ouorum prms aggregatur Organa Novo. c Partitioprima Judicii per S^dlogifmum., i«Re- dudionem Redam; & Inverfkn. ‘Partitia fecundaejue in Analvticam* Dodrinam de Elenchis. T^artiim Dodrinae de Elenehis,, in Elenchos Sophifmatum ; Elenchos Hermenix ; & Elenchos Imaginum fi.ve Idolorurri. 'Paititio Idolorum, wIdola Tribus • idola SpecuSj {%) Idola Fori. Jppendix Artis Judicandi, Tz- delicet de Analogia Demonftrationum pro Natura ŠubjedL Ranfeamus nune ad Judicium, fi vtArtrn Iudicdndi • in quaagitur de Natura Pr ob atiomm five Demenftrationrm. In Aneautem lfta Iudicandi (utetiam vulgo receptura eft ) aut per Induftionm*, amper S/logifmm conciuditur. Nam Enihjmemata, & Exempla , illorum duorum Com- pendia tantum funt, Ar quatenus ad ludicium , quod (it per Tnduclioncm, nihil eft quod nos detinere debeat: Uno fiquidem eodemnue Mentis opere, illud quod quasritur, & invenitur, &judica- tuf. Nequc enim per Medium a!iquod res tranfigitur, fed immediate, codem fere modo, quo fit in Senfu. Quippe fenfus in Obječtis luis pfifnariis, fimul & Obječti Speciemarripit,& ejus Veritati confentif. Alitcrautem fit in Sjllogifmo • cujus Probatioimmediata non eft, fed per Medium perficitur. Itaquc aliares eft /««« Medit , alia ludicium de Cmjeojumid Argumenti. Nam prim 6 difeurrit Mens, poftea acqui- efeit. At InduHioms Formam vitiofam prorsus valere jubemus; lc- gitimam ad Novum Org&num remittimus, Itaque de ludicioper Indu- ftionem hoc locO latis. t)c illo alteroper Sjllogiftnum quid attinet diccre$”ciim fubtiliflimis Ingeniorum Limis, hajeres fereattrita fit, &inmulr3sminutias re- da E lene ho s He f meni £ ; & Ele neha s Imagimm five Idobrum. vuiusV* f e E J enc ^ Sopbifmatum apprimeutiliseft:Quamvis enim pin¬ ij.—^ a ' aparum Genus, a Seneca, non infeite comparetur cum Prae- a 1 1rei n°f tec ^ n ^ s ; in quibus quo pado res geratur nefcimus, aliter ! 2 ere I em quamvidetur, fatis novimus : Subtiliora ramen -j r! i lcl prrvftant, ut nonhabeat quis, quod refpon- d Hipfim confundunt. , c ai de Elenchu Sophifmatum prseclare tradata eft ab Arifto- tele, quoad Pra:cepta: Etiam a Platone adbuc melius, quoad Excm- pla : Neque lllud tantum in Perfona Sophiftarum Antiquorum (Gor- g/ce, Hippt Patiens • Motus, gsuies • Em NonEns • &fimilia. Inprimis autem meminermt Sc notent, differen- tes eas, quas diximus, harum Rerum Contemplationes ; videlicet quod poflint inquiri vel rhjfice . vel Logic e : PbjJicam autem circa eas Tradatienem, Pbilofophia: prim* affignavimus : fuper ek Log/ca • Ea vero ipfa eft Res, quam in prtefenti, D odrinem deElenehif Hermenut nominamus. PortiocerteefthaecDodrmas fana Se bona. Hocenim habentNotiones illa; Generales & Communcs, ut in omnibus Di- fputationibus ubique intercurrant. adeo ut nifi accurate, Sc anxio cum judicio, bene jam ab initio diftinguantur ■ univerfo Difputationum Lumini, caliginemmiriš modisokufuras lint . Sc eorem ferededu- durae, utdefinant Difputationes in Pugnas Verborum. Etenim jEqui- vocationes, & malce Acceptiones Verborum, (pra;fertim hujus W- neris,) funt Sopbtfmata Sopbifmatum. Quare etiam melius vifum eft iftarum Tradationem feorsum conftituere, quam eam, vel in Pbilofo- phtampnmam five Metapby[icam, recipere 5 vel ex parte Analytic i r .. . Xr - tura Momdicu, & plena Impatttatis, afin 0 at ta. n f mper Cogita- tio Humana, KelJrja,TaulleU, ScCon n u. . Ab hoc enim Fonte. F-lementum Ignis, cum Orbe fuo, introduaim eft ad conftimen- damquatcmionemcumreUquis tribus, Terra, Aqua, Acre. Chy- mici autem fanatieum inftnnceruntRerum imiverfarurfi phalangem,in- aniOimocom mcnt o inveniri firigeatčs, in quatu6r illis fuis Elemcntis, (Coa'o, Acrc,Aquu & Terra,) Spccies fingulas parallclas invreem, & conformes. fertkun Exemplum eft fupetiori fiiiirtmutn; quod J-Iomo Hat^ tJ rea fi-Norma(y Sveculum Natur#: Nequeenim credibileeft, (fi finguk percurrantur & notentur) quantum Agmen Mrum Phi- lofoptiiae immiferit, Naturalnim Operationum, ad ' Sirtulitudineni Adionum Humamrum, Redudio : Hoc ipfam inquam, quodpute- tur tafta Naturam facere, qualxa Homo facit. Neque miuko meliora funt ifta, quam Hastefis Antbropomorphitarutn , in Ccllis ac Solitudliie ftumdorimi Monachorum orta i Aut Sentetitia Epicuri huic ipfi i a Pacrpnifmorcfpondens - qui Diis Humanam figutarti'ttibuebat At »on opus fuit VelleioEpicureo interrogare, C ur Dem Č Su H Invenmm cOpiam fiibminiftret, & Aciem r dicii in Unum contrahat. Verurn eft tamen, inter Methodos & S ^ taxes Locorum cmmmim .,quas nobis adhiic^idere conriait PP contigit, nullar« reperiri c l)e Augmentis Scientiarmru reperiri qua: alicu jus fit pretii j quandoquidem in Titulis fuis, Faciem prorsiisexhibeant, magis Scholse, quamMundi* Vulgares’ & paxla- gogicas adhibentes Divifiones, non autem eas, qusad Rerum Medul- las, & Interiora quovis modo penctrent. Circa Memoriam autem ipfam, fatis fegniter & langui.de videtur ad' huc inquifitum. Extat certe deea Ars qujepiam ; Veriimnobis con- ftat,tum meliora Prsecepta de Memoria confirmanda Sc ampliandaha- beri pofle, quam illa Ars cornpleditur * tum Pra&icam 'illius ipfius Artis meliorem inftitui pofle, quam quse recepta eft. Nequetamen ambigimus ( fi cui placet bac Arte ad Oftentationcm aburi) quin poflint prsftari peream nonnulla Mirabilia,5cPortentofa: Sed nihilo- minus Res quafi fterilis eft, (eo quo adhibetur modo) ad ufus Jhu- manos. At lllud interim ei non imputamus, quod Naturalen. Memori¬ am deftruat, & fuper-oneret, (utvulgo objicitut*) fed quod non dex- tre inftituta fit, ad Auxilia memoria; commodanda, in Ncgotiis Sc Rebus feriis. Nos verolioc habemus ( fortafseexgenere vita? noftro Politicse ) ut, quce Aitem jadant, ufum non prcebent, parvi taciamus, Namingentem Numerum Nominum, ant Verborum femel recitato- rum,eodem ordine, ftatim repetere * aut Verfus complures de quovis Argumente extempore conficere, aut quicquid occurrit Satyrica ali- qua fimilitudine perftringere • aut feriaqusequein Jocuro vertere • aut Contradidione & Cavillatlone quidvis eludere^ Sc fimilia 5 ( quorum in Facultatibus Animihaud exigua eft Copia• qmeque Ingenio & Exercitationead MiraculumufqueextolIi poflunt *) hseccertccmnia & his fimilia nos non majoris facimus, quam Funambulorum & Mi- morum Agilitates Sc Ludicra : Etenim eadem ferme Res funt * cimi ha?c Corporis,il!a Animiviribus abutantur - Sc Admirationis forfitan aliquid habeant, Dignitatis pariim. Ars autem Memori^ duplici nititur Intentione-Pr^o«^. & Emble- maie: Vr¬ionem vo camus Abfciffionem quandam Invefligationis in fi nit se. Cum enim quis aliquid revocare in memoriam conatur • fi nullam Pramotionem habcat,aut Perceptionem e j us quod qu»ritj qu;erit certe, Sc molitur, & hac illac difcurrir, tanquam in Infinito, Quod fi certam aliquam praenotionem habeat • ftatim abfcinditur In- finitum, Sc fit Difcurfus Memoria; magis in vidno - Ut Venatio Da¬ ma;, intra Septa.Itaq ; & Ordo manifefto jimt Memoriam. Subdl enim Prsnotio^ id quod qua;ritur tale efle debere,ut conveniat cum Ordine. S milit er Carmina faciliiis difcuntur memoriter, quam Profa , Si enim hseretur inaIiquoverbo-fubeft Tranotio^ talcdebereefleVerbum, quod conveniat cum Verfu. Atqueif \zPratmtio eft Artificialis Memoria Pars prima.Namin Artificiali Memoria Locos habemus jam antedigeftos & paratos: Imagines cxtempore, proutres poftulat, conficimus: At fubeft Pr v " ... it/ *• f' -b.O •: b ix ■. . :A*. T : | | ■ Iv-. 'H”. > • 1 ' f ■ >3 ili ' aq . ■ *- • - ' ' * ‘J • Krt: iSSjrjrftf / .r W[ .r : ' . ' ,11 jS W'T V,v.|.A ' !■;; a 5 A . # FRANCISCI BACONI BARONIS DE VERULAMIO, VICE COMITIS S AN c ti Alb a ni, DE Bionitate & Alimenti* Scientiarum ' Liber Sex tus. • 7) 3 r l' • o vliilf . vSTFM. Caput I. ^ ar t it to Tradidva^ Dodrinam deOrgano Sermonis; Dočlrinarn de Methodo Serraonis ; & Dodrinam dc llmftratione Sermonis. P ffltitie Dodrinae dc Organo Sermonis,, z« Dodrinam de Notis Rerura ; De Loeu- tione ; & De Scriptione : ^uarum dua pofierioreš Grammaticam conJlit U unt 3 ejuf^ue Partitiones funt, T?ar- titio Dodrinae de Motiš Rerum, in Hie.roglyphica • * & Charaderes Reales. Partitio Secunda Grarrtrnaticae in Literariam; & Philofophantem. Aggregatio Poefeos quoad Metrum, ad Dodrinam de Locutione A a gre^tio Doflrin* de Ciphris, ad Do&inam de Scriptione. ^ ^ ^ ^ Conceditur iSi 1 6 z De Augmentis Scientiamitu |Onceditur certe cuivis (Rex Optime) Seipfum & Sua ridere Sc ludere. Quis igitur novit, num fortc Opusiftudnoftrum, nondefcriptumfuerit, ex Li¬ bro quodam Večeri, reperto inter Libros, farnofif- fimce illius Bibliothecie SknBi FiBoru ■ quorum Caralogmn excepit Magifter Frmcifcus Rabelejius i Illic enim invenitur Liber, cui Tituluseft, Formica- vium Anum. Nos fane pufillum Acervum P-ulvifculi congeffimusj 8c fub eo complura Scientiarum Sc Artium Grana condidimus • qub Formicte reptare poflint, Sc paulatim conquiefcere, Sc (ubinde ad no- vos fe labores accingere. At Regum SapientiiTimus P igros quofcun- queremittitadFormicas : Nos.autem P igros eos Hominespronun- ciamus, quibus acquifitisutitantiim, cordi lit, neque fubinde nova$ Seientiarum Sementes Sc Meffes facere. Accedamus nuncad Ar tem Tradend /, five Proferendi , & Enunciandi ea, qua? Inventa, Judicata, ac in Mefnoria repollta funt - } quamNo- mine Generali T'rdditivam appellabimus; Ea omnes Artes circa Ferka Sc Sermmes compleditur. Quamviš enim Ratio, Sermonis veluti Anima fit, tamen in tradandodisjungi debelit,Ratio,& Sermo • non minus quam Anima, Sc Corpus. Tt aditiv am in tres partes dividemus - DoBrinam circa Organum Sermonis • DoBrinam circa Methodum Sermo* tiis. y Sc DoBrinam circa Sermonis lllu{lrationem y five Ornatum. Do Brina de Organa Sermonis vulgo recepta, quce Sc Grammatica di- citur r dupleX eft: Altera de Locutione Altera de Scriptione : Rede enim Ariftoteles 5 Čogitatiomm TeJJerignitasejus parva cenfenda eft- quandoquidem Antidoticu- 1 Idam vicibus fungatur contra Maledičtionem illam Confufionis teorS^ rUt 2' hoc agit Induftriahumana, ut fe reftituat Sc redin- cont ra 1 Mafe^ ai0n ‘ bu5 ‘“‘V c l uib f C ,ulpi H'«xcidit. Atquc medendo M * ttlonern P^iam Geaeralemde Sterilitate Terra;, Sc Co- munit & inZtV:^ dore f ui > ff lic l u , is ^rtibus omnibus fe mm contra Iccundam illam de Conlufione Lingua- vernaculis exiau" Xllium G ^maticam. Ejus* m Linguis quibufq Ue vernaculis, exi § uu s ccatc ufus eft - In Externis perdifcendis, latior. b* fin per^tSnto L “ž uis > < l Uj: vu, S arcs m Li! Grmmaiicmtti am bipartitamponemus , utalia fit literarm. .r. rbibfopbua: Altcraadlubetur fimpliciter ad Linguas, nemDe nr 1 quis,aut čelen us perdifcat,aut“-"~- o-— -' 5 i m P e ut eas vero aliquateniis Philofophia; • Caifarem Libros De Avalogia u trumillibanc 3 quamdicimus - Sulpi- uucnaauus oc purius ioquatur: Altcra miniftrat: Qua in parteoccurrit nobis confcripftfle, Atque Dubitatio fubiit, , Grmmaticam Phtlofofhicam tra&arint ? T>e Augmentis Scientiarmtu Sufpicamur tamen nil admodiim in illis fuifte fubtilius,aut fublimius; led tantiim Praeceptiones tradidifle de Oratione cafta Se integralneque a Confuetudine loquendi prava, neque ab Affedatione afiquorum, vitiata Se polluta $ in quo genere ipfe excelluit. Veruntamen hac ipsa. re moniti, cogitatione comp!exi fumus Grammdticam quandam, qux non Analogiam Verborumad invicem,fed Analogiam inter Ver- ba, 8e Res, five Rationem, fedulo inquirat • citra tamen eam, quar Logieae fubfervit, Hermeniam. Veftjgia certe Rationis Verba funt: Itaque Veftigia etiam aliqmd de C or pore indicant * Hujus igitur rei Adumbrationem quandam tenuem dabimus: Primo autem minime probamuscuriofam illam Inquiiitionem, quam tamen Plato Vir exi- mius non contempfit 5 nimiriimde Impofitione Se Originali Etymo~ logiaNominum • fupponendo ac fi illa jam a Principio ad Placitum indita minime fuiifent, fed ratione quadam & fignificanter derivata Se deduda: Materiam certe elegantem, & qua(i ceream, qux apte ftngi 8e fledi poffit • quoniam vero Antiquitatum Penetralia perlcruta« videtur, etiam quodammOdo Venerabilcm; fed nihilominiis parce veram, & fruducaflam. Illademum,ut arbitramur, foret nobililfima Grammaucre fpecies, fi quis in Linguis plurimis, tam Eruditis quam Vulgaribus eximie dodus, de variis Ltnguarum Proprietatibus trada- retj in quibus quaeque excellat, in quibus deficiat, oftcndens. Ira enim & Lingua mutuo commercio Iocupletaripoiftnt, & fiet ex iis qua? in fingulis Lingm pulchra funt, (tanquam Vcnus Apcllis) Ora- tionis ipfius qucedatn formofiifima' Imago, Se Exemplar quoddam infigne, ad fenfus Anirni rite exprimendos. Atque una etiam hoc pado capientur fignahaudlevia, fed obfervatu digna ( quod fortafse quifpiam nonputaret). de Ingcniis & Moribus Populorum 8e Nati- onum, cx Linguu i p forum. Equidem libenteraudio Ciceronem no- tantem, quodapud Grzecos defit Verbum, quod Latinum illud ( Inef- tum) reddat • Prof terca (inquit) quod■ Greecis hoc vitium tam farnih- are fuit , m illud in [e ne agnofcerent qttidem: Digna certe gravitate Ro¬ mana Cenfura. Quid illud quod Gra’ci in Čompofitionibus Ver- borumtantalicentiaufi funt, Romani eontra magnam in hac re Seve- ritatem adhibuerunt ? Plane colligat quis, Groecos fulfle Artibus,Ro- manos Rebus gerendis magis idoneos. Artium enim Diftindiones, Verborum Compofitionem fere exigunt; At Res & Ncgotia, finv pliciora Verba poftulant. Quin Hebraei tantiim Compofitiones illas refugiunt, ut malint Metaphora abuti, quam Compofitionem intro- ducere. Qiiinetiam Verbis tampaucis, & minime commixtis utun- tur, ut plane ex Lingm ipsa quis perfpiciat, Gentem fuiffe illam Na- zarjam, $eareliquis Gentibus feparatam. Annon & illud Obferva- tione dignum (licetnobis Modernis Spiritusnonnihilretundat) an- tiquas Linguas plenas Declinationum, Cafuum, Conjugationum, emporuta, Sefimilium fuiile; Modernas his fere deftitutas, pluri- cilion •^P?^ti°ne s , Se verba Auxiliaria fegniter expedire. Sane fa- (utcunque nobis ipfi placeamus) Ingenia priorum m 110 Rris fuifle multb acutiora 8e fubtiliora. Innu mera lunt i u R u m Volumen complerepoiRnt. Non abs re igitur r tuenf, Liber Sextus. fuerit ,Crmmattcm Phdofophante « 7 , z Smoliči & Literana diftinguere,& D eft dec atam ponere. Ad Grarrmmcum etiam pertinere judicamus orania illa, quse Verbis quoquo modo accidunr, qualia funt S mu?, Menjura, Aceentm. At primaiila Literarum Simplicium Cunabu'a (nempe qua pcTcuflio- neLingus, qua Apcrcura Oris, qua Adductione Labicrutn, quo Ni* fu Gutturis, fingularum Literarum Sonus generetur ) ad Grtmmmicim non peruinent, led Potrto funt D odrinit de fims, jub Senju & Senjibtlt t tračtanda. Sonu?, de quo loquimur, Grammaticiu, ad Enpkonuis tantum pertinef, & Djjphonias. Illarum qu;^dam communes funt : NuIIa enimeft Lmgtta, quin Vocalitim Concurrentium Hiatus, aut Confo- nantium Concurrennum Alperitates aliquatenus refugiat. Sunt & aliae Refpetiiva’, qu;e fcilicet diverforum Populorum Auribus gratre aut ingrats accedunr. Gr• (mL. (Zofi. • M- ^ ^ t\ '■*, 4- vi * ' . *> ' ^ Ncque leve quiddam obiter hoc modo perfedum cftJ Etenlm exhociplo patet Modus, quoadomncm LociDi- ftantiam, per Objeda, qu* včlVifui, vel Auditui fubjict po (Tin tj Senfa Animi proferre, & fignificarC liceat - fi modo Objeda ilhjduplicis tarttumDifferentk tapacia funt; veltiti P c rCampanas,per BuccinaS,pcrFlammcos,per Sonitus Tor- mentorumj Scalia qu£eunque* Verum utlncoeptumperfe- quamur 3 cCiraad Scribendum accingeris,Epiftolam Interiore m Jfphabetum h oc Biliterarium folves. Sit Epiftola interior* '• •• . Fuge,\. '■ - . Vi .? '1 f* A. \ 'J i Exemplunt Solunom. c - ^ v. §. S. dfabf. f&aff. fad, '* / ■ r Priefld 1 T>e Augmentn Scientiamnu Prasfto fimul fit aliud jilphabetum Biforme • nimirum, qiiodfmgulas ^Ipbabeti Communis Literas, tam Capitalcs, quam minores, dupiici Forma_, prom. ,cuique commodum lit, exhibcat. ' - . ■ , s V Exemplum <*Jflphabeti Biformis. Liber S h xtus. Tum demum Epillol.r Interiori^ /am facix Biliihat Epiflolam Extenorem Bifornem 3 literatim accommo*« dabiSj Scpoftea defcribes. SitEpiftolaExterior • CManere te 'Volo doneč 'Venero „ ;k*. Exemplum oJlccommodtationis* \j, . $ v g % a UJ.f d d 6 fa-CLO/ () f)d&d f) d d. jjilcaion |4 vcndo wotwc/ -bciusn- Appofuimus etiam Exemplum aliudlargius ejufdcm 1 Ciphra^ Ser fondi Omniaper Omnia * Epiflola Interior, ad quam delegi« mus Epiflolam Spartanm 3 tniffam olim in Scytale. y P'>'V'\ ( * " -V. §{e?. Šfm/am ctciJitEKifiks- teutiunir. $tem£. Sitne nos cxiricare 1 nmo fiic cCiutius m an ercJ^ojsumus. Epiflola Exterior, fumpta ex Epiflola Trima Ciceronis, in q u £ Epiflola Spar* tam involvitur, Qqq i 5 $ ! 7 u T)e Ammentm Scientiamnu . dmnv ojffzcio, cLCjotmsjidadi enj,ato c&vteris jCLiJjfcLCio atnnifiu: jjvb-ijjjtniinj ! 'icmrsditspjcio . ~Mintn esiertintma^m - tuorunccra&me meritornimvtaumi- & cm tu, msrj> ajseta rt f de mt nem conjiuos- ti; igo,juutnon r£m vre truv c&ns&vj^icio, Dii&ifvmilu esse ace£ftrjTitwr . Sic&tt- Sd frcne sunit : ijfmtiomut *3\cjjts^dties djiethjiecvLMd nos o^ugriadr. l£ cujitur ■ycr eosfsiru cuJztote^jitrjuos, cmvhvci£ A . \uits oavud^simisunt^ * cjuitefmi jiiijcui ci suntmnes d£fecnyiz vmrirem £j~crrivolurut. Scndias^tfrc 27 % a^ifatnr* f In zom* c&luiftfiiaM. non Ttltatmt se i L 'ime stcCnuJ^ 7 feuointicL, ttiflms Tiegiae -(asUtiionu * * P A viuidža tomtimofr. &c D o Brini Liber Sexti1s. D o Brina autem dc Cijkris, aliam f ecum traxi t DpBrinm ergaip- fam Rclaflvani : lila eft dc Decipbrationc, .five Referatione Ciplira- r U m . licct quis Alphabetum Ciphra:, aut pačium dc Latebra peni¬ ta* ignorep. Res fane qft illa, laboriofa iirnul & lngeniofa, & At- canis Princi pum, veluti Sc illa prior, dicata. Attamen prjccautfio- hč folerti fieri poffit inutilis • ctfi cjuomodb Res nune fe habenr, ltragni prorsus fit usus. Etenimii Ciphra; introduftoe eRcntbona* & fideles, plunm.cE fuerint, qu x operam Pteciphratoris prorsrts elu- derent, & excluderent • qux tamen fint facis commod;E,.& expe- ditas, ad legendum, aut Scribcndum. Ver um Inrperitia & Infcitk Sccretariorum, S c Amanuenfium, in Aulis Principum tanta eft, ut maxima p!erunque Negotia Ciphris infirmis & futilibus, C om- mittantur. ' ■ : a f . Interea fieri poteft, utfufpicetur quifpiam,Nos in Entmieration<* & quafi Ccnfti Artium, id agere, ut Scientiarum Copise ( quaž veluti in aciem adducimus) Audlce & multiplicata;, tnagis fint- Admirationi cum tamen Numerus earum forte oftentari, vires tam brevi Tra etatu vix explicari poflint. Verum Nos Inftitutum no- ftrurn fideliter urgemus, atque m hoc globo Scientiarum. confi- ciendo, etiam Infulas minores, aut rernotiores omitti nolumus. Neque vero ( ut arbitramur) perfun&orie* licet cursim eas Arteš attingimus • led potius Nucleos & Medullas ipfarum, ex.multa Ma- teriafmafsa, ftilo acuto excerpimus. Cujus rei judicium ipfis illisj qui in hujufinodi Artibus peritifftmi funt, permittimus: Cum enim plerique, qui multifcii videri volunt, hoc fere habeant- ut Vocabula &Exteriora Artium pafsim ja£tantes,illarum ignaris Admirationi, Mamris ludibrio fint • fperamus noftracontrarium prorsus eventuftt habitura, ut per iti Rimi cujufque in Artibus finguiis judicium maxime detineant, c x ter is minoris fint. Quod vero ad Attes lllas, quaž Minorum qua.fi Gentium videri poftunt- fiquis exiftimet nos, nimi- umquid ipfis tribucrc ^ circumfpiciat ille S c videbit, Homines in Provinciis fuis, magnos fane & celebres, cimi ad Metropolim aut Sedem Imperii forte migraverinr, turbse fere immifceri, & inferioris notiEeffe: fimiliter mirunr non eft, Artes iftas leviores, juxta Ar- tes Principalcs & fupremas collocatas, dignitate minui • cum tamen -ns, qiu Operam illi s pr x čipu e impenderint, Res videantur utique magnet & prsclarAtque de Organo Scrmoms hxc dieta fint. Q~qq * Cap ut 171 17 * De Augmentis Scientiartmu Cap ut II. Dočlrina de Methodo Scrmonis cenBitmtur ut fatsTrzdi* tivac Sub ftantha {$ Principalis: Nomen ei induur Priiden- tja Traditivae. Enumerantur Methodi Genera dn>erfa • & J'ub]unguntur eorumCommoda $s? Incommodu. Eniamus ad Do&rindm de Methodo Sermmis. Ea ut Pars .Dialedicse tradari confuevit. Etiam Locum in Rheto- ned per Nomen Difpofiuonu reperit. Venim Coilocatid ejusin Famulitio aliarum Artium,in Caufsa fuit,ut piti- rima qua? ad ipfum fpedant, cognitu utilia, prxtermifla fiiit* Vtfiim igitur eft nobis, DoBnnam Sulftannvam & Pnncipalem de ■Methodo, conftituere, quam nomine generali Pntdemtm Trudu iv fb lrn fcilicet Scientia; traduntur, aut perAphoriJmos, aut Me- tbodtcc. Notatit enim inprimis dumum eft, in confuetudinem plerun- que venillc, ut Homines expauculis Axiomatibu« & Obfervationi- bus, m quovilmodo Subjedo, Artem conftituant quafi complctam čk folennem, eam Ingenii quibufdam Commentationibus fuffarcinan- do, Exemplis illuftrando, & Methodo revinciendo. At il la altera Tra- ditio per AphertfmoS) plurima fecumfert Commoda, ad quje Tradi tio Mnbodiai non attingit. Primumenim de Scriptore Specimendar utriim illeleviter perfunčtorie Scientiam hauferit, an penitusimb ' 5 berit. Aphmfmi enim, nili prorsiis forent ridiculi, necefle eft r ex Medullis & Intcrioribus Scientiarum, conficiantnr ALriV Ut ».mmuarauo fc Excurfio ^Abfcmdte 3 Abfcin« 174 Z)e Augmentis ScientidrutiL> AbfcinditurDedu&io St Connejuo; Abfcmditur Defcriptio Pra&i- cx : ut ad Materiem Aphonfmortm nihil rclinquatur > pr x ter copiam Obfervationum bene amplam. Igitur ad Aiphortjms non fufficiet quif- piam, imo de eis nec cogitabit fane, qui fe neutiquam copiose Se fo- lide inftrudum ad fcribendum perfpexerit. At in MetbJis • .- Tun. um fenes juntUtracpue poliet^ Tantum de medio fumptis accedu Honons - Ut Speciem Artis, nefcio cujus, prceclarae, fcepenumero reportent ea, cpx ii folvantur, legregentur, & denudentur, ad nihilum fere recafura forent. Secundo, Traditio Alethodica , ad Fidem 8t Confenium valet • Adlndicationes dePraxi minus innuit ; Siquidem Demonftrationem quandam in Orbe prte fe fert, partibus fe invicem illuminantibus, ide- 6que Intelle&ui fatisfacit magis ; quiavero Adiones iu Vita com- muni fparguntur, non ordine componuntur, ideo magis iifdemcondu- cuntetiam fparfe Documenta. Poftremo, Aphorifmi , ciim Scientia- rum Portiones quafdam 8t quafi Frufta tantum exhibeant, invitant, ut alii etiam aliquid adjiciant & erogent • Traditio vero Methodica , dum Scientiam integram ollentat, fecuros illico Flomines reddit, quafi jam Summa adeptos. Sequitur aliud MetbodiDifcumtn, magni St illud quoque momen¬ ti^ ciim fcilicet Scientite traduntur,aut per Ajjerttones adjeHisproba- tiomhmpxat per i (bontone totm Operiš vel Argumenti Libri alicujus - Altera d z Limit*, tione Propofniomm . Etenim ad Architeduram fpečtat, nonfolum Fa- bricatotius Aidificii, fed etiamEfformatio & Figura Columnarum, Trabium, Sc fimilium. Metbodus vero, veluti Scientiarum Arcfiite- fturaeft. Atqueliac in Partemelius meruitRamus, in optimis illis Regulis (K«8gAK i&tdirdilos, renovandis,quana in lini¬ ca fua Meihodo Sc Dicotomiis obtrudendis. Veruntataen nefcio quo Fatofit, ut inHumanis (ficut facpius fingunt Poet«) Rebus pretio- fiftmis femper adhtieanturpernicioftftimi quique cuftodes. Certe Conatus Rami, circaillam Propofitionum L imam, conjeciteum inEpitomas Rlas, Sc Scientiarum Vada. Aufpicato enim Sc felicis cujufdam Ge- duftu proceflcrit oportet, qui Axiomata Scientiarum convertibiUa ta cere attentaverit, Sc non fimul ea reddiderit Circularia , aut in femet recurrentia. Conatum nihilo fecius Rami in hac parteutilem fuiflc non mnciamur. Suj>erfunt du« adhiic Propofimm Limitationes, pr«ter eam ut fiant om-eui i er • Altera de Bxtendone i altera de Produftione ipiarum. Sa¬ ne habent Sciemt CU a & et r* ^abes AT onem, ille er it tihi Vice Or at or is, tu vero ei Vice At' T . t ^uktu, & populari exiftimatione, Sapientia Eloquenna?ce' a enim Salomon, Sapiens corde appellabitur vrudens, fed dulcis elo* quto major a reperiet. Haud obfcure innuens, Sapientiam Famam quan- dam, Liber Sextus. dam, Sc Admirationem cuipiam conciliare j at in rebus gerendis, Sc Vita communi, Eloquentiam prtecipuč efle efficacem. Ad Ar tu ve* rb hujus Culturam quod attinet • Ariftotelis erga Rhetores fui tem* poris iEmulatio • atquc Ciceronis ftudium acre Sc vehemeas,illi no- biiitandce totis viribus incumbens, cum longo ufu conjunctum • in caulsa fuerunt, ut in Libris fuis de hac Ane confcriptis, feipfos vice- rint. Dein Exempla ilia luculentilfima hujufce Aru quse in Oratio- nibm Demofthenis Sc Ciceronu habentur, Praeceptorum acUmini Sc di- ligentia? addita, profečfcus ipfius geminarunt. Quare, qux in hac Arte defiderart invenimus, veriabuntur potiiisin ColleSlionibu« qu ib til¬ dam, qux tanquam Pediflequx huic Arti prsefto flnr, quaminDi- fciplina &uiu Artis ipfius. Nam etiam tum, citm Promptuart# cu- jufdam mter Logica, mentionem faceremus, uberiora ejus rei Exem- pla in KhetsTicis polhciti fuinus. Veruntamen ut more noftro, circa Radices hujus A n u, Giebam paululiun aperiamus Sc fubigamus • Pbctonca icerte Phantafi#^ quem~ adtnodiim Dude&ic* IntelletUa fubfervit. Eftque, fi quis altius rerrt penetret, Oftcum Sc Murnu Rhetonca non aliud, quam ut J? at tonis di- &amnapkamaji aus Landat Vmales fd vdt emudert Merces, Item? i8o i Ve Juzpentn Scientiarunu Itein, M dum e(tymalmeji, (inguit Empior) jed cim recefferit s turnglo- riabuur. Propter FaBiones^ Cuivis enim pater,confuefcere Homines, eos qui fuarum Partium funt, immodicis efferre Laudibus • qui auteift contrariarum funt, infra Meritum deprimere. Propter Ingema ■ Alii enim Natura fa&ifunt,&compofiti,ad Adulationem Servilem- Alii contra Momi & tetrici $ Ut laudando &vitupefando,fuis Ingeniis tai> tum obfecundent, parumde Veritate folliciti. . .... . .v.. Sophifma* 2 ega od etiarn ab Inimicii landaiur, magnum Bonum • (tilodverti etid/fo nb Arniči* reprd-mduur, magnum M a Um. Sophifma Fundamento hoc niti videtur • quod qux ingratiis, & con¬ tra Animinoftri Affečlum, & propenfionem loquimur, eaipfa, v im vcritatis anobis extorqucre,facile creditur. , V' ' . ' Elenchui. Fallit *oph’fma proprer Afimiam, tam Inimcmm, quam Amicorum. Immia (tnim Laudes quand6quetribuunt, noninvite, necavi verita- tis coafti. fed eas ramen deligentcs, quae Inimicis fuis invidiam & pe- ricula conflare poifint. Itaque apud Grxcos, fuperftitio qux’dam in- valuit, utcrederent, fi quis ab altero laudaretur, Animo ma'evoio, & propofito nocendf, Nanbw ejw Pufulam annafci joUre. Fallit iteriim, quia Laudes interdum impertiunt Inimia, tanquam Pr«efatiuncu'as quafdam, ut poftea Iiberiiis, Bi maliciofiiis calumniarentur. Ex alte- ra parte, fallit etiamhoc Sophiima propter Aftutiam Amicorum. So- lentcnim & idi vitia Amicorum interdum agnofcere, & prcedicare; non quod aliqua vis Veritatis eos cogat,fed eaeligentes,qua* minimum Amicos fuoslredere poifint : ac fi caetera quidem, viri oprimi eflent. Fallit iteriim, quia Amid quoquc Reprchenfionibus fuis (ficutde Ini- mici laudibus diximus) tanquam prsfatiunculis quibufdam utuntur, quo paulo poft in laudes etfufius excurrant. Sophifma. 3 Cujrn Prham Iona, id ipftm Malum • cujus Prham mala , id ipfm Bonum. Elenchus . Fallit Sophifmaduohus modis. Aut propter Comparationem Boni & Mali 5 Aut propter S neceji ion cm Boni ad Bonum , aut Mali ad Malim. Propter Comparationem * Si bonum fuerit Generi Humano, privari Efu Glandium, non fequitur, quod malus ille erat, fed Dodana bona, Cera mehor. Neque fi malum fuit Populo Syracufano, Dionyfio Seniore privari, fequitur quod Dionyfius ille bonus fuerit, fed minus malus quam Junior. Per Succeftonem • Etenim Privatio Bonialicujus non femperdat locuniMalo, fed quandoque majoriBono ; ut cum Eos decidit, Fručtus fuccedit ‘ Nec Privatio abcujus Mali dat femper ^num Bono, fed interdum majori Malo. Nam fublato Inimico lo % Milo fimul 8 L Segetem Gloriae perdidit. Sophifma. . PAdo viemum ep,id ipfum uidem Bonum aut M a um • d Bom , Malum i rtuodd Malo , Bonum. _ , v rum Natura, ut qux Natura, fua converuant,etiatn 1 Locis 4 djmd Bono,aut quod vet o remotum e [t Habethocfercib. Liber Sextus. Locis conveniant* qu« vero eontrari« Natur« fant, etiam Tntervillis diftent: C um fingula Amica fibi affociare, Inimica fammovere gau- deant. Eienchus. Sed fallit Sophifma tribus mod is: P rimo propter Defiitutionem • fe- cundo propter Obfcurationem • tertio propter ProteBionem. Propter De~ flitudonem 5 Fit,ut qu« in fuo genere ampliffima funt, & maxime ex- cellunt,omnia, quantum fieri poteft, ad fe trabant, S c in vidno qu«- que pofita deftituant,ac quafi inedia conficiant. Itaque in propinquo Arborum grandium Virgultanunquaml«tareperies. Rečteetiam ille, Divids Servi maxime Servi. Nec male cavillatus eft qui inferius Fa- mulitium in Aulis Principum, F e flor um vinilu s comparavit ■ qux Fe- fta fuain proximo attingunt, lpfte autem Jejuniis addicuntur. Propter Obfcurattonem • Etenim & hoc habent, qu«que,in fuo genere, pr«ftan- tiffima; ut licet proxima nonextenuent, aut deftituant, tamenobfcu- rent, & obumbrent. Quod etiam de Sole notant Aftronomi 5 quod lit fcilicet Afpe&u bonus, Conjun&ione & Approximatumalus. Prop¬ ter ProteBionem j Nam non foliimres coeunt & congregantur propter Confortium, &Naturoe fimilitudinem • fed etiam Malum (pr«f er tim in Civilibus) confugit ad Bonum, ut lateat, & protegatur. Itaque Scelerati Homines petunt Afyla Divorum- Sc Vitium ipfumfe in Virtutis Umbram recipit; t , S*pe latet vidum prosmitate Em. Contra & Bonum fe aggregatad Malum, non propter Confortium, fed ut illud convertat, & reformet in Bonum. Itaque & Medici, magis acceduntadiEgrotos, quam ad Sanos • & Servatori noftro objedum eft, quod Converfatetur cum puhlic um s & peccatoribus. . Sophifma. 5 Cui center* Parter, vel SeBty Secmdas unanimith defertmt, ( cim fingul* Princip atum fin vendicent) melior reliqwsvidetur: N m primat qti£que ex Zelo videiur fumere,fecundac autem ex vero & Merito tribuere. Ita Cicero argumentatur Šeftam Academicorum, qu« Acatalep- fiam tenuit, Philofophiarum fuifte prteftantiffimam. lmerroga enim (Inquit) Stoicum , qu ;r aut in- Sophifma. 6 Cujtts Escelleftda velExupermtU melior, id totogentte melivu ' - Rrr * riae l8l i Sz De Jugmentis Scientiarunu Hucpertinent Formula illae ufitat# ^ Ne pervagemur in Generdibus: Conferamm particularem ahpuem cim particulari , &.c. Elencbut. Videtur hoc Sophifma fatis nervofum ; & rnagis D iale cl i cim quid- dam, quam Rhetoricum. Attamen iHterdiim falht. Primo, quia funt Res h a. j d pauca:, periculo plurimiun obnoxia:, quaetamen, fi evadanr, caeteris antecellant. Ita ut Genere fint deteriores, quia faspius pericii- tantur S i excidunt • Individuo autem Nobiliores. In hoc numero eft Gemma Martia^Ac qua Galiicum Adagium ■ Filim P arijiorum^ & Gem¬ ma Menfts Martii^ (i ex tilu evad at unm , er it mfiar decem abonm. Adeo ut in Genere, Gemma. Maii Gemma: Martii praeftet • fed tamenin Individuo, Optima Gemma Martii oprimoe Gemma: Maiiprafteratur. Failit fecundo, propter N mr m Rerum, m aliquibus Genenbm aut Spe- ciebm magif dcpualem^ in dipuibm magis in&qualem : Quemadmodiim in obfervationem venit, Climata Cahdiora generalitčr Ingenia produ, cere acutiora • at in Frigidioribus, Ingenia ilJa qux eminent,etiam acu- tilfimis Calidarurm Regionum praeftare. Similiter, in Exercitibu$ compluribus, fi Res Duello inter fingulos tranfigeretur, fortafse ad UnamPartemaccederetVičtoria; fi Copiisuniverfis,in alteram. Ete- nim Excellentias & Exuperantice cafum recipiunt ; ar Genera Natu¬ ra aut Difciplina reguntur. Quinetiam in Genere, Metallum Lapidc pretiofius • Atramen Adamas prarcellk Auro. Sophifma, 7 6)%odrem inttgrcim fervat, Bonu m • §)uod fine receptu eft, M dum: Nam Je reciperenonpofje, Impotentid genus ejl * Potentia autem Bonum. Hincconfinxit iEfopus Fabulam de duabus Raniš • qusc inmagna ficcitate,cum Aquas ubiquedeficerent, deliberarunt, quidfibi demum agendum elfet: Priorautem ; Defcendamtu C inputeum profun - dum^ neque enim verijimde ejl tbt Aquam defuturam : Cui altera ita rege- rit j ggmn fi forte ibi quoque Aqua defcietd tlomo< ^° (xl nde rursus afcendere poterimm č Fifmamentum autem hujus Sophifmatis eft; Qiiod A (kl¬ oneš Humana adeo fint incert«, & Periculis expofita?, ut lllud opti- mum videatur,quod plurima habcat Effugia. Hiic fpe&ant Formula: illa:,qua: inufufunt 5 ObUgatum plane & ObftriBim te reddes: Non tetn- tum quantum voles } fumes ex Fortuna , &c. Flencbui. Failit Sophifma primo, quia in Ad tonila humanis, forruna urget,ut aliquid demum decernatur. Etenim ut eleganter a quopiam di&um eft ; Etiamnon Statuere, efi ditfuid Statuerc : Adeo ut ftepenumero Gon* hliiSufpenlio, pluribus nos implicet Necelfiratibus 5 quam fi aliquid ftatuiftemus. Videturautem ifte Morbus quidam Animi, firnilis ei, tjui reperitur in Avaris: Sed tranflatus a Cupiditate retinendi Opes, ad Cupiditatem retinendi Arbitrium Poteftatem. Siquidem Ava- fipi non vult,ne quid detrahat de Summd ; Ita & hujufmodi ni ce P t .'® nil exequi vult, ut omnia ei fint integra. Failit fecundo, q ul N A CceiTlta ^ &' illud ( qnod aiunt) latta ed-dea, ftimulo« 2 1 ninais 5 ficutinquit ille, Cdtem pares, necejfitate cene fupen- ores efttf. 1 3 ‘ Sophifma. Liber Se x tu si Sophifma. 8 Gpjiod quis culpa fua contraxit, majus Malum ; qnod ab externis im- ponitur^ minus Malum. Hujus Rei Caufla eft, quod Morfus Confcientia? Adverfa condu- plicet : Contra, Gonfcium fibiefte, quod culpa quis vacet, magnuni pr k bet in Calatnitate Solatium. Itaque Poeta? eaPathemata maxime exaggerant,tanquam Defperationi propiora, ubi quis feipfum accufetj & difcrutiet • Seque umm c lam at CauJJamqueCaputque Malorum. Contra Calamitates Virorum infignium, elevat 8c diluit Innocentia? Sc Meriti Confcientia. Porro cum Malum abaliis intentetur, habet quivis,quod Ubere conqueri podit ; unde Dolores fuiexhaient, neq* Cor fuffocent: Etenim lis, qu . 1 ? ab injuria Hommum prolecta fung Jndignari folemus, autuitionemmeditari, autdenique Neme (im Di- vinain vel implorare, velexpedare : Quinetiam,fi a Fortuna ipsi in- flidum quid (ir, tamen datur qua?damcum Fatis ip(is Expo£lulatio • Atquč Deos , atque Aflra vocat crudelia Mater. Contra, ubi quis Malum aliquod fua Culpa contraxerit, fti_ muli Doloris intro vertuntur, Animumque magis vulneranr, & confodiunt. Elencbm. FallitiftudSfl?//k», primo propter S^e^ua? Malorum magnum eft Antidotum. Etenim Culpa? Emendatio, f«pe in noftri Poteftate fita eft • Fortun« vero minime. Itaque Demofthenes,non iemel Ci- ves fuos hujufmodi Verbis affarus eft ■ gwd dd prati er ir a peffmumfd ad futura oftimum efi. jjH 'id hoc tandem Jh l Hoc tpjumfc.Lcei, quod vejird in¬ čuna eff culpa , res vejlr > 1 Ita pronunciant Epicurei, de Felicitate Stoletnim, in vir trne collocata - quod fimilis fit Fellcitati Hiftrionis in Scena • qui fi a Spečtatoribus’ & plaufueorumdeftitueretur, Animis ftatim concideret. Itaque Vir- tutem per ignominiam, Bomm Theatrale vocant. Aliter fit in Divitiis de quibus iiJe, Populus me fibilat • at mihi plaudo . Eidcm in Voluptate, -. Gratafiib imo Gaudia Cordepremens, Vultu fimulante Tudorem. Elenchus. _ Eallacia hujus sMf*** f“btilipt paulocft ; lica Refponf.o ad Exempi uraj q U od adducitur, facilis. Neque enim Virtus eligitur, Proptcr Auram Popularen. Gum etiam illud praeceptum fi t, Vt q** maxime omnium [eipfium revereamr. Ita ut Vir bonus, idem tuerit: in io- litudine, idem m Theatro. Licet forte intendatur Virtus nonmhil per laudes, quemadmodum Calor augetur per Reflexionem. v Sed ho C Suppofitionem negat,non Fallaciam redarguit. Elenchus vero tališ eft Dato, quod Virtus, (pr sfer tim ea, quse Labores & Connictus lubit) non eligeretur, nifi quod Laudes & Farna cani comitari loleant 5 haud inde feouitur. auod A nriM-u..- ° - *' - 1 * T ^ ~ ^ .cu.uu. ^«ut«uiuu5 aaniotisj ptiorem longe Tupera- ret : Pofterior ifte (arbitror) Palmam releret, Sc pro Equo meliorc judicabitur. Neque quenquam judicii fani commovmt Formul Rrr 3; illas t86 De dugmentu Scienturmru illa • Apage iftum Equum, cujus Spiritus[ti[im in 'Calcaribus. Qiiando- quidem enim Inftrumentum Ordinarium EquitantifitCalcar, neque ullo modo oneri aut impcdimento ei fit • nonminoris propferea asfti- mandus eft Equus,qui Calcare incitatur: Neque etiam ille altc-r, qui abfque Calcaribus mira prrefter, co ipfo melior, Ted delicatior taft- tumhabenduscft. Simiiiratione, Gloria & Honor, Virtuti, proSti* muliš &Ca!caribus,fubferviunt: Ac licet Virtus, line illis 5 pau’ib futuri c (Tet languidior ; tamen ciim lemper illa pr a 11 o fint ei, etiam non in- vitata • niloificit, quo minus Virtus propter le quoque expetatur: Itaque re&e redarguiturilla Pofitio; Nota ejus rei , quodpropter Opinio- nem, & mn propter Pernatem eligitur , hxc eft, quod quisfi dam p m ar et /‘or d, faBurus nonfuijjeti Sophifma. 11 §)uodopera & vinute noftrd parnim eft,maj uš Bonum\ gmod ab ulem Bene[cto , vel ab indulgentid Fortunr£ter ExpeBat/m contingit ; gratius , & majore cim Folnptatein Ho- minim J turno s injluit. Illudvero neutiquam competit iis,qux propria eura, Sc ambitu comparantur. Sophifma. 12 . ex fluribtu con stat & Divifibilibtit, e(l majtu, quam quod ex raucioribu^ & magis umm • Nam ommaper P artes confiderata major a videntur: £F are & fbiraluas Partium j Magnitudinempr£ Je fen : Foni- its vitem omAturpluralitas pomitim, ji Ordo abjit: Nam inducit Similitu- d t n dni ti & impedit Comprehenfionem. ^sovbifma iftud videturetiam primointuitu fallax, Sc quaG palpabie; Siatudem non pluralitas Partium tantum, fed Majoritas earundem po- terit conftituere Totum audius. Attamenabripit hoc ipfum Sopkifma r D1L1 s phantafiam ; quinetiam inildiatur Senfui. Etenim Afpedui - j brevior videturvia, inplanitie, ubi nihil intercurrat quod Vifum Z Lat ■ quam in tali TračtuTerrai, ubi fimulconfpiciuntur Arbores,, aut Mficia, aut aliud aliquod Signum, quod Spat.um metin St di- iiderepoffic Sichominibenž nummato, poftquam Arcas fuas, & Marfupia, diviferit, St digeffetit, major et.am quamantei fcb.tDi. vitiarum Phantafia. Habetetiamvim m Am^faiorubu^ fi Res uv plures Porciones dividatur, atquc fingul* Rorsiuii tradentur. Hoc verbadhuc magis Phantafiam itnplet, fi fiat p o mfcue, 8t fine Ordl- ne. Confufio litim Multitudinis opimonem genetat. Siquidem qa*. ordme oftenduntur, aut ptoponuntur, tum ipla magis fimta apparen ti tutn certum prahe« Argumentira, nihil efle praterrnifium At con- tra, quse confuse reprsefcntantur, non ioliimm le numerofa putantur, fcd & Sufpicioni locum relinquunt 5 reftare adhuc plura, quae omit- tuntur. ' Ele tleh us. pio vera tvei ipnus magnitudine. Jitemm cum noc r a falfam illam Opinionem deftruet, & rem in Veritate. i ■ 5 f ta.! ® CUm . 4 m P'ificatione, monftrabit. Itaquefi quis Mor- bo, aut ecornpjat^ Hor*longioresei videbuntur,abfque Ho- rologio, ai _ ff ^am G iiGdemmenGirentur. Nam G Tčedi- um & V exatio Morbi, tempus videri lonsius faciunt, quam revera eft. at Gomputatiotemporis eirorem illum corrigit, Sc brevius facit. quam Opinioilla falfa conceperat. Etiam inPlanitie, contra quam funp riii'3 didtum eft, aliquando evenit. Licet enim vifus in Princinio vio oftentet brcviorem ienlui, quia indivifaeft * ramen G ex eo obre m * pinio, de longe minori Intervallo, quam repefitur. Onih,^ v ane Augmentu Scientiarutiu Rci cujufpiam, velificari cupiat, cavcat a Diftributionibus, fed rem in- tcgram utiqueextollat. Fallit Šopkoma fecundo, fi Diftributio ca di- ftrahatur, nonautem fimul obverfetur, ant uno afpedtu vifum fenat. Itaque fiFlores in Horto aliquoin plures Torulos diftinguantur, ma- joris Quantitatis Speciem prasbcbunt, quamfi omnes m uno Toro fimulcrefcerent 3 Modo Toruli illi,oculis fimul fubjiciantur • Aliter enim Unio Diftributioni diftračte pr;eva!ebit. Sic Reditus eorum majores videntur, quibus Praedia Sc Latifundia fua vidna aut conjun- da fant. Nam fi fparsim fita fint, nonveniunt tam facile fub Aipe- dum. Fallit Sophtfma tertio, propter Dignitatem llnitacis, fupra Multitudinem. Omnis enim Compofitio, Indigentise in fingulis, Signum efteertiffimum 3 ubi illud ufu venit, Et tptunon prejme Singula^ Malta juvant. Itaque Marije Partes potiores • Martba , Martba , attendts ad plurima, rmmfujficit. Hinc illa Fabula jEfopi de Vulpe St Feli. Jadabatenim Vulpcs, quantas Artes haberet, St Effugia, quibus fe a Ganibus eripe- ret 3 Felis autem fe unico tantiim confidcre AuxiIio dixit, utpotequ* tenuem Scandendi Facultatem haberet: Quod tamenreliquis lllis vul- pinis longž prjeftantius praefidium fuit : unde Adagium ; M uit a navit tiulpes, fed Felisumm magnum. Quin etiam in hujus Fabula: fignifica- tione Morali idem cernitur: Nam potenti St fido Amico niti, plus prjefidii habet, quam Artes Sc Aftutije complurimce. Atquehsec Exempli loco fufficient. Supcreft autem nobisejuf- inodiColorum Numerus etiammagnus, quos olim Adolefcentes con- geflimus : attamen fine illuftrationibus fuis, atqu e Elenchis- Qjjos noc tempore concinnare nonvacat: IdeoqueCo/«m iilos nudos, abfi» quc illuftrationibus fuis, (cum fupenores ifti veftiti prodeant,) pro- ponere, mihime nobisconlentaneum videtur. Illud interimmonemus, Rem iftarn, qualifcunque ca videri pofiit, haud parvi, judicio noftro, eflepretii: utpotequ x Pkilofophid primd, Sc cx Politica, SccxRbe- iorica , participet. Atque de Signis Popularibus , five C oloribits Boni ac Malt apparentis, tam Simplicis , quam Comparati , ha&eniis. Secunda CollcBio , quae pertinct ad Prmptuarlam, Sc defideratur , ca eft, quam Cicero ( ut {uperiti* in Logic a diximus) innuit . cumprae- čipit, ut in promptu habeantur L&ci cemmunes^ inutramquepartem, dif- putati Sc tračlati. Opales funt, Proverbis Legi.r Sc Pr o Sentenud Legis , Scc. Nos vero hoc prjeceptum, etiam ad alia extendimus • ut non folum ad Genus Judicialc, fed etiam ad Deliberativum, St Demonftra- tivum adhibeatur. Omnino hoc volumus, Locos omnes, quoium fre- quens eftufus, ( five ad Probationes Sc Refutationes ; five ad Suafio« nes & Diffuafiones ■ five ad Laudes StVituperia fpedent •) meditatos jam haberi. eofque ultimis ingenii viribus, St tanquam im pr ob e, P r ° rs fi s pr jeter Veritatem attolli, Sc deprimi. Modum aurem hujus o leBiont j, tam ad ufum, quam ad Brevitatem, optimum fore cenic- mus, fi hujufmodi Loči contrahantur, in Sententias quafdam acutas, Sc concifasj tanqu^ m Glomos quofdam, quotum Fdam fijfiorcm Liber Sextus. Difcurfutn, ciitn res poftulat, explicari pofllnt. Atque fimilcm quan- dam Diligentiam, in Seneca rcpcrimus, fed in Hypothefibus five Ca- fibus. Ejus gcneris, ciim plurima parata habeamus, aliqua ad Exem- plum proponere vifum eft. Ea autem Antitheta Rertm nominamus. Exempla zAntithetorum ; Nobiutas. I. Pro. Q Vibw vir m a G mer e penit us jnfttaeft^ ii jam non maltejjb no luni, fidnequeunt. i Nobilitas Laure a j qua Tempm Homines coronat. Antiquitatem etidm in Montmen * tis Mortuis Veneramur ■ quanto ma- gis in Vivbs Z St Nobilitatem F amili ar um con* temnas, qu& tandem erit Dijferentia ,• im er Sobolem Homimm , & Bruto* rum} Nobihtas Virtutm Invtdia fub- ducit, Gr at ta tradit. Contra. R Aro ex Virtme Nobihtas • rib riiis ex Nobilitate Virtus. Nobiles Majorum deprecatione ad Veniam ftepius utuntur quam fiffra* gatiotte ad Honores. Tarna filet ejje Induftria Horni* mm novorumjtt Nobiles pr £ iRis ton* qudm Statute videantur. Nobiles in Stadio refpeflant nimii fape 3 quod mali Curfiri/s eft. Forma. II. Pro. Con* Ftefirmes Naturam ulcifci filent. Virtus, ut Gemma Nobilif, me* Ft Virtm ml aliud, quam Interna Hus infiritur fine multo Auro, & Forma & Forma ml aliud, quam Ornatu. F x ter na virtus. ghtod Veflis lauta Deformi, bos 'f or ^ei f e a ContemptUj per Ma* Forma imprebo. mam utiquep uain vmdicare aipumt. Similiter plerunque leves [mt,quos 'a' ubere V ‘ rtutes ^ en derefacit, Vi- Forma ornat , & quos mtvet. Juvent Pro. Primce Cogitat toneš, & Iuvemnt Conftlia,pltts babent e Numine. - s ene s ftbi fipiunt magis, aliis & Reip. minil s . Si confptci daretur, magis defor* mat Ammos quam Cerpora SeneBus. S enes omniametmnt,pr Nimis ar Ho fiedere Corpui Ani- movet, quam profpera valetudo • at mat jungit Sanitete, comrd mfima,femtur nimis. Et LeBtu magnet Jmperia admini* ftravit j Qf LcBicamaonos ExercitM. UxOR & IlBKRI. V. Pro. Charitas Reh. incipit d Ftrnilid. Vxor Liberi Difciplina qu&- dam Hmanhatif 3 at Ctflibes tetrici & feveri. Coelibam & Orlitas adnil alki conferum, quam ad Fugam. Morti facriftcv, qui Liberos non procreat. C teter a felices, in L ib er is fere in* fortunati funt: ne Divina Sortini- mum appropincjuent Homines. Con. Qni uxoremduxit & Liberos fuf. cepit, Obfides Fortuna dedit. Generare, & L ib eri, Humana funt 3 Creare, eor( ™ gui Del Vicesgerunt, Us ref fere, Convtvm admutmr , «/jl Z. fi rul V*> lo r Laus Oflmatim, mk qtiawr , quam Honorauom ; qma ex Mertto : & Ventofs mag is etidm ttitius hcpiitUf . dit y qudm Realibuf. quam acce- NatuTA. ipi Ul ©e Au^nentu Scientiamnu - 1 - N A TUR. A. X, Pro) Con. Confuetudmis Progrejfm ejl A- Cogitamm fecundum Naturam * rttbmeticm • Natura Geometrični. Locpmmur fecund/m Pracepta } fe.i Vt in Rebufpublicis,fe babent Le- Agimusfecundum Confuetudinm. ges Communes erga Confuetudines ^ Natura Pedantim cjuidam ejl • eodem modo infmgulis fe habet Natu- Conjuetudo MagjBrdtm. ra ad Confuetudinem. ' Confuetudo contra Naturam, quaf Tyrannis quredam ejl: & cito, ac le¬ vi occaftonecorruit. Fortuna. XI. Pro. Virtutes aperta Laudes pariunt ocenita FortunOs. Virtutes Ojficiorum Laudes pari¬ unt , Facultatum Fortuna*. Fortuna veluti Galasia $ boc.efl, Nodus quamndam obfcmanm Vir- tutum, fine Namine. Fortuna faltem ob Filias fuaS ho* norandaeft . Confdentiam fcilicet^f AuBoritatem. .. V.\ w' 1 • Vit a Pro. Abfurdum efl Accidemia Vitre, magis amare, quam Vitam ipfam. Pr a Bi at ad omnia, etidm ad vir - tutem, Curriculmi longum, quam breve. Abfque Spatiis Vitre majoribus, nec perficere datur, nec perdijcere, nec pKnitere. SUPIR-STI ' ' Pro. &>ut zeh ptccanr , non probandi, . , " . ftd Con. Stultitia uniw, Fortuna alterius. In Fortuna illud preecipue lauda- verim, quod cim non eligat, non tu - eatur. Viri Magmdum Invidiam Vir- tuttm fuarum dedinarunt • jntev Fortuna Cultores reperti funt. . XII. Con. PbiloJophJ, dum tantum Appara• tum,adverfus Mbrtem colhguntgpfam magis timendam effecerunt. Mor tem H o mineš tirnem, qulane- fciunt, ut Pueri Tenebm. N on inv eni as im eir Htmanos.Af- feftum tampujillum, quiJi intendatut paulo vebementiiis, mn Mor tis Me- tum fuperet. Mori velle, non tantiem F or tis, ant Mifer, aut Pruderis, fedetiam Fafi- diofus potefi. TI O. XIII. Con. ft Simi*, Similitudo cm Horni- --•* - jte$ ■ LlB&fi '.$$$$. fed tarnat dmandi funt. ne, Beformitatem addit • it a Sun er - Mediocntates Moralibm deben- ftidani, firnif^dp cum Relirione tur ; Extremitates Divinis. Qude Odium e(l Affedationd in Super stttiofui Rehgtofttt tiefigna- C ivt h b ut, tale Super ftitionis in DL tut. vinifi 1 abuloffma qtinque Pdrtenta c ( u F raft at rudam Nabere Je Piv (J, jufvis Religioms, citms crediderm, pinmem, qum conmmehofam. quam bete omma fine Numfie fen. N on Epicm $ ebola, fidS^Vf tern RefpublicM pemrkavut,\s - Noncadit in Mentem lJ:imanam\ m ftmerm Atbeida Domate- fed wagni HypQcritbeif& - qut Saera perpetuo mtredanL fed nuncpuam verentur. • ♦ i . v > i*. _ v, % . Super bi a. XIIII. Pro. Con. SuperbUetiam Vitih infciabdis 5 tiedera Virtutm & Bonontmom~ dtque ut Venenum Veneno ; it a band nitim Superbia. K "'\ "'v pauca Vitu Simrbm expelluntur. C&tera Vida Virtmibm tfngum Fadlis, etiam altenh vitih ob no- cMffri&i, 9ftp%kia Sfta čmagiofai seiutef • Snperbm tanturn fris* Superbia optma Vitimi^ mik Superbia, (i ab aliorum contemptu, done caret,if adfu contemptum afcendet, fiet de • Superbm, curnut^m^ms mum Philofopbia. fimerim neglig.it, ^^ Ing r atitudo. XV, v . y J Pro. c ; Lrimen Ingrad Animi, nit dliud Č rime n Ingrau Animifiorl Suppli- ‘]uam perfpicacia qn n ^iiumenmpmHa- ingram^^ mdi^^ u. • r st s, r i f: — ^Ra eft CoJditio 7 »ecmbd tpfts Liber tat em- nublica Fortuna nam ep, 0* Benefictigratia eo minus reddffl* i P , rratt£ & VindišP Ja,L auoddepretionon confan ^ ?£*'** '" ' ‘ , , aa J ’ 1 ommnb deb0f. v . < ■- 1 In vt d 1 A. XVI* ?, . a 1 -i- 4 t e ' • Con. , IrLbunmem N at urale tjt ts\ f Jtfemo fiftud Jnvmam re^tpili- overit Invidid m H' a fWfthd ViTtntel lubns OftracijwW* cetmt luno Heratlen;. Im- SO ‘ T>e Aupnentis Sclentiartinu :,u. *A\ wv^v.^.vvo'^Q. c \« Impudiciti A. XVII. God. Vejiima Circes Trans format io Im- •&0 -V ' sv. ’ .v-, PfO>’ibW. ( ^v:^ Zelotih? debetur, quod C a Bit as Peffim fllfaBaFirtm. pudicitia. Muha Ttiftitid oput efl+tit quis tmpudicus pror/its Reverentiarh- Venerem rerhjer 'tam 'juiet. fnperdidit » quod Framm efl ontni - gutdvel Diatd VartentfJel Mun - um Vitiorum. ditug, Speciem, vel Superbia F tliam, dmnes ut F ar is, qui Forma Op- inter Firtutes collocas ? ttonem faciunt, Prudentia ff Poten- Amorum, ut Avium Sjlveflrium, tid jaBuram faciunt. liuUa, Pr opri etos efl, fedlus p op f ione In Veritatem mn vuUarem incicfit transfer tur. Alexander • c um Sommim & Vene- rem,Monis Arrhabones e [Je dixit. ČR.UDELT AS. XVIII. Pro. Con. NuUa Virtutum tamfepe na efl, Cadibttt prafari, aut F er a, mi quam Clmenfla. , Furi* efl. ' Cirudtiitas, (id Vindiad efl, iufli- Crudelnas vir o bono femper faba- tia^fl j fl dpericuio, prudentia. lofa ejjevidetur, & Fittio Tragični , Sui Mifericotdiam Inimico int- fertit, flbi denegat. N onfapiits Phlebotomi* neceffaria funt m Curationibus, quam Cades in Ciuihbm. Pro. A Glokia Vana. XIX. Con. gui fuas Laudes appetit, ahorum Gloriofi femper FaBiofi, Menda- Jimul appetit Vtili tates. ces, Moh/les, Nimii, <%ui tani Sobrim e(l, ut nibil alie- Thrdfo Gnatbonis P rada: rutnt curet , vereor ne & pub lica aliena Turpe efl Proco foRicitare Ancil - futtt. lam: efl autem Virtutis AncilU Latu. Ingenia iti quibm aliquid inahe efl , factUus Curam Keipub. recipi- unt. Jus TITI A. XX. ' v i Fro. Coni ■, ****** & Politi*, luBiciatan- Si boe efl juBum tffet, um ■ddditamentAfunt : si enim lu - Seri nolts,taalteri nonfacere,Clemen - ' . j t * , r exerceri, iUit mi - tia demum IuBiBa efl • nmffuemopus, 9 si fmm cuique tribuendm efl t luflicU certe UBicUdebet #., qi'o£How Ho- cene & jrenh Hmmtm. nimfitDe^mnLujm*. ' . K####? jttmcta etfi trki*, tollere mn j.]of- amfaptenu omma m^aha fin; f lil imen UcktcitiUt no n Udarit. Confd'^fflHf h ReorumCpndjrh 1 ? fuerit apud Romahos^ & pronupcia lupticiam A mmi virescoUi?ui& firmat.p Adioriisiintiucunfmn Hebetudinem f x qaifui &vagisenfw;Nano- Pafmus: ticts tn igent - ffnilitcr & Affeftut. C um Confongntgp A^imi Motus poni ;, paujos poni s ; Igam tangens efi nimepap/Pecas .' . I[ia {n on uti ut mn appetas • N on dmeterg /ui ritoerratjito *■ » * - '/T' s* celerurtonejt. _ • jti/g;. •• -v Errorem emen- Prudemia^it veft ti j levična ex~ ped it a. '' dat. peaita. • . * ' • • ■fl*i compofito, & mn ob it ir • Cujm Conjihd' noh matur at Dehbe- prudens . ’ ; «''■»'* ' d *” J , ,uv . FACI LIT A S. XXIX... - c ' * j X .* *• w ' jl- v Y v x n, C,on, • Pro. "-rdt ' 'r 'V* ' * tim fltoc •#« £ **?$ ■* «** noxiim, fcd c amrt iMm**?' *%&&&$£, rm»imi. ** jw « p/ augiMampelrat. ,i. v a . - - - ~ Y v;r*Y .A, ; ; ’■ . V.' f ." F ticilem omries D miriti tat ts p namommbfajeimplicat. . Farilis ferc'fe'irecipit čufnj t .. ... ’ ■ AiG 'S ‘ .—■ , i »•„ . iftimulationem in- vitat. gui d/Jsimulat,liber non efi. . XXXIII. Con. Audacia Stultitite Viator. hrverecundia inutilis nifi ud itn- pofiuram. Confidentia Stultorum Imperatrije, Prudentium Scurra. Audacia efi Stupar quidam Sensus , cm Molit id voluntatis • Cere- Liber Sextu& Confidentia Mor um Animos promp- ttits fociat. Plače: obfiurus Vulttu y & perfpicud Oratid. t Cerctnonia*. Puritos. Affečtatio, X X X 1111 ; Pro. Vidni s & G e ji us decora Modera^ t io p.'e rim Condimemum Vir t ut is. Si & in Veri/is vidro p aremiuj quidni in Habuu^d? Gejlu? f Qui in Levikut > & qnotidinnii n h iv,-- C°n. c ^ ( §juid deformiHs, quam Scenam ih Vitam transferre i Exingenmtate Decorum^ exA/te Odium . ,, ,• , Magis placent Čeruffatot Buce7 debv Scetta; nihit ‘ra jš Vita. Niham varii Nominised Imor e AT/im v.. .... ^ qunm . . -. r -^ -- *..*vrrn 7 £nfaaliciiW i»- -A™ 0 * : Nam Re h Mt um Stultd ‘jignis^ lm ^ r ” ^ m pe nefiiat^m tamturpis, fe 2,00 J)e Aupnentis Scientiarunu [ap't, Defiderium quarat: fe fuco condat. nam f/i Mri aliq tid inftvniter appe- Odi iftos Mom-Phrontidleti, tir , ei omnia tngrata funt, & t norum Amicitia./ > Pejšma Solitudo , nonverar kamere Amicitias. . ' ,,. . ^ V. -D igna mala Fidei vino, Amicitiis priv ari., r v u . 1 ,» VVifc AdUlatio Pro. Adulatio magis ex More, qmm ex Maltid. Laudando injlituere, fempcr For¬ mula fuit, debita Potentioribm. v / x > .10 o XXXVII. Gon; : V ■ >■’ ' ,■ v; - -v- Con. Adulatio Stilni Servorum. Adulatio Calx Vitiorum. AdulatioAucupii itiud fenutpfidd [imditudine vocU, Aves • fdfitt. ' Adflarimti Deformitas Črnica, Hfttimenlnm Tragicum. Auribas meden difiicillimiim* VlNDICTAt XXXIX. - .■.'Y ( \-,x r,.-. ...... ' Pro. «Ji > ‘ - Con. Vtnditda Frtvata idffitia agre- Qtn Injuriam fecit, Prtncipium (lir. \ •_ • Malo deda • qui reddidit 6 Modunt ' fortafietempore, mnrdmtatepofte- . w erat.. . s ,1 /XXZ .a omA Inno v a i io, XI,, ^ ioD ’' yrl Pro. >. Con, °^ n!S Mediana hmvatio. xd\ Novi P ar trn deforms funr. A mxa ' Remedtu Fuott. mva Nullut Autlo-r plaret,frr tenda funt, extrema Briarco. * • S 1 t A , ■jflj^jgpARATlO. X L II, Pro, v /* ’ • Con. . £>ui parvis Copiis rem maprtarft Optimus Terminusparmtdi, prim ^redhur,fnp t qvponunhdtem^ Occafio agendi, fperet. •• » foemo fperet fe Fortunam Appara- , ^fy arail bus non Fortuna, tu Ugare pojje. < . # ? fed Frudmuaemitur, Alteratio Apparatus & AHiontS, Politica funt: DitiinBio tumida tfo -LCf V,";'.. , J injelts, ■ , ... Mapnus Apparatus prodigus fff Temporis, & Ref trn. Princip n s Obsta r e. XL111. pr0 - ' . Con. P hira Vericula fallrnt, quamvti~ Bocet Periculum proored' V f **'V • . „ . / .I: acci *Z itu r> & fmculum fon MifosOperisef Periodo Rtmediu medio. ^ [ r adhibere / /-.. j/ 3 Etia/n zoz De Augmentis Scientiamnu adhibere , quam ProgreJJum ejus ob- Ettdm in remediis Periculomm, fervare & cuftodtre* > levia Pericula fubfifiunt. Non jam leve efi Periculum, fileve P raft at cumpaucis Remediif, qu.; 5 *' , nt "Migati s ' ititbidcaufsh a ; ndres ivfi ttilmtiqttid Error ^ iiec P au ^. enum ^%^ Ekempld, latis Fuerit • cumquibus,- Ap- jpktdifts Khetom.c, qii;t ad Promftuaritiji fp^dstht/ibhcludirnus. Z S f A P UT 2 >č Au^nentis Scientiarunu Caput IIII. jfffendices gentules dna Traditivae • Critica • & Pardago- gica. Uperfunt duše Appcndices Traditiva in genere ■ Altera Critica , Altera Padagogua. Sicut enim Pars T/aditiva prajcipua m Scriptime Lihrorum confiftit, ita Pars ejus Relativa in Lihrorum verfatur Lecihne: Ledi) autem, vel Magiftrorum ope regitur, vel induftria cujufque propria perficitur ; Atque buic rei inferviunt Doclrina ill«,quas diximus, dua?. A i Criticam {pedant, prim d Authorum pr oh at or um Imata Correttio, & emendata Ldttio i quibus & iplorum Authorum Honor vindicatur, & Studiofis Lumen praefertur. Qua tamenin re, ftudiis haud parum Detrimenti intulit, quortindam Hominum Diligentia temeraria. Cri- t teist nim haud paucis mos eft,ubi incidunt in quidpiam,quod non in- telliguntjVitium ftatimin Exemplari lupponere; Veluti inillo loco Taciti: Ctiin qutedana Colonia jus Afyliapud Senatum afTereret,nar- rat Tacitus, non xquis admodiim Auribus, qux abiis profetebantur, fuiile ab ImperatoreSi Senatu audita: Itaque Legati caufsa difliii, bonam Pecuniae iummam T ito Vinio dederunt, ut eis patrocinaretur ; hocitaque pado res obtinuit: Tum (inquit Tacitus) Digmtas & An- tiquitM Cohniavalm : quafi Argumenta, qua; antea levia videbantur, accedente pretio novumtura pondus accepiflent. At C riticus quidam, non ex innmis, Verbum Tum expunxit, & Tantum repofuit. Atque hac prava Cnticorum confuetudme fadum eft, ut ( Quod non-nemo prudenter notavit) Exemplariamaxime caftigatafint fapenumero minime omnvim cafia. Quimmb, ut verum dicamus, niii Critici fuerint eruditi in Scientiisillis, de quibus Libri ab ipfis ecUti tradant, periailo Dili- genria eorum non vacat. { Secundo ad Črnicam fpedant, Authorum Interpret at to & Explicatio , C o mmentarii y Schol a, Nota^ Spicilegia^&c fimilia. In iftiufmodi autem Laboribus, peflimus lile Cnticorum nonnullos qualiMorbus invafit,ut multa ex oblcurioribus tranfiliant, in fatis vero perfpicuis adfaftidium ulque immorentur, & expatientur. Scilicet, non tam illud agitur, m Author ipfe illuftretur, quamut Criticus ille, multiplicem luam Erudi- tionem, &: variam Ledionem, ubique arrepta occafione, oftentet. Op- tanduminpriinis foret (licet hcec res ad Traditivam principaIem,non ad Appendicespertineat) ut qui Argumenta Obfcuriora, StNobili- orapertradet Scriptor, fuas ipfe Explicationes Tubjungat* ut & Tex- tus ipfe Digrediombus aut Explieationibusnonabrumpatur; & Nota: ^ Scriptoris Mente nonrecedant. Cujufmodi quidpiam fufpicamur teTh lmtliuclidil ' , crt ',°5 ad Criticam fpedat (quodetiam Nomeneidem m ■ 1 1 ) £ 't . orihus q UOS edunt^ breve alsiuod judicium imerponere • Et 1 OS au ]j meriš Scriptoribus,qui eadem tradant,comparare 5 «t per hujuimodi 20 $ Liber Sextus. cenfuram, Stu d io li, Sz de Librorum deledtu, moneantur, & adipforri Lečtionem eorum inftručtioresaccedant. Atque hoc ultimum eft Criucor/m tanquam Cathcdra, quam certe noftra State nobilitarunt Viri nonnalli rmgni, majores- certe, noftro judicio, quam pro Modulo Črnicam. Ad Pddigogicam quod attinet, breviffimum foret diftu, Confule ScboLts lefriiarum : Nihil enim, quod in ufum venit, his melius. Nos tamen pauca more noftro monebimus, tanqnam fpicas legentes. Om- runo Inji it ut 10 new i uei iti£ Zff Invent ut is Collegiatam probamus • Non in ■didibus privatisj Non fub Ludi-magiftris tantiim. Adeft Adole- fcentiilis in CollegiU lEmuIatio major erga iEquales 5 . Adeft quoque ipie vultus Sz Afpedus virorum gravium, quod facit ad Verecundiam Sz teneros Animos etiam a Principio conformat ad Exemp]ar: Deni- que lunt quidcmp'urima Educationis C o t!egi at £ Commoda. In Ordine aurem Sz Modo Dilciplina?, illud inprimis confuluerim. ut caveamr d. Compendtis • Sz a Pracocttate quadamDoftrin£, qux Ingenia redit au- dacula ; Sz magnos Profečtus potiiis oftenter, quam faciat. <^u in & favendumnonnthil Ingenionm Libertati i ut fi quis,qux ex more Difci- plina? funt, faciat, & fimul tempus ad alia, in quae propenfus eft, fufftji retur, ne utique cohibeatur. Porto Opers-pretium fuerit diligenter animadvertere (quod fortafse adhiic non fuerit notatum) efleduos Ajjuefactendi , Sz Exercend /, Sz P ropar ondi IngenU Modos, eofque tan« quam Antiftrophos. Alter incifit d Factlioribu ^ Sz ad magis Ardm part lat im deducit ; Alter ah initio, duriora imperat & urget^m iis obtentis, facilioribus quis etiam fuaviter pcrfungi pollit. Alia enim eft Methodus , Iticipere Natare ciim utribus, qdi fublevent; Alia, Incipere Saltare cum Calceis ponderofis, quiaggravent. Nequc facile eft di Sl cuipiam In S cniuiri r. nr.rtnt \ inh.nh, R' ut fecile abripiatur, nec per moram ( qualem Eli “ rx°f, “r ; R W- h f e^DemonteJ Eti cirevel maximas. At.Ilud i paucisnotammeft, quod £ «mJ,« deocrclTc.non fol.m, prudcnsInfHmtio; fcd ctiimpruden, I ntc Z7 fto. O pume iKjuidem Cicero notavit, gmd in Exercitits,I ■ i-. >7. fV . “ ; v ' ^ < 'PV- * *: ■ ' I?, 4*1,. ■ ’«V • * <4»r. ■ l»* jf -*v H ?> **. . v *5* . X-' * A C , ~. VA ■ A ** ‘ h « I J J 1. r F RANČ IS CI BACONI B A R O N I S DE v E R. U L A M I O, VICE C O MI TIS Sancti Albani, D E F)irrmt:ate & AMpneMit ScientuifUTtt • * Liber Sep timus. J D R E G E M S U li M, Caput I, Pirtitio Ethičav iraDodrinam de Exemplari; Georgiea Animi. T> ar ti r w£ X e m plaris, (fcilicet Boni) Bornim SimplcK 5 Bo num Comparatutn. r P<*rtitio Boni Sim- plicis^n Bonumt Individuale-d^ BonUm Communionis. ) Erventum eft (Rex optime) £td Etbicam , qiii KVolun- tatem ijumanam intuetut & tračtat. Voluntatem gubernat Reda Ratio, fedacit Bonum Apparens- Voluntatis Stimuli Affečhis, Miniftri Organa & Motus voluntarii. De hic Salomo^ A meomnU ( mquit ) cuštodi F ih cot iuum . mm VroCt ,J unr „ Jlhme^ln^mScimU pmnfcdoneflu« de,ea fcfipferunt, perindc mihi fectffe videntur,ac fi quis .ScrihendtAr- lm tradere pollicitus * pulchratantiimexhibeat Exemkru Literarum TtC j/ ’ tam 210 De dugmentis Scientidrunu tam Simplicium, quam Copulatarum 5 de Calmo vera ducendofi ut mo- dis Čharadteres efformandi, nihil prateipiat: Ita Sc ifti propoiueriint nobis Exemplaria bella^ Sc luculgnta, atque Defcriptiones five Ima- gines accuratas, Boni, virtHtis ., ofitfiorum,FeUcitatis^ rampam vera Ob» jedla, & Scopos Voluntatis Sc Appetitus Humani: Venim quomo- do quis poffit optime,ad hos Scopos, (excellentes fane, Sc bene ab iJlis pofitos) collimare; hoc eft, quibus Rationibus & Infhtutis, Animus ad lila aflequenda fubigi & componipoftit • aut nihil pratcipiunr, aut perfundtorie, & minus utiliter, Difleramus, quantitm libuerif, Virtu- tes Moralesin Animo Humanoefle habitualiter, nonnaturalitcr: Di- ftinguamus folenniter, inter Spiritus gtjnerofos, & Vulgus ignobile - quodilliRationum Momentis,hi Prcemio aut Poena,ducantur • Pr a;! cipiamus ingemosd, Animum Humanum, utredlificetur,inftar Bacil li in contrariam Partepi Inclinationis fux flejfci oportere: Aliaqt|e in- fuper hujufmodi hinc inde fpargaiiius: Longe tamen abeft, uthiec & aliaidgenus,Abfentiam Rei excufent, quam modbrequirimus. Hujufce Negledtiis Cauflam, haud aliam edereor, quam latentem illum Scopulum,ad quem tot Scientiet Navieiilat impingentes, Nau- fragiapalhr funt: b^mirtin^, quod faftidiant Scriptores verfari in Re¬ bus vulgaris Sc Plcbeiis • qtue nec bati s fubtiles fint ad Difputandum, liec fatis illuftres ad Ornandun}. Sane haud facile quis Vcrbis aile- quatur, quantam Calarriitatem attulerit hoc ipfufu, quod dicimus • quod Homines ingenita fuperbia, &.gloriavana,eas Materias Tradla- tionum, eofipeModos Tradtandi fibi delegerint, qua; Ingeniaipfo- rum potiiis commendenr, quam Le dl or um lltiliratibus inferviant. Optime Seneca,M?m 'ms Eloquentia^qu:bus mn Ker m Urit cupiditatem, fed Jiti: Siquidem Scriptataliaefledebent, ut Amoresbocumentorum ipforum,non DodlOrum excitent. Ii igitur redlu incediint via, qui de Confiliis fuis id prcedicare poifint, quod fecit Demofthenes,atque hac claufuld ea concludere- g)uLri(ixe /Magme Bom • Alteram de Regimme & Cnltnrd Ani- quametiamPartem Georgea Anjini appellarc confuevimus : lila Naturam Bom deber ib it, haec Reojdas de Animo ad ilhm conformando prseferibit. ", ■ , , * , .. n, „ ■ . v Dodrina de Exemplari (c[ux Boni Naturam intuetur St deferibit) Bonum confiderat, aut Simple*^ autComparatum y aut Gfv*mt(inqusim) Bom- aite G rad us. In pofteriore hornm, Difputatipnes lllas infinitas^ & Speculationes circa Brni.fi*f>remum Gradum r quem Fe^ataiem^ B&a- thudinem^ fummtm Bonnm vocitarunt :(quae Ethnicis inftar Theologia erant) Chriftiana’ tandem Fides fuftulit, ge miflas fecit. Qu e rnad- modiim enim Ariltotelcs ait, Adolefcemes jmfie enam beatos ejje, fed non alitčr qum iften{ationes\ ; fub Ocalos reprsfentantes, Neqae hicFinis : Nam non °S U \r Anil ’ n ° Humano, magno quoque, Argumentorum Acu- infi u ' • VlVac ^ tatc > & Suahonnm Dulcedine, commendarunt atque Vf)J nt L> Ohinetiam (ciuantum Verbis’prše ftari podit) eadem con- Errores, $£: Infultus,, fideHlTime muniveruntb, V> . C . ° at uram Bom comparait, huic rei etiam nullo modb c uerun 5 nconshltl< ^ndistrinis iltis OrdmibmBomrum^ In Collatione Vit£ ComemplatiVct cum A tliva . in DiScrimmatione Vir ut m cimi R e lu- Hatione , Piruuts jam, Seguvitatem naft^ & einnfirmatf $ in ConfdAu & a H orni i o VtiUs • j n virtutum ‘mtrr f? Ubr amine, nimirum • Pitana qne ‘™‘ >H f- &fimiUbus. AaeoMhaBCffKmdefempi«,,«,- uprjfondgrtt . ^ & Anrtq UO s, m ed.»e, mirabiles feviros cjcito J , ucpbitofopte longo poftfc inter- piite tem Ttologorum Dihgentia ; inOf»«r, vaUordiq ■> qui fitam autumaverunt Felicitotem, in ScrupuiLs quibufqqe Animi prorsus eliminandi^ nullam ftatueites fix am & tonftantem Boni aut Mali Naturam, fed Abiones pro Bonis aut Malis habentes, prout ex Animo,motu puro & irrefrabo aut contrl «um AverfationcReludatione, iprodirentQu« tamen Opimoih Ffeerefi T)e Auzpientis Scientiarmru Hierefi Anahaptiftartm revifcit • qui cunda metiebantur jitxta Motus Sc Inftindus Spiritus, Sc Conftantiam vel Vacillationem Fidei. Li- quet autem ifta, qua? recenluimus, omnia, ad privatam Animorum Tranquillitatem, Sc Complacentiam, nullo modo autem ad Bomm Communionis , fpedare. Porto redarguit etiam Pbilofophiam EptBeti, qui hocutitiir Pr.rfup- pofito ; Felicitatem,in iis peni debere, quce in Pore fiate hoftta funt 5 ne fcilicet Fortuna: Sc Cafibus firrius obnoxu • quaii vero, non muko fuerit felicius, in rediš Sc generofis Intehtionibus Sc Finibus, qui publieum Bonum ampledantur, fucceflu deftitui, &fruftrari, quam in omnibus, quae adprivatam tantum Fortunam noftram referuntuf Votiperpetuo compotes fieri.Sicut Confalvus,Neapolimdigito Mi- litibus indicans,generosavoce teftatus fibt optatimfore^tmm Vedem profnovendo, ad Imeritim certum ruere • quam tihim Pfdis reerffu y Vitam in multos Annos producere. Gui etiam concinit Coeleftis Dux Sc Impefator, qui pronunciavit Cdnfcientiam bonam j-tg e ejje C o nv iv mm . Quibus verbis aperte (ignificat, Mentem bonarum Intentionum fibi confciam, utcunque iucceflii cafeat, verius Sc purius, Sc Natura? ma- gis confentaneum prebere gaudium 5 quam umveTfum lllum Appara- tum, quo inftrui polht Homb, vel ut Defideriis fuis fruatur, vel'ut Animo conquiefcat. Redarguit itidem pbilofipbidAbufimili/sm, eirca Epi deti tempord graflari coeptum .* Nempe quod Philofophia verfa fuerit in gefius quoddam Vitae profelforium, &tanquam in Artem • Quafi fcdicet Inftirutum Philofophia? effet, non ut Perturbationes cbrnpefcerentur & extinguerentur j fed ut Caulfa? & Occafiorleš ipfarum evirarentur & fummoverentur: Ideoque particularis qua?dam Vita? Ratio, ad hoc obtinendumineunda eflet: Introducendo fone, tale genus Sanitatisiii Animum,qualefuit Herodiciin Corpore, cujus meminit Ariftoreles 5. Illum fcilicetmhilahud per totam vitam egifte, quam ut Valettidk nem curaret-& proinde ab infinitis rebus abftineret,Gofporis interirri ufu quafi multatus : Ubi fi Hominibus Oiftcia Societafis confedari Cordi fit, il!a demtim Valetudomaximc eft expetenda, qua? quallibot Mutationes, & Impetusquofcunquefefre S: vincere queat : Eodem modo Sc Animus ille demum vere Sc proprie fonus & validus cenlen * dus dl, qui per plurimas, Sc maximas Tentationes Sc Petrurbationeš perrumpere poteft. Ita utoptime Diogenes dixifle viius fit / • quicqtš vires Animi laudarit, qux.nonai caute Abfhnendum, fed ad fortiter 'Sh- {imendum valerent : Quteque Animi Impetum,etiam in maximis prač- cipitiis cohiberepoiTint* Qu$que (id quod inEquisbenc fubadis laudatur) prteftetit,ut brevilfimo fpatio, Sc fiftdrble, Sc veitere poffinr. Poftremo, redarguit idem Tenentudmem quandam i & .V 'rieftitudinefa *d Morigcr andum^ in nonnullis ex AntiquiffimisPhiIofopbis, Sc rnaxj- m Ven era ti one habitis, notatam • Quininiis facile fp arebus Ci- ' 1 Us fobduxerint,ut Indisnitatibtis Sc perturbatibnibus fe emerenr j a que magjs v f a ^ Opinione, lllibati, Sc tanquam Sacrofandi viverent.: Ubi confentaneum dfet, Conftantiam Hominis vere Morabs, talem. fore, qualem idem Conlalvus in Homine Militarirequirebat - Nimi- rum Liber Sep TiMibs 'P"* ■» rum ut Honor ejus contexeretur tanquamx;.r^r^n* $ • taainitncquc tam temu, ut quidvis illud vellicare &Iaccrarepoffit. in . or. 7 -- ~-:■ ' ~ ” Cap ut Iliioif^ .fr.■ • •• v Ptititio Boni Individualis, vel Suitatis, in Bornim Ačti- vum ; & Boiium Paflivum. Pdrtitio Boni Paffivi, ifi Bonuni Confervativum; & Bornim perfečlivum. ‘Par- titio BoniConimunionisj in OfficiaGemeralia ; ft) Rev Ipečliva. iEpctamus igitur jarti, Sc perfequamur primum, Bmm ' ! individude , Sc Srnam. Illud partiemur, in Bomm AM- vum - Sc Bomm Papvnm. Etenim h® c quoquc Dife rentia Boni (non abfunilis certe illis Appelladombus, _ qu;c Romanis in Oeconomicis erant familiares, Promi frilicet ScCondi) inunivcrsa Rerura Natura impreffateperitur: Pras- rinueaitemfe prodit, in duplici Rerura Creatamm Appetitu ; Al- tpro fe Cortfervandi Sc Mmkrdi • Alt^ro le Hiduplicandt Sc Propagandi z Amn^hicDofterior, qui AHivm% & veluti?j™,potentiorvidc- m & Ante, lile auiero prior, quiP,/®»& vdut, Condp in, ferior cenferi poteft. Etenim in Unrveriirate Rerum, Manna Črnki* ftuZ*cipne^««efti At NaturaTerveftns ,to». EttamttD^ leftationL Animantiuin, majorVoluptareftGenmnd.,quamPa. fcendn In Oraculisquoque Drvrnis pronqnfciatur y -Brnim ejje Varr, Jr .vnAccitm. Qum & in Vita Commum, nemo invemnn temo tam molil Sr effaminato, quin pluris faciat,nliquid, quod a in Vous erat, pcrficere, Sc adExitum perducere, quam benluahtatem aliquaiti aut Deledtamentum. Atque ifta quidem Aftivi Pr^eminentia, in irnmenfurp exaltatuf ex Ir.tuituConditionift Humana*, quod ficSc Portali s , & Fortun® Ičtibus expofita. Namsft in Voluptatibtis Ho- mmurn, poff ct obtineri Perpetuitas atque-Certimdoi magnum Prc- ttum eis accederet, proptcr Sccuritatem Sc Moram, Quandoquiddm autem videmus huc rcm recidere • Magni d(limamw moti tarduis ; Sc Ne glmerts d e Crafti na . Nefcis plmm Viti t, mirum minimž eft, S omni conrentione f mtI i ur ac j ^ q Ua , Temporis Injurias nori refdrS inident. Eav e ro nulkeflepoftimr, pr®ter opera noftra • ficut dicE tur. Opera eortm fequuhtur eos. Eft Sc altera Pr®emineritia Boni Ačlivi haud exigua, ifldita Sc fuftentata ex eo affecln, qui Human® Natura?, utComes lndividuus, lateri adhaeret - Amor fcilicet. Novitatis, aiit Varictatis. Ule vero in Scnfuum VolUpratibus (qu® Boni Paju^i Pars funt vel maxima) anguftus admodtrmeft, nec Latitudlnem ha bet aliquam infignem: Cogitd qnamdiu eademfecerh 5 Cibu ,q Somnud Lnl dm ; feritne Circdnm mmtur Mori non tantum F ort it ant Ml* M avt PrudaV) pd etim FafHdtofm fottf. At in A&is viti noftr* Inftituris, Ambitionibus, inftgnis eft Varictas- Eaque muki ctim u6 T)e Auumentis Scientiarmru cum Voluptate pcrcipitiir, Ita ut Seriesilla Philofophica 5 Nonuti' ut non appetas ; Non avpetere, ut non mettias - videatur effe Pufilli cujuf- dam Animi, St Diffidentis-. Sani-, DoStrifi* plera:que Philofopho^ rum, videnmr efte paulo timidiores, & cavere Hominibus, plufqu a m Natura Rerum pollulat. Veluti, cum Morfis Formulmem Medend. »ugent. Etenim, ciim nihil aliud fere, Vitam Humanam faciant a, Mortis quandam Pfasparationem & Difciplinam, quomodo fier' ’? Ft,'Utille Hoftismiruminmodumnonvideaturternbi 1 CTl ^° " hduniendi nullus fit Finis ? Mebus Poeta, (ut inter Ethnico^ T ? quem VUU ' ^ zi8 De dugmentis Scientiarmu / i^ui finem Vita extremum i inter mmera ponat Natura. - -- Similitcr & in omnibus annifi funt Philofophi, Animurn Huma- nuin reddere nimis Uniformem & Harmonicum : Eum Motibus contrariis & Extremis minime affuefaciendo. Cujus Cauflam arbi- tror fuifle, quod ipfi Vit« fe privat« dedicarunr, a Negotiis, & alio- rum Obfequiis, immuni & liber«. Quin poti us imitentur Homi- nesPrudentiamGemmariorum • qui, fiforte in Gemma inveniatuf Nubeculaaliqua 3 aut Glaciecula,qu«ita polfet eximi, ut Magnitudi- ni Lapidis non mmium detrahatur,eam tollunt• Aliter vero inta&am eam relinquunt: Pari ratione, Serenitati Animorum ita confulendum eftjUt non deftmatur Magnanimitas.Atq-de Bono Individitapfiiačtems. Poftquamigiturde Bom S uit at is (quodetiam P articularejrivatum, Individuale^ appellare folemus) jam dixerimus • repetamus Bo mm Com- munionis , quod Societatem intuetur. Iftud nomine Ofiicii vocari confue- vit:Siquidem Vocabulum Ojficii magis proprie attribuitur Animo be- ne difpofitoerga alios : Vocabulum Virtutis Animointra fe re&e fer¬ mato & c5pofito.Verum ifta Pars, primo intuitu, Scientist Civili deberi videtur: Attamcn,fi diligentiiis attendas, non ita: Siquidem rraciat Regimen & Imperium Uniufcujufque in Seipfum, neutiquam vero in Alios. Atque ficut in Architečhira, alia res eft, Poftes, Trabes, & caeteras iEdificii Partes efformare, & ad iEdificandi ulum pr«parare • alia autem eafdem ad invicem aptare & compaginare : Sicutetiamin Mechanicis,Inftrumentuin aut Machinam fabricare & conficere, non idemeft,quod Fabricatumerigere 3 movere,&in opere ponere: SicDo- Hrina de Conjugatione tfsa Hominum in Civttate , fi veSocictate, differtab ea, qu« eos reddit ad hujufmod lSocietatis Commoda, confornies, & bene aflfedos. Ifta Pars de officiis , etiam in duas Portiones tribuitur * quarum Al- teratračfcat d cOfficio Hominisin Conmuni • Altcra de Officiis Specialibt & RefpeHivis , pro fingulorum Profeifione, Vocatione, Statu, Perlona, & Gradu. Harum primam fatis excultam, diligenterque a veteribus & aliis explicatam, jam antea retulimus : Alteram quoque, fparsim quidem tračiatam, Iicet non in Corpus aliquod intcgrum Scienti« di* geftam reperimus. Neque tamen hoc ipfum, quod fparsim trafte- tur, reprehendimus; quinimo de hoc Argumento, pcr Partes fcribi longe confultius exiftimamus. Quisenim tanta fuerit, vel perfpicacia, vel confidentia, ut de Officiis P eculiaribm & Relativis, fingulorum Or- dinum & Conditionum, perite, & ad vivtim difceptare, & dilfinire pofiit, aut fuftineat ? Traftatusautem, qui Experientiam non fapiunt, fed exNotitiaRerumgenerali,& Scholaftica 3 tantummodd deprompti funt, de Rebus hujufmodi,inanes plerunqueevadunt gdnutiles. Quam- e nim aliquando contingat, S pe datorem ea animadvertere,qu« Lu- forem fugiant; Atque ja&etur Proverbium quoddam magis audacu- lum, quam fanum,de Cenfura Vulgi circa A&iones Principum, stan- temin Valkoptim^perlttftrareMontem • Optandumtameninpnmiseilet, non mfi exp e r t ifli tnus & verfatilfimus quifque, fe hujufmo 1 Ar- gumentis immifceret. Hominum enim Speculativorum, m Materns Liber Septimus. A&ivis, Lucubrationes, iis, qui in agendo fuerint exercitati, nihilo meliores videntur,quam Diflerrationes Phormionis de Beliis ceftima- tce luntab Hannibale, quicashabuit proSomniis & Deliriis. Urnim duntaxat Vitium illos occupar, qui de Rebus,ad fuum Munus, aut Ar^ tcm,pertinentibus,Librosconl'cribunt • quodfcilicetiniilis ipfis Spar- tu iuis ornandis, atque attollendis, modum tenere neiciant. Inhoc genereLibrorum, piaculum foret, nonmeminfle (Honoris caulsa) excellentiirimi illius Operiš, a Majeftate tua elucubrati, E>e Ofjic/o Regi*. Scriptum enim hoc plurimos mtra fe cumulavit acrecon- didit rhefauros, tam confpicuos, qu a m o c c u It o s ,'7* 'beolo Etbica, Se Politic* $ infigni cum afperiione aliarum Artium: Eftque,meo judicio, inter Scripta, qux mihi perlegere contigerit, pr x čipu e fanum, & fo- lidum. Non illud ullo loco, aut Inventionis Fervore xftuat, aut Indiligentix Frigore torpet aut dormitat : Non vertigincaIiquando corripitur, unde in Ordine fuo fervandoconfundaturautexcidat: Non Digreffionibus diftrahitur, ut illa, qua: nihil ad Rhombum funt, ex- patlatioue aliqua flexuosa complečtatur : Non Odoramentorum aut Pigmentorumfucisadulteratur, qualibus illi utuntur, qui Lečforum potiiis Dele kationi, quam Argumenti Natura: inferviunt: Ante om- nia vero, Špiritu valet iftud Opus,non minus quam Corpore ; utpote quod & cum Vcritate optime confentiat, St ad Ufum lit accommo- datifiimum.Quinetiam Vitio illo,de quopaulo ante diximus(quod fi inalio quopiam, in Rege certe, St Scripto de Majeftate Regia, tole- randum fuerit) omnino caret-Nempe,quod Culmen St Faftigium Re- gium,non immodice,aut invidiose extolIat. Siquident Majeftas tua, Regent non depinxit aliquem, aut Perji*, gloria, St externo faftu nitentem, St corufcantem* fed vere Mojem , aut Davtdem, Paftores fcilicct Populi fui. Neque vero mihiunquam Memoria excidet, Di- quoddam vere Regium, quod in Lite graviflima-terminanda, Majeftas tua, pro faero illo, quo praiditus es, Špiritu, ad Populos regendos pronunciavit 5 Nimiriim, Reges juxta Lege s RegnorumJtorum & ,l bernac/ila trati ar e, q'iemadmdiim J? t>eus juxta Leges Natura : & ^dim rar °' ‘ €ro £ at ‘ l ' aw Mam f t,am 3 N* tranjcendit,ab tilu TJurpart- men o a P et)%Jt demm ufurpar/ potcjaem M iracul a pairmdi. Nihilo ta. beraMonv r* ^roillo altero, a Majeftate tua confcripto, de Li~ coo-nitan^ur^ omn tbus innotefcir, non minus Majcftatitua* vhiuuta.’? ( C rnJ ^.P eri PciftaniPlenitudinem Poteftatis Regia:, atque •• o, Mnr L- C "°lafti c i Ioquuntur) JurmmRegalium, quara Offi- mcdL M aS^'l£ m,te & C3n " 1,0$ - N °" dubtovii ^“ tanquam lauuuie, nitjrum illum, a Majeftatis tu* Calamo exaraturn, Exemplumprimarium Stmaxime illuftre. Trati au/um de De- v /v» pe- nt, r r f f L- l/PC ,& rrfpetHviloffdiiTouodc Libro,* ” c i a “ S™ Je Annos milic i Re^c «opraconfcn P m S fiuf- f?S,u P cva6niemovct,Decorummaa ) qoodvulgoptrfcribiuir,ne let. Ncquc . nloJo L a „j es ,' 1 !r,nccnv,dunicxccJant ) nec in- St, roll d at io c c,fio S ntean t «r.Cicer oc crt e ^h W ^ - - -vw*V/ tilfinta illa Oratione lua, proM.Marcello, nihilaliudagit :) qtiantutex hibeat Tabulam quandam, ftngulari Artificio depictatfi, deLaudibui Vlili a Ccefaris, 11 $ ZZQ De Augmentis Scientiamnu Caefaris, licet coramipfo Oratio illa haberetur. Quod St Plinius Se- cundus fecit erga Trajanum. Itaque janlad Propofitum revertamur. Pcrtinet porro ad hanc Vrnem de Officits Refpeciivis Vocationtm, & Vrofejšiomm [ingularrm, DoBrina alia, tanquam prion Relativa, livo Oppofita • nimirum de Frmdibus, Cautehs ., Impofturis , & Vuns ipia- rum :Siquidem Depravationes & Vitia, Officiis & Virtutibus, oppo- nuntur. Neque omnino de his, in plurimis Scriptis & Traitatibus, fi¬ letu*. fedfaepe adilla notanda,faltem obiter excurritur. At quo tan¬ dem modo ? Per Satyram fcilicet, St Cymce, (more Luciani) potnis quam ferio, & graviter. Etenim,plus oper x impenditur, ut pleraque in Artibus,etiam utilia & lana, maligno dentevellicentur, 8t ad Ludibri- um Hominibus exponantur $ quam ut qux, in iifdem corrupta funt & vitiofa,fecernantura Salubribus Stincorruptis. Atoptime Salomon- §)u£remiDeriforiScientiam , ipfafe abfcondit , fed(ludiofofit obviam. Qui* cunqueenim ad Scientiam accedar, animo Irridendi St Afpernandi,in- veniet proculdubio qute cavilletur plurima,eX quibus vero dočtior fiat, perpauca. Veriim, TraAatio hujus,de quo loquimur, Argumenti, gra- vis 8t prudens, atquecum integritate quadam,8e finceritate conjunda, inter munitiilima Virtutis ac Probitatis Propugnacula, videtur nume- randa. Nam ficut fabulose perhibetur de Bafilifiu, fi primus quempiani confpexerit, illico Hominem perimit • fi quis illum prior, Bafilifčus perit: pari ratione, Fraudes,Impoftur < r, & malte Attes, fi quiseas pri¬ or detexerit, nocendi Facultate privantur • quod fi illae praevenerint, tum vero,nonalias,periculumcreant. Eft itaque quod gratias agamuš Macciavello , St hujufmodi Scriptoribus, qui aperte St indiffimulanter proferunt, quid Homines facere foleant, non quid debeant. Fieri enim nullo modo poteft, utconjungatur Serpentina, illa Prudentia cum Inno- centia Columbina , nifi quis Mali ipfius Naturam penitus pernofcat. Abfquehoc enim, deerunt Virtuti fua Praefidia St Mnnimenta. Imo, nequeullo modopoffit Vir bonus St probus, malos St improbos ccr- rigere St emendare,nifi ipfe prius omnia Malitise Latibula St Profunda exploraverit. Etenim, qui judicio plane corrupto funt, St depravato, hochabent, ut prtefupponant, Honeftatcmin Hominibus,ab Inlcitid* St Simplicitatc quadam Morumoriri: atcjue ab eo tantum, quod fides habeatur Concionatoribus, 8t Pardagogis ; item Libris, Prarceptis Moralibus, St iis, qui vulgo praidicantur St decantantur, Sermonibus. Adeo ut, nifi plane perfpiciant, Opiniones fuas pravas, ac corrupta St detortaPrincipia, non minus illis, qui hortantur & admonent, quam fibiipfis, efleexplorata, St cognita • Probitatem omnem Morum 8t Confiliorumafpementur: Juxta Oraculum illud Salomonis mirabile* Non recipitStultus Ver b ti Tritdentin , nifi ea dixcris y qux ver fant ur in Cer~ deejus. HancautemPartem,de Cautelis , St Vit Us RefpeBevis^ inter De- fiderata numeramus- eamque nomine Saty g> mdServnm uln mume n et AUlmm.: A lil minime, guod Tyannu minus exitialue[jet, auam Bellih fivik. Tertium aurem Genus, veluticx Schola Epicuri afferebat i n dianum ejjePmdentesperidharipro Stultpf.Ye riim plurimi funt Cafos d' Ojficiis Comparatis \ inter quos frequentčrilleintervenit • Vitum d tu fiicia dejleBendum fu , profter faktem Patri*, au( hujufmodi aliaupd infiam %mitm in Futuro ž C irca quem Jalon Theflalus dicere folebat- Aliauct fiminju{le facicnda, ut Mtdtajujic peri pojfint : Veriim Replicatio irt promptu cft • Authoremprtefentis tufliči* habes •• Sponforem futuro non fhibes. Sequantur Homines, qure inprdentia bona 8c jufta funt • fo* ; tura Divina; Providentire remittentes. Atque circa D odriv.m deEx« dmplari, fivede 2 ono, hrec dieta fint. zn ČAPUT HI. Partnio Doclrinar de Cultura Ammi • in Dočtrinam dte' Charaderibus Animorum • De Affe&ibus • d J De Re- niediis (boe Curationibus. Jfpmdh Doclrincc e]uf- dm i Congruitate inter.Bonum Anrmi, & Bornim Corporis. Llnc igitur, poftquam de FruBn Vit* , (Senfu intelligi- mus Pbilofophico) verba fecerimus h fupereft,utde Cul¬ tura qua»ei debetur,dicatnus: Sine qua, Pars pri¬ or, nihil aliud videtur, quam Imago quxdam, aut Sta- ’ tua, pulehra quidem Afpedu, fed Motu & Vita de- flituta. Cui Sententia: Ariftoteles ipfe difertis Verbis fuffrao-atur ^ Nece(je tf igitnr de Virtutp dicere , & qmdjt, & ex tjuibui Inn tile enim fen fuerit , Virtmrjk quidem noj] e, acquirend* ant etn e do s df v 'nt$ iomnre. Non enim de vinutetmii^ qua fpeciefa ' dtimeCt C,>d /momodofui coinamfticiat . utvun^i. -d: ... 1 ‘ 5 $ ^ W> f d & q f(9md *M limfnem . muncpueenm volmm,& reZ UU ? 5 /pfdtn e/tu mo- qu dolom non fentimt^ m Me/ts *grotat. Medicina illis Hominibus opuseft, non folum ad curandum Morbum, fedadSenfum expergefa- ciendum. Quod fi quis objiciat, Animorum Curationem,Theologice Sacrae Munus efle, veriflimum eft quodaflerit 5 Attamen Phtlofophiani Morale n in Famulitium Theologire recipi, inftar Ancilla> Prudentis, Sc Pediffequ3e fidelis,qua: ad omnes ejusnutus praefto fit,& miniftret, quid r.rohibeat ? Etenim quemadmodiim in Pfalmo habetur, quod Ocuh AncilU^erfetm od mantt* Domin* rejbiciunt ; cum tamen minime dubium fit, quin haudpauca Ancillaj Judicio Sc Gunu relinquantur j Eodem modo Sc Ethica obfequium Tbeologi* omnino prazftarc debet, ejufque Prjeceptis morigera efle ; ira tamen ut &ipfa, intra faos lirni- tes, haud pauca lana Sc utilia Documenta, continere poflit. Hanc igitur Partem, (quando Proeftantiam ejus in Animorecoto) in Corpm Dodnn* nondumredaftam, nonpofliim nonvehementermi- rari. Eam igitur, ex more noft.ro, cum inter Defiderata collocemus - aliquaex parteadumbrabimus. Anteomnia igitur in hicre (ftcut Sc in univerfis, quae fpečlant ad Prafticam) ratio nobis eft fubducenda, quid in noftra fit Poteftate, quidnon.Xnlftero enim datur Alteratio,in alteroverb Applicatiotan- tum. Agricolre nullumeft Imperium, aut in Naturam Soli,aut in Ae- ris Temperies; Itidemnec Medico, aut in Crafin Sc Conftitutioncm NaturalemiEgri,autin AccidentiumVarietatem.Atili Culturd Animi, Sc Morbis ejus perfanandis, tria in Confiderationem veniunt; Chara- Bereš d'k'er(i D, fpo[itionum 5 AjfeBus * & Remedia : Quemadmodum Sc in Corporibus medicandis proponuntur lila tria • Complexiofive Confo- tutio aAZgri • Morbus • Sc Cnratio. Ex iilis autem tribus, poftremum tantiim in noftra poteftate fitum eft ^ p iora duo non item.Vcriim & in illis ip(is,qua? in Poteftate noftra non funt,non minus diligens facienda eft Inquifitio,quam inillis,quce poteftatinoftrre fubjiciuntur. Etenim illorum perfpicax, Sc accurata Cognitio, fubfternenda eft DoBrin* de Re^ed u^ ut eadem commodius Sc felicius applicerrtur. Nequc enim Veftis Corpori aptari poflit, nifi MenfuraCorporis anteexcipiatur. Primus igitur Arriculus, D o Brin* de C uh ur d Anmi y verfabitur circa. ( n er fot CharaBeres Inorum (ive Difbofitionum. Neque tamen oqui murdevulgati, ilUs p r , ipen i; on ib u? i„Vi;-turcs& Vitia ; aute« 2 ® m Pcrturbationes, & Affeausrfcd dc magis Imrinfecis,& fedicalte Liber Šeptim.uš; Sane fubiit Animutn, etiam in hac Parte, aonnunquam Admira- tio, quod a Serif toribu r, tam Ethtcis, quam Politicis , ut plurimum nereda, autprjetermiffa fit 5 cumutrique Scientix, clariffimum Lu- minis Jubar affundere poflit. In Tudiiimibus Aftrolog 'ti, non mfeite omnino diftinda funt Ingenia, Sc Difpofitiones Hominum, exPne- dominantiis Planetarum • quod Alii a Natura fadi fint adComempla- t lones ■ Alii ad Res Civ.les • Alii ad Milit tam j Alii ad Ambitum • Alii adAmres • Alii ad Artes- Alii ad Gentu Vit&varium. Item apud p m as ( Heroicos, Satyricos, Tragtcos, Cdmicos ) fparguntur ubique Simulachra Ingeniorum, licet fete cum exceffu, & prastar mo- dumVeritatis. Quin Sc hoc ipfum Argumentum, de Diverfis Cba- raBeribus mmiorum, eft ex iis rebus, in quibus Sermones Hominum Communes° ( quod valde raro, interdum tamen contingit) Libris infis funt prudentiores. At longe optima hujus Tradatus Supell e x Sc Svlva neti debet ab Hiftoricis prudentfohbus ^ Neque tamen ab E lo¬ miš tantiim qu* fub Obitum Perfona? alieujus illuftris, fubnedere folent fedmulto magis ex Corpore mtegro Hi Borit, quotieshu- rufmodi Perlona, veluti Scenam confccndat. lila enim intertexta Ima- * ooaor videtur Defcriptio, q«am Elogii Cenfura : Qualis habetur r Livium, Afričani, & C atom Major is 5 Apud Tacitum, Tiberit, rl/iudii Sz. Neronu • 'Apud Herodianum , S eptimii Severi • ApudPhi- lipnumComincum, Udoviči undecmi Gallorum Regis ; Apud Fran- cifoim Gu-cciardinum, Ferdinandi Hifpam Moxmilimi Claris, & Leona & Clementis, Pontificum. Idi enim Scnptores harum Perfo- narum quas fibidepingendas deligenmt, Effigies quafi perpetuo m- tOentes nunquam fere Renrn Geftarumab ipfis Mentionem faciunt, quin & alkiuid infuper de Naturi tpfomm mlpergant. Etiam non- nuli«, in quas incidimus, Relationef de Cone av ib m Pontificum Cha- taderesdeMoribus Cardmaliurn bonos exhibuerunt: ficut & Litcrafi Legatorum,de Confiliariis Principum. Fiatitaqueex ea, quamdixi- mus, Mareria, ( qua?certe fertilis eft & copiofa) Tradatus diligens, Se plenu s. Neque vero volumus, ut Charakeres ifti in Ethicis (ut fit a pud Hiftoricos Sc Poetas, Sc in Scrmonibus Communibus,) ex- cipiantur,tanqu| m imamnes Civiles integras-fed potiiis ut Imaginum lplarumLines, & Dudus magis fimplices • qua? inter fecompofitas & commbctae quafcunque Effigies conftituunt • Quot St qualcsea: fint • & quomodo inter (e conneKK, Sc fubordinatas; ut fiat tanquam artificiola Se accurata Ingeniorum Sc Animotum Oifiedio • atque ut Difpofitionum, in Hominibus Individuis, Secreta prodantur,atque ex eorum Notitil Curationum Animi Prtecepta reditis inftituan- tur. ur. ‘ Neque vero CharaBeres Ingeniorum, ex Natura imprdfi, rccini hn tumin hunc Tradatum debent- led &illi, quialias Aninir, nuntur, ex SexU, *s£tate, Potrta, Valetudine, Forma, & fimilibn a" que infuper illi, qui ex Fortuna ■ veluti Principum,. Nobilom r ' ir vm, Divinim, Pauperum, Mairijlratnum, Idiot arum Fcliciu 3 J m ^li- forum, Schujufmodi. Videmus enim Plautum Mirami;T 5 * ‘^ no ' 1uodSencx qui S lit Bencficus ; Bvipi,« hij m - „ D. autem De /lugmentu Scientiarunu D.autemPaulus, Scveritatem Difciplince erga Cretenfes praecipicns (Increpfi m dure) Ingenjum Gentis ex poeta accufat, Cmenfes.jmper MendaceSj maUBejti qui loco Morborum Anrmi funt,ut jam dičtum cft.Quem- admodum enim Politici prifci, de Democratiis dicere folcbant* Quod Popitim ejjet Mari ipfi [miliš ^ Oratores mem Ventis ; Quia fiču CMare per (e placidum fdret St tranquillum, nifi a Kemis agitaretur & turba- retur ; fic Sc Popitim cifer Natura fua pacatus & tradiabiiis, nifi a fe T ditiofisOmoribm, impelleretur, 8t mcitaretur: Similiter vere affirmari poffit, Naturam Mentis Human a, fedatam fore, & fibi conftantem •. fi -djfeBus tanquam remi, nontumultuarentur, acomnia mifcerent, Et hicrursiis fubiitnova Admiratio, Ariftotelem, quitot Libros de Ethi- cis confcripfit, HffeBus, ut membrum Ethicee Principale, in illis.'non tračlade - In Rhetoricis autem, ubi tra&andi mterveniunt fecundaria ( quatenus fcilicet Oratione cieri aut commoveri poflint) locum illis reperifie: (In quo tamen loco, de lis, qnantum tam paucis fieri po- tuit, acute & bene differuit: ) Nam Difceptationes ejus dcNoluptaie & Dolore, huic Tradatui nullo modo fatisfaciunt: Non magis, quam qui de luce & Lumine tam im feriberet, de P ar ti a/Lirmm Colorum Na¬ tura fcripfifie diceretur: Siquidem Vduptai & Dolar erga HjfeBus par- ticulares ita fe habent, ut Lux erga Colom. Meliorem certe in hoc Ar- gumento (quateniisex his quce nune extant conjicereliceat) dili- gentiam adhibuerunt Stoici; attamen talem, qux potiiis in Diffini- t ionu m Subtilitate, quam in Tra&atu aliquopleno, Sc fufo, confifte- rCt * ^, c l ui demreperio etiam Libellos quofdam elegantes, de nonnullis ex -dffeBibus . veluti de Ir a, de imttli verecundiajde ali is per paucis. S e \ verum omninbdicendum fit, Dodores hujus ScientU pr^ciput lunt oet^ & Hillorici In quibus ad vivum depingi Sc difiecan iolet, Quomodo AffeBus excitandi funt Sc aecendendi ? Qyomodq lemcndt Sc Liber Septimus, . j & fopicnji ? Qtiomod6 rursiis continendi ac refrtenandi ne in A d us erumpant?Quoraodd itidera fe, iicet compredl & oecukati, prodant > (>Jas Operationes edant ? Quas Vices fubeant ? Qualiter fibi mu tub lmplicentur ? Qualitcr inter fe digladientur & opponantur ? & innumcrahujus genens, Inter qute hoc ultinnum plurimi eft usiis in Afordibiis & Civilibm j Rainer ( inquarri j AfoBus AfcBum in 'or- dineM čarat • & dtenusmxiLio, adalterum jubjtiamhm, uti li ce at i Ve- natoruna & Aucupum more, qui Bedite ppera ad Bedias, Volucris ahcujus ad \ olucres capienRas, utuntur. . Quodforraf$e alker ex fefe ao(que Brutorum Auxilio, Homo tam iacile prteftare non podit" Qum & hoc Fundamento nitttur, eKceilens tile, & per omnia mte s ufusin Civdibus, Pr . ' <• - ... •••, 5 . Opinio Rja Anftoteliš, plane milil videtur, Angudias auafdam' ntemoIarionK Nepdiscntiam iapere: cum aiferit, in illas Adi- ‘templationis, St Neghgentiim iapere : cum afferit, in illas Adi- bnes, quje Naturales funt^ Co/tf minus Polnita, quam Eihica, Auditores idoneos effe, antequdm Reli- Sc Dodrina de Moribus Sc Officiisp plane imbuantur 5 ne forte fu- dicro depravdti & corrupti, in eam Opinionem veniant,non effe Rerum Differencias Morale-: vera« & fblidas. fed Omnia ex Urilitate, auf Sueceflumetienda? Sicut Poeta canit; Proj])ewm& fehx Scelus Vihtiš vocatun Bt ritrsuSj lile Crucem preti tim Sceteris tulit, hic Diadema . Ac Poeta* quidemh;£c Satyrice, &: per Indignationem loctui viden- tur : At Libri nonnullt Pditict, idem ftrio & pofmve fupponunt. Ste enim M a cc; a ve 11 o d i cere p lacet, ghtod fi ctmtigiffet Cafarem Bello ftipera mm fuijje, 'C nulina ipfo finjjet odioftor : Quail vero nihii interfuiffer pr* ter iommam fo lam, inter Furiamquandam,ex Libidme & Saneui* neconfktam ; atque Animumexcelfum, Sdnter Homines Naturales maxime orhnium ( fi Ambitio abfuiflet) fufpiciendum. Videmus* etiani, ex hoc ipfo, quam neceflariUrti fit, Homines, TdoBrinas p/as & Etlncas, anrequam Politicamde guftent, pleniš faucibus haurire: Nimr- rum, quod qui in Aulis Principum, & Negotiis Givilibus, k teneris (ut aiunt) Unguiculis innutriti funt, nunquam fere finceram & inter¬ nim Moram Probitatem aflcquantur . quanto minus fi accefleric etiam Librorurn Difcipliria ? Porro, Sc in Documentis ipfis Morali- bus, vel faltem aliquibus eorum, annon Cautiopariter eft adhibenda, neinde fiant Homines pertinaces, arrogantes, Sc infociabiles, ;uxta illud Ciceronis de M; Catone; Hac Bona, judvidtmw$ divina & e ne- vin, ipfius fcitote ejfe Pr opna • fianommcjtiam requirimm, Ea funt omnia, non d Matura, fed d Magijlris . Sunt & Axiomara alia eomplura, deiis, a Studii s Sc Libns, Hominum Ammis ingenerantur. Ver um eft enim quod dicit ille, Abetmt studia in Moreš : Quod parit&r arfirman- dutT b de casteris illis Rebus, Convidu , Farna, Legibus pamis, & relrauhr R Uas paulb anterečcnfuimus. eIab^ tCrLim Ammi eft - u ^ tuYa -> qu x adhuc mag is acctirata,fc e) uodom Vldetu b c l Liam rcliqua2. Nititur autem hod Fundamento ; jdiiore^aM Morta ^ tm Alnimi, cert ®tempmbas, repenanmr m (latuper- fuerit & \n{\ Zn ^ atH ma l is d<’P ravai °' Hujus igitur Culturar Intentio ex Kalendario d tL ] rn,Ut ** ona ^ atm P ora foveantur ; Pravaverd,tanquarri ramFixarieduobu?“ Ur ? & ^pungantUr. Ac bonontm quidert Tempo- ms Ammi Deere tis - P rocurat:ur 5 ^ aut trnom in fevalcnt,’ auSZTh’ ** nf -A ■ .Tjn ’ 1 dntu mm hoc, quod Animum in Officio, Se -• n ntln eant. Malarttm Temporum Obheratiodur>\ic\ pdem ratione perfia p« eft . Redrmf , imr diqu \ vd Exf um„ e Z„ Religionem planefpeflaie videmf. Necmirum, edm Mordl , fipbi/tvaa & genrnna (ficut toi diaum eft ) Ancill* Tani L ^" €r ga Theologiam fuppleat. ra ntum vices Qi!amobrem, concludemus hanc Partem de CulturZ j • . ^W^q UO domniumeftraaximeCompendiofum ^ cumeo _ ___ ^ ££$ De Augmentis Sckntiamnu & rursus maximc Nobile & Efficax, quo Animus ad Virtutem eflfor- metur, & in Statu collocetur Perfedioni proxirao. Hoc autem cft, Vt Fines Vita ABionumque deli^amus, & nobis iffis proponamus$ re Bos , (pf Virtuti congruos • qui tamen tales (int , ut eos ajfequendt nobis aluvrnenits fuppetat Facultas. Sienim hxc duo fupponantur • uc & Fines ABionum fint honejli,^ boni • & Decretum Amm de lis ajjeqtmdis ,, & obtinendis ., fixum (it Sc Conftans ■ fequctur, ut continud vcrtat & effprmet fe Ani- muSjUnaopera, in Virtutes omnes. Atque haec certč, illa eft Opera- tio, qux Natura ipfius Opus referat; cuuireliqux, quae diximus, vide- antureftc foiummodo ficut Opera Mantis. Ogemadmodivm enim Sut- tuarius, quando Simulachrum aliquod fculpit aut inadir, illius fo- lummodoPartis Figuram eifingit, circa quam Manus occupata eft^non autem cxterarum • (veluti fi Faciem efformct, Corpus reliquum rude permanet & informc Saxum, doneč ad illud quoque pervenent^) Econ- travero Natura, quando Florem molitur, aut Animal, Rudimenta Partium omnium fimul parit, & producit: Eodem modo, quandd Virtutes Habituacquiruntur, dum Temperantice ineumbimus, ad For- titudinem, aut reliquas pariim profieimus: quando autem ReBis & boneftisFinibus, nos dedicaverimus penitiis, &devoverinius, quaecun- qucfuerit virtus, quam Animo noftro commendaverintj & imperave- rint Fines illi, reperiemus nos jamdudiim imbutos, & pvxdifpofitos Habilitate Scptopenfione nonnulla,adeam aflequendam &exprimen* dam. Atque hic poifit efle Status lile Animi, qui egregi e ab Arifto- teledefcribitur • & ab eo, non Vmutis , fed Dtvinitaus cujuldam Cha- radere infignitur. Ipfa ejus Verba haec funt 5 lmmanitati autem confen- taneumeft, opponere eam, qua fupra Htmanttatem ejl, Heroicam five Dni¬ nam Virtutem. Et paulo poft, Nam ut Fera, neque Vititrn , neque Virtus efi, fic neque Det. Sedbic qmdem Status^ altins quiddam Virtuteejl- tile aliudquiddam d vitio. Plinius certe Secundus, ex Licentia Magnilo- quentiae Ethniea^ Trajani Virtutem,Divinx,non tanquam Imitamen- tum, fed tanquam Exemplar, proponit, ciimait^ Opus non ejje Horni- nibus, altas ad D eos preces fundere, quant tttbčnignos .a™^art? ro> ja m db folvimus. In qu3> fi e}c mtuitu ^prtionum Ljus,, qu as perftrinv qu'is cxifttmct, Operam noftrjimin hocttftmmmocic* fi'&mcJ[fe' 1 Cl US> in Arted feu Dobrinam redigcremus^už ab’ alm Scripr6rxbus pr^re? mififa fmt, ; tanquam vulgata &p5via,'& per ie.latisclara & tVrfnirm ~ - ■ «... Parabol je ančiqu*, '^(tGemnifSv^nt. fmisi . Sunt ?eminedfalfaad Ccelmtfjphtunt Infompia Afojies* -Mignis fani Magnificentia Pitu ilmpet Jtamcn Sbndavera pcr c»r- £ c °rnmeant; • r lila - d InS aientI vicc P°ni poffec circa tioBrinani Ethicam Obfervatio ter BoeuiTj nim * r P"V Relationčm Sr nn,n^ m ; n _ ntmi^ fionnm Corporis. P^eniri nimirum. Relationčm & Congrultatem quandam, in- conftared' Ani ™ i: > & Bowm Corporis. Nam licu t .Bonm Corporis n 1Xlrni i s ? ex Sanaate, P r 4cbrttudtne x Robore^ ac Volupt&te ; Sic. “ * - - • f ' i’« - J L-1- ‘L\l __ u.\_ Ammi Bonu^ fi jci x ta Morah DoBrift* [P^ lud C ^ nt |p^uStloni- tendere perfpicičmus ; ut Animum reddat Sanum^ & . p fl !f bus immunem • Piilchrum' vcrique decoris Omamen . _ > Fonem; ac Agilfcm ad omnia VkiE Munia obeunda • Penique non StupUum, , MVohpmis &. Solarii Honefti Senfura vividc retmen- tem. Hsč autčm,' licut in horpore, taro jimul omnia coniun^untur, bacile enim vidcre eft 3 Myltos 0 Ingenu Viribus, & Fortitudine Animi, ppllentes, quos infeftant tamen Perturbationes d quorUmque čtiam Moribus vix aliquid plegantis aut. Venuftatis afperemir : Alioš 3 „.quibus abundi eft m Mpnbqs Eleganti*. &.Ve- nuftatis illis tamen non fuppetit, aut Probitas . Animi ut velinr, aiit Vircs ut potfiflt reČtedgere Alios,' Aniiho prseditos honeftp, atq X|Q Ve Auynenti& Sckntiamtru Sttcjue a Viriorum labe repurgato, quitamen nec fibi ipfis Ornamen- to iunt, nec Reipub. utiles : Alios, qui iftorum fortafse trium com- potcs funt, fedtamenStoica spadam triftitia, & ftupidirate prsediti, Virtutis quidem, A&iones exercentj Gaudiis*non pcrfruuntur. Quod 5 contingat, cx quatuor iftis, duo aut tria aliquando concurrere, raril- , fimctamen fit, quemadmodum dbumus, ut omnia. Jam vero Principalc iftud-Membrurn. PhiUfopbia Human#, qua» Ho- minem contempfatur, quatenit$ Corpore confiftit atque Anmia, Ted tamen & dtra Smet at em, a nobis pertractatum cft. trfi j VRANCISCI BACONI B A R O N I S DE verulamio, VIC E-C O M I T I s S AN c ti Alb ani, DE Dignitate & Augmenm Scientiafum Liber Octavus. jfD REGE M $UU M, ~ ' Caput I. TartitioDoČinnz Civilis 3 *»Dodtinamde Convcrfatione; Dodrinam deNcgotiis y& Dodrinam de Impeno, five Repub. Ptus cit Narratio (ReX Optime) convenifle com | plurcs Philofoplaos folenniter, coram Legat< i R cgis Exteri - atque fingulospro viriliparte, Sa l pieutiam fuam oftentafle; ut haberct Legata: quae referret, de rairabili Sapientia Grsecorurr U^ustamenexeorumNumero filebat, & nihilac ducebatin medium. ; adeo utLegatus adeum coi verfus diceret • Tu vero quid habes^uod ref eram $ Cui (inqui Kegi tuo , te mveniffe apud Gtacos altquem,qtii Tacerefdret. Eauidemol XXX 2 lin De Augmentu Scientidrunu litus eram,in hac Artium Synopfi, Artem tacendi interferere'Qjjam ta- men (quoniam plerunq- Defideretar ) Exemplojampropriodocebo. E- tenim,ciim me tandemOrdoRerumad illud deduxerit,utpaulo pod de Artelmperii tračlandum fit $cumquead tanttimRegem fcribam,qui perfečlus adeo inea Arte fit Magifter, ipfamque ao Incunabulls fuis hauferit • Necomnino immemorefle poffun, qualem apud Majefta^ tem tuam Lociim fuftinuerim ; confentaneum magis cjciftimavi, me- ipfum Ttcend «dehac re, apud Majeftatem tuam, quam Scrihendo, pfo- bare. Cicero vero, non folum Artis, v,erum etiam Eloquentice cu- jufdam, quse in Tacendo reperiatur, meminit. Gumenim, Sermones nonnullos fuos, cum alio quodam, ultro citroquehabitos, in Epifto- la quadam ad Atticum commemoraflet, fic fcribit : Hoc loco y fum- ffialiqmd de tud Eloqrtentid , namfacui. Pindarus vero, ( cui illud pč- culiareeft, Animos Hominum,inopinato, Senrentiolaaliquamite. bili,veluti Virgula Divina, perciitere) hujtifmodi quidpiam ejacula- tur • Imerdum magis afficiunt non Ditta, q>uim Difta. In hac Parte igitur, Tacere , aut quod Silentio proximum eft, Brevis admodum dfe decrevi. Verum,antequam ad Arte. r Imperii perveniam, haudpau« ca,dcaliis Doftrm Literarum Studiofi, at Šodalium Congrcfiibus plus iatis indul- ge;ites,moneri foleai\t a Praeceptoribus : Amicos efje Pures Tempork : Sicceitc aiiiduaifta, i n Converfanonis Decorum, AnimiIntentio,mag- num gravion us Meditationibus Furtum facit. Deinde, qui Primas adeo mVrbanitate obtinent, & ad hanc remunam quafi nati videntur hoc fere habent, ut fibi ipfi S i n illa fola complaceant, & ad Virtu- tes folidores, &ceI.iorcs,- vix unquam afpirent, : Quandb econtra qui fibi in hac pirte Defedus funt confcii, Decus cx bonaExifti- rnatione quaerunt: Ubi enim adeft bona F.xiftimatio, omnia fei' I ' cent • ubi vero illa deficit, tum demum a Commoditate Moru C que Vrbam/ne, fubfidiumpetcndum eft. Porro, adresnerenl ^ ^ Sravius, aiit frequentius reperi« Impcdi TO ntu ra) <, ua S hujufet ni coHcKttrni Curiofara rnrnis Obfetvationcm ; a t que Ulud “terura, XXX J quod l H4 T>e Aupnentis ScientiarUtru quodhuic ipfi mffcrvitvnitniriim, anxiara Temporis atque Oppoitu- nitatum EleRionem. Egregie enim Salomon • Gjmviffticii ad-Vemos^ mnjemiriat * qui reffkhadNhl/es, mn merit : Creanda' {irpidčttinobis eft Opportumtas, fspius quam opperienda. UtVerbo dicamus,R>- banaitfa Morum Čompd/jtio, veluti Veftis Animieft-St pfoinde Veftis Oommoditates referre debet. Primilm enim, tališ e (Te deber, ut lit in ufucommuni: Rnrsiis,utnon (itnimis delicata ant fompmofa: Dein- de, itaconficienda, ut fi qua fit in Animo Virtus, eam exhibeat maxi- md confpicuam; fi qua Deformitas, eandem fupplear. St occti! ter: Podremo, & fuper omnia, ne fit nimis arčta, atque ita Animum angu- ftiet,utejufdem Motus in rebus getendis, cohibeat St impediat.Verum hrte Pars ScientU Civilis de Comerfatione^ eleganter profečto anon- nullis trablata eft/nequc ullomodo tanpuam Defiderata reponi debet. ~ 1 v; q no ■ . Cap ut II. Tartitio Dočlrinaede Negotiis; in Dobrinam de Occafi- onibus Sparfis ; g?Do&rinam dc Ambitu Vite. Exem- flum Dočlrinae, de Oceafionibus Sparfis, ex Parabolis aliojuibus Salomonis. Pr 7 ^ Neque vero e d cur vereamur, ne Sc umi* htfjtfs, tam fit Mate- fia, ut iiib Prreceptionibus noneadac : Multo fiquidem anguftiordl, quam illa Reip. Admimstranda Scientia • quam tamen appr ime vide- mus cxcultarn. Hujus generis Pruclentia, apud Romanos, optimis temporibus, extititfe videntur nonnulli Profeflores. enim Cicero, moriš fuifle, paulo antefua, Secula, ut Senatbres', Prudehtia, StRerumufu maxime celebres ftaiis Horis, in Foro deambularent ; ubi Civibus, cppuuu iui .facerept., & confulerentur * non de Jure, fed de Negotiis omnigeni?. Velutir/« Pika, elocandd, five de Piko educando , five de prad/o coemeruhi, 'dePovtraffz/'- Acciijdtiene^ Befenfme, ant alia quacunque re, ,e Augmentis ScientiarutrLs Exetnplum Tortionis Dočtrinae de Occa fionibus fparfis, ex Parabolis alicjuibus Salomonisi Parabola. ii Aiollis Reftonfio frangit tram. Explica TI o. r Si incendatur /ra Principis, vel Superioris adverfus te, 8e tu« jam {intloquendipattes,duo prsecipit Salamon t Alterum, ur ji at Refoon- jio j Alterum, ut eadrn fit molit s. Prius continet tria praecepft. Primo, Ut caveas d Siknilo trifti & conttimUci \ Illud enim, Aut culpam totam in terecipit, ac fi nihil habeas, quod refpondere poflis s Aut Domi- nunl occulte Iniquitatis infimulat, ac fi Aures ejus, Defenfioni, licet juftaf,non patcrent. Secundo, ut caveas d re comperendinandd, r.eque tempus aliud ad Defenfionem poftules i Hoč enim, Aut eandem No- taminurit, quam prius, (nimiriim Dominum tuum nimia Mentis Pcrturbatione efferri,) Aut plane fignificar, te Artificiofam quan- dam Defenfionem meditari, cum in promptu nihil habeas: Adeo ut optirtlunl femper fuerir, aliquid in pražfentia, & e re nata, in Excu- fationcm tui adducere. Tertib,ut fiat prorsus Refponfio t Rrjponfio (1 n- quam ) nonmefa Co/iftfito, aut mera SuhmijTio^ fied aliquid Apologij, &Excufationis infpergatur: Neque enim aliter tutum eft facere, nifi apud Tngenia valde Genercfa 8e Magnanima ; quae rara admodiim funt. Sequitur poftcriore loco, ut Refponfio fit mollis , minime prse- frada, aut afpera. P A R A B OtA. a. Sercu« prudens dominah itur in Filittmfiultotm^ Et partietur h ter e- ditatem inter Fr at us. Explicatio. In omni Familia, ttirbati & difcordi, femper exurgit aliquis Servtts , aut humilis >^»m«,pr3?potcns,qUi proArbitre fegerat,ad Lites Familia compončndas • cuiquc,eo nomine, Se Familia tota, & Dominus ipfe, funt obnoxii.IlIe,fifuam remagat,Familia Mala fovet,&aggravat- fin fidelis revera fuerit Se integer,plurimurn certfc meretur: Adeo ut etiam tanquam inter Fnires haberidebeat,aut faltcm proetirationem Haredita- Mfaccipere Fiducimam. Parabola. 3. Vir Sapiens, fi cum fiult o contenderii , five irafcatur , fiverideat, nin krutnm rcquim. ' E X P t I C ATI O. Monemur faepius, Ut Congrejjum imparem fugidmttt j eo fenfu, Ne cum pttoribtu decertmus. At haud minus utile eft Monitum, quod hic exm- et Salomon, Ne cum Indiano contendamm . Iniqua enim prorsus torte, - C r f r mnfi gitur. Siquidem, fi fuperiores fimus, nulla fequitur vido- 5 » IdpcTcmur,masnaIndignitas.Nequejuvatetiam,inhujulmpdi Contentioneeicrcenda, fi interdum vclutifer Iocttm agamus, interdum cum Liber OctAvusi! čum Fajtu & Comemptu. Nam quocunque nos vcrtamus ieviorcs inde efficiemur, neque commodenos expli C abimus. Peflime autem fir fi hujufmodi perfona, quacum conrendimus, ( ut Salomon loomtur ) aliquid amnehabeatcum Stulto h hoc eft/i fitA.udaculus,& Temerarius. Parabo la. 4. Sed&cunclis Strmmbu* qm dicumurjieaccommdes Aurem mam ne fon e audias fervum tuum maledicentem tibi. 3 Vix čredi poffit, vitam quantum perturbet, imtUisCuriofitas circa tudiuis plena iint. Adeo ur, fi comparari poflk fpeculum aliluoi Magicum,in quo Odia, & qu*cu n q ue contra nos ullibi commole^ tur, intueri poflemus, melmsnobis fdret, fi protinus projicerem r Z collideretur. Hujufinodi enim Res, veluti Foliorum Murmun W & brevi evanefcunt. Secundo Curtofnat tila Animum Sufpkionibtu li miisonem, quod confilns; inimicilfimum eft, eaquereddit inconfen tia, & complicata. Tertioeadem, Mala ipfa fepffime foi t afrds p r tervolatura: Grave enimeft Confcientias Hominum irntare. nJ-T latere fe putent, facile mutantur in melius ; fin deprehenfos fe lenriant Malum Malo pcllunt. Merito igitur Summae Prudentia? tribuebatu? Pompeio Magno,quod Sertorii Chartas Univerfas, neca fe perle&as hgc aliis permiflas, Igni protiniis dediflet. Parabola. 5 • Advenit veluti V Ut or Pauperies 5 Ege JI M quafi vir Armatut ^ Explicatio. EIegantcrdefcribitur in Parabola, quomodo Prodigufz circa Rem Familiarem Incuriofis, fuperveniant ATaufraria Fortunarum A Drm,; P»» lra pedetentim, ipk,bu S Ien tiS)i ^ t O C neqUC m C ^ : At non muIt6 P°* Ovadit faIl f ettafn forti > & potente, ut MeeeJTuatem^t T P? ffit a H Antiquos redč didum fit, dum, contra ^ZaZ^mmkndum^^' IC3 ' qUe occurre11 " 6. Qui trudit Derir ^ A R ? 0 L A • lutmJUi Maculam gd e 7Z’ ^ ^ tn ^ riam ?*** 5 & P* *& it E x p l 1 c A Tl 0 • - tmM Mar gorim w* „ &°—Sc Aa-es a !‘ r ° TLfctSmS; DiftingiiunturitidemPerlona Denforu, & T bitaamturpoftrcmb,« e Augmentis Scientiarunu majore cum periculo, tranfigitur Res in Reprehenflone Impii •' quia non folum Impius nonaufcultat, led Se Cornua obvertit, Se Reprehenfo- rem, odiofum fibi jam fadu n, autconfeftim convitiis profcindit, auc faltem polka apudalios criminatur. Parabola. 7 Film Sapiens Utiflcat patrem • Film vero Stulm Moeflici* e si Matri fuui conturbat Domu m [nam , pnjhdebit Ventos. Explicatio. lltileadmodum Monitum, de Dtfcordiis Se Turbis Domeflicis. pju- rimienim,ex Dijltdiis Vxorum, aut Exh turbatores ifti Familix fu:e, Moleftias varias, Se Ingratitudineni eorum, quos, aliis praeteritis, adoptant 8e deligunt, fopenumero ex- periuntur; Quin Se hoc pa do, Rumores fibi progignunt non opti- *nos,8e Famas ambiguas: Nequeenim male a Cicerone notatum eft ; Om»e?n famam d Domeflicis manare. Utrunqueautem Malum, per Ven- *orum Pojjejsionem eleganter a Salomone exprimitur : Nam ExpeBatio- nis Fru flratio y Se Rumorum Sufiitatio , Ventis rede comparantur. Parabola. eos, qui ehorefl Finis orationis, qudm prmcipium. /-n • • , EXPIIC ATIO. g 1 Parabola Errorem frequentilfimum, non folum ap k L I B E R 0;C T A J ... quiverbis proecipue ftudent, vertVnetiam apud Pru^cDtiorcs. • Is eft, quod Homines de Sermmm : fubrum ;#» fiat fotliciti, quam de Ex«»&aceuratius Ijitordjaj^pt^tiuncuia^ tneditenturjquim Extrema Oiationum. pdromnt a£jt$gsjflpp llgcre, & ifta, ut longc potibra, preparata & digefta^ud fe habere^ revolventes iecum, & 0 quantiim fieri poteft, Animb ^prolpicientes, ciuis tandem Exim Šermnis % fitfuturus~ & auomocta Negotia inde A _o_ ^eC^L vt—J-t-i m.-'- ' i-v • • <• ' "• bportet- verum etiam & illoriifa S er ms mm Cura fufcipienda, qtwfak t . , . . magnos, &piudcrites, $č quibus Onus Rehim' Vn« r ' F ~ r e rr -vr r , - v - bebaf ; cjnibus ilfoifcit perpctuum, K&S« VUMJ/U« -J- rw, p , -_ 7 _ Dir^ad Jocm^atoali^pod 4^1^ Voli* d£ST' la qirererent: Atq- ut Actagio dicitur,^/^^ wmims v , ' trrwa ' fub exmmum dlaeremi Neque fcc iilis ialh Artes onAr£5 F: ^ v ^ PauSou. 5?WWSp««fej Hempretiofum Sapiema, £? rlorja^rva SuJujea. 3 ^ . , ' E X P L I C A T I O. , Iniqua admodum, & imfera ,efj Cpnditio, Homimm Vmute p r iellemmm (ut optime notat . \t —j,*, ‘rtiMr.ip-;;. ^ ‘rtuteprtditif, rmriima guajauevbtia. ftatlninOrrtW‘t/S^' r?t . , _ _«u.vw j "" n mi not/ (,livon g/ parvommDcfesSuura notascoctundqi%: r ! P.AIVA B Ot A.,- : it. JJomines Denfires Civitatem perditM k * P Ceilamitatem. c • . E jt pvi e A.t i-fr ant, i*. f a A Va A 1 JI '■ ! ' . .. '•. -V •■■ t '■ • \ '* ^ • 'Mirutti videti poilif, quod in defcriptioqe Hominutn, qui ad Ret* pub. labefa&andas &perdendas,veluti Natura comparatt & iacti delcgerit Salomon CharaAerem • Non Hominis Superbi 8c I ris. Non Tyrannicl & Cri^ ^ T^rarii ¥Vio\£?'*T* ImpnAe Scelerati; Nonlajutit^ Oppcdlofb. Nnn ^ Č ? ; Non ^ 1 li» & Vofajiiii Inhabilisf ž)e Augmentis Scientiamnu Inhabilis • Sed Deriforu. Verum hoc Sapientia ejusRegis, quiRe- tumpub .Confervationes ScEverliones optime Horac, dignilfimUm eft. NcaUe enim fimilis fete eft Peftis Regniš Sc Rebufpuia. 5 quam fl COnfiftatii Regum, aut Senatores,quiqUe Gubernaciilis Rerum admo- ventur, fint ingenio Derifofes. Hujulinodi enim Honiines, Periculo- ium Magnitudinem,ut fortesvideantur Senatores, Temper extcnuant y iifque qui pencula prouc par eft, ponderanr, veluti Timidis infulrant: Confultandi Sc Deliberandi maturas Moraš,Sc tiieditatas Difceptatio- nes, veluti Rem Oratoriain, & taedii plenam, Sc ad SutrimaS Rerum nihil facientem, fubfanrunt : Famarii, ad quam Principurfi Cbnfilia prascipue funt conlponenda, ut S divam Vulgi, Sc Rem cit 6 prštervo- laturam,contemnUnt: Legumvim Sc Au&oritatem, ut Reticula qu»- dam, quibus Reš majores nunimc čohiberi debeanr, bil moranrur; Cohfilia Sc pricautiones, ih loiiguria profpicientes, ut Somniaqua> dam, Sc Apprchcnfiones Melancholicas, rejiciunt: Virisrevera ptu- dentibus, Sc Rerum peritis, atque magni Animi Sc Confilii, Difte- riis 8c Facetiis illudunt: Dcnique Fundamcnta omnia Rcgiminis Po- litici fimul labcfačlant. Quod ttiagis artendendum eft, quia Cuniculis, & nbn Irapetu aperto, baec Res agitur i Neque coepit efle inter Ho- mincs (prout meretur) fufpe&a. Parabola. 13. Princeps , qui libtruer pr Met AureS verhisMenadeil , omnes Ser zv i habet improbost % ' , Exp l ic at i o. Cum Princips tališ fuerit, ut Sufurrohibtis, 8c Sycopfiantis, abfquc judieio, faciles Sc credulas Aures prajbeat, fpirat omnino, tanquani a parte Regis^ Auta peftilens^ qux omnes Servos ejus corrumpit, Sc m- ficit. Alii Metus Principu rimantur, eofque Narratiombus Fi&itiis exaggerant : Alii Invidiae Furias corfcltant, pr.efertim in Optimos quolque .• Alii Criminatiorlibds Aliorum, proprias Sordes, Sc Con- fckntiašmalaSjcluunt : Alii Amicorum fuorum Honoribus Sc Defi- deriis velificant, Competitores eomm calumniando, 8c mordendb; Alii Fabularum Argumenta, contra Inimicos fuos, tanquam ih Sce¬ na, componunt fSc irtnumcrahujufmodi. Atouehjec illi, qui,eX fer- vts Principu Ingenio funt magis imptobo. At iliictiam. qlii Natura ProbioresTunt, Scmelihs Morati, poftqiiani, in Innočentia Tud, parum Praefidii efle fehferint, (quoniam Princeps vera a falfis diftinguere non novir,) Morum fuorum Probitatetnexuunt, & Ventos Aulicoscapr tant, iifque fervilem in modum circumfcnmtur. Nihil enim , (ut ait Ta¬ citu* de Claudio) tutitm eft apud Principem , cujus animo omni* frm iar>- 9 U * m indita & jujfa. Atq- bene Cominsus-PreejlatSetvum ejje Principis , cu j us fufficioaum mn eft Finis , q»am ejus, cujus credulitatu mit eft ModUs . Parabola. ctudeie ^fi re(ur Anim& Iumenti [ni • fed Mi peric or diet Impiorum; • E XPLIC A T IO .... 5 USe ^’ a b ipsa Naturi, Homini MifericoCdi* Affečhis no- 0U1S, BCcxcellens . q«i e tiim ad Animdi* Brun extenditur j quar eX Liber Octavus. cx CJrdinatione Divina, ejus Imperio ilibjiciuntur. Itaque babetifti Mtfericordia, Analogiam quandam, cum illaPrincipiserga Subditos; Quinetiam illud certiffimum eft, quod quo dignior cit Anima, ed pluribus compatiatur. Etenim Anima; anguftae Sc degeneres, I-iujul-- modiRcs,ad fc mhil pertinere putant : Atilla, qu$ nObilior cit Por- tio Univerfi, ex communione afficitur. Quare videmus,. i'ub Veteri Lege, haudpauca fuifle prjccepta, non tam mere Ceremoniali^ quam , MijericordU /nfiitmva: Quale fuit illud, de non Comedendo Čarnem cim fanguineey*s ; Sc liffiilia; Etiam in SeAis Effieorum, Sc Pyrhagora:- < orunij ab Eiu Animalium, omnino abftinebant. Quod etiam bodic: obtinet ( fuperftitione inviolati) apud Incolas nonnullos Imperii Mogollenfis. Qyin & Turcae, ( Gens liccr, Sc Stirpe & Diiciplina,, crudelis, Sc Sanguinaria,) Bratiš tamen Elcemofynas largifi folent ; ncque Animalium Vexationes Sc Torturas fieri fuftinent. "Ver um, ne fortc haecquxdiximus,omnisgeneris Mifiricordi ; y -Para- T>e Augmentu Scientiarunu Parabola. IČ. Si Spirituspoteflatem habentis , afcenderit fuper te, ločim istim ne drmiferis 5 quia Curatto faaet cejjare murna peccata. E X P L rc AT IOi Pracipit Parabola, quomodo fe quis gerete debeat, ciirri Iram,atque Indignationcm Principi* incurrerit; Praceptum duplex: Primo, ut n&n dmittat Ločim fuum^ Secundo, ut Curationi^ tanquam in Morbo aliquo gravi, diligenter & caute, attendat . Oonfiieverunt enim Homi- nes, poftquam commotos contra fe Principa fuos fenfennt, pardm eX Dedecoris Im|>atientia, partim ne vulnus obfervandorefricent, partim uttriftitiam & Humiiitatem eorum Principes fui perlpicianr, fe, a Muneribus & Fun&iombus fms, fubducere: Quinetiam interdum, ipfos Magiftratus, &Dignitates quas gerunt, in Principim Manus re- ftituere. At Salomon, hanc medendi V lam, veluti noxiam, improbat * idque fumma profedo ratione. Primo enim, Dedec us ipjum nimis illa publicar ; unde tum Inimici, atque Invidi, audaciorcs fiuntad laeden- dum j tum Amicitimidioresad fubveniendum. Secundo, hoc pa do fit,ut Principi* Ira, qux fortafse, linon evulgaretur, fponte concideret, magis figatur & veluti principio jamfado Hominis deturbandi, in praecipitium illius,feratur. Podremo, Secefjus ifte alqmd [apitexma - levolo , & Temporibus infenfo ; IdquodMal«m Indignationis, Malo Sufpicionis cumulat. Ad Curationem aurem pertinent ifta. Primo, caveatante omnia, nejlupiditate quadam, aut etiam Anmi Elitione, In- dignationem Principi* minimo fentire , autinde, prout debeat, affici,vide- atar: Hoceft, ut & Vultum,non ad Triftitiam contumacem, fedad Moeftitiam gravem atque modeftam componat: & in rebus quibu£- cunque agend is, fe minus folitohilarem & la? tum, oftendar: Quin & inrem fuam erit, Arniči alicujus opera, & Sermone, apud Principom, uti, qui, quinto Doloris fenfii, in intimis excrucietur, rempeftive infi- nuet. Secundo,Occafiones omnes, \t\minimas, fedul6rtw/,per quasaut Res ipla,quat Indignationi Cauflam prsebuit, r ef ričet ur h ant Princeps denuo excandefcendi, 8 c ipfum, quacunquede caufsa, coram aliis, ob- l jufgandi, Anfamarripiat. Tertio, perquirat etiam diligenter Occafi- ones omnes, in quibus Opera ejus Principi gr ata tffepojfit ; ut & Volun- tatem promptam redimendi Culpam praeteritam oftendat • S: Princeps fuus fentiat,quali tandemfervo, fieum dimittat, privari fe contigerit. Quarto, Culpam ipfam,Pi.ut fagaciter in alios transferat^ Aut Animo illam non mah commifjam elfe ihfinuet; Aut etiam Malitiam illorum, qui ip- fiim Regi detulerunt, vel rem fupra Modum aggravirunt, indicet. De- »ique in omnibus evigilet,8c Curationi fit intentus. Parabola. 17. P timu* in Caufsa fualuflu* : tum venit alternpars , & inaptirit ** e um. F, VPTir ATTO . Evaaiees amt,eumque lmouitjOt uceuprtt-n'"- q cim poffit, niftauj. imtufefta aliqua Falfitas,in Mareria Informjioms- ArtjfeiuraaUquod, ineddem exhibenda, deprchendatui. ten im nuda Liber. OčtAvus* nuda & firnples Defenfio, licet jufta (It & praepondcradš, vk Prsejii- diciuna Informatioms Prione, compjufate, auc Libram juftirie femči propendentem,ad ftppiilibriurn reducere,pet le valet. Itacjue & Judi- a tutilTimunij ut nihil, quod ad Merita cauffče ibcčtar, pnelibeuippri- ufquamutraque Pars firmi 1 audiantur • $c Defejfbrt' optimum, fi Ju- dicem ienferit prseoceupatum, in hoc potiiIHlium ( quantum dati Ganila,) incumbere, ut Verfutianl aliattam, SF Dolam. malimi, ab> adversa parte, in Judicis abufum, ad h ib itum, dctegat. P A R. A BOLA. |{?. §ui delicate d ptteritm nntfu Seream finim, pofied fesitiet eunk comum&cem; H X PUCATIO. Servandus s%frbkipb.M & Domnif,ex Conlilio Salomohisjn Gra- tia, & Favore fuo 5 erga Servos, Modus. Is triplex efi 5 Pri m o, ut Prč- moveantur per Gradu*, n>n per Saltu*' Sfccuftdo, ut interdum ofjiiapant Re~ pulfx: Tertio,- (quod bene precipit Macciavdlus,) ut hab e ant prot ocnlis.fitis fempir klifiid; quo ulierius ajpirare po/m. Nifi enim hsec fiant, reportabunt proculdubio Prihcipes; iti Fine, & Servis fuk, Loco Animi gratij & orficiofi, Faftidium & Contumačiarn. Etenim, ex proniotionc iubita, oritur lnfolemia/z perpetua Defideratorum Adep- tione, Impanenttd Rcpitlfc • Demone li V otadelita, deer.it itidem Ala-* critas & Induttritk / Parabola. 19. VidifkiVirum vekeminOpere fm fcoram Re£ibw ftabit$ nečem interlmobdest ExPLICATIO. Inter Virtutes, quas Rege. r, in Dele&u Servorim, potiffimum fpe- &ant & requirunt, gratiftima eft pr .e cu netiš C deri tas, & h\ Nego ti Is ex~ pedtendis flrenuitas. Viri pTofunddprudentia, Regibus fufpecti- utpote qui nimiiitn fint Infpečtores 5 & Dominos 1 'uos, infcios & invitos, Ingenii fui viribus, (tanquam Machind) circumagere poffint. Po pulares, invifi. utpote qui Regam Lummibus' ofticiunt, & Oculos Populi iiifeconvertunt.' Animofi, pr© turbulentis ftepc habentur, & ultra,quam par eft, aufuris. Probi, 8c Vita: xrttegr®/tanqudrri diftici- Jes exiftinj antilrj ncc ad omnes Nutus Herilesaptt. t)eniqiie noti eft Virtus aliajqu3e nori habeat aliquam quafi umbram,qu 3 : Regum Anina* o: ■endantur i Sola VelocitM ad Mandata; nihil habet, quod non‘ placeat. inluper, Motus Animorum Regiorum celeres funt, & Mortc rninits paf entes. Putant eni m f e quidvis ciEcere polic; Illud tantiim dcefte, Htcito nat. Itaque ante omnia us gr ata eft Celeritas. . Parabola. 20 . Vidi cunitos vive/ttes, qai ambulant ptb Sole, cufn Adokfctme Sictin- do, qui confurgit pro eo ; E X P L 1 C ATI O. Notat Parabola Vanitatem Hotninum, qui le agglomerare folent ad Succegbtjts Defignatos Pnncipum. Radk autem hujus tet eft Iniania lila Hominum Ammis; penitus a Natura infita ; Himirum ut fpes fua^ fiimium adamenf; Vk enim reperitut, qui nofi deleftaui! maais Y yy 2 ii? De 4u2jnentiz Scientiarunu us qua» Sfer at) quam iis qujbus Frmur.; Quineti itm Notitas Humana Natura grata e ft, & avide expetitur. In Succejfore autcm Principu ifta duoconcurrunt 3 Spet & Novitas. Innuit autem Parabola idem, quod olim di&um erat • primo a Potnpeio ad Syllam . j.poftea a Tiberio de Macrone 3 V lire s ado^n Solem 0 nemem) qudm Occidentem. Neque ta- men Imperantes , mukfifft hac re commoventur, aut eam raagni faciunt, ficutnec Sylla, necl&berius. fecit.; Ted rident potnis Hominum Le- vkatem, nec pugnantcum Somniis : E ji autem ( utaiebat ille) Špes vigilantis Infomnium, Parabola, 21 . Erat Čivkaš parva, & pauct in ea Viri 3 Venit contra eam Rex ma mr m -htusp^& venacomipta, efi Iujtus edernordm {£ t l0 ‘ , EXP LIC ATT O« Pr*cipit ftrMa, Rebufpub. ante omnia cavSudump®, d 1 rafcipit ra > V, - rfigbrt & otavi ; pmertim ubinon fed xdndemriatur. IrffonsV Etenin* Ihjun* inter abfolvitilr Noxifls, led conue ^ ^ ^ Privatds gfalfantcs,- 1 _ Tudiciainiqua, qtialia dklmus' a quibus tencfuamf ut Rivula; , . ^ w - quam admififfe Excufationem. Para bo l a* 28 . In omni opere lono er it Abundantid - ubi autem verba fant phmma, } ibi frequenter Egefias, i: , . Hiplic atio; Separat Salomon, hac Parabola, Fručtum taboriš Linguet^ & taboriš 'Manuum • quafi ex altero proveniat Egefias , ex altero Abundantia. Ete¬ nim fitfere perpetuo, ut qui multa effutiant, jačlent multa, multa pro- mittant, Egcni fintj nec emolumentum cžpiant, ex illis Rebus, de quibus loquuntur. Quinetiam, ut plurimiim, Induftrii minime funt, aut Impigri ad Opera j fed tantummodo, Sermonibusle, tanquam Vento, pafcunt & latiant. Sane, ut poeta loquitur 5 ghii filet eft firmus. Is qui confcius eft, fe in opere proficere, fibi plaudit, & tacet: Qui vero econtra confcius eft, Auras fe inanes eaptare,multa St mira apud alios praedicat. Parabola. 29 . Melior eft Correptiomantfefta,quam AmorOccultus, Emic ATIt*. Reprehendit Parabola^Mollitiem Amcorum i qUi Amicitiae privilegij nonutuntur, in admonendo liberd 8t audafter Amicos,ta de Erroribus, quana de Periculis fois.guid enimfaciam((bkt hujufmodi MollisAmtctu diccre)aut quomevertaml Amoillum , quamnmquisgnaxme‘/neque^ fiquid illi Adverfi comtgeritfpfmioco libenterfubftituerm^Sednovi lngenium ejas- fi liber e cim eo egero^Amrmm illim offendam,£altem contriftabo±Neqtte tamen proftciam - Atauecitius eum ab Amicitia mea alienabo , quam ab Us , qu* in Animo fixa i> obetih dačam.Hujufmodi ^wVw«,tanquam,encrvem,& in- utile,redarguit Salomon; atq ; plusutilitatis,ab Inimico mamfefto, quzm ab ejus generis^wVo,(umi pofle pronuciat.Siquide ea fortafse audire ei «?ontigeritab Inimico per Gontumeliam,quae Amicm muftatprs nimia Indulgentia. PARABOLA. 30 . Prudens advertit ad Grrjfus fuos^ StultM divertit adDolos . - H X P tlC ATI Oi Duaf 'Ha, pr brii funt Prudentia Species; Altera vera Sc lana; Altera degener quam Salomon Stultindt, nomineappellare non dubitat. Qui dederit,viis ScVeftigiis propriis cavet* periculis prolpiciens, s ^ ernc dia i Proborum Oper^ utens,c©ntra Itnprobos feipfum mumens • L-rBER 0CtAVH& muniens * catltus Incceptu, Receptu non imparatus- in Occafiones atrent-us,contraImpedimentaftreuutis v-cum inniimcris ah'i-% qu<»acl Sui ipfius ABiones Sc G rej] us regendos fpe&ant, Ataltera Species, tota eft confuta,ex Fallaciu & Atitftiisi Sp#triqlae ponit omnin^ in alRs cir- cumvenieiidis, iiidemque ad iibittira erhngendis. Hanc merito rejicir. VardvU, non tantiim ut Improbanq fed etiam,ut Sfruttam j f^riitio enim, minimeefte* iis Rebus, qua? in nojlrkfšnt potefhdfi ^netetiirhalkiu^ cmjlmti Regala nitkar ; Sed ndva qtiotidie comminifcenda ftrnt Stra- tagemata, prioribus F at ifeertt ibus^ SčObfoletis. Sceundo, quiVaFri Sc Šiibdoli Honainis Farnim Si Opinicinem ferrfel incurrcrit, prteci- pudie^ad resgerendas Infirumento , prorsus privavit; hoctfiLjČide: Ita- quedninia, parum Vdtis fuis confentientia, expčrictur. 'Poftremc^ Ar m rft^ Uicmqae Palcbr i rtdemtHr^ Si co-mphcednt • attarrien, Fepiiis frufttantur • efiiod bene notivit Tacitus j ČHnJitia taliida ex- peHdttone Iztd-) trdBatu dara, eventtt trtjlia^ Pa rabo £ A. 3 1 * Noiieffb tttps nimim 5 nec Sapierttier qtiaik opbrtet 5 curibripiari fitb.it d l J E X P LIC AT i o. Sum Temora (ut inquit Tacitus) in quibu.& obfcuns Confiluaj Juta & evitttur Inv h di &pcmicies ipfos impdratos adotiatur. vero ad dUid ^ milm, quod in ParahoB ponitur (quahdoquidciri non Pcriitklri al|cu- jus, led Salomonis Vaba nintifta^i Mala mHdronum W fepj. iis notar, nnnquara pfarcipit) .nteiligendumcMondcVirmteipsa, (in q.,i Nmiim noneti,)fed de vanaejus atquc mvidiosa Affetoione, & Oftenririonc Simile quiddam mnuit Tacitus de Lepido • Miracu- li loco ponens * quod nlinquam Scrviliš alicujus Sententiae Audor fuiflet, 8c tamen tam facvis temporibiis incolffmis manfiflet • Suh it^ (inquit) Corritatio, utrimbtc Futoregamur^neudm fit innojlra potepate^ curfum f>e»damtenere> inter deforM( 0bfeqm, & abrtiptamedmumnatt^ mtdium , PcricuiofimuL ’ & indignnate. ^acuum ? PaRAB o La. ^2. Da Sapiemi Occajimert^ addetur ei Sopietitiat E x p l 1 c a r 1 o. • Diftinguit V ar al 0 I 1 ^ i nter sapiemiam illam, ki Verutii Hab itut» inereverit, St tmturuerit ; & illam,qux natat tantiim iri Cercbro Conceptu, aut Sctmonc jadatut, fedRadices altas nonegerit. SiquR dem prior, oblata occafione, inquaexerceatur, illicbexcitatur,accin- gitur, diktatur 5 adeout feipsi major videatur: Po^eriot Vero, qu» ante Occafionem alacris erat, occifione dati, fitattonita& confufa* utetiam ipfi, qui ca fe praiditutn arbitrabatur, in dubium vocetur ’ Annon Praeeptiones de ea fucrint Jnfotnnia mera, & Speculationc? * manes? pARABOLAi I 24$ De Jugmentis Scientiarmru Par. a B O L a. 53 * Itutddt Amicum voce alta, furgendo mane - ent iUi ioco Maie- diBionis. ; • - ; ■ • . EXP Lic ati O. Lmdes moderat«, Sctempeldivas, &: per Occafioneni prolatas, Farme Hominum atquc etiam Fortune, plunmum conferunt • At immode- ratae,& Streperas, & importuneeffufie, -nihil profunt • imb poti us, cx Seatentia Parabol*, impense nocent. Primo enim, manifefto le pro. dunt, aut ex nimid Benevolentid Orimdas * Aut ex compojito affeclotas ; quo Collaudatum potiiis falfis Praeconiis demereantur, quam veris At- tributis ornent. Secundo, Laudes parca ši-Modeftee^ invitant fere Prat- fentes^utipjis etidmalupuidadjutant y Profufis contra, & immodica?, ut aliquid demant &detrahant. Tertio, (quod Caputreieft) Conflatur illi Invidia, qui nimium laudatur • cimi Laudes omnes nmi aut Specuhs coniparans, quae Species & Imagines Rerum recipiunt • ciim altcras fimiles fint Terra , aut Lapidi impolito , in quibus nihil refle&itur. Atque eo magis apte comparatur Animm Hominis Prudemis ad Specuhm -, quia in Speculo^ Imago propria fpečtari polfit, lina eum Imagtmbm altortm • Id quodOc«/«' ipfis, fine Specuto non con- ccditur. Quod fi Animm PrudentU^ adeo capax fit,ut innumera Ingenia, & Moreš oblervare & interpofcere polfit ; fnpereft, ut detur opera,quo reddatur non minus vrni« Apphcatione , quam Reprafentatione j Qai fapit$ innumeru Moribut aptus er it. ; A Tquehis Sakmonu Parabol^ diutius fortafse immorati fumus, XjL.quam pro modo Exempli : Dignitate, & Reiipfius, te Au&oris, longius prove&i. Neqiie tantum iri Ufucrat apud Hebrasos, fed alibi etiam, Prifcorum Sapientibus frequentifiimum $ ut fi cujufpiam Obfervatio, in aliquid incidifiet, quod Vitas Communi conducibile fuilfet ; id redigeret & contraheret, in brevtmaliquam Sentemiam , vel Parabolam , vel etiam Fabulam. Vcrum,quod adFabulas (ficut aliasdi&umeft) illas Exem- plorum Vičarii, & Supplementa, olim extiterunt : Nune quando Tempora Hiftoriarum copia abundent, ad Animatum Scopum re- ^ius&alacrius collimatur. At Modus Scribcndi, qui optime con- venit Argumento tam vario & multiplici (qualeeft TraBatus de Ne- 3c Oecafonibus (parfr) aptiffimus ille ellet, quem delegit Mac- cuvellus, ad tračlandas Res Politicas 5 nimiriim per Oblervationes, ive Difatrfus (ut loquuntur) fuper Hiftoriam & Esempla. Nam Sci- e ra, qu*recentčr, & quafi in confpeftu noftro, ex Particulanbus dicitur, vum optime nov it, Particularia denuo repetendi : Atque certž Liber Octavus. - i, certc ad Pravicam longe conducitmagis, citra Difoirfus /ivcDif CP n- tatio, ltib Esemplo militat, quam c um Exemplum Diiceptationi iubjungicur. Neque enim h£c Ordo tanruin ipeihtur M r €S ipia. Gumenim Exemplum ftatuitur tanquam Difceptationis Bafis univerfocum Circumftantiamm Appararu propom Met - mi Diicurmm mterdum cofrigant, interdum fuppieant• unde fit ioco Esc* emplans adlmitationem & Pravicam. Ubi econtril, Exempla in gratiam Difceptatioms adducia,{iiceinčle & nudecitahtir 3 & tanauto mancipia Nutustantum Difcfeptationiš obfovant. 1 Hoc vero Difcriminis, Operte pretium fuerit obfervalle • quod (mut Hiflor. £ Tetnforum ,optimam pr.«bent Materiam,ad i&fus fuper Fdi- r/^quales lunt lili Macciavelh 5 m.Mifhrherm^omimb adfeben- tur ad Documenta de Negotm jQuoniam omnem Occsifiommi & Neo-o. dorum 5 tam grandium quam levjorum^Varietarem eompkčtunair.lS^ reperire cft Bafin, ad fr* teptiams- de ■ utr£qufe ill£ HJhrta-id hiiccommodiorem :Eaeft, ut Difcurfus fofit fuper EM a s fed Prm dentiores, &c magiš>ferias • quales iiint illa? Ciceronis ad Atticum C ali«. Siquidem Bpifhl* magik in Proxitno, :&ad ViVum, Ne^otk Ib lentrepr x (čntare, quam vel drndes, Qufire jam 3 &,deM a teriž,& de'Ftčrm£,Pcationis $tim5t r ž>om>rš ^Me^tii^ qti« mmt Occafiones ffarfas, disimus • eamque inter numtramus 1 ■ - E (V & aha Portio ejufdem DoWnnfib vPlauderent ; quafi Confcius fibi fuiflet, Mi- mum vita dfe eommode traritaBtm. Haec quoque DoBrina Portiointer Defideratamimtrandzdi : NonquininPraxi, etiam nimio plus quam oportet, ufurpata fit & frequcntjata; Veriim quod Libri deillafilent, Quamobrem ex more noflro* ficut in priore, nonnullaejus Ca pita re- cenfebimus • Eaenque Fahrtm Fortuna, five (ut diximus) DoBrtnam de Ambitu vita nominabimus* Ac primo quidem intuitu, novufti quoddam, & infolitum Argu- mentum tradarevidebor • Docendo Homines,quomodo Fortuna p/a Fabri fieripoffint: Dodrinam certč,cui qiiivis libenter fe Difcipulum addixerit, doneč Difficultatem ejufdem habuerit.perfpedam. Non enim leviora funt, aut pauciora, aut minus ardua, qua? ad Fortunam comparandamrequiruntur, quam quae ad Virtutem : Refqueeft, seque difficilis ac fevera, fieri vere Politicum , ac vere Moralem. At hujus DoBrina Pertradatio, plurimum ad Literarum, tum Decus, tum von- dm, pertinet. Intereft enim inprimis Honoris Literarum, utHomines ifti Pragmatici feiant, Eruditionem haudquaquam Avicular, qualis eft Aiauda, fimilemefle, quae in fubiime ferri,& cantillando fčobledarc foleat • at nibil aliud : CLuinimo ex Accipitris potius genere efle, qui ^ in alto volare, ac fubinde, cima vifum fuerit, defcendere, S c pr#- ®am rapeie novit. Deinde, &ad PerfeBionem Literarum hoc ipfum ipedat, quia Legitimse Inquifitionis vera Norma eft, ut rubil mvenia- ur in Globo Materia , ijuod non babeat carattdum, in Globo Ojfiadino, five e , u ' ^°ceft, ut nihil veniat in PraBicam , cujus non fit etiam Dodma aliqua & rbeorU. Neque ramen Liter«, hanc ipfam Fortuna ArthiteBuram, Liber Octavus. Aubitefturam^ akter admirantur, aut tefUmant,quamut Opus auoddam tnferioris Generis. Nemim enim, Fortuna propna , pro Doti Etfefui a Deo concdTo, ullo modo dignaRetributio efle poffit. Quin & non raroftt, ut viri Virtutibus egregii, Fortun« fu* 'fponte renuncient ut Rebus fubLinuoribus vacent, Digna tamen eft Foruma, auatenus Virtutis ac Bene mcrendi Organum eft, lua quoque Speculatione 8c Do Brina, r 3 Ad liane DoBrinam pertinent Praicepta, nonnulla Summarm , non. nulla Sparfa Sc Varu, Prtecepta Summana verlantut, circa veram Noti- tmm, & Alionm, St Šm. Pritnum igitur Prameptum (in ouo Cardo Netiti* AUorum, vertitur,) tllud conftituatur, ut procuremus nobis (quantum fien poiht,) tllam, quamolim reouifivifc Momus Ule, cum m Humani Cordis Fabrica, tofr Angulos & Pvecefllis con- ipicatus e det, idreprehendit, quodddtuflet Fenejlra, per quam inob- fcuros illos & tortuoios Aniradus inipicere qms poflit. Hanc autem teneflram obtinebimus, li omai fedblicate nobis Informationem com paremus, & procuremus,deperfoms,quibufcuminmrceduntNegotia' Particularibus * Earumquelngeriiis, Cupiditatibus, Finibus, Mori! bus,Auxiliis & Adminiculis quibus pr«cipue fuffttlciuntur &valent. Et rursiis, Defedibus & Imbeciliiratibus, quaque ex parte maxi m | pateant &obnoxii fint ; Arnicis, Fa6lionibus,Patronis, Clientelis- Rursufque Inimicis, Invidis, Competitoribus j Etižm Tetnporibus & Aditibus: . •• -m • (Sola viri trnlles Adittu , & tempera noriš S) Denique Inftitutis, & Noram quas iibiprxfcripftrunt • & fimilibus. Ouinetiam, nonfoltimInformatio capiendaeft, de Pe/fonts^ fedinfu. per de ABionibus Particularibus, qu«de Tempore in Tempus in Mo. tu funt, &tanquam fub Incude; Quomodo regantur & fticcedant,quo-" ru nr ftudiis foveantur, a qutbus oppugnentur, cujufque (int ponderis & momenti, &quid fecum trahant, &hujufmodi, Etenim Aiiiones praefentes nofte, & in fcplurimfon prodeft • & iilud infuper habet ‘ 1Ucxi abfqtiehoc, etiam perfonarum Notitia valde futura fit fallax & funiT' Mutantur enim Homines firaul cum Adionihus: & Ahi ou imirn AaiQ ntbus iplis implicentur & obfideantur . Alii,'poft* formati o 1C c rinta ^ Ingenium. Atque h« de Rebus Particularibus In. ciLiam Pr^ S ’ ^ u ? tam ad Perfmas, quam ad A 'Btrnes lpedant, funt tan. enim ObfC'S^.“ Svllogiimo. Nulla Propor.tionc 5 Po™?cA v toorainm > (“ff'rfic.unmr Ma,ore s r- f /T cs > l Ventas, aut Excellent;a, ad Conclufionis Firmamentum fufficcrc poffit, fiin Mmore Propofitione fuerit erra- ' VC1() bnjufmodi iVo/i/irfcomparari poiTit, Fidejuflor no bis eft Salomon, qtu ait . Con(dlum inco J e riti tm aLvJZ da ■ fed vir Prndens exbamet M,. Quamvis autem ipfa Noti ta ncT dat fub Prameptum, quomam Individuorum eft, attamen M de eadem elicienda utiltrerdaripofTUnt. Mandata Notitia Homiirm fex Modisclici, & hauriri noteft • o™ ipfimun 5 per ter h , per r, H* ; j W , fJ.AfA & fcos ; Denique per «faris( Antonius,HirtiUs,Pattfi, Oppiifš,Balbus, : w -., v «vvi«;ucS. '' Ouinta fit Conftdermo , ut caveat quis fibi ab P.xemplis ; nequn ad . mionm Aliormfc inepte componat v quafi quoA aUis fuerit perVium.; ctiim fibi patere nccelie fit * ncutiquatfi lecum T^putan^ quantiitii tortafsc interfiterit, inter luum, & lllorum, tfuos ad Excmpli«i Z Z 7. 2 : De Augmentia Scientiamnu fibi delegit, Ingenium & Moreš. In quemErrorem manifeftb incidit Pompeius, qui,ut Cicero leriptum reliquit, toneš folitus erat dieere ; Sy!la pomit, ego mm po ter o i Qui in re, vchementer fibi impofuit, ciim Ingenium, & Rationes Agendi Syli®, a Suis /foto C odo (utaiunt) distarem: Cum Alter Feroxdfer, Viokntus, quiqup Fačlumin om¬ nibus urgeret j Alter Gravis, Legum Memor, omniaque ad Majefta- tem & F a mam componens - unde longe minus erat, ad perficienda qu® cogitarat, efficax Sc validus.NSunt & ali® hujus generis Pr&cep- tiones j verumh® ad Exemplum reliquarum fufficient. Neque vero, Noj}e fetpfim, Homini fufficit- fed ineunda etiam eft Ratio fecum, quomodb le Oftentare, Declarare , denique FleBere fe & Ejfmgere, commodc & prudenter, polfit. Ad Ofiemandimfe quodat- tinet,nihil videmus ufu venire frequentius,quam ut quiVirtutis Hab itn fitlnferior, Specie Virtutis externafit potior. Non parva igitur eft Prudenti® Pr®rogativa, fi quis Arte quadam, & decore, Specimen fui apud alios exhibere poflfit • Virtutes fuas, Merita , atque Fortunam etiam, ( quod line Arrogantia, aut Faftidio fieri polTit,) commodd oftentando ■ Contra, Vitia, DefeBrn , Infortmia & Dedecora , artificiose occultando, Illis immorans, eafque veluti ad Lumen obvertens 5 His fubterfugia qu®rens, aut apte ea interpretando eluens • & Similia. Itaque,deMutiano, Virolui Temporis prudentiffimo, &ad Res ge- rendas impigerrimo, Tacitus * Omnuim, qu ^bs,aiens efle, RafUciffirn les y qui trt hudo Gladiatoriofepret- dcceptam^ in eam P ar tem mmiemlam Scutum tranf* ferimt , qua percufif um , mf jpriuSi In aliis fursus, boe ipfumcontin- glt, quia operam, in viaea,quam leinelingrelfi (unt, collocarara, per- de r e gravantur, nec receptui canere fciunt ^ Sed poti us fe Occafioni- bus fuperiores fore, Conftantia fua, confidunt. Verum ifta Animi V.fcofitM, & Remtemia. , a quacunque illa tandem Radiče pulltilarir Rebus gerendis, Se Fortun« Horriiriumj eft damnofiiftma : Nihikine magis Poliricum, duam Animi Rotas reddere, curri Rotiš V turne, Concentricas, N fimul Volubiles. Atqu e de' Brate mit J butSumnariu , circa Fortua 1 . Primum 2 6 o De Augmentu Scientiamm^ Pritnura P recept um eft; Fa&er Portun*, Amufle fua pcrite utatur, eamqueritc applicet • Hoceft, Animum aflfuefaciat, ut Rerum om- nium Pretium Stvalorem čftimet, prout ad Fortunam & Fines fuos, magis aut minus, coiiducant • Hocque curet fednlo, non perfundo- rie. Mira enim Res, fed veriffima • Inveniunturplurimi,quorumMen- tis Fars Logiča (fi ita loqui licet,) eft bona, Matbematica, peflima. vi- delicet, Qui de Rerum Con(equcntiis fatis firmiter judicant • de Pretiis vero, imperitiffimč. Hinc fit, ut Alii, privata St fecreta cum Principibus Colloquia • Alii, Auras Populares , tanquam Magna adepti, admirentur ■ ciim fit utrunque faspenu mero'Res, St Invidia St Periculo plena: Aliiautetn Resmetiunturex Difficultate, atoueope- rdfua ineis impcnsa : Fieri oportere exiftimantes, ut quantum mo- verint, tantumetiampromoverint: Sicut Ca; far deCatone Uticenfi, veluti per Ironiam, dixit « Narrando quam laboriofus fuerit St a ffi- duus, &quafiindefatigabilis, nequetamenmultiimadRem • Omni a (inquit) magno dud 19 agebat : Hinc etiam illud accidit, utHomines faepius feipifos fallant; qui,fi Magni alicujus, aut Honorati viriope- fautantur, fibi omnia profpera promittant; cum illud verum fit, nori grandiflima qureque Inftrumenta, fed aptiffima, citius St feliciiiš Opusquodque perficere. Atque ad Mathematicam veram Animi mfor- mandam, opera; pretium eft, illud inprimis oofle, St defcriptum ha- bere ♦ quid ad cujufqUe Fortunam conftiruendam 8t prortiovendam Primum ftarui debeat, quid Secundum, St fic deinceps ? Primoloco, Emendationem Animi pono ; Animi enim Impedimcnta^ 8t Nodos tol- lendoSt complanando, citius viam Fortuna; apcrueris, quam Fortu¬ na; Auxiliis, Animi lthpedimenta fuftuleris. Secundo loco, Opes pono, & Vecuniam • Quam famrcid loco plurimi fortafse collocaverint,ciim tanti fitadomnia usus.- Veriim, eamOpinionem, fimilemob Cauf- iam abjudico, atque Macciavellus fecit, in aliare, non multumab ca difcrepante. Cum enim vetus fuerit Senrentia, Vecuniam efje Nnvos Belli • IHecontra, non alios efTe Neroos Belli aftefuit, quam ftfervos Vkorum Tmilim St Militarium ; Eodem prorsiis modo, vere afferi pof- fif . Nerros Fortun*^ nofteffe Pecuniamfek por ms Ammi Fires • Inge- nium, Foititudinem, Audaciam, Conftantiam, Moderatfonem, Fn- duftriam, Stfimilia. Tertio loco, colloco Famam& Fxif[imationem^ Eo magis, quod illa, iEftus quofdam habeant, St Tempora, quibus fi non oppomme utatis, difficile eritfem, in integrum reftituere. Ardna enim Res, Famam pr^cipitantem retrovertere. Poftremo loco, pono Hontres, ad qUos oerte faeiiior Aditus, per unumquodque ex illis tri- bns, multd magis pfir Omnia con)unda datur- quam fi ab Honoribm aufpiceris, Stdeinde ad reliqua perrexeris. Veriim, ut in Grdine Re- rom fervando, haud pariimeft momenti • : 'itanon muko minus,in fer- vando Grdine Tem por is ■ Cufus perturBatione frequenrinime pecca- nir-jduttiad Finestum properatur,quando Initiaeflenf curanda; Atque, dumadrnaxima quique fubitd advoiamus, qua; inmedio pofitafunr, temere tranfilientes. At illud rede pnecipitur - } (gut)d nune infiai t agamas, Secundum Pf&ceptum eft, ut caveamus, ne Animiquudam Mag« mrudine, & PtaefidcRtii ad magis Ardua, quam par eft, fcramur - / D neve Liber Octavus. nevein adverfum Fluvii remigemus. Optimuroenim Cjonfliltfm citat" Fortunas Hominum, .-- F at is accede , Deifque . Circumfpiciamus inomnes Partes, & obfervemus oua Res pareant 3 qua claufte & ob f trak* fint, qua proclives, qua ardi)as,nequcviribi3s noftriSjUbi nori patet Aditus commodus,abutamur. Hoc ii fecerimus, & a Rcpulsa nos immunes proeftabimus • &in Negotiis fingulis ni- mis diii non hcerebimus • & Moderationis Laudem lvporrabimus; Sd pauciores offendcmus • & denique Felicitatis Opinianem acqui- rermis • dum quae fponte fortafse eventura fuiflent, noftroe Induftrisr accepta fcrentur. Tertium Pr*ceptuito$ curti proxime pratcedenre nonnihil pugnarp vidcri podit • Licet probc mtelle&um,miniral. IlludhujufmodToft * Ut Occafioncs non lemper expectemus, led eas quandoque provoce- mus & ducamus. Quod etiam innuitDemofthenes, Magniloquentia auadam Et juemadmdumrecepum eft, Vt Exerciwm ducat Imperator • 1 a cordatis Firis, res ipfatducend*, m qu» Profeffiombus laboriofc, amr Rebus fimilibus, fe addixerunt • veluti Jureconlulti, Oratores, Theo- logidodiores, Librorum Scriptores, & hujulmodi * imFomini M eonlhtucnda Sc promovenda, minus fintfolertes • quam quod Tem- pore, (alias fcilicet infumpto,) indigent ad partkulariapernofcenda j Opportunitatescaptandas • St Machmas, qu* ad Fortunaln fuam i^e- &ent, comminifcendas & meditandas. Quinftiaalj m Aulis Princi- pum, & Rebufpub. eos reperias,& ad Fortunafm.fuamprotnwendam) & ad aliorum invadendam, maxime efficaceš, quiuulld 'puhlico Mtp nere funguntur • f e d inhoc, de quo loquimur,- Mitu Vnx r perpetud occupantur. , 5 di • ; sur Quintum eft Praceptum^ tlc Naturam quodatiimodb imitdmur,quk nihilfacitfrvftrd. Id qUodfeau nonerit admoditfri difficile, noftraomniumgenerum,peTitc commikeamUs ^ cotffexamtft'. guliš enim Ačlionibus, ita Animus eft inftittiendus & ptibparfedtts 1 , atque Intentionesnoftrae alia? aliis fubfternendx,& fubordinandft -Alt fi, in aliqua re, Voti compotes,in Stmm Gradu , fterinoit polTimus 'fk Secundo tamenliceat confiftere• imbvelmr erm s Qu 0 dfi,quod a Ciccrone citatur, am- plečii velit j Cadant Amid, dummodo Imniici mtemdAnt • Sicut Trium- viri fecerunt, qui Jnimicorum Interitum, Amiciiftmorum exitiore- dimcbant: Aut fi quis L. Catilina? Imitator dfe velit, utRerumpub. Incendianus fiat Sc Perrubator, qub melitis in Atjuk turbidis pifcari, & Fortunam fuamexpediie poffit * P po (inquit)_/A in Fortuni* m e is In- cettdiim (it excitatrm f id mn Aqna y Jed Kumu rejiinguam: Aut h quis il- lud Lyfandri ad fe transferat, cjui dicere iokkat • Prtirof Placent is y y iroS P erjtur it s alliciendos 3 Cum aliis ejuldem Farinx praviš, ac perniciofis Dogmatibus-Quorum(ut fit in caeteris rebus omnibus) major eft Nu- mcrus, quamrečtorum Sc lanorum • Si quis (inquatn) hujufmodi in- quinata Prudentia dele&etur* non ierim ihficias, cum (quandoqui- dem Legtbus Charitatis 8c Virtutis omnibus feipfum folnturn,Portu- nx foluminodo manciparit) poflc, majore compendio, & celerius Fortunam fuam promovcre. Fit vero in rita, qucmadmodum & in yia y Irt Iter brevius, fit fcedius & coenofius 3 neque fane, ut pcr Viam meliorem quis incedar,muB circUitione opus eft. ? Tantumverb abcft, Ut Homines ad hujufmodi Ana r Pravas fcap»- plicare oporteat, ut potius fane, (fi modo .fint apudfe, fequefufti- nere valeant, neque Ambitionis Turbine & Procella in adverliam ra- piantur) ante Oculos proponere dcbeant • non folum Mundi Choro- _r -a l-1^ TJ*Avl*-**- > —•*'■** & 5 } eo major fieMatafiato. Qjode Augmentis Scientizmu Ateptte tifjipit burni D ivina Particulam Aura. Quod fi in hoc fibi quifquam adblandiatir, quod Fortuna fiia, utcutl- que eam Malis Artibus obtinuerit, rede uti decreverit ^ ficut de Augu- fto Casiare, & Septirriio Severo, folitum erat dici 5 Debuijjeilioš aut mnqtum Nafci, at(imnqudm Mori' Ttinta in Ambitti Fortun« fii« pa° trarunt Mala • tantarursiis, Summaadepti,contulerunt Bona ; intel- ligat nibilominus, hanc Malorum pcr Bona Corripen fationeffl, poft Fadumprobari • Gorifilium autem hiijufmodi rherito darrinari. Abs re poftremb nobis non fuetitj in Curfii ifto incitato, & fervido, verfiis. Fortunam nofttaiti, Frigidam paulifperafpergtre, bauftarh e Diderio illo noninelegante, Caroli Quinti Imperator is, in Inftitutionibus fuis ad Filium * Imitari Fortunam Moreš Nlulerum^udt. procos plus nimid ambie/nes^ plerunqne fuperbc averfantunVe riim hoc ul tirnimi Remedium, pertinetadeos, quibus Guftus, ex Morbo Animi, corruptus eft. In- nitanturpotiiisHomines Lapidi illi,qui Tbeologia &Philojopbi & quod pluriseft, Majeftatis tu* Mandatis, & Collo-iuns* P^ r Annos Ododecim continuos aftiieverim •, (Quodetiam e tipite 2iiquOPohticum exculpere potuiffet;) Quiqueetiam, mter omnes^ Liber OctavuS, Artes, pluritrium Tempo« in Hiftoriis, & Legibus contriverim.Ou* «nma,nonJactannaad Pofteros, refao.Eedcjuiaad Literatura Si? mrafem nonmhtl pertinere putem, quodHorao quifpiam, adLtterS' ponu S quamadaliud quicquam, natus, 8Cad Res gcradaš.nefcio quo Fato, contraGemum ton abreptus, adCivilialmen M unen?tam hononfica Sc ardua, fub Regeprudent.flimo, affumptus feerit, Vato fiquid circa Plimam pofthac parturiet Otiunt meum, crit fortafsp l rTV” IntCT ™>ne Scientiisomnibus jam vatom Subfelbis tocolloeatts, Sedeš hasctameKcelfaomnind Z cet, decrevi duas tintnraCivips s.etentU portion«, q u * ad ArcZii feni non pertment, fcd funt Natur* magi s communis, ut oZJ?. norare * Earumque> more noftro,- Exempla proponere. e J iaera **> Cim Artes Impem^h Oficia.pohtica^ complečtantur * p r i m A ' Impenm confervetur r ; Secundp.ut Beatumeffidatur &Flo/em . Terci' Ut Avplificmr , Fmefaueejm longius proferdmur* de duobus nrimK Ojftcm, nmxima ex parte, egregrč a nonnullis tračtetumeft . de Ter tio filerur. Illud itaqueinter Defiderata reponemns ■ & More noftr " Exmplm ejus proponcmus. Eam Boeing Partem, Confrlem tum , five DoBrinam de Proferendit Imperii Fimbm^ riominantes. Exemptm Trdtiatus Smmarii de pnferendis Fimbns Imf>erii . -r^iaufflTfcmiftoclts, f.biipliappbcatum,incmlecette fuit, 8£ D nftatum. fin deabis,atquem genete, frolatum Rufe, ptu- tmem &nb Ob’fervationem,& pergravem Centom,compleatvtde- atur. Rogatus in G-onvivio, ut Cythaiampultot refpondit,f<^* fitefiijMirim pjjc 0 W «km C.v.mmrvSin Ifta certž Verba, J len funt Politiduratranflata Facultates duas, mul- tutn inter fe difaepanres, in tis, qm Rerum Gubernacula m&m, op- time defetibunt, £e diftinguunt. Etemm, u Regum Goniilianos, Se- natores, aliofauc ad Netptii publica admotos,'quiufquamfuetunt, AttenteinPtopW..- /i;^- T A y-L_ --- i |r J ‘ J d r y} noc e ft Aulicis .Tricis,) miri Artifices, quitantum abeft, ut Rewpub. amplifceve. poffrnt, ut potius a Natur a conaparati videantur,ad Statum Everpub. Beatum ScFlorentem, labefa6tendum,8c evertendum. Sane Artes illardcgeneres, & pr;£ftisi;E,qu^bus fa:pen^mer6Con{i^- & ^ ^i, atque Rerum Potentes, Se Gratiam apud Principes fuos, &Fa- raam in VulgUS r eportant 3 band aliud Nomen merentur, quam Perm* <;ujufdam Fidicufariae j-utpom ciim ftnt Res magis gratae in Praefens & Artificibus ipfis Ornamentom quam ad Rerumpub. quarum funt Mi- niftri, Opes Se Amplitudinem, utilcs.aut accommod«. Occurrent proculdubio &alii Confiliarii,atque Reipub. Gubernatores, minimi fpernendi, qui fine Negotiis pares, poflTmtque Res commode admini- ftrare,eafq 5 a manifeftis prscipitiis & Incommodis confervare-a Vir * tutetanVen illaRcrupiib. Erearicč & Amplificatrice, longoint?rvallo’ ^funt. Aaaa x y^ r um/ 2.56 De Augmentis Scientiamm Veram, qualefcun que demon* faerint Operarii, conjiciamus Ocu- los in Opus lpfum • Qualis nimirum cenferidebeat vera Regnorum & Rerumpub. Magnmde^ & quibus Ar^dm obtmen polfe: Dignum pro- fedb Argumentu®, quod Prmeipes perpetuo in Manibus habeant, & diligenter meditcnmr • Quo nee Vires fuas in majus aeftimantes, Incjeptisfe vanis Si mm is arduis implicent • Nec rursus- cafdem plus jequo defpicientcs, ad: Confilia pulillanima & meticulofa, fedemit- tant. Magnitudo Imperiorum, quoad Mofem & Territorium, Menfurrc fubjicitur* quoad Redditus, Calculis. Numerus Civium, Si Capira, Cenfu s Vkbium Si Oppidorum Multitndo & Amplitudo, Tabulis excipi poflint. Attamen nonreperirur inter Civilia, Res errori magis obnoxia, qnam verum Si intriniecum, excipere Valorem, circa Vires & Cofias Imperit alieujus. Affiffiilatur Regam z Ccelorum , non Glandi, aut Nuci alicui grandiori, fed Gram Simpu , qnod inter Granaeft mini¬ mum j quod tamen habeat interim, intra le, Proprietatem quandam, St Spiritum innatum, qub fe Si citiiis attollat, Si latius diffundat *, Eodem modo, itivenire eft Regna Se Status, Ambitu quidem Si Regi- onum Tradu, valde ampla • quae tamen ad Fines tdterius proferendos , aut latiiis, imperandum, funt minus apta • Alia contra, Dimenfione faris exigjsfct,qu* tamen Bafes, in quibus mašim x Monarchias inasdi- ficentur,efle poffint. i. llrbes munirae, plena Armamentaria, Equorum Propagines generofe,Currus armari,Elephanti, Machina; atqueTormenta Relli- ca omnigena,.8i limilia; (iint certe ifkauniverlanihil aliud, quam Ovis induta Pelle Leonina pNifi Gens ipfa, Stirpe fua,8i Ingcnio Gt fortis, & Militaris. Imb,.nec Numerus ipfe Copiarum multum juvat, ubi Milites imbelles lunt Si ignavi. Rede enim Virgilms ■ Lupus mme~ rum ppcorum non curat . Rxercitus Perlarum in Campis Arbel a?, Oeu- lis Macedonum, tanquam vaftum Hominum Pelagus, fubjiciebatur. adeoutOuces Akxandri, nonmhilipfo Spedacuioperculfi,Regem interpellarent, atqueut Nodupradium committercf, ei Audores erant: Quibus ille, Nolo (inquit) fujfuran VBor'um. Ea autem etiam- Opinionefuit facilior. Tigranes Armenius,caftrametatus in quodam Colle,cum Exercitu Quadringentorum Millium,cum fpedaret Aciem Romanotum, qua» quatuordecim Millia non excelTit,čontra fe tenden- tem, in Diderio illo fuo fibi complacuit • Ecce (inquit) Hommm^pro Legdtione, nirftib plut cfuam oportet,propugnA^fange minus. Eofdemta* men, prinfquam occubuiffet Sol,fatis multos,ad lllum infinita ftrage profligandum, expe r tu^eft. Innumera funt Exempla, quam fitMuI- titudinis cum FortitudinecongrefTus impar. Primo igitur pro re cer* 8i exploratilfima decernatur,& ftatuatur,quod Caput omnium, C 1 U « ad Magnitudiriem Regni aut Status fpedenr,fit,ut Populus ipie fit Shrpe te j n g enm hellm (ks. Atque illud magis tritum quam verum,quod Nervi pom p lnt . {J deiint Nervi Lacertorum in Gente molli &: eftoeminatlReftfeenimCrocfaoftentatiAurumrcfpondit Solon^AtJi quis(o Rex)ve»erif^juimelim qu% tu Peeru ^eftetjHi profettojotum hoccedn Anrugn. Quarc,quicunq i is tande lit Princeps aut Status,cujus Subditi Liber Octaviis.' NativiS: Indigence, noti fmt Animofi Sc Militares, Potentiamfuam admodum fobrie adlimet: Atque econtra, Principes, qui dominantur in Gcntes Animofas & Mato' norint illi fatis Vires fuas, fi fibi alias nondcfint. Quod attinet ad Mercnurus (quod iofet adhibcri Remedium cum Copia. Nativee deiint) plena ilint oninia Exemplis j quibus liquido pater, quodquicunque5/^w illis innitetur, poterit for- tafse Pennas, ad ttempus breve, N ido majores eXtendere, led defluent iliae paulo polt. 2 . Benedik to Itd* , & Ijjachari^ in murni nunqudm convenient: Nitniriun,uteadem Tribus ant Gcns, lit iimul, & Leon d C at u h ^ Sc Afmu procumbens im er S at c m is. Neque unquam fier,- ut P op ul m Tri¬ buč oppreflTus, fortis exiftat 8c Belličofus. Ver um cUt- Collationes puhlico confenfu tačtas, minus Anmios Subditorum dejicere, &de- primere quamquu ex Imperlo mero indicuntitf. Idquod liquidb videreeft in Trtbuiis Gemama: lx(rnoris, quas Zxcifis vocant $ Atque alkiuaexparte,in lis,qux 5^/anorrtir,antur apud AngUs. Etcnim notandimieft, Scmionem jam-inftitui, de Ammis HomjnUm,nonde O ibijs TributA autem,quae ex confenfu conferimtur, & qua» ex !močno imponuntur, etli eadetn Res iint, quoad Opes exhaurien- var ic tamenomnino Animos Subditorum afhcunt. Statuatur io-itur&hoc, Populim Tributis gravatum, ldoneumad Imperandum, "°J Afpmntibus ad Rcgnis fc Stotibus, frorsfeca- vendiml VmbUe.UPMnai^ (quos vocamm) a<«r>fc ma- 3 , • mr Hocenim eoRemdeducit, ut Plebs E fithumiS & abjeaaj U nihilaliud Fere quamNobilium Man- cima & Operam, Simile quiddam ficti vudemus inSylvis ca^dms • piaocOi nium oatscft Caudicum ftve Arborum majo- mquibus, fi major, quam pars tu, > ’ r p, rum relinquatur Nutncrus, non renafcctnr Sylva findto, & pura ; fed major Pars in Vcprcs Sc Dumos degenetabit: F.odem modo, ra ir*. uombm, ubi numcrofior joftd cft NMk^as Plebs vilis & ignava ; atqueeo dcmum res fedibit, ut ntc Ceiitefmium qUodquc Capur,fit, ad Galeam portandam, idoneum : PrUferfirii fi Pdditatum fpečlesi qui Exercitus pkrunque eftRbbuf prxCipUum • Unde luccedet mag- na Popularibj Vires exiguaf* bi n fq narn Gentium, hoc quoddico, lu culentnis comprobatum eft,quam fix, qualisfuit Nebuchadnezzaris, Truncum habeat fatis amplum & robu Hum, ad Rame s fuos & Frondes fuftentandos: Hoc eft, ut Numerus Indtgenarum , ad Sub- ditos extraneos cohibendos, latis fuperquc fufficiat. lili igitur Statm^ ad Imperii Magmtudinembenc comparari funt, qui Im Cnmatis , facile libenterlargiuntur. Vana fiquidem fuerit Opinio, pofle Manipulum Hominum, utcunque Animis & Confilio excellant, Regiones nimio plusamplas & Spatiolas, Imperii Jugo cohibere & frjenare. Id ad tempus fortafse facere poflint,fed Diuturnitatem harc Resnon aflequi- tur. Spartani parcifuerunt,& difficilcs in cooprandis novis Civibus, Unde, doneč intraparvos Limites dominati funt, Res eorum firma: fuerunt, & ftabiles : Atpoftquam Limites fuos coepiffent proferre,& Iatius dominari, quam ut Stirps Spartanorum, Turbam Exterorum, Imperio commodž coercere poftet, Potentia eorum lubito corruit. Nulla unquam Refpub. Sinus fuos,ad novos Cives rccipiendos, tam profuse laxavit, quam Refpub. Romuna. Itaque parerat, Inftitutotam prudenti,Fortuna- citmin Imperium toto Orbeamplilfimum fuccre- veript. Moris apud eos erat, Im Cvuitatis prompte elargiri 5 Idquein fupremo gradu: Hoc eft,nonfolum It** Commercif ImComubii^ Ius H zredit at is • verum etiam Im Suffra^ii, & .Im Petitionu , fivc Honorum ; Hocque mrsus,non fingulis tantum Perfonis, fedtotis Familiis, imo Civitatibus, & nonnunquam integris Nationibus communicarunt. Hiic adde Confuetudinem deducendi Colom# , quibus Roman« Srirpes in Splum exterum tranfplantabantur. Qu« duo Inftituta, fi fimul componas, dices profečto, non Romanos le dfftudifle fuper Univer- fum Orbem» led contra, Orbem univerfum fe diffudilfe luper Roma¬ nos : Qu« fecuriftima proferendi Imperii eft Ratio. Snbitmirari fte piiis Imperum Hifpanorum• quodtam paucis Indigenis, totRegna & Pro- vincias amplexari & fraenare polfit. At certe, Hifpaniae ipfar, pro Ar- boris ftemmate latis grandi haberi debent 5 ciim longe ampliorem con- t »neant Regionum Traftum, quam Rom«,aut S part«, fub initiis |bis, contigerat. Porro, quanqudm Im Civitatis , latis parcč fole- leant Hifpani impertire, quod proximum tamen eft, faciunt - Quip- P e ) qui cu’)ufcunque Nationis Homines, ad Militiam fuam ordrna- promifcu^’admittant. Quinetiam, fummum Belli Impertum, - ^ Uces Natione non Hifpanos deferunt. Attamen ilJam iplajVidentur 3 non itaprid^mj/^/g^riiPaucitate lenfiflcjei^lbccurrerc Liber Octavus, ctipiifle 3 UteX Pragmtica ŠanBiohe , hoc Arino Promulgata, cer- irere eft. S . Certiftimum t(k'Artes Mecbanicas Sedem ariasQ\i& ndn lub Dio fed fub Te&d cxercentur ; Atque MamfdSluras delic at as (qu* Digitum potius quam Brachium rc quir unt) fua naturi Militaribus Aoimis efle contrarias. In uhiverfum, Populi Bellicofi feriari gaudent ; 8i Pericula quam Laboics minus exhorrenti Atqtie in hoc Ingenio liio, non funt. admodum reprimendi, fi Animos ipforum in Vigore conferva¬ re, cordi nobis fit. Magno'itaque Adjumento, S part a:, Athenis,Ro¬ mar, aliifque Antiquis Rebufpub. fuit, quod habuerint non Ingenuosi fed Servoi plerunque,- quo'rum Laboribus iftiufmodi Opificia expedi- ebantur. Venim Mancipioruni ufus, pbft Legem Chriftianam recep- ram,maximaex parte,abiit in Deliietudinem.Huič vero Rei proximum eft, ut Artcs iftee, Ahenigenis tantum permittantur, qui propterea alliciendi, aiit i alt e m facile recipičndi liint. Nativorummtem Plebs ex tribus Generibus Hominiim čonftare debet - Nempe,ex AgricolU . Fa- mtdis ingeriui* •, & Artificibus, cjuorUrri Opera P. ob ur & Lacertos v ir i let poftularit 3 Cu ju ftnodi funt Mri F er ram, Lapidarij L ignarii£c les • Honannumerando Militidm,BefčriptaM^ 6. Ante omnia, ad Impiru Magmmdinem confcrt, ut Gensaliqu a 'Armonm ftudium profiteatur, tanquam Decus fuum,& Inftitutum vita* primariuni, & in prtecipuo Honore habitum.Qua? enim a nobis adhuc di Jtomulm ( ut narrant, aut fingunt,) poftquam e vivis exceflefat, illud Civibus fuis legivit, ut ante omnia rerti Militarčm čolerent, undein Caput Orbis' Terraruna Urbs ebrum infurgeret/ Imperii športom V& brica univerfa, ( non nirnis pruderitet quidem, fed diligentčrtamen ); ad illum Finem Scopum, cona po lita eft & čonftručta, utCives lili Belligeratorcs effent. P er far um & AFacedonum^ id^m erat Inftitutum,' led non tam conftans aut diuturnum. Brit arini, Calli, Germani, Gotbi f Saxones, Normanni , Sc nohriulli aliletiam ad Tetiipus Armis feprasči-' puc dediderunt. Turc& id^rriInftitutum, Lege fua haud paululum exti- mulati, hodic rctinent, led Magna cum Militi* fuac (utnunceft)de- chnatiorie; In Europd Cbriftiana, Gens qu* illud adliueretinet &c. prohtetur, folf funt Hifp'drii: Veriftn Reis eft, tem Iiqaida, & manifefta^ unumquemque iri eo proffcere maxime, inquo plUrimiim impendic ftuat^ut Veroi s pon indigcatr Satis lit innuifte, defperandvm omnino aucui Nationiefk‘,qua> nonex Profefto Arrria & Militiamcolat, iif. que pr*cipue ftudedt & inčumbat, fibi veluti vitro obventuram, inlig-i hem Magnitudinein: Gontra ^ntempcertilfimum e%’ Temporis Oraculurtv Natiofačs : iU^sj qti* iii Armorum Profeflione & Studiis diutiiis permanferint (Id quod Romani, Turc*que, potiftii; miim fccere,)_ miros in Imperio arflplifičandoiacere PtOgrelfus. Oui i Pc lil*, qu* Bellica G lorda, per unius tantummodo Seculf Spatn floruere 3 inde tamen, umcoillo Seču! o, eam Imperii Amplitildin Um aTccut* fuhr,qu\n lotigo poft Temporejetilm remifsžillž A rn v ,3 D«cip!ina,retin*iunl:.- • nI “™ A ***' i z6g De 'šJlu^mentu Scientiamnu 7. Praecepto prscedenti arfine cft, Ut Status quis utatur ejufmodi Legibm $L Confuetudmbtu, qux juftas lili Cauflas, aut faltem Prsetex- tus, Arma capeflendi, tanquum in promptu miniftrent. Etenim, ea cft mfira Animis Hominum Juftftise ApprehenTio,ut Beduin ( quod tot fequuntur Calamitates,) niti gravcm ob Cauflam, faltem ipeaofam, inferreabftincant. Turcis pršit6 cft Temper, & ad nuturo, Belli Caul- fa^ PropagatioTcilicetLegis&Sečts Tus. Romani, quanquam pro magnodecor-e Imperatoribus apud eos fuerit, fi Fines Imperu ipfortm ■protuhJJentj ramen obhanefolam Cauftam, ut Fines profe/rentur^ nnn- quam Bella fufceperunt. Afpiranti lgitur ad Imperium Kationi, illud in more lit ; Vt Senjum habeat vivtdum- & acrern^ in juri $ alicujus vel Subditis fuis Limitaneis, vel Mercat-oribus, yel publicis Miniftris, il- lats ; nequeaprima provocatione diutius torpeat, ant tardet. J tem, Prornpta lit & a!acrts } ad Auxilta mttendci Soc m fmsj & F ceder at is ; Id quod perpetuum erat apud Romanos : Adeo ut, fi forte in populum Foederatu,cui etiam cum aliis Foedus Defenfivumintercederet,Ho.fti- Iis Iinpreffio fadtaeflet, atque xlle a plurimis fuppetias peteret,Romani omnium primi Temper adeflent, Beneficii Decus, nemini prsnpien- dum relinquentesj Quodverb attinetad BelLt^ antiquis Temporibus, propter S tat mm Conformtatem quandam, aut Correjppndentiam tacitam, gefta, non video in quo Jure lila fundata fint. Talia fuerunt Bella,qus a Romanis fuicepta erant, ad Grsciam in Libertatem vindicandam : Talia a Lacedsmoniis & Athenienfibus, ad conftituendas, autever- tendas Democratias, & Oligarchias : Talia quandoque illata Tunt a Rebuspub, aut. Principibus, Tubprstextu, Subditos alienos, protegem di, & a Tyrannide liberandi. Ad rem prsfentem fufficiat, ut illud de* eernatur • Non efie eKpedtandam, Statui alicui,//^m ArnpUtudine^ nifi ad quavis Occafionem juftam le Armandi, protinus expergifcatur. 8. Nullum omninb Corpus ., live Tit illud Naturate, five Fol.tiam , ablque Fstercitatione^ Sanitatem Tuam tueri queat. Regno autem, aut Reipub. juftum atque honorificum Bellum loco Talubris Exercitationis eft. Bellum Cjvile profečto inftar Caloris Febrilis eft^ At Belluni Externum inftar Caloris ex Motu,qui Va’etudini inprimis conducit. Ex Pace enim delide atque torpente, &ei.nolliunmr Anjini, & c.or- tumpuntur Moreš. Sed utcunque Res Te habeat quatentis ad alicujus Status Felkitatem, Magmtudinvs proculdubib intereft,ut quaii Temper in Armis lin. Atque Exercitus Veteranus, perpetuo tanquam Tub Vexillis Jbabit3Ws,etfi Res lit, magni proculdubib Sumptus & Impenr fs ■ Attamem ejufinodieft, ut Statui alicui, quafi Arbitrium Rerum interVicinos,autlaItem plurimum Exiftimationis ad omnia conTerat. Id quod inlignitcrcernereeft in HiTpanis,qui jam per Annos Centum & Viginti, lxercitum Meteranuni 3 ad alicpas Partes, Iicet non Tempet ^eafdemjaliierunt. A . 9 . Maris Monarcbis qusdam Epitomeeft, Ckero,de Pompeii eontM GnHarem Anooratu. Tcribens ad Atticum; Confihrm Fr Ata- Liber Octavus, Frdi a Navalia, quanti fuerint Momenti, ex mulris Exemplis patet* Pugna ad Adtium Orbis Imperium determinavit.P^^ ad Curfo- hresfircuhm in Nanbm Turcae pofuit. Multoties certe evenit,ut Vidlo- rix Navales,Finem Summx Belli attulerint • Sed hoc faiftutn eft,cijm Alex hujulmodiPrxlioruna,totius Belli Fortuna commiflaeft. Illud minime dubium, quod qui M ar is potitur Dominion in magna Liber- rareagit, &tantum, quantumvelit,deBello fumere.poteft : Ubicon- tra, "qui Tcrreftribiis Copiis eft fuperior, mhilommus plurimis Anguftiis eonflidtatur. At hodie, atque apud nos Europams, fiun- quam, aut ufpiatn, Potema Navališ (quaj quidem huic Rcgno Bntm - ni£ in Dotem ceflit,) fummi, ad Rerum Faftigia, Momenti eft- tum quia pleraque Europx Regaa Mediterranea finaplipitšr non funt, Ted maxima ex Parte Mari cin&a • tum etiam, quia Utriufque India? Thefauri &Opcs, Irnperio M ar is, veluti Accellbrium quiddam, Iq. Bella Moderna, veluti in Tenebns gesla, cenferi poflunr, pr a* G lori a Sr. Decore vario, qux in.Homines Mihtares, prifeis tempom bus, aRebus Bellicis, reilftrefolebant. Habcmus hodie, fortafse ad Animos faciendos, Ordines quofdam Jrlonorificos AT 11 it 1 ce * qux ta— men lamfaftifunt & Arnuš Sr Togx communes: Etiam in s čuti? / fl 1 -- l Tr.fl..’,: __ 1 Ge mi Puhlica M riim, apui phea • La in Rtfh . Imperativ^ _ r _- 4 w , w Redeuntiutri Ducurn, Bel lis profper 271 esiftunt, n t C/llCl> liOlinUlau Puhlica Militibus Emeritis Sr Mutilatis deftinata, Sr hujufmodi. Vel riim, apud Veteres, inLocis, ubi Vičtorhe part x funt, extruda* Tro~ pbea . Laudatimes Funebres. • Sr. Monumenta Magnifica Occumbentium. iti Bell 9 . Coron&Civic* , Milit ar es, fmgullsconceftar •. Nojajen ipfuni ti e ni/liti is Stonmata nonnulla habcmus : Intuper, Hofpitia qu k edam Puhlica M riim, apui fbea • La in Belki■ coronis - - :3 r Imperatorje, quod poftea Reges maximi a Belli Ducibus mutpati iunt - Redeuntium Ducurn, Bellis profperc cotika^ (elebresmu^h ; Do- naiiva atoue Lardtiones ingentes in Mihtes, tub Exercituum dimidio-. nem ■ Hxc (inquam) tot Si t^nta fuerunt,& tam inftgni Splendoreco- rufcantia, ut Pečtoribus Mortalium, etiam maxime copglaciatis, Ig- niču los tubdere, eaque ad Bellum inftammare potuerint;.' Aute.amnia vero, Mos ill c Triu^pbacuh, apud Roenimos, non Res erat ex Pompa,’ aut S peaaculum qugddam inane,' led iriter prudentiftima plane Nobi- hfllmaqqe Inftituta numeran^ : V|t^qte, qqnnrehxctnahaberet ; Ducum D ec m & Gloriam • Miram ex Spoliis Locupletatmem • & Dona- tiva Miham; Veriim Honor Fnmpbi, fortafse Monanbm non com- petit, prxterquam in.P erfonis Regis ipfius,aut Filtorum Regis * Quod čtiam, remporibus Imperatorum, Romx obtinuit ; Qui Honoretu ipfum Triumphi,fibi & Fil{i 5 fuis, de Bellis, qux prxfentes ipficon- fccerant, tanquam peculiarem refervarunt Veflimenta autem lbluni- modo, Srhfigrua Triumphdia,. -aliis Ducibus ipdulferunt. . Veriim, ut Sermones hos daudamus • Nemo eft (ut teftatur Sacra Šcriptura,)- qui folUcite cogitanJo, poteft appanere ad Staturam fuam, C.u- bitnm iimm e, Inpuflllo fcilicet Corporis Humani Modulo ; C ^ ter um inrn^gn HRegnortm U Renmpub. Fabrica, Imperium amplificare & Fines proferre,: Reges penes Sr Dominantes eft. Nam prudenter in< troducendo Legfes, Inftituta, Sr Confuetudines, quales jam nrono- ^Uimus,. & alias his fiftUles, Ppfteris, & Secuhsfuturis ^daa JtudLut ■ _Sementera Zjl T>e Augmentis Scientiamms Sementem fecermt. Verum ifta Confilia apud Principes raro tra&iu- tur, fed Res Fortuna: plerunque committitur* Atque hacc habuimus, qu 2 ed tProferendis Imperii Finih in pne- Icntii occurrunt. Verum quorsiim ifta Commentatio $ cum Monar- chia Romam, fiiturafit inter Mundanas (utcreditur) ultima ? Nifi quod nobisInftitutonoftro fidis, neque ufpiarn de Via declinantibus (quandoquidem Amptipatio Imperii i fuerit inter Officia tria Pohtices, tertium,) illud omnino prjetermittere, non licuerit. Reftat jam Defide- ratim al temna, ex iis,quas pofuimus, duobus,Nitnirdm, de lupita Vm- verfah , five de Fonttbm tur is. Quidz Lepbuf fctipferunt,oinnes veltanquam Philofophi, vel tan- quam Jurifeonftilti, Argumentum illud tra&avetunt. Atque Philo- ibphi proponunt multa, dičfcu pulchra, fed ab ufu remota. Jurifcon- fultiautem, fuasquifquePatriae Legum, vel etiam Romanarum, aut Pontificiaram, Placitis obnoxii & addičti, Judicio fincero nonutun- tur - fed tanquam e Vinculis fermocinantut. Certe Cognitio ifta adVirosCivilespropriefpe&at; qui optime norunt, quidferatSo- cietas humana, quid Salus Populi, quid iEquitas Naturalis, quid Gentium Motes, quidRerumpub. Formae diverfte : Icteoque poffint de LepbmjZK. Prineipiis & Prceceptis, tam iEquitatis Naturalis, quam Politices, decernere. Quamobrem id nune agatur, ut Foni e s Infti- ti participes non funt , fed Exemplum adfe peninere putant. Itaque facile eoeuru m Confenftm, ut caveatur fiibiper Leges • nclnjuria per vicesadfin- gu os redeant . Sh^d F ex katione Temporum. & Communione Culps, i eve>- niat^utp tribiisfff Potentioribm, per Legem aliauan?^ Pericubtm creetur y qumcaveatur , Fa&io folvit Legem .J gufd & fnplp. L-rsmt Oc tavus. Aphorismus 3 . jusPrivatum, fub Tuteld jurišPublici, lat en Lex ehimcavet Ci - vl \j W Magfram Lcgibus. Magiftrattum anten AuBoritas piendete* Mailfate Imperij & Jahten Pohtts, & Legibus Fundamentalibus. guare, fiex tUd parti Sariius fuerit, & reda confimio, Leges er um in tono V[» 3 fa minus,par im in iti Pr&fdii erit. A PHdRl S MU 5 4 . jVeauetumeri Jtis Publicum, ad boctantumfpedat, m addatur tan^uad C-uirot juri Privato, neilhtdvidletur 5 atque ut cejjrn Injurur. •, Sedcxten- dnurmdm ad Retigiortem, & Arma,& Dipp linam, & Ornamenta, Oves de>nique ad omnia circa Bene EJJe C iv natis, l ' 3 A

tdminTdvesfelicntrdegann Id det fi P ietat e & Keligione rede inftitun ♦ Monbm boneft - Ar m s ad « rJtnfhn ERternostuti ■ Legum auxtlio adveffts Sedit toneš- &pav a- Z&^ti ; rmpeno ^agifraMb^ntes . topns & opi¬ li« locupletes & florentei fuerint. H ar um lamtem R erum Inf rumeni a & mrvi [mit Leges. Ap Q R , s M „ s e . At ,„ hm Finem Oftmt Leg« #?»''*<»'■> fhmuteriMnm yu( J ut P , ■ j_ J* muzumo mtervalb. imerledtf- teni.v:pifprrSrn;n>ph!X,-’U imhtmnmp. t . AmeniM viri d Corpus MmtffS** ; mtriJmmfmki Vinufes & Dignttat^ Lexi ": LLLJr, q«*fi Utim^o^ccnajPpgptpjuthi |xeo.uo#e commoaa j Cum Wm»Poliu* congrul-,^ Gcnmns Vmutcmm Subditis, . , ...Tj., . , . o;:';.':.: , . ; 0 • : ’ i' 'j' IT tl L U $ I* De Puma bigriitate Lxgurri 3 ut fint cer tx. Aphorismus 8. L Egi s tarnam interef ut certa f t, ut abfqueboe nec Jufta ejje pojsit, Sl enim incerramVocem det Tuba,tpis jeparabitad Bellum ? si- militer CurtcertAmvocem det Lcx, quis feparabii ad P ar endum l Vt mo n e at toitur oporUt, pnuftpumfenat.Znam idud rede pofitum ef ^ Optimamefle Legem, qua minimum relinquit Arbitrio Judich ‘ ldquvd Čertitudo ČjlteVfdCllhlt k - ■ Aphorismus 9, r>upkx Legum Incertitudo : Alt er a, 4i Lex nulk pr*fcrtbitur, ____ De Auzpentiz Scientiarum. Altera^ubiisrfoivuz & obfcura. Itaauede Cafibus omiffis a Lege,pr/- mo dicendum efi^ut m bts etidm inveniatur aliqua Nar ni a Certitudinis. De Cafibus omiflis a Lege. 1 A p h o k i s m u s io. A Ngujlia Prudenti« Human«, Cafus omnex,quoi Ternam uperit, mn potefi capere. Nonrarbitaq'te fe ofendmt Calus OmilTi & Novi, In hujufmodi Cafibus, triplex adhtbetur Remedium , (iv e Supplementum ; velper Proceffum ad Similia ^ vel p er ufum Exemplorum, licet inLe- gem noncoaluerint ; velper Jurifdičtiones, tjuse ftatuunt ex Arbitrio boni Viri, &fecimdum Difcmionern fanam $ five ilU Guriac fuerini Pr«- rori«, [iv e Cenfori«. > -\ De Proceffu ad Similia^ & Extenfio- nibus Legum. Aphorismu.s II. I N Cafibus Omiflis, deducenda efi Norma, Legi s a fimilibus; fed c Arne, &eum hdicio.Circa quod fervanda funt ReguU fequentes . Ratioproli- fica, Confuetudo flerilis efto, nec generet cafus. Jtaque quod contu Rationem Juriš recepturi veletidm ubi Ratio e j m eft obfcura, non tra~ hendumefi adQonfequentiam. A p H O R IS M u s II. . Bonum publicum infigne, rapit ad fe Cafus omiffos. guamobrem, quando Lex ahqua, Reipub.j Commoda notahiluer & majorem in modim imuetur, &procurat , Intčrpretatio ejuf Extenfiva efio, & Amplians. A P H OR is MU S 13. Durum efitorquere Leges, adhoc ut torqueant Homines. Non placet igitur extendi Leges poenales, multo minus Capitales, ad DeJičia nova. gpuodfi Crimen vetrnfuerit, & Legibus notum • fed Profecutio ejm incidattnCafumnovum , d Legibm mnprovifum^ omnino recedatur a pla* cit vi Iuris, potiits quam deliBa maneant impunua. Aphorismus 14. In Stamtis,qax Jus Commune ( prafertm circa $a, quiefrequenter incidum, & dni coaluerunt) plane abrogant, mn placet precedi per Simili- tudinem ad Cafus Omiffos. ghtando enimRefpub. tota Leg edi.it čaru* er ft • idque in Cafibus expreflis ; parim periculi efi, fi Cafus Omiffi ex P'Bem Remedium d StatutoNovo. Apho rismus 15. . Statuta, qudt manifefio Temporis Leges fuere,atque ex O c c afionibu< Ret- ptt . tune invalefeentibui natee, mutatd ratione Temporum, fdtif habent, fi (e m pr opriu Cafibus fuftinere pojsint : Prapofierum autemejjet,fiad Cafus Apho- L IB E K Ocr A v us. Aphorismus 1 6. Con r equentieenortefi Confequentia : fed (isti- debet ExtenfiQ intra' Cafus proximos. Alioqui Ubetur paulatim ad D tfmili a - Et marin valebunt Acitmina Ingeniorum 3 quam Ardontates Legum. A P H O R I S MUS 17. In Legibus & 'Statutis breiiorU Stili , Extenfio facienda efl libenitu At in illif y q u * f nm Emmerativa Capam P anicuhrium 3 črnih. Nam m Exceptio firmat dim Legis, in Cajfibus non Esceptis 5 it a Emmeratioin- firmat eam* in Cafih m ram Ennmeratis. . 1 AphorISMUS 18. ,i . Statutu m Explanatorium cla-idit Rivos Statuti priortf . tiec recipitur r>osled Extenfio in alterutro Statnto. Neque enim facienda ejl Super- Extcnfio i Indice - 3 »bi femdlccepit pen Extenfio d Lege. ' A P H O RIS M.us 1 9 - ,, !r S^lennitas Verborum,^ Adlorum, mn recipit Rxtenfionem ad Si- milia P er di i enim Naturam Solennis 3 mod t ran fit d More ad Arbitrium: Et Introduilto mvorum, cornmpn Majeftatem vet er um. A P H o R 1 S MU S 20. Procliviseft Extenfio Legis ad Cafus PofEnatosj quiinRerum Natura „„ fuerunt umf»e Legts Utt. rti mm Cafe« „Jmk eni Cafut Omiffus buket« f nE V dTo, Ji Jmil.s fuem ^ Atque de Ettenfiontbus LegurimCafibus Omiffis.hKdiaaCnt; Nune deufu Exemplorum dicendum* , ■ DeExemplis,&ufueorum: A ■ ■■ , I. JI ' •' I * T A PHORl SMUS II. h D E Exemplis jam dkendim efi 3 ex qmbw Jus haurimlm fit, ukj L cx deficit. Attniedle Confuetudine, qu* Legis Speaesejt : tk r ?^Exernplis, qun efi) non fujficit Cafibus • fed ad ea, qu& plerunque accidunt , aptautr. Sap tentiJstma atnem Res Tempus, (ut ab -Antiquis diEumeff novorum Cafuum quotidie Aučtor, & Inventar. A P H O B.ISMU 5 33. Interveniunt autem novi Cafus,^ in P eend indUent & in C ivilibus, '« Auxtbo. Curias, qux ad prior a tila refpieiunt , Ceji- forias • qu£ etd F o sierior a, Praetorias appellamM. A P H OR IS MU S 34. mbento CmzC£tfouxIurifdittionem&Poteftatem, mntamdmno Va Delifta puniendffed etidm Pcenas a Legibus conftitutas, pro Dg- lidis veteribus augendi \ fi Gafus fuennt odiofi, & Enormes, modo non (int Capttales. Etiormeenim , tanqudm Novum eft. A P H ORIS MUS 3J. Hdbem [milit er CuricE Praetofias Poteftatem, tam Suhveniendi contra Rigorem Legis, quamSupplendt Defečtum Legis. Sirnim porrigideiet Mmtdim ei, qutm Lex prsterlit 5 rnlto magis eitftmm vulneravit. APHORISMUS 3 6. Curiae ijt . r • 1 w JZXi fiimattone J, it ctrcumfcnptum , v 1. . . A p H PR % s M U $ 3 , 9 - KunriCK angumis ne funto • Nec de CapitalibuSj in quibufcunque Curiis, ni\\ ex Lege Rota & eerta, prortuaciato. Indixit enim Mortem J ), q»tinPitam peceare pr ms noJJ et. • APHGRtSMUŠ 40. In Curiis Cenforns Calculum tenkim dato • ut Iudicibtts non imponatu- NeceJiitdS) aut Abfolvendi,^ Condemnandi • fedetidmut non Linu * promnciare pofint. Etidm Cenforia non t&ntnm Poe na, fed& Nor ^ Sc tlim, qna mn tnfhgat Suppliciu£n,f^ ilitremcr attendendum, ne e Prerita ipsd vi Declarationis, «*»»#’ trahitur. NonenmiumincMt Interpretatio declaratur, [ed efcitur tanquam Contemporanea # Leai. Itaque Leges Declaratorias ^ ordinat^ ntfim Cafih*, uh Leges retroipicer^/ quxtračlat de Incertitudine Le- ubi fcilicet Lexextat aliqua, fed perplexa, & oble a. De Obfcuritate Legum. Aphoris mus 52. O Bfcuritas Legum, i 0n ’! m **>.?* A«u- mulatione Lcgura nimia, (rtfmmadmmts obfcUtes Vel i Defcnptionc earum ambigua, m minus per[picua, & diluctda: vela Modis Enucleandi juriš negle&is, aut non bene tnptutis: veldemque, a LontradičUone & Vacillatione Judiciorum. De Acciimulatiorie Legum nimia. __ . Aphor1smus53* . , T^\/rtf Propheta . Pl uet fupereos Laqueos. Non [um autempejores 1 J Laquei, quam Laquei Legum, pr Anti-Nomm vocant ) quotannis d flex Firis examinarentur, & qux recon- ciliari non poterant , proponerentur populo, ut deillis certum aluputd fta~ tueretur. Ad quorum exempUm , «, qui Poteflatem m pngulis Polit tir Le- gnm condendarum babent , per Criennium , ttut §juinquennium, ant prout videbitur , Anti-Nomias retraBanto. Ece autem d virif , ad boe delegati's, prih infjticiantur, praparentur , C,omitiis exbibeantur - ut quodplacueritc i per Sujfra^ia flabtliatur, & figatur. Ap H ORISMUS 5 C Neque vero contraria Legum Capita reconciliandi, & omnia (ut loijmntur) Salvandi, per DtflinBiones fubtiles ., qu ut fluccumbam Deteriora , et Meliora Jlent fola. A PH o R ISMllS 57. Obfoletae Leges, et qux abierunt in Defuetudinem, »o# qttam Anti-Nomise , proponantur a Delegatis ex ojftcio tollenduin & in Legibus & Statutis obfoletiš, nec noviter promulgatis, Curiis Praetoriis merim contra eas decernendi Ius eflo. Licet enim non male diBum (it, Neminem oportere Legibus efle Sapientiorem, tamen intedinatur boe de Legibus, cim evigilent, non cim dormitent. Contra Recentiora vero Statuta (qud fl Leges ali te fuper alias Accumulata?, in tamvajla excrevermt °lumina, aut tam d eonfuflone laboravennt,ut eas de integro retraBare, m Corpusfanum, & bab ile redi o ere, ex Ffu fit ; Id ante omnia agiio ; ^queOpmejufmodi Opat Heroieum eflo : Ataue AuBores tal d Openf, mer Legijmores i & Inflmratores, rite & meriti numerantor . Aphorismvs Liber Octavus. Aphokismus 60 . Htjtfmdi Legum Expurgatio, o* Digetium novum, qumque rebus abjolvitur. Prmo^ omittantur Obfokta, q’i£ juftinianus Antiquas Fa- bulas vocat. Demdeex Anti-No mis recipiantur probatififuna?, abole- antur concrarice. Terno Homoio-Nomia?, five Leges quae idcm fo- nant, a'qnenilaliud fu»t$ qnam Iterauones ejufdem m,cKpungantur; ai- aue una qu®piam ex iis, maxime ejl.perfečta, rctincatur vice ommum. jguartd) fi q tl * Legum nihil detemunent, [eJ, Qu oe ftiones tmiurn pre¬ ponam:, eaj'que rehnquam indeufis „ fiminer facAant. P operno . qnk. verbofe irrveniu/uttr^ & ni mi s Prohxa?, contrahantur rriagis in arčium. Aphorismus 6 i> O »mino vero ex ufii fmrit , z« novo Digefto Leganj Leges fro Jure CoiTUlKinireceptas , qm tanqudm tmmemonales jimt in Origme Jud - nS aueex dterd pane^ Statuta de Te m pore mTempiis fiipfcraddita . fcrr- jum cL? er er e & comjonere: Cim m phhmh redu r, noneadem fir^ in Ture dd ' L luris Communis, & Staturorum Interpret a, io^ & MminiftrMv. Id Jod feeit Treb omanus im Digello, & Codtce. - 3 A P H OR I S MUS 6a. Ver dm , in Ujufmodi L-gu n Rcgeneratione, atque Srru&ura nova, 1 veterum Leg*ml, atqn Libittriirtf Legi* Verbapomb & Texrum reti- m o • Licet per Centoncs, & Portiones exiguas ta excerperenecejjefrem: E* deindeordme conttxm . Fifi erumfonajje commodms, atqueetiam, jiad reda* RaiMm refftem, mdMoctrmjm pojjetper Texummvrmq« in Polnih fmvulis babent Potejiatem LegiflatonM , prorsus cmfirmambm el ; ncfortepr CUm Prin cipalibuš,;/č commifieio . De. Ad- (iietof 1 eroratl onibus, nifi quidpiam in ik fuerit admodum \ximwm, v • * - - - * ■ ■■v •> ■ i .ji ■ , •• • ■ ‘ * Ir Irt' v r Aphorismus 75. _ Perlona?, qu A TScientiam Juriš, & Pradicam, Auxiliaribus Libris nenudanto, jTJL/M potim m(truumo. HS*x ingenere funto. Inftitutiones. De ?er- borum ngnificatione. De Regulis Juriš. Antiquitates Legum. Summae. Agendi Formula?. A p h o r ismus 80. P? eparandi funt Juvenes, & Novitii,ad Scientiam , & Ardua Iurit,altius & commodim baurienda , & imbibenda , per Inftitutiones. Inftitutiones tll.ts , ordine claro, & perfpicuo compmito. In Ulit ipfis, univ er pum Jus Pri- vatum/wwm>0* non alta omittendo, in ajiisplu* fatis mmorando,[ed ex finguliiqundambrevitčrdelibando, ut ad Gorpus Legum per legendum ac- cefjuro , ml fe oflendat prorfm novum , fedlevi aliqua nouontprdeceptum. Jus Publicum />» Inftitutionibus ne attingito , verumtllud ex Fontibus ipfis bauriatur. Aph o ris mu s 81 : Commentarium <&> Vocabulis Juriš conptcitoJn Explicationeipfo rum, & Senfit red lendo, ne curiofe nimu aut laboriofe verfktor. Neque enim boe agitwr,ut Diffinitiones Verborum quxrantur exaBe, fed Explicationes tantiim y q> ( £ legeniis Juriš Libris viam aperiant faciltorem. Tradatum autem iftum,per Literas Atphabeti nedegento '.Id Indici alicui rehnpuito : ftdeodocentitr fimul Eerba^jud circa eandem tem verfamur-ut Alt er um Alteti i lt )’ A p H ori s mus 86. ... . Prctter Corpus ipfum Juriš, juvabitettam Anticjuicates Legum 'vrvi- f m . n«ž«ts«™»««Auaorte,»M«««*ReverOTia:i>»An- tiquitatibas mm Legam bdmmrSaipaata Leges & Judicu, fe iiu f.erim ed« 4 , r,ve mn, p* #«» ^° r P us Le S“® '«? mfr^erm. nAm famiem laftura ftcimU n,n tfpitMut e X w, mhjlm., p d pc «- cerplto ( multa enim invenientur intima & frivola ) efique in ummVobmen rmigu &: Ne Antiqu« Fabula, utloqmtur Trebonianus, cum Legibus ipfts mifceantur. , APH O R IS MUS 87. Prafticae veri plurimurn imerefl ., ut lus univerfum digeratur ordine ., m Locos & Titulo^ j Ad quos fubito ( prout dabitur Occafto ) m umre, quti foph ve luti m pronipt utrnem paratum ad pr*fentes F [us. jfujufmodi Libri Sunimanim, &ordinant Sp ar fa , & abbreviam Fufa &Prolixa tn Lege. Cavendum autemeft , »e Siimmae Homines promptosad PračtR cam, Ceflatores in Scientia ipsa. Earum enim officium eft tale, ut ex iis recolatur lus, non perdifcatur. Summae autemomnino', magnd Diligen- ria, Fide, & Iudicio, [um conficienda, ne furtum faciant Legibus. Aphorismus 88. Formulas Agendi diverfas , in uno qmque genere colligito. Nam (5» Pra&i cx boeinterejl 5 & cene pandum Ul* Oracula& Occulta Legu^ Sum emmnonpauca, qualatent in Legibus : A t in Formulis Agendi" mehih & fufms perfticimur ? ittjlarVu gni, dPalmie; De T>e Augmentis Scientiarunu De Relponfis &Confultis. Aph orismus $9. D Ubitationes Particulares,(jf«m €ontemionc, Curi.r, Judicia mr obilne reddita ( n il ad dionem perttnem) libemh refcindant, Intolerabile Malam. % ant Senatu, autPolttid plane vindtcandum. PefimiemmExempL Re/T"* Cur ix,ftW A P H O R I S M U S 97. Non facilif ejb, avt prediv ti, ari judicia refcmdenda, Mitu*, p er -\n pcllationcs, am Impetitiones de Errore, aut Revifus, & fimilia. R e } ~ tumapud nonnullos e(l, ut Lis trahatur,W Forum (uperiti s, f 4^/^ Res m. tegra-, Judicio inde dato fepojito , & plani fu fpenfo. Jlpud ali o s vero ut J udicium ipfum maneat in (no vigore, led Executio ejm tanthm cejjet: Neutrumplac.et ’,ntft Cur i%,in qutbm judicium redditum [h, fuerint hu- miies,c^inferioris Ordinis ; Sedpotius, Judicium ~(let,&procedai ejm Exccutio-w ; ?^o Cautio detur d Defendente,«/č Darhnis <& Expenfi$, fi Judicium fuerit refcijfm, l - • 1 : 3 A Touchic Thulus, de Certitudine Legtm, ad Etfemplum P 'geft reliqui (quod meditamur) fufficict. Jam vero DoHrmmCtvdent (quatenuseamnobistradare viium eft)concluiimus • Atque unacum ca Philofophiam Humanam^Sicdt etiam cum Hilofofbid Humanjphilofo - phiam in gcnere. Tandemimtur pauluiuai rdfpirantes, atqueadea, quoe praetervcfti (umus, Oculos retrofledettteSr * Hune T ra datum noftrum non ab li milem dfe cenfemus, Som s illis & Prarludik, quae pfaeten- tant Mufici, dum Fides ad Modulationem concinnant: Q.ure ipfa quidem Auribus ingratum quiddam Si afperum exhibent ; At in CauUa Funt,ut qux (equuntur omnia, fint fuaviora r Sic nimiriim nos in Animum induximus, ut in Cythara Mufarum concinnanda, Scad Harmoniam veramredigenda, operam navaremus, quoab Aliis poftea pulfentur.Chotd^j meliore Digito, aut Pledro. Sane, cum nobis aiite Oculos proponamus, Temporum horum Sratum, in quibus Li- ter a jamtertio,ad MortalesvidenturrediiflTe^ Et una diligenter intue- amur, ouamvariis jam nos inviferintinftruds Prrefidiis, & Auxilii s " Qualia funt, Ingeniorum noftri rempotis complurium Acumen & Sublimitas; Eximiailla Monumenta Scriptorum Veterum q US eve tori rot Faces nobis prslucent • Ars Typographica, Libros cu ufcun- que Fortunce Hominibus, larga manu iuppeditans ■ Oceani Sinus laxati. T)e Augmentis Scientiarmu laxati, Sc Orbis ex omni Parte peragratus, unde Experimentaplurima Prifcis ignota comparuerunt,& ingens accctfit Naturali Kiftoria; Cu- mu!us. Otium, quo Ingcniaoptima, in Regnis Sc Provinciis Europ.e ubique abundant, cum Negotiis minus his in locis impliccntur Ho- mines, quam aut Grasci, propter Popularcs Status, aut propter D iti- onum Amplitudinem,Romani folebant - 5 Pax,qua fruitur hoc tempore Britannia, Hiipania, Italia, etiam nune Gallia, & aliae Regiones non paaca; • Confumptio Sc Exinanitioomnium, quce videntur excogitari autdici pofle,circa Controverfias Religionis,qii£e tot Ingemajam diii diverterunt, a casterarum Artium Studiis- Summa 8c excellens Maje- ftatis tuae Eruditio, cui (tanquam Phoenici Volucres,) a°gregant fe undique Ingenia * Proprietas denique illa infeparabilis, qu aeTemut ipfum fequicur, ut Veritatem indies parturiat; Hxc (inquam ) C um coaiamus, non poflfiimus non in eam Spem Animum erigere ut ex- iftflfe muš, Tertiam hanc L u er ar urn Periodm, duas illas priores, apud Gr&cos Sc Romanos , longo intervallo iuperaturam : Modo faltem Ho- mines, & Vires fuas, atque Defedus etiam Virium luarum, probe 8e prudenter noflfe velint ^ Atque aliiab aliis Inventionis Lampada, non Contradidionis Torres accipiant • Atque Inquiiitionem Veritatis, pro Incoepto Nobili, non pro Deledamento aut Ornamento putent • AtqueOpesac Magnificentiam impendant,in Res Solidas &eximias !> non in Pervulgaras, Sc obvias. Ad Labores meos quod attinet,fi cui libeat in eorum Reprehenfione, aut fibi,aut aliis placere, veterem certe & ultimae Patientias Petitionemexhibebunt illi. rerbera,fed avdi. R C - prehendant Homines, quantum Iibuerit, modo attendant & perpen- danr, quae dicuntur. Appellatio fane legitima fuerit (licet Res for- rafte minus ea indigebit) fi a primis Cogitationibus Hominum ad Secundas provocetur, Sc ab JEvo prsefenti ad Pofteros. Veniamus nuneadeam Scientiam, quacarueruntduae illajprifeae Tempo- rum Periodi, ( neque enim tanta illis Felicitas concefla eft) Sacram dico 8c divi nit us In fp tratam Tbeologiam ♦ Cundorum Laborum, ac Peregrinationum Humanarum Sabbatum,acPortum Nobiliflimum. FRAisrcisči Baconi B A R O N I s D E verulamio, VICE COMITis Sancti Albani, D B Dignitate & Augmemis Sckmiarum Liber N o n u s. JV UbGBM SUUM. Caput L P Artitionet Theologk Infpiratas omitiuritur • T ant um Adituš fit ad Defiderata trii ; Dobrinam de Legitimo Ufu Ra- tionis Humana in DivinisjDočirinam de Gradibus Uni- tatis in CivitateDei ; $•' Emanationes Scripturanim. Amverd (Rex optimc) cdm Carinaparva,quaiis noftra efle potuit, um ver furii Ambitum, tam ve¬ ter is, quam novi Orbis, Šcientiarum, circufrna- vigaverit, (qiiarn fecundis vcntis, 1 & Curfu, p 0 . ftcrorum fit judiciurri 5 )quid fupercft 3 nifi ut Vota tandemi perfunčti, perfolvarrius » Atreftat adhiic ~' Tkeologu Sacrafivc infrrata ; Veruntamen fi dam tra&are pergamus, exeundum nobis foret e Navicula Rattonis Human* & tranfeundum in Ettlefd Atovem ; Qua? fola J~cu 'Krnita Divina C c ec poilcr^ T)e Augmentis Scientiamnu pollet, .ad Curfum rede dirigendum. Neque enim fufficient ampliiis StelU Philofophi «, qute hadeniis pr«cipwe nobis affulferunt. Itaquc par foret, Silentium quoque in hacre colere. Quamobrem P arini o- nes Legitimen circa eam omittemus • Pauca tamen, pro tenuitate no- ftra, etiam m hanc conferemus, loco Votorum. Id eo magis facimus, quia in Gorpore Theologi«, nullam prorsiis Regionem,aut Tradum, plane Defertum, aut Incultum invenimus : Tantafuit Hominum Di-> ligentia, in feminandis, aut Tritico, aut Zizaniis. Tres igitur proponemus, Theologja ^ppendice.r, quxnonde Materij per T heologiam, Informata s aut Informanda , fed tantummodo de Modo In- formatiohif) tradentb' Neque tamen, circa\e6s ; . TrhBdtn-,\ ut inreliquis confuevimusJveljS.v^p/a fubjungemus,veW<«e^ta dabimus.Id Theo- logis relinČfuemus. Sunt enim i$i(utdiximus Jinftar Vot^rum tanrunj. i . Prmgativa bet totum Eipmiffcm compleditur | necminčjs $ Rat'tonem^ qnam ad Folunlatem Humanam^QSXCY\AiX.\vc : ufHomo fcill- cet, in Univerfum fe abneget, Staccedat Deo. Quare, ficut Legi Di¬ vin, five Myfteria fpeftes, fi Ve Moreš, pendet ex Revelatione Divina. Afrtmen ufus Rationis Human a in SpiritualibuS, mu!tipiex fene ^ ^ <+ K A % A exi~ amen ui« 'g. vT_ nl , pe nim fine Caufsa eft, qiiod A po« ftit, ac late admodumpa • . ^ C/ j [um Dfz.Recordetur quis ftolus Religi^em dla Rationalcs, 8. Si- Cacremomas & Tvpo Caremoniis Idolatn* Magi* - nificativ*, longe ^ erant niliil Docentes plerunque, imb qu* tanquam Surd* & chr/ {i; a na Fides, ut in omnibus, iic in ne innuentes quidem. _ q i in<"rit-v*Wn nmi ii7?^ « '^nsSSSsssases^m, P™ Y a S‘ & mutaplKis, > chrMMi, 'MtlMs ufifc, tone Faciempr* fe fmt- Cum tagaF«# 1 .> ^ g iaU Se D Jfutationem (Ted fecundum debitos P m - r du ntcx Humana Rationis Ufus, in Rebus ad a$, deducuntur. Quod ad M^ermum M : nondcdignanX>e«^adIhfirmitatemG^ptus tootofe. r - ^ .oculando, Arque In r fir at toneš, ad Intelleftum tr6ftram 'aHAienn 11 ^ lic accommodando, quernadmodiim Rigura'CfaVis aptanif V- 01 Ser*. Qya tamen in Pavte,nob.is ipBš deefte miniraj debemn- r-" — enim Dem ipfe, opera Rationk noftr*, in iBumiottioutb,rJ-*-- ' Uni etiam noscandcm inomnes Partes verfaredebemus on ' ,ls * Jta R 1r > ^s-fimus, ad MfterU rečipienda & imbibenda : ilodb^l'4?^ R GCCC 2 Amplitudineni 2 De Jugmentu Scientiarknu Amplitudinem Myftenorum, pro Modula fuo 3 dilatetur- non Myft e ria ad Anguftias Animi tonftringantur. Quantum vero ad jllationes, nolfe dcbemus • Relinqiii nobis Ufum Kationu, & Ratiotmdtionis (quoad MjjUria) fecundarium quendam & Refpečtivum, non Primitivum & Abfolutum. Poftquam enim Ar¬ tičah ,, & Principi# Religionif, jam in Sedibus fuis fuerint locata, irauc a Kationu Examine penitiis eximantur, tuni demiim conceditur ab illis lil at ione; derivare, ac deducerc, fecundum Analogiam ipforum. In Rebrn quidem Namrahbm hoc non tenet. Nam & lpfa Principi a Examini fubjiciuntur ; Per IndiMionem (inquam,) licet minlme per Sjllogifmum: Atque eadem illa nullam habent cum Kanone Repugnan- tiam, ut ab eodcmFontc, tum Prima? Propofitiones, tum Medi sr, deducantur. Alitcr fit in Religione \ Hbi &: prim £ Propofitiones Authypoftatie funt, atque perle fubfiftentes; Etrursus, non regini- tur ab illa Katione, qu x Propofitiones confequentes deducit. Neque tamen hoc fit in Religione fola, fed etiam in aliis Scientiu ., tam Gravio- ribus, quam Levioribus • ubi fcilicet Propofitiones Primati« Plačna fint,non Pojita : Siquidem & in illis Kationu Ufu$ abfolutus dlenon poteft. Videmus enim in Ludis , puta Schaccorum,mt Sirmlibus,primas Ludi Normas, & Leges, mere pofitivas efle, & adPlacitum ; quas tecipi, non in Difputationemvocari, prorsiis oporteat : Ut vero vin- « cas, & peritč Lufutn inftituas, id Artificiofum eft Scrationale .* Eo- dem modo fit & in Legibus Humani;: in quibus haud palica funt Maxima (ut loquuntur) hoc eft, Placita mera Iuris, quae AuBontate magis quam Kamne nituntur ^ Neque in Difceptationem veniunt. Quidvero fit juftilfirmi,nonabfolute/edrelative ; (hoc eft,ex Analo¬ gni illarum Maximarumj) id demiim Rationale eft, & latum Dilpura^ tioni Campuni prazbet. Tališ igitur eft, Secundaria illa Ram, qu« in Theologtd Sacrdjocvm habet • qu« fcilicet fundata eft fuper P lacit a Deu Sicut vero, Kationu Humana, in Divinif, ufm eft duplex • ita & in eodem F]fu, duplex ExceJJ'us. Alter, cum in Modum Myjlerii, curiofins, quam par eft, tnquiritur • Alter, cum lUatiombm, aqua tr ib m tur AuBo- ritas , ac Principu; ipfis. Nam & Nicod/mi Difcipulm videri poftit,qui pertinacius qu«rat 5 guomodo pojjet Homo nafci cum fit Senen d Et Difiipulus Pauli neutiquam cenferi poftit, qui non quandoque in Do i čtrinis fuis inferat; Ego,non Dominm : Ant lllud, Stcundum Conjiharfi Meum. Siquicle!n IHat tonih w plerifque Stilus ifte conveniet. Itaque iiobisRes falubrisvidetur, & inprimis utilis, fi Tra^atus inftituatdr Sobrius & Diligens, quide Vfu Kationi; Human* in Tbeologici; uti- litcr prsecipiat, tanquam Divina qu«dam DidleBica. Utpote, quaj fiitura fit, inftar Opiate cujufdam Medicina 5 qux non modo Spe- culationum, quibus Scholainterdum laborat, Inania confopiat- Ve-* rum etiam Čontroverfiarum Furores, quas in Ecclefia Tumultus ci- cn b uonnihil mitiget. Ejufmodi Tračtatum, inter Deftderata poni- Sc Sophronm, five de Legitimo ufu Kationis Humana in Dnini; 3 * ^mereft admodiim Pači s Ecclejia, ut Pcadm Chrifi ianorum , a Ser- vatore prseferiptum^ j n d uo bus illis Cavitibu*, quae nonnihil videntur d i ferep^n t Liber IsTonus* difcrepantia, bene & clare explicetur: Quorum Alterrim ficdiffihit gai nonejl nobifcum ,, tfcontranos : Altcrurriautem lic '■ 'Oni coniranj nonejl, nobifcum ejt. Ek his liquidbpatet; ElTe rtorlnullteArticulos m quibus, qui diffentir, extra Foedm ftatucndus lit; Alios vero in otii’ bus diflentire liceat,falvo Fes dere. Vinculaenim Coiriiriunioms Chri- Rian^ ponuntur, Vrn Fides , Prtum Bapifma^ &c. N on Vrim 'Rim "vna Opmo. Videmus quoque Tirnicam Salvatoris ■ InconfutiIbmextitiffe - V4m MtcmEcckji*, Verfiepldfefn. Pale* m Atiftd feparand* fufit 1 Frumento j At Zizama m Agro, non protmus evellenda. curri cerranrem reperifiTet iEgyptx u m cum Kradini, non diit, Curcekaiis $ Sed Gladio evaginato vEgvptium interfecit : At dim Ifraclitas duoš certantes vidiuct,quarrtvis fierinon potuit,ututrique ČauflTa iufta rnn tingeret, ita tanien Cos al ©quitu r j Fratres ejfrs, ' car certatis ? Ril itaqiie pefpenfis, Magni videatur Res, & Momenti^ Sc Usits eile ut diifimatur, qualia lintilla, &quantae Latitudtnis, qua? 3 abEcelefia* Corpbre, Homines penitus divellanr, & a Communionc Fidelitrbi elimihent. Quod fi quis putet,hoc jam pridam fadum efle vidcir illeetdm atqueetiam, qtiairifincere Sc moderate, Illud interinive riiimile.čft, eum quiP^/rrnentionenifecerit, repbrtaturmn Refoon- fum illud Jehu,ad Nunt ium, (Nun^uid pdx ift lebu i ) guid t ibi &Fk C il trctnfi^& fecjuere me : Cum non Pax } fed Parter; plcrifque Cordi linr o Nobis nihilomintrs viluiri eft, Tra&atum de Gradih us Vnitatis in Ci - Kitate Det\ ut falubrem & utilern, inter Defideritta reporiere. 3 Ciini Scripturarum Saerdrtm; circa Tbeologiam infomdndam tantŽ fint Partes, de eariurf Inierpretatiorte inprinais videridtife.: Nčcjueminc dc Audoritate eas Imerpretandi loquimuf, qti3e in Confenfu Eccieiiar firmatur; led At Modo Imerpretandi. Is duplex eftd Methodicus , Sc So- Imu. Etenim Latices ifti Divini, qui Aquis illis, ex Puteis Jacobi, in infiniium pr a; ftant,{imilibus ferc hauriuntur,& exhibentur Modis, qui- bus Aqu;e Naturales ex Puteis folent: Mie fiqiiidem, aut fub primimi Hauftum, in Cifternas recipiuntur, unde per Tubos complurcs ad Ufomc° mm °dč diduci poffunt • Aut ftatim in Vafa infunduntur, Thl • P rout ^ ,u s,eft, utendae.' Atque ModmUh prioir' Methodic'm y Theo°lF am - n °bi s peperit Scholajlicam ■ per quam Doftrina Jnemi tiriaiatn irif "CifUHmM, collečta eft • atque inde in ^ Po fi tlo ^m Rivali^ in Omnes Partes, funt diftributi. At . r . 1 **dd<} Soluto6.no interveniunt Excejjm ': Alter, ejufmodi ex cirnm turis ■ Perfeftionem , ut etiam omnis Philofophia “ ?P eti debeat : ac fi Philofophia alia q U;K vi s , Ues P. ^ e . Inteniperies in ScholaParacelfi prae- 2pUd ai ° s inv aluit f Initia aiitem' e;us a Rabbinis & Cabaliftis defluxerunt.- Verum' iftmfmodi Homineš, non id afl> quuntur quod volunt • Ncque enim Honorem, ut putant, Scrinrn" ris deferunt ^ fed eafdem potius deprimunt Sc polluunt rJ " enim Materiatilm, Sc Tcrram, qui in Verbo Dei ^‘fiverir / i U Um , dičium eft ;' C celim & Terra p'ertranfibum , Terbrtm duten ™. UC ^ U °' tranfibit) is fan^Tranfitonainter Sterna. temere per fenu, ^dmodum enim fheohgami n PhtbfvM qu±rcre, perindeiftS’ C c c c i 5 _ • » . _ TivoS % z 54 ' Augmentis Scientiarmu Ftvos qu&ras inter Mortuos • Itaecontra Pbilofopbiam in Thedogia qua?~ rere, non aliud eft, quam Mortuos qu*rpre mer Fivos. Alter autem In- terpretandi Modus, (quem pro Excejju ftatuimus,) vidctur primointuitu Sobrius &Caftus 5 led tamen & Scnptum iplas dedecorat, ,$c pluvimo Ecclefmm affrcit detrimento. Is eft (ut verbo dicamus) quandb dcrip- tur £ divlnitus in(pirat

ejus,quam diximus Pojit tra v, Maflaingens • Loči Communes . Traftat us fpeciales ; Caf us Confcientid ■, Conciones &: H omilitt • Denique pro!ixi plurimiin Libros Scriptura¬ rum Commentani : Quod Defideramus autem eft hujufmodi : ColleBio fcilicctfuccinBa, fanti, &cum Judicio, Amot&tiomm, & Obfervationum, fuper Textut Scriptur. Ouoruni cafcrčcft Natura, ut Erroribus Aučtoriratem £n ^J?^i rede Invcntis derogenr. $iquidčm ex Dubitatione Error J 101 lent J . Veritas natitur Reoulfitri. fn»wim »« _onorem ■ — n --—r—-J — r.—c J -*,nice. ver bo. tu a Civitatm defiderant. Certe objici mini rediflirrie pofleexiftimo quod Verba mea Sečnim defiderent. Seculm fortc integrum, ac { p ro ^ bandum ; Comphra auterrr Secula, ad Perficiendum. Atramen, quoni am etiam Res quneque maximoe Initiis fuisdebentur, mihi fatis fuerit fevi ffePofteriff St Deo ImmortaU : Cujus Numen fupplex precor per Pilium fuum, & S en'at orem nofttum, uthas, & hifce fimiles . /J? teletlits Humani viBimtf, Reltgione, fanquam Šale re- * * fperfas, &GIoria? fux immolatas, p ro . pitius aecipere dignetur. . Fi^Clš, i «-■ -iivrts:: . ' . < ■ *.■:• ,. u ym' ■■ ■ . ' r fM •' . • -v . . : * .J J C. ■ ■ _ . 1 [ ( , ; 1 1 1 . V f ' . ‘ . .■ \K ; ir!-; .. iv '':j : ' r.-Jfru: ■ : ; ■ :v r "' ' IX' J« . ■ u * T ■ f : f #»rf ■ ■' / ^ ffiiJi ; i.ioi , Yi •' 1 J : it ■ .-,‘v . •rja • ;: 'i 7 ' 1 .. XII r! i j . 'j - -iup; ■ ;> v’.:0 > >-, ’*■ 'i ' ' - ,C fr:' ' -j' ’• - 'V ■ • V,’. -ifio ■. ■; ,i ijirr • . .■>■ ■■ ■ ’ ■'■/■■■'■ ' j: i - •r z' • . : f 'i r MZO<> i(jf j jU) y J . L I B. 2i ko^gy Rrores isfatur*,' ]tye Hiftoria Pre de Jnterionbas Remm. Georgica AnimL, Jhe de Cultura Morurn. L i b. 8. f A ManiicnOs V itiCjJtVe de Occajionibus §parjis m /"\Faber Fortuna^ Jwe de ^AmbituVita. Conful Paludatus, Jhe de proferendis Imperii Finih m, Jdea Iutfitia Vnmrfahs 3 five de Fontibus Im is. S Opkoti, five de Lentimo Vfu Rationis Humana in Divinis. -- IrenseuSj jh>e de Gradibus Vnitatis in Cfaitate Dei , Jdtrcs Cočledcs^five Emanationes Scripturarum , / \ FR ANCISCI BACON I, BARONIS de vervlamio, Vice^Comitis Sancti Albam., historia natvralis ET EXPERIMENTALIS ad Condendam Philofbphiam: Sive, PHANOMENA VNIVERSI: Oiue eft Inftaurationis Magn* ^ PARS TERlIA. LONDINI, - 'J Excnfum, typis Edvardi griffini; Proftantad Infignia Rcgiain C irmecerio D /Pauli apud RicbardumrVhitakerum , 1538- Imprimatur fecunda vice. lamar. 17 .’ Gnil. Braj, 1637. ■ . • » Vf ILLVSTRISSIMO, E X C E L L E N 11S SIM O PRINCIPI CAROLO, Sereniffimi Rcgis —■ .TA CO BI Filio, <3c Haeredi. Illiiltrifsime, &, Excellentifsime Princeps, ^ mitias Hiftorise noftra Naturalis Cel/itudim tua bumiUme offero. c Rem mole perpufillam, Veluti Granum SE n apis: Sed tamen pignus eorum , quae T)eo Polentefequentur.X)bJlrinximm e- nim nos ipfos tanquam voto, fingulu nos menfibm , ad quos T)ei bomtas ( cujits agitur (jloria tanqumin D d d d * Qdntieo Cantictmom ) vitam noflram produxerit 0 unam, atu plnres ejus partes 0 prout fuerint magu aut minus ar- dua,aut copiofte } confeclnros, (sr editurou Moti etiam fortajse erunt ali j, noflro exemplo, ad jimikm indu~ Jiriam, prtejerttm pofiquam penit us perjpexmnt, quid agatur . JA (amin Hiftoria Naturali bona, bene inflimta^laves funt O* Scientiarum, & OpcrumfDt' us Celfitudinem tuam diuJervet incolumem . Cclfitudinis tu« Sctyus hutnilis & devotus v ' ■* i ” * / , ■ F«. S 1 . Al ban* i i r v y. TITVLI HISTOR1ARVM 6c Inauifitionum in primos fex menfes deftinatamm. Iftoria V entorum. |§£ Hiftoria Denfi Sc Rari, nec- non Coitionis, Expanftonis Materin per fpatia. Hiftoria Gravis & Leviš. Hiftoria Sympathiae, & Antipathue Re- rum. Hiftoria Sulphuris* MercuriL Sc Salis. Hiftoria Vitas Sc Mortis. t * \ c Dddd 3 * . $ \ / / J n c':;Tii:ic . ;i m raortii; ;|,a - .> c.ili'- ' :.•* 1 n:«: . nrnoihsV jshaiil^* :a . tB/l S ilnp' i BnofliB Jp|1 ■ InoL . ox3 ,ynoh 7 ) n<:r r £ •£' 13q^' BIVi ^ ■ /3vJ ŽIVB* BIK 1 •. : rtteabnA ;*£ c %irliBqmvŽ <-* i,-». J O J-li . i £ [auor : N\ \.?r-, ; la f:,• K)jiL { T roi> ‘ HISToa JA '.i\ ii ET EXPERIMENTALIS Ad condendam Philofophiam; Sive Phaenomena Ou« eft Inftaurationis - Magnie Pars Terti?. »Vit \\s ■ > • ' . \ i Onendi utique funt Bomines, & per Fortmds fucu rogandi , atque obfecrandi , ut animos [uk mittant , & fcienticu in Mundo Majata qu T cbagor*,PhiloIai,Xcnophani S) Hcracl«i s EmbcaieP, Jed idtm melicrum indicit exilium Nimirum primor um Parentum Pece at im IS? lui* mus,is? imitamur. : HU Del fimiles ejfe njoluerunt, Pofleri eorum adbuc magis. Fjenim Mundos creamut, Natur x prfiimus, is? do * minamur , omnia itafebabere itin omnes fines tcrr*,necconfufonem Babylonicam pajfiu eft>, Buncperdijcant Bomines , id repuerafcentes, atque iterum Infan • tesfafii, Abecedam e]ufdm in manibut haberedignentur . In In - terpretatione autem ejut eruenda, atqUeemcleandd j nudi oper* par- cant, fed firenueprocedant, perfifiant j immorimtur. Cum igitur in Inftauratione noftra, Hifioriam Natur dem, qualitfit in ordine ad finem noflrum in tertid Operiš parte collocaDerimM ; bane rem tuvertere, id flatlmaggredirvijumejl. Etfienim haudpauca, edaueexpr*cipuu,fuperfint inOrg^onoftroabfohenda, tamen confiUumefl , miverfumOpus Inftaurationis, potimpromo^ere in multit,qu'mp4ccni»p*mt,hocperpetub, max,mocumar4m, (malem Dati Mentibm, m plane cmfidmm, adderejolet) appeten- ta, ut auodadbuc «mquam tentatumjit, idnejamjrujira temetur. Simulfubiit animum Macogitatm: Spargipmuldubio per Euro- pam, complura lngenia, capaeia > libera , excelfa, fubtilia , folida, eonflantia. §mfdfiquu, tali Ingemopraditm, rationem, & u/um Organi nofirTcapiat,probet; Tamen non babet, quid agat, nec quo- modo [e ad Pbilofophiam comparet, aut accingat. Si efjet res, qua ledi ione Librorum Philofopbicorum, aut dijputatione, aut meditatio- neperficipojfet, (ufficeretfortafseille,quiJqmfit, id abunde idud praflaret. G}u 0(i £ ad uiflorim Naturalen, id Experimenta Ar - tium,iUum reminimiu (id quodfacimut) b*ret, non ejl Injlituti e jut, non Otii, non Impenf*. Atquinoneft poflulandum nobit, ut quu em Vnirverfi Conditor 3 Con/er^vator , Inftaurator , hocOpm , & in afcenfione ad Gloriam fuam, & in defcenjione ad Bonum human um, pro [ud er ga Homines, Benepolentid, & Mifcricordid,protegac regat,per Fi- liumjuum unicum, Nobifcum Deum. Norma £? _ _ - 7 " _ :&iL- _.____ ._ . _^_ C%3&ft§!$Š J.\3C^3t^^C^tŽ(3^5Č^£i?OC®(žii ^3C0^CW\3C?$ -M 4$$? ♦R» tspjf «$? Cl£» «£Š> * 9 * 1^5 -c-pj c-fj ^i 1 -’ *3*» .^jU C-n J o^* ^..-- o^Y‘ Norma Hiftoriae Prafentis. Tgj.Vam^is fub ('nem e j us partis Organi no- flri , ^medita efl, pracepta de Hilfcoria Naturah & Expcrimentah confcripferi- m'M \ nsifum efl tamen,bujns % quam nune (tggredimur, Hiftoriae Normam,^ Fi¬ guram, » aliud nobit,primo <-viam ingredientilm , relinquitur ? Ixpcrimcnt! alicuju* JubtUioris Modjum, ufi j utrnit, explica - #««i, »č Errorfubfit, utque alios ad meliores, O exačios mo - dos excogitandos, excitemm. Monira,^ 5 Cautiones, de Rerum FaUaciis , G* qui in inquirendo , inH>eniendopofsint occunereJErroribmJdj jcrupulu,a(pergmm-, utpbantafmata omnia , quantum fieripotefl, tanquam ExorciJmo/u - gernus. Gbfervariones noftrat.fuper Hi ftoria m ExpcrimcncaJ«/>" teximm, ut Interpretatio Natura, magisfit inprocinfiu. Cotnmentarioncs, Cf tanquam ( Rudmenta quadam, Interpre- tarionis Cauflis parcejpf magis Juggerendo,quid ejfepofsit,quam dejlniendo, quidfit , interponimus, Canones, jedtamen Mobiles, fi"ve Axiomataincboata,qua n ob is inquirentibiif, non ptonunciantibusfe ojferunt-., prajeribimm, Cf conjiituimm . č»/«i '•funt,Jinonprorsus 'Ven. Vtilitatis humana nunquam obliti (licet Lux ipfadigniorJit iir, qua a Lucemonftrantur) Vcllicationcs de Pračhca, attentioni& memoria Hominum fubjicimut ■, cum nobis conflet , talcm,& tam in. foelicem ejfe Hominum Stuporem,ut quando/w/»pp/tfrt-., jed pr aparati onem effenon c °ntemnendam ad Quartam 3 propterlunio-, ex Abeccdario, O* 'Topiča, & adScx cam, proptet Obfervacioncs Majorcs, Com« “cntatioocs, & Canones- Hiftoria Hiftoria Ventorum. Aditus, five Prafatio. E n T i human# Genti alas addiderunt. E or Um enim dono,feruntur HominesJj? ipolant ; nonper Aerem certe, fedper Maria , atque ingens patet janua Commercij, & fit Mundus perici us. Terr# autem(quyi; : *fh. : " f wv' 1 L v /■ • ^ -.-'v *VV.) ,N & oiqoT 93 S 3 JOPICA PARTICVL ARIA; Sive, articvli i nqvisitioni s de VENTIS. - Efcribito Ventos, ex diligentia Nautica,& I' imponito nomina ipfis, five vetera, fiVe nova, modo conftantia. .J e , nti ve! Generale s funt, vel Stati, vel AJJuU , vel Liber i. Generala voco , <77/7 Je/nperflaht 5 St at os , qui certis temporibus'-, Jjjcclas, quifrequentim h Liber os,qm indif- pr e »ter. J An fint aliqui Generale. r, atque 2. ipfiflimi Motus Aerisj Sefi fint, in qua confecutione Motus, & in quibus locis Re^nfbu^tnTnv^!,™ red , euntes i f 1 v5cc ? & in deat regulator addie, certos, & hirasTnL^Eftus Maris^ “ ' e ' -r?^ l v entl ^L A ^ ecl ^ & fam diarcs Regionumb qui Temor? ufdemRegiombt/s > qui Verm h qui Sffedferj qui Aut H Ž 7 ' "? 4 * Vrmtdes-, qm^qumo£hales-,c^i Soljhtiales 5 quiMat»t ;~, 5 »7, Vefpertini, No ffurtii . five illi erumpant confertim, five effient in-. fenfibiliter,8c fparsim , Sc pofteaglomerent,ut nvuli in fluvium 5 Qui denique generentur pafiim ex tumoribus, five expanfionibus Aerk proximi ? Neauc Generationes Ventorum Originale s Jantum , Suut & Acci- dentales, ex comprejfondus Aerisjcilicet, &percufonibus, & reper- cujjionibmejuf. De hujufmodi Ventorum Gmerationibm Accidcnta 'ibus inquirito. Generationes Ventorum proprie non funt , etenim augent, Sc fortifi- cant Ventos potiiis,quam producunt &excitant. De Communitate Ventorum haftenus. Reperiuntnr autem Venti Rari, & Prodigiof , cjualesfunt Prcejler , Turbo , Ecnephias : Hi fuper Terram: AtJunt&fubterranei , quorum aliijunt Vaporof & Mercu- curiales, ii percipnmtnr in Minerk '-> Alii Sulphurei t, ill} emittuntur , nafti exitnm in Terra Motibu-s , ant etiam ejfervefcunt ex Montibus ar~ dentibffi. De hujufmodi Ventk ? Rark & Prodigiof s,atq ue adeo de omnibus Ventorum Miraculk 7 inquirito. A fpecubus Ventorum tranfeat Tnquiftio adConfacientia ad Ventos (it a enim loquivolumus , quia vocabulum efficientk plus fgnificat , Voca- bulum Concimitantk minus iftthm inteUigimus) atque ad ea, qu£ Ventos pntantur excitare, ant fedare. Cirea Af rol ogrca de Ventk inquirito parce, nec de accuratis Sche- matibus Cedi curato} tantummodb obfervationes manifeftiores, de Ventis ingruentibns circa excyrtus aliquotum Afcrorum, ant circa EclipfesLuminarium, aut Conjunftiones Planetarum, ne negligito? nec mtfifis, quatenus pendent ex viis Soliš, autLunse > Quid confaciant Meteor a di ver forum generum ad Ventos ? Quia Terra! Motus , quid Imbres , quid Concurfus Ventorum ad invicem? 3 Con- catenata enim funt ifta, Sc alt trum alteram trahit. Opid confaciantad Ventos, Vaporum & Bxhalationum diverfitas 5 St qus ex‘ipfi s fi n t magis genetativa 'Ventorum , Sc quatenus Natura Ven- /croienuatur hujufmodi Maierm fuas > *Tuid confaciant ea, qvx% hic in TerrZ funt, aut 'fiunt, ad Ventos 1 f ' • ( Quid r i(lom Vcntmum. 15« 16. i7* .QuidMontes, : & folutionesNivim« in O«** Mol« riaciiles qui£uiMariinnatant, Stdeferuntur alicubi; Quid differeiL Soh’ aut Terra?, (modo hocfuent per Tra&usMajoms) veluti Paludes’ Arena?, Sylvx, Campeftria 5 Qmdea, qu;rhic apud Hommes a g u n - tur, velutiInccnfiones Erica?, Sc fimilium, ad culturam agrorum cenfione s Segetum, aut villarum m Bellis3 Deficcationes Paludum3 Di i plofiones continua? Bom barda rum} Sonitus Campanarum fimul ;”uul poffu™ ? Feftura mCi funt “>»«•* fed ta ~ A Confacienttins acljjentot, , rm fiat,■ mite, Ventonm : de A k,tul im ; Extenfam / Dneetione l„„ m 1 Inquirito diligentei de Altitndine-, dve Elevutione 'Oentorum ouefifintFaffigia Monliura, adq u * Verni nonafpircnt; aut li con- Mw»- {piciantur Nubes quandoque irare, Sc non movere; flantib.K^ »«» tempore Ventis fortiter, hic in Terra? ? antl buseodem Inquirito diligenter de^af, qu zVenti deprehenfi funt fimul ™ cupare, Sc ad quos terminos ? Exempligratia, H Anji er flaverit loco, an conltet, quod eodem tempore, Amilo flaverit ab illinc m l liaribus decem ? Contr^ in quantas angultias V en ti redigi poflint it ut fluant Venti (id quod fieri videtur in Turbinibus nonnullis)tanquam per Canales. Inquirito, ad quod tempus, vel maximum, vel medium, vel mini¬ mum, continuari foleant Venti>1k deinde flaccefcete, 8c tanquam ex- pirare; qualisetiam efle foleatOrtus, 8cinceptig Ventorum 0 qualis- languor Sc cefiatio3 fubitb, gradatim, quoquo modo ? A LimitibusVentorum , trunfeat Inqmfitio adfuccejfianes Ventornm vel interfe , vel refpe&u ?lnvi & Imbrium 3 Cum enim choreas ducant ordinem Saltaticnis nojjejuatndum fUerit. An fit aliqua Regula, aut obfervatio paulo certior, de faccelKoni- feit fi ad , inv r ice ,rf e “ fit m ° rdinead MotumSoliš, liveali- ta**. C' 1 ltj q ua lisfit lila ) Kenterum, cum % Alternativnem Ventor»m> 8c Vluvia inquirito- pefcant, & frc< 3 uens ^utplnvia fedet Vcntos,Venti com- An poft cJ' Pent plHvia ™‘ ^»j&fiitafo 3 ® Annerum ’ redintegretur Succejfio Vento- A Succeffio^ib ■ ■ 63Perwd > iS ' MotusVentorum S rJ? t ent0 r rHff \ tr * n fe at * d Motus ipfornm. perioribus ArticHlii C o*? In q K *fi t * oni ^ MS a kfoty Hntur 1 §Horum tre s (it- de MotnVcntorhm dilbenito > t! > “dhucmnnent intaff#. j$ am 1 MotutrinmLinearni , Eti ** quam Fontibus alicujus 1'mti, guantum fieri Kl ,,r.?! 0r,4! >6< tao- 12. E e e e a P K(tj dlI igcj)ter inaui- f 3 rito. 1 '"”"*” i3. 19* 2 Q. 21 , 2 3 - 24. 25. 26. 2 7 - 28. Pote(lates Vtn- Uim . 29. • ! gb. 32.' Trtgnolhc* Vtntmum. Vtmum- Hifloria Ventorum. rito. Siquidem videntur Venti Fam q™fpirant JCardinibus Mundi; Senncardmdes^A^p-Medum (jul,in,intermed.is:En- am cx intermediis, Mediani Majores vocentur, qu, ,n quadns ;M»»m reliqui. Particulaiii autem dmfio eaeft, qu;t fequitur. Cardin. Bore a s- j Bor.l.adEuum- Mčd. Ml&)*Bor.2.ad EhkJivc Acjuilo • B or. 3 . adEttrfive Mefes • Semiča- Euroborear. Eurui.i.a Borca. Med. Maj. E ur us. 2 . a Borea five C teci as. Eurus.^.a Borea. 1 -- ■■■ "jj .. , m I ; ' * Cardin- Eurusjve SnbfolaMs. Eur.l-adAuJirutn. Med. Maj- Enr. ad Aufi.five FultHrnus. Mur. ^.ttdAl/fi. Semiča. Euro-Afler . Aufter.l.ab Euro. Med. Maj. Anji. 2 . ab Euro, five Phcenicias. Anfi.^-dbEuro. Cardin. Aufier^fiveNotm. Anfi.i adZephj/rum. Med. Maj- Anji. 2 . ad Zeph. five S Lvbonotus . Auft.^.ad Zephyrum. ro-aujt.five Lybs. r.l.ak Aufiro. ab And:, five .. Y\'Y\ XW ^ W Ui) / >«*••'''»*• Ajrtm. Zeph.2, ab Attftfo- ? J Cardin. Hiftoria Ventorum. Cardin. Zephyrus 3 five Favonivs • Zeph' I -ad Boream . Med.Maj. Zep.2, adBor. fiveCortts* Z eph. ^.adB oream- Scmica- Z epbpro-boreas. Bonas. I . i Zephjro Jive Thrafcias. Med.Maj. Bor - 2 . ^ Zep/j. yfoe Circias- Boreas.^.aZephjro- Sunt 8c alia Ventorum nomirla, Apeliotes^ Argefies., Olympias 3 Scyron. i Hdlefpontm 3 Iapix-FLz. nil moramur.Satis fit nomina Ventorum e* ordi- ne, Sc difcributione plagarum coeli, fixa impofuifle. In Interpreta- tione Authorum non multum ponimus, cum in ipfis Authoribus parum fit. ** Ven ti Liber i. Ad Artič.6* TOneftplaga coeli, unde Ventus non fpiret: Quin fi plagas j coeli, in tot partes dividas, quot funt gradus in Horizonte , in- A ^ veniasFe«/ojaliquando, alicubi a fingulis flantes. 2i SuntRegionestotae, inquibusnon pluit, autraroadmodum: At non funt Regiones.,ubi non flent Venti 3 8c fsepius. Venti GeneraLes. ■J* t Otfin-N -1 : . ' ; Ad Artič. 2 . Tp^vE Ventis Generalih m Phaenonaena rara. Nil mirum, cum lintra Tropi c os prascipue perfpiciantur loca damnata apud dm—Jr Antkjuos. Conftat navigantibus inter Tropicos 3 libero aequore, flare Ventum Conftantem,Sc iugemQ?nz,r\z2L iUa, inter Tropicos luculenterfpiret, rescerta, Caujdambi- Mandatum, gu ui ^"> b ^^^ Sunt compiures Verni SUti^ nos nos non percipin, lls , aU t obibrv, rnus, propter mfirnntatem ipforun,, und e J v e „ t i;] ib er,soten,Sn;: deo \ x no antur hyeme 3 eum retttiiibai vagantur magis; Jed norim verfus iftM, cum Vem fflj Erratici magis deficiant 8 ? Z^ab^mnoftio Aum mhaM) ^*^rno SoHhtio minus curandum, propter hyemis varieta tes VenttOrnnhn^uveAviarii, qui nomen traxerunt 5 quod A ves are giombus gelidis tranfmannis, regionibus apricis imrnittan/JS tmentad Ventos States^ ouiailli tem pore fepius fallunt • Ave eorum Commoditatem, five cmfe, five tardius flent,e X pej ; r . : -j ^ii; • ».'.iOirji • J " >v '■ \ , ' j' ’ ■' ■ ' • ; V Hnrorum Aflcclaru mvocabulumnoftrumeft, quod impo- nere rvifum eft, ne aut pereat obfervatio circa ip(os } aut con - Co»nexio- fundatur. Scnjustaluc^l. Di~vide,jipldcet, annuttiin tre s, quatuor, quinquepartes, in dliqUd Regione. §)vpd fi \ cntus dli* quit ibiftet, dueti, tres , auatuorportiones exipfts, Vencus contra- rw y unantj iUum Ven tudi, quifrequentiusflat ) ejus Regionu Af- fegjam nominamrn, Stc% umporibm, ■o/ l->»i.*p c >/ .o.j »k i re^ Mundi funt, Fxequentius enim per univer- r , fumfpirantilli, cum fuis Sečtionibus, quam Eurus , & 2ephjirw cum fuis. _ .lUJBJih Omnes Venti Liberi (non stati) magis Affecls hyemis funt, quam 2 i maxitnb autem Autumni^&Verk. 1 ' Omnes Ventitifc&b potius Aflecls funt regionum extra Tropieos, o. itcpieetiam Ciifculos polares, quam, imtras In regionibus enim tor- ridis, & coaglaciatis, plervmque parcius fpirant, in mediis fre- quen#s. »P'«® ■ ■ • 1 - ■ . j '■ -J; Ern® omnes Venti- Iiberivprafertim tornores ex ipfis, fi an t fspius 4» &3iat^nfius 3 Mant & Vefp^quammeridie, 8cno6i:t C • libnojnt Vent* 3*4 5 * . Mandtium, 6 . 7 • 8 . 9 - io. II. Hiftom Ventorum . jPe#j?z Liberi in regionibus fiftulofis & cavernofis, frequentius fpi- rant, quam in firmis, & folidis. Cejfavitferehumana diligentia y m obfervations Ventorum Affeclarum, in regionibus particnlaribm , quodtamen fieri debuit-, & ad »mita ut Hi s forct- Memini me a Mercatore quodam y prudenti viro-> qui ad Tetram Pifcationis, coloniamduxeratfbiqne hjiemaraVcaujfdmquc £eqUalius, cum Aere puro incorporenttft. Terreftres enim male coagmentati, & fumei. Neque opponat quil- P' a m, eos debere efle, propterfalfuginem Maris, crafliores. Natura enim terreftris lalis,non furgit in vaporibus^ ! * e pidi, vel gelidi funt venti marini, pro ratione qualitatum duar um pr»di£tarum, humiditatis, & puritatis. Humiditate enma rri - gora ramgant, (Sicc« as fi qu idem utrumque, 6 e Calorem ? & trigus, mtendit;) Hifloria Ventorum. intendit : ) At puritate refrigerant. Itaqueextra Tropicos, tenidi mtra, gelidi. r 3 e 1UL ' Ar!)itror ubique Veutos marinos, Afleclas efle regionum, ( pra-fer tim mantimarum ) fingularum : frequentius fcilicet fpirare Ventor a parte, ubi collocatur mare 5 propter copiam longe uberiorem Materij a d rent os m m ari, quam in Terra 5 ni!i forte, lit aliquis Ventiis ftatus fpirans a tetri, ex causa peculiari. Nemo autem con- rundat Vem os foto* cum Ventk Afleclis, cum Afled* Temper Tre- quen t .ore S fint; flat., fepras raripres. Id tamen utrifcuecommune efr, quod l e ti ti ipirent a parte fomitum fuorum. Vehementiores plerunquc Tum Venti marini, quam terreftres ita tamen, ut cum celient, major lit Malacia, in medic Mari, qu am ad li- tora š adeo ut Nauts quandoque ament, potius litorum oblkiuita tes premere quam urgere altum; adevitandas Malacias. M Spirant a Mari ad litora Venti Tropči (ive ver Ta rij, q U i fcilicet poft- quam paulifper progreffi funt, fubito vertuntur. Omnino e ft q UE - dam refraoho inter Auras maris, Sc Auras terra?,Sc in;equalitas. Omnis autem ina?qualitatis Aeris, eft inchoatio quaedam Venti. Maxime au- tem fiunt Trop : d ■ '■'osmti omnis generis puirgant Aerem, eumque a putredine vi?" dieantj Ut Anni inquibus Venti frequentius Tpirent, fint maxime Ta- lubi?eš.' , ' : ’- r ■* ' ~ Sol Principum fortunam Tubit j quibuTcum ita Tepe agitur, ut pi#- fidešnTProvinciis remotis 5 magis obnoxios habeantfubditos, & qui- bus obTequia praeftentur m agis, quatn principi ipfi. Certe Vmti qui pote®:atem^& origihem habent a Sole,aeque,aut plus gubernanttem- peraturas rCgiOriiHft, & affedf us Aeris, quam ipfeSol, in tantum, ut E*nh>id (qu® propter propir)quitatem 1 Oceani, vaftitatem Amnium, altiffimos, Sc maximos montes nivales^ mavimam habet copiam 3 de temperanaento, oc m JHifloria VeritvVum. y 2 £ Nil mirum fi Ventorum tantus fit impetus,qi!antusinvehitnr,quan- 42- acquiclcm Vcnti vehementes, fint tanquam Inundationes, atque Tor- rentes, & Flučhis magni Aeris. Neque tamen, fi attentius advertas, magnum quiddam ed eorum potentia'. Poflimt dejicere arbores, quaecacuminum onere, tanquam veliš expanfis iifdem commodita- tem prsbent, & fe.ipfie onerant; poilunt etiam dEdificia infirmiora : fed ftru&uras folidiores, nifi fiantcum terrje motibus,non fubvertunt. Nives quandoque tancjuam integras dejiciunt ex Montibus, ut plani- tiera fubjacentem reie fepeliant, quod aecidit Solymanno\n eampis r Sultani#'-, Etiam magnas quandoque immittunt Inundationes a-* quaruin. Amnes quandoque tanquam in ficco ponunt Ventig St fundos ipfo- 4.0 rum difcooperiunt 5 Si enim pod: magnatu ficcitatem, Ventus robu- ftus in confecutione fili aquae, pluribusdiebus fpiržrit, ita utaquas amnis, tanquam everrendo, devexerit m mare, Aquas marinas pro- hibuerit * fit Siccatio Amnis in multis locis infolitis. Verte P 0I0S3 & ver te fimul Obfervationes , quatenus ad Audrum & Monh m Boream. Cum enim Abfentia, & Prafentia Sol/s in caufa fit, v ar 7 at pro ratione Polorum. At illud conflans res effe po fit, quodplusjit Mark verfuj Audrum, plusJit Terr£ verfus Boream, quod etiam ad Ventos non pa- rum facit. Mille modk finnt Venti, ut ex Inqm fit ionefequentr patebit: Itaque in MnUum. re tam variffigere obfervationes, haudfacile eji . Attamen qu£ a nobjs po- ftafunt, pro certoplernmqne obtinent • roj f, ) ni ni '/CIM , Connexio . Origines locales Ventorum. V Encorum Origines locales noffe, ardu Scripruris notatafit-,. Neque loquimur jam de Fontibus Ventorum partieulatium , (de quibm pofted) fed de Matricibtu Ventorum ingenere. Aliiexaitoecupetunt , Alti inprojundo fi- mantur,in medio autemubi utplurimumgenerantur, vix ects qux> rmt. j ut efl mas hominum, qu Plurima funt Phanomena obhqua 3 nb\(\ne in natura rerum, de rqler- cuffione per frigidum 5 Itaque cum conftet efle in media regione Aeris,frigora valde intenla, planum fit, vaporesmaxirria ex parte,ea loca perfringere non poffe, quin aut coagulentur, aut vibrentur 5. fe- cundurn opinionem veterum, in hac parte fanam. Tertia Origolocalk Ventorum^ eft eorum, qui hic ininferiore Aere generantur,quos etiamT umores,five Super-onerationes Aeris appel- lamus. Res maxime familiaris j & tamen filentio tranfmifla. Horum Vcntorum, qui conflantur in aereinfimo , Genetatio ab~ ftrufior aliqua res non e(l 3 qudm bac ipfa §pbdjcilicet Aer^o* rviter fačhu exaqudjs? i i fcf moti, fuper additum Aeri f - tur. Ulfkm Kmtofthn. tur, & feparautur- per Montes intermedios ? qqi m alferž ^ rte Montium fpirant familjares, ad alterana nf>n pervepiunt, 'ex dufeaa- jiifeftuiTi j eos genetari, infta akitudinem ipforum Motitium; d Iofejti fuift-F ftifaopi fpirantdiebosierenis, att$etiarn in Reno /; >a)iv d A 18 ^ guhuncjfie nont.mamfacilbvaporfo!vatur m Aeremq& miamimens vh .„ emp „ fit čopi* vaporumb^ q«MPjm$atium ocsupetguttaAqua> VetftinAerem, obiiq M . ‘ pr£ eo qnod aniea oceupabat (ntdiSum eji) & quam modi cim Mineat fe cottiprim Aer » mfmtm qwnnecejjep, otiam ifuperfiaeteh^ufJue •” aclftibliMld aerts 5 ubique generari Ventos. Neqne emmji&i potefl ut niaq- na copiavaporutft , cum cceperint expandi , ad mediani Aerisregionem attol- lantur , Super-oneratione A er is ^ & tumultnin via. ~ ini.nib*iOf;'ijz ) »iru AccidcntaiesCJenerationes V entorum., , A Ccidentales Gcn&rationes Vcntorum eas yocmus } qu*AJAnh. nmefjicmt, autgignmt Motim htptpvm Ventorum, c ”’“ i " jed cum compre/sio ne acuunt, repercufstrne cverttmt, S ima ■ tioneagitant , W V odfi t fcr caujjasextrinftm,ppj;, turamCorporum : aii)unBor,li m ■ , ■ > .> i St Vcntorum^ quam aut inmontanis, autin planjs. & Aurse. 5 fetovieem fecantes; percjpiuntur ibi Flatus, perflatilis, St ex una parte introit Aer, ex adverfo exitj Sed multo m agis, fi Aer iintrat ex diverfis partibils, &facit concurfum gur* ad Ansulos, 8t habetexittim illi Angulo conamunem, EtiaipGonca- . r.ni- p. ------ ■*- 1 ---J —• I. 2. •ji, 4 " Hiftoria Ventorum. ad tempus,poftquam Originali* refederit3 fačtus ex collifione,& per- cuffione Aeris, per undulationem flu&uum. Reperitur vulgo in hortis,repercuflio Ventil pa^ietibus,8c asdibus, 8caggeribus5 itautputaret quis, Ventum in contrariam partemfpi- rare ejus, a qua rever^ fpirat. Ši Montesregionem, aliquaex parte, cingant,Sc Ventus^ulo diu- tius 5 ex piano contra montem fpiraverit 3 fit, ut ipsa repercuflione montis, aut contra ha tur Ventus in pluviam, fi fuerit humidior; aut vertatur in Ventum contrarium, fed qui brevi tem pore duret. In flexionibus Promontoriorum experiuntur Nauta fiepius muta- tiones Ventorum . . Venti cxtraordinarii 3 &. Flatus repentini. .T^VEVentis cxtraordinariis femocimntur quidam J 13, que mirum fi non cernant clarej qui nonfpeftantprope . Lo cmel’. auuntur , acfiV cnrus aliud quippiam ejfet , feparatum ab Aere Moto 1 St Hamgtenite^ quia gigneret Ventnm circa finem Aprilk-, vineis fuis exitiabilem. Concurlus Ventorum^ ad invicem, fi fuerint fortes, gignunt Ventos vehementes, St vorticolbs, fi lenes, St humidi, gignuntpluviam, St ledant Ventos . Sedantur St coercentur reztf/,quinque modis} cum aut Aer,vapo¬ ribus oneratus, 8t tumultuans, liberatur, vaporibus (e corttrahentibus in pluviam: Aut cum vapores diffipantur, St fiunt fubtiliores, unde permifcentur Aeri, Stbellecumiploconveniunt, St quiete degunt: Aut cum Vapores, five halitus exaltantur, St fublimantur in altum, adeo ut requies fit ab ipfis, doneč a media regione Aeris dejiciantur, aut eam penetrent: aut cum vapores, coačti in nubes, ab zXi\sVentk in alto fpirantibus, tranfvehuntur in alias regiones, utpax fit ab ipfis, in regionibus, quas prstervolant: Aut denique, cum Venti a fomi- tibus fuis fpirantes, longo itinere, nec fuccedente nov2 materij lan- guefcunt, St impetu fuo deftituuntur, St quafi expirant. Imbres plerunque Ventos fedant,prasfertim procellofos,ut 8t Venti contrafiepius detinent Imbrem. Contrahunt le Venti in pluviam (qui eft primus ex quinque fedan- di modis, ifque pračipuus) aut ipfo onere gravati, cum vapores lunt copiofiaut propter contrarios motus Ventorum , modo fint placidi: aut proptel obices Montium, St Promontoriorum, quas fifiunt impe- tum Ventorum , eofque paulatim in le vertunt ^ aut per frigora inten- fiora, unde condenfantur. Solent plerunque Ventil minores 8t leviores,mane oriri,8t cum Sole decumbere, fufticiente Condenfatione Aeris no&urna, adreceptio- nem eorum.Aer enim nonnullam comprellionem patitur, abfque tu- multn. Sonitus Campanarum exiftimatur Tonitrua, 8t Fulgura difiipare* De Ventk non venit in obfervationem. Conjitle locum de Prognofticis Ventorum j efi enim nonnnlla. Connexio Caujjarum, & Signorum. Narrat Vlinm Turbink vehcmentiam, afperfione Aceti in occur- fum ejus, compefci* Limites Hifloria Ventotum. Limites Ventorum. "'•Raditur de Mont zAtho, Si flmiliter de Olpmpo, confuevifle fa- Ad Artič. crificantes, in Aris fuperfaftigia ipforum extruftis,literasexa- 16.17.18. rare in Cineribus facrificiorum, & poftea redeuntes, eiapfo 1. anno,(nam Anniverfaria crant facriftcia)eafdemliterašreperifle neu- tiquam turbatas, aut confufas, etiamfi Arae illae non ftavent in T emplo aliquo, fed fub dio unde manifeftum erat, in tanta altitudinej heq} ceciditle Imbrent, neque fpirafle Ventum. i\eferunt infafcigio Vici de Tenaripb , atque etiam in Andib»f i inter Veruviam Si Cbikm nives fubjacere per clivos, & latera Montium ; at in iplis cacuminibuSj ni 1 aliud efle quam Aerem quietum,vix fpirabi- lem nropter tenaitatem,qui etiam acrimonia quadam,& os ftomachi, Si oculos pungat s inducendoillinaufeam,hisfuffufionem 9 & ruborem- Venti Vaporarii> nonvidentur inaliqua majore altitudine flare 5 cum tatnen probabile (it, aliquos ipforum altius afcendere, qua m ple- 3. ra;que Nubes. De Altitudine hačtenus, de Latitudine videndum. Certum eft fpatia, qux occupant j^«*ž,admodum varia efle, inter- flum ampliflima,interdum pufilla, Sc angufca. Deprehenfi funt V en ~ 4. ti oecup^fle fpatium Centenorum milliarium, cum paucarumho- rarum differentia. ;r< . Spatiofi Ventil imt ex I.iberis) plerunque vehementesiunt, non 5. lene«* Suntetiamdiuturniores, & fere24. horas durant« Suntiti- dem minus pluviofi. Angufti contra, aut lenes iunt, aut p.rocellofl 4 at femper breves. • ! S Mi Venit funtitinerarii, & longiffima fpatia occupant. 6. Ventiprocdlofi non extenduntur per larga ipatia, Hcet femper eva- 7. gentur ultra fpatia ipfius procell*. • ' "< Marini Venti, intra fpatia angulhora multo quam Terreftres, fpi- 8. rant 5 in tantuin, ut in Mari, aliquando confpicere detur, Auram Ai¬ ds alacrem,aliquam partem Aquarum oceupare, (id quod excrifpa- tione Aquae, facile cernitur,) cum undique fit malacia, & Aqua inftar fpeculi plan a . ~— . ~ PuAlli (utdičium efe jTttrbines ludunt quandoque coram Equitan- 9* tibus, inftar fere ventorum exfollibus. De lutitudine hadtenus, de Duratione videndum. Durationes ventorum, valde vehementium,in Mari longiores funt, 10. fufficientecopia vaporum; in Terra, vix ultra diem, & dimidiam ex- tenduntur. ftanterflam. ClClenCS5 necinMar f necmTerra/ultra triduurt^cj. magis durabflis folet efle itio, qui fp,rare focipit, Certum eft, Vent»s inforgere, & augeri gradatirfi /V,; n c • .5V“ lj ru< ne Trač * š) »t decumberi celerim, interdvun quafi fub,to. * rr,U> C g gg 2 V', » JS fot n- Succefliohes Hijloria Ventorum. Succefsiones Ventorum. AiArtic. 19 30 . 21 « I. 2 . S I Ventm fe mutet, conformiter ad Motum Soliš,id eft, ab Euro ad Anjirum h ab Aujlro ad Zephyrnm h a Z ephyro ad Boreavt j a g Vbi non funt Fomites infignes, in aliquo loco certo, vagantur ad- modum venti. & facile currentem fuum mutant j ut in medio Mari, ^f“ m P et lnbusterr32latis. Ubvmagni f Unt Fomites Ventorum-, inuno loco, fed m locis pro- grefsus fui parvs acceffiones, ibi venti fortiter flant,fub initiis,& pau- latim naccefcunt, ubicontra, Fomites magis continui, leniores funt fub initiis,& poftea augentur. Sunt Fomites mobiles ventorum, fcilicet in nubibus j qui fepe i ventis , in alto fpirantibus, tranfportantur in loca procul diftantia, žl Fomitibus vaporum, ex quibus generatse iunt illse Nubes 5 Turn vero incipit eife Fomes venti, ex parte,ubi Nubes incipiunt folvi in ventum . ' ;l „j> At Verticitas Ventorum , non fit eo quod Ventus prius fians, fe trans- Feratjfed quod ille,aut occiderit, autab aherovento inordinemr/ d»a us fit 5 Atque totumhoc negorium pcndet euvatiis »Uocationi- ° 88 g 3 bu. 3+ 1 I, 2 . 6 . 8 , -Vv 34 2 9 * ic. n. 12 , 13. Mmitvm. I4. 15 * 16. Hiftoria Ventorum. bus Fomitum Ventorum^ fk varietate temporum, quando vaporesel hujufmodi F omitibus manantes folvuntur. Sifuerint Fomites Ventorum , a partibus contrariis, veluti alter Fo- mes ab Aujiro^ alter d ^^^prsvalebit fcilicet Ventm fortior, neque e- runt Venti eontrarii,fed Ventm fortior continuo fpirabit, ita tamen ut %Vento imbecilliore nonnihil hebetetur. & dometurut fit in Amni- bus,accedentettuxu Maris^Nam motus maris prsevalet, & eftunicus, fed a Motu fluvij nonnihil fraenatur. Quod li ita acciderit,ut alter ex illis Ventk contrariis,qui primum fortior fuerat,fuceumbat,tum fubi- to fpirabit Ventm a parte contraria,unde & ante fpirabat/ed latitabat, fub poteftate majoris. Si Fomes ( Exempli gratid ) fuerit ad Euro-boream, fpirabit fcilicet Euro-borčas. Quod fi fuerint duo Fomites Ventorum , alter ad Eurum,, alter ad Bčream , ij Venti ad aliquem traftum fpirabunt leparatim; At poli Angulum confluentia?.Jfpirabunt ad Euroboreampaut cum inclina- tione, prout alter Fomes fuerit fortior. Si fit Fomes Venti ex parte Bore Ji, qui diflet ab aliqua regione 20 . Milliaribus, & fit fortior, alter ex parte Orientali, quidiftet 10. Milliaribus, & fit debilior 5 fpirabit tamen adaliquas horas Eurus j paulopofi: (miniram poftemenfum \tex)Boreas. Si fpiret Boreas^t.(\nt occurrat ab Occidente Mons aliquis Spira- bit paulo voft Euro-borear, compofitus fcilicet ex Vento originali, & repercuflo. > ! Si fit Fomes Ventorum in terra, d parte Bore halitus autem ejus fe- ratur rečta fursum,8c inveniat nubem gelidam ab Occidente,quse eam inadverfiim detrudat,fpirabit Euro-boreas . F ornim Ventorum, in Terrft & Mari^funt (labiler , ita utfons & ori~ go ipfornm^ melius percipiatur : at Fomites Ventorum in NubibuS, funt mobiles ’■> adtoui alibi (uppeditetur Maleria Ventoru m j alibi vero ipf(fi r ~‘ menturj idejno d efficit iaire&ionem Motu s 7»Ventis magis confujam, d> incertitm. Ham Exempli gratid adduximus s fimilia fimili modofe habent : Atque de Dire&ione Motus Ventorum , hačtenus. At de Longitudine , 8c tanquam Itinerario Ventorum^ videndum? licet dehoc ipfo, paulo ante, fub nomine Iatitudinis Ventorum , inquifitum videri poffit- Nam 8c La tirado, pro Longitudine, ab imperitis haberi podit? fi majora fpatia Venti ex latere occupent, qulm in longitudine pro* grediantur- Si verurip fit, Columbum ex oris Lujitaniti , pef Ventos Stat os ab Occi" dente, de Contimntem Americf judicium fecifle, longo certb itinere poffitit commeare Venti • Si verum fit Sohitionem Nivium, circa Mire glaciale, ScScandiant e ^Citare Aefmlonesjn Italia Sc Griquetariof efle ventos ,pnefertim lenio res: id quod manifeftum etiarn ex hoc, quod pauci funt dies aut hora,inquibus non fpirent Auraaliqux lenes, in locisliberis^dn* fatis inconftanter, & varie. Nam venti, qui non proveniunt ex Fo- mitibus majoribus,^ vagabundi funt, & volubiles, altero cum altero quaft ludente, modo impellente,modo fugiente. Vifiimeft nonnunquam in Mari, advenifleduos ventos fimul ex contrariis partibus, idquodex perturbatione fuperficiei Aquae ab totraque parte, atq-, tranquillitate Aquse in medio inter eos,facilč erat confpicere: poftquamautemconcurriflentilli venti contrarii, 'ali^s fecutam efle tranquillitatem,in Aqua undique,eum fcilicet venti (e ex Kquo fregiilent, alias cOntinuatam efle perturbationem Aqu*, cum fcilicet fortior ventus prsevaluiflet. Certum eft in Montibus Peruvianit , fope accidere, ut venti e6- dem tempore, fuperMontes exuna parte fpirent, in vallibus in contrarium. certum a P ud nos,Nubes in unam partem feni,cum ventus k ea eft i ut Vvla duoftnferiora malipror£ erigantur , ibi enim, (ut clnftum eft) Motus eft maxime efficax : erigatur etiam l elum a jupra Mali prm- cipis : relinquitur enim fpatium tantum fubter, ut Ventus fufticere pojfftt, veliš pracdiftisprtfne, abfque fuffuratione notabili. Propter tllam, quamdiximus, fuffurationem Ventorum, celerior eft navigatio, cum Ventolaterali , quam cum reci o. Laterali enim flan- te 5 omnia vda in opere poni poflimt , quia latera fibi invicem obver- tunt, nec altera altera impediunt, neque fit furtum. Etiam flante vento laterali , vda rigidius in adverfum Venti exten- duntuv, quod Ventum comprimit nonnihil,Sc immittit in eam par tem, ubi fiare. debet: unde nonnihil fortitudinisacquirit. Ventus autem maxime,propitiuseft, qui fiat in quadra, inter rečfum Sc iateralem. Velum ab infia, Mali Rojlri vix unquam poflet elleinutile, neque enim patitur furtum, quando colligat Ventum qui fiat undequaque, circa latera navis, 8c fubter vela caetera. Spečfatur in Motu Ventorum in navibus tum Impulfio,tum Direčtio- At Direčfioilla qute fit per davum , non rnultum pertinet, ad Inquifi- tionem praefentem, nifi quatenus habeat connexionem, cum Motu Ventorum in Veliš . Vt Motus lm\)\ACioms in zulata q u fiefj fokt pWcm ^ m m li«! fe - pambus, deoem ftierint adverfae, 8c fex tantum favorabiles, at iecim Hiftoria Ventoriim . ea Navigatio, multum pendet ex veloabinframdipuppjf ■ Gum, ^ Ven ti partes contransitineri,quia funt praepotentes &r/ r? ® non poflunt, alia vela obverfurL forent, unLum a£u T,!^ Kg ' contrariam ltmeris, illud velum riaide e^en^m p V partem ‘f **. & *• viam itinens. n Ci 1 Jerant m deprimit 5 »n- 34 . joribus, primo devolvunt Antennas &anfb ' ^ tei J}P e ^ atl ^us ma- de ? fi opusfucrit, o m „ia 5 pciunt onera mcrcium, tormentorum Ric „11 ’ ^ n & P ro ' 1 pernatandum & pneftandum obfequia undis event Naveff *> ad fu~ Poteft fieri P er motum. iftum fa«*, ,, , fuerit alacris, & fecundus,) progreflusin itinere, 120 Milliariiim*!* 118 ^ 5 - licornrti mtra fpatium 2 4 .horarum; idque in Nam mercatorS r *" enim Navet auaedam Nuncij quas ad Officium celeritatis an f ' * trufe funt,(quas C ar umil as vocant) qusetiam maiora fpatKf, 6 ** poflunt. At cum venti planecontrarii fint, remedio ad iter vendum utuntur hocultimo,& pufillo: utprocedant laterdliter n ventus permittit extra viam itineris, deinde fleftant fe verfus iter 1 que angulares iftos progreffus repetant* Ex quo genere progrePrT (quod efl minus quam lpfum ferpere, nam ferpentes flnuant atilli angulos faciunt) poterint fortafse intra 24. horas, vincere mlfliaria quindecim. a Obfervationes Majores. M Otus iVfcVentomtn,*# Veliš Navium,W«f Impulfimu [»« triapr-ectpue Capin. & Fmus.undcfluit, mie atam pr-tceptajumipoJSint, odetim augcnim,&fortificandum. Primus Fons eft ex Quanto Venti, qui excipitur. Nam nemi- ni dubium effepofii^ quinphu Venti magu conferat, qudm mimu t Itaque Quamum ipfum Venti procurandum diligenter. ldfiet.fi inflarpatrumfamitiasprudentiorum, Isf frugifimut, Is? dfurtosa- yeamus. G^are quantum fieri poteft , nil Vcniidifperdatur, aut ejfundatur ; nil etiam/urripiatur. Ventus aut fupralatera Navium fiat,aut infra , ufque ad Anam Marit. Atque ut bominespro>vidi , Jolent etiam cina minima qu & t ranjmittat, A tque deprimo Fonte Impulfionis, hac objernjatafint , Secundmjons Impulfionis, ejlex Modo pcrcuffionis veh, per ventum , qu quoad /ecundum, ut amphentur vda prorse in jummo,te?fint minut,quam [olent effe, acuminata. Sed in utroque camendum incommodopericuli, ex nimid deprefiione Na vis. Motus Ventorum in aliis Machinis humanis. M Otus Molendinmtm ad Vmnm, ftihil habet fubtilitatis, & ni- bilominus non bene demonftrari, &explicari folet. Vela . c onftituuntur , rečtain oppofitum Venti flantis. Proftat au- fientum unum latus veli, alterum latus paulatim fleftit , ’ fabdiicita Vento. Converfio autem , five confecutio Mo¬ tus, ht temper a latere inferiore. hoc eft eo, quod remotius eft a Ven- t°- ht Ventm fuperfundens fe 3 in adverfum Machinae, a quatuor veliš aretatur, & in quatuor intervallis, viam fuam inire cogitur. Eam Compreliionem non bene tolerat ventus Itaque necefle eft, ut tan- quam cubito pecutiat latera velorum , & proinde vertat,quemadino- dum ludicra vertibula digito impelli 5 6c verti fblent. Quod (i -veho*. squo expanfa cflent, dubia fes efiet, ex qua parte foret Inclinatio, ut in cafu baculi} Gum autem proxitnum iatj^ o ll(V i occurrit vento , impeturn ejus deiiciat in latus inferius, atque illi * fpatia,cuiuque latus inferius ventum exck>iat,taiKmam palma aut inftar veli Scapha^fit protitAs ctmvetfio ab ea paite. NotSu? H *’ Hhhh um autem 3 - Mandatom. Mandatom.] Momtum, 4 - Mandatum, AdArtic, emtm. Hiftoria Ventorum . autem eft > Originem motus efle non a prima Impulfione 3 qu$ fit in fronte i fed a laterali Impulfione, poft compreffioncm. Probationes quafdam 3 & experiinenta circa hoc, pro augendohoc motu feciinus, tumad pignuscaufe re&e invents, tumadufum: Imitamenta hujus Motus effingentes in veliš,ex cartis 3 8c vento, ex fol- libus. Igitur addidimus lateri veli inferiori 3 plicam inverfam a vento, ut haberet ventus, lateralis jam fa&us, atrfplius quiddam quodper- cuteret, nec profuit: plica illa, non tam percuffionem venti adjuvan- te, quam Sečtionem Aeris in ConfeqUentiž impediente. Locavimus poft vela, ad nonnullam diftantiam 3 obftacula, in latitudinem diametri omnium velorum 3 ut ventus magis compreflus 3 fortius percuteret 5 at hoc obfuit potius repercuflione motum primarium bebetante. At vela fecimus latiora in duplum 3 ut ventus arčfaretur magis &fieret percuffio lateralis fortior: Hoc tandem magnopere fucceffit, ut & longe mitiore fiatu fieret Converfio 3 & longe magis perniciter volveretur. Fortafe hoc augmentum motus commodiitsfiet per odi o vela quam per vela quatuor , latitudine dupli cata 3 nififorte nimia moles aggravaverit Mo - tuni. De hocfiat Fxperimentum. Etsam longitudo velorum facit ad Motum. Nam in rotationibus 3 leviš violentia verfus circumferentiam 3 plus diftant in fummo , & minus arBatur ventus. Res ncn mate fortafe fe habeat, fi vela fint pauto longiora, fed erefcentia inlatum circa Jummitatem 3 ut palma Remi,fed de hoc nobis compertum non eft. In his Experimentis > fiponantur in uju ad Molendina 3 robori totius Machinti, pr fiuaricc , compofiu tanquam ex natura , cafu faUacem Alt amen etiam infub jedlo <‘Vario } fi diligenter canonižjetur tenebit PradiBio ut plurimum • temper is forte momenta non affequetur A rc mn multiitn errabit. Qjum etiam quoad tempora c4entus & complementi , nonnulU VrtdiBioms [atu mto collimthnt' e* Videhcet, qtuftwmtur non d caujis, njerum ab ipfa rc jam incboa - r Jeprodcnte m Materid proclivi s (g? aptins dijlodu quam malta, min Top,c. ^ ^z. Anknlntn fup/rm Prognoftica vencorum j« proponem^fcentes nomtbihecejfario deprcgnofhčis pluviaruro,^ fercnicaris ^ ^ diflrabi non poterant,[edjuft a m de illu inquifitionempropriu titulis remittentes , rr Sol fi oriens cernatur concavus, dabit eo ipfo die aut ■ •' Si a p pareat tanquam leviter excavatu s , ; fi cavus in fundo, Imbrcs. ,fl P r °- Si £0/oriatur pallidus, & (ut nos loquimur)aqueus, denotat«/ ■ a** 5 fi occidat pallidus, Venttm. ™ z " Si corpus ipfum Soliš , in occafu cernatur, tanquam fanguineum praemonftrat magnos Ventos , in plures dies. Si in exortu Soliš , Radii ejus fpečtantur rutili, non flavi, denotat pluvias potius quam Ventos t, idemque, fi tales appareant in occafu. Si in ortu,aut occafu ^///,fpedta»tur radii ejus tanquam contra&i aut curtati, neque eminent illuftres, licčt nubes abfint, fignificat Im- bres^ potihsquam Ventos. Si ante ortum Sol/s, oftendent fe Radii pra?curfore$,& V en t mi de- notat Sc Imbrcs* Si in exortu Soliš , porrigat Sol Radios č nubibus, m<ždio Soliš ma- nentecoopertonubibus, fignificabit plkvimh maxime fi erumpant Radii illi deorfum,ut Sol cernatur tanquam barbatus: Quod fi Radii erumpant e medio’ autfparsim, orbe exteriore cooperto nubibus, magnas dabit tempeftates,& Ventorum&L Imbrnim. Si Sol oriens cingitur circulo, a qulparte iscirculus fe apcrie- rit S expeftetur vcntus : Sin totus circulus gqualitbr defluxerit,Dabit Serenitatem. Si lub Occafum Soliš-, appareat circa cum circulus candi us, le¬ vem denotat tempe (latern , eadem no&e •, Si ater,aut fubtulcus 3 t;e#f«#/ maenutf* in diem fequentem. c . .. .. Si Nubes rubefcant exoriente ^/ejpraedicunt ventum •> Si occiden- m. Si (ub Exortum So/^globabunt feNubes prope rte*,denunciant eodem die tempejlatem afperam 5 quod fi ab Ortu repellantUr & -id Occafum afoibtrtfl Si in Exoftu ^difpergan^r Nubesii lat^ibus c ■ \V\vA\ ‘.uti " •_ h h h 2 *~jwn.cu *1 tes I. 3* 4. 5- 6 , 7- 8 . 9 - 10. 11 12, l 3 ' 14. 15* 16. 17. l 9' 20. 21 . 22 . 23 * 24. 27. ffifloria Ventorum, tes Aufirum, alis Septentrionem licet fit ccelum Serenum circa ipfurrf Solem , pramionftrat ventos. Si Sol fub Nube condatur occidens, plitviam denotat in pofrerum diem , quod ii plane pluet occidente Sole, ventos potius. Sin Nubes vi- deantur quafi trahi verfus Soletn$&: ventosfc tempefiatem. Si Nubes, ex oriente Sole, videantur non ambire Solem, led incum- bere ei defuper, tanquam Eclipfim fačcurse, portendunt ventos, exea parte orituros, qua illae nubes inclinaverint. Quod fi hoc faciant meri- die, & venti fient,fk imbres. Si Nubes, Solem eircuncluferint,quantb minus luminis relinquetur, & magis pufillus apparebit Orbis Soliš, tanto turbidior erit tempejias : Si vero duplex, aut triplex Orbis erit, utappareanttanquam duo, aut tres Soles, tanto erit tempeftas atrocior per plures dies Novilunia difpofitionum Aeris fignificat! va funt 5 fedmagisadhuc Ortus quartus, tanquam Noviluninm confirmatum. Tlenilunia autem ipfa pradagiunt magis, qu^m dies aliqui ab ipfis. Diuturna obfervatione, gntinta Lun 23 . 29. 30. 3 1 * 32. 33. 34 - 35 - 36. 37 - 38. 39 - „__„ __ , .uugv. auiuiu i/ewz, oe.imores 4q, P c _ a parte,qui fulgurat ^ quod fi ex diverfis partibus coeli fulgurave- it,Tequenturatroces, 8 i horrids Tempeftates. Si Tulguraverit a plagiscoeli gelidioribus, Scptentrione Si Aqndone, 4 T- Tequentur grandines^fi a tepidioribus, Anllro 8i Zephyro> imbres , cum čalo seftuofo. Magni fcr vores ,poft folftitium ^ftivale,definunt plerunquein to- nitru,Si fulgura 5 qux fi non fequantur, definunt in ventos , Si plnvias per plures dies. Globus flamma?,quem Caftorem vocabant Antiqui,qui cernitur na- vigantibus in mari, u fuerit uniciis, attocem Tempe ftatem pr^nun- ciat (C a flor Tcilicet eft Frater inter-umortuus) at multo magE fi non hacTerit Mdbfid volvatur, autTaltef* Ouodfifiierint »emini ’ ( nr? fente Tcilicet Edince Fratre ViVo)it*qUe tempeftate aduld/alutamfia" mun habetur: fin fuerint tres (TupervementeTcilicet Helena pefte r£ 42. 43 - rum) 45 - 4 6 . 47 - 4 9 * 5 ©. 52 . 53 - 54 - 55 * Hifloria Ventorum. rum)magisdira incumbet Tempejlas: videtur fane unicus, crudam fig- nificare materiam tempeftatis} duplex, quafi cočtam, & maturama triplex,vel multiplex,copiam asgrediffipabilem. Si confpiciantur Nubes ferri incitatius, coelofereno, expedentur Ventil ab ea parte, a qua feruntur nubes.Quod fi globabuntur,& glo- merabunt fimul, cum Sol appropinquaverit ad eam partem, in qua globantur, incipient difcuti j quod li difcutientur magis verfus Bore- R!rir«rtant^mai/'; - v . V rr,->rioii • > j __ jbelphiHi 57- 58. 59 - 6®i 6ii 62. 65; 64» 65 « 66t 67. 68 ; 69; 70i 7i» 72; V9 X 73 ' 7 S- 7 6- 77 - Mmitm. Hiftoria Ventorm. Delphini tranquillo Mari lafcivientes, Flatum exiftimantur pradi- cere, ex qua veniunt parte^ at turbato ludentes & aquam fpargentes, contra, Serenitatem. At plaeriquePifcium,in fummo natantes, aut quandoque eitihcntes, pluviam fignificant. Ingruente vento , Sues ita terrentur, & turbantur, & incompofite agurit, ut Ruftici dicant illud folum Animal videre Ventum , fpecie fcilicet horrendum. Paulo ante Ventum , Arane£ fedulo laborant, & nent, acfi provide pra:occuparent,quia Vento flante nere nequeunt. Ante pluviam -fiampanarum fonitus auditur magis ex longinquo$At ante Ventum ^auditur magis ina?qualiter accedens,8c recedens, quem- admodum fitz^/^manifefto flante. trifolium inhorrefcere, & folia contra tempeftatem fubrigere, pro certo ponit Tirnim* Idem ait, vafa, in quibus efculenta reponuntur, quandoque fudorem in repofitoriis relinquere, idque diras tempeflates prae- nunciare. Cum Pluvia , & Venti, habeant materiam fere conintunem\ amque Ven tu m femper pr Cum.jue pluviam Jimiliter pr ant emanant b TerrJf it ' & ycntorum nonnuDi funt deječti * nonnulliemrmnt OuL a medim nonnunqmm intraAmnes funt contrarii Mat J „ Hom Hiftoria Ventorum. Motm,pr talente fiuxu Maru: it a 13 fiantibus ven tiscontrariu. Major in ordinem redigit Minorem. Quemadmodum in (urrenti* hm Maru, 13 quorundam Amnium,aliquando e Aerem ctmtigmm impelht ; ex quofit, ut omnes ventii fintpauTo denfiores quam Aer quietus. Sedantur venti quinque modu ; aut Coeuntibus Vaporibus ; aut Incorporatis - } aut Sublimatis j autTranJ r večlis i aut Defiitutis. Coeunt apores 3 atque adeo ipfe Aer in pluyiam, quatuor modu : amper C 0 pi am aggraautper Frigora conden(antia,aut per Ventos contrarios compellentes j aut per Obices repercutientes. Tam Vapore S quam Exbalationes, Materin venroru ra funt. E- tenim ex exhalationibvu nunquam Pluvia, ex'vaporibuspepifsime Venti. A tilludintereft i quodfačli venti ex Vaporibu*-,/aciliusfe incorporant A eri puro, & cittus Jedantur, neefinttam objlinati , quam illi ex Balitibus. . Modusdi^verfe conditiones Caloris, non minus poffunt in Generatione ventorum, quamCopia aut Conditiones Materije. Soliš }do I 3 - 14. iS- 16. Optativa. I. Proxim. Optativ. 2 . ?roxim. °ptath. r\ 5 - 'Prafdm. HiftoriaVentorum * Soliš calor, inGeneratione vcntorum, it a proportionatus efje debet , excitet i fed mn tanta čopi a, ut coeant in plu* viam j nec tanta paucitate, ut prorsus difcutiantur , iff dijsi • pentur. Venci jpirant ex parte Fomitum fuorum : cumque F o- mite s 'Starte difponanturfii^verfi vcnt\.utplurimum,fimul Jpirant; fed fortior debiliorem , aut obruit } aut fieftit in Currentem[mm. Vbiquegenerantur venci, ab ipfa tena fuperficie, ufquead frigidam Regionem Aerit: fedfrequentiores in proxim , fortiores in fublimi. Rcgiones, qu< habent ventos Afleclas ex tepidis , funt calidiores, quampro ratione Cliraatis fui-> qu*ex gelidu, fru gidiores. Charta humana • (ive Optativa cum proximis 5 circa ventos. V Ela Navitim, ita componere & difponere t ut minore fatn t majoremcondciant 'Piam. Res inf gnit er uti lis, adeompen - dia itinerumper Mare s &parcendum impenfs. Proximum non occurrit adhuc inventurni pnecise inpračfica-SedCon- fule de eo Obfervatioues Majores fuper Art.26. Molendina^ vencumto’ vda ipforumitafabricari , utrni- nore fiatu plus molant. Resutilis adluerum. Confule de hoc^ Experimenta nsfira, in Refponfo ad Artič. 27. ubi videtur ref quafiperaSfa. Venros oriturosfj occafurosfisd tempora ipforum pranofcere. Res utilis ad Naroxm . t decujfivis, & temporibus,quandb no cent,ad A rtič. 2 9 . Jtidetft de Mor bit , kf Tefiilentii r» annit fingulu. milu ad Opmh ; exi(lmatimcm Mcdicorum/ iUaprtdicerepofiint - t etiam ad Cau~ 6 . JvCummoriorum-.^mnnf^ J Hbc \ertinent etiam nonnulla in Iirqitiflticfae pojita, ad Art. 30 . 7W w . n, Pr^diftionibus ex Ventis, circa fegetesfiučfw,& morbos j C«*- Monitum. fifcHiftoriasAgncoltu«,^ Median*. J remasescitm&feiat. °r' M *- nrhk hdertturmneJMjnperlliUofi , <=>'Majna.• ««, videnim- 7- ». ^ 5 « Hrftoriam Naturalem /erz^z , &feveram recipiantur . digna-, 1 nj^i^/pro^imumoz« hocgenere. Defignatio ea ejje **» m z, ZZfspe^^4^> <►*•»■***? e t& L in puantitate mn migni-, in Acrem mmijfun,, pojit pJP0fi r n T E ^io r & corporeAertt \sj ExpermentH mV\\r\n,de Aceto inječtolnoccurfunt Turbinis ,fi verumforet. Alteradefignatio pejfit #, per EmilfionemVentomm exfitbternaneuficongregentKr diadnjn mag- nlcop&s qnale efi ilhdreceptum de Puteo z* Dalmatli , vcnm d Ufš hnjufmodi Carcerum nojTe aifficile* . (jftnplura Ludicra,kf mrd,par motum Ventdram efficere. Oftaeiv. peto cogitationemfitfcipercjtobunm'flotinm. Prosimum ifulgatum Duellorum"Iti Ventum: Proculekbto , mttlta ejHfmodfjHcuHcU reperiripoflmt b & a dMotus 3 & ad Soaos. Im Adita* 1 <*» «*» «*».«*» «*» «*» <*» <•&> r<&> beb <$» £’?•! ife r*> i fe. ekliMBKH&žg&ae Sl^SBSSSf&S^ftS . ._. - - - --'■f,®, . A D I T V S AD TITVLOS In proximos quinque Menfes deftinatos. Hiftoria Denfi & Raii. • v /•. ' ■ ‘ ' .^ V ’ • C' . r . J Aditusi IL mir um, f Natura PbilofophtijEf Scientiis Debitrix fit, cum ad reddendcu rationes,nun - qudm adbuc fit interpellata. Neque enim de Quanto Mater ti, & Quomoc!o, illud per corpora fit diflributum (in aliis copiose , in . aliis parcejinftituta efi lnquifitio diUgens,& dijpen/atoria ; fecundum mer os, autproximos meriš calculos. Illud reči e receptum efi ; Nil deperdi,aut addi Summ quin C a P a Materi* multipliceturpropep(urd corporis: In corporibuf diverfis, ambigitur. Orodji demonftreiur, unum dolium Aaue- rior (it)benebabet; Btenimjamnon amplms funt dint>erja corpora, Aaua & Aerjedidcm corput Aeru, in decem doliu. At unum do - Hum Aeru (utmodbconcefumefi ) decimatanttim pars efl decem Miorum Itaaue reMi jamnonpotefi,quinin modolio Aqu* i de- tubh plut St materi rf; qudm in unpdolio hertt. , luq»t f quiiaf e . rndolim Aquatotum,i»dolium herumimmvertipojjt, Um Decim i%adbqeMSci t f, mrnmJtr. rvertipofaidemM 4"* <***#$ £***.«*«*>&. E- ummDoMm Am vM decimmpanem Mn^jmingej, im mmmm M mm plane confitmnr.de rationitm, Vf^cltlu, &*« Materi*Ju* diverfa W&ri*W&W> V Wmm r “> - &/*■ gaeitate.4e itiuinfamatioroampipifih arijam In,qu»imem ejfeiquam t*,Is?prattic*. Cumigiturfitres (Jiqua alia) pkmfitndamentalit, & Catbolica j Accinčlidebemut ad eam acctdert, qt*andoquidem omnis Vbilofopbia abfque ed, plani dijcin • &a t & diffoluMfit. % Iiii * Hiftoria i^4 Hiftoria Gravis Sc Leviš. Aditus. / * , ■ t ' Otum Gravitaris & Lcviraris, Veteres Motus fj p^aiuralii notnine injgni^verunt. Scilicet nul* iutn confpiciebant Ejficiens externumnullam e- tiam R ejiften tiam apparentem. §}uinim o citatior f\ |§ ) nec non CommentumilludScho - laftictmi, de Motu Corporum adlocafua 3 Deliiti fakm ajperjerunt. Hii pofitis,per/unčl os fe credentesjiil ampliUi quetnr j auta Corporibus ad~ jacentibu* , Del in contiguo } Del in proxitnOj n>el falumintra Or- btm Affiirvitatif jut. Ilaque Dires Magnericas non infciti intro - 'dPoiit Giibercus, (edisf ipfefattiu Magnes j nimiofcilicet plurdi qudm oportčt , J ad illas trabensjsi Navcm tdificans ex Scalmo. > rV' *4 J ^) j f . *3 m 9 f ? < 't i KJ li.U ; :c> Rjjjn 1 y,4i j. _ « 1 ii il $<55 Hiftoria Sympathias & Antipathias rerum. Adifus. I S,^ Amiciiia«? Natura, StimuliJunt Motmm, id j ClaVes Oper um. HincCorporum Vnio id Fuga, hinc j Partium Miftio id Separatio, binc alta atque intim# ^__ .Jjjj Jmprejsiones Virtutum , id quodloocant, Cm\ungere adftacumpajsi^k $ denique Magmlia Natura , Sedimpura efi admodum bacpars Pbilofopbia, Sympatmaerb ad Salem attinet j aliares efi,Sienim Salem intelligunt pro part e C or- poru fix4,quMercu- rintanribili (nimirum vel Miner ali.vel Vegetabili 3 is? Animali) ZtJtvm Hiftoria Vit« St Mortis. Aditus. A Ditut adbancBiftoriam, invenitnr in Hiflorti ipti ; am proximc feqttente. * 9 * F I^IS. l.t, «. I A V' 11?/* i * fr- iJt> r \ lAtov r. v, M > ; •• . . ■ - -■ ' . . * * t ' t yi\*A • • /'■'• «•* V ' X '■ i\ *» <■ • ■'* * ,!. • • '• ' t .'• ,•• ' ' : 1 4 , • - ‘ * , * -W«Wt\«tv. V- . Vit« \V ' /.* '\T VT' .--V , . . x>*> jiji V t ci} i ■ * j *■ .ZiJliO.tk •■•'V:: . ; kvt* V^ r ~ >' .'X\' K* - t ri‘i«- V.-;*, ustiG /* i \ *”* k " * ' .'i \ ^ 1 ' s v FRANCIS CI BACONI, BARONIS DE VERVLAMIO, Vice-Comitis Sancti Albami Hiftoria Vita? & Morris. titvlvs 5 's e c v 'ja d v % Inffiftoria NaturlU^Ei^eBimentali ad condcndam Philofophiam*. .ivotSv \\WCfi«v.vA\mV» 'tcfrnsv/I Quš eft Inftaurationis Magnse pars Tertia. ^ ^ .y-< Jirji:) _ ■ ' Xl - 1 LONDINI Exc U fum, typis EM g ri ffi„i. p roft Infignia Regia in Ccemeterio D apud Rubardm IVbitakerum, i S j g, ’ v 4 * ,3 V 1.2 '/ Imprimatur. -r Za zArcb.Cant. Dccemb, 7* Sdcellanus Domejlicus* .si ibl L .:. f ing M sin i t iilnl. b • • ' • J $3 7 - Guil. Bray. mfloi ,\W'v / imovioj u^V\h > \W^( S 2 tqY - vmilu " 'I oi73i r j cnuo 3 n i r, igy • fig* - * * . Č t Vi .iv.T< «W&' . \TAVW 51 bn']*i / * r . I V I v E N T I B V s E T P O S T E R 1 S .salvtem. V Ul Hijloriam V it a 5c Mortu 5 inter Sex ‘Defignationes Men - ultimo loco pofue- rimus; omnino hoc pras - verterevifum eft 5 6c fe- cundam edere 3 propter eximiam rei utilitatem ; In qua !> velminima tem- poris jačIura 5 pro pretiosahaberi debet.Spe- ramus enim. Sc cupimus futurum,ut id plu- rimorum bono fiat • atque ut ^Medici OS^obu liores animos nonnihil erigant, neque toti fint in fararum fordibm . neque folum propter J\(jcefiitatem honorenturjed fiant denium Orn- nipotentias, Sc Clementias divinae admini- ftri, in vita Hominum proroganda a & inftau- randa; prasfertim cum hoc agatur, per vias tutas, tutas, 6c commodas, 6c civiles 3 licet intenta- tas. Etfi enim nos Cbrifitani , ad Ten m Tro~ mifeionis perpetuo afpiremus., če anhelemus; tamen interim itinerantibus nobis 3 in hac afMundi Sr e mo 0 etiam Calceos iftos, &, tegmina (Corporisfcilicetnoftrifragilis) quam mi¬ nimum atteri 5 eritfignum Bfvoris Divini. vnJn 'i j Hiftoria Hiftoria VITJE, ET MORTIS. ■Aditus. E Vita brevi, # Artc longa, vetrn tfl Črnile* na t Uquerela. VideM igitur effe tanquam ex congruo , ut nos quipro viribus incumbimus % ad Arcc$ pcrficicndas, etiam de Vita Hominum produccnda, cogitationem fufcipiamiujavente Vcritatis, & Vitae Authorc. Etfi enim Vita Uortalium, &KcefsioPeccmonm, & /Erumnarum quique ad Mtermtatem afptrant , iu leve fit lu - Vitx • tamen Iondefpiciendaeft t etiamnobu Chnftiams.O pe- rum Cbaritatis fontinuatio. §frjn etiam Difcipulus Amatus ctte* ris[uperfles fnit , & compluresex Patribus, prasfertim Monachis Janflujt Ercmitis,/0#fmwj Animalia , eorum ^ Corpora repararirefici , neque tamen id diufieri, Jedpaulo popi jene je er e ea,isf ad Interitumpropere deduci j Mortcm quMcwbra- TtioicžE omnes, Ntrvi, Arterij, Venae, OHa, Cartilagincs, čtiam V \{ccrapleraquedenique Organica fere omnia 3 difficiltus re~ paranturft cum jačlurd. ISa autetn ipjiasnonnoloerit^ quomodois illi occurrere popt i eamque "vertere ? haque duplex debet effelncpiiEiiio^altera de Confumptionc, aut Dcpcaedatione corporis humani $ altera de ejufdem Rcpatati' one, aut Refc&ionc: eo intuitu , ut altera , quantumfieri pofiit, in - bibeatur,altera confortetur. A tqueprior ifiarum pertinet prxdpue ad Špiritu*Aeremexternum i perquos fit Deprtdatio j Secunda ad unirverjumprocejfum Mimentationis , per quem fit refiitutio. At- que quoadprimam lnquifitionis partem, qu Corporumque in fuo ftatu Confcrvati- one j atque rursus deCorpomm, pqfcqnam lerpel areheri caeperint, lntemratione& BffioUitione, Si RevmJfantiL ^ Neque tamende bkžpfis^perfe^a-, antaccvrtfa^acioulj$ Inqui(ftio^ »ESSJS^iffiHESsiiSErft S3SSSSBSJj,SS: S?* Jltjone autem ar ca Inanimata & Vegetabilia, trauGut Apimalia pr ideo de Alimentatione t ejufque viis, Sc proceffu inquirico: neque id ipfum etf a&e ( pertinet enimad Titulo s Ajfimilationk & Alimentationk ) ded ut reliqua in tranfitu. Ab Inquijitionecirca Animalia, atque Mimentatajranfeat il/aad Hominem: cum vero jam deventum Jit ad Subjetfum Inqmfitionk princip Je , debet ejfe in omnibus Inpui/itio mavk exatta'& numerk luis abfolnta. De Longsvitatejk Brevitate vit# in Hominibus , fecundum AEta- tes Mundi , Regione f, & Climata , & Loca Nativitatk ,Sc Habitationk } in- quirito. De Long#vitate 3 & Brevitate vit# in Hominibus , fecundum Propa~ gines , Sc Stirpes fuas (tanquam efiet hasreditaria,) atque etiam fecun¬ dum Complexioner-,ConJlitutiones,Sc Habitus, Corporis Saturas 3 nec-non modo s , & fpatia grandefcendi, atque fecundum Membrornm F affnras-,Sc Compages inquirito. De Lcngtfvitate) 8c Brevitate vit# in hominibus, fecundum Tempera Nativitatk , ita inquirito, ut Ajlrclogica Sc Schemata coeli , in praefentia omittas 5 recipito tantum Obfervationes (fi quae fint) plebeias, Sc ma- nifeftas 5 d epartubusfeptimo , oHavo-nono-fc decimo Menfe j etiam NoČtit , Interdiu , Sc quo Menfe Anni d De Long#vitate , Šc Brevitate vit# in Hominibus-, fecundum Vi£fum y Di De Signk Sc Prognojiick vite longa?,& brevis,non illis quae Mortem denotant in propinquo, ("id enim ad Hijloriam Medieinaleat pertinet) led de iis qua? etiam in Sanitate apparent, Sc obfervantur, inquirito, five fint Thyfiognomicaf\ ve alia. HaUenks injljtutaejl Inqui(ttio de Longsvitate (f Brevitate vitas> tanquam Inarti ficialis,^ in confufob huic adjicere vifunt ejl Inqui fitio- nem Artificialem atque innuentem adPraxim 3 per Intentiones. E# ge- nere funt tres. Dijlributiones autem magis Particulares Intentionum earumproponemus, cumadipfam Inquifitionem ventumorit.TresilU Intentiones generalesfunt: Prohibitio Condumptionis 7 Perfečtio Reparationis^R enovatio V eterationis- De iis quie Corpus in Homine, ab Arefaffione,Sc Confumpticne con- fe an t,& eximunt s aut faltem Inclinattonem ad eas, remorantur^fic 1 i^ ru B t d n qnirito. » e iis d u;£ pertinent ad univerfum Procetjitm Alitnentationij Ojnde paratio inCorpore Hominii) ut fit proba,& cninima cum jaaura, mquinto. ' ' De Hi/loria Pita ($* Mor tis. De lis qua? purgant inveterata , & reponunt Nova , quxque etiam ea, qus jam arefa&a Sc indurata funt, rursus intenerant, Sc humečhnt inqtiirito. ( ' • ' gHoniam vero difficile ejl , vi as ad Mortem nojfe, ni/tipfus Mortis Sedem, e^ Domicilium, (WAntrum potmi)perferutatusfis, & in- zienerisj de hac faciendaejhlnc^iifitiob neque tamen de o mm genere MottiSjfed tantum de Us Mortibus, qn.. * 3*. Etalla in tantum sevutn durant, ut tempus Durationis ipfo- A A Artič. rum, Hominum oblervationem fugiat. Etiam quandb (ol- ij * k vuntur per a;tatem,in Rubiginčm folvuntur, non per Perfpi- rationem 5 Aurum ant e m per neutrum. : ' - ! , v. ■ .i ArgcntuM vivum, licet hurilidum fifi, Sc fluidum, atque per Ignem 2. fačilbfiatvolatiie^ tamen(quodnovimus)abfqueIgnc, persetatem folam, nec cohfumitur,nec eorttrahit Rubiginerm ^ n 15: ; ' J '• - ■■ Litpides , prasibrtim dutiores, Sc complura aliia ek FoJJiUbvti longP funt sevi i idque licet exponantur in Aerem, multo magis dum con- duntur fub Terra : Attamen Nitrum quoddam colligunt Lapides, quod illiselt infiar Rubiginis : Gemm£ autem, 8c Crj/Jlalla, Metalla ipfieaevo fuperantb Attamen clarore fuo nonnihil,a longž atate,muR čhinttiri Obfervatum eft, Lapides ex parte Borca, citifostemporis edacitate confumi? quam Aufiro expofitos, idque 8c in Pyramidibus,8c in Tem- plis, Sc aliis iEdinciis minifefhmiefle: F er rum contra, ad Auilrum «pofitum, citite Rubiginem contrahete ad Stpumrimea tar- dius, ut in Bacili« illis ferreis, aut Cratibus, q ua3 a d Feneftras a Pponuntur,liquet. Nec miruro, curn inomniPHtrefacfme (qualis 4 » 580 Hiftoria Vita & Mor tis eftRubigo)Humiditas acceleret Dijjfbkttonem-m ArefaUione fimplici, Siccitas. r 5. In Vegetabilibus(\ oqUimur deavulfis nec vegetantibus) Stemmata Arborum duriorum, five trunei, atque ligna, 8c Materies ex ipfis, per faecula nontnuUa durant. Partes autem Utemmatk varie. le habent, Sunt enim qusedam Arbores fiftulofe, ut iLambucm^ in quibus Pulpa in medio mollior lit, esterius-dunus. * at in Arboribm folidis, qualis eft g^uertus-, interius, (quod C or Arhoris vocant,)durat magis. F oba Plantarum , & Floret , etiam Cauks, exigua? funt Durationit , fcd folvuntur in pulverem,fe(eque incinerant,nili puixebant:Radices au- tem funt magis durabiles. ^ ; Ojfa Anmdhm diii durant, ut videre eft in ojjitariis , fcilicet Repo- fitonis Ojfinm Defunftorum: Cornua etiam valde durant, necnon Den- /fj,(icut in Eborefe Dentibus Equi Marinu 8 . PeUet etiam, & Corium valde durant , ut cernere eft in Tergamcnk antiquorum Librorum: quinetiam F^^complura fecula tolerat, licet Pergamente duratione cedat. ; i o # Igncm pajfit din durant, ut VitrHm^aterepy etiam 'Carnesfa FruClus Ignem paj/i, diutius durant, quara| crudi e neque ob id tanthm, quod hujufrnodi Coftio arceat Putredinem pTed etiam quod emiftb Jhfe- more aqueo, Humor oleofm diutius le fuftineat. 1 0 ' Aqua omnium Liquorum citiffime forbetur ab Aere, Oleum contr& tardiusevaporat 5 ut cernere eft,non folum in Liquoribus ipfis,verum etiam inMiftis: Etenira Papyrusvfy »4 madefafta atque inde nonni- hil Diaphaneitatis nafta, paulb poft albefcit, & Diaphaneitatem fuam deponit, exhalante fcilicet F r aporeAqu£ i At contra,Papyrus Oleo tinfta, diu Diaphaneitatem fervat,, rpinime exhalante Oleo : unde qui Chirographa adulterant, Vapjrum Oleatam A utographo impo- nunt,atque hlc induftriž lineas tranere tentant. II. Gummi omnia,valde diu, durant , Etiam Cerajk. Mel- ia r ~ At AEipualitas $ 8c in£qualitat eorum, qvue Corporjbus accidunt, non minus quam res ipfe, ad DuraUanem , aut Diflolntionem valenc. Nam Ligna^LapideS) alia, vel in Aqu4,vel iq Aere per pet uo manentia* plus durant, qujlmfiquandoque alluantpr» quaodoque afflentur. Atque Lapides eruti , fk in Asdificiis pofiti, diutius durant, fi eodem fitu, & adeafdem Cceli plagas ponantur : quibus jacebant in Mjne- rls: id . Herb) ex Hpjffopo, quotannis bis tonfiim, ufque ati quadraginta Annos durajTe. Frutices & Arbores humiliores, ad fexagefimum Annum,alke etiam duplo magis, vivunt. Vitis fexagenaria effe poteft, & ferax eft etiam in Sene&ute. Rofntarinus fceliciter collocatus, etiam Sexagefimum Annum complet: At Acanthus , & Hedera ultra centefimum durant. Sed Rubi iEtas, non percipitur, quia fleftendo capiit in terram no-* vas nancifcitur Radices, vit vetcrem a nova diftinguere haud fa- cile fit. „ Ex Arboribus grandioribusannofifiim* fnniguerctis^ lkx, Ornus, Flmus^Fagus, CaJlanea 3 Platanns-,Ficus FUminalis,Lotos y Oleafter, Olea 3 Tal ~ ma 3 Morus: ex his nonnulte ufque ad o&ingentefimum Annum j etiam earum minus vivaces, ufque ad ducentefimum perveniunt. At Arbores OdoraU , UzReJinofe, materij fua dve Ligno, etiam illi?, quasdiximus,magis durabiles^tate paulo minus vivaces, Cuprejjks, A bies, Tinus 3 Buxus 3 Iuniperusj At C e dr m Corporis magnitudine adjutus, etiam fuperiores fere jequat. Fraxinus proventu alacris & velox,iEtatem ad centefimum annum, aut nonnihil ultra producit, quod etiam quandoquefacit Fenih , & Acer,& Sorbus : At Topnim, 8t Tiliafiz Sahx, &i (quam appellant) Sy- comorusfa. luglans,non adeo vivaces funt. Malus , Tprus, Trnnus , Malus Tunica, Malus Medica , 8c Cpria, Meffsilus , Corms , Cerafus , ad Quinquagefimum, aut Sexagefimum Annum per- venire poflunt , prjefertim fi % Mufco nonnullas ipfarum veftiente, aliquandd purgentur. v Generaliter Magnitudo Gorporis in Arboribus , cum Diuturnitate vitje, (caeteris paribus,) nonnihil habet commune& fimiliter duri- ties Materije : quin & Arbores Glandiferae, &Nucifera?,Fruftiferis 8c Bacciferis, funt plerunque vivaciores: atque etiam Praecocibus, vel Frufru, vel Foliis,(erotinje & tardius frondelcentes,ntque tardius eti- amFolia deponentes,7Etate diuturniores funt:quin&(ylveftres Cul- tis j & in eadem fpecie,quje acidum Frufrum ferunt,illis quae dulcem. ObfeT" Hijlmu Vita & Mor tu. Obfervatio Major. B Eneadmoiumnouj, Ariftodcs, ^ p , amas 'J ^mM^uoadAUmemtuimm^Rennauonem ,quM Jahcc, Corpus An.mahum Juu CUufiri, ci rcma l um mattet; atque mfufer poflqu,m ad\uflam Uagnituditun jJL^_ nerit, Ahmento commuatur , tet confermatur, Jed nikilno^um excrejcit, pr*ter capillos, tetFngues, qn 4 pro Excrementis ba- bentur; adeo ut necejf °,fit Succos Aoimalium cittus r vetera!ce re: At in Arbonbus, qu* noDos fubinde Ramos, n,rvaVimi na not tetipf*^ q Ua * diximus, partes nota fintjiec Statrnpajj 4 > cum Verb, quicquid Ttiridejit , tet adole(cens,fortms tetalacrius Alimentumad jetra - bat , qudm quod incapcritdeficcari\elpenit una tet jmul , ut Trun- cu sipfe per quem buju/modi Alimentum tranfit ad Ramos, ube- riort, tet Utiore Alimentom tranftu irrigetur, perfmdatur, tet recreetur; 1 dquod etiam infignher patet, exboc (licet illudnon 4ftnota paulolongiore,deficcat,non tantum in extimis,fed etiam in profundojutfit in Carnibus aut Pifcibusfalitis,quže per diututnam ° Salitionem , manifefto etiam intrinfecus indurantur. Gummi calidiora applicata ad Cutem eam deficcant 3 Sc eorrugant , quod faciunt etiam Aqnidemque fuifle in ufu,in Cappadocia , Sc Ttiratia, Sc nonnullis locis Hifpani£ , perhibetur. Granaria in Faftigiis iEdium, cum Feneftris ad Orientem Sc Sept en- 12 « trionem commode collocantur , quinetiam conftituunt quidam duo Solaria, fuperius, Sc inferius 5 Superius autem foraminatum eft , ut Granum per foramen 3 (tanquam Arena in Clepfidrž,) continue de- fcendat, Sc fubinde palis, poft aIiquot dies, reponatur, ut Granum fit in continuo Motu. Notafidum autem eft, etiam hujufmodi res, fon tantum Putredinem cohibere, veriim etiam Viriditatem confer- ^are, Sc Deficcationem retardare 5 Cujus caufa eft ea, quam etiam fiiperius notavimus^ quod Evolatio Humoris Aquei, quseMotu, 8c Ventoacceleratur,Humorem Oleofum in fuo elie confervat$qui alias in confbrtio Humoris Aquei fuifletuna evolaturus. Etiam in quibuf 1 dam Montrbus ubi Aer eft purus, Cadavera ad plures dies manent,non multum deflorefcentia. Frntfus , veluti Granata , Cytria,Mala,Pyra> Sc hujufmodi, etiam 8c Floret-, ut Roja&liumjn Vafis Fičtilibus bene obturatis,diutius fervan¬ tur 5 neque tamen non officit Aer ambiens ab extimis, qui etiam per Vas,imequalitates fuas defert,8c infinuat, ut in Calore,8c Frigorema- nifeftum eft: itaque fi Sc Vafa diligenter obturentur, atque obturata fub Terram infuper condantur,optimum erit, neque minus utile eft fi non fub Terra, fed fub Aquis condantur, modo fint umbrofe ut Putei, Sc Cifternae in Domibus, fed qux fub Aquis conduntur melius reponuntur in Vafis Vitreis, quam in Fiftilibus. v us Generaliterquae fubTm^Sc in Čelik fubterraneis 3 aut in profundo 14* - - Lili Aqua- 13, 1 % 6 Hijloria Vita & Mor tis. 15* 1 6. » 7 - 18. 19. 20. 21, 22. 23. 24. 2 5. 26. Aquarum reponuntur, virorem fuum diutius tuentur, quam qua? fu- praTerram. Tradunt in Cenfervatorm Nivium ( five fint in montibus, in Foveis naturalibus,five per Artem in Puteis ad hoc fačiis)obfervatum fuifle, quod aliquando Cajianea 3 autnux,aut fimile quippam in- ciderit, quse pofc plures Menfes liquefa£a nive, aut etiam intra Ni- verri ipfam, inventa funt recentia, Jk pulchra 3 ac fi pridie efient decefpta. *Vv£ apud Rufticos fcrvantur in Kaccmis coopertis intra Farmam 5 quod licet guftui eas reddat minus gratas, tamen Humorem & Viri- ditatem confervat 5 etiam omnes Fru&m duriores, non tantum in rinaj/ed in fcobe Lignorum^ein m inter Acervos Granorum integrorunp diii fervantur. Invaluit Opinio, Corpora intra Licjuores fuas fpeciei 5 tanqnam Men- Jirua fua,confcrvari recentia3 ut Fftasjn Vinofllivas in Oleo 0 &c. Servantur Mala Granata^ Cotonea tinčta paulifper in Acjuam Mari- mm, aut J, alfam , & paulb poft extračra 3 San Are a per to (modo fuerit in urobraj ficcata. In V/no-, oleo 0 aut Amurcl fufpenfa diu fervantur .3 multo magis in Metle, Špiritu vtm 3 atque etiam omnium ma%ime (ut quidam tra- dunt)in Ar gen to Vivo. Incrufiatio etiam Frucfuum.,Cerd,P/ce. t Gypfo,Paftda.ut aliis oblinimen- tis,aut capfiilis, diutius eos virides confervat. Manifefitumeft-M«Jo?a & Araneatjk Formirat JV. hujufmodfcalu in Elečfro , aut etiam Arborum Gnmmk immerfas, 8c fepultas, nunquam pol tea marcefcere3 Iicet fint Corpora mollia,& tenera. Vu& fervantur penfiles, & fic de aliis Fruciibut 3 duplex eft enim cjus rei commoditas5 una,quod abfque ulil contufione.aut compref- fone fiat, qualis centra fit cum fuper dura collocantur; altera, quod Aer undequaque ipfas sequaliter ambit. Notatum eft, tam PutrefaStzonem, quam De pečati onem in Vegeta- bilibus , non fimiliter, exomni parte, incipere 3 fed maxime ex el par- te, per quam folebant, cum eftent viva, attrahere Alimentum 3 itaque jubent aliqui Pediculos Malorumpcos Fruduum,Cera y awt Pice liquefačtl, obducere- Fila Candelarum autLampadum majora citius abftimunt Sevuf% autOieum, quam minora : Etiam Flammaet. Gojfipio citius quau 1 ex Scirpo, aut Štramine, aut Vimine ligneo 3 atque in Baculis Cereorntn-, citius ex luniper0>aut Abiete , quam ex Fraxino : Etiam omnis Flamma mota & vento agitata, citius abfumit, quam tranquilla 3 itaque infta. Comu minus citb,quam in aperto: Tradunt quoqu elj/chna in Sephl-' chrjt) admodumidiu durare. r- ; Alimenti etiam Natura , & praeparatio non minus facit ad ditrtrtf- uitatetn Lychnorum , quhn-Natura Flamms .* Naitt Cerd Sevo diutur*- m°r eft • Semm paulb madidum, Sem ficciore 3 & Cera dnva^era molhore. ‘ ; f . . ou t y.if r A ° r€S:> ^ S uotan uis circa Radices earum Tefrat« moveris, biff- vtus duraat3 u per Luftra aut Decennia, diutifis 3 • Etiam Germm & no. j Surcnlot Hi (loria VitSk Mmis, Sumtlos decerpere, facit ad Longsvitatem: Item Stercoratio aut S uh- firatto cret£ & fimilium, aut multa Irrigatio, Feracitati confert 7F.r , Internratio Deficcati , ( qus res eft pršcipua ) Experimenta prsbet ceis cum Aqua imponuntur,ne ficceirant • auinlfrS^1 a ? S Ocre* ex Cono vetuftate dura?, & obftinate, per illinitionem s - adignem 5 molliuntur^etiamlgni fimpliciadmots,nonnihil • y r CV1 8e Membran*, poftquam fuerint indurats,ab Aqua calefactž a 'd • 9 Sevo,aut aliquo Pingui,intenerahtur 5 melius autem, fietiam „!!? lam confricentur. ' “ U1U “ Arbores veteres admodum, qus 4iu fteterunt immots, fodiend 8c aperiendo terram, circa Radices ipfarum,manifeft6 tanauam i n « '° nefcunt, novis Se teneris Frondibus emiffis. * e ~ Boves Aratores veteres,& laboribus penitus exhaufti,in lst v a Pafcua indu&i Čarnih# veftiuntur novis, & teneris, Se juvenilibus, ut etiam ad Guftum Čarnem Juvencomm referarif. Di*ta flrifta con fumens, Se emacians ex Guaiaco , Tone bk co&o & fimilibus (qurdiadcurandum MorbumGatticum , Se inveteratos Catar- rhos, Se Lcucophlegmatiam utimur ) Homines ad fummam Macilentiam deducjt, confumptis Sncck corporis, qui polkjuam coeperint inftau- rari,Se refici,manifefto cernuntur, magis juveniles Se Virides^ q lun - etiam epriftimamus Morbos emaaantes,poftea bene curatos comoluri- bus Vitam prolongafle. 1 5 * Obfervationes majores. ■■■*. .■&> . - ' | £c "t ' 1 V' ‘ * ‘ y A ev M T rv modu Homines t #i 0 n?.Nočtuarum, in Tenebru No* ion um fuarum acute njident^ad Experientiam y tanquam lucern diurnamfličtant, & ccecutiunt. Loquuntur de Ele* mcntan. Qualitace Siccitatis j & de Deficcantibiu j & r de na. malibm Ptriodu Cerporum, per quas corrumpuntur, 1$ confu« muntur ; jed interm , nec de Initiu> nec de Medite , nec tk ^trc* »M/.OeČiceationis, ist Conlumpuonis, aliquid t qHodn>aleat obJery>ant. . )ibCU* 1 L Uh 5ej. . *,,« Deficcati© Hifloria Vita & Mor tis. Deficcatio & Confumpcio, m Proceflufuo, triku aBionibm perficitur j atque originm ducunt Aftiones ffla, ^Špiritu innato Corporum, ut dičlum efl» Prima Attio efl, Actcnuatio Humidi in Špiritu m ; fecmda efl, Exicus 3 4»« Evolatio Spiritus ; tertiaefl, Contra&io partium Cor- poris cafliorum,ftat'im poft Spiricum emijjum ; Atque boe ultimum efl illa Deficcatio, i? Indurauo de qud prUmSpiritumgenerat.Hoc ex probatione ed t inflar omnium , eDinchur ,qubd qua 3 Porufa, & ab intus Sonantia: c er tifst¬ rmim autem efl, Sprntum rei pryh>č Evolatiolpiritu^mcr/^ mamjefliflimaefl, EtčnimilkEvolauo,chmfit confertim, etim fenfuipatet ; in maperibut Afpečhtijn Odoribus OlfaČtui j y er um p fensimpat Evohuo,utfitperddtatem, tum demumperagitur fine fenfu j fedtademresefl. Gjuinetiam, ubi(orpornCompages,autim arbla efl, aut it a tenax, ut Spiritus ( Poros i et Meatusnon inDeniat, per quos exeat,tum mero etiam partes ipfas craffiores (orporu, in nixu fuo exeundi, , int&^ emjfum mauififlb drB ari, et tni- Ho ^m.kcmt complerd'- Y Jtfj&f#*Ntaclc>$ Nudwn 3 qUiflccati non , etip Trabibus, et Palu Ligni,qu*primb eontigHe jmt ai inmicctn , ex Dcficcatione autem biant ; atque ex' G [obuli? r VU \ luforijs, tuforw,etfmnibm, q uip er ficdt a tem rimfi ^aduntcnm P m „r, ^ contfabant, et contraB^ necejfarib fpatia interterdinauant • Secttn f p m ex Rugu corpomm facatomm; Nixuienim fTTZmidhlh Gni t cmnAtfktremmdm contrabmtur, kMidlufullervamur • Cuu AmmaUm; at^ue , n Cafe, mlUorieJL omiLZ m j ks ' v; phcantur (etmfe Vermmur, etjuafirotuUmun ut c cr „ e ,‘T Mmbran^lPa^rm Faliis Rignem admotie. E,onim c JJ.“ 'fi>“k*»Cmp! )C atma. Atkpl ur mE m Jam Corrugatlo, m t fc' ^ mhil aliudjtim Puhijculus cobdrm>q*t levi taftu difsipa. tur et abit in Aerem j utfit in Corponbm cunftis valdi abfurhptu ; isf papyro & Linteo y adultimm combujfis^ Caday> & dilatern ■ Jeahitur autemepc Accidente, utparfes reliqu*ffcon- trabant } fiy e obfu^amVacumntumiJiveokaliumM^mJimul^ dfifUMm&itenteft $šrW« ^* A : crs;vo e rnciimi!;ttB Krnilo* jfl v^va rtteub ... i-a ombqvv^xa«mw^ j-i*fcd in*I ^ uI, Jm ' iv J)? inoivSa uiiatPt »ot/p^uvAu a phofpjf 8o 3 ?» j Eiftork Vil* & Metin. i , C g v/ .ivrs a j \»^ - . \Vt' \ ''.tv- atfttn v= JLongacvitas, &• Brevitas Vita; m ^mmahbus. ^ .-. j i I ti i :-1 n cD w •. t * ■ vVv". ■; V ^ Ji ;* <.l«A ■ ' Bijloritiu. r.:^W •«TOV Ad Artič. 5. Čmtxio. D MM E Diuturnirate, & Bt evitate Vir#/« Abimalibus, temu eft Informatik tpu<* bab eri potef ■> Oi>ferT>aiio negligcns j TirMtiofabulofd: ln CicutibUs Vha dejrcner corrumpit « in Sjfotftribui Injttria Cali intcrcipit . qu* Concmttantiamideripofsim, /Nelnformasioni mitu m auxiliaMu)' ( Moles Corporis ; Tempu? Gčftatio j^iširt utero j Num&tfs'focifis': TVjnpus Grandelcentii; dih)}. prdptmk quod compMtd funt ifid> at^Uedlias concurrunt , dih dijiutigumur. * . i * \ vs k* ^ **• 2 J Atque Concomitanti* in eo,fatis *qualitčr fe habent $ Sidtnra Bi Mag* nitudogt&w\i$\ Gejialio, in V ter o novimeftris 5 F mm ut plumtium u- nicus 5 Tuba ad Annum Pecimum quartum 5 GrancleCcenti* ad Vi* gefimum. "Ž^MjVfidehaudtMbil, čUfficultim Huttati* Vitjeordinariuin tranfcefldm (Žejiatio autem in utero Dd«*nriaIis,fabulofa 5 Biennali*., aut faltem fupra annuam, certa: At Molet ingens, & Ttmpui Gra#cleJ~ iCobore firmiffimo:■ Ne¬ la < 3 u °d Sanguis E(ephanti . y lcentelunum Annum non- i*tmquamfi6mplevit. , Leones vivaces habicif^^uodcomplures eicrattpetti finieden- tuli j Signononnibilfalkcij cum dl ud fieri podit ex Grami ate Anhe- tm .' 3 ■ > - r . v . Vr fa magnus Dormitoreftj^^/pigrum, & iners, neque tame* d v acitatisnotatum: Illud autem fignum brevis./Evi; quod Gejiatib * tero & krtina admodum,vix ad Quadraginta dies. ^ ulpz tnuha fe bene habere videntur ad io^^/^fe^optime tetra ^ degit in Antris$ neque tamen ZHvacitatfr notata: uenceitt3eh er j s c*w»/,quod Genus brevioris eft vit*. Cameltus 1 Hi floria Vfae & Mor tis. > cmeluif laA^tvm ^ > ita ut ;QumquaginteAnTK}sciriimari sompleat, fr(J -.. Eqid vita mediocris, vix Quadragefimum Annum attingit^kdj.. »firium aatemcurriculurn,Vighiti Anririrum eft: Sed bane Eveviiatem vita fortafs b Hdtttmi debet s Defuntenim jam iwbis,£^» Solk&m in •Fafc»isUberii,& kti degeAant. Attamencfefei* ufque ad $ex- -^ j .. tttrE/jKus y MiUits utromifervivaci or. CervorvMVka celebratnr vulad ob . Narratione aliqu2 certa : Nefcio quid Tdrgut .^pngoedfa^cacamfa^, Longaevitasma™, quod poli, Cornoa ( q?* annuanm deodtot; & reaoransS ) fu«2w magis ccnjun&i fronte, 8 c minus ramofa. , * eaunt taniš brevis eft ari > non extendkur.;Etas ultra Annum Vicefi mum, neque fepe attingitad DeciirnimquartmmV«/W ex calid,ffi m^atquefmqualiter Vivenn ramut plurimum, aut vehement^ »oveat, awt oosmiat. Etiam Multiporum eft*& Novem Septimanas geftat inutero- - ' ■ • sz: m :j ■ ■■/■ Bos quoque, pro Magnitudine 8 i Robore, admodum brevis eft *vi, quafi Sex-decim Annorum 5 Mareftjue Foeminis nonnihil viva- ciores: Attamen unicum plerunque edit Partum, Sc geftat in utero circa fex Menfes. Animal pigrum, Si čarnofum, $c facite pinguefcens, & Herbi, r folis paftum. J]oil tpum nop . f At Decemialis aetas in Ovibus etiam rara eft j ftcet (g Ammal medi¬ ocris Magnitudinis, 8 c oprime teftumvnequequo nec&t*tu ,fose curriculdm feje eti am ftmiliseftiEvicum Ooe ?necdifparmultum inaeteris$ J, J* J}, Aniwal ma g is agile 3 & čarne paulo firmiore, edque debuerit 6 s To attamen ialacius eft multo 5 eoque brevioris iRvu n,^ indecim Annos quandoque vivunt, etiam ad viginti; -, L1 np '“^ednter AmmdiA oninia, humidiffitrri, tamen' nihil Fehs vEtaj! eft inter Sextum Annum,& Decinsum \ Agile Animal Sc Špiritu acri, cujus Semenj t adunt; uade increbuit opmio 5 Qyod i^concipft in Dolae, Sc parit cum|ad Jitate: voraxeft m O^ v q uos poti°lutit^uam mandit 1 U lepores, 6 c Om/c»4 vix ad Septem Annos perveniunt• V ‘''P Generativa, etiam Superfoetantia 5 , In £oc 4ifnari a 3 T**** 4 ^ *tius fub «ewi vivitj Upus m a)pert»^ '; tfbmašfrHthio grre Ekphante.- nwnnA • « > dr ^fnoibam jai • k .' /?z)er optitfi£ te <] ^y*vj, AvesjCum plures pariant,eosfimul in .^*o non gefiant, fed Om exdludunt per vfce§: undeiiberalius fufficit Alimentom,Ecetui. ,rmj Avcs parum j aut nihil Alimenta tnandunt, ut integrum lipe rgpb* natur in guliš ipfatutn. Attamen frangmitEru&uno&Mnces, & 1 Skxt clrtim cXcerpurit. Exiftimanmr autem effe €onco$icais fortkj. & calidae. : »2 ž«p*fs Motus Aviurn.) dum volant,mixtus eft^nterMotumArtuun^&Gf-- ftationem^Saluberrimum Exerritationis"genus. ; '■■'noj De AviHm&etteM tione Arifioteles bene notavit, (fedrmale a,d;a% Animira traduxit)minus fcilket eonferre Semen Mj^adjGeneratip-' nem 5 fed A&ivittitem potiusindere, quam MateriamA utide etiam Ova foecundajSc-^eriliadn plurimis non dignofcuntuiozjT, 1 -/juhi Avčs quaii ornne^ad Magnitudinem fuam juftainfper-Vemuntjpri- moAhbo,aut paulb poft: verum eft,quoadipruma3 rano'nnullis,qupad Roftrum inaliis, Annos numerari5 ad Magnitudinem autem Corpo ¥is,ttTinhnb. >oau>fi c :nodoJI$3ni[>uiiriS£L nq , sapo:; HiuiILVil . --OJ - ' ' r — - ^ -fr ex quo iftud, AqUiU Sene&ut. Attamen res fortafre ita fe habet j. ut Inftauratio AquiU non mutet Roftrum, fed contra, Mutatip Roftri inftauret Atilam: Poftquamenim Roftrum,aduncitate fuinimium incr*evefit,pa{cit Aquila eum difficultate. :?qo ’• iftihrftinvt&A r Hyy tki L J n/v*- p ~ ~ ~" '•'■'n , mum armum produeant -Milvt quoque,atqueadeb omes Kolucres Car- nitork^K K^rfrtr,diuturniorisiunt aevi. De Accipitre au.tjem,quia vir tam degit degenerem,8t fervilem,ex ufu humano,miniis certum ikri poffit' -judicium,' cirea periodam ejus Vitae naturalern. Attamen,*X Domefticis, deprehenfus eft Accipiter , aliquando ad Annos Triginp* vixiffe,yx Sylveftribus, ad Quadraginta. ) ČvrvM traditut efle fimiliter &«g^»y,,aliquandb Centenarius:Cak nivora^ ; y»-,n'eqPeadmodumfrequens in Volatu, fed magis Seden- taria 3 8ž ^armbusadmodum atris.At C ■ Sangtiinif runivoracif. 3U01 ,*=., _ ^...., flor eft, quam Terreftrmm, U minus tehax. Attamen pinguefeunt majorem^in modum 3 ut ex Sahemr mfinit^^esfeabatur v' tun ' V- itas m 2$. 30 . 3 t - 32i 33 - 34. 35 * 36* 37 - 38. 39. 4©, 41. 43 c I Miruta Hijloria Vit# & Mor tis. Mirum eft,quod refcrunt de Pifcibus , quod JEtate.poft annos non- nullos,plurimum attenuantur Corpore,manenteCauda, 8c Capite, in Magnitudine priore. ' JDeprehenfe fant aliquando, in Pifcink Cafariank, Mur pedibu smetit AquiIa,Vultur,Milvus.Pclicaous, Corvus, Cor- nix,Cygnus, Anicr,Ciconia, Grus,Ibis,Pfitracus, Palumbis, &c.)licet intra Annumperficiantur, minoritfint Molit, Tegu- mentum certe ipfarum Avium, contra Intemperies C osli, optimum efhcumque /« Acre libcro plerunque degam, fimiles fum Habita- toribus Monrium puriorum^uilon^csifunt. EtiamMotusipfa« rum,qui {ut alibi diSlum eft)mixtw eflesc Greftaiionc,^«* Motu Artqutn } ^/'««j fatigat^aut concutit , isf magit Salubris efl: Nef m utero Matrura fompreftionem, aut Penuriam Alimentipatiuntur Initia volatilium j quia 0 modo fuerint Pacres (ani } & non morbidii Inicia Rcram,^ injmte, Is? auxllio tnaximf&bjiciuritHri Ita- aueminoremComptc&o&čm, & liberaliorim AlimfrEftaftioncm ?GB{usin Victo,ad LoP^M^tninulturUcmfirrcpar efl: Idjit , mtcmexemt Fcecu sper vic^uimAvfbus^ rnt cumpmuntur VnieiMM Anima lib&s umparis. AtTempm longius Gcftauonisin mero, tripličiterfacit ad Lon- gitudinem virae. Primb,quodplusbabet¥cetusex SubflantU Ma- uis- ut dittum efl.Deind&fluodproditconflrmmter: Poflremo^uod .Aeri »rim pr Storim mdmsexperitur ctenMIPf* riodos ipjius Natur per majores fieri Cmulbi, Atque licet ^ ^ Bo ves, O ves, quim Vteiotmanent cir citer S e* MerifW$/t&vi- oris fint /Es^vipamen id ex aliis cflttfis ortUfft babift, ComcUorcs Grami ni? 4? Htfba \ bYmjW BW\ longipris-autem Animalia o&rriivora $ut etiam Se-nh Fri!^ A»* — . j_ - y -•—~ A - — ^^»»»r^Kr^rtipra^captJcpc* tUnr * Anier autem.prater Gtamcn i etiamaliquidinyenit ex Aquis. q J *odjut>et. Infegurncntum Corporis ad Longasviratcm multum conflrre ctfMtramrrIhcrh enim lmqualitates % ( quP Tpant ; idMorbis , (qui illudhmmal obfldent) atquefimplici Efui Grarainis Jmputandum efl. Spirituum Sedeš principalu proculdubio efl in Capir c } atque li - cet ad Animalcs Spiritus tantumjooc iu,quam qm Carnibus funt eandidis ; Indicat enim Succum (jor- poritj magisfirmumfdf minus difsipabilem. In omni Corruptibili,Quanticas ipfamultumfacitad Conferva- tionem Integri: Etenim Ignis rngnut longiorc tempore extingui- tun Aquae Portio pan>acitmseyaporat • Truncus non tamcito arefcit > quamY\mcn‘JtAquegeneraliter(in Spccicbus dico, non in IndividuisJ^«« Molegrandiorafunt Animalia, Tufillufunt Ion« %xviovr,ni/i diqua alia Caufapotem Remimpediat. Alimen- \ ... ■ ‘ ■ "\ y ' Htjloria Vita & Mortk. 197 2 . ALIMENTATIO Sc Via Alimentandi. Htjloria. A Umntum erga Almentatum debet effe Natura inferioris & fimplicioris fubftantis : planu exTerd & Aqu£ nutriua- u * tur? Animalia exPlantis? Homines ex Animalibus: Sunt 8c Animalia Carnivora , atque Ho«™ ipfe Plantas fumit in p ar - tem Alimentih Homo vero, & Carnivora Animalia , ex Plantis folis a?gre nutriuntur ? poffunt fortafse ex Fru&ibus, & Seminibus Igne cottis, mul to ufu nutriri, fed Foliis Plantarum, aut Herbarum, minime 5 ut Or do foliatanorum Experimento comprobavit. At nimia Proximitas 0 aut Confubftantialitas Alimenti erga Alimen- tatum 0 non fuccedit: Etenim Animalia, qus Herbis vefcuntur, Car- nes non tangunt : Etiam ex C ar mv or k Animalibus , pauca Carnes proprre Speciei fapiunt: Hommes vero, qui Anthropophagi fuerunt, ordinario tamen Humanis Carnibus non vefcebantur} fed aut ex Ultione in Inimicos 3 aut praviš Confuetudinibus in illud defiderium lapfi funt j At Arttum , Grano ex ipfo proveniente, foeliciter non fe~ fitur ^ neque in Infitione s Surculusaut Virgultum,in proprium Trun- cuirpiminitti folet. Quo Alimentum meliuseft prepara tuna , & paulopropius acce- dit ad Subftantiam Alimentati , eo & Planu feraciores funt, 8č Ani- maha Habitu funt pinguiora j Neque enim Virgultum aut Surculus, m Terram immifl U s 3 tam bene pafcitur,quam fi idem immittatur in Truncum, cum naturi fua, bene confentientem 3 ubi invenit Alimen¬ tum digeltumjSc pr^paratum:, Neque etiam (ut tradunt) Semen Cepa, aut Simihum, in Terram immiflum, tam magnam prod učit Plan- tam, quam h Semeninaliam Cepam indatur, Infitione quadam in Radičem, & Subterranea ^ Quinetiam nuper inventum eft, Virgulta Arjforum Sj/lveftrium ■, veluti Flmi s (guercus , Fraxini , & Similium in Truncos infita,longe majora proferre Folia, quam quae fine Infition proveniunt: Etiam Homines Carnibus crudis,non tam bene nalrn * C quam Ignem paffis. 1 ^ tur » Animalia per Os nutriuntur; Planu per Radices 5 Fcetus A ' 1 in Vtero perVmbilicum ? Aves^ ad parum temporis, ex ViteUiš I 55*8 6 . 8 . 10 . Mandatm. IJiftom Vti* & Mortis. Ovorum fuorum,quorum nonnulla pars, etiam poftquam exclufe funt,in guliš earum invenitur. Omne Alimentom movet maxime a Centro ad Circumferentiam, five ab Intra ad Extra $ Attamen notandum eft, Arbores & Plantas po- tius per Cortices, & Extima,quam per Medullas, Si Intima, nutriri} Etenim fi circumcirca decorticat* fuerint,Iicet ad fpatium parvum, non vivunt ampliiis: Atque Sangiik in Veniš Animahnm , non minus Carnes fub illis fitas nutrit, quam fupra illas. In omni Alimentatione duplex eft Aftio ,Extrufio,Si Attra&ioi Qua- rum prima a Fun&ione interiore,altera ab exteriore procedit. Fegetab/lia affimilant Alltnenta fua fimpliciter, abfque Excretio - ne : Etenim Gummijk Lachrjnue potius Exuberanti» 3 quamExcretio- nes funt : 7ubere s autem Morbi potius : At Animalinm Subftantia ma- gis fui fimilis eft perceptiva j Itaque Ciini Faftidio conjun&aeft 5 čk In- utilia rejicit, Vtilia affimilat. Mirum eft de Pediculif Frutfuum i quod omne AlitAcntum , quod tantos quandoque producit Fruftuš, pet ta tri angu fta CdMa tranfire cogitur v Fruftusenim nunquatri Trunco inhseret, abfque Pediculo aIiquo. ' - ^ * Notandum Setnitia Animdium Nutritionem non excipete, nifi re- čentia t At Sentina Plantarnm manent Alimentabilia ad longUm Tempm : Attamen Firgulta non germinant, nifi indantur receritia 5 neque Radicer ipfe longius vegetant,nifi fint Terra cO-opert*. In Anmalibm Gradus funt Nutrimenti pro /Etatu \Fcetui in ut er o fufficit Succus Maternus} A Nativitate Lac 5 poftea Cibi,& Potus; At- que fub SeneUute craffiores fere Cibi,8c fapidiores placent. Pračipne onmium ad Inquifitionem prajenten/faat, d/ligenter , <& attente indagare j uirum non pojjit jieri Nutritio ab exira 5 aut faltem non per Or f C er te Balnea ex LaUe exhibentnr in Marafmk , Ettta- ciationibus 5 mque dejunt ex Medicis, qui exijlimant Alimentationem nonnullam fieripojje per Cly fteria} omnitto httic rei incumbendunt $ penin* Nutritio jieri pojjit,aut per Extra, aut ali ar qmmper sto/nachnm,tumvero Debilitas Concottionis,qu£ ingruit in Senibus,illis mniM* compenfaripof- fih & tanquam in Integrttm rejlittti* LON- Hiftoria Vitle & Mirtu. 399 —ti A Ntc Diluvium^ plura CentenariaAnnorum, vixil!le Hominet^ refert facra Serif tur a : Nemo tamen Patmpi Millefimum An- j?* & tic ' num complevit. Neque hxc Vitae Diuturhitas, Grafite , aut >8,? * Une£ San&£, attribui poffit5 cumrecenfeantur, ante Diluvi- & U * um, Tatrum Generationes undecim 5 at Filiorum Adami per Cain tantfrrn Generationes ofto ut ProgeniesCain etiam Longsvior videri poffit. Ifta vcioLong£vitas , immediate pofl Dtluvium, dimidio corruif; fed in Pofl-natki Nam Noah qui ante natus erat, Majorum iFtatem x- quavit 5 & Sem ad$excentefimum ; Annum pervenit* Deindepoft tres Generationes a Diluvio , Vita Hominum , ad quartatn quafi pat- tem iEtatis primitivk, redučla eft 5 videlicet, ad annos circiter Ducentos. . • oma . Abraham Annos Centum Septuaginta Quinque vixit; Vir Magna- nimus, 8c cui cunčla cedebant profper^. Ijaac auteni ad annum Cen¬ te fimum, 8< Odloge fimum pervenit ; VirCaftus 3 &; Vit* quietioris: At iacob } pofl multas /Erumnas 3 & numetofam Sobolem , ad annum Centefimum Quadragefimum Septimum duravit ; Vir Patiens, &; Lenis, &: Aftutus. Jjhmael autern, VirMilitaris, An- nos Centum Triginta Septem vixit. At S ar ah j (cujus unieaše* Foe- minis, Anni recenfentur,) mortua eft Anno iEtatis {us, Ceritefimo Vicefimo Septimo , Mulier Decora* 8c.Magnanima, optima Mater & Vxor, neque tamen minus libertate, quam Obfequioerga Marinim j dara. Iofeph etiam, Vir Prudens, Sc Politieus, in Adolefcentia affii- 4 ftus, poftea in magna foličitate y£tatem tranfigens? ad Annos Cen¬ tum 3 ScDecem vixit. Levi autem Frater e jus,natu ma^or,Centefimum Tricefimum Septimum Annum complevit • Vir contumelke impati- *ens,Se Vindicativus. Eandemque fereaetatem attigit Filmr Levi j item- que Nepos ejiis, Pater Aaronis^Št Mojis. ..v,'’’ . v.a t , Mofes Centum Viginti Annos vixit 3 Vir Animofus,& tamen Mit T- fimnt , lingua autem impeditus. Ipfe vero Mofes, in Pfalmo fu 0 V\ tam Hominis pronunciavit Annorum t&ntum Septyaginta & fi’ , • ^obuftiorfilerit,Odagintaeffe^ quaecerteMenfuraVite ufouead - no1 MBimma ’ hodiernum diem , maxima ex parte, durat. Aaron autem Tr ibus Annis Senior , eodem, cum Fratre, Anno mortuus eft j Vir Lingua promptior, Moribus facilior, 8c minus conftans. A trhineas Aaronis Nepos, (ex GratiJfortafse extraordinari 3 ,) ad Trecentefimum An- num vixifle colligitur, fi m odd BtUnm Ifraelitarum contra Tribuni Benjamin ( in qul Expeditione Phineas gopfukus eft.) eidefn ferie Temporbm geftum 6t, qui res in HiftoriŽ narraturj Vir erat om- nium maxime Zelotes. Iojhua autem, Vir Militarist Dux egregius, 8c perpetuo florens, ad Annum Centefimum, & Decimum vixit. Cui Cakb fuit Contemporaneus^ 8c videtur fuifle iiquxvus : Ehud au¬ tem lndex 9 etiamentenarius»d minimum fuifle videtur, cum poft deviftos Moabitas , Oftoginta Annos, fub ejus Regknine Terra Sanda quieviflet 5 Vir Acer, & Intrepidus, quique pro Populo fe quodam~ modo devoviftet. . \ ,r; : ■<- lob poft Inftaurationem F*oeficitatis fuae, Annos Centum, & Qua- draginta vixit, cum ante Affli&iones fuas, eoram Annorum fuiffet, qui pll^feabuerit JBta&s Viri£tis$ Vir Politicus, & Ek*quens, 8c Eu- ergeteg* & Exemplnw Patientia- Eli ŠAoerfks vixit Annos Noaa- ginta p#o i Vir Corpore obefiss, Aninvc placid-us? & ind ulgens in Suos, EUzms autem Propheta , videtur mortuus efte Gentenario major j cum reperiatur vixifle poft Affimptiomm S Im Annos Sexa- gintaii T^mpore vero Ajjumptionk , tališ fnerit, ut Puerieum tan- quam Veiulnm Cdvtim fubiannavennt. Vir Vehemens, & Severu®j & auftenevits, bcConttanptorDivitiarunv Ifaias etjam Frophem videtur efie Centenarius, nam Prophetiae Munus exercaifle fep* tuaginta annos reperituti Annis tum quo coepiflet prophetraare,tum> quo mortuu? eflet, incertis. Vir admirabilis Eloquentiae, & Propheta Euangelizans 3 Vwm\^[\s Dei Teftamenti Novi(tanquam Uter Mufto,) plenu?. Tobias Senior i Annos Centum Quinquaginta Odo } lunior Centum Viginti Septem vixerum. Viri Miferkordes, & EIeemofynarii. Videnj etiam Tempore Captivitath , Complures ex auMt* qutŽ Babjilone reverfi funt, longaevi Fuifle 5 cum utriufque Templi , (int»j> jedo Aunotum Septuaginta lpatio,) dicantur meminifle, & Dtfpa- ritatem ipiorum deplorafle. Poftea defluxis Saeculis ctimpluribus, Tempore $ervatork>sti»Kon invenitur Nonagenarius: Vir Religio* lup, & Spet, & Expedationis plenus. Et eodem tempore Anm Fvf* pbeti£*-> ultra Centenarium vmifiemanifefto deprehenditur > cum Septem Annis Nupta fuiflet, TiJnasimem per Annos Odogmta guaimr, quibus addendi funt Anni Virgaritatis, & qui Prophetiam ejus d* Servatore infecuti funt* Mufler Sanda, & Vitam degens, in Orationi* bus 9 &Jejuniis. \ong£vitates Homimtm , qui apud Ethmces Andores inveniunttttfi certae memori« funt 5 tum propter Fabulam in qwas-h»j«fi® 9 “ Hiftoria Vita & Mortis. longiffimc regnarunt, Quinquagefimum , ant Quinquagefimum quintum annum, non exce(ierint 5 quod pro nihilo eft, cum etiam Temporibus modernis , hujufinodi Spatia nonnunquam compie- antur* At Arcadum Regibus, Vitx longiffimae fabulosetribuuntur: .Reg/o certe illa Montana, Sc Paftoralis,8c Vittus incorrupti, Attamen cum fub'P4«e 3 tanquam DeoTutelari, fuerit x vidcntur etiam omnia, qux ad Eam pertinent, fuifie tanquam Paniča,lk Vana,8c ad Fabu- las idonea. Nttma Rotnanorum Rex Ottogenarius fuit ; Vir Pacificus 5 8c Speculativus, Sc R-eligioni addictus. M. Valerius Corvinus centum an- nosimplevit, interjechs, inter primum St Sextum Conjnlatum , Annis Quadraginta fex$ Vir Bello,Sc Animis fprtiffimus, Ingenio civilis 8c Popularis 5 St Fortuna perpetuo florens. , s Solon Athemenfis , Legijlator , 8 c Unus ex Septem, fupra Annos Ottoginta vixit 5 Vir Magnanimus, fed Popularis, amans Pa¬ tri*: item efudimsj čcnonalienus a Voluptatibus, 8 < Vita tene- riore. Epimenides Cretenjis Centum Quinquaginta Septem Annos Vi xitle traditur '■> mixta Res cumPortento, quia Quinquaginta fen- tem ipforum, fub Antro cum delituifle.ferunt. At dimidio S^culi po {\Xenophanet Colophonius , Annos Centum & duos, aut etiam diu- tiusvixit 5 utpote qui Viginti quinque annos natus, Patriam reli- quit, Septuaginta feptem totos Annos eft, peregrinatus, ac poftea rediit ; fed quamdiu areditu vixerit,non conftat: Vir non magis Iti- neribus, quam Menteoberrans} utpote cujus Nomen propter Opi- niones,a Xenophane , in Xenotnanem traduttum eft 5 Vafti proculdubio Conceptus,Sc nihil fpirans niti Infinitum. Anacreon Poeta major Ottogenario Fuit s Homo lafcivus, Sc Voluptuarius, & Bibax. Pindarus Thebamc Ottogefimum Annum complevit, Poeta fublimis, cum quadam novitate Ingenii? multus in Cultu Deorum. Sophocles Athenienfis fimilem iEtatem complevit, Poeta, grandi!oquus, totus in (cribendo, 8c Famili* negligens. ^ , Artaxerxes Perfarnm Rex, Annos Nonaginta quatuor vixity Vir nebetioris Ingenii,nequeCurarutn magnarum patiens,amans Glorij led Otii magis. Eodem tempore Ageflaus Rex Spartamt Ottoginta quatuor annos implevit j Vir moderatus,ut inter Reges PhiloJbphusj&d nihilominus Ambitiofus, Sc Bellator,8c tam Militia, quam Rebus ge- rendis ltrenuus. orgi as e°ntimts Annos Centum & Otto vixit > Vir Rhetor, A P lli lae d* oftentatpr , Sc qui Adolefcentes Mercede accep- ta ut infhtueret, multum Peregrinator foit, Sc paulo ante Mprtem mhdfe habere ,quod SeneEfutem incufam, dixjt PMagoras Abdentel Nonaginta Annos v«it lft e fimiliter Rhetor fmt ? fed non tam Encyclop*dia uius,quamCivilesRes,Scinflruttionem, ad trattandam, docere profeffus j attamen Circum-cprfator Civb mp * *que ac Gorgias. At Ifocrates Athenienfis Nonagefimtim m> Annum ^com plavit; Rh,.« fen Lucern Forenfem fugiens, atque Domi tantum Schoiam & »im- Mun, - Demo* 7 ° 8c IC^ n* Htftoria Vita & Mortis. Dmocritut Abderitet-, ad Annos Centutn Sc Novem Aitatetfr pro- duxit ^ Magnus Thilofofhur, & fi qniš alitts ex Graeis , vere fhy- fičnsS Regionum compluriam,- & multfe magis Jamraš ipfinsPet- ariibulator 5-Sedulus quoqueExperimentator, tk ( quod Arljioteles eidbjicit) SintrUtudinum potius Se&ator , quam Diftutatiomm Le- gei firvans. Diogenes Synopenf-> ad Nenaginfa Annos vixit 5 Vir erga alios Liber, in fe lmperiofas ^ Vičtu fordido, 8 c PatientiS gaudens. Ženo Cittieus , Centenarius, duobus tantum demptis Annis, fuit 5 Vir Animo exčelfo, Sc Opkiidnnfft Contemptor, magtti itidem Aetiminis 5 neque tamen molefti, fed quodanimos magis eaperet, quam conftringeret* quale etiam poftea fuit in Ženica- plato Athenienfir Annum Očtogefimum priinum implevit 3 Vir Magnanimus, fed tamen Qqietis amantior $ Contemplatione fublimis, Sc Iiriaginativus, Moribus Urbanu«, &elegans$ atta- men magis Placidus, quam Hilaris 5 Sc Maje fia tem q ! uandam p ras fe ferens. Theophraflns Elefius Annum O&ogefimum quintum eom* plevit3 Vir duleis Eloquio 3 dulcis etiam Rerum varietate 3 qui* qiie ex Philofophid Suavia tantiim decerplerit, Molefia & Amara non atfigerit. C armade s Cyren£us multis poftel Annis, a d Ofto- gefitnum quintum Astatis Annum litniliter pervertit; Vir Bdoquen Jl tia? profluentis, qmque grata, Sc amoenž Cognitionis varietate,& fe ipfurftjSc alios deleftaret. At Ckeronk Tempore Orhilivf, non rhdofo- phttf, aut Rhetor , fed Granmaticu: r,ad Centefimum fere annum, vixit 5 primb Miles, deinde Ludimagifter 5 Vir natura. acerbus,&; Lingui & Galamo, Sc verfus Difeipulos etiam Plagofus. §>-FabiusMtvciftufs Sexaginta tribus Annis Augtir fuit 3 urideeon** feateum Očtogenario majotem occubuiflevlicet verumfit, irt/t«- guratUi Nobilitaiem magis fpe&ari folitam, quam M tat etn / Virpru- dens 8 c Cunftator, & in omnibus Vitae partibus Moderatus, Sc cum Comitate feverus. Mafhtijjk Rex Numidarum Nonagefimum Annum fuperavit,& filium genuit, poft Očtogefimum duinturto Vir acef. Sc Fortuna; fidens, 8 c Juventute multas rerum viciffitudines expertus, decurfu dStatisconftanter foelix. At M. Vorcim Cato -> ultra Ahnum Nonagefimum vixit 3 Vir ferrei propeGorporis, Sc Atiimi 3 Lingu^ aeetb*,8t Simultates amansj Idem Agricultur* deditus, Sibique Si FamiH* foae iVfedieu?. Terentia Ciceronh Vxor j ad Annum Centefimum tertium vixit 3 Mulier multis aerumnis confliftata, primo Exilio Mariti, deinde EHffi^io, & rurfus Calamitate ejus extrema 5 etiam Podagd fep*ius vexata. tnceU Annum Centenarium^ haud parum ftiperavits cum diCatur, Centtim Annis tdtis,in ScenlMitriam agens pronunciaffe •’ fed pro Wi iti frdičatim rheatri iMpeio Mag- btc finis , cum etiam in Uidvmiv* pto žalnie mi A*- monftrata fit in Scena- ' rt; £i. Fttlt VJi/loria Vita & Mor tu. FuitStalia Mirnu ':Etate paulo inferior, Digriitate fublimio^ quae ad Nonagefimum Anmjm iEtatem prod ustit-, Mvia fnlia Augn- Jh, defaris Augnjli uJsof 5 r#era Mater. Eteriim fi Fabula, fuit Fita gufti (Id quod ipfe voluit, cum decumbens Amieis precepil let, Ut p.oftqi i am expirarit 3 fibi pZW/Yeexhiberent) certe & £/Waoptirta Mirna f uit 5 quae cumMaritO OMequio, cum Filio , Poteftate qua- damj^’.Praedominantia tam beri e congrueret.Mulier ComiSjSt titnen Mfttrotiabs, Negotiofa 5 St Pote fta tis tena*. At Jnma C.Cajfii Uxor, FF F ruti Soror, etiam Nonagenaria fuit 5 cum poit Aciem Phihpienjcm Sexagmta quatuor Annos yixiffet. Mulier Magnanima 3 Opibus Wlix s Calamitate Maritioc Pioximorum 3 8c longa Viduitate rhoeita,Ied ta- men Honorata. Memorabilis eft Annm Domini Septuagefirmis Sextus, Tem- pofe Imperator# Vefpajiam , quo reperiuhtur Longavitatir, tanquam Fafiib E° en * m Anno peraftus eft Geitfus, QCenJht autemde iEta- tibuS Auftoritatem, & Informationem habet fidiffitnam ) a tque in ea par te Ital j £ , q.u* jacet inter Apenmnum St Padnm 4 mVenti funt Homines, qui Annum Centefirnum £cquatunt, Sc fupera- rtuit, Centum Sc Viginti quatuor 5 videlicet Annorum Centura, Homines Quinquaginta qttatuor 5 Annorum Centum St decern’ Homines Quinquaginta feptem 5 Annorum Centum, St viginti quinque, Homines duo 5 Annorum centum St triginta, Homi¬ nes quatuor •> Annorum Centum St triginta qurnque aut triginta feptem, Homines item quatuor 5 Annorum centum 8t quadra- ginta j Homines tres. Praeterhos, Speciatim ? rf r^ edidit Quin- que^ quofum Tres centum viginti Annos, Duo centum triginta coftiplevetunt '-> BrttxelU Lin um, Annorum centom viginti quin~ q U t 5 Placenti Unum Annorum centum triginta umu* * Faventia Linam Mulierem.) Annorum centum triginta duorum 5 Oppi- dum quoddatn ( tune dičfttm Pelleiacittm ) inCollibus circa Pla» camitonjdtcem dedit 5 quorum Sex Annum iEtitis centefirnum de- cimum, Quatuor centefirnum vicefimum compieverunt, Arim- »«« Ne res in Ion gum procederet , Vijum e(l , tam in illis , quosjam recen- fumtar , tpeam in his , quOi ntox recenfebimui , Nutihm Adducere OStoger rfario Mmorem: AppoJnimuJ autem (ingulif Chara&ereta, five Elo- giurti, ^ Ufn & perbreve 5 at ejujmodi , mod jndicut mdr o , non- tfullm habeat ad Longšvitatetn ( qux Morilits, <& Fortmft fion parum regitbf ) rclaltomm ^ Seddupliii modo 5 Aut auodtalet Longtevi ejjipk- rtattptejme^nf^it quod talcs^icet minus aptč difpojbi, turnih LongJevi tfft Inter Imftratofes Romanj Sc Gr mm, ieem Frtmcos, 8t Qerht a „ nf ufqtie ad noftram iEtatenrr, qfti ntunemm propč Ducentnt«»« Principum compJerunt, Quatuor tantfirn inVenti funt OiStocrp • • ouibus addere liceat Imperatores duos prktaos. Anandu*. quOrum hic Septuagefimttn Oftavtfm, i^ Sem-n ^ r n “ Annnmimpfev h,& ad Očtogcfimata potuifles, Hijloria Vit& O* Mortis . potttiflet 3 fi placuiflet, Livi Vičtu taqi fimplici, 8cduro, ut eo Vitam toleranc fupra Humanas Vi res videri poifit $ in Meditationibus 8c foiiloqui»fe tantummodo -/Evum tranfigens $ qui tamen non illiteratus, aut Idiota, fed eruditus fuit. S. AntomusCaenobitarumprimm InflitntcK, , a ut (utalii volunt) Reptutor, adCentefiouim quintum Annum pei> V enit 5 Vir pevotus,8c Contemplativus, Sc tamen Civilibus -Rebus utiliss Vitje genere auftero, Sc afpero, attamenin glbriosa qu4dam Solitudine degens, nec fine Imperio 5 eum Sc Monachos fnos fub & habuidet 9 atque infuper a compluribus, Sc ChripankJSzpUhfephk. ^ejuti Vivum aliquod Simulacbruim, non fine Adoratione cpkdam, vifitatus eifet. S. Athanafm mortuus efi: Očbogenario Major j Vir j vincibilisConftantise, Fams femper imperans, nec Fortunasfuo eumbeiis j Idem erga Potentiores liber, erga Populum gratiofus. Se »cceDtusi exercitatus Contentiombus, m itlque Sc Ammofus, Se Li e . s S. Hhronymm> plurimorum conieniu > Annum Nonagefi* L,,, m funeravit * Vir Calamo potens,& vinlisEloquentisj vaneerii* dimsScLinguis, ScScientiis} PcregrmatoPitem, atque Vitsvcrfus fenium aufterioris* fed in Vita privata Spintus ^erens altos, Sekt* f “ At“ w feiSutnerantur Ducentl Quadraginta Unus; Ex tan- to Nuinero Quinque folummodoOiSogenarii, aut fupra Mpenuti- tur , Primitivk autem compluribus, julta fcmMartyru PrarcgatM anticipata eft. Joaunesvtcejimus tertius^ PapaRommus , Nonagefi* mum iEtatis Annum complevit, Vir Ingenii inquieti,8c Novis Rebvu ftudens, & Multa transferens, nonnulla in Melius, haud pauca in A« liud s Magnus autem Opum,8c Thefauri Accumulator. Gregom** di&us Temperatvis, getes Sc Eleemofynarius. Qaafcquentur.Ordine promifcoa, Fidei taagiid»U*> Obferta* tione l8r 4 o6 HiJlorU Vita & Mortis. tione magis jejuna, erunt. Rex Arganthonius-, qui regmvkGadibus in H/fpania^Centum & Triginta 3 aut(ut alii volunt) Quadraginta An- nos vixit 5 ex quibus O&oginta regnavit: De Moribus ejus 3 Sc Vitge genere, & Tempore quo vixit 3 filetur. Cynirai Cypriorum Rex, in Infula illa tune habitaBeata, &: Voluptuaria 3 Centum Quinqua- ginta, aut Sexaginta Annos vixiffe perhibetur. Rege s duo Latini in /ta&avjPater 8c Filius 3 alter Octingentos, alter Sexcentos Annos vixifietraduntur s veram hoc narratur a Phdologis quibufdam, qui- bus Scipfis (castera fatis credulis) Fides rei fufpeda eft 3 im6 damnata. Arcadum Reges nonnullos Trecentos Annos vixifle alii tradunt j &egio certe ad Vitam longam fatis idonea; Res fortalse Fabulis aučra. Narrant Dandonem quendam in lltjHcdi abfque Incommo- dis Senedutis, Quingentos Annos vixiffe. Apud Epi os A<:toli£ vide- licet Partem, narrant Univerfam Gentem admodum longsevam fu™ iffe j utmultiex hisDucenum Annorum inventi fint; Inter eos Pne- cipuum quendam , nomine Litorium , virum Gigante£ Staturhilo- fophus e Seči a Pjthagora, Centum & fex Annos vixit, fana S^ivida $«iedute,Sc magnaapudVulgum DodrinajfamS. Infulam Corcy* rez, habebarithr olim Vivaees, fed hodie communi aliorum Sorte vi- xw&< Hippocrater Coms Medicus infignis, Centum 8 c auatuor Annos vjjfit, Artemque luam tam Longa Vita comprobavit,& honeftavit 5 VtrcumPrudentia quada m dodua* in Ex P erientia, Sc Obferva- tione multus 5 nonVerba, aut Methodos captans, fed n er vos tantum nronnnpno - ^1 •» r Annum vixit 5 Vir magm Animi,atque Animividor, idque verefine affedatione, Sc in maximo humanarum rerum Conternptu Civilk Sc Urbanus. Is cum Amid de Sepultura ipfius, verba injVerent Jjejmite inquit/ie Sepultura curare $ Cadamr enim fiat orfepelij 5 atoue illi * ? Plicet er go Avibus, aut Canibus expoHi . Francifcus Molinus item Procu- rator S. Marci 5 Alii- At maxime memorabile eft, illud de C omaro Veneto , qui Corpore, fub initio, valetudinario, coepit p/imum metiri Cibui^čk Potum, ad certum Pondus, in curam Sanitatis: Ea Cura tranfiit ufu in Dietam, & ex Dista inmagnam Longarvitatem, uP guead Annum Centefimum, Sc ultra , integris Senfibus, &con- ftanti Valetudine. Guilielmus Pofiellus ,noftra aetate, Gal /ar,ad Cente- iimutc 8c prope Vicefimum Annum vixit j etiam fummitatibusBar- bae in labro fuperiore nonnihil nigrefcentibus, nequc prorsus canis Vir Capite motus, 8c non integrae omnino Phantafia?, magnus Peregrinator, & Mathematicus, & Hatreticž Pravitate nonnihil afperfus. Apud nos in Anglia , arbitror non exiftere ViHulam, paulo populofforem 5 in qu&nonreperiaturaliquis Vir, aut Mulier ex Odogenariis, Etiam ante paucos Annos in Agro Herefordienfi in- ter Ludos Florales , inftituta erat Chorea , Si Saltatio ex Viris očto, quorum iEtas iimul computata, Očtingentos Annos complebat > cum quod Alteris corum ad Ccntenarium deeflet, Alteris aliquibus fupereflet. * - In Hofjtitah Bethleem , ad Suburbia Londini , quod in Suftentationem, &CuftodiamPhreneticorunynftitutum eft,inveniuntur de tempore in tempus, multi ex Mente captis,fuifte longaevi. ~ iEtates;de quibus fabulantur JAjmpbarum^Si Dtetnonum Aereornm , qui Corpore mortales eflent, fed admodum longsvi; (id quod Si Antiqua , inter quofdam Recenti Superftitione, & Credulitate,re- ceptum eft) pro Fabulisj&Somniishabemus^ praafertim cum fic Res, nec cum Philofophia, nec cum Religione bene confentiens. Atque de Hifioria Long£vitatis in Hominc , per Individua, aut Indivi- duis proxima, hsc inquifita fint. Jam ad Obfervationes per Capita tranfibimus. Decurfns S/eculorum-, & Succejfio Propagink , nihil videntur omnino demere, de Diuturnitate Vitae • quippe Curricuium HumanariEta- tisvidemus, ufque a Tempore Mofis ad noftra, circa Oftogefimum Annum ftetifle j neque fensiin 8c paulatim ( ut quis crederet) de- clinaffe. Sunt certe Tempora, in fingulis Regionibus, quibus Homines diutius, aut brevius degunt. Diutius plerunque, cum Tempora fuerint Barbara, čkfimplicioris Vičtus, Si Exercitationi Corporis magis dedita 5 Brevius, cum magis Civilia, Si plus Lux- unx Si Otii: verum ifta tranfeunt per Vices, Propago ipfa nihil fa-. cit. NeqUe dubium eft, quin idem fiat in Animalibus casteris,(^ui¬ dem nec Boves , nec Equi. t aut Oves , Si Similia, JEvo, ultimis his Sx- c ulis, minuuntur ’■> Itaque Pr i * .’/>.> i j ■ ; Ut Series, te Numerm Succeftomm^A Diuturnitatem,aut Brevitateni Vita?, nihil eft (ut jam diximus-) ita Conditio immediata Parentum,tam ex parte Pat ris, quam Matrts, proculdubio multiim poteft. Aliifiqui- dem generantur ex Senibut , Alii ex Adolefcentuls , Alii ex Vir is Aftate juftiore; Item Alii a Bambus, cum Sam fuerint, te bene difpofiti, Alii a Morbidis , teLanguidis j Item Alii a Rešeti s, te Ebms, Alii poft Sommm, te Horis Mamini s « Item Alii poft longam Inter- mifiionm Veneri s , Alii poft Venerem rešeti tam • Item Alii fiagrante Amore Patrum, (ut fit plerunque in Spurus) Alii defervefcente, ut in Conjngiu Diuturms. Eadem etiam ex parte Matris fpe&antur: Quibus addi debent, Condaio Matris, dum geftatllterum, quali la- nirate,qua!i diteta? Et Tempu« Geftatmis, ad Decimum Men (cm, aut celenus > Hote ad Normam reducere, quatenus ad Longmvita- tem difficile eft 5 Atque eo difficilius, quod fortafse qua? optima quis puraret, in contrarium cedent: Etenim Alacrim illain Genera- tione, quje Liberos Corpore robuftos, te agiles producit, ad Longa?- virarem minus utilis erit, propter Acnmomam, te Incenfionem Spiri- tuum: Diximus antea ,Plm habere ex Materno Sangume, conferre ad Longtevitatem; Etiam Mediocria fimili ratione optima efle puta- mus^ Amotem potius Conjngalem , quam Memricitm • Horas Genera~ tinnu mamin as • Statum Corporis non nimis Alacrem, aut Turgidmn, te Similia. Illud etiam bene obfervari debet, quod HabimFP arentum r °buftior, ipfis magis eft propitius, quam Ftetui; Praecip^e in Ma- Vc: Itaque fatis imperitc Plato exiftimavit, claudicare virtutem G^nerati onurn ? quod Mulieres fimilibus cum Viris Exercitiis ram n »ni, quam Corporis, nonutantur •, Illud contra fe habet . 1- i antia cnimVirtutis inter Marem, te Fceminam, maxime utilis eft Foetui j Atque Foeminas teneriores magis Praebitorias iunt, adalen- Uijloria Vil in aliquibus periodis. Candubores GeW,Cute y $t 'CapiSis, minus Vivaces ^Subnigri^ aut Rufi' aut Lmtigtm% magis. Etiam Rubor nimius in Iuventute , Longovitatem minus promittit,quam Vallor .Cuth durior Longivitatis fignum,potius quam motliof * nčque tamen hoc infeUigitur de Čute Spijsiofi (quanivq- carit Anjemam qu« eft tanquam Spongiofa 5 fedde Durafimul. & Corripada s Quin& F/mrmajonbus Rug : s fiilcatUs, melius fignun/ quam NitiduSj & Explicatus. 1 p Ut m C apne Afperjores,& magis fetofi,oftendunt vitam longiorem tjuam Molles, & deiicati Crifpi vero eandetn prarnunciant, fi fmt fi! mul Afperi • contra fi fiat Moiies, & fplendentes. Item fi fit Crifipa- tio potius Denfa, quam per largiofes Cincinnos*, s Citius aut Seriiis Cakeicert, Res eft quafi inditferens * cum Calva- ftri plurimi longsevi fuerint • Etiam cit o Canefcere , (utcunque videatur Cmkies prajctirlot ingruentis Senedutis) Res fallax eft., ciim haud pauci praepropere Canefcdvter^diii poftea vixerint • Quinetiam ptema- tura Camtes, abfque ulUbVfe^fignum eft Longamtatis • Contra,Ki concomitetur Calvities. . . . PMtas Partium Superiorunl fijgtrum Viti minus longi ; atquePet dore hirfuti, Si quafi jubati, minus Vivaces: at Inferiorum Pdofit.ts, Ut Femotum j Tdarum^ fignum longas Vite. P>’oceritas Satira (niu fuerit enormis) Compage commoda,Sc fine Cracilitate,pr«fertim fi coricomitetur Corports' A* /dar, fignum lor.g« Vit« • At contra, Horaines brevioris Sratur« magis vivaces, fi fueript minus Agiles, & Motil tardiores. ; " .. , In Corpom Analogu - 3 Qu'i Corpore aliquanto breviores funr,'tibiis Iongioribus,long«viores {unt,quamqui Corpore magis demifto, Ti- biisautetn brevioribus: Item, qui Infenoribm Panihm largiores funt, & Superioribm contradtiores, (Strudura Corporis, quafi fiirgente in Acutum,)long«viores 5 (]uamquiHumeros lati,deorsumfunttanquam attenuati. Macies cum AjfeBibm 5fvA^>,tranquillis,Sf facilibus - Vifmtior alitem Habitus cum Cbolera, vehementia, & pertinacia, Diuturnitatem Vir« fignificant: obejitas autem in l »r^^i^breviotem Vitam pr«rrionft inSenSute^Kes eft magis indifferens. ’ rar f Dii, & fensim grmt^m, fignum Vit* long*, fi a d Sm , urm vu _ jv*™, magnum fignum • fin ad mnorem, fignum tamen i At 'centra ve- lociter grandtfcerea .0 Šaman mgnrn, fignum malumeft - fin ad * u rm.brevM > mffiu$ mamm.' Nann % Camčs 4^ 41 42 43 44 45 44 * Bisloria Vit# & čMortiz* Cartits Flmiores , & Corpus Mufculofum, & Nervofum, Sc Nafes minus tumentes,(quantum fedendotantiimfutliciant) & Vence paulo eminentiores, Longaevitatena denotant t, contraria Brevitatem Vita?. Caput, pro Analogia, Corporis, minutius b Collum mediocre, non ob- longum,aut gracile, aut tumidum, auttanquam Humeris im pa d um: Nares patulce,quacunque forma Nafi: Os largius: A ur is cartilaginea, non Carnofa • -Dw*aittequam efitrh em , & Potando , amequdm fitirm. Sed de his, (ut di- dumeft) poftea. , ; v Vita Religiofa , Si in faeris, videtdr ad Long«vitaterri faecre - Sunfc inhocGenere Vit«, Otium. Admiratio & Contemplauo rerum diviParum j Gaudid hon Senfualia • Špes nobiles • Metus falu- bres. Moerores dulces • denique Rehovationes continuce per Ob- fervantias, Pcenitentias, & Expiationcs^ qu« omnia ad Diutur- nitatem Vit« , potenter faciunt. Quibus fiaccedat, Dieta illa Auftera , qu« Maffam Corporis induret , Spiritus humiliet, n il mirum fi fequatut Long«tfitas iniignis • tjualis fuit Pauli Simeoni* Salu Anachoret ad Spiritus demulcendo, *> r Calida. Ctocm. Foltum Indum. higmm AloeSi Cortex Citn. Mehjfa, Ocjmum. Gariophydata. Flores Arantidrum Rofmarinm. Menta. B'tortica. C ar dum BertediBus- Fngida. Nitrum. Rofa. Viola. Fragaritii Fraga. S uccm L imMum dulcium*. Succm Arantiorum dulcium. Succm Pomor um Fragrantium „ Borajto. o BugloJJa. FimpineUa. Santalum. Cumbordi Gum de Hcjam Sermo fit , qad in D i a? tam transferrt pojsint ; Aqua® UU Avdentiores, atque Olca Chymica 3 (quJut de Pigmentis Spiflis , more Barbarorum nonnutiorunu • *Aut de Ordinatione Vi&us & Diaetae accuratd qua [L Rum boe Vide at ur agere , & nihil aliud curare 3 quam ut quis v iv at • (qualis fuit Herodici apud tipium ipfu.ra,quodeft SaccmBapaverts. •• Papaver Utrunque & in Herbl & in Seraine i Hpfcjarm r. Mandrapora ; Cicuta^ Tobacco-Solanam- > Opiata Compofita funt, Tberiaca , Mithridatium > Trtfeu Lada*um 30 Oooo ; 5 raracelfh 4*1 3 1 p 33 34 35 36 37 *8 ffijloria Vite & Mortis. Parcaceljt j Diacoditm, Diafcordiuw y Philoniim y PilluU de Cym-giojJd<, Exhis, qux di&a funt, poflent deduci quxdam Defignationes, five Cortfilia ad prolongationem vitx, iecunditm hanc Jntentionem y fcilicet Condmfationit Sptrmum per Opiata. Sit itaque quotannis a Juventute Adulta, Dipiawm aliquod Magiftrale y debilius quam ea,qux in ulil funt 3 & quoad minorem Quantitatem Opii, & quoadparciorem Mixturam impensi CalidommpSumaturMane inter Somnos ; Vičlus fit fimplicior, & parcior, abfque Vino,aut Aromatibus, autVaporofis :• Sumaturau- tertl Mediana aitemis tantumdiebus, & continuetiir Div > - » In Optatif.mmMf, qualia (unt Tberiaca y Mithridatiim y & cxtera (prx» ferttmin [uybntutejnQa;malumforet,pOtiiis Aquas ipforum StiRatitias fumcre, ttenim Vapor in diftillando furgit ; Calor Medicamenti fere fubfidet: Aqudum 5 Secertis Temporibus (ut didlumeft) ita hxG Secundam y familiatkžr, & in Vi«5tu quotidiano,fumi pofiiint 5 multum eonferentad Prolongationemvitx. Certe Pbamacopaus qui- dam f alecmieti, )ex U iu Ambrqus nuper coepit efle inllfu, per Nivem Sc Glaciem ad Exteriora Vafis appofita,immiicetur Nitrum . atque proculdubiocxcitat, Sc roborat Congelationem • Verum eft, etiam ufurpari ad hoc Salem Nigrum communem, quipotius A&ivitatcm indit Fngori Nevah, quam per feinfrigidat • Sed,utaccepi,in Regioni- bus calidioribus, ubi Nixnon cadit, fit Conglaciatio a NitruColo 5 Sed hoc raihi compertum noneil. Puhti Pjrius, qui praeeipne conilatex iVi^perhibeturepotus con- duccread Fortitudinem,3c ufurpari a Nautis faepenumerOjSt Militibus, ante prjelia,quemadmodum a Tur as Opium. Datur foeliciter Nkrum in Caufontbus,Sc Febribus Peftilentialibus, ad !eniendos,St frcenandos Ardorcs earum perniciofos. Manife(lifii mume ^. ^ikrtm in Pulvere P jr to magnopere exhorrere Flammam ; unde fitadmirabilis illa ventofitas,St Exufflatio. Nitrum deprehenditur efle veluti Špirit us 7V>r Pulegto, Si omnibus, qua: ad Palatum Jena funt* Si Incenfiva. lila enim pr as ft ant Spiritibus Calorem non Fabnlem, fed Pratdatorium. Robuftm praebent Calorem, prascipue Enda, AUmm, C ar dum Benedi- 8w, Nafurtium adolefcens, Cbamedrjis, Angelica, Zedoaria, Verbena 5 Va¬ lenam, M yrrba, Codum, Sambuci Flores, Mjrrhis. Horum ufus cum Delečtu Si }udicio,alias in Condimentis , alias in Medicamenm, hm e Operationi fatisfaciet. _ Bene'etiam cedit, quod Opiata Magna huic quoque Operationi ccrrco-ie feaiunt • eo videlicet, quod exhibent Calorem talem per Com- miittonem, qualis in SmpUabus optatur, fed vix habetur: Etenimreci- piendo Calida illa intenfiffima, ( qualia funt Eupborbium, Pyrethrim, Stavifaoria, Dracuntium, Anttcardt, CaHoreum, Arifolocbitm, Opoponax, Anmniactmfidbamm, & fiijiilia ; quas intus per fe fumi non poffimt) adretundendam vim Narcoticam Opii, conftituunt demum taleji Com- plexionem Medicamenti,qualem jam requirimus s Quod optimeper- Fpicitur in hoc, quod Tberiaca, & Mnbndatmm, & Reb.qua, non funt Acria, nec mordent Linguam •, fed tantiim funt paululiim Amara, & Odoris poteritis, Si produnt demum Caiiditatem fuam in Stomacho, & Operationibus fequentibus. c \' rr r > . Etiamad Calorem Rob ud um Spmtmm, facit Ventu ia?pe Excttata, ralo i>^-toque nonnulIiex Afedtbus,de quibus poftea dicetur. Atque de Calore Spirimm, Analogo adProlongatione vit*, jam mquifitum eft. De Copia Spirituum, ut non fint Exuberantes, 8i Ebullientes, fed potiCis Parci Si intraModum, (ciim Flamma parva non tantum pra> detur, quantum magna,) brevis Inqdfuio eft. VideturabExperientiacomprobari,quod nUratends,$c fereP fba- gorica,ve I e x Regulis Severioribus vit* Monafline, \e\ ex Inftitutis £ remitarum^ax Neceffitatem Si Inopiam habebant proRegula,vitam reddat Longtcvam. Huc pertinent Pot ur Aquznte Appetitumvividum, & ftrenuum. Itaque & Confuetudines abrumpends lunt Judicio quodam, & Cura, antequam perveniant ad Faftidium ; Sc Appetimzd Neva, ad tempu s cohibendus, doneč fiat Fortior, & Alacnor. Atqucinfuper,F7/d, quoad fieri poteft, ita inftituenda, ut Multas, & Varias habeat Redmtegrattones , neque per- petuo in iifdem verfando Spirim torpeant: Licet enim non male di<5tufnfitaS Difpofitost^hzunre, &mutare,oportet. 9 5 „ ^ on ^ ne Pte ait Fmnus } Senes debere ad Confortattonem fiiorum, A^a. Luernis. fuse, & Adolefcenttte faepe recordari, mi nare. Certc Recreatio eft Senibus fingiilis, tanquam pecufiaris, Hijloria Vit# & SK£orbm, datio tališ. Itaque dulce eft Hominibus Societatem habere eorum, qui olim una educati fuerant, & Laca ipla Educationis fuce invdere. fgejpa- fiams mtem huic Rei tantum*tribuebat, ut cimi dlet Imperato r nullo tnodo Animuminducere potui(Tet, ut Cšaes V,Aternds\ licet liumilčs mutarct • ne aliquid deperiret Conpueiudim OcuUnm^ $c Mtmrtn Pu- er/tix(ux '■ Quinetiam in Scjpho quodam Avtx fu« Ligneo } dim Labro argenteo, Diebus Feftis potabat. Illud ante omnia Spinubus gramm eft • nt fiat Progrejpts continuo in Benignim. Itaque eo modo eft inftitucnda juventus, & iEtas virilis, ut Seneduti Nova Solat ta relinquaptur • quorum praecipuum fit O turni Moder at um. Itaque fibi ipfi Manus iriferunt Senes Homrati , qui in Otium non fecedunt: Cujus Rei infignereperitur Exemplum m CajTi- odoro- quitantaapud Regesltaluz Goihoi Audoritate pollcbat, Ut in- ftar Animse eftet erga eorum Negotia • poftea autem fere O dojena* rius in Mmatfenum fe recepit, ubi non ante Centefimum demttm Annum vitam claufit: At huic rei duše Camones adhibčndae funt- una Ut non expečtent, doneč Corfts omnino ConfeBum fit, & Morbulm ; Etenim in hujufmodiCorporibus orrinis Mntatio y licet in B enigma s. Mortem acceltrat : Altcra,ut Ono plane mmi fe minime dedant, ded liabeant Alimid quod Cogitationes, & Animurri ipferum plaeidfc detinere polfit; Inquogenere, prcecipua Oblcdamenta funt Literat, deindeStudia zAidificandi y &-Plantandi. Podremo eadetn ABio^Comentio^ Labor libenter Sufceptus, & cum bona Voluntate , Spiritus recreat; Gum Aver pit ione autem, & Ingratiif , Špirims carpit, & fternit: Itaque ad Lohgaevitateth conffcrt, fi quis ■Arte talem vitam inftituat, qu& llbera fit, 8t ad Arbitrium petim tradu- catur ; Aut tale Obfequiutn Animo fuo eonciliaverit, ut quifeqmd| Fortuna imponatur, eiim potius Ducdr, quam Trohu. Neque illud omittendurh ad Regimen Afpettmm ; ut praecipua Cura adhibeatur Orisvmriculi ; Maxime ne fit telaxatum nimis; quia plus dominaturilla P ar s fuper ApeBM y prx(emm qtniiidiano%c{mm aut Cor y aut Cerebrum ■ Exceptis tantummodo iis, qux fiunt per potentfcs Pa- fom,utin Ebnetate, & Melaticbolta. >ip> E>e O per at ione fuper Sptrim, Ut; IavemUf maneant, 8c ‘rev/refcMf-., hafcinquifita funt: Quodeo dilig&itiHS pr^ftitimus,qiidd ddhis Operatiombm^ potiori ex pattt^inagmim eftapud Medim , &alios Au- čtores, Silentiuin: Maxime autem, quia Operatio fuper Špirit^ čo- rumque Recrudefcentiam, ad ProlongatiOnem Vit&, eft Via maximd ProcUvify$c Compekdiaria • Propter duple* fcilicet Cmptndium j Alte- rup, quod Spiritm Compendio operetur fliper Corpus >, Altemm, quod Jpapor e j. Sc Apetitu C ompendid operentur fliper Špirit us j Adeo ut ha?c Finem petant, quafi in Linča reBd • cattera magis pet Cimitm. Hijloria Vit ! H,p»i'rates jubet veflesadCmem Hyem puras portare, {^ r q: iS o/«imbutas; HujasRatiovidettir,and cxh alant maxime j Itaque PmCrnis opplendi funt, ‘ Ante Hijloria Vltcc & čKdortu. Anteomniaigitur ufum Olei, vel O Iv ar um, vel Amygdalinidulcis, ad Cutem ab Extra ungendam,' ad Longa* vitatem conducere exiftima« mus 5 Edque«« I 7 /o debet fieri fingulis Aaroris, cumexitur e Lq$o, čum Oteo, in qup admifceatur parum S als mgri> et 'Grm, Fndio au¬ tem leviš debetcfle, ex Lani, aut Spongta molliori, neque quce ftillet fuper Corpus, Ted Cutem tantiim intingat,et mficiat, Certum eft Liquares in Majori guant it at e, etiam Oleofos , haurire nonnihilex Corpore* ledcontra, Barva ghiantitate Imbibi a Corpo re : Itaque leviš Afperjio fačienda e ft, ut diximus • Aut plane Indufium ipfum Oleo liniendum eft. Objici vero forte pofftt, Iftam Vri&mm ex o les, quam laudamus, (ličec apud Nos inlllununquam fuerir, atqueapud halo s in Defuetu- dinemabierit) olim quidem apud Grxcos,Qt Romanos familiarem fuifle et Dioetje partem ; neque tamen iis Sseculis Homines magis fuifle longaevos. Sed refpondetur rečlilfime; Oleum in U fu fuifle tantum poft Balnea, , nift forte inter Atbletas ■ Balnea autem ex Calido Opera- tionirioftras tanto contraria funt,quanto Vndiones congrua: - ciim Al- teruni A/eatas aperiat, AlterUtii obftruat. Utopit Balrieum abfque Vneli - one fequenti, peffimum- VnAio abfque Balnea optima.Etiam ad D el etos potiiis adhibebatur ifta Vndia, atque (fi inoptimam Partem accipias) ad Šmitatem - y led nullo Modo in Ordine ad Fnam longavam • Itaque fimul adhibebantur Fnguentapretiofa, quae ad Delicm grata, ad noftram Imemionem noxia funt, ob Calorem • Vtbene dixiflevideaturr/>^//w; Nec Gafialtqttidi corrtempi t ut ufus olivi . ImnBio ex O leo, et Hjeme, confert ad Sani tat etn, per ExcIufionem Frigoris • Sc *A£ fiate, ad detinendos Špiritu*, & prohibendam Exolu- tionem corutn, & arcendam vim Aerts, quae tune maxime eft Pra?* datoria. Cum rnmdlb cx oleo Operam fitad vitam longamfere potentftfima; vifumeftaddere Cautiones, ne periclitetur Valetudo; E;v quatuor funt fecundftm. quatuor Incommoda, qux exinde fequi poifint. Prirmicri Incomtnodttm eft, quod reprmendo Sudores, Morbos induce- te poflit, ex Humotibus illis Excrementitiis: Huic Rmedium adhi- beudtim eft ex Purgationibm, Sc Clj(leriis,ut Evacuationi debite conlu- latur • Certum enim eft, Ev actm'tonem per Sudores, Sanitati plerunque confcrre 5 TLongitudini vita; officere. Purgattva autem moderata in Etamores^agunt, non iti Špirit m, quod facit Sudor. Secundum irtcommodumčfk, quod Corpus calefacere poftit, & fubinde itijlmmare •, Spirrns enim Occhfus, nec Perftiransfaventiot eft: Huie tncommodo occurritur, fi Dueta, ut plurimum, vergat ad Frigidum, Sc fomantur Propria qu2edarn ad Refrigerandtm per vices ■ dequibus moX Operatione luper Sanguirtm inquiremus. . Tcrtiumeft, quod Cap ut gravare poflit •, Omnisenim Oppletio ex- trin feeus, fepereutit Vapores, Sc eos mittit verfus Caput : Hiuc tncom- omnino occurritur, per Čathdrtica, pr;clertim Cly(ler'a * Etcau- oeiido OsFentriculi fortitereum Štipticis • Etpedendo, Scfrican o caput- Etiam cum Lhdviis idoneis, ut aliquid exhalet Et non omit en o £xercitationetn bana m, & qualetn convenit, ut etiarti per Cutem noninnit perfpiret. Quartum ! / Hifioria Vit# & šMlortu. ^ Quartum Incommdum fubtiliu.s eft Malum 3 videlicefc, quod Špirit m betemis pet Claufuram Pororum, videatur po (Te fetpfum mmis muki- plicare; quia citm pariitn evo!et,8t continub Spiritm novus generetur, nimuim increfcit Sfirimfe fic Corpus etia plus praedart poffitjvefum hoc non prorsus ita fe liabct 3 Nam Sp trim omnis conclufus Hebes fir, (qiiandoquidem vejatiletur Motu Špirit lit & F lamina ) ideoque minus Adtivus eft, & minus fui generans 3 Calore certeau&us, (ut & Flamma 3) led Motu Piger: Sed St huic. Incommodo Remedium adhi- beripoflit, aFrigidis, Oleo quandoque admiftis 3 qualia funt, Rofa, &: Myrtus . nam Calidis omnino abftinendum, ut di&umeft de Cafia. Neque inutiliseftapplicatio, ad Corpus, Veftium, quse &ipfse in 6 % fe habent aliqu'id Un&uoJifivcOleoJi ,non Aquoji:l\\x enimexhaurient Corpus minus 3 quales funt Lana, potiiis quam ex Lino ; Certe ma- nifeftumeft in SpintibM O dotam, quod fiponas Pulveres O dotam inter L mi e a , muito citius Viftutem perdunt, quam inter Lanen. Itaque L imen Tadu, 8c Mundicie jucunda 3 fed ad noftram Operamncm fu- fpeda. . Hjherni Sglveflres, ciiminapiunt aegrotare, nihil prids faciunt, 2 j quam utLmeab Stratis tollant, & in Laneis Pannis fe convolvant. Referuntnonnulli, fc tiiagno Sanitatis fuae commodo Laneis Car- 28 mofmls proxime ad Cutem, fub Indufiis fuis, ufos fuiffe , tam ad Bra* cas, quamad Corporalia. Eft 8t illud obfervandutiv^itft« Corpori AJfuetum, minus illud de- a 9 prjedari, quam Novum, &: fubinde mutatum: Itaque Pauperes , qui iti Tugitriis fuis, intra proprios Lam perpetub Vivutit, nec Sedeš mutant, funt plerunque Longseviores 5 Veruntamen quoad alhsOpetationes, ■Mutationem AeriS) (praefertim Spmtibtu non omnino inertibus) utilem effe judicamus 3 Mediocritas autera adhibenda foret, quce utrinquefa- tisfaciat *, Illud’ fiet, fi guatuor Temponbm Anni, fiet per Stata tempora AfutatioLoci adfedes idoneas, neque fiat corpora, autin P eregrinatione nimia, aut in Statione. Atque de Opemione per Exclu[ioitcm Aeris , & de evitanda Vi ejus Pr aliquki Nocumenti inferant: 1 crtio, o, PERATIO SVPER Succos CorporLs. IV. Hifloria Viti & SKFortk. 4 ^ ut nunquam fumantur cum Cfbis, neč ita excipiantur, ut diiihašreant, ne generent periculofas Obfttudiones circa Mefenterium. Quartč>, ut narta fit eorum ufut, ne coearit, & cumulentur in Veniš. Itaque Modus excipiendi fi t 3 Stomcbo jejuho , in Fino Albo, čui admi- 9 ftum fit pariim olei Amjgddlm, Se fiat Corporis Exercitatio fuper tihi- [hm eorum. Smplicta autem, qus Opbrationi huic fatisfaciarit, poffint effe loco 1 q omnium- Aurttm, M ar gam er, Se Corallm j Metala enim omnia, pr x ter Aurum , non funt abfque Maligna gHtaluate, in Folatili ipfortim • Ne- ’ que etiam tam exquiiite comminuuntur, quam Atirum Foliatim ■, Gem- m aut Se- caliciuf, au tj Hordeaceu *, folidior eft, quam ex Frumento \ Atque etiam in Vane Fmrrimaceo , folidior qui paulo plus habet ex Farfure, quam qui purioris eft Pollinis. Orcades qui Pifcibus vefcuntur Šaliti^ atque generaliter / chthjophagi , Longasvi funt. Monachi^ & EremitU vivunt,.quain qui fub TeBo - Atquequi inPe- gionibm Frigidis , quam qui in Calidif. f '€11 VCin JjCvUj^IIVC I,viidLiCjLUlpus lUIVUlll, Lavauo CorporismFngifia^bom ad Longitudinem vita? • ufus BaU parnim 1 epidoriimjuahis : ~DcBaln(is aptem,ex Aquis Aftringentibus Mi~ neratibus, fupcriiis didum eft.,* / . ' . . . \ 1 Ouatenfts ad Exercltatiofiem^ Vita otio[a manifefto reddit Carnes Molles, &Diflipabiles: Exercitatio autem RobuBa, (modo abfint ni« mii Sudores^mtLaflmdines) duras & compačtas: Etiam Exercitatio intra Aquas Frigid.ts^ qualis e^Mawio, valde bona ; Atque generaliter Exercitatio lub D^,melior quam lub TeBo. De Fricationibus , (quod eft Exercitatioms genus,) tamen quia Alimenta magis. evocant, quam indurant, poftea (uo loco in 4 quiremus. Jam veroc&m de Dur M e Succortm diftum fit j veniendum ad Oleofitatem five Rofcidationem ipforum • quae perfečtior, & poten- tior eft Intentio , quam Induratio 5 quia non hauet Incommodum , neque Malum complicatum : Omniaenim, quce ad ‘DuritiemSuccorum perri- nent,ejufmodi funt, ut dim Alimenti Abfumptionem prohibeant, etiam e jufdem Reparationem impediant ; unde fit, ut Diuturnitati vit a?, eadem ^ profint, 8t obfint ; At quae ad Ro fcidationem Succorum pertinent, ex l,tr ^que parte juvaet iciun reddant Alimentumjk. minus Dijdipabi e, 3\itSudario^ diutiiis bas¬ ter, & tardius deficcatur ; ut prius notavimus. Ad Irrorationem Corporis melius faciunt Cibi Ajjdti, aut Turno Co~ $4quam Ehxi: Atque omnis P r aparat io Cibonm^cum Aqud incom- moda eft • Quinetiam Sc Oleim y copiofius elici videmus ex Corporibus SiccUj quam ex Ilumidis. ■ . Generaliter ad Irrorationem Corporis, prode ft multus llfus Dul- cium^ Sacchari , Mtllis^Amjgdalarum dulfipm^ Pinearum , Pifbaciorum y DaBilomm^lvarum P ajj '&rum$X v hrum Corint h /, Ficuum , & hujufmodi : Contra, 6 mnia^ tračfcatur, in Confiderationcm vel pvaecipuam, quandoque ve- niunt 5 quia*patiuntur (ingula fuos Morbos, qui nifi curentur, etiam in Viftera Principalia. incurrunt : Quatenus vero ad ProlmgationcmVti<£ y & Reparationem per Alimenta, & Retardationem Atrophia: Scnilis, ft Concoihonei) & Principalia illa Vifcera bend fehabeant, c*tera maxima ex parre ad Votum lequentur. Atque ex Medtcortm Libris, qui de Quatuor Mmbronm Principa* lUm Čonfortarione^SL Commoths y St rmončs faciunt, decerpenda funt ea unicuique, quse pra ratione Status Corp oris proprii^ m D tatam & Aevi- men V't* trans ferri porerint: Erenim S Anit as Medicinis tempordibu* pierunque indiget • at Diuturnitas Vit* ex Vtfliiis ratione, Sčconftanti Med.cifnHm juvantium ferie,fperanda eft: Nos veto Pauca, eaque Sc- Ie<£ta,& Optimaproponcmus; Stomchton(ipi (utaiunt) eft Paterfamihas^ & cujus Robur ad reli- ^uas Cone oB. toneš eft Fundaimenrale) ita mtinire decer, & confirmare, ut fit abfque IriteMpMe Caltdrn ; deinde jdftriclus, non Laxus & i3Xn J ^' l ndut. nr\h ritimnvnm Vri fhidilc DnnrpfliU . P.f mhilOttlinuS (Clim eX acuir; Miramur TItUon&ttiU Miramur quomodo illud,C^i/^^^,(ciuod apudAntiquos in uiti fui tj ) in Defuecudincm abierit; Noyimus ccrtc adpaodiim celebrem, qui in Prandio, 8c Coenaj Iapnim etiam pr.A}oe non tantumSucco Rofarum# lultisvicibus.abluta lit, led etiam in A četo, (in quo diiTolutum fuer-it TragagmfovJ Sc poftea in Ol ea Am^ddtrn Dulci, & Recenti, ad aliquot horas. nftacerata lit, antequdmformetur in Pillulu. Vimm &ut Cendfia Infufim* Abjytubii,c um modico Eml^ScSamdi Cytrini .,rede per vices a4b*fe sCur 5 atc l u e hoc Hyeme potius. At A",fiate, Hauteč* VW Al^cum Aqua F/agarif& iiuto,in quo PuK-eresexquifiti Perhnrn, 8c Tell mm Cancrorum Fhviati- litt.it , Sc (quod mirum fortafse videatut,) parum Cret^ fuerint infufa, šiomcbm oprime recrear, $4 ^oborat. At generalk er, omnis (quales frequentcr in ufu fant) RefrifennhH^ (Succmrn^ Decodiomm^ Seri Lattis, HoMeatorum i & limiliuna,) filgiendus eft . nihilque pr-orsus iraipktendum Stomacbd jefanOi quod fft Fn &Bonum, in quo Mithridatii nonqihiI dif- fold- Hijloria Vit te & zkVfortis. folutum fuerit, inunčtum Spin&VorfipL adverfo Oris Stomachi, Storta- cbum mirura in modum confortat. Sacculus ex Floccis Carmofinis, infufis in Vimm Aufberum , in quod infufa fuerint Myrm> f, 8c Cortese Citri & pariim Croct, fuper Stomachum perpetuogeltari poteft. Atque de Stomachum Confortantihm ha členil S; ciimetiam haudpaucaexhis,quiE aliis Operationibus infer- viunt,adhoc etiam juvent. Iecori , fi a TorrefaBione , five Deficcatione, atqueab obBruBione , im- mune fervetur, ml ultra opus eft : Etenim Exolmo ilia,qu x Aquofnates • generat Morbm prorsus eft At reliqua duo etiam shuftus obrepens inducit. H tic pertinent, vel maxime ea, quae in Operatione fuper Sanguinem^ defcripta funt ; lis adjiciemus Paucaadmodiim,fed Elečta. Praecipue in ufu {it, Vimm Granatorum Dulciumj aut fi illudhaberi nonpoifit, S učim ipforum recens expreflus • Mane fumcndus, cumali- quanto •Sacchari , Sc immiffo in Vitrum, (in quod fit Expreifio) me¬ dico Comcis C. n n recentis, 8c Gariopbyffis tribus ,aut quatuor integris: Hocque ufurpettira FebruariopoA Finem Aprilu. In.ufumadducatur,ante alias omnes Herbas NaftuniumfcA tamen Pubefcens , non Vetrn : ufurpetur five Crudum , five in Iufculis, five in Votuy Et poft hanc Cechlearia. Aloe, quocunquemodo abluta,aut correčta, Hepati noxia; Itaque nunquam familiariter fumenda eft. Rhubarbarum contra vitale IIep ati y modo tres adhibeantur Cautiones: P rim 6,ut fumatur ant e Ctbum, ne de- ficcet nimi$,aut Veftigium Stipticitatis relinquant r Secundo,ut mace- remr ad Horam linam, autduas, in Oleo Amygdalino recenti, cum Aqua -Rop^,antequamalias infundatur, aut detUr in Subftantia: Tertio,ut vicibus alternis fumatur, alias fimplejc, alias cum Tar taro, aut pariim Salisnigri, ne leviora tantum afportet, & reddat Maflam Humorum magis pbftinatam. "i... Vimm, aut DecoBum aIiquod cbalybeatum,\ ter aut quater in Anno filmi probo, ad obffmBiones potentiores folvendas; ita tamen ut femper pr^ecedat Hauftm duorum, auttrium Cochlearium Olei Amygdahni, dulcis & recentis, & fcquatur Motm Corporu,prxfertim Brachtorum, & JIypochmd'riorim. . ■ : Liquores dulcorati,idque cum Pinguedine quadam,ad arcendam Are- faBionem, St Salfedinem, & TorrefaBtonem,& denique Senilitatem lecoris, prrecipUe &plurimum polfunt • prsefertim fi perVetuftatembenein- cprporenTur • Tales fiantex FruBilue, Sc Radicibus dulcibus; Scilicet, Vina&Pdtui ex ll vfs pafiif recentibus,Iujubis,Carycis, DaBilis, Pafti- nack, Bulbis f\vd Potad/x,$t hujufmodi,cum admiftione LycontU quan* doque. Etiam Pom, ex granis Indieis , (quce Mayz vocant,) cum Mix- tura hulciitm , plurimiim confert. Notandum eft autem, Intentionem tftfnvatUnB lecoris in Mollicie quadam, & Pinguedine, longc poten- i lore ^f|T e iHa altera, quce pertinet ad Apertionem lecoris , P° ^ us inilUStzaSanitatem, quam ad Diuturnitatemvita^ nifi quoa > ‘rti 10 • Hisiorid P it d & čKdortti, ca qu» inducit Torrefattiottsm, asque maliciofaeft,ač aliae Arefabdones. 5 Rodim Cichore* , Spinacbid,Bet mor is fint iubtiliiHoiae, Sc S pr mu leniifimus : Hoc Fetusi at e fimlici ditficile erit eificere, qux gignit Partes paulo Subuliores , Spiritm vero multo A motet • Ita- que de ■ Inf u [ione in Dol/is Subffantia alicujus Pmguis , quae Spiri- tmm Acrmoniam compefcar, jam antea prasceptum eft: Eft &aliu$ modus abTque Infufione , aut Mixtura ^ Is eft, ut Liquor Potu s con- tinuo agitetur, five per FeBuram in Mari, five per Feduram in C ar risfi- ve iu 'pcndendoa res ex Fmibm, eofque quotidie agitando, aut aius hu¬ jufmodi Vlodis: Cetumenim e d, Motum illum localem, Partes fubtili * zartj ac Spritm in pa:tibus interim ita fermentare , ut Acedini , (quod PiitrefaBionis genus eft,) non vacent. 13 Feraente autem SeneBute , etiam tališ Preparano Ciborum in- ftituenda eft , qua? fit tanquam in Media Via ad Chyhtm. Atque dc Dl ftiUavontbus Ciborum , mera; Nugce funtjEtenirn PortioNu- tntiva , vel optima, non afcendit in Fapo-em. 14 Incorpotauo Cibi Sc Potu/. , antequam concurrant in Stomacbo, graduseft a d Chjfom^ Itaque fumantur vel P«A,vel Perdices , ScPha- fani, Sc llmtlia • Et coquantur in Aqua, cum parum Salis $ deinde mundentur, S c ficcentur pofteafive in dlluftp five in Cervifia fervef- cen e , infundantur s cum parum Sacchari. 15 Etiam Expreffiones Ciborum , Sc Concijiones minuta , bene e©n- difa?, Smibm utiles funt ■ eo magis quod Officio Dentium in -Matt- du'a one , (quod Praparatioms prascipuum Genus eft,) fere deftitu-' stnrur. j 6 Atque de Iuvamentis ejus DefeBus , ( Dentium fcilicet Rohoris , ad Cih* molendum) tria funt quae conferre poflint. Primum, ut ■ alii Drnes renafcantur • Id quod difticile omnino efie videtur, nec pode perfici abfque Inslauratione Corpofis Intima , 8c Potenti. Se- cuodum eft ut Mandibtda per ABrringeniia debita, ita firmentur, ur Offcio Denuun , aliqua eX parte , fufficere poffint j quod non piale cede r e pofle videtur. Tertium , ut Ctbm fit ita praparatm, ut ffta Maslicattont non egeat • quod promptum eft , Sc cxpe* ditum. 17 Subit ptiam cogitatio de gpantitate Cibi, Sc Potiis • Eam in Exceffu nonnullo, quandoque ad Irri^atmnem Corporis , utilem efife : Itaque Sc Epula Profdfa , & Perpotationes , non otn- niad inhibendaj funt. Atque de Pperatione fuper Alt- ' vtem a , & eorundem Ptaparationem 5 h«tc inquifita funt. 4 ? OPERATIO HiBoria Pita & S\dortis. ai '■*'<* j tftfi* [ '>'p tftPvfat tiltt tfjfs OPERATIO SVPER Actum ultimum Afsimilationis. VIII. D E Aclu llltinio AfEmiktiorus , Operationes connmt, tr.es poxime prfcedentes intuentur ) Previs y dr fimplex trii .Priceptid; Kef yue magis Explicatiorie mdiget 3 quam Praso-psionc alujua Var ta,. Gommentatio. C iErtmS CorpdrdomU Affimikndi $ qtta in Cmtiguo , fant, Defidcrio nonnullo indui : Id faiunt generose y & alacnter Temna, & Pneumatica; Wnff.Flamma,Spiritus, Acr : M centra 3 qu eft Sanguis tepidus , vel ^K JHmive, vel cx aliis Ammalibtif A At Rimi iUud Commenum. , adlnftan- rabone n Vmuirvin Senibus^de E^itd/one Sangmnu Humani#* ftratbip Jdulefctniis fan.^ leve admodiim eft ; Etcnim, quod per Imenu s nutrit, nullo modo debet e (le ts£qmle> aut plane Homogenem Corpori, quod nutritur ^fe laliquatenus Inf er ms,& Suhordmat um,ut fubigi poffit • At mextenusAvpl!cam^uzrrco Subftontiaah jivtiHor, tanto Confmfus melior . Ab Antiquo receptum c^PahemSangmne Inf ant mm fanare Le- pram, S c Carnes jam corruptM reftituerc ; Adeo ut hoc ipfunu fuetit Re~ gihutcpa bufdam Invidia* apud Pkbrm. prodirumeft HeracUvmHjdrope Uorantem, fe in Hentre calidti fiupžr occifi,- inimdrfii&J ■; 5 1 n tildi ei \ s ornem teptdiis CatnUnm Feiis , ad Erfipdtta^ & inftau^ tandas Carnes 6t Cutem. 0-d dd 3 Brachium, Hiftoria Vitce & fcd ad augendam Virtutem Fomenti,ex Corpore vivo. j Hifforia V it & & čAd'ortis. BxrbarofJ'a y *s£tate Extrema, ex Oonfilio Medici Iud Expenmentum & comprobabit } & promoDebit. Talin autem m omnibus Rebus funt JDpera Con- filii cu\ufopue Prudentioris • qu£ funt Ejfečlu admirandak Ordine quoque egregia 3 Modis faciendi tanopuam Dulgaria. Atriola Mortis. D E Atriolis Mortis ]am inquirendum • id ef de us y qua accidant Morientibus in Articulo Mortis, & paulo Jnte , & ‘Poji ; Ut cum multis Diis perDeniatur dd Mortem, intelhgi pofit in qua Communia , itl& defi-* nant • Pracipuc in Mortibns, qua inferunlur per Indigen- dam Natura,, potius qudm per Violentiam; tametfi etiavz-* ‘difjmdex bis.propter Rerum Connexionem inšjgergendumfit* Tliftoria. Hijloria Vit# & Mortis. i ton cu>. Špirit W y' ivm v *detur tribus indigere, utfubfiitat : Mata commo/b^ Rrfiigerio- temperato • & -Ahmento idonco. Flar/ma vero duobus ex his> tantiun indigere videtur • Motu nimirum 5 & Ahmmio * propterea uuod Fiamna limplex fit Subftantia, Sprritus Cpmpofita • ita utiitranicat paulo propius in Naturam Flammeam, (e perdat, Etiam Flamma , majore FUmma Sc potentiore refolvit-ug Sc necatur^ ut bencnotavit Ariftoreles . multo magis S pint ut. Flamma, fi comprimatur nimhim, extinguitur - ut cernere efi in Candelafu per-impoUto Vitro: Etenim Aer pe? Caloremdfatatuspoa* trudit Flammam , eamque minuit,&extinguit: Neque in C«wg oa T cipitur Flamma, fi Materies, abfque Spatioaliquo interječtcfc compin- gatur. Etiam Tvnita Camprejftane extinguuntur jveluti fi C arh onem ignitum Ferro, a.ut Pede, fortker comprimas, extinguitur ftatim Ignif. At utad Spiti tam veniamus 3 Si Sanguis aut Pblegma irruat mventrt- culos C eremit Mors fubito; non habcat ubi fe moveat. 'Cont i etiam Cap it is vehemens inducit fubitam Mortem, sptritibm in vemifidis Cetebri anguftiatis. ' O pum, Sc aiia Natcouca Fortiora, Coagulant Sptrium, eiimque pri- vantMotu. . c f ■■ Vapar Venenatm , Spirmi totaliter odiofus, intert Mortem labj.tam,ut in Vem MortifetU , qu Idquod indica*- citamiUarnAbfutnptionem, efle Opus Spirms viyi, qui aut fe renarat aut Partes ponit in Neceftitate (e reparandi, aut utrunque ? Guam Rem etiam ilUtd aftruit, (quodpauloante notatumeft) pempe, ound ooifint AnmA^ fine Ahmemo^Mo diutius durare, fi dormiant. Ar s* L<«r omninb nilaliud eft, quam Recepno tn fe. ToDiofa uirtiis & continua E(fhtxio Sunguims , qualisahquandQ fit 3b „Z,rhM«,menim irmi,u Sl m^o, ,Ven,stntertonbns re- Z m m fraais; mterdim e* Vdm.bm, Mottem mfert fcfomm, Cu4 Umrm^tamOa^s^ Artrn. “w f * ::;%Zl»°7scL n S paftm, inrrt Corpusrecipu; pev Urimm, aut P 1 ^ f “ b Corporis mutetur. Kette: Scdeo- Ria mul." ArtiuA\-a Acceflio fit bis m Pie, neque tamen Corpus«- IX; SimiUtčr,Ucet ifttlM repatetur, tamen£«*» fuononenot- miter excrefat* . , r . . ~ „ Nilamnetadefle Alimemm m G uda temno y led etus Generis, U itapr^pa-arum, ftč minift^tum, utSpintut iniUudagere polTtt Ne- nueenim u., r -ilus C tret fulficietad Flammam conunuandam, mit ad- fit Ce"“ K£S» Herbit fol.s pafa poffm*: Atque inde fit Atropbiii Semit n uod liect adfit Cm & Sangtus, tamen Spmtm eft &au5tampaucusSctatm, S Sgcei & Sanstts tameifteu.&obfti- nati, utnonteneatPcopQrti 0 ad Afirnentandum. Suuducatnus Calculos Jpdigemi#-, fecundum Curfijm Natur^ Ordi- narium, Sc Confuetum. Exfi/eatmeMetus in veRtriculis ^ er ^ r A & Nervis, indiget S pirit us perpetuo • Motu Cordv-, tertia 1 arte Mo¬ menti •, RePpirdtione , fingulis Momentis $omno & AUmento y mtra Triduum • Poientii, ad Altmentmdum quafi poft O čtoginta Annos. At iue fiabcuiest his Indigentiis non fuccurratur, fecuiitur Mors. At- que tria plane efle videntur Atriola AT^/ifjPeftitutip Spiritus, in Motu fuo • in Refrtcretio ; in Alimente. Eruvent , ftU exipm* Spiritum Vivum, Exewplo F lamm x perpetuo ge/te- a- i, & extirtvui-, mend Tempus alifjuod notethile S^fare, NetVue enim %oc faat F lamina ipfaexnmra ju^fedeprn mi er Inrmc&vtrfavr: Mam Flam- 2 3 24 25 26 2 % Moniu, Hifforia Vitce & čAdortis. Flamma intra Flammam dum. At Spiritus Vivus inter Amica degit 4 * & Obfequia plurima. Itague cum Flamma fit fubftantia Moment anea^ Aer Mie, n fubftantia Fixa • Spiritus Vivi med ta eft Ratio . -Dčlnteritu Spiritus, pfrDeftru&ionem Organorum, (gualis fit p er Morbos, & Violentiam) mn eft inguifitioprilvrum$ urh optik Capitti-, Futtio Part mm, praEertim Faciei, &Extre~ mort m h Subita Infrerfto Aqu,e FrguU in Factem ^Strepim Arni, & [ubi¬ ti. Appofitio od JSfares Aqu^ro[ace£ 9 c um A četo, in lariguoribus- Incenfio pltmarum., Pamorum, in ,,Sujfocati>mc Men-, At maxitne S ar togo fervefa- ftautiliseft ApopleRicif ►rfc.tj.am. Fotus ariha^Carporum vivorum, aliqui- bus prof uit. , Complura fnerunt Exemp!a Hominum tanquam Mortuorutnj Aut £xpofuo)'um e Leclo-, Aut. pD dlajonm arf F mm-, quinetiam nmmllorumin Ferra Cmditorum , qui niliilominus revixerunt • Id quod in iis, qui Conditi funtjrepcrtutn C R> (tetra aliquanto poftaperta,) per Obtufio- nem & Vulnerationem Gapiris, ex jadtatione S c Nixu Cadaveris intra Feretrum: Cujus Exemplurarecentifflmun) s 8 c nrnime memorabile fuit, Iomm Scott , Subtilis illius & ScbolaFtici • qui a Servo, cum fepul- tuseffet abfente, (quique, ut videtar 5 hujufmo 4 i.Catalepfiim ejus Symp- tomata tioverat) aliquanto poft cftoflfis, m tali Staturepertusefk. Et fi- iniie quiddam accidit noftra fEtate, in pcrfona Hištriom, Šepniti Can -- Memini meaccepifle de Geaenfo quodam,qui ludibundus, en Cutiofitate-defiderabat fcire, cpalia paterentur m Prnbulo Sufpenfi, feKaue fufpendir, fona Scabelluimfe allevans.Sc deinde federmttens, putans etiitn ncnes fe ftftnrnm,ut Scabellum, proarpitrio fim,recupe- Let, Idquodto n 6 npoo.it, fed tamen.bAnucoptrfenread.u- tus e(V ; I!le interro^atus, quid pafo eflet > RetuUtfe D,krm non •.fenfiC.. itd priraoobverfatam fibifuiffec.rcaoculos SfeuemIgm & Wi/.dcindr mmuHipiMH«**«*'*"* poftremo CoU- fu eujufdam CtriJa pMMh fi*s qwl. s emm confpici- tuc foni, J#m Lmmtvtibm. Audi« emm de Mtdf adhnc vivente, qui Hominem, qui fefofpenderat, atque per Horam dioudum foto. fusmanferat,TOvitam,F!‘*‘««'" fe 'b 8 f s ‘ ,teKC ^“ ,,, > re ^ uxeut iQn l - queetiam probteri foleat,fenon dubitare, qmn Sufpenfum quemcun. que adtetnpus pr sed i bruni, rcvocarc ponct, modo CerviCes cijper Im- petumprims Demiilionis,non fuerint effračtas. 34 mm*m§miMmwwwwsmwvšMm§ ina Juventutis & Senectutis. S Cah Humani Corporu tališ čft s Condpi. rivificari in Urm. . Ar r • A V . >• Mami Ha-, Dcpulfio a Mamtlld . Ufus Ctbi 8c Potiti ab initio p 5 rvfambm convcnit; »«*» primo, circa Annum fecundum . ’/S« Gra*„. IW fccundo, Circa Annum fe^mrum, circa Annum dtiodcciraum, aut decimum quartum • rml R r r r um Hiftoria Vitce & £\Iortis. ttm eJJenA Generandum, & Fluxm Menhbruorum • P ih circa Tibias , & A- xilLs 5 Barbefcere • atquehuc ufque,8c quandoque ultcriiis, Grandejcere j Deinde Roboris Annum S tat m & ultmitas, etiam Agilitatis $ Canejcere, & Calvejcere • Cejjatto Menih' ut, Sc Potentta Generationis ; Vergere ad Decrepitum, Sc Animal Tripes j Mori. Interim Anitam quoque fuas ha- bet Periodos, fed per Annos non po (funt defcribi: Ut Memoriam lobi- lem,Sc Similia,de quibus poftca. Dijcnmm Iuveni ut is, Sc S etud ut is haec funt. C7/rt/ {uveni /.n 1 « 1 , Sc Explicata- } Sent Anda, 8c Rugofa, praefertim circa Frontem, & Oculis: C ar ne s {uveni Tenet s, Sc MoRes •, Seni Duriores: Robur Juveni,& /w/7/- ; Seni Dimimm Vitium , 8c Motuum Tarditas : {uveni CocUomm Ta- hditas •, Seni Debilu as : Juveni Tifcera MoUta, Sc Succulenta • Seni S alfa, & Ret orada : [uveni C or p m E redim •, Seni Inclmatio in Curvum : Juveni ČOnHantia Artrnm • Seni Debtktas,lk Tremor: {uveni Humores Rili o Ji, 8c S.inv uts Fervtdior ■, Seni Humor e s Phlegmatici, 8c Melancholici, Sc Sanguis Frigidior : Juveni P?#«« promptu . Seni Tardior: Juveni Corporis magis Rofcidt j Senimagis C rude, Sc : Juveni Špi¬ rit us Melit us, Sc Turgefcens Seni Vaucm, & lej umu : Juveni Špirit us Denfrn, & Viridis • Seni & Karm: Juveni Vivaces, & /«;<>- ^ri. Seni Hebeiiores, & Defictentes : Juveni Dentes Robit fti,& Jntegri : Seni Debi les, AttritiDecidui: J uveni Pili colorati • Seni, cujufcun- qucfuerint Coloris, CVwr: Juveni Seni Calvities : Juveni Pulfrn G rand tor, Sc Inehati or, Seni Obfcurior, 8c Tardior; Juveni magis A c uti, Sc Curabiles • Seni magis Cbronici, 8c C ur atu Dijficiles: Juveni Vulnera Citiuš coalefcentia ■, Seni Tar di it s: Juveni Genruvt in Senibus, V nit s Corporum efle quodammodo Confentientia, & kla. Pro Ar/detateCutif,{ub(\.itucbat Imvudentiam : Pr oD'*f ltie .A e ' rum, ImmTericordiam: Pro Ltpphudine Oculofum, Oculum Malum,oc m- vidim: UkoJmmerJtotre Oculorttm,8c.CHrvat torte Corporuv&fa* Hifloria Vit£ & ctAdortiš. Atheifmum: (rfeque enim cotbm^ inquit, refpickm, ut prtu s.) Pro Tremore Membrortm , VacilliutOnem Decretorum , 8 lfltixam InconBantiam: Pro In- Jkxione Digitorunt) tanquani ad Prehenlionenl, Rapa.cita.iem Sc Avari- tiam: Pro Labafcčntia G enuum^ T 'imidi tat e m : Pro j Kugti^C Mliditatem i Sc Obliqmtatem: & A!ia qu je non occurrunt. Sed ut Serii fimus j juveni adeft P Mor , Sc Ver ec mit a . Seni paululum ob dur uit: Juveni Benignitas , & Mifericordia ; Seni Ocčalluit • [uveni tAEmulatio Ivtdabilis • Seni tn~ vidia Maligna : Juveni Incltnatio ad Religionemfa. Devotionem, ob Fcrvo- rern, Sc Inexperientiam Mali: Seni Defervefcentia in Pietate y ob Chari- tatis Teporein, Sc diutinam Converfationem inter Mala, necnon ob Credendi Difficultarem : Juveni Valde velle • Seni Moderatio : Juveni levit as quxdam, & Mobtlitas . Seni Gravitas major, Sc Con Hami a : Ju¬ veni Liberalni!^ Sc Ben e ji cent ia y Si. Pbilambropia • Seni Avaritia , 8c Šibi faperefic corifulere: Juveni Confidentia , & betic fperare • Seni Disidenti a , Sc Plurima babereprofufpeBti: Juveni Facilitas, 8c Obfequium ^ Seni Moro- fitas. Sc F a Bidium: juveni S inceritas, Sc Ammm Apertm ^ Seni Camio^ Sc Ammm T'eBus: Juveni Magtia appetere ; Seni NeceJJana curare: Ju¬ veni Prrtfentibus Rebrn favere ; Seni AnteaBapotiorababere: Juveni Su- pertores ireverert • Seni Centura iti iSos uti: Sc complura alia, quar ad Moreš potiiis pertinent, quam ad inquifitionem pr sfernem • Attamen, quemadmodum in Corpore^ita. in Animo , in nonnulla proficiunt Senes, hifi fuerint admodiim E meriti; Nempe, ut ciim ad Excognandum mi¬ nus fintprompti, Indici o tamen valeant«, Sc Tutiora^ & Saniora , quam Spectojiora nlalint; Etiam, m Garruluatem proficiunt, Sc oBentationem • Fručtum enim S er motiti petunt, cum Rebus minus valeant ; ut non abfurde Tttbomm in Ckadam verfum fuifle, Poet rt fingant. Rrrr 2. CA“ v. • •. •; , - ■. • "VT. ■: * • nY. ' > •;., ■ ' ■■ ' »j • •; * • •. V’. 'j . iv--. • cnA ■/.' ■ ", \ tr : rj < . ; 'f iy.A . 1 ■■■:. ’ - :!’; ' .',!•/ • • ■ * i;‘ ;'[ :! i;rr; . ■ . 'vL:. ;■ " •/> v- • ' i.; .n f. >>/.* <: ' • t *i*i ?; . ■ ■ VivA,- • t - .t . »;.• O m,'. ;■> . : : r;f> (r, ' ' ; r < ■ - - ■ ■' r i ■■■ • 1 ■ ■ ■ : - : i n " n< - -irq ».v '• "• ' ■ ; :/;U;-;DVi ’..VO CI i iil/i \ Hi flori a Vit t rursus Spiritus Ule Aer eft^guemadmdum nec-Succut U vnefh Aqud) fedCorpmTenue^cognatttm. Aeri y atmultum ah eo diverfum: Pavtes mtem Rei Crafiiures (cim fint Natura P igr nec admodiim Mobilis) per periodo s longas dur at ur n forem :fed Spiritus Ule e ji, quiturbat^& illaf /odirat, & fuhrun, &tqtie Himidum Corporis , & quicqrid digerere poteši , in novam Spiritum, deprndatur • deinde tam Spiritus Corporis prnnnexiHem, qudm no vit h FaBtUj fmulfensi m evolam. Id oprime ofdenditur , m Diminutione Vondsiit^orpornpf AfefaBorum per Perfpirationcm. Neque enm quicqmd emittitur^em Spiritus, qmndd ponderaverat • neque non Spiritus, quando evohtverat. Canon IIL S Piritus Emifftts deficcat • Detentus , & mvliens intus 3 aut CoiLquat * aut putrcfacit • aut vivificat. Explicatio. a ^Jatmr funt ProcefTus Spiritiis« A d Arefačtionem* ad Colii- ^uattonem - ad PutrdEačtionem* ad Gencrationem Corporum. ikrci *jmwrteftopm Propmm Spiritus ,fed Partium CiafiSorum, po& emjjmt Spiritum: mm enm Ule. fe comrabmft,partim per FugamVrutti, parnim per /mirnemHomogeneonmtMt liqaet in ommbw : ,. qu*bem nmndni Laruorti & WnBuofimti: )\ A ^* 1 F !- CCS a ffe ( fln de fit Confufio i\la in. Putre^it-) £ ™'°. ’ fn-e Vivificatio, ePo P m Uidem Mixt*m Partium crafiiorum r J — -J- • ^oiritus &tm total fed hnge alio modo : Spiritus trt' Hifloria Vitoe & čAioirljs. ter detinetur , jedtumet , & moveturlocaliter • Partes Craffio- res mn (ohunt ur , jedfeqmmur Motum Spiritus , aique ab eo , qua. fi dif- fiantur, & extruduntur m varuj Figur as undefit tila Generatio, & Or- "ganizatio : haque femper jit Vivifieat '02« Motena Tei.aci, & Lenta j fitqne etiam Sequaci, jf Molli ; ut fimul & Spiritiis fiat Detemio • atqu e man Cejsio lenti Partituri, prom e.ts ef'jingu Spirirus • Atque boe cernitm i n Motena , omnium tam Vegetabi 1 iu m, ^ %s Animalium - 3 five generen - tur ex Putrefa&ione, five ex Spermate ■, inbis enim omnibus^ mam fe Hi j- fime cerniturefie Materia, dfiiciUs ad Abrumpendum, faalis ad Čeden- dum. Canon. IV. I N omnibus Animatis duo funt G enem Spintuum • Spirid rus Mortuales , * n f unt Inanimatis • & Super-addt- tus Spiritas vitalis. E K P L ic A T I O. I A*n antfdiHim es% ad Ungavit at em prdcurahdam ., debere confideran Corpus Htuxiauiun,p/^o,'u Inammitatum, & Inalimentatutu 4 Se- >cmi'o, ut Aniavitum, & Alimentatum : Nam Prior Conjiderauo dat Leves de Confumptione 5 Secunda de R eparatione. Itaque noj]'e debemus, meje Humanis Gatnibus, Offibus, Membrams, Organis, denique Par- tibtis fagutir] dum vivuntfin Pub dam id earum perfufos , iales Spiritus, quales injunt m hujujmodi Rebu, Čarne, Oflfe, Membrana; &c ctrcundati (Forpofec/afiiore^ quod eos intercipit • quemadmodum Aer permi X tmesl mNhejam Spuma. At Spiritus Vitalis omnis fibi contimatur^ner q»o(dam Catialcs,/w quos permeat, nec totaluer intercipi- itpr. Atquehic Spiritus eiUm duijxeH-^ Alcer Ramofus t arinimi, per- mam per parvos Dučhis, & tanfsam Lineas: Alt er balet etiam Cellam, m non t ant tim fibi contmnetur , fed etiam eongregetur in Spatio ahq»o cavo^ in lene magnd §ftantitatei}iro Analoga Corports^atqt, in illd Cella e si Fone Khvdommjjuiindedidncamur.Ea Cella prncipud eft m Ventr^eulis Ce~ rebri } quiin Animalibus- mag is Ignob il ibu s 4 n-gu sk i funt adeb ut videantur Spiritiis per umverfim Corpus Fufi,p/;«.r^w Cedulari: U; cernereesi »tfSerpentibus,AngbiUis, Mufcis, ^orum finguU Portiones venturdtu: Etiam Aves diinius tiaptiibm avulh fubfultant^ ammdm parva babeant Capita, olet 3 nec generet. £x P LIC AT 10. I 'Ste Canon jolvit Nodum, & Dijficultatemin Operatione Intcncrandi, per Detentioncm Spiritus :Si enim Spiritus mn Emifjus depr&detuf omnta intus^ nilfit Lucri ad Intenerationem Partium,«* Ejje juo -jedpotiur folvmtur & corrumpmtur. Itaque unacum Detentione refrigerari debent Spiritus, & ajringi^ne fint nimis Adivi. ■ Canon X. Lyr V V.--'V' ’ 1 1 - ‘ ' * C Alor Spiritus, ^Viriditatcm Cofporis , debet ejfe Ro* buftus, non Acris. V ; £ X P L IC A T I O, - -J E Tiamijle Can Otipertinet adfolvendum Nodum SupradiFtum, fedlonge latius patet • Dejcrtbit enim, qualis debeat ejje Temperamenti Calor, inCorpore ad Long quem vocamus, Fabrilem, mn Prxdatorium,. prppofuimus) huic Krt a tqua ex P Strte Ja ti sferi mu.* . Canon — .A Hiftoria Vita & ; Canon XV. s Pirims isGorporeGompagis folidat, detinetur licet in~ Vitus, • . •> ... f V Expucatio. G Mnia Solutionem Continuitatis fu $wa Claublracircundant Spiritui arfta, ni **eAt. ,V -Canon XVI. Olcofis, dr Pinguibus detinetur Spiritus lih enter, Edt n °n Jint Ttnacia, VC- E x p l i- Hifioria Vifr& £ X PL I C AT I 6 . p.n^^A.u ^;z^^z^z ,mPr6 - Canon. XVIL E Volatio cka Humom AdueL cmfcrval diutiks Olen fum /* Ejfe fits. 0 « > -j ‘i • • f \ ■ ":jdu: Ex PLI C A TIO. J D lximus Aquea, uipote Aeri Confubflmudia, citihevolare Olenft tardius, ut c um Aere tntnus confemmtia: At cum Humid utrunque plerifque Corporibus infu , Evenitut Aqueum vekti prodat OI? ofum } Namtllud-fensim exie»f ) hdcetim 'aijpmat. Itaque nil maj is k •vat adCorponm Confervationern, qmm Siccatio Lenis, qux*wiuttX S /\ f A Exclufas confert M Lon^itatem y Ji alitk IgJ JTjL commodis edveas „ Ex pli c at 10. - - rr -w« jpirinis, cr Acas. gtuare jt mera touatur^ tpau&pa* rumproficitur' idq«f expeBari debet. dtta* men boe feqmnturvaria Incomfnoda ; qdbus, quma sjt: '' jt> ' ' ° ‘ Operatione Seeundd ex decem y annotavimus. Canon XIX* ,. . /V / •- e :■ : - S Piritus Juvcniles Senili Corpori bditi 3 9(atmmem- petidio retmertere fofftnU ' * . r ~ ■ S llcci C or far is lubduri 3 & Rofci di i f aC * unt a dLwgai>i- tatenL». , r . . .-'...H•.') 113 A ;-' J C*’*-'’-!' • Explicatio. ... •• ' * _ ' ' R Atio perjb/cua eff, eum arnea pofuermtts Dura, & 01eofa,j»*Ro£ CvL mUus diftpari. Illud tamen interetf (ficta etiam in Operatione Pecima notavimm) q«od Succus Subdurus minus dijstpabdis eCedeji amulmms Reparabilis. Itaq ue CordKiodum c** Iričommodo janBumejl: Neaut pofit propterea aUq»od Magnal cperhoc pr^an ^ At Succus Rofcidus umque Rei fatuf.acjf *, Itaquediligemm huic incum* bendttm. Canon. XXI. Q Uicquid Tcnuitate penetrat ? neojtie tamen Acrimoma rodit 3 gignit Succos Rofcidos. j~ Ex P L IC A T I o. C Anon iftc magif difficilts e H Praded,qttam InteMu‘.M A nifeft»m e(t mm, fMfad ^penetrat, fid ,m,n mm Stimulu, m, Deote, agSjMfe* 4®^. Ac>da>,% W r,,«^ w .mnfu^Bkiu« mm*!!™ SnaanvS- Divulfioms,« Succos inlum, p artts »c« Tcnuitate, tmanm funm, &infamrtl “Ji 1 *valoma,irmare, & tmgm in tranfm. Dtbu in Operationibus feptimd, kand potica defiripfmm. Canon XXII. r^^Sfunjlitio op time j}t ceffante omni MOtu locali- E x p L i v j Explicatio. H Utic Canonem, in Cbmmentatione ad Operationem oBovam, fi£ tis cxf>licavmui. g an o n idoii. Limentatio per Exterinr J aut faltem non pet Stoma- chum 3 Longavitati utUiJjima 3 fifieripoffit. A E xv li c Ati o. ! /-n --- J qu& Singula minus Volem ; Canon XXIV. a. ’.f\ A U jnentju Hi Concodio Miliš e&ad Extrufionem Alimenti., ibi Exteriora confortari debent ad Evocationcm Ali' •f lU ' . ns^s, / r \ E X PII C ATI O. N On eftboe,quod inifto Canon cproponitur, eadem Res sum Prače- dente - Aliudenim eft^fi A linlčntum Exterius mrd troh at ur, ali ud. fi Alimentum Intcrius extrd trabatur j At in boe concurrum , quod Debi~ lit ati Concočtionum intiriorum^ alid f^idfubveniant, 1 Canon XXV *,v k vVw Mnts f ubila Rcnovatio C or por is fit , dat per Špiritu^ suit per MalaciiratiOncs. E x P l i c a i 16 . - '.-s: n , J I»\\ T-NUo funt in Corvoref Spiritus,^* Partes • AdmrttttqueJongn vtaplr- 13 venitur ver N utritionem • Atviabreves ad Spmtus per Vapores, & Affečtus • & ad Partes, per Malaciflationes. I Hud autem paulo at * mhMdMrfrnimm AUmentttionanffrE^ M Hiftorid vita & iMMSi. MaiaciflTationej^^ enim Imentto eft Malaciflationis, ut nrnriat Fmes • (ed tmtum ut eas reddat , magis idoneas adNutnendum. . Canon XXVI* • - u 'l j ■ •' * i Vlacirfatio fit 9 ]?e?, Confubftantialia 3 Imprimentia 3 ^ Otcludentia. I . ti ■ i \ . »t rt ' \ . i’ A ’■ ' ■ ' Ei r ti c ati W -.i M Anlfe&a Rot:o e(l j ipoVConfub ftantialia proprie malacijfent • Im* primentia deducam • TJccluaentia 'reuneant^ & Perfpirationem, gujfitft Mom Malaciffationi oppofum^cohibeant. ltaque (ut m Operati- One defcrtpfimus ) Malaeiflatio /zoirjlx 31 R AUoprtefto jfa quia mm Refrigeratio non Tempemn,fed Poteih (prtfertm Sahgumu) ad vitam Longa/n fit praciptti nectjjana j orh- mnš boe non prt po/sttfer Iniiis^ quantum opus eft, ab(que Dptru- Bione Stomachi,# Vifcerum. - rmnm Ca^ou xxiX. C Omplicatio UU, qaod tam Gon futilptio, tfum Ktnfr ratio,/«r Galoris Opera 3 mdxmnm eU ObHaculmCd LongeeVitatem. Ele P LIC Ati o. ' * , . ' V .T” , i f v D ERrmmur [ereonima MagndOper&a Naturis Gomplicatis ^ tum quod alta Kanone juvet^Ua noceat j Atque bhhbraio Iudtcto, &f a , caetPralhea opus efi : Idnos^uanmm respermtut,&inpr*fe»ua occurm, Jecmus • Separmdo Calores Benigno* 4 Nocivis . & e* **e ad mrum guefaciunt. tu Canon XXX* ^UJratio Morborurn tmfomiis eget Medicinis ; at Lon« iae- tam Malaciflantem • & Disetam Emaciantem ? c 9 Renovantem. At in* teren , qn& ad Distatn Fatniliarem, & Viftum quotidianum pr de quo nune non e[l S er mo „ 4 . 4 » ❖ F I HJ S. Errata * P A g. 5 .Luk. definet, lege,«(f//«t.p.y. 1. j .P#U Cruciatus , dele Comma.p. t.io.nullam, lege mitlum .9 1 l.manu di5ium,\.manu dn5lum.i0.ii .ctruf.fertt.i i.17. Lubria, 1 . Ludibna, j 1. x 1 .V itriraumA.P atnarum. t f .11.S termine,hSturmim.ibi.ii.Afca>tHs,l.Afchamusiiq.j 4 nuicemA.invicem. z6.3 z ,p»tl,humanma,dele Commt. i 9 .S.fcurra ,\.fcun a.\b\.to.ii/dem, 1 .bi iifdcm.je>.i j.unap.uni. 37. 9 :antiquam,l.antiquum. 41. 9 .Pralcftionem,\.Pralc£iionum. \bi.47 . Foim*cts,l.For 7 iacie. 4 $.i 6 .T(os,lRcs. 4 s. 4 .*ccn'dat,l.accend*t.MA : i 9 .rtto,l.t r <>ta.M.}i.di- dcatur, 1. vid ut ur. 47 .3 y .emandare,\.tmendare.q 9 . i 9 .puUhritudine, 1. de pulebritudine. f y. ■$<).deleclii,\.dcletii.')<).i>f .Fnbulti,\. Tabitlii. 61.5,adimpletionts, l.adimpletiones. d 9 .%.Pyra- midaliap.Pyramida.li. 71 .uh.compeUetur,l.compeUeretur. 71.11 .rerum, l.verHm.tif a o.ut fi,lc. Ktft.y4JM.Modus,LMt>dDs.l04.i<;.liberari,\.liberii7e.ii2. 9 Speciei,\.Specie.ib.i9.Cor;Aege Cofnltio. \yz.i 9 fricato.l.fricata.s\S-i‘).dilperduntur,\.difptryuntur. \$6A^tenttur, l.ten- tetur.i 5:4.1 1 .Aventitiis,l.Adventitm.i U A■•bfidant,l.obddent.ibi.i4.0mnibus,l.Ominibur. t66.i6.xdipfumXidipfum.ni.io.iffum,Uprdm.ie)i.i6'.Briurco,\.Briaree.iyi. di.confoli- tot,\.confopit»s.ioy.6 Rxpan[ionis,\.& Expanfioms.jjj.s. nuquam,\. unquam.jjS.iO.Suf- 4 fexi,hSut1'exi*.i U z s circumple5UntibHS,\.cmumplettentibHs j7%.17.&Habitus > forpom Saturasji.& Habitm for pom Staturas. 391- i7.neq-„latq-,.^o6.j faeraitem, \.utentcm 408. i%.mtrquofdam,\ širite.,quofdam 416.19.Artef,o,LArtcfio.nn.17. Memtrratme,l Mo dc- ratione.41 S ■S.0rigino,lo>igana.4 ,, l9 .Refmosd ,\.Refmfa.44S .1 S.SeUam,\.CelUm.46i. 3 s Ftcteropeneasjl.Hcteroffnias.^c^.iy,inammitatiim, 1. Inanlmatum.^66,i^.fit } \.fit. 468. 28.; disjungMtur,fmilu jl.disju>rgantuy.Simi lit.q7H-JI.indicatmUjlJtldaiatmis, \ ✓ ■ FRANCISCVS de vervlamio, SIC COGITAVIT; T Ah E MQJ E zJTFD SE ra: tonem in/Utuit , quam Viuentibm O Totteris notam fieri , ipjorum interejje putauit. Vm lili pro comperto effcr, In- tellečhim human um {ibi ipfi negotium faceflčrc, ncquc auxi- lijs veris ( qu:e in Hominis po- tellate funt) vtilobrie & com- mode; vnde multiplex Rerum Ignoratio, & exlgnoratione Re¬ rum detrimcnta innumcra: ora¬ ni ope connitendum cxiftima- uit, G quo modo commercium iilud Mentis> &c Rerum (cui vix aliquid in terris, aut faltem in terrenis, fe oftendit jfimilc ) rcllitui pofletin integrum, aut faltem in melius deduci. Vt vero errores qui inualuerunt quique in setcrnum inualituri funt, alij poft alios ({] mcns fibi pcrmittatur) ipfi fc corrigerent, vel ex vi Intelle&us pro- pria, vel cx auxilijs atque adminiculis Dialečticse, nulla pror- ^ fus lus fiiberat Spcs $ propterea quod Notiones Rerum Fri- mx , quas Mens hauitu tacili & lupino excipit 3 recondit, ac- queaccumulat (vnde reiiqua omnia fluunt) vitiofe lint, & confufe, Sc temere a Rebus abftračt* : Nequc minor bc in Secundis & reliquis libido & jnconllantia j ex quo lit , vt Vniuerla illa Rano Humana, qua vcimurquoad Inquilitio nem Natura, non bene congdla Sc *dificata lit, Ted tanquam Moles aliqua magnifica line fundameoto. Dum enim Fallas Mentis vires miranturhomines Sc celcbrant • Vcras eiufdcm , quas elle pallint (li debita ei adhibeantur auxilia , atque ipla Rebus morigera lit, nec impotentcr Rebus inlultet) prate- reunt Sc perdunt. Rdlabat illud vnutri , vt res de integro tentetur, melioribus pralidijs • vtcjue fiat Scientiarum , Sc Artium, atqueomnis HumairaDočtrince, in vniuerfum In- Slauratio , adebitis excitata Fundamencis. Hocvero licet Ag- grelTuinfinitum quiddam viderjpoflir,aclupravires mortales; tamen idem Tradatu fanum inuenietur ac lobrium . mams quam ea qute adhuc rada funt. Exitus enim huius rci dl nonnullus. In ijs vero , qu* iam fiunt circa Scientias, dl Vertigo quadam, Sc Agitatio perpetua, Sc Circulus. Neque Eum fugit y quanta in lolitudine verletur hoc Experimentum, Sc quam durum Sc incredibile lit ad faciendam fidem. Ni- hilominus, ncc Rem, nec Sciplum delerendum putauitj quin Viam, qu* vna Human* Meliti peruiaeft, tentaret atque iniret. Pradlat enim Principium dare Rei, qira Exitum habe- re pofsic,- quam in ijs, qux Exitum nullum habent , perpetua contcntione Sc lludioimplicari. VraautemContemplatiuae, Vijs illis adiuis decantatis fere refpondent; vt Altera ab ini- tio ardua &difficilis 3 delinat inapertum; Altera pri mo in- tuitu expedita Sc prochuis , ducat in auia Sc pracipitia. Quum autem incertus elTet, quando hxc alicui pofthac in m en tem ventura hnt; eopotiflimiim vfus Argumento, quod neminem hadenus inuenit, qui ad hmiles cogitationes ani- applieuerit; decreuit prima quxque, quae perficere licuit, i n publieum edere. Neque haec feftinatio ambitiofo * ult * fed follicita j vc fi quid lili humanitus accideret, cx ~ taret, J I taret tamen Defignatio qua*dam, ac deftinatio Rci quam animo compIexus eft } vtque extaret fimul Signum ali- quod honcftae fu£ & propenfe in Generis Humani Com* moda voiuntacis. Certe aliam quamcunque Am- bitioncm inferiorcm duxit Re, quam prae ma* nibus habuit. Aut enim Hoc cjuod agi- tur, Nihii eft; auc Tantum, vt me« rito ipfo con tentum efte de* beat, nec fmdfcurn cx- tra qu3£rcrc H f * SERE- rr. \,:nb>i obsmiteb ■ -jcbxup oiiMCHi/r ■ :j 33i£3 'ib- .—tjnpiZ Inrmi r/ - pbpiv , - ; zi.-r.b/ .•:• .;ninr nficOiarrnrjH zbonaDiU j-lns^o.^. •/:• tjjI a:. -"b Leu* •mA supnn jiT-Lup r '.'ul •. Ki r 'r.i‘ v .Lom *£rnrnsup f ;bi - :;iibfflsi' - bit m^.c'b:• -i^boup ooH JuA i I F R A N C I S C I DE VERVLAMIO, INST A VRATIO P R jE F A T IO. Dc fiatu Scientiarum , quod non fit foeIix, aut maiorem in _ modum aučtus; quodquc alia ommno, quam prto- ribus čofnita fucrit , via apericnda ut Intelle- 6lui humano* & alia comparanda auxilia, Vt ftiens fuo iure in rerum Na¬ turam vti pollic. / fdentur nobis homines, nec opes , nec vires fuas bene nojje; verurn de iliis * ma~ iora quam pareil* dehti* minora credere.^ fta fit , yt aut ar te s receptasinfanu preti]s afiimantes y nilam > ^ _ plius qu#rant; autfeipfos plm atjuocontemnentes 9 viresfuas in leuioribusconju- m a nt ■ inijs^ad fimmamrei faciant, non expe~ A riantur* riantur. Quare fant (sr JuaScientijs Columna, tan~ qum fatales • cumad Aterius penetrandum , homi* ne s nec d ep d eno , nec/fie excitentur. zA tque , čumlj opinio copite, inter makimas caufas inopice Jit • quum~ me exfidutiaprafentium , auxiha negiigantur in poslernm • ex vfu ef (sr plane ex necefiitate , vt ah illu qua adhuc imentafunt , ipfo operiš nottri lmine (jda reliclu ambagjbm, (sr non difiimUlanter ) hono - ru (sr admirationis exceffus to Hat ur • vitli monito , homines eorum aut copiam , v t Hit ate m, in maiiis accipiant , celehrent. Sfam fi quis in omnem illam librorum varietatem , qua Artes (sr Scientia ex- liltant , diligentius introjficiat , vbiqinueniet eiufdem reirepetittones infinitas^ tradandi modu diuerfas > in - uentione praoccupatas ; 'uč omniaprimo intuitu nume* fačio examme,pauca reperiantui\ Et de vitli* tat e aperte dicendum eU- Sapientiam iflam , quam-> d Cjracis potifsimam haujimus, pueritiam quandanL^ Scientia Videri , hahere quodproprium ejl puero* rum\ vt adgarriendumprompta, ad generandum in- ualida & immatura [it. (fontrouerfiarum enim ferax, operam effoeta ešL Adeo vt Fabula tila deScylIa> in E terarum fiat um , qualis habetur ,adviuum quadrare~i videatur-quse yirginisos (sr vultum extulit , advtermn Dero monjlra latrantia fuccingebantur (sr adhserebant, fta habent (si Scientise } quibm infueuim m, ge n era h (La quadam blandientia t (sr jfeciofa • fed cum ad particu* larU ventum [it, Veluti adpartesgenerationts, vt fru " dum & opera ex fe edant , tum contentioncs (sr obla - trantes difbutationes exorimtnr , inauas definunt ? (sr qtue qu# partus ločim obtinent . Traterea^Ji huiufmodi Scienticeplane res mortua mn ejjentjdminime videtur euenturum , quod per multn tam jcecula vfn yenit • vt Hite J uit immota Jere h Are ant ve/ligij s , nec incrementagener e humano dtgnafmnant: eoyfque 9 vt ftepenumero non folum ajjertio maneat ajjertio , jede* tiam quA$Uo maneat quxjho , & per dijjumiones non joluaturjed figatur a la tur• omnijcpue tradi - tio juccefho djciplinarum reprafentet & exhibeat perfonas MagiBri & udi tor is 3 non fnuentori$ ) & eius qui inuentis alitfuideximium adijciat. jnartibus Mem mechanicu fontrarmn euenire Vtdemm . Qua,ac Ji auue cuiujdam Vitalis forent participes , quotidie crefcunt & perficiuntur, (? inprimi* authoribus rudes plerung & /ere onerofa, & informes apparent,po/lea vero nouas virtutes,& conrmoditatem quandam adipif- cuntur^eo yfq jt vt citius jludia hominum & cupiditates deficiant O* mutentur ? qudm illa adculmen , cjt - perje' Bionem Juam peruenennu Thilofophia contra, & Scientue IntelleBuales,jlatuarum more, adorantur & celebrantur , fed non promouentur. Qiiin etiam in primo nonnunquam authore maximhigent , & dein* ceps degenerant , jjjtm pofiquam homines dedititij faBi fmt > & in vnius fententiam (tanqudm pedarij Senatom j coierint , Scientijs ip/is amplitudinem non addunt,fed in cer tis authoribus ornandis &flipandi$ % feruili officio funguntur . S\(eque illud afer at quijji~ am • Scientiospaulatimfuccrefcentes , tandem ad ji a- tum quendam peruenijji , & tumdemum Qquajicon - feBisjjatijs legjtimii) m operibus paucorm Jedesfixai A Z poju - iSk pofuiffe - atque pojlquam nil melius inueniri potuerit y re/lar e fcilicet , vt qua inuentajint , exornentur , ^ £ 0 *« lantur. <*Atque optandum quidem ejjet , /f4 fe~> habuijfe . %eUius illud\ (st ver ms • ijtas Scientiarum^ mancipationes nilaliudejfe y qudm rem expaucorum ho* minum confidentia , £<7* reliquorum [ocordia, (st iner* /&? natanu . Tottjudm enim Scientia , per p ar te s di* ligenter fortafie excultre 3 (st traBatafu er im , tuni f or* te exortus esl aliquis > ingenio audax , ^ propter Me* tbodi compendia acceptus , c 3 ^ celebratm, qm jfecie. tenus !*A rtem conBituerit , reuera veterum labores c or* ruperit, f d tam en pofleris gratum effe Jolet, propter • lofum operiš expeditum , 6 ^ tnqutfitwms nou» Venim dum opinionibus (sr moribus confulitur, medlo - criutes i/la Uudaue , in magnum Scientiarum detru mentum cedunt.Vixenim datur 3 authoresfimul & ad~ mirari, (sr fuperare i>. Sedfit aquarum more, qu& non altius ajcendunt , e* quo defcenderunt . /ta- ^ huiufmodi hominesemendant nonnullajedp ar um. j promouent• (sr proficiunt in melws i non in mam . defuerunt 3 qui aufu maiore, omnia Integra ._j / fž/ duxenmt y (sr ingemi impetu vfi y priora pr oster nen- do,(sr dejlruendo > aditumJtbi (sr placitis jut s fccerunt ; juontm tUmultu non magnopere profeclum eff; quunL* SPbiloJophiam (pr Artes non re ac opere amplificare .->, fed placitu tantum permuture, atque regnum opinionum infetransferre contenderint: exiguofanefruTtu > quum inter errores o p pojit o s } errandi cauja\fintJere commu - nes. Si qui autem necalienis ? »čr propriis placitis ob~ noxiiJed libert ati fauentes 3 ita animatifuere } ytalios Jecumfimulqučcrcre cupcrent • illi jane affecluhonefH > Jed conalu inualidi fuerunt . Trobabdes enim tan* tim r at ione sfeqmti viden tur 3 (pr argumentorum ver- tigine arcumaguntur 3 (sr promifcua qu£rendi licentia feueritatem inquifitionis eneruarunt ♦ SAjemo autem reperitur , qui in rebus ipfis 3 & Experientia , morama fecerit legitimam . ul quifitionem exercent, nec ci cer ta lege mihtanuQuln & plerique pufilla quadqm penfa fibt propojuere ? pro magno ducentes Jvnum aliquod inuentum eruere poj M fint ; injlituto non minus terni, qudm imperito, mo enim rei alicum naturam -, in ipfa re „ redle ant fce* ličit er perjcrutatur^ yerum posl laboriofam experimen~ . torum variationem non acquiefcit , Jed inuenit quod vlterius qiicer at. Ofepue illud imprimis omittendum eU, quod omnis in experiendo indujlria 3 Jlatim ab ink tio opera quadam dečlinata , pr apr oper o & intempe* Jliuo Jludio captauit • Fruftifera (inquam ) Experi* menta, non Lucifera , quafiuit • nec ordmem diuinum imitata ejl , qui primo die lucern tantum creauit , eique vnum die m mtegrum attribuit• neque illo die quicquam materi ati oper u produxit, c verumfequentibm dabus a d ca dejcendit . ialeciica partes tribuerunt , atque inde fidifima Scientijs praJidia-> comparari putarunt , venfime & optime viderunt , intelldlum humanum fibi permijjum , merit o fu(Je - Uum effe debert->. Veritm infirmior omnino e(l malo medicina • nec ipfa mali expers« Siquidem T)ialeUtca ' qua recepta ejl, licetad (jimlia & ^Artes , quain fermone & quaffigendos , qmm ad vianu* ver it ati aperiendam Daluit, Opare, vt quce dicla fant compleclamur } non vL detur bominibus aut aliena fides , ant indujlria propria, £irca S cientias baclenus fcehciter iiluxi(je • prafertim^ quum & in demonflrationibus , in experimemuad*° huc cogmtis ,parum fitprafidij, FEdificium anteni j hum Vniuerji) firucluraJua y mtelieclui humano con* i templan - templanti, inf ar labjrintbi eH - ybi tot ambigua Va¬ ram, tam fallaces rerum & /ignorum Jimilitudmes, tam obliquce (sr implexte « 2 \( 'aturarum ffirce & nodi , r vndequaquefe oftendunt* fter autem , fub incerio Jenjus lumine, intcrdum affulgente, interdum fecon* dente, per experienti errorum , et errantium numerum augent. J n rebus tam dur is,d e iudicio hominum ex vipropria,aut etiarn^ de fcelicitate fortuita, defferandum cH. dfeque enim Ingeniorum quantacunque exceUentia, neque experi* endialeafepius repetita, iffa Vincere queat, r Oe/Iigia fdo regenda funt: omnifque Via yfquea primis ipfis fen - [mm perceptionibus, cena ratione munienda^, que h te c ita accipienda funt , ac finihilomninb tot fe> eulis, tan tis laboribus aBumft. (Afeque enim eorurru* qute inuenta funt , nos p cenit et, • priufquam autem Oceanus traijceretur, et noui Orbis regiones detegerentur, neceffefuit, vfumacus nauti* c perfeclior mentis & tfnteliebdus humani v fug & adoperatio introdupatur . Rfos certe Merno Veritatis amore deuith, viarum incertis , & arduis 3 folitudinibus , nos commifi - m us • Ditiino auxiiio freti &innixi, mentem no- firam , contra opinionum violentias , & qua/i in* flruciu acies, O contra proprias interna* hafita« tiones fcrupubs , <> contra rerum caligines , nuhes, yndequaque Dolantes phantafm , fuftinuu mus • yt tandem magis fda &* fecura indicia , yiuen* tibus&pojlcris compararepojfemug , in re fiquid profecenmug , aha Jane ratw*nobi$ viam ape n/if, vera&* legitima jfivitus humani humilia- tio% Omnes enim ante nos , qui ad artes muemendas Je apphcueruntj ponieUis pauiifjjer in res , exempla y experientiamoculis i [latm > qmfiimentio niialiud effet , quam puadam excogitatio , ffprim. proprios, yt fibi Oracula exhiberent , quodammodo inuocdrunt . ^(osverb inter res caUe perpetub Derfantes , //z- telleUum longius a "Rebus non ab/lrahimus , quam yt rerum imagines , tW// (W ž# fo ) coire~> poflint• vnd} fit , -u£ Ingenij vir ib us & excellen,tice non multum relinquatur. Atque quam in inueniendo adhi* bemus hurntlitatem , eandem in docendo fecpuuti fu+ m us* JA (jtjue emm aut confutntionum tnurnphh y aut antfuitatis aduocatiombus , aut authontatis yJurpatio * quddam > aut etiani obfcuritatu velo, ahquam his nottrk noflris inuentu maiejlalem imponere^am conciliareconal murqualia repenre non difficile ejjet ei, qui nominifuo, non animisahorumlumenajfundere conaretur, Jjon ^inqmm) vilam aut leim, aut infidias bominum iu~ dicijs fecimus, aut paramus * v er um eos ad res ipfas , & rerum [veder a adducimm . vt ipfi videant, quid habeant , quid arguant , quid addant 3 atque in com *■* mune conferant. Shjos autem fi qud in re 3 yel male credidimm , vel obdormiuimus, <> minus attendimm, veldefecimus in vid, c> injuifitionem abrupimm 3 * ni- hilominus iumodis, res nudas c* apertas exhibemus, let errores nojlri, antequdm Scientia majjam altius in~ ficiant, notan feparan pofiint • atque etidmvt fa<* cilis £> expedita fit laborum noflrorum continuatiol eum Ver banu, SDeim Špirit um, preče sfundimus humillimas, & ar** dentifkmas, let humanigeneris verumnarum memores, & peregrinationis iftim vita, in qud dies paucos & malos terimus • nouis fuis Eleemofynis, per manusno- jlras , familiam humanam dotare dignentur . prorfia dedititio , fidei dentur, qute fideijunt « podremo, vt Scienti£ Ceneno d Jerpente infujo, quo animus humanus turnet c> inflatur, depojito, nec aitum Jdpiamus, ne c vitra fobrium, Jed ver it ate m in c bari- tate colamus. Peractd autem votis 9 ad homines conuerji i qu lapjuidedit. Sedambitioja illa&Jmperatiua Scien- tite JJADoralis, de D ono Malo dmdicantis , cupidi - tog > a d hoc yt Homo d Deo deficeretj e> fibi ipftkges daret , e a dem iim ratio atque modus tentationis fuit.De Scientiu autem~qute JVdturam contemplantur , San- Bus Ule Thilofophus pronuntiat , Gloriam Dei etfe celarerem* gloriam Regis autem reminuenire : non ahter, acji Dimna SNfatura , innocentij&bene- uolopuerorum ludo deleči ar e tur, quiideo fe abfconduni vt inueniantur • atque animam humanam fibi coD luforem in hoc ludo, pro fua in homines inditlgentid, bonitate cooptauent m PoHremo vmnes in Vniuera v v fum fum monitoS' Dolunm , vt Scientia ueros fines cogu tent • neceamaut animi cmfd petam, autad conten- tionem, autvt alios defficiant, ^ commodunu, autadfamam , ^7 potentiam , ^ buiufmodi inf e* riora, _/? amplitudinis humana fundamenta moliru ‘Deinde , vt Juis commodis aqui, exutu opinionum gelu d* praiudiciu in communt l_» confulant , dc erroribus viarum atque impedimen- j noflris prafidiis & auxiliu liberati & muniti, laborum qui reslant ,d* ipfi inpartem veniant . Pra- tered } vt beneJferent, Inftaurationem«o- Jlram, Ut quiddam infinitum , ^ v/fr* mor tale } fin- gani, & animo concipiant ■ quum reuera fit mfiniti erroris finis,&terminus legitimus-jnortahtatu autem, d* humanitatu > non fit immemor, quum rem nonin- traynius atatis curriculum omnino perfici pojfe confi- dat, fed fuccefioni deBinet . denique Scientias > » 0 » per arrogantiam in humani Ingenij cellulis , /^7 m fie in mundo maiore quarat . ^ rimum folent efje , qua inania : folida contrahuntur maxmf<& tn p aruo ji mt ' poflremo etiam pe- tendunu tendum Didetur Qneforte quis rei ipjius periculo nobk iniquus ejfe Delit) Dt Dideant homines , quatenus ex eo quod nobu ajjerere necejsejit Q/i modo nobis ipfi conjla - reDelimus') debis nofirisopinandi 9 aut fententiamfe+ rendi, fibi ius permijjum putent: quum nos omnem ijlam rationem humanam prmmaturam 3 anticipantem 3 a rebus temere,& citius qudm oportuit , abflrattam 7 { quatems ud inqui/itionem ^atura) Dt rem Da« rim , perturbatam, male extru&am y reijciamus. oSQeque poflulandum ejl , Dteius iudicio fletur , ququid nobis yelinm ) aut quale jit illud opus quodani* mo <(t cogitatione compleBimurij perpetub nobis cura erit erit^aut pr recepta huiufmodi Operiš conficiendi^aut etiam partem operiš ipfiusiam d nobis confe$am,ad exemplurn totius/ubiungere: vt in Jingulis ant opera aut confilio uemus. htemm, etiam adnojlramexi/limationem, non joliim ahorum ytihtatem pertinere putuuimus ; necpuis arbitretur , lenem aliquam de iftuifmodi rebus notionem mentem no sirarn perHrwxiffe ; attjue ejje illa , qiue de- Jideramus ac prenfamus , tanquam votis Jimiha. Ea vero taha funtquorumpene s homines (nififebi ipfi defent') potešlasplanefit ; e> nos apudnofmet rationem quandam certam explicatam habeamus. Afe- que enim regione s metin mimo , vt <*A ugures , aufi- ciorum cauja: Jedintrare , vt < Duces y promerendi jlu~ diofujcepim us. - Atq ue haec prima Operiš pars efi. Tono praterueSi rtes vcteres , IntelkUum hu- manam ad traijciendum inštruemus. Teši matur it a- que Tarti Jecundre , DoUnna de meliore perfe&io- re vfu rationis in %erum inquifitione , de auxihjs ver is fntelleBus: vt per boe (quantum conditio burna- nitatis ac mortalitatis patitur J) exahetur IntelieUus > <> facultate ampllfaetur ad Ufatura ardua obfcu- ra /up er an da. aJtque eši ea, quam adducimus , Ar s (quam Interpretationt^n Naturam appellare confue- uimus') exgenere Logicce ; licet plurimum , atque adeo immenfum quiddarh interjit „ tjfam ipfa illa Lo- gica vulgaris auxilia c> prrefidia /ntelleUui mohri ac par are profitetur : in boe smo confentiunt. Tiffert autem plane a Vulgan y rebus pracipue tnbus ; vif % ip/ 0 fine , ordine demon fir andi& inquirendi initijs » l $3 /Jfam jfam buic notlrce Scientue fini* proponitur ; vt tnueniantur non Argumenta , Jed Artes 5 nec 'Trincv - pij s confentaned , Jed ipfa Trincipia ; nec c Rationes p robabilesfed Defign ation e s indic ationes Operum % Itaque ex intentione diuerja , diuerfus Jequitur ejffeBuš* Ulic enim aduerfanus Dijfutatione Itincitur con - šlringitur: bic Jfatura y Operem* Atque cum huiufmodi fine conueniunt Demontira* tionum ipfarum natura Ordo. In Logicd enimu yulgari opera Jere hmiuerfa circa SjllogiJmum con* fumit ur* De InduUione yero DialeHici vix ferib cogitajje viden tur ; leuimentioneeam tranfmittentes , ad dijfutandi formulas properantes . erba-> autem notionum tejjerce figna fmt . Itaque fiK°' tiones ipfa mentu ( qua yerborum quafe anima funt , totius huiufmodi fruBura ac fabrica bafs ) male ac temete d rebus abflraBa , 'iMgve , defim- ta circumfcripta , denique multu modu Ditiofa fue* rint , n/«* ‘Reijcimus igitur SyUogifmum ; id folum quoadprincipia , (adqua nec illi earn ad* bibent j fedetiam quoad propoftiones medias : quas educit jane atque parturit , *vtcunque Sjllogifmus ; 7^ Operum fleriles , 4 TraBica remotas , plane quo* .:. 47 19 ad partem aBiuam Scientiarum incompetentes . Quanu im igitur relinquamm SjUogifmo c> huiufmodi De- monUrationibus famejis ac laBatu , lunjdicUonem in Artes popular e s & opinabiles , (m/ in h ac parter mouemus) tamen ad Bfaturam T^enim , Induclione^ per omma , tam adminores propofitiones, quam ad maiores , vtimur . Indučtionem enim cenfemus eam-f ejje demonflrandi formam , Sen/um tuetur , ^7» JA faturampremit, 0 * Operibus imminet ac fere im- mifcetur • quoque demonfirandi plane inuerti' tur, per exclujio ~ nes ac reiecliones debitas necejjario cone kidat. Quod fi fudicium illud 'vulgatum Dialcclicorurn tam operofum fuerit , & tanta ingenia exercuerit ; quanto magis la - borandum esl in hoc alt er o, quod non tantum ex Aien* tis penetrahbus ■>jedetiam ex SSjatur que Scientiarum fortius deprinnmm & folidamus, atque Initia inquirendi altius fumimus , quhn adbuc bomines feceruntiea fubijciendo examini, qu£ Logic a vulgaris tanquam fide ahena recipit » Etenim Diale Biči principia Scientiarum a Scientiisfingulis tanquam mutuoJumunt: rurjus notiones mentis primas veneran - tur : EoBremo informationibus immediatis fenfus be* ne dijjofiti acquiejcunt . *iAt nos Logicam veram fin~ gulas Scientiarum Erouincias maiore cum imperio 3 quam penes ipfarum Erincipiafet 3 debere ingredi de» creuimus: atque illa ipfa Erincipia putatiua ad ratio- nes reddendas compellere ? quoujque plane conflent . Qwod vero attinet ad notiones primas fntelleclus • ni- bil esl eorum, qute IntelleBus febi permijfus congefit, quin nobis profuffieclo fit > nec vilo modo ratum > nifi nouo indicioJe jliterit > & fecundlim illud pronuntia - tum fuerit . Quinetiam fenfus ipfius informationes multh modis excutimus . Senfus enim fallunt vtiquc .>; fid errores fiios indicant : Ver um errores prrejlo , tndicia eorum longe petka funt, E>uplex autem ejl Senju s culpa: Jut enimdejUtuit nos nos, aut decipit * (amprimo,plurimte funt res qua fenfum etiam reci e dijfoftim , n ec vilo modo impedi~ tum ejfugiunt ■ antfubtilitnte totius corporis > aut par - tium minuti)s , aut loči diftantia , tarditate atqut^ etiam yelocitate motus , familiaritnte obieUt, aut alias ob caufis, 3\(dque rurfus, vbi Senjus rem le-* net, prebenfiones eius admodum firmcefunt . Sfam te/limonium & informatio fenfus femper e/l ex ana* logia Hominis, non ex analogih Vniucrfi: atque~> magno prorfus errore a/feritur , Senfum ejfe menjurani rerunLj* ftaque vthu occurratur ; nos tnultoO* fido mi- nisleno auxiliaSenfui vndique conquifiuimus,& con- traximus: yt dettitutionibus fub/litutiones, yariatto- nibus reUificationes fuppeditentur. IA(eque id moli- mur tam Inftrumentis, quam ekpenmentu . Etenim^ Experimentorum longe maior eil fubtilitas , quam^ Senfus ipfius, licet inflrumentis exquifitu adiuti : (de~> iu loquimur 8xperimentu, qua ad tntentionem eius quodquxritur perite,&> fecundum artem excogitata u O. appofita funt. ) Itaque perceptioni Senfus imme- diatte ac proprU non multum tribuimus : fed eo rerrU deducimus , w Senfus tantum de 8xperimento, 8xpe- rimentum de fe iudiceuOuare exifiimamus nos Senfus (a quo omnia in Sfaturalibus petenda funt, nififor¬ le lihe at infinire ) ntittites religiofos, e> oraculo - non imperitos fnterpretes nos pr^flilijfeLj l yt alti profefiione quadam, nos re ipfa Senfum tueri^ac* colere videamur. cJtque huiufmodifunt ea, qu vel Ad- Jcititiafunt , yel fnnata . aJ dfcititia vero immigra- runt in mentes hominum } vel ex d^htlofophorum pla~ cit is c> feHu > velex peruerfis legibus demonflratio- num. At fnnata inhterent Ufatura ipfins fntelle- Hus , qui ad errorem longe procliuior ejje deprehendi- tur , qudm S enjus . r Utcunque enim hominesfibi pla~ ceant y &in admirationem tčMentis human£ ac fe* re adorationem mani , Hlad certifimum ejl ; Sicut fje- culum in£quale rerum radios ex figura feHione. pr oprla immutat * itn £> zAhfentem , cum d rebus perSenfnm patitur, in notionibus fuis expediendis comminifcendu , haudoptimd fide Ijerum natur £fuam naturam inferere immifcere ^. Atque prior a illa duo Idolorum genera, agre\ poHrcma y>ero h£C milo modo euelli pofjunt . fd tan- tum relinquitur , yt indicentur • atq vt vis ijla Mentis inftdiatrix notetur conuincatur , ne forteddejlm - H ion e veterum , noui fubinde errorum Jurculi ex ipfd mala complexione zIAAentis pullulent ; eoque res re > *cidat 9 vterrores non extinguantur , fedpermutentur: 'Verum e contra , Dt illud tandem in £ternum ratum C 'T fixum fit , fntelleHum nijiper InduHioneni > eiuf* que 2 3 hr que formam legitimam 9 iudicare non pofje^ , ltaqut, ‘DoBrina ifta de expurgatione InteUeUm 3 i>t ipj'e ad veritateM habilis Jttpnbm redargutionihm abfoluitur: ddedargtttione Thilofophiarum , JJgdargutione 'De* monftr dtionum, & fedarguttone %ationi$ human & nama. His vero explicatis y ac poftquam demum-t patuerit , quid Jderum natura , qmd MM entis natu¬ ra ferat • exi[limamus nos thalamum M?VLenlis & Dniuerf pronuba dimna bonitate , flrauiffe & ornaf fe. Spithalamij autem votum fit y vt ex eo connnbio aimlia humana , & /lirps Inuentorum > qu$ necefii* tates ac miferm hominum aliqua ex par te doment Jubigant P jujcipiatur . Haec vero e(i Operiš pars fecunda. * <*Jlt vias non folurrt monflrarč & munire y Jed inire qmque confilium ett. ltaque Tertia pars Operiš CumpleBitur Phaenomena Vniuerfi • hocefl y Omni- genam Experientiam,atque Hiftoriam DfaturaleftLj 9 eius generhi qua pofiit ejfe ad cmdendarn Thilofo- phiam fundamentalist Uf eque enim excellens al qua-j Diemonflrandi W , fne Dfaturam Interpreiandi for¬ ma ^ yt Mentem ab errore & lapfu defendere ac Ja- ftinere y it a eimateriam ad fciendum prebere & Jub- ■minijlrare pofiit. V er um ijs , quibus non conijcere^ ■& hariolari \fed inuenire (s* fctre propofitum eU ; qmque non fmiolas & fabulas MA/Lundomm commi - mfci ? fed huius ipfim 'veri undi naturam intro- Jp cere y & yelut diffecare inanimo habent • omnia a %ebm ipfis pctenda funt. Dfrque huic labori , & inqmfitioni , ac mundana perambulatiOni Mia ingenij\ l ant \ aut meditationis , aut argumentationu fubfiimio , aut compenfatio fufjicere potejl -non fiomnia omnium in - genu coierint. Jtaque aut hoc pr or Jus habendunu , aut negotium in perpetuum deferendum. oAd hunc "vero yfque diem it a cum hominibus aUum eji > y>t minimo mirum jit, fi Ufaturafuicopiam nonfaciat . jfamprim, fenjus ipfm Informatio, & deje - rens,&fallens : Obferuatio , indtligens , & inaqualis , tanquam Jortuita: Traditio , ,&ex rumore: C praclica , intentn & feruilis :Du Eocpenmenu - lis 3 ^ ftupida a prarupta : denique Hi- fioria naturalu , • Vitiofiflimam mate- nam fntelleBui ad Ehilojophiam & Scientm con- gejjerunt. ' Deinde^preepoflera oArgumentandi fubtilitas yentilatio ferum rebus plane dejjjeratis tentatur reme- dium : nec negotium dIIo modo reflituit , errores feparat. ftaque nulla fj?es maioris mgmenti , pr T bilofopbU enu- tricanda primam mammam prah e at, Licet enim Ope - ra , atque oABiuam Scientiarum p ar tem prcecipue Je- quamur , tamen mefiis tempus expeUamus , nec muf cum & fegetem herbidam demetere conamur. Satis enim fcimus Axiomata reBe inuenta , tota agmina Ope - rum fecum trahere\atq i opera non jfarsim , Jedconfer* tim exbibere. fntempejiiuum autem iilum puenlem affeBum ,Vt pignora ahqua nouorum Operum pr oper e captenturprorfus damnamus&* amouemus.ceu pomum Atalantae quodcurfum retardat. Atque Hijloria no- fira fMAtimlis Officium tale ejl . % (Juoad Congeriem yerd, con fcimus Hifioriam non jblum fSfaturae liber a ac folutce^ (cum fcilicet illa Jbon- te fluit , e> opus fuum peragit . qualu ejl Hifloria Ccele - fiium , eteororum , Term , & ajMaris, <£Mi- neraiium , Tlnntamm , Animaliumf) fed multo magis ff itur£ conStriBtf 't>exat^r^ prtefidii in hac pavte 5 quam in illa alteragponimus • Q quan- i6 quandoquidem jfatura rerum magis fe pr odit p er vexationes rtu,qudm in hbertntepropria. Ufeque (forponim tantum Hifloriam exhibe* m us, (e d diligentia injuper noftra ejfe putauimus, etu am ‘Virtutum ipjarum (illarum dicimus, qu£ tanqudm fardinales in ofaturd cenjeri pofint 9 £> in quibas Sfaturce primorcha plane conftituuntur • vtpote Ma~ teria primis Tafiombus ac defiderijs - vi^. Denfo, Raro,Calido,Frigido,Gonfiil:enti, Fluido, Gra mfLtm,ali]fque baud paucisf Hishnam feorfum com - pararču. • .v.v.A' Enimuero vt de Subtihtate dicamus, plane con - quirimus genus Experimentorum longe fubtihus 6* jimplicius qudm funt ea qua occurrunt, (fomplura enim 4 tenebris educimus & eruimus, qu Experimen - torum mehu s homimbm cauijje nos arbitramur ,qum qui adhuc m HiHorid Sfaturah ver [ati funt.. šffam omnia fide oculatd, autjaltem perjpeBd,<&> fummd-i quadam c um feueritnte recipimus ; itavtnil refemtuv “učlum Miracuh caufd , fedqute narramus , d fabuli* ^ mit ate cafla intemeratafnt. Quinetwn & recepta qutzq ue ac lajata mendacia Qqu# mirabili quo~ '\ 1 danu dam negleBu perfacula muha obtinuerunt & inuete - rataJunt ) nominatim profcribimus & notamus • nz_> . Scientijs amplius moletta fint. Qmd enim prudenter ammaduertit quidam • fabulas , £ 9 * fuperfiitiones, O* nugas , Jfiutricula pueris in/Ullant , eorum etiam Jerio deprauare : ita eadem nos mouit ra~ tio , vt folliciti atque etiam anxij fimus , ne ab initio , cum Deluti infantiam Thilofophia fub Hislorid S\Qi- turali traBemus (? curemus ? illa alicui Sankati ajjue - fcat. maguexqmjitM (fiqua fmt') expergi/cantur : 1 T)enique r vbique monita , fcrupulos^ cautiones ajpergimus 5 religione quadam, e> tanquam exorcifmo omnia phantafmata eijcientes , cohibentes . c PoBremd , nobts exploratum fit, quantopere 8xpenentia O* Hlftoria aciem mentis humana difgre- g e * quam difficilefit ( pr afer tim animisvel tene~ ris, Del praoccupatis) d principio cum Jfatura con~ fuefcere *, adiungimusfapmi objeruationes noftras , tanquam pnmas quafdam conuerfiones O* inclinatio - m, Deluti ajpečtus Hlftoria ad Pbilofopbiam * Dt &pignoris loco hominibus fint, eOs in Hifiori# fiuBf hmperpetuomn detentosiri ; vtque, cum ad opus In- tellcBus deiieniatur , M m procinUu . <±Atque per huiufmodi Qmlem defcribimus) Hifto - 28 nam jfaturalem, aditum quendam fieri pojfe ad ZZfaturam tutum c> commodum ; atque <£\dateriam IntelleBm preberi probam praparatam cenjemm. Eoft/judm 'vero IntelleBum fidifiimu auxiliis ac prafdiisflipauimus , lujium Diuinorum Operam^ exercitum feuenfimo deleBu comparauimus - ml am - fliper e/Je 'videtur y nifi rt Thilofophiam ipfam ,_j aggrediamur. zAttamen in re tam ar dud fujfenff funt qutfdam qua neceffarid videntur interponenda ._>• partm ddcendi gr and y partim in vfum prtefentem-j* Horumprimumefl,rtExemplaproponantur in - quirendi inueniendi ^fecundum noftram rationem acviam y in alicjuibus fubieBis repr^efentata •fumendo eapotifimum JubicBa , qu(erun- tur ,funt nobilifima, c> interfe maxime diuerfa • ^ vnoquoque genere Exemplum nondefit. Zfeque^ delu Exemplis loquimur , fngulis E recept is ac Epgulis lUufrandi gratid adiiauntur : (hocenim in Secunda E ar te operiš abunde preejiitimus') fed plane Tjpos intelligimas e> Elafmata, qua 'vniuerfum. cjTkf procejjum, atque inueniendi continuatam^ fabricamordinemin certisfubieBis, iufque Variu irifignibusjantjudmfub oculosponant, Stenim nobis inmentem venit y in atbematicu , aflante machi~ nd t fequi 'Demonflrationem facilem &>perjpicuam~>: contm y hbfqu,e hac commodibdte > omriiavideri inuolu- ta &,quam reuerd funt y fubtiliora. hacjue buiufmodi £xempli$ Quartam partem noflri Operiš attribuimus • reuerd nilahud ejl, quam Secunda Eartis dpph' vatioparticularis explicatsLj, l.i, ' ' r \ 1 At negligamus. Quamobrem Quintam parteni^ Operiš ex ijs conficimus x qune a nobis ant inuenta , ant pr ob ata , aut addita funt : Jfeqiie id tamcn ex ratio- nibus atque prafcnptu Interpretnndi ■ fed ex eod m_j fntelleclus vfu , quem ahi in inquirendo inueniendd adhibere confueuerunt . Etenim cim, ex perpetud no~ jlra cum IPfatura confuetudine , maiorade EA4edi- tationibiM noflris , qudm pro ingenu viribus , ]f e - r amm tum poterunt ifla veluti tabcmaculorum iti vidpofetoium vice fitngi,vtmensad ccrtiora conten~ dem in iispaulifer acqmefcat. oJttamen teflamur in- terim > nos iUtt ipfc > fbd ex Verd interpretandi for¬ ma nonJint inuenta ? aut pr ob atu > teneri minime vele. Ifiam vero ludicii fujpenfonem, non efi quod exhorreai qmfpiam in ‘DoBrind , qua non jimpliciter ml fciri pojfe, fed nil nifi certo ordine certd vid fciri pojfL> ajferit : atque interen tamen cerios Certitudinis gra¬ du* ad vfum leuamen condituit ; doneč Mens in f aufarum explicatione confflat « dhfctjuc enim ilLt ipfe ScbolaiEhilofopboruni^ui Acatalepfiam fempli- citer tenuerunt fnferiores fuereijlis cjua prormntiandi hcentiam vfurparunt. Ilire tamen Senfui c> Intcllc' 3ui auxilia non parauerunt , quod nos fecimm v fed fidem & authoritatem plane fuflulermt • qnod longe ctlia res efl&fere oppo/im. Sextd tandem par s Operiš nottri (eni reliqute in* Q J Jermani Jeruiunt ac minifirant ) eam demum recludit (sr pr o - pomit Thilofophiam, qua ex huiujmodi (quaiem ante docuimm (sr parauimus ) inquifitione legitimd, (sr ca* JI d 2 (sr Jeuerd educitur Poten tise, vere in idem coinci* dunt: (srfrujlratio Operum maximeJitex ignoratione Caufarunu. tque in eo funt omnia , fiqm oculos Mentiš d JJebus ipfis nunquam deiiciens , e ar um imaoines plane vtfunt, excipiat. dfecjue enim hoc fiuerit 'Dem , vt Thantafia noflra jomnium pro 8xemplari Mundi e dam m: fedpotius benignifaueat , Dt A pocalipjim.^ ac Deram vifionem Defligiorum &*figittorum (Jreatoru fuper Creaturas,fcnbamm, Itaque f Z "u Pater, qui lucern vifibilem primitias Creatur<£ dedijli , (sr lucern IntedeBualem a df Operum Operam moram in faciem Hominu injpirani ; Opuf poc , (juodd tua Eonitate profeBum , tuam gloriam re- petit , O 71/ poftquam cbnuerfus es ad[pe¬ ci andtrn Opera quce fecerunt manus tuce , VidiBiauod omma effenibona y>alde-& requieuijli. <±At Homo conuerfuš ad Opera qua fecerunt manus fuce * vidit fiodomnia ejjent vanitas (sr yexatiojpiritus ; nec vilo modo repaeuit . Quare fiin Openbm tuis fudabim us facies nos vifionis tua Sabbatitui participes. Supl plices petimus , Vt bac mens nobit con/let :vtque ' noais Eleemofjmis per manus noftras e> aliorumtfuibus eandem mentem^ largieris , familiam burna- nam dotatam veliš * - ~ ' • * v. v O j V it u Hu, • ■ - * 'C ' 'i*» * n\ W ’ • ' . , ' . * X ^ V ; , - ^ . - • f \W. \y- v; * ^.V . v -V v. V. . •. >'• ‘ ' , . '."Vv-- X— . < » «V« V’,’. .1! *S - ■ - 'i ..A ‘ • . X" c ^ ••• '• 1 ■. O v •• >• . \ . ■ • ■ , . f\ • ■ 'L . ••. ‘ 1 « • » V.\^’ ‘ ♦ ••» XX * " - '• - -*J . s r-V * ■ • • , - • ' . * ' • • * * ' ' •' ' • a ■ • , 1 • • ■ i ** - v. - ‘.it . ‘ • . , ’ . ' ^ \ . V’ ’ DBEST TA%S T%1MA INSTAVRATIONIS, QVM COMTLECTITV% PARTITIOMES sgientiarvm. IlltS tatneti sx Secrndo Libro ds ProgreC* fibus faciendis in Doclrina Di- uina & Humana, nonnuL leu, ex parte peti pojjunt . SSOVITV^SSCV^dVA TA%$ INSTVARATIONIS* ' UJM A%TeM IT SAM Interpret andi 5 ^'aturamiperiork adoperatio- nk IntelleUus exhibet * neque eam ipfam tamen in Corpore traUatus iujli ; Jed tdntum digefiam per /um mas> in Apho~ rifmos . praefa- .! TVf e . f r t v •'% r ’» ‘t i V A !. c x /> >r\ * tj?- ; u-o^j as. ■ r v ?■ - i HI e i a ; * r, ;■ i.. , brx M t ■ ■ ~i *■ ✓ •••-' • .. :-w •./ v..i ; * i •*-> • . / . ■ -vos , .! ■ vf i ~T T- v -v 1 t i a M J ■‘v* tj, moiTAlA V ; \h K ’i *£ v • i iv -j T >? V a.v ; inomr m ,y,* } './?, . - VjVite- '■"•. O ' t '>V. 1 : ’ -yWfrV 0 ^ U\ ^.AV, * ;<* •'■ : ’ Alk-: \vi' -e$v ; v. : •> Ha >;š J**«a*$ 3 * PARS SECVNDA OPERIŠ, OVAE dicitvr. NOVVM ORGAN VM, SIVE INDICI A VERA VE TE%T%E TAT 10 3^ATV%jE. 37 ■ . • • • '.'.‘, .1 1 >V I Vi de at ur a , tanqudm l# de re explorata , pronuntiare auji funt , boe ex animi fiducia fecerint , fiue ambi - fto/č , c> profefforio • maximu ilh Tbilofophiam. (jT 4 Scientm detrimentis afi fecer&j, 'Ot enim adfiderti^ jaciendam validi , etiam ad inquifitionem extin - guendam ^ abrumpendam efficates fuerunt • virtute propria tantum profuerunt , quantum in hoc nocuerunt , quod aliorum ipirtutem corruperint , c> perdiderint. Qfi autem contrariam buic viam ingrefii funt , atcfuenibilprorfus j'čiri pojfe afieruerunt, fiue~> ex Sopbikarum yeterum odio ) fiue ex animifluBuatio - 1« e* quadam doBrinte copid, in bane opu nionem delapfifnt ,certe no n contemnendas eius ratio - nps adduxerunt ; leeruntamen nec d iperit initijs fenten - denudrunt , fiudio quodam , 4^. feUatione proueBi , prorfus modum exceffemnt . andjuiores ex Gracis( quorum feripta perierunt) inter pronuntiandi ia&antiam , ($* ^ catalepfise de* Jperationem y pmdentiusJe jushnuerunt ■ * i/itquede incfiiijitionis difficultate , d* obfcuritate y ja* plus querimonm &*indignationes mijcentes , &»Velu- tijranum mordentes y tarnen propojitum Vrgere, at - U\fatuue fe ifnnnfcere , defiitemnt: ( onjen - taneum (vt videtur) exijlimantes , hšc ip [um (videli* cet V trum alicfuidfciri pofiit') non difjputare y jed expe- riri. St tam en Uh ipfi , impetu tantitm intelleUus v/i , ‘Rvgulam non adbibuerunt 3 fedomniain acri medita - mentis volutatione y agitatione perpetud, pojuerunt . (ftfoflra autem ratio y vt opere ar dua y it a di3u facilis eji. 8a enim esl y Vt certuudims grad us con - (lituamus , Senfum per reduBionem fjuandam tuea- mur y fed <ČMdent'u op ur quod Senfum (ubfepuitur , pleruncpue reijciamus-, nouam autem (j* c er tam viam^ y ab ipjis Senfuum perceptionibus , zdMenti aperia- mus y & muniamus. dftque hoc proculdubib vide~ runt illi ? qui t ant as \DialeBica partes tribue~ runt. Sx quo liquet y illos IntelleBui adminiculo-j qund vita confuetudine , auditiombus , d o Brin is inejuinatis occupata , ^anifimis Idolis obfeffa fuerit. ftaque opera IntelleBuaha nudiš Jere $5A£entis Diribus tra - Plave non dubitdmnt ; p^r#^ admodum fuifient res , moucre e> vincere potuijjent , licet oper as enix~ as, atque etiam comunftas pra&itijfent. <±Atqu(u fi paulijjter mor ari , P* boe ipfum exemplum , in JJecuhm , intueri Delimus ; exqmramus (J placet)fiforte obelifeus diquk, magnitudm infig- nis adtmmpbi nelbuiufmodi magmficentue decus transferendus effet, *tqu'id bomines nudiš manibus aggrederentur , annon hoc magnte cuiufdam e Je de - , ftcBator quijpiam rei Jobrius fateretur ? Qubdfinumerum augerent operariorum , atqueboc modo fe DalerepoJJe confederent , magis? Sin autem deleBum quendam adbibere Dellent , *jt; imbecidiores feparare , robuBts tantum c> Dtgentibus d ti 3 atque h)nc Jalte m Je Doti compotes Jore Jperarent' , annon adbuc eos impenfius delirart -» diceret ? Quin etiam Ji hoc ipfo non contenti , tandem 'atbleticam confulere jlatuerent , deinceps manibus y lacertis, ex arte bene DnBis , 6^ medicatis, adefie iuberent , annon pror* Jus eos dare operam , ur quddam pra- 2? i denfia dentid infanirent, damam ? Atque homines tamen jtmih malefano im p e tu > conjfiratione mulili y je- runtur in IntelleUualibus ; dum ab ingeniorum vel multitudine c> confenju 3 W excellentidO* acumi- ne , magna Jerant ; aut etiam Dialeciica ( qiite qnec¬ el a m tbletica cenferi pojdi) mentu neruos robo- rant: Sedinterim licet tanto fludio & con atu , quis vere iudicauerit) intelleclum nudum applica- renon dejtnunt . ?5\4 anifeflifimum autem e/l, in omni opere magno,quod mantis hominis pnejlat, fine^> inslrumentn machinis , viresnec jingulorum inten- di> nec omnium coire pojfc~>, ftaque exhis qua diximus pramifis, farnim us duas ejferes , de quibus homines plane monitos volumus , ne forte Hite eos fugi ant, aut pr teter eant. Quarum puma huiuufmodi eHjfierifato quodam (vt exiUimamus) bo- no , ad extinguendas & depel/endas contradi&iones, tumor e s ammorum , vt & dJeteribus honor , e> reue* rentia intaBa } <(sr imminuta mane ant, & nos deUina taperficere , tamen modeHite nojlrae fruUum pevcu perepofimus, Shjam nos ,/1 profiteamur nos mehova ajferre qmm antiqui, eandem quam HU viam ingrefi; nuUdverborum avte efficere pofimus, quin inducatur quadam ingenij, vel excellentite , velfacuttatis compa > ratio , fine contentio • mn e a quidem Ulitim, aut noua y dQuidm enim pofim m, pr o iure noflro (neque eo ipfo a lio,quam omnium') fi quid apud eos non re&e inuen* tUm > aut pofitumfit, reprehendere, aut not ar e?) Sed ta - men r *tcunque iuHa aut permijfa * mihilominus impar fortajfe 4 * *• fortaffe fuijfet ea ipfa contentio , ob virium noflrarum modum. V er um quum per nos illud agatur , vt alia^i omninb w IntelleElui aperiamr , itlis intentatn &*in~ eognita, commutntcL-i iam ratio efl ; cefpmt ftudium partes\ nofque indicu tantummodo perfonam fu/line* mm ; quod mediocris cene efl autbontatu , /murne cuiufdam potius , quam facultatu exceUenti effeBd defcendet. Sint itaque ( quod foehx fauElumqueJit TPtrique partij duce doBrinarum emanationes , čfcg dijfien- fationes • dua? fimiliter Contemplantium , fiue Tbilofo+ pbantium c Tnbm, ac velnti Cognationes ; i&g neutiquaminter fe inimica, aut alien^jfedfoederatre, C> mutuu auxilijs deuin&£: jtt denique alia Scientiste (folendi, aliafnueniendi ratio. aAtque quibus prim a potior & acceptior efl, obfeflinationem\ ve hit# emu lis 4 * lis rationes , 'Vel quod idam alt eram ob mentis inf ir mi - tatem capere & complecli non pofiint , (id quod longe plurimis accidere necejje efl ) optamus , w ijs foehciter , &exvoto fuccedat , quodagunt\ atque Vt quod fe- quuntur, tene ant. Quod ji cui mortalium cordi c /z£, »o« tantum Inuentis barere, atque tj s Vti Jed ad 'vlteriorapenetrare-, atque non dijfutando aduerfa- riumjed opere naturam Vinc ere ; denique , non bede C> probabiliter opinanjed c er to c> oflenjme jcire\ tale s , tanquam 'Veri Scientiarum filij , nobis (Ji vide~ biturj fc adiungant ; yt omiflis tSjatura atrij s , infiniti contriuerunt , aliquando adinteriora pa¬ te fiat. oAtque vt me Hus intedigamur, ytque idud ip- fum quod Dolumus , nominibus impofltis magis fa~ miliariter occurrat\ altera ratio,flue via , Amicipatio Mentis^ Interpretatio Naturse, a nobis ap- peUari confueuit. €H etiam quod petendum vi d e tur. ZAJos certe co - gitationemJufcepimus , curam adbibuimm , Tot qua d nobisproponentur, non tantum vera effent,fed etiam ad animos hominum (licet miriš modu occupatos &* interclufos) non incommode , aut a/Jere accederent. *U er ant amen V; '' : i i V- vi * . ’ \ A V". «: ■• ’A’ . f V - 3a lO A - . a 0 I ’ ;• . !> 0* ?■. r\ \ ' vv q '. ■* Cf i ‘ j i L -f A 4 X i *A/? ‘L / ^ v partis secvndae S V M M A, D I g S S T APHORISMOS. , ... E I A P H O R IS MI DE INTERPRETATIONE N A T V R AE, et REGNO HOMINIS. Aphorismvs L Omo čft(aturrt miniJieV , & fnterpres , tantumfacit 3 intelligit , c/uantum de tura Ordirie re, 'Vel merite^ obferuauerit , nec amplius fcil, aut poiejl. if. N Ec mantis nuda , nec fniclleBus ftbi permijjus , mukimt yalet • Inftrumentis C* auxihjs res perft- cifj.r\ tjuibus opusefti nonminusadintelleUum^udm ad mamm. ojttfue yt infirumenta mantis motum aut El cient ,• 4 § Nouum Organ um. Lib.I, cient , aut regunt • fta&inflrumentn ČKdentu^ In - telleUui autJuggerunt^aut cauent. III. ar' se Jientia e^ddotentia humana in idem coiniidunt , * ignoratio caufa deft it uit effeUum. U\Qatura-*» enim non nifiparendo yinči. tur: Et (juod in ( ontempla* tionejnjtar caujic ejl • fd in Operatione , injiar dregn¬ ite e H, IV. A D nil aliudpotepi Hpmo ? Ttf corpora natur alta admoueat y & amoueat: reliejua , tranfigit. V. S 0lent fe immifcere Ehjaturee ( Opera— ) ilhfechanicus, <Č\Iathematicus , cSA/lcdtcuf * nA IchjmiHa , c> : f d omnes (yt nune Junt m ) r # lem, fuccejju te nul \\ / v Vv. i’M 'm vi. I dfjanum quiddam effet , &infecontrariiim > m- fiimare e a , nuncjitam faUa Junt i Jicri poJJe i nji per modos adhuc nunquam tentntos* VII. ■ T/i f^Enerationes Mentis & Manus numerope admo* p^dALdum Videntur in libris, Opificijs. Scd omnis iila Varietas ft# e j\ { n jhhtihtate eximia, & deriua* iioni* Li B.t. Nouiim Organum. tionibm faucdrum rerum , eju# inmiuermt ; non in mi' Mero Aziomatutru* Vflt. E Tiam Opera , qu# iam inuenta funt , Cafu de* bentur , (T Cxpenenti# , Scientijs * Scienti# enim , nune habemus > mhil ahud funt (jiiam qu#dam Concinnationes rerum antea inuenta* rum-, non modi imeniendi, ant defignationes nouonim Operurru . IX. n v v ‘ ir**,* /~^Aufa D ero & radixfere omniurn malornm in S ti* V, J ntijs e a 'Vna eU quod dum z5\4 entu humana viresfalfb miramur extoilinvdS, Dcra ems mteiluLj non qu#ra,nus. Vbtilitas Dfatitr# fubtilitatem Senfus&* Intel- l(Uus multispartibusjuperat ; ytpulchr# ill# me¬ dit atione s, & jfecidationes human#,, & Caufationes a res male-fana fint , nifiqubd nenadfet, qm aduertat. \ ' U» U f. fi*. \V \ '* Cv*'* rv ' ^V. *\fc * X. * ‘ t S * - S n ut 3 l XF. S fcut Sciehtitf, qu# niinc habentur , inUtiies funt ad muentionem Oper um : It a (s* Logic a cju# nune ha* betur 3 inutilis eU ad inuetUionem Scientiarum . IL . • J J _ - 4 v , r » Ofcd, (ju# inifuefi, ad mm wip4r enorei (cjui in notiti* v n abihendos& f' $0 Nouum Organumu Lib.I. gendos yatee,potius quamad inquiJtdonem Deritatis % vt magu damnofafit , qudm vtilis* v XIII. S jUogifmus ud principi a Scientiaruni non adbibe+ tur, ad media Axiomata fruftra adhibetur , cumfit jubtilitati Pfaturte longe impar, oAjJenfum itaqu&*> conjlringit, non res . XIV, S fUogifmus ex c Propofttionibm conflat , propofiio* ne s exverhis,verba Ufotionum teffertffunt.fta* que fi notiones ipfe (idquodbaJis releji) confuja fint, temere a rebus abBraBa; nibtl in ijs > qu&fliper Jim - mtur, eB flrmitudinu. Itaque JJes ejl ynain ladu~ ftione vera. a r XV. I JflJhjotionibus nilJani ejl i nec in Logicts, nec in Thjficis• non Subflantia, non Qualicas, Agcre, Pati, ipfum E {Te, borne notiones funt • multo minus Graue, Leue,Denfuta, Tenue, Humidum, Siccum, Gencratio, Corruptio, Attrahere, F iv gare, Elementum, Materia, Forma, e> idgemtt; Jed omnes pbaatajltcte e> male terminata . . ' XVI, N Otiones infimarum Specierum , HominLs, Ca- n * s , Columbae, prebenfionum immediata - * rum Iv IB. I. 51 Nouum Organum. rumfenfis- Calidi^FWgid^ Albi, Nigri ~^Tfd km magnopere ; qu Q))nmifiione rerum quandojue confmdmtm, reli- qua omnes Qqmbm homines baclemis vfifunt) aberra- t ionesjant } nec dcbitu modu a rebus alnlracLe eW citata. * XVII. N EcminoreU libido O* aberratio in conAituendu Axiomatibus,quam in Afotiombus abflrabendis • idqne in ipfes principu *, qua ab induttione vtdgaripenl dent. <*J t multo maior ett in Axiomatibus , o-prvpol fitiombm inferioribuš , qua educit Sjllogtfmm. ^ * XVIII. Q Va adbuc inuenta funt in Scientm.ea buiufmodi funt , vt notionibus vulgaribm ferefubjaceant : Ut vero ad interiora remotiora ofatura penetre - tur, necejfeefl, vt tam Jfotiones, quam in vfu v* Nouum Organum. L I B, I, in vfn efl\ Alt er a a Jenfu c> particularibus excitat Jxiomata ? afcendendo continenter gradatim, vi- tirno loco perueniatur ad maxime generalk • quje via vera eHfed intentata. XX. E /mdem ingreditur viam(prioremfcilicet') Intelle- Umfibi permijjm , quamfacit ex ordine DialeUi- C£. Gejlit enim Mens exilire ad magis generalia 3 vi acquiejcat : Stpoft p ar nam moram fajhdit experienti- am: Sed breč mala demum auBa funt d DialeUicd ob pompas dtjj)Utationum . XXI. ] r UftelleUmfibipermiffm, in ingeniofobno c> pati- L ente,0*graui (prafer timfd doUrinu receptu non impediatur ) tentat nonnihil iliam alteram viam , qua reUa eBfed exiguoprofeUu ; cum IntelleUm , mfi rega - tur iuuetur , mf inrequald fit , omnino inhabilti adfuperandam rerum obfcuritatem . XXII. V Traque via orditur d fenfu c3* particularibus , acquiefcit in maxime generahbm * iSW immen+ fum quiddam difcrepant • cum altera perfiringat tant tuni experientiam & particularia cursim • altera in ijs rite & Ordine verfetur ; dfltera rurfus iam a prim cl pio confktuat generalia quredam abHraUa , e> inuti* alteragradatim exurgat ad e a qute reuerd Jfktu- * &fant notiora . L»b. I. Nouum Organum. 5 ? xxiir. N Qn leue cpuiddam interejl inter humana mentu [dola, c> dimna mentis Ida oz , boe efl , inter placita cjuadam inania , Deras /ignaturas , prcJionesjaUas in creaturis , inueniuntur , XXIV. mo do fari potefaDt Axiomata per argumen - tationem confatnta ad inuentionem nouortWL-> Operum Dale ant ; fabtilites U\Qaturafubtilita* tem argumentandi multis partibus fuperat. Sed Axio - j particularibus rite & Ordtne abftraBa, noua. particularia rurfusfacile indicant, &defignant ; /w- que Scientias reddunt aUiua-i. XXV. A Xiomatzt, cjua in d Ju funt y ex tenui & manipula - r/ experientid y & pauchparticularibus , plurimum occurrunt , fluxcre ; [ere admen/u - rameorum faltd , Čt* extenfa : vt nil mir um Jit-, (t ad noua particularia non ducant. Quodfiforte inftan - non prih animaduerfa aut cognita Je offerat y xioma diflmUione aliqud friuold faluatur , vbi emcndariipfum verius foret . XXVI. R Ationem bumanam , ^ Dtimur 3 ad Offaturam Andcipationes Naturae, (tjuiares temeraritLj eS pramarnra ,) at tlim Temnem qtue dehtiš mo- P dis Nouum Organ um. Lib. I. is ehcitur d rčžwr 5 Interpretationem Natur x > do' cendigratid 3 vocare confueuimus* XXVII. A Nticipationes^to firma funt ad confenfurru-^ quandoquidem , fi homines etiam infanirent ad i?num modum (jr conformiter 3 ilhfam bene inter /o congruerepojfent. XXVIII. Q Vin longe validioresfunt ad fubeundum ajfienfum Anticipationes, qudm lnterpretationes^ quia ex paucis colle&a, ijfq maxime quafamiliariter occur runt 3 InulleUum fiatim perilringunt pbantafiam implent • vbicontra , Interpretationes ex rebus ad~ modum vari)s (jr multum difiantibus ffarsim colleUa , InteUeftum fubito percutere non poffunt • vt neceffi^, fit eas , quoad Opiniones , dur as (jr abfonas 3 fere in* fiar mj/fleriorumfidei "Viden. XXIX. ] r Scientijs , qua in Opinionibus (jr placitis fimda - L tafunt 3 bonus eft yfus Anticipationum, (jr D ja* leBica • quando opus eft afienfum fubiugare , non res . XXX. NT On 3 fi omnia omnium atatum ingenii coierint , ^ (jr labores contulerint (jr tranfmiferint , progrefi J m ma gnus fien poteritin Scientiis per Anticipatio- nes. quia errores radie ales ? (jr in prim a digefii^ue^j mentu Lib. L IMomim Organurn. mentis , ab excellentia junUionum remediorum^ fequentium non c ur ant ur. XXXI. TO^/lr* magmim eX f>e8atur augmentum mScien2 t;js ex fig rmdilHionc č>\ injitmc nouorum fup»r veter a ; ledmMmratiofaciendaeflabimk fundamen* tu,nifilibeett ferpetuo circutnuolui in Orbeni, cunu exi/i, contemnendo progrejju. XXXII. • 7 '' ■ <% . ■ Vi . . - .. * h ■ •' • . *• • 7/jW/i aAuthoribus fuus con/lat honos , atqutd 'adeo omnibus ; non ingeniorum ant f ’ Mz inducitur comparatio Jed Vue ; mfqste non Jed Indicu perjonam fuHmemus. XXXIII. -_ \ >. .. .v ■>- 'Vllum (dicendum enim efl aperte ) reclefieri pa- tejl iudicium nec de yia nottrd , /zec ijs qm fe « funt , />i?r Anticipationes /«&*/ ju* m */& eH ) quia non poUutandunLs eji yt etus ret iudicio (ietus , iudicium yo-? fatur. XXXIV. N Ecjue etiam tradendi aut explicandi ea > adducimus , facilu eft ratio ; 'J#*, m /c-» noua funt , inteiligentur tamen exanalogia vet enim. i. Nouum Organum 4 Lip J. XXXV. D Ixit Borgia de expeditione Gallorum in Ica- liam, eos venijjecum er etn in mambm Vt diuerfo- ria notarent , mn cum arnik, vtperrumperent •ftidem noftra ratio c JI jut doBrina nojlra animos idoneos capaces fubintret • (jonfutationum enim nulius e ji vjus, mi de Erincipijs O* ipfis bdfotionibus, atque c ttam de formis Demonjirationum dijjentimus . XXXVI. R EJI at vero nobis modus tradendi vnus (s*fimplex, vtbomines ad ipfa particularia e> eorum Sertes £> Ordmes adducamus- y c> vt illi run us imperentfibi ad tčmpus abnegationem Ufotionum, &>cum rebus ip* fts confuefcere incipiatti. XXXVII. R dtio eorum , qtd Acatalepfiam^Mm/tf/, t tet noftra, initijsJuis quodammodo conjentiunt ; exitu immenfum dijiunguntur & opponuntur. lili enim nihil fciripojfe fmp lici ter ajjerunt* non multumfciri pojje in Bfaturd, ed, quce nune in vfu eft, Vid: Veruni illi exinde autboritatem fenfus O* intelleclus defirumt) jfosauKiha ijjdem excogitamus&fubminijlramus . XXXVIII, ■T Dola d* Sfotionesfalfe quce lntelleBum humd* num jam occupdrunt , atque in eo alte h cer ent, non filum Adentes bominurn, ita obfident, vt ventati adi* L i b.L Nouum Organuhi, tus clifjjcllu pateat ; Jed etiam d ato concejjo aditu % tila r ur s us in ip/a infiauratione Scientiarum occurrent a molefla enmt\ nifihominesprmtomti> dduersbi e# Je, quantumfari potejl ? muniant. v Q Vdtuor funtgenera Idolom m qu& mentes bu ^ man as ohjtdent* Iti (docendi gratid^)nomma im** pofuimus^ Vt primum genus 3 Idola Thhus-fecundum^ Idola Specds \tertium ,Idola Fori; quartum i Idola 1 heatri vocentur* xL E Xcitatio ^(otionum e> Mmaturn per Indu- člionem ^ cme proprium remedium ad Idola arcehda fummouenda i Sed t amen indicatio Idolorum magni e(l yjus» 'DoBrina enim de Idolis jimiliter fe habet ad I nterpretationem Natur xjcut doBrma de Sophijlicis Elenchu ad Vialefticam mU garenu* T Dola Tribus funt fundata inipfa UJaturd burna* * na, atpe in ipfaTinbu fen gente hominum . Falso enim ajferitur, Senfum humanum ejje e SMenfuranu* rerum ; Qmn contra , omnes Ferceptiones tam Serisus (jukm Mentisfunt ex analogid bominis,non ex analogij FmerF Sfique IntelleBus humanm in ji ar ffecuh in& qualis adradios rerum , qui Juam naturam ujatura rerum immijcet , eamtpue dijlorqučt inficit* y 58 Nouufii Organum. Ll B.I # T'. 1 v V' , *« ^ ^ V» t' - £ V t \ >} 'Jf i»vi J ^ ♦ Vi ^ XLIL *UWTJ S ./v \ '■■■"''» «j . :■ •; - ..v.v\ ■ p D ola Spe cmsfum I d ola hminri indimdm. Habet 1 enim vnufquijque aberration.es SApaturte humana ingedere) Specumjiue cauernam puandamu indiui cinam, qu& himen «5\£ aturce frangit O c or rum ■* pit ; vel propter naturam cii}ufquc propnam gularem, Jel propter cducaiionem eS* conuerjationcm pum altist Jel propter leBionem libromm , &*mtbori * tates'eorumquos qmfque cdht miratur , vel propter dijfferentias Imprepionum prout oceurmnt in mimo prmoccupato & prcedijpofito y aut in anirno requo & fe~ d ato, Jel ejufmodi ; Jt plane /piritu? humanus (/prout diponitur in bominibus jingulu j Jit res J ari a, & om Urno perturbata, & quapfortuita : X)nde bene He- ratditmjmmines Scientios qumrete in minoribus A lun« dri, &rion in maiorefiue comtnunu X L11L S Vntetiam Idola tanquam ex contraBu focie- tate humanigeneiri ad inmcem, qute Idola Fori propter bominum commercium, & confortium , appella - m us, Homines enim perfermonesJocitmtur • t ver - ha ex cap tu julgi imponuntur . It aque mala č* inepta verborum impojitio y . miriš modri in telic Bum obfidet . Shjeque depnitiones aut explicationes , qutbus homines doBi je munire vindicarein nonnullri confueuerunt , re m vilo modo refiituunt. Sed verba plane vimfaci* um intelleBut, omnia tur b ant ; homines ad in j' nes, Cš* innumeras ( mtroucrpas, & commenta, e~ ducunu Sunt r - Lib.I. Notnim Organum. XLI V. S y n t denifie Idola qua immigrdrunt in animos ho- minam ex dmerfis 'T)ogmatibuf c PbiioJophiarum->? ac etiam ex peraerfis legibus T>emonftrationum • qu a8as cenfemus , qu£ zSMundos ejfecerunt JiBitios fce~ nicos. dfecjue de his qua jam habentur , aut etiam de . yeteribus Ehilofopbiis £>* SeBts tantiim loquimm\cum compiures alue ejufmodifabula componi concinna* n toofiint ; qmndoquidem errorum prorfus diuerforum caufejint nihilominusfere communes. ^(equerursus de Thilofophiis Dniucrfalibu* tantiim hoc intelligimus , fed etiam de Enncipiu Axiomatibm complunbm Scientiarum, qu A (aut qma recepta funt & credite , ant quia dele- Bant■) aha etiam omniatrahit adfujfragadonem , confenfum cum illis : JSt licet maior fit inflantiarum occurrunt in contrarium ; tamcn e as aut non obferuat , aut contemnit , didinguendo fummouct £> m)’c/V, fine magno e >perniciojo pne - iudiciorfuo prioribus iUis SjUep/ibns aut borit as maneat inuiolata. Itag reBe refondit ille , cum fufpenja ta* bula in temploei monfraretur eorum qui vota foluerant , quod naufragij periculo elapji jint ; interrogan* do premeretur , rz/w quidem 'D eorum 3fumen agnofceret. Quafiuit denuo 3 yt magu moueatur c> e%citetur Affirmatiuis - r j^Qegatiuu\ cum rite O* ordine aquumj'e vtnque , prabere debeat • quincon- tra, in omni e. 4xwmate vero conjhtuendo^maior esl Du inHantitf negatiua . XL VIL I SfittlleBus humanus illis , qufubire poffiunt , maxime mouetur ; i cjiubus phantafia impleri e> m/Zm confueuit: reli - ^ cjuodam > licet imperceptibili , fc_^ haberefin fit , c3r fupponit , quomodo fe habeni pauca illa quibus dfiMlens obfidetur ; W Vero tranfcur - fum adinflantm remotas c> heterogenem , per quas oAxiomata ,tanquam igneprobantur, tardus omnino fnteUeBiis eB, inhabilis, nifi hoc ilh per dur m le - gč\r, t> iolenmm imperium > imponatur . XLVIII. G Lifcit InteMlus humanus , confifiere , acquiefcere potiš ejl , fed "vlterius petit • at firu* jlrd. ftaque incogitabile e/l vt fit ahquid extremum aut extimum z5\fundi, fed fiemper quaji necejjarib occurrit Dt jtt ahquid Dlterius: 5fieque rurfus cogita - ri pote/l quomodd a ter nit as defluxerit ad hunc diertLj; cum dishnBio illa qua recipi confiieuit 3 quodfit Infi- nitum a parte ante, & a parte poft, mo( j 0 « conjiarepoflitrfuia inde fecjMretur, mod hymum-> . ■ 9 injc čl Nouum Organum. Lib. L infinitum alioinfimtomaius , atquevt confumaturin- finitum y (sr vergat ad finitum . Similis e ji fubtiiitas de lineufemper diuifibilibm , e* impotentid cogitatio - : rf/ maiore cum pernicie interuenit hcec impotentia Mentis in inuentionecaufarum: bAjam cum maxime Dniuerjaha in jSjaturdpofitiudejjedebeant, quemad- moduminueniuntur , funt reuerd caufabilia ; ta- IntelleUus bumanm nefcim acquiefcere , ap- petit notiora. Tum vero , ads>lteriora tendem , ^ proximiora recidit , videlicet ad caufits finales • funt plane ex natur d hominis , potiiis qudm Vniuerji: atqueexhocfonte > Thilojophiam miriš modu corrupe* runt. E/l autem aque imperiti (r leuiter pbilofo - pbantu , maxime umiuerfalibm caufam requirere^ y ac in fubordinatis (sr Jubalternis } caufam non defi.de- rarfLs. XLIX. I dJfteUeBus bumanm luminuficci non ejl • /ra- phinfufionem d yoluntate edr affeUibm , id quod f enerat Ad quod volt Scientias ; »m#«/* omo Derum ejfe , potius credit. Teijcit itaque diffi - £/7/4 , ob inquirendi impatientiam • fobria , • *Z?/ota Jfaturte, propter Juperjlitionem ; lumen experientia, propter arrogantiam (sr faflum->> ne videamr ffifens verfari in Dikbm (sr fluxis ; doxa , propter Opinionem vulgi • T)enique irtnumeru m odis > ijfque interdum imperceptibihbus , affellm in - teUe&um imbuit (sr inficit . &4t Lib.T. Nouum Organiiin; L A Tlongc maximum impedimentum & aberratm Intelle&us humaniprouenit af upor e £> incompe -* tentid & atque Aldus pur us y & lex AUus , Jme FAA otus\ Forma enim (fommenta animi huma¬ nifunt ,. mfi libeat lege s illas uAUus F or mm appellare . LIL ' T )iufmodi itaque funt Idola ? qua Docamus Ido .■ k Tribus; qua ortum habent aut ex aqualitate Jubfiantia ffintus humani ; aut cxpraoccupatione eim\ aut ab anguHijs eius• aut abinquieto č\i otu eim ; aut ab infufione affecluum ; aut ab incompetentia Senfuum ; aut ab imprefdonis modo. LIH. T Dola Specus ortum habent ex propria cuiufqut-j **■ Jfaturd animi corporh; atqueetiam ex edu* catione , & confuetudine, fortuitis . Quod genus> licetfit '\arium> c> multiplex , tamen e a proponemus, inquibm maxima Cautio e ji, quteque plurimum talent a d polluendum Inl elle clum } nefit pur us. LIV. A Damant homines Scientias Qontemplationes particulares ; aut quia authores c> inuentoresft-j earum credunt • aut quia plurimum in illis operte pofue- runt ,ijjque maxime affueuerunt. Huiufmodi vero bo- mineš , fi a( i ThUofophiam c> Contemplationes vnU Lib.I. Nouum Organ um. uerfales fe contulerint , Hhsf ex prionbus ^Pbantnfijs detorquent , & corrumpunt ; id quod maxime conjpu cuurh cernitur in Ariftotele, qui dfaturalem'fuamL Tbilo/ophiamp Logicafua prorsus mancipamt , vt eamfire inutilem O contentiofam reddiderit. Cby~ micorum autemgenus 3 expaucis experimenlhfor na¬ tis , Thilofopbiam conHituerunt pbantaJHcam , W paucaJfeclantem ■: Ojdnetiam Gilbertus po?tqmm_j in contempldtionibiM s5\Lagneti$ fe laboriofifime ex- ercuijfet , confinxit flatim Tbilofophiam confenta -,- m ipjto prxpollenti m L V. M '(iAximum & Velut radieale diferimen inge- niorum, quoad T bilofophiam^ Scientias 3 iL htdef qubd aha ingeniafintfortiora , O» apiiora ad notandds rerum differ entm ; */&, W not and m rerum Jimilitudines. fngenia enim conHantia acuta_j y figere contemplationes , morari } &> h dr er e in omni fubtilitdte dijferentiarum pojfunt: fngenia ant emu, fublimia 3 difcurfiua , tenuij&mds 3 catho~ lic ds rerum fimilituiines , agnofeunt , ^ compo+ nunt : Vtrumque autem ingenium facile labitur in ex- cejjum, grenjando autgradus rerum , W vmbras. L VI. c jf u n t . p aU ca vero e j us temperamenti funt , Vlmodum tenerepoltint, qmnautqud re3e pojita funt abzJn- t 66 Nouum Organum, Lib X tiquu conueUant , aut e a contemnant ^ qua reUe ajfe<- runtur d U\Joms. Hoc Vero magno fcientiarum Philojophue detrimento jit i quum Jludia potius fiht JA (ouitatu^ qudm iudicia : Veritas autem non d fvelicitate tempom alicuius, qute res 'Va¬ rla e JI-Jed d lamine Pfaturce & Experientire y quod aternum ejl, petenda e/L ftaque abneganda funt iflaftudia ; & videndum > ne mtelleBus ab illu ad con - fenjum abripiatun l vil C Ontemplationes bAfaturd-, & c or p onim in fini* plicitate Jua > intellcchm frangunt & comminu - mt: Contemplationes vero jfatura , & corporum in compojitione O conjiguratiOne Jud , inteUeUumJlu- pefaciunt & foluunt. Id optime cernitur in fchold Leucippi & Democriti, collata cuhi reliquis Thilo- fopbijs. lila enim itd 'Verjatur inparticulis %erum, Dt fabriciu Jere negligat : reliqme autem itd fabricas intuentur attonitte , vt adjimplicitatem naturce nonpe- netrent. ftaque alternanda funt contemplationcs iHa, & vicifim fumenda ■ vt Intellcllus readatur ju mulpenetrans,& capax\ & emtentur eaqucedixi - m us incommoda -> atque Idola ex ijs prouenientia, L VIII. T Jlis itaque ejlo P ruden ti a contemplatiua in ar* cendis &JummouendisldoMs Specus; qu# aut cx ~ P r ^dominantiJ aut ex excejju compojitionis di~ uifionis j aut exJiudijs ergatempora , aut ex obieBu lar- \ . L IB. L Nouum Organum. ois minuti*, maxime ortum habent. (jeneratiter autem pro fufieBo habendum Dnicuique rerum ŽhQatu- ram contemplanti , quicquid IntelleBum fuum potifi Jimiim capitO* dettnet ; tantog maior adbibenda in bu - iujmodi placiti* efi cautio , Dt IntelleBusferuetur cequm & pur us. L [ X. A T* Idola Fori omnium moleBifiirna funt • qu& ex fcedere Derborum O" nomimm > Je infinuarmt in fntelkBum. Credunt enim homines, rationemfuam verbis imperare \ fed fit etiam vt Derba Dim fuam fuper IntelleBum retorqueant & rrfieBant ; quod ‘Philofopbiam & Scientm reddidit Sopbifiicas & in - aUims. L Verba autem fkrungex captu Dulgi in Jun - tur , ataue per line vulgari InteUeBuv maxime confi- cim , resfecant. Quum autem IntelleBus acutior , obferuatio diligentior , M transferna Delit , i&e ^ Jecundum naturam ■ ver- ^ obflrepunt. Vndefit, Dt magnet e> folennes diffu- tationes hominum dollorum ,fepe in controuerfias circa Derba & nominadefinant) dquibus , (exmore&pru- Jentid zfMatbematicorum) incipere confiultius foret y eafque per definitiones in ordinem redigere ._>• tamen definitiones y Jfaturalibus & materiatu , buic malo mederi non pojfiunt • quoniam ip/^ defini¬ tiones ex Derbi* conflant , &yerba gignunt Derba: adeo vt necefifie fit , inflantias particulares, e ar um q feries ordines recurrere - y vt moxdicemus y quiwL-> ad modum rationem conflitucndi Ufottones Axiomata deuentumfuerit, Idola 48 Nouum Organum. L i b. I. LX. I Dola qute per verba InteUeUui imponuntur , dw* rum generum funt: d/dutenim funt rerum nomina > qua non funt, (jjuemadmodum enim.funt res, qu£ no' mine carent, per inobferuationem • it a funt & norni - na , qu£ carent rebus , per fuppofitionem pbantatti - cam ;) autfunt nomina rerum qua funt , fed confufa , C> male terminatu 3 tem ere O^inrecpuahter d rebus abflraBa. Triom gener is funt, Fortuna , Trimumu Adobile , T lanet arum Or bes, Slementumfgnis, huiufmodi commenta 3 qure d Daniš & falfis theortjs ortum habent. <*J tque hocgenus Idolorum facilius eijcitur, quia per conjlantem abnegationem, <&*anii~ quationem theoriarum exterminaripoffunt. <*At alterum gcnusperplexum ešl 3 alte hterens* quod ex mala & imperitd abfraclione excitatur . Ex- empli gratid, accipiatur ahquodverbum , ( Humi*- dum ,fi placet} Dideamus quomodb fibi conflent , qu£ per boe D erbum fgmficantur • inuenietur Der- bum iflud, H amid um 3 nihil aliudqudm nota con* fufa diuerfarum aBionum , qua nuliam conflantiam aut reduUionem patiuntur . Significat enim ? quod cir* ca ahud corpus facile fe cireumfundit • <&>quodin fe ejlindeterminabile , nec confijlere poteši; quodfa¬ cile cedit Dndijue • quodfacile fe diuidit , c> dE jpergit 5 <&*quodfacile feDmt , &coUigit • e> fiod facile fluit , i« /W# ponitur • & quod alteri c or' P or j facile adbseret 3 idq madefacit ; facile fmucitur in liquidum 3 fue coldiquatur 7 cum anted con* fifteret. j B i' Nouum Organum. fifleret. fta^guum ad bummomim prtedicationem^ impo/ttionem Dentumjii ; fidid accipias y .flamma bumida etf ; fi dih accipm '$ aer bumidus non eft • fi duh puhti* minutni humidus eU -fiaha , Ditrum burni - dum dl \ Dtfacile appareatjfiam Ufotionem cx acjud tantutn , c> cornmunibus & vulgaribu* licjuoribus , ab/pue vlUdebitd verificatidne , temere abftraftanLj ejfc-j- : fii vcdh dutem , gradus funt ([kidam prauitutu (ercnoru. cSMiniis dtiofum genus efl norninutnu fiMantm alicuius, prteferim fiecierum infimarumu, & bene deduttarum; (nam notiocret*, luti bona pfirt mala , ) vitiofius genu* ett aUionum,vt genera- re corrampere, alterac Q:iitiofifiimum-qualiidiwn^ (exceptis obieUdfenfii farnimi ) w grauis;leuis, renuMcnf. ,&c. &tameninommbm ijlu Jim non pote/l, cjitin fint alia SAJotiones mjs Jamo meliores , prout in fenfum humanum mciditrermn copia. LXI. — .-•»vi* j j n* ww/ t+umu UJpVflUr rim , peruerfisiegibus T)monttrMonufa'filati$m~ dita c> recepta . In hh dutem confutdiones ientare^, & fuficipere , confentdneum prorfus non e fi ittis, qna d nobis diBa funU Quum enimriec de ‘Principijitdnfen - tiamus , necde ‘DeMonfiratitimbuf p toUitur omnis ar m gimentatio. Id :t ixerd'- borioffiifato\^Anitqmi fuus 7 o Nouum Organum. Lib.I, yid , anteuertit curforem extra viam. Etiam illud ma- nifejlo lujuet , currenti extra yiam 7 qu'o babiliorfit c> velocior , eo maiorem contingere aberrationem. Ufojira yero inueniendi Scientias ea e ji ratio , vt non multum ingeniorum acumini & robori relinqua - turfied(ju# ingenia IntelleUus fere exrequet. Quem- admodum enim ad boe vt linea reBa fiat , ant ctrcu - lus perfe&us deficribatur , multum. efl in conflantia (y* exercitatione m anus,fijiat exvi mantis pr opna-, fin autem adhibeatur regula, aut circinus, par um ant ni- bil ; omnino fimilis e/l nojlra ratio . Licet autem con - futationum particularium nullus fit yfus ■ de jeUis ta- men generibus buiufmodi tbeoriarum nonnibil di- ceudum eB ; atque etiampaulo pofi de fignis exteriori- bus , quodjemale babeant • O pofiremo de caufis tan / tre infoelicitatis y O* tam diuturni generalu in erro' re confenfus • yt ad y,era minus difficilis fit aditus (s* IntelleBus humanus volentius expurgetur 7 Idola dimittat, LXII. I Dpla Theatri ? fine Tbeoriarum, multa funt > & multb plura cjfe pofifunt , & aliquando fortajfc erunfi..^Qfi enim,permulta iam facula, horninum ingenia circa rehgionem & Eheologiam oceupata fu' ijfent\ atque etiam Tohtia Ciuiles (prtefertim <čMo- narchi aiiqmd reddatur in verhis pojitiuum, quam de interna rerum Deritate^ ; quod etiam optime fe~> ojlenditin comparatione~> Thilofophiite eius, ad alias philofophias, qu# apud (jrrecos celebrabantur . Ha* lent enim Homoiomera Anaxagorse } torni Leu^ cippi<> Democriti, Codum gr* Terra Parmenidis, Lis dTmicitia Empedoclis, Refolutio corporum in adiaphoram naturam Ignis, e3> Replicatio e or um dem a d denfum , Heracliti, aliqwd ex Thilofopho na* turah, c> naturam, experientiam , c> porafapiuntvbi Ariftotelis c Phjfica^ } nihil alitid quam DialeBica soces plerunquefonet • quam etiam in ctaphjficisfub folenmore nomine, st magis J ci hcet Reahs, non PJominahs, retraUauit . f le illudquenquam moueat, quodin libris eius de A? 11 ' ma ib us, m Pro blem atibus, in alijs fuis traUa* Lib.L Nouum Organum, 11 tibiM , Derjatio frequens jit in experimentis . lile enim prius decreuerat, neque cxperientiam ad conflituendtut Decreta & xiomata rite conjuluit • JedpoJlqudnu. pr o arbitriofuo decreuiffet, expenentiam ad fua placita tortam circumducit t captiuam ; hoc etiam nomine tnagts accujandus (it 3 quam~>JeUatorcs eius moderni (fcbolaflicorum PhilofophorUm genuf) quiexperien* tiam omninb dejeruerunt . LXi V. A TThilofopbite genm Empiricum placitama* gts deformia e> monjirofa educit } qudm Sophi- fHcum aut rationale gcnusquianonin luce notionum vulgarnim, (qualicet tenuufit &fuperficialu, tamen efl quodammod'o vniuerfalu > &*ad multa pertinenf) Jed in paucorum experimentorum angujhjs obfcuri* tate/undatum ejl ftaque tališ Thilofophia ? illis qui in bmufmodi experimentis quotidie Derjantur, atque ex ipfis phantajiam contaminarunt , probabilis videtur quaji certd' ctetcris> mcredibilis c> Dana. (Juius ex- emplum notabile efl in Chjmicis , eorumque dogmatu bus ; ahbi autem viX hoc tempore inuenitur, mft forte in Thilofophia Gilberti, Sed tamen circa huiujmodi c Philo/ophias cautionullo modo pratermittenda er at* quia mente iamprmidemm c> auguramur y Jiquando ho mine s j noflris monitis excitati, ad experientiamjd_ j ferio contulerint ( Dalere iufiis doBrinis Sophifticis^ tiim demum progter prrtmaturam O* pr apr operam In - teUeUus fejlinationem y e> faltum jiue volatum adge* neraha t 7+ Nouum Organum. L i b.L neralia , c> rerum principa > fore vtmagnum abhuiuf* modi Thilofophijs periculum immineat\ cui malo etiam nune obuiam ir e debemus . LXV. A T Corruptio C P bilo/op hi a ex Superflitione, e> Tbeologid admitta, lati us omntnbpatet , &*plu- rimum mali inf eri , amin ^bilofophtas integras 3 aut in c ar um par te s. Humanus enim Int cikel us non minus imprefiombus ^hantajig eH obnoxius , ijuam impref fonibus Dulgarium notionum. j. c Pugnax enim genus c Philofophue Sophillicum, illaqueat IntclleUum: at illudalterum pbantajlieum, tumidum , e> quafi a f s Scripts#'*? Jacris 3 1? hilofophiam naturalem fundare conati fent\ inter Lib. I. Nouum Organum. inter viua quasrentes mortua. Tantog magis hac vanitas inbibenda •venit , co er cene!a, qma ex Diui- norum e> Humanorum malefana admiBione , nonfo~ lirni educitur Tbilofophia phantaflica Jed etiam T{eli~ gio baretica. ^iaque falutare admodiim eji r f mente Johna ,fidei tantiim dentur , quafidei funt. L XVI. E T de malis authoritatibus Tbilofophiarum , qua aut in Vulganbus notiombus ? aut m paucis experiinentis, aut in fuperftitione fundata funt iam diBum efl. T)icendum porro e/l, &*de vitiofd materin Contemplationum , pr Jer tim in T bilofophia Jfaturali. Inficitur autem Inteilechis humana* ex intuitueorum , qu£ in aberrationibus fffatura in operefuoconficiendv, aut ex diuerfaram [pecierum con - fliBu , £> tran/plantatione alterius in alt eram, proue~ nire. ddtque ptima cogltdtio qualitates primasele - mentam feeunda proprmtes occultas, ^irtutes jpeci* ?6 Koron Organ um. Lib. I. ffecificas , nobis peperit ; quarum Dtraque pertinet a d inania contemplationum compendia, in qmbm acqui' ejcit aninrn , :0>. afolidloribm auertitur. opcratiombus , Attrahpndi , %cpeilendi , oAttenuancii , lrffifjan^ 0 di , "Dilatandi , (tringcndi , Vifcutiendi, Sviatiu randi , buiufmodi, operam praflant meliorem • quemfiexillis duobus (qua dm') compendijs (quali* tatibuf jcilicet elementanbus , £> virtutibus fpecijicii) iliaaltera (qua: rečle not at a funt) corrumperent , re~ ducendo illa ad.p rimaš qualitates y Jarumg mixturas Jubtiles & incommenfurabdes ; auteanon pr o ducendo cum maiore O* diligentiore obferuatiq^e ad qualitates tertias quartas , Jed contemplationem intempefiiue abnimpendo ; illi multo meliiis, profeejjfent. ftsfeque huiufmpdiyirtutes [non dico ecedern^ 9 fedjmnles ) in humani corpon) medicmis tantum e%qmtend ex qmbus* ,0 n#n mouenticL^^ per qiig resfiiintjontempl&mur tnpirant. Hladnim ad fermone s,ijla ad opera ffeUant, $Jeq y mim vulgd' ret iUcedtfferenti^Motus,,qu&iyp $JdturalifPhdofo* phid recepta »o^Ai^/rjG^nerauonis^Corriip^pnis, Augmentationis, Diminutionis, Altcrationis, >u Mb H? c orpus , alids non mat at um 5 lo6^p^^H*P^featur, boe Lationem effejinanente (bebie* Štifrfa tatemutetiirf meti A iz- . -\ tatiO' Lib. I. Noiium Organum. tatione moles ipfa , quantitas corporis non eadem^ maneatjooc Augmentationis Diminutionu motunu» ejje-, fi eatenus fnutentur , ffeciem ipfam&* Jubftan - tiammutent, O* inaliamigrent , boe Generationem.^ O (Jorruptionem efff,* zAtifta mere popularia funt, & milo modo in kSjaturam penetrant ; fimtcjue men- [ura periodi tantum , »o #jpecies motus . Innuunt enim itlud , Hucufque, d>»«o«,Quomod6, WEx quofcnfe. 3feque enim de corporum appetitu , ^ de partium eorum procejju , ahquid figmficant ; tantum quum motus Ule rem akter aeprius 3 crajjo mo~ dofienfm exhibeat , inde diuifionem fuam aufficantur . quum de caufis motmrn aliquid figmfic are vo* lunt y atque diuifionem exiUis inflituere , differentiam motus naturalis e> Diolenti , maximd cum focordid , introducmt • qua iffa omnmoex notione vuigari cum omnis motus molentus etiam naturalis reuerd fit, fcilicet cum externum efficiens naturam aliomodo in opereponet,qudm quopriits* (tAtbifce omifiis; /iquis (exempligratia ) obfer- uauerit , ineffe corporibm appetitum contaelus ad inuu cem , ruj patiantur vnitatem ŽSJatura, prorfus dirk mi , ^ abfcindi , 'Uč vacuum detur : ^ dicat t ineffe corporibm appetitum ferecipiendi in naturalem fuam dimenfionem , W tenfuram 3 vt fi vitra eamu 3 aut citrd eam , comprimantur , diflrahantur , fia¬ tom in veterem Jfharam & exporrechonem fuam 3 fi recuperare & remittere moliantur : fiquis dicat in¬ effe corporibus appetitum congregrationis ad mafija* con- naturalium fuorum, denfomm videlicet Derfus Orbem f Term 7 « NouumOrganum. Lib.I. Tferree, tenuiorum rariorum ver [us ambitum Q(Bli\ breč & huiujmodi vere Pbjfica funt genera Motmm ; ižf illa alteraplane Logicafunt , Scbolaflica , ^ ^ collatione eorum mamfefo Uquet. g\feque minut etiam malumeji^ qubd in Pbilo - fophijs O" contemplationibut fuis , m Principi j s rerum atque Vltimitatibus natura inuefligandis > &itraBan~ dis , flpmz infumatur ; c i//» Dtilitas faculus operandi ,'/« medij s confeflat. Hincfit , ^ abjlrabe rč Pfaturam homiries non definant, doneč ad mate - rž*jw potentialem & informem ventum fuerit ■ nec rurfus fecare c \ 'aturam definant , doneč peruentum ._> fuerit adAtomum ,qum, etiamjivera effent^tmnen ad iuuandas hominum fortunas parum pojfunt. L XVII. ^ M fnteMlui , de intempe- rantijs Philojophiarum , quodd ajjenfum pne*- bendum aut cobibendum ; huiufmodi intemperan - tia videntur Idola figere,&* quodammodo perpetna" re, ne detur aditus ad e a fummouendd-j. 'Duplex autem eB exceffus : zjflter eorum, quifa- cile pronunciant,^ Jcientm reddunt pofittuas & Magiflrales ; eorum > qui Acatalepfiam//zrn?- duxerunt , ^ inquifitionem Vugam fine termino ; primm Intelle&um deprimit , eneruat, 5\fam Ariftotelis Philofopb ia , pofiquam caterat Pbilofo - pbias £ more Ottomanorum er ga fratre sJuos) pugna- cibm confutntionibus contruciaaffet- defingulis pronun- ciauit; LibJ. Nouum Organurrk danit; & ip/e runu s quaHiones ex arbitriofuoJubor- nat , deinde conficit ; yt omnia certa fint decreta 5 quod etiam apudjuccefiones/im nalet , /Vz nju e ji. dAt Pl ato n is febola Acatalepfiam introduxit i primo tanquam per locum ironiam ) in odium vete - rumSopbiftarum , Protagorse, Hippise, £ 7 * relujuo* rum, qui nihiltam D erebantur , # Ephečtici, fed babere quodfe~ quantur nt probabile , licet non habeant quod teneant vtnerum; tamen poflqudm anrnus humanus deneri~ tate inuenienda fcmeldejjerauerit ■ omnino omnia funt languidiora : Ex quo fit } vt defleBant homines potius adamoenas dijputationes difeurfus , £> rerum quaj~- damperagr ationes > qudm in /eueritate inquiJitionis /d_j fuflineant. Uerum quod a principio diximus , &*per- petuo agimus,fenfui intelleBui humano , eorumque infirmitati aut borit as non ejl deroganda ,fed auxiiia~i prabenda. L X V111. A Tquede Idolorum Jingulisgeneribus } eorumque Jd\.apparatu iam diximus ; qua> omnia conšlanti Jo ennideeretofunt abneganda^ renuncianda^g^ J n Ho Mournn Organum. LlB.f, fmdatur in Scientijs, qmm ad %egnum Ceelorum, in quod, nifi fubperfonainfantis,intrare non datur. LXIX. A T praute demonjlrationes, Idolom m velutimu - nitiones qusedamfunt &prrefidia^ eseque, quas in Tialeclicis habemus, id Jere agunt, 'Vt Mundum plane cogitationibus humanis, cogitationes autem verbis ad~ dicant mancipent. Demonjlrationes vero Toten - tid quddam Thilofohise ipfsefunt, Scientia. Qua~ les enim ese funt, acprout rite,aut maleintlitutcc > tales feqiiuntur Thilofohpice,& Contemplationes • Fallunt autem, incompetentes funt ere, qmbm t>timur in vniuerfoillo procejfu, qui a fenfu rafe/ ducit ad Axiomata 9 Conclufiones. Qui qmdem TroceJJus quadruplcx efl, & vitia eius totidem . Trimo, impref Jiones fenfus ipfius Vitiofiefunt\fenfu$ enim&dejti- tuit, faUiti (*At dettitutionibusfubflitutionesffal- laci)s re&ificationes debenttir. Secundb,3fotiones ab imprefionibm fenfuum male abfrahuntm- tJintermi- nat se, confufsefunt, quas terminatas bene finitas e Je oportuit. fertibfnduclio mala efl,quse per enume* rationem fimplicemTrincipia concludit Scientiarum > non adbibitu exclufombus £> folutionibm,jtue [epara* tionibus Sfaturce debitis . Toflremo, modus Ule inue~ niendi c> probandi, vt primo Trincipia maxime gene* ralia conjlituantur, deinde media vi homi¬ nes leuiter & tdnquam per ludum experiantur\ Dari- ando paululum experimenta jam c ognita ; z>,fi res iion Jdccedat , faflidiendo, conaturrLj deferendo , Quod fi magu fierio e& conHanter ac laboriose ad8x- fermenta fe accingant • iamenin vno ahquo experi« mento eriiendo operam collocant ; quemadmodum GiU tertus in ^Magnete, Qhymiciin mro. Hoc autem faciunt homitles, injlituto non minus imperito, quam^ terni. D\Qemo enim ahcum rei naturam in ipfd re fce- liciter perferutatur: fed amplianda efi inquifitio ad magis commuma. Quod fiettamfcientiam quandam & dogmatu ex Expenmenth mnliantur j tamenfemperfere (iudio pr#* p f oper o intempeftiuo 3 d r fle5hmt ad praxin;non tan > tum propter vfum eA fruEium eiufmodipraxeos,fedn iri opere aliquo nouo nluti pignmfibi arripiant,fe non imtilitef S& Nouum Organum. Lib.L immliter in reliquis 'verfaturos; atque etiam a lijs fe_j Denditent , ad exiHimationem mehorem comparandam deijsin quibus occ upati funt . Itafit, ipt more Ata- lan tx, devid decedant ad toilendum aureumpomum ; interim yero curfim interrumpant , c> V&oriam emit- tant e manibus . c Verum in 6xperientia D ero curru culo y eoque adnoua opera producendo t r Diuina Tru* dentia omninb,&* Ordo pro exemplari fumenda funt. ©m/ ^#/ 0 » & (jreationu Lucern tantunuj creauit , afem integrum attribuit ; /zčc ali* quidmateriati operiš e o die creauit. Simihter&*ex omnimodd Experientia > primiim inuentio Caufarum-j C> xiomatum y er or um elicienda efl: lucifem Experimenta , non fruftifera qu#renda. <&Axiomata autem reUe inuenta confituta c Praxin nonflri&im, fed confertim inflruunt ; e> Operam agmina ac tur m m pofi fe trabant. Veram de experiendi Vjs y qua non minus audm Vire Iudicandi obfefrefunt & interclufre, poHed dicemus : Imp rajm tiaram de Sxper'tentid vulgari, tanquam de mala Vemonjlratione ,tantum lofiutu fam i>erbpoflulat ordo rerum y vt de ijs y quo~ rum paulo ante mentionemfecimus,fignu y (quod T bi¬ lo fophire & Contemplationesin yfu male fehabeantf) & de Caufis reiprimo intuitu tam mirabilis & incre- dibilis, qucedam fubiungamus. Signorum enim notio preparat ajfenfum : (faufarum vero explicatio toUit miraculum , Qure duo ad extirpationem Idolorum ex IntelleBu faciliorenLj e> clementiorem multum-> tuuant . Scien- Lib.I. Nouum Organum. 8 ? L XXI. S Cientia , qua* habemus, {ere d Gracu fluxerum . ^ 2 ^ enim Scriptores Romani ? 4//; ^ rabe s , %ecenmres addidermt . 00/* /m?- mentifunt: (? qualiacunquefint , fundatafuntfuper bafin eorum qua inuentafunta (jrtecis. Er at autem fapientia (jracorum , profefforia in dijftutntiones effufa : quod genu* inqmjitioni Deritatu aduerfifii- mumelU Itaque nomenillud Sophijlarum, quod per contemptum ab ijs ? qui Je Thilofophos haberi volne- runt , in antiquos Ebetores reieUum & traduchm ejl , Gorgiam, Protagoram,Hippiam,Polum; etiam^ Dniuerfogeneri competit^ Platon ij Arifloteli, Ze¬ noni , Ppicuro, I heophrafto; (r eorum fuccef- fonbus> Chryfippo, Carneadi ^reli^uis. Hoctan - tum intererat ; quodprius genus 'vagum fuerit O* mer - cenarium , ciuitntes circumcurfando /apientiarru fuam ofientando, & mercedem exigendo ; aAlterum vero Jolennm O* gencrofim , quippe eorum qui Jedes fixas habuerunt , ^7* fcholas aperuerunt , c> gratis pbilofophatifunt. Sedtamen vtrumque genus Qlicet c teter a di/par) profefforium er at , £7* W dijjutationes rem deducebat , £7*^#4* quajdam atquebarefes E hi* lofopbia inflituebat & propugnabat: "vt ejjent Jere do- Brina eorum Q quod non male canillatus ejl du>ionyfin$ in Tlatonem ) Verba otioforum fenum ad irnpe- ritos iuuenes. t antiquiores illi ex Cjracu Em- pedoclcs, Anaxagoras, Leucippus, Democritus, Par- Nouuni Organum. Lib.L Parmenides, Heraclitus, Xcnophanes, Philo- laas, reliqui ? (nam Pythagoram, Dt fuperjlittojum , omittimus) Scholas (quod nouimus) non aperuerunt: fed maiore filentio 3 & feuerius 3 (s* fimphciusl , id etf, minorecum ajfeftatione & oflentatione 3 ad in - quifoionem verimtis fe contulermt . Itaque Hus ^t arbitramur, fe gejjerunt ^ nipqubd Opera eo- rum a le mor ib us ijlu , qui Dulgari captui & affeUui ma~ gi s rejjiondent ac placent , traUu tempom extincla fmt: c Eempore(vtfuuio)leuiora O* magh inflataadnos de - vehente y grauiora folida mergentcj. 3feque ta- menijli a ^fationis Ditio prorfus immunes er ant: fed in ambitionem Danit at e m \feSta condenda ? ^ popularu captandse nimium propendtbant . PV# de- fperatd autem babenda eB Deritatis inquifitio 3 cum ad buiufmodi inania defleUat. Etiam non omittendum Didetur iudicium iliud ,pue vaticinium potih s Sacerdo » tis /Egyptij ,de (jmcis : Quodfempcr puerieffcnt; neque haberent antiquitatem Scientice, aut Sci- entiam Antiquitatis. St certe habent id quod pue~ rorum efl ; vt adgarriendum promptifint, generare .j autem non pofint: JA (am D er boj a Didetur SapienticLj eorum , operum flerilis. Itaque ex Ortu (jcnte Thtlofophia, qu* in yfu eB ; qua capimtur figna, bona nonfunt. lxxii. N Equemultb meliora funt Signa , qua ex natura Lem poru JEtntis capi pojfunt , qudm q M & ex nat ur 4 Loči O* ofationis. degunt , tanquam inhabita- biles ab illis pronuntiata Jint : qmnetiam peregrma- tiones Democriti, Platonis, Pythagor;e, nonlon- ginqua profeBb , Jed potius fuburbana, vt magnum aliqmd celebrarentur. Čhfoflris aut e m lemponbm y & Jfoui Orbispart e s complures , V eter is Orbis extrema vndique innotejcunt • & in infinitum, 8xpe > nmentorum cumulrn excreuit. Qtiarefi ex Jfatimta- tis aut geniturce tempore QaAŠlrologorum more)fgna^j capienda fini > nil magni de ifiis Thilofophijs Jignifi- čari Videtur. LXXIII. T JA (ter Signa , nullum magis certum aut nobile ejl , *quam quod ex fru&ibus. FruBus enim O* Opera inuenta , pr o Dentate F kilofophiarum 7>elut fbonfores O* fdeiii/fores funt. <±Atque ex Fhilofophijs idlis Gracorurn , & deriuationibus earum per particulares Scien - 85 u Nouum Organum. L i b, I # Scientm , iamper tot annorum fpatia, yix Vnum 8xpe- rimentum adduci potefl, quod ad bominum jlatum Ic- uandum imandum JpcUet • & Ehilojophi# /pecu- iationibus ac dogmatibus vere acceptum rejeni pojit, Idque Celfus ingenue acprudenter fatetur ; nimirum , 8xpenmenta dEVLedicince prim d inuentafuiffe^acpo- fiea homines circa ea pbilojophatos ejje , caujas in - dagdje £> ajignafie • non ordine inuerjo euentfle , vt ex Ehilofopbid caujarum cognitione , ipfa Expe- rimenta inuenta aut deprompta ejjent. jtaque mirum non er at, apud /Egjptios (jjui rerum Inuentonbm di- uinitatem O conjecrationem attnbueruni) pluresfuif- fe r £rutorum animahum imagines , qudm Hominum: quia bruta animalia , per inHinclus naturales, muha in - uentapepereruntfpbi homines, exfermonibus&* conclu- Jiombus rationalibus,pauca aut nulla exhibuermt. At Chjmicorum induflria^nonnuila peperit;Jed tan~ qmm fortuito , obit er , aut per Experimentorum .j quandam yariationem, (yt Mechanicijolent ) non cx arte aut Eheorid ahqud- nam ea, quam conjwxerunt, €xperimenta magis perturbat , qudm iuuat. Eorum eti- am, quiin EAdTagidjjuam vocant') dJjaturah verfa- tifunt ,pauca reperiuntur inuenta • edque lema, im- pofiurapropiora. Quocirca, quemadmodum in ‘Reli- gione cauetur, vt Fides ex Oper ib us monflretur ; idem etiam adEhilofophiam optimetraducitur,vt ex FruBi- bus indic e tur , (j vana babe at ur , quxflerilis Jit: at - *l Ue eo magis,Jiloco fruBuum yii£ oliua, prodne at dijpmationum contentiomm carduos O* fjiria** Lib.L Nouum Organ um. LXXIV. C &fpienda etiamfunt Signa ex incrementu & progrefibas Tbilof pbiarum O* Scientiarum^ k Oua enim m /Jfaturd fundata Jmt , crejcunt&au* gentur: queluti f/iritu quodam repleta, con~ tirno Degetant c> crefcunt • primo rude s , deinde com* moda,pojle'a exculta, perpetuo auUtf. L XXV. E Tiatn aliud Signum capiendum efl\ /Jimodo Sig« ni appellatio bide competat ; cum potius Teflimo - niumjit y atque adeo teflimonioruM omnium valtdifu tnum-) boe ef pr oprta fonfefliozAuthorum , quos bo, mineš nunefequuntur. Dfam & 'tli qui tantd fiductd de rebrn pronuntiant , tamen per interualia cum ad fe_, redeant y ad querimonias de Afatura fubtihtate , rum obfcuritate, Humani ingenij infirmitnte 3 fe con - aertunt. Hoc Dero Ji fimpliciter fieret ; aliosfortajjK ' ; K. 2 ?«« 88 Nouum Organurru L i b.L quifunt timidiores , ab ylteriori inquifitione deterrere, alios yerdi quifuntingenio alacriori & magis fidenti 3 ad vlteriorem progrejfum acuere & incitare pofiit. IJerum non Jatis iUis ejl, de fe confiteri 7 Jed quicqiiid pbiipfesaut Adagiflris fuis incognitum aut intaBuni j fuent y id extra terminos ‘P ofibilis ponunt ; tan* quam ex arte, cognitu aut faBuimpofibile pronun - tiant : fummdfuperbid & inuidid fuorum Inuento* rum infirmitatem , in Sfatura ipfius calumnianu , & aliorum omnium defierationem Dertentes. Hincfibo* la oAcademia noua } qure Acatalepfiam ex profejfo termit , & bom me s adfempiternas tenebras damnauit * Hincopinio, quodForma fiue yerre rerumDijferen* tire Qqutf reuerdfunt leges oABuspuri') inuentuimpofi fibiles fint , & D It ra h o minem. Hinc opiniones Mre in ABiud Operatiud par te ; Calorem Soliš & Ignis totogenere differre \ neJcihcet homines putentfe p er opera fgnis y aliquidfimile ijs , qure in Ofaturdfunt , educere&* formarepojje. Hinc Mudi (fompojitio - nem tantum opus Hominis , c 5Afijlionem vero opusfi¬ lm Ufaturre efe : ne fcilicet homines fierent ali* quam ex arte forporum naturalium generationem aut transformationem. ftaque ex boeJigno homines fibi perfiaderi facile patientur , ne cum dogmatibus nonfi¬ lm dejperatis,fedetiam deferationi deuotisfortunas Jiias labores mifceant • L XX Vi. N Eque Mud Signumpr tetermittendum ejl • qu'od tanta fuerit in ter T^hilofopbos olim dijjenfio , & S ebola* Lib.L Nouum Orgariurti. Scholarum ipfarum varietes s Quod fatis ojiendit ■ am d Senju ud InteUeBum non bene munitamfuijc. cum eadem materia Tbilofophitf (jjaturafcilicet rentni) in tam vagos multiplices errores abreptu fuent & diffraffla, licet hifce temporibus dijjerjiones dogmatum diuerfitates cir c a Trincipia ipfa, e> Tbilojopbm Integra*,ut plurimum extinfta ftnt ; tamen circa partes Thilofopbid, innumera ma~ nent cfUtf/hones controuerfta • vt plane appareat , neque in Thilojopbijs ipfis, necjue in modis ‘Demon- ilrationum alujuid c er ti autJam e Je. LXXVIK Q Vod vero putanthomines in Thilojophia Aru ftotelis magnum Vtique (fonfenjum ejje\ cum ._j poji illam editamJntiquorum Tbilofopbia cejauerint & exoleuerint ; ajl apud tempom , quce Jequut a Junt , mlmelius inuentumfuent ; ///# pojta fundata videatur, vt vtrumque tempu* adje traxe- rit: Trimo, ono d de cejatione Antiquarum Thilojo - pbiarum poji Ariftotelis Opera edita bomines cogd tant , id falf um cH • diu enim po/led, vfque ad tcmpora Ciceronis, Jequentia, manferunt opera veterum Tbilo fopborum. Sed temporibus infequent'u bus, ex inundatione Bar bar or um in Imperium ‘Borna - num, poBqudm Doftnna humana velut naufragium^ perpejfa ejet • tum demum Thilofophitf Ariftotelis C> Platonis tanquam tabula ex materia leuiore foliddperfluBus HmporumJeruat ce Junt . Ulud etiamde JonJenJufalht bomines,Jacutius rem intro - fficiant . Nouum Organum. Lib.I. po fjiciant. Veniš enim (JonfenJus is esf } qui ex L bertate iudicij (repruis explorata)in idem conuementejonju Jiit. late patens 3 tantum abeft, yt Con - fenfus pro 'Verd c> folidd ^Autboritate haberi debeat^ vt etiam violentam prafumptioriem inducat in contra* rium. Vefimum enim omnium eji augurium quod ex (Jonfenfu capitur in rebus IntelleClualibus : exccptis 'Diuinis Tohticis , in quibns Juffragiorum jus ejt. Cfibilenimmultuplacet , nif imaginatiunem Jeriatj aut fntelleBum yulgarium notionum nodis aHringat, vt Jupra-diclum ejl. Itaque op tim e traducitur iUttd P h o- cionis, a ATAoribus ad IntellcUuaha ; V t ftatim fe examinare debeant homines > quid errauerinc, aut peccanerint; fi multitudo confentiat & com- plaudat. Hoc Signum igitur ex auerjifiimis ejl. Ita -- que quod Signa veritatis c> famtatis Vhilofophiarum Scientiarum, qua in vfufunt , male feb abeant-,fue capiantur ex Originibus igfarum fine ex FruUibus > fi' ue ex V ropr efib us , Jiue ex Confefionibus Authorum y feue ex Confenfu * iam diBum ejl. LXX VIII. J Am vero Deniendum ad Caufas errorum, & tam diuturna in illis per tot Jamla mora ; qua plurima Junt (r potentifima; vt tollatur omnis admiratio , bac ”' qua JLl3.1. Nouum Organum. 9 ' qii£ adducimus , homines hucujque latuifie fugij]^ C> mane at tantum admiratio, tila nune tandem alicui mortalium in mentem venire potuijfe , ant cogitationem cmujjiamfubijjje : quodetiam (yt nos exijtimamus ) Eq> ličit at is magis eJI cuiufdam , qudm excellentis ahcu- ius tacultatis ; yt potius pr o Tem por ts p ar tu haberi debeat , quam pro partufngemj. T rimo autem tot feculorum numerus , "vere rerru* reputanti , ad magnat anguslias recidit. 5\Am ex vi - gintiquinque annorum Centurijs, inquibm memorieu* <> doftrina bominumfere 'Verfatur , fex Centurue fepom excerpi pojjitnt , Scientiarumferaces „ earumue prouentui V tile s fuerunt. Sunt enim non mi* nus Temp or um , quam %egionum Sremi 'Vaflitutes« Tre s enim tantum ‘DoBnnarum reuolutiones & pe* riodi reBe numeranpoffunt: Vna, apud Qrxcos- 0 Alte- ra,apud fomanos • Vitima, apud nos , Occidentales fcilicet Europa nationes: quibuxfingulis vix du£ (Jen* tuna annorum mento attribui po funt. riti ordine refertur . 9 * Nouum Organ um. Lib. I, LXXIX. A TJecundo locoJe offert (JauJa illa magni certe per omnia momenti ; ea videlicet ? quod per Mas ipfas atates, quibus hominum ingenia<&* litera maxi* me veletiam mediocriterJloruerint , 5\JaturalisTbi " lofophia minimum p ar tem humana opera fortita fit . <*Atque hac ipja mhilominus pr o magna Scientiarunu matre baberi debet. Omnes enim rtes & Scientia ab bac Jlirpe remija , poliuntnr fortajfe , in vjuito ejfinguntur ; Jed nil admodum crefcunt. htiic rei amphfiima pramia propojita , omnisge- neris adiumenta copiojtfiimeJuhminiftrata fuijle\ <*yl / g hoc Theologia Jludiufn pracipue occupajje tertiam iU lam partem Jme periodum tempom apudnos EuropaoS Occidentales • edmagis y quod Jub idem j~cre tempus liter a florere, controuerfia circa Egligionem pullulare cceperint, <±At auo fuperiori , durante perio¬ do iUa Jecundd apud Idomanos , potijiima Tbilofo- phorum meditationes induflriain orali Thilo - foph id (qua Ethntcis vice Theologia er at) occupata confumpta fuerunt : Etiam Jumma ingenia ? Mu temporibm ipt plurimum ad res Ciuiles[e applicuerunt f propter magnitudinem fm perij Tdpmam , quod plurM rnorum hominum opera indigebat. At Ma atas , qua vJAturalis T hilojophia apud (Jracos maxime Jlorere L r». I. No-tnaft* Organum. 91 yifa esl , particula fuit TempVm minime diuturna ; cim &antiquidribus ierriporibmfeptem Uti futSapien - le? normnabantur , (prteter Thalete&W Afe- ralem c Plnlofopbiam Ciiniiafe appHcuerifit *, &fp\ Jlerioriims temporibm p6flqudm Socrates dPhilofo? ^ ^ - -/« Wo , 7 A ■ _ \ « •V,- .v auerterit. /jfc ipfiflima lila penodm temporis fin qud in? epdfltiones de 3famra Diguerimt , contradi&ioni- bm c> nouorum placitorum ambitione corruptn efl > inutilu reddita. Itaque quandvquidem per tres iffas periodo? , Pbfaturalis ( Philofopbia maiorcm in moduin negleBa aut impedita fuerit y nilmirumJi borni - /zer /S ‘ed re profecerini , čum omninb aliud egerinu - v ^ ' • * v .... .... .• • iv/YrtS«>\ • V; , ' L XXX. V'UT: ■Y\vv r Iv-V/K'.: vi \ /X rv A! Ccedit c> ? qnod zbfaturalu c PhilojQphia-^ ,in ijs ipfes fris qui ei incubuerint , yacantem integrum hominem , pr elferim his recentioribus tem - pon b us 3 vix nad afit • nififortequis plurimse Artes Mecbanicst y atque ipja Me¬ dicina , atque Qquod quis magis miretur) Thilofophia Moralis (iuilis, O* Scientist Logic st nil Jere ba- beant altitudinis in profundo ; fed per fuperficiem varietatem rerum tantum labantur: quia poJqudm-> particulares iilst Scientist difjertitst & conttitutse fue~ rint, dE biloJophid Sfatur ali non amplius alantur\ qustex fontibus veris contemplatiombrn, Motuum^ Radiorum , Sonorum , Texturst , c> Schematifmi (Jorponim , AjfeBuum , & prebenjonum IntelleUua - litim , nouas tires&*augmenta illis impertiri pomeriti ftaque tninime mirum ejlfiScientist non crefcant , cimi d radicibus fuisfint feparatse. LXXXI. R Vrjus fe ojlendit alia caufa potens e> magna , ^ c ur Scientist parum promouerint. Ea d ero bsec e fi \ quodJeri non pofit , yt reUe procedatur in curti~ cul °»v bi ipfa Meta non re 3e pojita fet , dejxst-j» Meta aut e m Scientiarum yera legitima , non alisL-j L i b j. Nouum Organum. ejl , qudm vt dot e tur yita humana noim Inuentisc o - pijs. M turba longe maxima nihil ex hoc Japit ,fed meritoria plane e ji , & prof ejjoria ; nifeforte quando - cjue eueniat , vt artifex alufuis acriorh ingcnij , & glo¬ rije cupidus , nouo alicm Inuento det operam • fere ft cum facultatum dijfendio. At apud plerojque tan- tum abeil , yt bominesid fibi proponant , vtScientia - Artium Adafia augmentum obtineat ; K e* ef Adafia jiilamp Husfumant aut qu#rant^ quam quantum ad vjum profefiarium , aut lucrum , aut exiflimationem , huiufmodi compendia conucrtert pofiint. Quodfi quis ex tantd multitudine Scientiam_j affeBu ingenuo, &propter fe expetat • inuenietur ta - illeipfe , potms contemplationum doUrinarum^ varietatem, qudm yeritatis feueram & rigidam wqui- fitionemJequi. fjurfmfi alius quiffiam fona je veri- tatis inquifitor fit feuerior ; tamen&ilie ipfe talem^ fihi proponet v eri tatis conditionem , In- telle&ui fatisfaciat in redditione caufarum , rčn/m iampridem fant c ognita • tzo« »001 op er um pignora , c 3 >» nouam <*_Axiomatum lucern afiequatur . ftaque , fifinis Scientiarum d nemine adhuc bene po/i - y 7 ?, «0/2 mirum eH f in ijs , funtfubordinata ad finem , fequatur aberratio. LXXXIL Q J/ernadmodum autem finis e> uideta Scientia¬ rum male pojita Junt apud homines\ ita rurjus etiamfi illa refte pojita fuifient pviam tamen fibi de * i 2 Nouuni Organum. Lib.L legerunt omnino erroneam , imperuiam. QucdJlu- pore quodam animum rite rem reputanti perculferit ; non Dlli mortahum (Jura aut Cordi fmfie , vt IntelleUui humano , ab ip/o fenfu £> experientid ordinata hene conditd , via aperiretur c> muniretur • Jed omniaL* *vel traditionum caligini , w/ argumentorum vertigini , C> turbini, ve/ cajus exp.erientia "Paga c> ditamdis , ambagibm permi/Ja e[fe^ % <±Atque~> eogitet quu fobrie &* diligenter , qualis jit ea yia } quam in inqmjitione & muentione alicurn rei homines adhi- bere confueuerunt ; St primo notabit proculdubio inue* niendi modim jimplicem inartijiciofum, quihomu nibus maxime eflfamiharis * Hic autem non aliuseA, quam Dt is qui Je ad inueniendum ahquid comparat accingit 3 primo qua ab alijs circa illa diUa jmt inquh rat & euoluat • propriam meditationem addat, atqueper Mentis multam agitatiouem , JJiritumJuum proprium JoUicitet ? inuocet , fibi oracuU pandat ; res omnino Jine fundamento eA 3 &in opiniontbus tantum voluitur. oAt alius quijj>iam THaleclicam ad imenien- dum aduocet, qiue nomine tenus tantum ad id quoda ? gitur , pertinet . Inuentio enim AAialeUica non ejl Principiorum , bus Artes con A ant , /c*/ tantum qua iUis confen tanea videntur. Dtale&ica enimmagis curiofos & importunos , /& negotiumfacejfentes , pellantes de probationibus , c> inuentionibusPrincipio - r ^ m ,(tAxiomatum primorum^ad fidem, & Dehti S acrarnentum cuilibet Ar ti praflandum, notifdmo re~ jponfo rei j cit. Pejlat L ib. L Nouum Organum. fieslat Experientia mera, qurefioccurrat, Qafm\ fi cjUtfjita [it, 8xperimentum nominatur . Roc autem 8xpenentire genus nihil aliud ejl , qudm (quod aiunt) ficopre dijfioluta , mera palpatio } quab bombne s no - ctu > tuntur, omniapertentando,fi/orte in reBam yiam incidere detur ; qmbus multo fiatius & confultius fioret, diem pmjlolari, aut lumen accendere , & deinceps ipiam ir)ire. At contrd y verus £xperientue or do primo lumen accendit> deindeper lumen iter demonjlrat , cipiendo ab Experientia ordinata , ^ digefta , ^ minitne pnep o jiera aut erratica , atque ex e d educendo eAxionuta y atque cx(t4xiomatibus conslitutis rurfius 8xperimcnta noua , quum nec verbum ‘Diuinum in re¬ virni dbAdajJam,abjque ordine operatum [it. ftaque dejinant homines mir ari ,Jij[atium Scien- tiar um non confeBum fit 5 cum d via omnino aberraue - rint • reltctd pr or [us , ^ defcrtd 8xperientid > aut in ipfd (tanquam in Labyrintho) fie intricando , & cir~ cumcurfiando • cum rite inflitutus or do > per Experien - tire filuas , ad aperta aAxiomamm , tramite confianti ducat . LXXXIII. P Xcreuit autem mir um inmodumi[lud malum , ■ESopinione quadam,Jiue njhmatione inueterata , ve- turnida } & damnofa-,Adinui nempe Adentis burna* nre zE\daie[latern ,/i experimenti$, & rebuspar tiču * /ar ib us fienfiui fiubieBis , & in materin determinatis dtu ac multum Derfietur ; prrejenim quum huiufimodi res pS Nouum Organum. L I B,h res ad inquirendum laboriofa, ad meditandum igno- biles, ad dicendum ajjera , ad praBicam illiberales • numero infinita , fubtilitate tenues ejje foleant. Jtaque iam tandem huc res redijo yt Via yera non tan - tum deferta,fedetiam interclu/a &obJlruBa(it ; fa* fliditd Experientid , nedum reliBd , autmale admi - niffrata . LXXXI V. R Vrfus yero homines d progrejfu in Scientijs deti' nmt &>fere incantauit Eeuerentia e ?Antiquitate autem,opinio quam homines de ip/d fouent, negligens omninoeft, vix ver bo ipfi congrua. Vd\i undi enim fenium grandauitas pr o Antiquitate yere babendafunt ; temporibus noflris tribui debent, non iuniori at ati qualu apud Antiquos fuit. lila enim at as rejJeBu no siri, antiqua rejJeBu mundi ipfius, » 0 /^ e> minor fuit: Atque reuerd quemadmodum maiorem rerum humana - notitiam, c> maturius indicium, ab homine Jene expeBamus ,qudm d luuene, propter 8xperientiam~j> & rerum quas vidit, e> audiuit , cof tanit, yarie* tatem &copiam • eodem modo d nofird at at e (f ^ires fuasnofiet , ( 3 * cxperiri, & intendere veHet") nmentu & objeruationibus auBa O* cumulata . yfeqne Lsb.I. Nouum Organu m. con L XXX V. N EcjUe Johan ddmiratio Antiquitatis, Autborita* tu, (JonfcnfiUjoominum induHriam in ijs qua um inuenta funt acquiefcere compulit ; verum etiam operum ipforum admiratio, cjuorum copia lampridem jacla efl humanogeneri. Etenim quum (juh rerum va- netatem, pulchemmum apparatum , quiper Artes AAAd ec banic as ad cultum humanum congeflus &*in- troduBm efl, oculhfubieccrit, eo certeinclinabit^tpo - tius ad opulenti# humana admirationem, quam adin* opia flenflum accedat ; minime aduertens primitiuas bo- 99 3fleque pro mhilo aflimandum , qubd per longin- qtm namgationes peregrinationes (qua flacutis no~ flrisincrcbuerunt')plurima in Jflaturd patuerint 9 repertaflnt , qua nouam T 'bilofophia lucern immittere poflint. Quin e> turpe hominibusfloret, Ji globi mate - terialis tratim JE er rarum Videlicet, z5\4 anumflflro* rum y noUris temporibus immensum aperti illuflrati fint • globi autem InteUeUualis fines , inter heteram in* uenta £> anguflias cohibeantur . (t Authores vero quod attinet, fumma puJManimi- ta tis efl , Authoribm infmita tribuere 0 Authon anteni^ authorum , atque adeb omnis aut borit at is, Eempori, iusfluum denegare. fjccte enim Veritas, Temporis fi~ lia dicitur, mn flutboritatis. ftaque mirum non efl s fi fafcinaiHa Antiquitatis, e> Authorum, Confensus, hominum Dirtutem ita hgauetint, 7>t cum rebus ipfls nflueflcere, Qanqmm cMaleflciati") non potuerint * mims loo Nouum Organum. Lib.L ■—,——. — - — ■ ■ ■■ — — — ■ —» ———-——— ■ ■ ' ■ minitobferuationes,atque Jfaturaoperationes , Qqute adomnem illam yarwtatem y infrar animafunt, pri - mi £\Aotus) nec malt m, nec alte petitas efre • Ccetera adpatientiam bominum tantum , [ubtilem ordu natum Manus , Del inftrumentorum motum,pertwere . “"Rešenim (exempli gratid■) fubtilisejl cente & ac* curata^conjeUio horologiorum , tališfeilic et, qm c cele - /Ha in rotu , pulfum animalium in motu fuccejsiuo & ordinato , videatur imitari ; tamen res , e% vno ant altero ŽN/atura Axiomate pendet. Quodfrquis rurfusfubtilitatem illam intueatur 3 qu& ad tArtes Liberales pertineti autetiam eam._»quaad corporum naturalium prteparationem , per Artes Me - c banic m jjgeUat, bumf modi res fu/piciat ; veluti In~ uentionem motuum cceleHium in M sir okorni A Concen - tuum in •idTvLufica, literarum oAlphabeti ( qua etidm adhuc inregno Synarum in vfu nonfmtfin (frramma - tiča ; aut rurfus in ecbanicisfaBorum Bacchi & Cer er is, hoc e(l y pr immenfam quam videmus librorum varietn - tc m \n admiratione habuerit r u examinatu dtlu o enim introfJeBu ipforum librorum materiji con - %ntis, obfiupefcet certe in contranum ; O*poftquani^ mdhun dan finem repetinomku obferuauerit, quamq h.minn eadem agant Ci* loquantur , ab admiratio¬ ne 'variemtis tranfibit ad miraculum mdigentue , paucimis eamm rerum, ftehomimm mentes adbuc tenuerunt occuparunt. Qmdfiquis.adintuendum ea, q’M magis curio/a habentur quamJana , animutn fiubmijerit, & Alcbj~ tnijlarumaut Magorum opera penitius introJj>exerit, is aukmblt forfitan vtrum nfu , an lachrymis pomit da dtvnajint. ejlcbmifia cmmftem altt ternam , atque vbi res nonfuccedit , errores propnosrmjub- f ituit •, fccum accufatorie reputando , Je aut Artis , Authorum i>ocabula non fatiš intellexijje ? n>ndr ad tra - ditiones c> auriculares fufurros animum applicat ; inpraBicte (ux ferupulis momentis aliqwd tituba - tum e/le-, vnde bxperimentn in infmtum repetit ; terim q im inte v 8xpenmentorum fortes , inqu*dam incidat aut ipjdfacie noua, aut Dtilitnte non contem - e* 5 V/ tol Nouum Organum. L ib, L nenda ; huiufmodi pignoribm animumpafcit, edque~j in mams oilentnt celebrat ; rehqua jj>e fuilentat • Pffecpue tamen negandum eU 5 AlchjmiBas non pauca inuenife , ^ Inuentis vtilibus homines donafe. Ve* rum fabula illa non maleinillos quadrat de Senc-, y qui jih j s aurum in vined defofum , Qfd locum fe ne - fcirefemulans) legauerit \ Dnde lili vine# fodienda di* ligenter incubuerunt , aurum quidem nullum rep er* tum, jed Dindemia ex ca culturdfaBa eji ipberior. <*At Cfaturalis <čMagia (jdtores , qui per re- rumSj/mpathias & <±Antipathmomnia expediunt ? ex conieBuris otiofis fupinifimis , rebus virtutes & operationes admirabiles ajfinxerunt ; atque ji quando opera exbibuerint , ea tlim funt generu , dehac di- cendirn fit) illud imprmis animaduertendum eit y cfje tantummodo certi cuiufdam & definitigeneris fub - ie&a 9 inquibus nArtes curiofe &fuperjht'wfe , per ontnes fJfationcs y atque atates y atque etiam religio - aliquidpotuerint aut luferint. Itaque ijla mijja-j jaciamus: Interim nil mirim eflftopinio Čopiae > caufam Inopite dederit* LXXXVI A Tque hominum admirationi quoad DoBrinas ^^<*Artes, per fe fatis fimplici , 6^ p ro pc parili » incrementtm accefit ab eorum ajlu c3> artijicio ■> qui Scien - Lib.L Nouum Organum. --—-_- Scientm trdUuerunt tradiderunt. M enim e a anu hit ione ajfeBatione e as proponunt , atque in eum mo¬ dam eformatas^acDelutiperfonatas inhominum con- JJedurn producunt , a c Ji illa: omni ex parte perfeU& effent , & ad exitum perduELe. Si enim Metkodum ajpicias, & partitionesjlla prorfus omnia compleEti coneludere videntur, qu$ in illud fuhieclum cadere^ pojffunt • in pfum recondere ftatuehant > in Aphorifmos, žra^j, eafdemanti JJarfiis, nec Methodo reuinBas [ententias, conijcere folebant ; / leui- tate,qui noiiapropojuerunt ; prajertim in ddbilofophig Ofatur ahs parte aEliua operatiua. Jfeg enim de - fuerum bomines yaniloqm & phantafiici^gui par tim ex creduhtate, partim ex mpottura,genus humanum pro - ‘0-\ mijih i, Nouura Organum. Lsb.I, mips onerdruntiviu c ProlongahoncmfSenetlutu retaf- dationem >dolorum leuadonemfJ^faturalium defeUuum reparadonem , Senfuum decepdones , M otuum a d libitum robov at ione s mul- dplicadones y A cm imprejiiones alteraticnes, (Joe- lejiium Influentiamm dcduchones procuradones y re~ rum futurarum diuinationes , remotarum repnefenta* tiones , occultarum reueladones, & alia complurapolli - citando ofhntando. 'Venim de ijlu Largitonbus non multum aberrauerit , ifliujmodiiudiciumfece* tantum nimirum in doUrinis ddbilofopbivc^ inter ho* rum\anitates y &*veras aArtes interejje , cjuantuni-i inter resgettvts lulij Caefaris,^ Alexandri Mag- ni, 6^ resgeUtts Amadicij ex Galija, Arthuri ex Britannia, m hijlorite narrationibus interp. In- uemuntur enim clarijkmi ilh Imperatores reuera ma- ioragepjJe y quam vm bratile s itti Herocs edam fecijje pngantur ; Jed modu vij s fciiicet aElionum , minime fabulojis & prodigiofa. dffetpue propterea vequum ejl loene memorUfidem dcrogari , quod a fabuli.s illa quan - doque Ufajit, & Violata. Sed inter im minime mimnrn eft y Ji propofidonibus nouis (jpmfertim cum mendone -» operum) magnum fitfaclum praiudicium , ifios im* po flore s quijimilia tentauerunt • cum mmtatn cxcefus fajlidium , nune omnem in ciufmodiconatibus m agnanimitatem deHruxerit m At longe Lib. I. Nouum Organ um LXXXVIII. A Tlongemamaapujillanimitate , C> penforunu, qua humana indujina Ji bi pr opojuit, paruitate (s* tenintate, detrimenta in Scientm inuettajunt, Et tu- men Qquodpejlimum efl') pufillammitas iHa non Jint -j arroganttd, O*fafiidioje offert. Trim um enim , omnium Ar dum iila rcperitur caute - la lam faBa Jannharis , vt in qudhbet Ane Authores , ArtU fua injirmitatem in EAJatura calumniam 'ver* tant\ & tjuod oArs ipjorum non ajfequitur , id ex ed* demArte impofiibile in 3\(atura pronmciant. <5VV # damnari potejl^ Ar s ,Ji ipfa iudicet. Etianru> Thilofophia qua nune in manibus eji, in finufuo pojita quxdam fouct , aut placita, quibus (J diligentius in* quiratur)hoc hominibut omnino perfuaden Dolmtmilab Arte,velhomims opere arduum,autin UTJaturam impe - riofum, c> validum , expeBari debere\ Dt de Heteroge - niaCalorii , AJlriOlgnis, e> Mi/hone,[uperim di* Elum e tl, Qurt fi notentur accuratius , omnino perti- nent ad humanne potejlatis circumfcnptionem malitio • fam 9 &.adqu*Jitam& artificiofam deprationenu, qute nonfolum fpei auguria turbet, Jed etiam omnes in* Juftrue ftimulos c> nemo s inči dat, atque ipfius Experi- entia aleas abijciat- dum de hoc tantumfofliciti fint, "Vt Ar s eorum perfeHa cenfeatur ,; glorij vanifiimce ditifiimte dantes operam, fcilicet vt quicquid adhuc in* uentum O* comprebenfum nonfii, id omnino nec inue* mri, ne c comprehendi pojje in futurum credatur. At Ji to& Nemim* Orsanum« v L s s,L tjuisrebus addereJe,&> nouum aliquod reperire c one tur, lile tamen omnino fik proponct & deHinabit , vnutueu- aliquod Inuentum (nec vitra j perferutari O* eruere \ vt Magnetiš naturam , Marisfluxum refiumm , 'Ibe* ma Cm h, & buiufmodi , feereti aiiqmd habereu yidentur , bacicnas paritm fceliciter traclatajint: Quum Jumma Ju im pen ti at , m ahcuhts naturam in Je ipfd per/crutari ; quandoqutdem eadem ŽSJatura y qute in alijs videtur latern occultajn ahjs manifejla Jit , e> palpabilis ; ilhs admirationem , m bis neattentionem quidem moueat • Vt Jit in jsjaturd ( onfMentue^Ufi in ligno vel lapide non notaturjedJo- Udi appellatione tranfmittitur , amplius de fuga Jeparationis aut Jolutionis continuitatis incjuiritur: Mit in dcjuarum bullis eadem res videtur Jubtilis , niofa- cjUae bulla Je conijciunt in peUiculas quafdam y in Hcmijfhterij formam curiofe effiUas^t ad momentum tempom euiteturJdlutio continuitatis. Mtque prorsus iJla ipfa qua habenturpro feeretis , in alijs babent naturam manif eflam communem• qiire nuncjuamfe clabit conjjicicndamjibominum Ex- penmenta aut contemplationes in illis ipfs tantum ver- fentur . Genemliter autem vulgo, in Operibus Me- cbanicisbabentur pr o nouis Inuentis, fi quis iampridem Inuentafubtilius poliat , Vel omet elegantius , velfimul vniat c> componat , vel cum vju commodius copulet, aut opus maiore, aut ctiam rninore quam Jieri confuc > ## mole vel volumine exhibeat , odfemilitL-i. Itnque minime mirum eft, Ji nobilia,&* genere^ humano digna Inuenta in lucem-> extraUcLj non jLib= L Nouum Organum. quum bomines huiufmodi exiguis penjiS; piicnlibus t contentl c> deleftatifuerint\ quinetiam m tjfdem^Jc^ magnum ahquodjequutos > aut ajJequutosputauerint. LXXXIX* N Sque illudpr^termittendum ejl , quod nafta fit cpioilofopbU 'aturalis per omnes States ad - uerfarium molefium & difjicilem ; SuperJUtionem ni - nnrum & %elum Ideligionis cacum immodera tum. Stenim vider e eH apud (jrtecos, eos , qui primum cattfas naturales Fulminis e> Tempeftatum injuetis adhuc hominum auribus propofuerunt, .impietatis in Vm eo nomine damnatos: 'ec muko melius d non- nullis antiaitonm 'Patrum ‘Rcligmis Qbngim*ex. ceptos fmfje eos , miex certifomts demonflranombm (auibus nemo hodiefams contradixent)Terram ro~ tundam effe pofuerunt, atque ex confequenti Antipod as ejje ajferuerunt. Qu.inetidm , vt nune funt res , conditiofermonum dc-> Jfaturd fafta ejl durior & magis cum periculo,prop* ter Theologorum Scholatticorum Summas Me* thodos ; qui cum Bheologiam (fatis pro poteftate') in ordinem redegerint, & inoArth formam effinxerint> hoc infuper ejfecerunt y vt pugnax c> jfinofa Ariftote- lis Thilofophia (forpori < J(eligionis,plus qudm par er at , immifceretur. Bodem etiam /peflant (llcet diuerfo modo ) eorum Commenmiones , qui veritatem Cbrijliana ligionu ex Trincipijs & Autboritatibut Tbilofophorum dedu- cere & io8 Nouum Organum. LibJ cere confrmare haud Meriti funt • Fidei & Senju s comugium tathjuam legitimum multdpompd 'O folenni- Uite celcbrantes 3 &>gratd rerum varietateammos ho - minum permulcentes ; fed interim 'Dimna Hum and , impari conditione , permijcentes. At in huiujmodi oSMifiuris Theologia cum Tbilofophtd , e a t ant um , in Dhilojophid recepta funt , comprehendun - tur fed noua , licet in melius mutata ? tantum mn [um- mouentur exterminantur. T)enique inuenias 3 ex quorundam Fheologomm^ imperitid , aditum alicui Fhilojophia, cjuamim emen- data 3 pene interclufum ejfe. aA lijfiquidemfimplicius fubuerentur , /orr? altior in Sfaturam inquifitio yltra concejjum fobrictatis terniinum penetret ; ducentes perperam torquentes ea qua de duiinu (FAdTjHerijs in Scripturis Sacris aduerfus rimantes fe- cretu diuina dicuntur 3 ad ocenita S f a tura 3 qua nullo interdiclo prohibentur • Alij callidius conijciunt O animo d er fant 3 fi media ignorentur ■, fingula ad m a* num (? Virgulam diuinam (quod Tfehgionu , vt pu - tant 3 maxime interjitj facilius poj]e ref eni : cjuod nlhil aliud f f , cf Uam Deo per mendacium gratifv čari vefle, Alijabexemplo metuunt, ne motns & mutanonu drča Fhilofophiam in 'Ifligionem incur' rani, ac defmant. Alij demejue folliciti mdentur, in thfaiura wqmfimne alicjuid inueniri pofiit, quod Feligionem (prajertim apudindoBosj Jubuertat, aut faltem labefaUet. AtiHi duo pojieriores met us nobis videntur omnino fapientiam animalem fapere ; ac f homines in mentis fua recejlibus Jecretis cogitatio' mbus L i b.I. Nouum Organuin. nibus Je firmitudine %eligionis,<& FidaAnYc„fum imperio dtffiderent ac dubitarent ; O proptcrea ab in- tjuifitione F'eritatis in <5\f 'aturalikus periculum j m _ pendere metuercnt. zjt vere rem reputanti , Tbilo- fiphia Xdtardu , pofi Verbum D ei , certiflima Su- perjhtioms mechctna eil , %elum incautum in. par tem cmtranam tran 'fier.it, abrepta fuerit . ■ ' . xc. TV »* V R VrjuS in moribus & injlitutis Scbolarum, oAca^ demiarum , Codegiorum , 6^ fimilium (fionuen- trnim, qu<$ doBorum bominum fedibus , c> eruditio - niscultura dejlinata funt, omma progrejfiui Scientia~ rum aduer[a inueniuntur• LeBiones enim Exercu tia itafunt dijpofita, w confuetis baud facile cuicjuam in mentem veniat cogitare,aut contemplari. Si vero tmus aut alter fortaffe indicij libertate yti fuflu migni, kfibifoh bane operam imponerepofiit . a fi 0m r m autem čonfortio nibil capiet vtilitatit . ^ ^ j ooc tolera* 110 Nouum Organum. L i b, I, tolerMerit , tam en in capejfendd fortund induflriam hanc & magnanimitatem fibi non leni impedimento jore experietur. Studia enim hominum in eiufmcdi lo <• m in quorundam oAuthorum fcripta , 'veduti in carce - res , conclufafunt ■ d quibus ji quu dijjentiat , continuo •l it bomo tur bi d us, & rerum nouarum cupidus corripi - tur. aAt magnum certe difcrimen inter ‘Res Ciuiles, & (l/ rtaf : enimidem periculum dnouomotu f C> d noud luce. S) er um in rebus (jiuilibus mutatio etiam in meliusfujfteUa ejl ob perturbationem ; cum Ci¬ ni lia authoritate , confenfu, farna , opinione , non demonjlratione nitantur. In Artibus autem & Scien - tijstanquam in metaUi-fodinis omnia nouisOpenbus vlterionbus progrefibm circumftrepere debent. Atque jecundum reBam Rationem rešita fehabet , » 0 « /ta viuitur: fed ijla, quam diximus , Docirma- rum adminifiratio Tohtia , Scientiarum augmenta durius premere confueuit. XCI. A Tque infuper licet ifta inuidia cefauerit • Umen fatis ejl adcohibendum augmentum Scientiarum , quod huiufmodi conatus O indujlria pramijs careant. S\fon enim penes eofdem ejl cultura Scientiarum > &* pr£mium-j t Scientiarum enim augmenta-* 1 mag« nis Dtique Ingenijs proueniunt • at pretia p Y &' m ia Scientiarum funt penes SJulgus aut SPrincipes Vi' r ° s -> <]ui (niji taro admodum') Vx mediocriter dofti Jttnt. Quinetiam huiufmodiprogrejjus non fdum pr Lžb.I. Nouum Organum, mijs & beneficentidbomimm, iperum etiam ipfd p 0 ~ pulari laude defiituti funt. Sunt enim illi/upra cap~ tum maxima partis hominum, &*ab opinionum "vulga- riumDentu facile obruuntur & extinguuntur. Itaque nil mir um fi res ilia no nJoe ličit erfuccej/erit , qua in ho , nore nonfuit. XCIL S Edlonge maximum progrefiibus Scientiarum , nouispenjts ac prouincijs in ij/dem fufcipiendh ob~ fiaculum , deprehenditur in dejjeratione hominum , fuppo/itione fmpofibilis. Solent enim mri prudentes C> feueri in huiujmodi rebus plane diffidere : J\Qatu- ra obJcuritatem,Vita breuitntem , Senfuumfallacm 5 Iudicij infirmitatem , Experimentorum difficultatcs, (d*jimilia fecum rcputarites. ftaque exijtimant ejje. l> quofdam Scientiarum , temporum & atatum^ z5\4 undi reuolutiones ffluxus & refluxns ; cum ali j s temporibus crefcant & flor e ant, alijs declinent<& ia- ceant: itd tamen, Vt cum adcertum quendamgradum &flatum peruenerint, ml vlterius poflint. Jtaquefiquis maiora credat aut flondeat, idpu - tant ejje cuiufdam impotentis im maturi animi ; au qiie huiujmodi conatus, initiajcilicet lata , media ar~ dua % extrema confufa hab er e. aAtque cum huiujmodi cogitationes e a Jint , qua in Vir o s graues <& iudicio pr afl ant e s facile cadant^curandum reuerd eU 3 ne rei op- tima O* pulcberrima amorecapti feueritatem iudicij K? rela* Nouum Organum. L' I B.l rslaxem*jj , aut minuamus • Jedulo videndum cjuid ffei ajfulgeat , & ex qud parteJe oflendat\ atque mrh leuioribus jbei reieUis 3 ere qureplmfirmitudinh habcre~> Videntur, omnino dfcutienda Junt penjitandre * Quinetiam Trudentia (Jiuilu ad confilium vocandtUj efl adhibenda , 70^ ex prafcripto dtffidit , c> d? re¬ te humanu in determ conijcit . Itaque iam dicendumefl •praferttm cum nos pr omijjbr e s non Ji- mus , injidias hominum iudicijs faciamus autJlruamusJed homines manu ffonte ducamusl oAtque licet longe potentiflimttm futurum Jit remedium ad jjem imprimendam , quando homines ad particula- ria,prrefertim in Tabulu noflris fnueniendi digejla -dijojita Qqure parttm ad fecundam y fed multd magis adquartnm Inftaurationis nojlrre partem pertinent ) adducemus\ cum hoc ipfumJit non Jpes tantum 3 Jed tam quam res ipfait amen vt omnia elementih jiant,per~ gendum ejlin injhtuto noflro de prteparandu hominum* mentibm ; cum ^Prceparationis 3 ijla oflenjio Spet par s efl non extgua. J\fam ab)que e d , reliqua faciunt ma- gh ad contriflationem hominum , (fcihcet, vt deterio* rem c> Vihorem habeant de ijs,qure iam in vfu Junt,opi - nionem 3 quam nune habent- & fute conditionis infortu - niumplusfentiant & pernojcant) quam a d alaerita - tem aliquaminducendam, aut induUriam expericndi acuendam. Jtaque (JomeUurre nojlra, quce JJejn tn hac re faciunt probabilem y aperienda funt prtipO' ne nda: jicut Columbus fecit , ante nauigationem .> illamJuam mirabilem marh Atlantici\ cum rationes ad- duxe- LibJ. Nouurii Organuiii. uj duxent ) curipfe nouas Ter ras Continentes y pr# te? e as qua ante cognitafuerunt , inueniri poffe confideret; Qua rationes hcet primo reiecla , pofled tamen experi- mentoprobatafunt, & rerum maximarum caufa inida fuerunt. XCIII. P Tjncipium autemfumendum d 'Deo: Hoc nimu rum quod agitur , propter excellentem inipfo "Boni naturam , mantfefle a T )eo effe ; qui Jutbor Boni, & Tater luminum ett. In operatiombm autem diuinis , inida quaque tenuiflima exitum ceno trahunt. fignificans , effe in F at is, id efl , in Trouidentid, Dt pertranfltus £\dundi (qui pertot longinquas nauigationes impletm plane , aut iam in ope¬ re effe y ide tur) augmentd-j Sciendamm in eandem atatfm incidant. Nomim Organum, Lžb.I, 114. XCIV. ■ S Squitur rado omnium maxima ad faciendam^ jjem ■ nempe ex erroribus temporis prateriti , 'tiarum adhuc tentatarum^. Optirna enim eff ea ve¬ pre ben/io , quam de S tatu fiuili haud prudenter ad - mimUrato quifjiam Im Derbis complexus eft ; Quod ad pretenta pefsimum ed , id ad futura opti- mum videri debet. Si enim vos omnia , tpias ad ofdcium vedrum Ipečlant, pržeftitifletis,ne- que tamen res vedrae in meliore loco edent • nd ipes quidem vila reliqua foret, eas in melius pro* uehi poflfe. Sed ciim rerum veftrarum datus, non a vi ipfa rerum, fed ab erroribus vedriš male fe habeat; lperandum ed, illis erroribus mifsis autcorrečlis, magnam rerum in melius mutatio- n em deri p ode, Simili modo , Ji homines per tanta-s annorum /pada tiam D eram inueniendi colendi Sci- entias tenmjjent , nec tamen tlterius progredi pomije Jent • audax proculdubio & temerariaforet opinio , pojfe rem in Dlterimprouehi. Quodfi in Did ipja erra~ tu m fit , atque bominum opera in ijs conjumpta inqui-* Im minimo oportebat ; Jequitur cx eo , non in *Rebas ipfis difficultatem oviri, qua potejlatis noflra non s funt ' jedin IntelleUu humano,eiujq y[u & apphcatidne ; qutf ret remedium medicinamjufcipit* Itaque optimum fueritillos ipfoserrores proponere: Quot enimfucrint errorum impedimenta in pratcrito, tot funt[Jei argu¬ menta infuturum. E a D ero licet in bvs qu vtuntur : c Rationales y aranea - mm more , telas e%fe conjiciunt: dpi* V ero rado media efl , cina materi m ex floribus horti e> agri e ličit •, fed tarrun eam propnafacultate Kfcrtit <&digerit 0 aue abfimile TbiiofophU verum opijicium efl ; quod nec »9vlentis viribus tantum autprcecipue nidtur , neque 'ex Hiftoria ^(aturah & <č Mechanicis Experimen - tis prAitam matenam ,in rfMemond integram , fed in fntetteflu mutatm /ubadam repom. Itaqu o ec facnltatum ( Experwentalis fcilicet , O Rationaks ) arfltorez> fanfliore fceder e Qjuod adbuc faflum non efl) bene jferandum e/l, XC VI. Tbilofophia adhuc fincera non imenu tur , /čč/ infefla corrupta r /w Ariftotelis fchola\ per Logic am ; z« Platonis febola, per Ebeolo- giam naturalem ; in fecunda [ebola Platonis, Prodi, ^ aliorum , athematicam • Ebilojophi* am natur alem ter min ar e, nongenerare aut procreare debet. aAt ex c Pbilofophia natur ali pura & impermu fta , jjjerandajmt . Sferno i lič Nouum Organ um, Lib. I. v h :rt cv '* 4 :\V''\ XCVII. N Smoadbuc tanta mentis conUantia & rigort l> inuentm efi ? Dt decreuent fibi impojuerit 3 C J heorias VJotiones communcspenttiis abolcre : . JntelleUum abrajum acjmim ad pmkularik de in> tegro applicare. Jtaque 'Ifiitio illa humana quam ha~ bemus 3 ex multdfids > £> muko etiam čaju • nec mn ex puenlibiu , qum prim d haujimus, bJJfi^tionibus 3 f ar- rago quxdam efi e> congeries. Quod Ji jim tftate matura, fen/ibm integris 9 merite repurgatd , /e ad Expenentiam e> ad Var> ticulariade integro applicetfie co mdius Jjerandum.-» efi. Alexandri oVMbagni : neque quis nos vanitatis ar - gmt y antcjudm exitum rei audiat, qute ad exuendam omnem vdnitatem JjeBdt* Stenim de Alexandroc>^W rebusgeflis JE fchi- nes it a loquutusefi : Nos certe vitam mortalem non viuimus • fedinhoc nati fumus, vt poberi.- tas de nobis portenta narret Sc pnsdicet; perinde ac Ji Alexandri res gefias pro miraculo habuijfet. At tenis fequentibus 1 itus Liuius melius rem aducr * tit &introfrexiti atgde Alexandro buiufmodi quip " piam d xit * E um non aliud quam bene aufum va- na contemnere. materies, vel numero , Delgenere , Del certitu - informando IntelleBui competens , modo fufficiens adhuc qux(ita eft & congefta ^ edntrk T)oS/ ('fipimfane &fačiks ) ram «**/quof dam Experientite, quaji jam m O* auroa cius ad Thilo/ophiam fuam Del conftituendam Del confiman - exceperunt , atqueillis nihilominus pondus leguimi teflimonij attribuerunt . Deluti Ji TJegnum ah' quod aut Status non ex literis relationibus d Lega - tis (jntijsfide-dignu miJŠis >fed ex Vrbanorurru fermunculu C> e* triuijs conjilia fua 6» negotiaguber - naret ; ommnd tališ in Thilo/ophiam admimjl ratio > quatenus ad 8xperientiam , introduBa eft m T'/il de - bitismodis exqui/itum , nil verijicatum , w/7 numera - mlappenfum 3 nil dimen fum in S/aturali Hijlo- ridreperitur. <*At quod in obferuatione indefinitum vagumjd in informatione fallax & infidum efl.QuodJi cm hxc mira diBu videantur , c> querelx minus mfta propiora• ciini Ariftotdcs tantus ipfe vir , ^ opibus fubnmiS} tam aceuratam dc Animali- 0 bus ril8 Nouum Organim LsbJ. bus HiUoriam confecerit • atque a lij nonnulli maiorc diligentid (licetflrepitu minore ) muha adiecerint \ & rursus ahj deFlanfis^de Metallis , Fojdiibus, ki/lo > narrationes copiofas confcripfennt ; #non fatis attendere O* perjpicere videtur , quid agatur in prafentia. A lin enim e ji ratio U\£aturalis Hijlorite, qua propt er fe confeUa efl-, alia eim , qua coUecla eft a d mformandum IntelieHum in ordine ad condcndam^ c Vhilofophiam . olA tque ba dure HiUorue tim a/ijs re¬ bus, tum prtecipue inhoc differmt ; quodprima ex illis jpecierum naturalnim vane totem, non Artmm bationeponitur , quam alias: Šimih modo 3 occuha Sh/atur# magis fe produnt per vexationes rt mm, qudm cum curfu fuo me ant. J 1 taque tum demum bcne /perondum eU de SS(aturali Fhilofophid , po/lquarrLj JHiUoria D\Qaturalk eius bajis eUfundamcn- tum) mehus mflruUa fuerit ; antea veri? minime . XCIX. A Tque rursus in ipsa Experimentorum z5\dč' chanicomm copid,fumma eorum qua adfntelle* 3us informationem maximefaciunt , & imam, detegi tur inopia. sFd\/l ecbanicus enim de veritatu inquifi'* tl0n e nullo modo foUicitus, non ad alia, qmm qux operi J' /i0 fubferuiunt, aut animum erigit , aut manum porri- git. Tdum vero de Scientiarum viteriore~> progreffk Lib.L Nouum Organum, Špes lenefmdabitnr, tjmim in Htftoriam ZSfaturd* lem recipientur (r aggregduntur complura.6xperf menta, qu ad differentiam Frudtiferorum appellare conjueuimus. /lj a Mtem mimm ^ fe virtutem e> condttionem-, hanc Vtdelicet , godnim* tjiiantjallant, aut frnslrentur. Cum enim adboc adhi~ beantur, non Vt opus alitpuod efficiani.fedstcaufamL nmralemin dujuoreuelent^ua^ua-versiim cadune intentioni eeipue fatisfaciunt , cum_, ejueefiionem teti minem. A T nonfolum copia maior Experimentorum qure« renda eH &procuranda , atcfue etiam alteriusge - netiš, cjuam adhuc fačlum efi • fed etiam Met hodu* plane alia , Or do, Troceffm , continuanda prouebendte Experientia } introducenda. Vaga enim £xpenentia y c> fe tantum fequens, f vtfuperius diUum eft ') mera palpatio efi , homines potius Jlupefacit 7 qudm informat. At cum Experientia lege certa pro« cedet , /eriatim continenfer, de Scientijs alujuid ms« linsfferari poterit . CI. rut P O/hjtiam vero (opia e> ^Materies Zhfaturalis & 8xperienti confundat\ de Steli- tatignibm,&»leuibm Mptibmtranfcurjibm fn- teMlus, non beneflerandum efl ; mfifiat infiruUio e> coordinatio per fabula* imteniendi idoneas^Q*bene dif ?* pojitas r &*tanqudm viim^eorum qu pofl- ■ ; ,' ’ "' " quam JL/1 b« F. Nouum Organum. 121 quam omnia ommum Artium Expenmentu coUeBa & digejlafuerint, atque ad vmus hominu notitiam iu* dicium peruenennt ; quin exipfa traduBione Experu mentorum DnitM Avtu in alias, multa noua inueniri pof- fmt, ad humanam vitam jlatum Dtilia, periBam^ Experientiam quam večam us Literatam -Jed tamen minora de edjjeranda funt ; Maiora vero a noudluce. Axiomatum, exparticularibus ittu certa via& reguld eduBorum, quarursus nouaparticularia^ indicem o* defignent. Ofeque enim^ in piano Via fita efi, jed ajcendendo defcendendo\ zAfcendendo primo ad Axiomata, Dc/cendendo ad Opera. CIV. N Eque tamen permittendum e ji, 'n InteUeBus a particularibus, ad Jxiomata remota, &>quafi generahjhma ( qualia funt Erincipia j qua vocantj Artium , & Tderumj jahat, & volet • ad eorum im* motam 'veritatem Axiomata media probet , expe* diat : quod ddhucfaBum ejl,prono ad hoc impetu na* turah InteUeBus, atque etiam ad boe ipfum , per De* monftrationes qu£jiuntper SjUogifmum, iampridenu* edoBo c> ajfupfaBo . Sed de Scientijs tum demum bene jjerandum ejl, quando per Scalam veram, e> per gr a- dus continuos, non intermijjbs , aut hiulcos , d par- ticularibus afcetidetur ad Axiomata minora, de* indead media, alia alijs fuperiora-j, poflremo de* mum ad generalnima. Stenim iAxiomata infima-j non multum ah £xperientia nuda diferepant. Su* prema 212 Nouuni Organum. L 1 s J B prema Dere lila , (r generahfima (qua babentur^) no tionalia funt , abllraBa ? (jr nil babent folidi. dAt media funt Axiomam id a vera , (jr folida, (r vina, in quibw humana res 9 (rfortungfita funt ; (r[upra hac quoque , tandem ipfa illa generalifima ; taliaj ali-* cet,qua non abBraBa fint , Jed per bac media vere Umitantur. Jtaque hominum IntelleBui non pluma addendre, fed plumbum potius, (jr pondera^ r>t cohibeant omnenL-> faltum (r volatum. Vtrum ad huitis Indti * Uionis fiue 'Demonflrationis inttruUionem bonam legitimam, qudmplurima adhibenda funt, qua ddbuc nullius mortahum cogitationemfubiere~>- adeo Dtin e d maiorfitconfumenda opera, quam adhuc confumpta eji in Sjdogifmo. Atque huius InduUiom auxilio , non foliim adAxiomatainuenienda , verumetidm ad -jfo- tiones terminandas, vtendum efl. Atque in hac cene I n d u ctio ne, jfres maxima fita efl. C VL A T in Axiomatibus conHitucndis per bane fndu~ Uionem * examinatio c> probatio etiam facienda efl’ vtrum quodconHituitur iA xioma aptatumfit tan* tum, ad menfuram faUum eorum parncularium^ ex quibus extrahitur ; an vero jit amplius, e> ldtm % Oubdfifit amplius, ant latius , videndum an eamfmm amplitudinem & latitudinem , per muorum particula - num defignationem, quafifidedufiione quddamfirmet * ne vel imam not d tantum hareamus, Vel laxiorefor - tafie complexuppmbrm e> format abflraUas, nonfolida e> detemiinata in materin , prenfemm. Hac vero cum in vfum Venerint, folida tum demum Jpes merita ajfulferit. I2J CVII. .xk n que htc etiam refumendnm ett, quod 'fitperius di~ 8um ett de jfaturah Tbilofophid 'produUd O* Scientijs 1*4* Nouum Organum. Lib.L Scientijs particularibus ad eam reduBu , vt non fiat fcifiio & truncatio Scientiarum ; Ufam etiam abfque hocjninus de progrejfujfcerandum efi. CVIII. A Tque de defjjetatione tollenda, e> jpe facien* dd y exprateriti temporis erroribm yalere iufiis , aut reBificatis , tam diBum ejl. ‘Videndum autem~> O*fi qua aliafint , qu ordi- ne , «o» impetu defultorie , longe p/ura detegi ne~ cejjefit . Z,/V& femel, aut it er um accidere pojit , vtquijj)iam in id forte fortuna incidat , quod magno conam , &deindtijlrid ferutantem , 7%^; ta" infiimmarerum , proculdubio contrarium inueni- tar. Itaque longeplura , meliora , mino* ra interttalla , ratione indujirid , direUione ^>, C> intentione hominum, jperanda funt , qudma cafu, inflinBu animalium , huiufmodi , haBcnus principium Inuentis dederunt. CIX, E Tz'^ z7W pojit , qabd nonnulltLJ ex his qu£ iam inuenta funt , fint generis > vt antequam inuenirentur , baudfacile ctuquam in men" tem Lib. J. Nouum Organum. tem Demffet, de ijs aliquidfujpicari [edplane qtm iU a vt impojkbdia contempjiJJet. S o lent enim homines de rebus nouis, adexemplum veterum , &Jecundum phan- tujkam ex ijs precep tam, O* inquinatam, h ar tol ari ; quodgenus opinandi fallaeijlimum ejt, quandoquidem multa ex h k qu deijci poflint; hominesJane de Diribus tormentorum & machinarum , p efjufflante , lwr vnqudm aliquid alku - //# imaginationi , phantajia occurfurum fuifiet\ vt- pote cuius exemplum in proximo non vidifet, nifi forte in tena motu, aut fulmine, qute Dt z5\d agnalia j\Ja- tur/e , # 0 /? imitabilia ab homine , hominesJi ati m re- ieČluri fuifeent. Sodem modo , /£ fili bombjcini inuentionem. quijpiam huiufmodi fermonem inieciffet ; 8[fe qmddam filigemis Inuentum, ad Dejiium /upelleUilk Dfunt^ quodJilum linteum aut laneum, tenuitate , c 's* nihilomi- nus tenacitate, ac etiamfplendore , mollitie longe fu- per ar c t\ hominesft at m aut deJerico ahquo Depetabili aut de animalu alicuius pilk delicatioribus, aut de aut um plumis , lanugine, aliquid opinaturi fuijje lent; Derum 12<5 Nouum Organum. Lib. I. yerum de vermis pufiUi textura 9 eacq tam copiofd , (rfe renouante 3 c> anmuerfarid , nilfmjfent c črte commen - turu Ouodficjuis etiam de ivermi Derbum aliquod in- lecijfet , ludibrio cene futurm fmjjet y vt qui nouas Aranearum oper as fomniaret. Simi lit er ? fi. ante inuentionem tt .7 CX. A Ttarnen conjjicimmr O 4&Z eiusgene- ^ ^ r ^> qu(efidem faciant,poJJe genus humanum no* bdut Inuenta, etiam ante pedes pojita,pr aterire, (p* tranjilire. Vtcunque enim Tulueru tormentarij, vel fili bombjcini, Del Acus nautica , velSacchari , De EP a- pjri, veljimilium Inuenta, quibujdam rerum & V\Ta- tura proprietatibus niti videantur } at certe fmprimen- di artificium nilhabet , quod nonjit apertum, & j' er $ obuium. Et nihilominus homines non aduertentes terarum modulos difficiliusfci/icet collocari, quam lp teraper otum m anus fcribantur,jed hoc interejje , quod literamm moduli Jemel collocati, injinitu im- prefdonibus , //Vrne pčr manum eocarata, tantum fcriptioni fufficiant ; fortajje iterum non aduertentes, atramentum itd injpijjari pojje , w tingap nonfluat ; prafertim literis refupinatis , (37* imprefiione JaBd dejuper: hocpulcherrimo Inuento (cjuoIadUo* Brinarum propagationcm tantum facit) per totjacula caruerunt. Soletautem sJMens humana, in hoc InuentionU curriculo, tam Uuajapenumcrb male compofita^ #> Wp r *Mo diffidat, & paulo poji je contemnat ; 4/- que primo incredibile ei Dideatur, aliquid tale inueniri p°j]e\ poflquam autem inuentum fit, incredibile rursus Dldeatur , /V/ homines tamdiu fugere potuijje. <>j t \ hoc ipfum adfjem rite trahitur^fupereffe nimirdm Id hkmagnum fmentorum cumulum,qui nonjolume* I ^ * opera* lit Nouum Organ um. L 1B.I. operationibus incognitis eruendis ,fed&* ex iam cogni - tis transferendis , componendis, O* applicandis, per eam quam dmmm Experientiam-> literat ant-j deduci GXL ' 8qite Hlad omittendum ad faciendam S p etn.^ £ d(eputent (fiplacetj homines , infinitas ingenij , temporh, facultatum expenfas y quas homines in rebus, &*Jludijs longe minoris pfus , collocant • rtim pars quota,fe adfana &fohda vertcretur, nulla-> nori difficultas(uperari pofiit. Quodidcircb adiungere eUy quid plane fatemur Hijloria fhQattirali* & 8xperimentalis colleBionem , qttalem animo metimur, qmlu cjje debet, opus ejje magnum, & quaji ^ gium, muha opera atque impenfa. CXIL I j\Qenm particularium multitudinem nemo refor - midet, quin potius boe ipfum ad jpem reuocet, Sunt Črtirto vArtium U\(jitura particularia^j Phseno- mena, Manipuli injlar , ^ ingenij (jommenta, po/l' quani ah eitidentid rerum difiunUa £>> abflraUafuerint- ^Atque buirn t Via i exitusin aperto eH,0*ferein pro* P'inquo- Alterius , implicatio infinita . ■Homines enimadbucparuam in 8xperientid moram-* fecerunt i e^eatn leuiter perHrinxerunt, fed inmedi- tdtionibm zs* commentationibus ingenij 3 infinitum-i tempus L i b.I. Nouurn Organum. tempus contriuerunt . A p ud ms vero ji ejjet prajlb qu\jjiam > qui defaElo bAjatura; ad interrogatare/fion w deret,paucorum annorum effetfnuentio £ aufarum ,<$* Ecienmnm omnium. CXIII. E Tidm nonnibil hominibm jpei fieripojje putamus ab exemplo noslro proprio ; neque iaBantia caufd boe dicimusjed quod Mile diftuJit. Siqui difjidant* me videant, hominem inter homines atatis mea > Quu libuš negotijs occupatijimum, neejirmd admodumva - letudine ( quod magnum babet tempom dijpendittn.i) atque-j in bde reu plane Protopirum 3 veBigia^, mllius fequutum,neque hxc ip/a cum vilo mortalium communicantem ; (sr tameti Veram viam conflanter in~ grejjum, e> ingenium rebus fubmittentem , hac ipfa ali « quatenus Qvt exi$iimamus')prouexi/fe^l St deinceps videant, quid abbominibm otio abundantibus , atqub d laboribus conjoeiatis , atque d temporum fuccefiiont po/l hac indicia noflrn cxpeBandumfit ; prajertlm^in vid , qua non Jingiilu folummodb peruia eji, (vtfit in vid illd rationali) Jedvbi bominum tabore s & opera (prafertim quantum ad 8xperienti deinde componipofiint. Tum enim homines mr e s ju as noffe incipient 0 cum non eadem inji - niti, jedalia alijprteBabunt, CXtV, P OJlremo, etiamjimulto injirmior O* obfcurior au* ra S pei ab ifta noua Continente fiirauerit ; ta. J ~ men up 130 Nouurn Organum, Lib.I. men omnino experiendum efje Qnifiyelimus animi ejje~> plane abieUij jlatuimus. on enim res pan periculo non tentatur, £> nonfuccedit • cum in tdo, ingentu boni ; in hoc , exigua humana opera iaUura vertatur. V?rum ex diČlis, atque etiam ex non diBis , yifum efl nobis Jjei abunde fubejje, non tantum bomini jlrenuo adexperien - dum y Jed etiam prudenti Jobrio ad ere de n dum. / C XV. i , - '■ * j\ Tque de defjeratione tollenda , qua inter Caufas d ± potentijlimas ad progrejjum Scientiarum remo - randum (s* inhibendum fmt , diftum ežl: (Jaufis Errorum , inertia y ignoranti# qua inualuit , abfolutus e ji - pr afer tim cum fubtiliores caufa > & qua in ludicium popularen, mt obfermtionem non incurrunt, ad e a qua de Idolis tfjgfrtu* humani diflafunt y referri debeant • t . fibi permifia ; Redargutione Demon- flrationum; Redargutione Theoriarum 7 fiue~> < PbiloJopbiarum , 6^ ‘T>oUrinarum i qua recepta funt• Redargutio yero earum talisfuit , potutt ; w- delicet per figna, e> Suidentiam faufarum^ cum con - futatio alia mila d nobis (jjui & de Trincipijs, e> emonHrationibus , yt ad ipfamu oArtem & fjformam L i b.L Nouum Organum. SA(ormam Interpretandi Naturam veniamus ; & Umen nonnibilreUat , quodprauertendum eft. Quunu* enim in boe primo Aphorifmorum libro idud nobu propofitumjit , vt tam ad inteUigendum ? cjuamadre - cipiendum en qua fequuntur, zdA/fentes bominunt j praparentur-, Expurgata iam , abrajd> & aquatd zfA/Tentis eAred , fequitur vt Mens (ijlatur in pofitio - nebond, O* tanquam ^AfpeUu beneuolo , proponemus « Valet enim in re noud ad praiudicium 9 non foliim praoccupatio fortis opinionis veteris y fed & praceptio (lue prafiguratio falfa , m ^ affertur. ltaq conabimur efjicere, vt habeantur bona ^ & vera, de ijs qute adducimus,opiniones , licet ad tempus tantum - modo , c> tanquam v Jur aria 3 doneč res ipfa per~ nofcatur. CXVI. pojlulandum videtur , exMmenl bomines nos more Antiquorum Cjracorum , quorundam nouorum bomirium, Telefij, Patricij, Se- uerini, aliquam in Thilofophia condere vede ; dNJeque enim boe agimus , multum viter- effeputamus , adhominum fortunas 9 quales quii opi~ nionesabHraBasde zA/fatura &rerum Trincipijs ha~ beat: 5 A(feque dubium eU , m bumf modi , vetera reuocari , c> «0^4 introducipoflint • quemadmo - d)m & complura Tbematn (Jceli fupponi po (funt , ^ c/m Phaenomcnis bene conueniimtdnter fe tanim dijfentiunt . »J 1 / tp Naiiurn Organum. Lib.I. (t /f ? nos de huiufimodi rebus opinabilibm , fi* mul inutihbus , «0» laboramus. <*jl t contrd nobu con ~ jlitutum eU experiri , an reuerapotentia amplitudi- m humanafirmiorafundamenta iacere , ^0 fines in la - tim profierre pofiimm . zAtque licet fiarsim 7 in ahquibm Jubiedis Jftecialibus , longe tenor a hahea - , c> certiora (yt arbitramur) atque etiam magis fru&uofia , quam qmbm homines adhuc vtuntur, (qua in quintam Inftaurationis /20/žra par tem congefii- mm) tamen Theonam nullam tmuerfialem , autinte- grarn proponimm. jfieque enim huic rei temp m ad¬ huc adefife Vide tur % Quin necfipem habemus V ta pr o- ducenda , ad fextam Inftaurationis partem ( qua JPhilofiophia , per legitimam dfiatur.a interpretatio - nem , imenta , dcjlinata cH) abfioluendam ; Jed fiatu habemus ,fiin Medij sfobrie & V tihter nos geramus; atque interim femina teritntis Jincerioris in posleros fipargamus , atque initijs rerum magnarum non de - jimus m CXVII. A Tque quemadmodum $eUa Conditores non fid' mm • it a nec operum particularium Largitores, aut Tromi/fibres. c Axiomata, atque exCaufis Axiomati- Im, rurfusnoua Opera Experimenta (vt Intimi dfatura lnterpretes)extrahamu$ % Atque licet in Eabulis noflris inueniendi (ex cjuibuf juartapars Inftaurationis. confifit) at qU e etiam ex- empik particularium fquas in jecunda p ar te adduxi- mui)atque injuper in obfcrmtiombus noflru fuper Hi- Jlonam^cfua in tertidparte Operiš defcripta ejf) qui- uh Del mediocrjs perjpicacia ^folertia, comp; ti r tum operam nobihum indic at ione s, & defegnationesvbEue notabit ; ingenue tamenfatemur , Htftoriam dffatum- lem, quam adhuc babemns, ant ex libris , ant ex inqui~ fitione propria, nontamcopiofam ejje^ v eri/ic atam, vt legitimne Interpretationi fatisfacere, ant mimflrare popit. ’ '**\ ■ ItaquefiquhadM&cbanicafit magis aptns,&>pa* ratns , atqueJagax ad Denanda opera , ex conmfatio¬ ne fold cum Exfermentu, ei permittinm & relinqui- mm illam indujtriam,vt ex Hiforidnoflrd, Tabu* lis , muha tanquam in Dia decerpat , & applicet ad Opera,ac veluti fanM recipiat adtempus, doneč Jors haberi pofit 0 5\dos Dero, cum ad maiora contenda - mus y moram omnern pr£properam prcematuram in ittiufmodi rebus, tanquam Atalantre pilas (Dt ftpius folemus dicere^damnamus. 8\(dque enim aurcapometa pueriliter affe£lamus,fed omma in Diclorid curfus Artis fuper Ufaturam ponimus • neque muf cum, ant fegetem herbidam demetere feftinanm, Jed mefem temp eh uam expe$amus, <1 z- occur- 134 - Nouum Organum. Lib.L CXVIIL O Ccurret etiarn alicui proculdubio , poBquam ipfam HiHoriam noHram 3 & Inuentionu Ed' bula* perlegent , ahquid in ipfis Experimentis minus certum, Del omnino falfum ; atque proptered fecum fonafic reputabit,fundamentis & Tnncipijs j alfo , C> dubijs dfnuenta nottra niti . r Osrum boe mhilcll • necejfe enim e Ji, taha juh mitijs euenire. Simile enim efl > acJi in feriptione aul impreflione , vna forte liter a aut altera } perperdm pofita aut collocata Jit ; id enim legentem non multum impedire folet, quandoquidem eryata-> ah ipfo fenju facile corriguntur: Im etianu* cogitent homines multa in Hijloria Efaturah Expe~ rimenm falfo čredi e> recipi poffe ; qufi in Hijlorid Jfaturah , c> Experimentu , magna , crebra , continua fuerint erram , itla nulla ingenij aut Artu fa' Ucitate corrigi aut emendari pofej. ftaque fi in Hi - ftoridnoUra Jfaturali , qu£ tanta diligentid , <(yje' ueritate i &fere religioneprobata & collcBa ejl , alk quidin particularibus quandoque Jubfit falftatis , ^ erroris ; tandem de SAJdturali Hijlorid vulgari , prte noflrd tam negligens ejl, facilis , dicendum erit ? aut de PbilofopbidScientijsfuper buiufmo - diarenas (velSyrtes potius ) redijicatis? Itaque boe quoddiximw, neminem moueat. Occur' LlB.f. Nouum Organum. CXIX, O Ccurrent etiam in Hiftorid noHra £> Sxperi - mentuplunma. res • primo leues <& Dulgata , */č> 'm/čj <> ilhberales ? poflremb nimis jubtiles ac mere jbeculatiuče-> & quafinullius "vfus: Quodgenus rerum 9 hominum fludia duertere £> alienare popit. zAtcjue de ifiis rebus } qu£ videntur vulgata, illud bomines cogitent •folere^ fane eos adhucmbil ahud agere , quam vt eorum , qua rar a funt > caufm adea-j^ quti frequenterfiunt,referant & aecommodent; At ip - jortMhfd£ frequenter euemtint^nuUas caufasihquirani , fed ea ipfa recipiant tanquatn concejfa admijfa. liaf ie non Tonderh, non ffotationh (fceleftium , »0» (falorh, non Frigorh , non Luivinh , Dm, «0/2 CL^k/ oliis, non Tenui's , non Ttenf non Liquidi, mn Confiflenth ,/2022 <*Jnimati ,«022 Inmimati y non Šimu laris , »022 'Difiinularis , /z reperth ; necejjarib adres 'Vulgarifimas in Hiftoriatn no Aram recipiendas compellimur. Quinetiam nilmagh Thilofophite offe - cijje deprehendimus, qudm quod res , famihates funt frequenter occurrunt, contemplationem homu mm non morentur c> detineantfed recipianturobiter 9 £ nequsLj Nouum Organum. Lis.L neque~> earum caufe qiuerifoleant: lot non/apniš re* qmratur Informatio de rebus ignotis, qudm zAttentio in natis . cxx, Q Vod Dero ad rerum < Vilitatem~> attinet, vel etiam Turpitudinem , qmbu$ (yt ait Plinius) honosprafandiis eft-ea res, non minus quam lautijh* m a predofijima, inHifloriam Ufaturalem red - pienda funt. Jfequepropteredpolluitur SJfaturalu Hifloria : Sol enim aque palatio-j cloacas ingredh tur , neme tamen poUuitur. Sfos autem non Capito - lium aliquodmt SPjramidem bominum fuperbia dedi- camus aut condimus ,fed STemplumfanUum ad exem* plar Zhd undi in intelleUu humano fundamus. ha* que exemplar fequimur. Shfam quicquid Sjfentid dignum e/l, id etiam Scientia dignum ; qua e ji ej/entia imago . At vi/ia aquefubjiflunt ac lauta. Ouinetiam, lot e t fuibufdam putridis materij s, veluti <ČAdufco & Zibetho, aliquandb optimi odores generantur itd ab infiantijs Dilibus fordidis, quandoque eximia l-> lux informatio emanat . V°rum de hoc nimts mul* ta ; cum hoc genus fattidijfit plane puerile ejfoemi* naturn^, C XXL A c rde illo omninb magis accurate difjiciendum; Quodplurima in Hi/loria no/ra captui yulgad> aut etiam cuiuu intelleBui (rebus prrefentibus affue- fafloi) Lib. L Nouum Grganum, faUo ) Didebantur curiofte cuiufdam & inutilisjubtili* mu. frnfue de boe ant e omnia & diclum o« dicen- dum ejt: tioc fcilicet * bA(os tam fub initijs e> ad-tem¬ pu*, tantum lucifera Expenmentrm, non fi uctifera qmrere\ ad exemplum jjeationis diuinte, quod fapius dmmus-i quteprimo die lucern tantum produxit , eiquč fioli vrnem integrum diem attribuit, neque iUo die quic~ quam materiali operiš immifeuit. ftaquefiquis iftiufmodi res milim ejje t>Jus puiet , ide m cogitat acfi nuilum etiam Lucis ejje tjum cenfeat, qma resfcilicet jolida ant materiata non /it. zAtque^» reuerd dicendum eft, Simphcium ufaturarum. c ogni* tirnem bene examinatam (se defimtam infiar Lucis ejje • quat ad smiuerfa Operumpenetralia aditumprre* bet, atque tota agmina Operum tur m as , & xio - matum nobiliftmorum Jontes poteftate quadam com* pleEhtur & poft je trobit ; in)e^> tamen non itd magni cjje £> prtepofleram : c> Subtilitath temp m verum ac proprium , aut faltem pračipmm ver J ari in penfitandd Experientid y & inde conjlituendis Axiomatibus : j\am illa altera Subtilitus Jfaturam prenfat captatfed nunqmm apprehendit aut capit St verifii - . mum certe ejl y quodde Occafone fue Fortuna dicifolet , fi transfer atur ad Jfaturam: videhcet ? eam a fron¬ te comatam, ab occipitio caluam efle. c Denique de contemptu in SJfaturah Hijloria re~ rum autVuharium.autVilium , aut nimh Subtilium , & in originibus fuis inutilium , illa vox MuhercuLe ad tumidum Trincipem , qmpetitionem eius y vt rem in* dignam, A4aieJi ate Jud inferiorertLj abiecijjet 3 pr o oraculo fit ■ Define ergo Rex efTe; Ouia certifiimum efl 3 imperium in jfaturam ,fi quh huiufmodi rebus yt nimis exihbus & minutk vacare noht , nec obtineri necgeripojje. C XXII. O fcurrit etiam illud\mirabile quiddam ejfe&* dur um y quod nos otftnes Scientias atque~j omnes Aut bor e s Jimul ac y e hiti vno iUu impetufummo- ueamus : idq U e non ajjumpto aliquo cx d/lntiquis in au~ Kiltu m prcejidium no Hrum ^fe d quaji vir ib us proprijf, ?{os ib. I. Nouum Organum. l t9 Ž?fos autem fcimus,fiminus fincera fide agere vo- luijjmus, non difjiale fuijje nobis, tfla, qu impojlur# conditionem reijcimus ; neque ad id quod agitur plus interefe putamus , Dtfum qu& iam tnuementur aAntiquit olim cognita , c 's* per re¬ rum riciflitudines &fcecuU Occidentia Orientu fint ; qudm hominibus curm ejje debere , vtrum Shfp* uus Orbis fuerit Infula iUa <*Jtlantis , (? veteri Mun¬ do cognita ; an nune primum reperta . Tferum enim inuentio d čhfatur# lucepetenda, nonab Antiquitatu tenebris repetenda efl. Qupd vero advniuerfalemiflam reprehenfionem attinet , certijTunum ejlvere rem reputanti, eam £> magis probabilem ejje , e> magis modeftam , qudm fi fiB afuijfet ex parte. Si enim in prim is SNjotionibus errores radicati non fuijfent, fieri non potuijfet , quin n9nnu1la reči e inuenta , alta perperdm inuenta correx- ijfent. S e d cum errores fundamentales fuerint , atque eiufmodi vt bomines potius res neglexerint ac pr^teri+ erint, qudm de illis pramm autfaljum iudicium fece- rint ; mirni mirum efi , fibomines id non obtinuerini , quod 14° Nouum Grganum. Lib.L quod non egerint ; nec ad metamperuenerint , quam non pojiiennt aut collocdrint • neque 'Piam emenfi fint,quam non ingrefi fint aut tenuerint . manus ; is certe non ad - modum iaUator fuerit . Ouin hoc y quod dicimus 3 non folum in hoc noUro conam primo incceptiuo locum habet ; fed etiam pertinet ad eos qui buic rei poflhac incumbent. 5fofra enim Via Imeniendi Scientias , extequatfere ingenia , &* non maltam excedentite ca* rum relinquit: cum omnia per certifimas j^egulas e> TDemonttrationes tranfigat . Itaquehtecnoiha (vt[te¬ pe diximiuj Fcelicitatis mufdam fant potiiis quanu Facultatis potiiis Temporis partusquam Ingenij . Ejl enim certe (fafus aliquis non minus in Cogitationi > bas humanis , quam in Operibus &*faUis, cxxm. T c Taque dicendum de nobis ipfis quod ide per iocum A dixit 9 prtefertim cum tam bene rem fecet: JFieri non poteft vtidern fentianr, qui aquam,&; qui vinom bibant. em bibimut (3* propinamus ex infimtls confeBam hfuis , tjfjue m at ms O'* tempettiuis, (3* per racemos quo/dam colleBis ac decerptis • e >fubinde in torculan prejiis, ac poBremo in vafe repurgatis & cla- rijicatis. Itatjue nil mirum , Ji nobis cum ahjs non 'conueniat. C XXI v. " O Ccurret proculdubio c> ttiud-: nec metam aut Scopum Scientiarum d nobis ipjts (id quodin alijs reprebendimut) verum O* optimumprxfixum ejje . EJ[i enim Contemplationem veritatis , omni Operum vtilu tate e> magnitudine, digniorem(T cetfiorem: longam vero iftam foUicitam moram in 8xperientid (sr Ma¬ terin, Or rcrum d*articulanum JhiBibus , £Ki entem yeluti burno affigere ? vel potius tu B^artarunt quoddam confufionis e> perturbationis deijcere ; atque ab Abjlra - B enim nihil aliud funt ? quam dAbHraUiones ad pid" citumu : Ha autem funt yera-> [ignacula freato - ris Juper creatum , prom in terminantur . ha- que ipfifima %es funt (in hoc genere) Veritas *Vtilitas: atque Opera ipfa pluris facienda funt , qua- tenus funt Deritatispignora , quam propter 'vita coni' moda-j* C XXV. t O Ccurretfortap&Mud: nos tanquamaUum age- re\ atque <±Antiquos ipfos eandem , quam nos , notam tenuife. ftaque verifimtle putabit qmjfiam eti - am nos , pofitantum motum & molitionem , deuentm ros tandem ad aliquam ex illis c Philofopkijs qua apud nAntiquos Daluerunt. Dfam & ilios in fXfeditd' tionum fuanim ‘Principijs Dim , copiam magnanu Exemplorum 0* c Particularium parauife .; atquein Commentarios , /tfr locos e> titulos , digefife ; fWI? Thilofophmfuas rtes confecife • c> fled,re compertd , pronuntidfie ; e> Exempla ad Ji" dem & docendi lumen /p ar sim addidife-fed dParticu- larium not as , c> codicillos ac commentarios fuus in h*+ cem edere , fuperuacimm moleHum putafie * id oq feaf Nouum Organ um. Jtrumram , macbinat /calas a conjpeBu amouijfef Jfecjiie akterfaUum efe > credere certe opor tet. Ve- rum mfiqm omnino oblim fuerit eorum qu£ [uperim diSaJune, buic obiedioni (atu fcrupulo potim) facile re/jjondebit. Formam enim mquirendi e> inueniendi apud Antiquos ipfiprofitemur, d */cripta eorum pnejeferunt. Ea autem non alia fuit , qudmvt ah Exemplis (juibufdam-j e> 'Particularibus (additu <5 \£'otionibus communibut, O-fortaffbportione nonnuL Id ex opinionibm receptu , quro- p oni m us: Sen/m enim non derogamus ,fed minittra* mus\ IntelleUum non contemnimus,fed reginim . J*« metni? e'$lJcirequantum~>opus/it,g?* tamen nos non penit tisfcire putare ; quam p enitli s fcire nos putare , nileorum orne Opus efl /čire* CXXVIL Tj 1 Tiam dubitabit quijjnam potius quam obijciet ; V* trum nos de S^aturali tantum c Philofopbia y an etiam de Scientijs rehquis, Logic is, Sthicis, c Pohticis, fecunditm hnam noflram perficicndis loquamur . (*A t nos cene de Vmuerjis bac, qu£ diela funt, inteUiginm: Atque quemadmodum vulgaru Logic a , qu$ regit res per Sjllogifmum, non tantum ad Pjdturales 9 jed dd omnes Scientias pertinet ; fta & noftra , qure pr očedit per Inductio nem,dmnia compleUitur. Tam enim Hi- Uoriairu O* 1 abulas inueniendi conficimus de jrd, Metu , &*Verecundia, g^fimilibus ■ ac etiam de ex' empiu rerum (jiuihum • nec minus de motibus men* tahbus Memoria , (jompojitionis &* < Diuifionu,fudL rij, e> reliquorum: quam de (jahdo & Frigido, aut 'Luče , aut Vegetatione , aut fimilihUs. Sed tamen cum nojlraratio Interpretandi, pofl Ftifioriam prapara* tam ordinatam, non cLAFentu tantum motus difeurfus a Logic a vulgarii) jed rerum naturam jntueatur • it a Mentem regimus, vt ad fjerum SPjatu^ ram L i b.I. Nouum Organum. ramfe , aptisper omnia modu, applicare pofit. Atque propterea muha e> diuerfa in TAo&rind Interpreta- tionis pracipimus , quaadSubiečli y de quo inquirimus i Cjiiahtatem conditionem , modum bnieniendi non* nulla eoc p ar te app ličen t> CXXVIIL A fi z/č nobis ne dubitare quidemfas fitgvtrum nos Thilofopblam & zArtes (sr Scientias i qui* bus s tim ur, dejlruere O* demoliri cupiamus : Contm enim , c> vfum eA cultum eA honores hbenter ampleclimu)\ A\( eque enim sli o modo officimus , ^ inualuerunt , difutationes alant Ser- mones ornent, c> &d profeforia munera ac vita fiuilh compendia adbibeantur e> saleant ; denique tanquam numifmata quadam , confcnfu inter bomines recipian- tur. Ouinetiam fgnificamus aperte , quanos ad~ ducimus , W ///^ m multum idonea futura . ad Sulgi captumdeduci omnino non pofint , nifi per ef- feUa (A Opera tantum. At boe ipfiim , z/z* affeUu nojlro (sr bondsoluntate er ga Scientm recept as dici - muj,quam vere profiteamur • Scriptano/lrain puhli* cmn edita (pr afer tim libri de Progreffu Scientia- nini) fidemfaciant, ftaqueid Ser bi s amplius Sine er e non conabnnur. IUud inter im conjianter (sr dijerte monemus ; bis modis , z« sfu funt, nec magnos in Scientiarum do&rinis c> contemplationeu prcgreffiis fieri , amplitudinem Oper um deduci uojje. Supere(l UL 6 Nouum Organu m. Lib.I. CXXIX. S Fpereflytde Fini s excellentid pauca dicanuif. Ed fipnus diUa fuiffent , Dotu (imilid Tnderi potuifi Jent: Jedfyeiam fatia,(iriniquis pmiudicijsjublatis^ plus fortafee ponderis habebunt. Quod fino s omnicL j perfecifjemm & plane abjoluijfemus , nec alios in par - tem confortium laborum jubinde 'm ar cm m ; etiam abhuiufmodi verbis abjlinmjjemus , ne acaperentur in pradicationem meriti noflru Cum vero aliorum indu - jlria acuenda jit> animi excitandi atque accendendi; confentaneum cjl 3 yt qutedam homimbus in mentenia redigamus. Trimo itaque, Didetur Inuentorum nobilium intro - duBiOj tri ter JBiones h um anus longeprimas par te s te* mre: id quod antiqua fiecula iudicauerunt. Sa enim , dRerum Inuentoribus diuinos honores tribuerunt: ijs ati - tem,quiin %ebus Ciuilibm merebantur, ( quales er ant yrbium & impenorum Conditores , Legiflatores , Ta~ triarum d diuturnu malu Liberatores , Ly ramadanu* Debellatores , c> hufimiles ) Heroum t ant um honores decreuerunt. oAtque cer teji quis e a reEt e conferat , iu* flum kocprifciJ#culi iudicium reperiet. Etenim fn* uentorum beneficia ad vniuerfumgenus humanum per* tinere poffunt ; Ciuilia ad certas tantummodb hominum fedes: htec etiam nan vitra paucoj at ate s dur ant- illa, quafi perpetuis temporibus. Atque Status emendatio ln C lut libiu nonfine vi perturkatione^ plerumque p e očedit ; at Inuenta beant , beneficium defirunt dbfjUe alicuius iniurid aut triHitid. Etiam Lib. I. Nouum Organum. *+7 Edam fnuenta quafe noute freationes funt & diuinorum Operum Imitamenta • vt bene cecinit Primumfrugiferos foetus mortalibus segris Didideranc quondam praeftanti nomineAthei^: Ec Recreavervnt vitam, legefcjue rogarunt. Atque videt ur not atu dignum in Solomonc; quod cumfmpcrio,dAuro,magnifcentia Operum , Sateliitio > Famulitio , Q a fe infuper, e> Vfominh clantateu , ae fumma hominum admiratione floreret \ tamen nihil ho* rum delegeritftbi adgloriam, fed ita pronnntiauerit : Gloriam Dei effe,celare rem • gloriam Regis, in- ueftigare rem, ‘Rursiis (Ji plačetj reputet quifpiam , quantum interfit inter hominum vitam in excttltifimd quapiam Europ# Erouincid , e> in Eegione aliqua Jfou# ln - due maxime ferd barbara : Sa tantum differreut exiftimabit ; vt merito Hominem homini Deurn efle, non folum propter auxilium c> beneficium , Jed etiam per JI atu s comparationem, rede dici pofit. At-- quehoc,nonSolum, non Ccelum , non Corpora ; fed Ar- tes preeflant. Tftrfus > vim & virtutem e> confequentm rum inuentnrum notare iuuat : qu# non in ah j s mani - fejlius occurrunt , quam in illis tribiif , qua $Antiquii inc ognit'# • (p* quarum primordia , licet recentia , ob- fcura cjT* ingloriafunt : Artis nimirum Imprimendi Pulueris T ormentarij , Acus Naiatic*. H#l enim tria.rerumfaciem flatttm in Orbe terrarum^ muto." 14,8 Nouum Organ um. X^lB» Ii mutmerunt: primum , in 'Re Litemrid ; fecundnm, in < %€ < Bellicd: pertium^ in Sfauigatiombus: Vndein- numera rerum mutationesjequutafunt • vt non Impe - rium aliciuod, non SeBa , no n Stelia maiorem ejfcaci- am c> qua[iinfluxum Juperres humana* cxercuij]L~> T>ideatur , quam isla Mec banica exercuerunt. ‘Frater e a non abs re fuerit tria hominum oAmbi * tionis genern c> quafi gradiš dijiinguere : Frimum eorum , etui propriam potentiam in Fatria fudamphfi - čare cupiunt ; quqdgenus Dulgare eH c> degener. Se~ cundum eorum , qui Fatria potentiam & Imperium inter humanumgenus amplificare nituntur : lUudplus certe habet dignitatis , cupiditatis bandminus . Jiquis humanigeneris ipfius potentiam imperium in rerum Vmuerfitatem inffatirare & amplificare cone * ea procuidubio /anior } ef & augufiior . Ho mini* au - tem imperium in 'Ifcs, in folii pfrtibus Scientij s po ni t ur 0 DJatura enim non imperatur ? rendo. Fraterea ,fi ynius alieuius particularis Inuenti vtilitas it a homines affecerit , 'K , qui genus huma¬ num vniuerfum benejicio aliquo deuincire potuerit^Ho - mine maiorem putauerint\quanto celjius Fidebitur tak aliquid inuenire 0 per quod alia omnia expedite inueni - n pofint ? St tamen ( i# "v er um omnino dicamus ) quemadrnodum lucimagnam habemus gratiam , qubd peream vias mire, Artes exercere y legere, nos inui - cem dignofcere pofimus - nihdominus ipfa vifio lu - cm res praftantior ejl & pulchrtor , qudm multiplex t Lib.I. NouumOrganum. tmvfmzfta cene ipfa £ontemplacio Herum , prottf funt , fneSuperfiitione aut lmposlura, Srrore mit Con - fufionc, infeipfd magis dignaeH,qmm vniuer/us In- uentommfruUm. Tofiremb fitfm deprauationem S a e »turam & Artium ad malinam O luxunam &Jimilia, obiecerit - id ncminem moueat, Illudenim de omnibus mundanis Bonn diet poteft , Ingenio, Fonitudim , , /7^ ma,Dimtijs,Luce ip/a\ r reliefni *. T^ecuperet ml« dogenus humanim mfmmin U\(aturam , cjuodeiex dotatione dimna competit ; ^ A , e >'fina ‘Rehgiogubernabit. CXXX* I Jm vero tempu* e/l vtArtem ipfam Interpretandt jamram proponamu*: in qua licet nos vtihjlima.^ venfima pracepijje arbitremur, tamen necefiitntem ei ab/olutam(acfiabfp ednilagipofiit') auteiiamper - fe&ionem non attribuimus. Etemm in ea opinione fu* mas ; (i tu/lam ${atur£ O Experientia Hiftorianu prafto haberent homines 5 atque in ea jedulo verfaren~ tur ; fbique duas res imperare pojjent • imam, f>t recep¬ ta* oplniones O notiones deponerent ; alteram , ^SJVLentem d generalijiimis & proximis ab illis , ad tempu* cohiberent ; fore vt etiam vi propria &*genui* na z5\4entu,abfque alia Ar te, in formam nofirarru Interpretandi incidere pojjent. EU enim Interpre- tatio ver um & naturale opus čKientu , demptis ijs i «■" ' .■" ' 1 ----- - -* Nouum Organum. Lib.L -- ■ - . . ■»> — I —- ----- - ' I ■ - -- qu$ i$cre%T%erjrio*CB natvrae, SIVE v's ^ E G ^ 0 H O M I N I S. A P H O R I S M V S I. VTSR datunu fcrpus no* uam Sfaturarru , fiue nouas 5\(aturas genemre Juperin - ducere , Opus £> Intentio e(l hu~ manaFotentia. Dataautcm-j Ofatura bor mam ,fiue Diffe* rentiam 'veram 3 Jiue 3\[atiram naturantem ,fiue Fontem ema* nationis QiUa enim 'vocabula habemus 3 qua ad indica* tionem rei proxime accedtmi ) inuenire ? Opus £> fn* tentio eU humana Scientia. oAtpue his operil?-is pri* marijsfubordinantur alia Opera duoJecundaruu , O* inferioris nota • Triori> trans formatu Qorporum con* cretorum 'H Nouum Organum, LlB.II. cretorum de ahoin aliudjmm teminos pofsibJ is^Fo- Jleriori x inuentio , inomnigenemtione& Motu ,laten- tis procellus continuati ab Ejficiente mamfeffo , cj7 Vfateria mamfcfldMque adFormam inditam ; O* inuentio fimiliter latentis Schematifmi Qorporum~» quiefcentium y non in Motu . II. Q Vam infoeliciterfe babeat Scientia humana qua in y fu ejl, eliam ex iUis hqiat qua ynilgb ajferun - tur. BfeBe ponitur ; Vere lcire, tSfe per Caufas fcire. Stiam non male tonBituumur Caufa quatuor• aJMateria, Forma , Efficiem, (sr Fmis « osit eochis, Caufa Finalu,tantum abejl w profit , vt etiam Scientias corrumpat, mfi in Hominu aBionihm. Forma inuen¬ tio habetur pro deffierata, Efficiens vero Materia (quales quaruntur & recipiuntur , remota Jcilicet , abfque late n ti procdlu adformam) res perfunUoria funt, (sr fuperficiales , (sr nibilifere ad Scientiam ye- ram c> aBiuam. Ffeque tamen obliti fumus, nosfu- perius notaffe > ejr correxifJe errorem Mentis humana, in deferendo Formis primas SJfentia, Licet enim in jf aturd nihil vere exidat prater Corporn indimdua~i, edentia aBus puros indimduos ex lege', in doBrinu ta¬ men ,, illa ipfa lex, eiufque inquifitio, O* inuentio , atque e xohcatio , profundamento efl tam a d fciendum, quam a d opsrandum. Sam autem legem, eiufque Paragra^ phos, Formarum nomine intelligimus ; pr afer um cunt boe tocabulum inualuerit, familiariter occurrat. Qui Lib. II. Nouum Organum, &J15J ;■ V.* vu-.a * n i. ,r Q Vi Qaufam alicuim Jfatura (veluti oAlbedi- nit, aut Ca/oris ) in certis tantum fubieBis nouit\ eius dcientia imperfeBaeft-, e> qui SjfeBum fuper cer-* tat tantum Mater m (inter e as quafuntffccptibilesj inducere potejh eius c Potentia panter tmperfeUa e ji. At qui Sfficientem c> Materialem (faujam tantum- modo nouit , Q m {^aufa fluxa funt , £>> nihil aliud (juam vehicula , Cauja Formam deferentes in ali* tfuibus) is ud nouafnuentu , in PA/L ateria ali^natems f mili 7 & preparata ,peruenire potefl -Jedreftm Fera minos altiusfaos non mouet. tAt qui Format'- nouitf s dJfatura vnitatem in Materi) s difimiUimis tomple - Bitur. Itaque qua adhuc faBa non funt , faalia nec Ffatura vicifsitudines , neque Experimentules indu* Jlritf, neque (fafuJ ipfe r in Operatio hber ? *fr~ . funt t f6 Nouum Organum. Lib. II. funt adpartem Urnam, atque n>t illaipfapartem .-» Contemplatiuamjignet & determinet. Videndum ita~ que cfl , ad aliquam Bfaturam Juper Corpus datuma generandam O fuperinducendam, quale quis pracep- tum , aut qualem quis direBionem y aut deduBionem^ maxime optnret ; idque fermone fimplici y mimme abflrufo , Exempligratia;fiquis argento cupiatftiperindu*- cereflauum colorem auri r aut augmentumponderi$(fer~ natis legibus materne) aut lapidi alicui non diapbano diaphaneitatem , aut vitro tenacitatem , aut corpori ali¬ cui non vegetabili Degetationem• Videndum (jnquam) efl , quale quispraceptum> aut deduBionem potifimum fibi dan exoptet. <±Atqueprimo , exoptabit aliquis pro - culdubio fibi montiran aliquid huiufmodi , quod opere non frutiret , neque expmmentofallat m Secundo, ex- optabit quis aliquid fibi prue/cribi > quod ip fum non a/lringatj & coerceatad Media qmdam , & Modos quofdam operandi parliculares . Fortajfe enim dejlu tuetur , nec habebit facultatem , & cammoditatem , ta- liamediacomparandi&procmndu Quod fifint c> ali a Adedia&alij aliquo EJfentU deducat , qua inejlpluribus , notior efi jSfatura (vt lojuuntur ) qudm ipfa Forma m Ita , qiiedetAFiomate vero c> perfeSo fciendi , pronun- turnim & praceptum tale efi; vt inueniatur Natu^ ra alia, duafiteum Natura data conuertibilis, & tamen fit limitatio Natur« notioris, inftar ge- neris veri. lfla autem duo pronuntiata , oABiuum O* Contemplatimm , res eadem funt ; (?quod in ope¬ randa vtilifiimum , id in fciendo verifiimum. V. A TFraceptum fiuecAxioma de transformatione Corporum\ duplicis eftgeneris. F rimam intuetur Corpus^vt tur mam fine coniugdtionem ISffaturarunL^ flmplicium .* vt in Auro hac conueniunt\qubdfitflauum° quod fit ponderofum,ad pondus tale\quod fit malleabile , aut duBile , a d extenjionem talem ; quodnon fiatVo* latile, nee deperdat de quanto fuo per ignerh . qu' 0 d fluatfluore tali ; quod feparemr foluatur modu tali - bus-O^flmiliter dede cateris^(aturis , quxin Auro con* 158 Nouum Organum. LibJI, concurrunt. ftaque huiufmodi Axioma rem deducit ex Bor mu Jfaturarum fimplicium . 3fam qui Bor- ma$&* čdvlodos nouitjuperinducendi y flaui y pondem y duUilis , flxi t fluor is folutionum , flc de reiiquis& eorum graduatione s O* modo s • Didebit c> curabit y ~vt ijla conmngipoflint in aliquo corpore , vnde)eqmtur transformatio in aurum ♦ Atque hoc genm operandi peninet ad Aclionem primariam. Sadem enim efl ra - tio generandi Sfaturam Dnam aliquamflmp licem pluresmifi qubdarcletur rnagu reflringatur bomo in Mperando, Jiplurn requirantur , propter difficultatem tot Ufaturas coadunandv, autenon facile conueniunt y nifiper Duu Dfaturce tritas ordinariat. C 0tcunque tamen dicendum efl y quod ifle AABodus operandi (qui Ufaturas intueturfemplices y licet in corpore concreto') procedat exijs , qutein Jfaturd funt confiantia y 0 * tet er na, & Catholica y (? lat as pr ceh e at polenti te burna- ntevias y quales(yt nune funt res') Cogitatio humana~> yix capere aut reprafentare poflit. edAtfeeundum genus Axiomatu, (quod d latentis proceffds inumtione pendet)nonper ffaturas flmpk - ces procedit y fedper concretacorpora , quemadmodum in Dfaturd inueniuntur , curfu ordinario. Sxempli / grakd ; In cofu rbi fit Inquifitio y ex qmbm imtijs , c> quo modo , & quo procejfu y Aurum , aut ahud qmduu metallunLi y aut lapis generetur , d prim is menflruis y aut rudimentis fuis , 1 )fque ad meram perfeUam: Autfimiliter y quo procejfu herbtegenerentur y d primu con cretionibm fuccorum in tena y aut d feminibus y *vfque adplantamform atam , cum Dniuerfd itlafuccef- II Nouum Organ um. fone Motu s, & diuerfs continuatu 3\atur# nixl- bus - Simi lit er y de gen er at ione ordinat trn .j exphcatd- Animalium , ab Inituadpartum- O fimiliter cie corpo- r ib m alijs. Enimuero neque ad genemtiones (forporum tari' tum fpddat hrte Inquifitw,fed etiam ad alios motus O* opificia Ufatura. 8xempligratid^ In cofu vbifit In~ quifitw de 'iniuerfdferie , & continuatu aBionibus ali - mentandi, a primd receptione alimenti , ad afimilat to¬ nem p er/etiam ; aut fimiliter de Motu voluntario in Anhnalibus , d prim a imprefione imaginationis , e>* continuatu nixibus'/piritus , 7>fque adflcxiones & mo- m artmm\ aut de explicato motu linguce,(? labiorum y & indrumentorum rehquorum , vfque a d editioneni ipocum articulatarum. K am bac quoque fpddant ad thfaturas concretas > fiue Qollegiata$,&* in fabricd ; intuentur veluticonfuetudines IN/aturee particulares > & /pedales, non leges fundamentales & communes y qute conltituuntformas ♦ Veruntamen omnino faten - dum ejl, rationem Elam videri expeditiorem y & magis ftam in propinquO) (? jpem inijcere magis , qudmillam primariam. urHjjmuua: rejponctet , operationem extenciit p mouet , abijs qu# ordinario in Ihfaturd inueniuntur y qu#dam proxima y aut d proximis non admodum reti ta - Sedaltiores 6^ radie a le s opmationes juper «5y turam , pendent vtique ab (tAxiomatibm prim ari Quinetiam v bi non da tur bornim facultm operem Jed tanim fciendi y 7)t in (/oe!eBibus> ( neaueenim - T z t6o Nouum Organum. Lib.II. cedit ur homini oper ari in (JceleBia , aut e a immutart^ ant trans form ar e') tamen Inam/ttiofacii ipjmsfiue ipe¬ rit atu rei , non minus qudm cognitio (Jaufarum (sr confenfuum 9 ad primaria tila (sr (Jatholica Jxiomata de Jf a tur is fimphcibus (yelutl de Jfaturd TJotatio' nis fontane ec, AttraBionis Jme virtutis Magneticte , (sr aliorum complunum qure magis communiafunt , qudm ip/a Cosleftia) refertur. Afeque enimjperet alid quis terminare q upe fonem , notnim in z5\£otu diurno reuerd T°rra , aut Coelum rotet ; »//£ .Tfaturam T^ota^ tionisfontane re prius comprehenderit • VI. L Atens autem ProcefTus, č/č ^»0 loquimnr , Ion- ge alia res e£J qudm animis hominum ( qualiter nune obfidentur') facilepofit occurrere . c? f?que enim intelhgimus menfuras quafdam 5 autfigna , Jcalas procefus , corporibus JJeBabiles ; Jed plane proč e ([um continuatum, qui maxima exparteJenJum fugit . Exempligratia ; ln omni generatione (sr tranf formatione Corporum, inquirendum , deperdatur (ST euolet, qmd maneat , accedat • quid dilatcmr, quid contrahatur-, quid ipmatur , quid /eparetur • continuetur, quid abjcindatur ; qmdimpellat, quidim > pediat ; dominetur , Juccumbat ; complurtLj . (\Qeque hic rursus , tantum in generatione aut tran s formatione Corporum-j qurerenda funt ;O ^ omnibus a lij s alteratiombus, (sr otibus , fimihter Lib.II. NouumOrganum. 1 61 incjuirendum , quid antecedat , quid fucce dat ; quidfii incitatim, quid remifim ; quid Motum pr huiufmodi. ffla yerd omnia Scicntijs Qjua nune pinguifimd Minerua , prorsus inbabih con~ texuntur ) incognitafunt intalla. (fum enim om* niš dAclio naturah‘s per minima t ran figa tur, aut faltem peritla qiuefunt minora , yt fen fumferiant-, nemo fefhfaturam regere aut ver ter e poffeJperet } tti/tilla -> ^/>0 comprebenderit , notauerit. VIL S lmiliter, Inquiftio & Imentio latentis Sche- matifmi m (forponbus, res noua efl ; minus, quam Inuentio latentis proceflus e> Forma. c Uerfa~ mur enim plane adbuc in atrij s fAfatur a , neque ad in - teriora p aram us aditunt . <±A t nemo corpus datum no* udfjfaturddotare, velinnomm corpus foelkiter O* appofite tranfmutarepotef, forporis alterandi aut transformandi bonam habuerit notitiani^. In modo s enim vanos incurret , difficiles , peruer* fos, pro corporis natura, in quod o p er at ur* Itaquc~> ad boe etiam Via plane efl aperienda & munienda. ea- rum partibus, vtferri, lapidis■ & partibusJimilaribus > plani#, animalis, s>eluti radie is, folij, flor is, carnisjan - guinis, ojiis, &c. At etiam in hoc genere non prorsus cejjduit induflna humana ; boe ip/um enim innuitfepa* ratio corporum [imilarium per diflillationes, alios folutionum mo do s, vt diflimilariias compofiti per con* gregationem partium homogene arum app aren t, Quod etiam ex vfu efl, facit ad id quod qu#rimus ; ličit f#pius res fallax [it-quia complures PSfatursefepara** tioni imputantur c> attribuuntur, acJipriiis fubfiitifl fent in compojito, quas reuerd ignis & calor, alij modi apertionum de nouo indunt, fuperinducunt. Sed h#c quoque parua p ar s eft operiš, ad inuenien - dum Schematifmum verum in compojito ; qui Sche^ matifmus res efl longeJubtilior, c> accuratior, & ab operibus ignis potius confunditur, qudm eruitur elu~ cefcit. ftaque facienda ejl corporum feparatio c> folutio; nonperignem certejedper rationem e>Indučtionem Deram, cum 8xpcrimentis auxiliaribus • & per compa - rationem ad aha corpora, reduUionem adJNfaturas Jimplices, e ar um for mas, qu# in compojito conuenu unt c> complicantur ; 6^ tranfeundum plane d Vulca- no ad iMineruani,y$m animofit veras corporum tcx> tura* Schematilmos ( ynde omnis occulta, atque ('vt vocantj ffeciflcaproprietas yirtus in rebus pen~ dttj Vnele etiam omnis potentis alterationis tranfl formationis . ! L13. II. Nouum Organum. forrnationi* norma—i educiturj in lucern^prctraloere^ Exempli grada - imjuirendum , qmd fit in omni corpore Jpiritus , quid ejjentia tangtbili *; 'atque Ul o tpfe Špiritu*, 'Vtrum Jitcopiofu* £> turgeat , nu * C^paucu* jenuis,aut crajhor, magu dereu* y aut ig- ncu*\ cicn*^ clara ab zAxiomatib a* prima¬ rij s immittitur > qua certe caliginem omnem , ^ Jubtilu tntem difčutit. VIII. N Eque propterea res deducetur ad Atomum , ^«1 prafuppomt Eacuum,et Materiam non fluxam s (quorum 'vtmmg falfum eft ) fed ad pjirticu/as D er as y quales inueniuntur. ShQeque rurjus eft, quod exborreat quifpiam iflamfubtilitate, vt inexplicabde ■ fed contrd y quo mavuvergit Inquifitioad S\[atura* jim p lice s , ^ erunt/ita in piano & per[picua ; tranjlato negotio a mltiplici , in jimplex^ ab incommefurabili , ad Nouum Organum. Lib. IL ad commenfurabile * & k furdo y a d computabile\ &ab infinito & vago^ad definitum certum ; Vt ft in ele* tnentu literarum, tonu concentuum. Optime ait* tem cedit Inquijttio Ufaturalu , quando TdbjtJicnm ter- minatur in zSA4 athematico . At rursus multitudinem , autfraBiones nemo reformidet . In rebus enim quaper mmeros tranfguntur > tam facile quu pofuerit } a ut c§~ gitauerit Millenarium, quam vnum • ant miUefimam^ partem vnw,qum vnum integrum. IX. E Xduobusgeneribm Axiomatum , qua fuperius po - ftafunt , oritur Vera diuifio T hilofopbue , e> fci- entiarum ; tranflatis vocabulu receptu Qjua ad indica - tionem rei proxime accedunt) ad fenfum nojlrum. Vi¬ detič et , vtfnqmftto Formarum, qu cer te, &fualege') Sterna & immobiles , conjlituat Metaphyficam; Inqmfitio Vero Efficientis, e> M a- teri£, latentis proceflus, latentis Schema* t\[n\\Qqutf omnia curfum Ufatur#. communem & or dinarium , lege s fundamentales aternas refpi< ciunt) conjlituat Phyficam; atque his fubordinentur fimihter ‘PraBica dna • Phyfic£ Mechanica: Me* taphyfic£ ( j perpurgato nomine ) WLagia,propter lam eius vias 9 & mam imperium in Dfaturam* L IB, II. Nouum Organum, X. P OJito itaque doUriruzfcopo, pergendum ad precep- ta\idque ordine minime perucr/o , aut perturbato . Jtque indicia de Interpretatione Naturse comple > Uuntur partes ingenere dum ; primam,de educendu aut excitandis Jxiomatibm ab Sxperientia -ftcundam^ de deducendii aut dermandis Expenmentunouu ab Axio- matibus. c Prior autem trifariam dimditur• in tres nem- ne Miniflrationes\Mmfilrationem ad fenfum ; z - 'nittrationem adMemorianr, (sr vdMimJlrationemad Jdlentem^fuie Hationem. < Fnmo enim paranda ejl HiftonabliJtuialiSj (j* Experimerra!is ,/nfficiens & bona-, quodfundamen- tum rei e/l: &(e Experimentalis tam yaria ejl (sr JfiarJa , vt Intellechim confundat dif~ vrcget , mfijijlatur compareat ordine idoneo. fta~ que form and & funt 1 abula^^OoordinationesIn-. ftantiarum , tali modo &>inftru%ione, Dtineasagere popit Intelleclm. Id quoque lic e t fiat;, tamen IntelleUutjibi permiffus 3 fponte mouens , incompeteris Mabilhad opi~ jicium Axiom atam/iifi regat ur ^eSrmUniatur. 'Itaque tertio , adhibenda eHIndučtio legitima, vera } qux ipfa clams1y? I nterpretationis; fncipiendum autem efl d Fine,(? retro pergt ndumadreliqiia. Inqui - 1 66 Nouum Organum. LlB.IL XI. I Ž\QjuifttioFormariim fic fr očedit • Super ram datum primb facienda tf/coni paren tia ad ln- tellec 5 tum omnium Inftantiarum Jfotarum , qua in eadem Ffaturd conueniunt, per Materias licet difimillimas. <±Atque huiufmodi colleBio facienda eji hiBorice, abfque contemplatione prafeBind, autfubti - litate ali(jud maiore. Exempligrmd; In Inquiftione de Forma Calidi. Inftantie Conuenicntes in Natura Calidi. i. ‘Radij Sold) preefertim JE/lat e Meridie. 2. Fadij So Id refiexi con/lipa ti,vt inter montes , aut per parietes , O* mauime omnium inJfeculd comburentibut. ? y Meteorafgnita. 4,. Fulmina Comburcntia . 5- EruBationes flammarum ex Cauis montium y 6 . Flamma omnd . 7. Ignitafolida . 8 . Balnea Calida Sfaturalia. p. Liquidaferuentia , calefaBa* 1o * Vapores Fumiferuentes , <1/tV ipfe> qtti fortiftimum furentem fufcipit calorem, p con~ eludatur\vt in Bguerberatorijs . t L IB. II. Nouum Or^anum. \6y i i 12 14 Tempe/late s aliqutefudfubterraneus in (Jauernis nonnuU lis, prtefenim hjeme. Omni a viftofa-vt lana, pelles animalium , plu~ magines , babent nonnibilteporis. (Jorpora omnia, tamfohda, qudm liquida ,, (qualis eU ipfe oAef) Igniad tempuf approximata. 15 Scintilltf exfilice & chaljbe per for tem percufiio - nem ->. 1 1 <5 Corpus fortiter attritum , w lapis , lignum, pannus&c. adeo vt temones , rotarum, aliquandoflammam concipiant• & Mos excitan~ dilgnisapud Indos Occidentalesfuentper Attri - tionem . 17 Herbte virides bumida fimul conclufte & con- trufte, vt Tiofa, pifa in c or biku • adeo vt foenum Ji repo/itumfuerit madidum,Jepe concipiatflam* mam. 18 Calx viua, aqud afjerfa . 1 p Ferrum, ciirn primo diffoluitur per aquas fortes in vitro, idque abfque vila admotione adignem: flannum fimiliter,(?cjed no n adeo intense . Animaha, pr afer tim perpetuo per interiora • //„ ž« infe&is calor obparuitatem corporis non de - prehendatur ad taUum. Firrm equinus , buiufmodi excrementa anima* Uum recentia. Olemforte Sulpburis &. Vitnoli exeqmtur opfr* V 1 Qaloris , 20 21 22 jtfg No uum Organ um. Caloru , in linteo adurendo. ' 23 Oleum Origani , huiujmodi exequitur opera Ca- loris, in adurendu o Jih us dentium . $4. Špiritus vinifor tu bene reUiJicatm exequitur opera (Jaloris- adeo iPt Ji albumen out in eum inij- ciatur,concrefcat&* albefcat , fere in modum al¬ buminu coUb (s* panu inieBus torrefiat incru* ftetur, ad modum panu tojli. 2$ oAromata, berba calid#, Vt 'Dracuncu/us , 3 \Qajlurtium vetrnic, licet ad manunu non Jint cahda, (nec Integra, nec pulueres eorum ) tam en ad linguam c> palatum p ar um majlicata, percipiun- tur calida, & quajiadurentia. Z 6 Acetum forteomnia acida , in membro ybi non jit Epidermis, vt in oculo, lingua , ant ahqud alid parteyulneratd, & čute de te 8 d , dolorem cient , non multum difcrepantem ab eo qui inducitur d ca - lido. Z 7 Etiamfrigora dcria O* intenfa inducmlJenfum~> quendam p'jlionis • Nec Borese penetrabile frigus adurit. 28 aAlia. i&fff Tabulam Effentne & Prsefentne, appellare confueuimus, XII. S ddcundo,facienda efl Comparentia ad fntelle- Hum Inftantiarum, qua Sjjiturd datd priuan- tur: L ib.IL Notnim Oreanuiru 1 69 tur: cjula Forma (vt dictum eBj non minus abefje de¬ bet , ybibA(atura dam abejlquam adeffe , v bi a de si. Hoc vero injinitum effet in omnibus. Imcjuefubiungendafunt Negatiua Affirmatiuis, O Triuationes injficienda tantum in iUis SuhieBis , qua> funt maxime cognata ilhs alteris 9 in quibus S\(a~ tura data inett c> comparet. Hanc Tabulam decii- nationis,/#* Abfentiasin proximo, appeUare con~ Jueuimus* Inftanti# in proximOj quapriuantur natura CalidL Luna e3* Stellarum *c3N (jometdrum radij non in - Ad Iiiftan- ueniuntur Odidi adtaBum: quinetiam obferuarifolent tiam I. am A£ acerrima fngora in Flenilunijs. At S telitefixa Ada~ firmatiuam iores,quando Soleas fubit^aut ijs approximatur,exiBF ^ftamia 1 - Neg at i. manturj r eruores Soliš augere intendere ; vtfit čum.^ Ua " Subtundlua * Solfiflitur in Leone ,(t TAiebus Caniculanbus . %adij Soliš in Medid (quam vocant) F^egione^ Ad 2. am t .* Jer is non cdefaciunt • cuius ratio vulgo non male red~ ditur . quia c JR^gio Ulanec fatis appropinqualadQor~ pus Soliš vnde radi'j emanant, ne c e tiam ad < Terram^ % vnde refleBmtur. Jtque boe liquet ex fajligijs Mon - tittm, ( nifi Jim pr as alti ) vbi niues perpetuo dur ant. Sedeontra notatumefldnonnullis, quodin cacumint L» Picus de Tenariph , atque etiam in Andis Pen. 1 ^ uiae, ipfafajligia Montmm nme defiitutafmt• niuibm iacentibus tantum inferius inafcenfu. oAtque, inluper ^Aer in ih ipfts Verticibus Montium deprehendir mr 170 Adi. am 3 ** Notnim Organum. Lib.1L turminime frigidus ,fed terni* tantum acer ; adeo 'Vt>in Andis > ptmgat £> mineret oculos per mmiarru, acrimoniam, atque etiampungat os ventriculi , ducat Domitum. oAtque ab Antiquis notatum ejl , in D er tiče Olympi tantamfuijje Aeris tenuitatem , ^tne- cejfefueritittis,qui eo afcenderant,fecum deferre /poti - gm aceto O* aqud madefaBas , eafquead os nar e s fubinde apponere ; quia (tAer ob tenuitatem nonfufficie - bal rejpirationi : In quo 'Vertice etiam relatum est , tantamfuiffe ferenitatem tranquiUitatem dpluuijs, O niuibus , c> ventb\ vt Sacrificantibus literte defcnp- ta digito in cincribus Sacnpciorum Juper aram Iouis, manerent in annum proximum abjque.Dl!dperturba - tione. oAtque etiam bodle afcendentes ad verticem Picus de Tenariph, eo Dadunt noElu e> non interdiu- paulb pojlortum Solu monentur & excitantur d Ducibusftiis , vt feflinent defcendere , pr op ter pericu' lum (yt videtur) a tenuitate Aeris 9 nefoluatJpiritus Juffocet. j{eflexio radiorum Soliš , in T\cgionibus propeQr > culos Tolares, admodum debilis e> inefpcax inuenimr in Calore : adeo vt Belgce, qui hjberndrunt in notid Zembla, cum expe&arent nauis fua liberationem e> deobjiruUionem d glaciali mole (qua eam ob jeder at) per initia menjis lulij fjeJud frujlrati Jint , e> coaBi fcaphtf fe committere. Ltaque radij Soliš direBi vi' dentur paritm poje, etiamJuper terram planam-nec rc- flexi etiam 9 nifi multiplicentur & yniantur ; quodfit y cum So/ magis vergitad perpendiculum ; quia^ hicidentia__> radiorunt-i facit angulos acutiores mm vt L ib. IL Nouum Organuin* jyj vt linex radiorum Jint magis inpropinqno : ybi centra in magnis oblujuilattbits Soliš , anguh jmt valde ob tuji > proinde linea radiorum magu difiantes, Sed in te - rim notandum efl , multas ejje poffe operationes radio - rum Soliš , dtque^etiam ex natura (JaUdi , qute non funt praportionata adtaclum mflrum: adeo yt rcfle* Slu noflri non operentur yfque a d calefaUionent u, jed refpeUu aliorum nonnuUorum corporum exequantur o- pera C a Udu ■ - Fiat huiufmodt Expcrimentum. Mccipiatur fpe - A d iF 4 > fabricatum, contrdacfit infipeculis Comburenti - bus\& interponatur inter manum radio s Soliš• fiat objematio , Dtrum minuat ca lore m Solis,quemad- mo dum fpeculum Comburens eundem auget O* inten* dit. FMamfeflum efl enim quoad radio s O ptico s , prout fabricaturfpeculum in denfitate inaqualirefpeUu Medij c> Lat er um , itaapparere Jimulachra magis diffufa , atu magu contraUcL^. Itaque idem Fidendum in Calore . Fiat Experimentum di/igenter, Dtrum perSpecu- A d 2, am J; , la (omburentia fiortifiima o optimefabricata , m/// poflint extipi colligi in aliquem vel minimum gr a d um teporis. Is vero gradu* te por is, Ji fortafle ni- mis fubtilisdcbilis fuerit š yt adtaUum per cipi (5* depr e bendi non pofiit• confugiendum erit ad Vitra UL qug indic ant conflitutionem oFleris cahdam aut firmi* dam-, it a yt radij Lun at per Speculum Comburensin - ctdant, iaciantur in fummitatem Vitri huiufmo- di ; atque mm notetur , Ji fiat deprefiio aqu* p er te l porem„ r c PraHi~ IJl Nonum Organom, Lis. If* Ad 6. 3 Adz . a v Ad J. am 8. 3 FraBiceturetiarn Vitrum Qombiirens juper Cah' dum , cjuoinon Jit radiofum antluminojum • Dt F er n , &Lapidis calefaBi,Jed non igniti ; dAqua fer- uentis , w fimihum^: & notetur , augmcn - #0»- intentio (falidi, ipt in radij s Soliš . FrdBieetur etiam Speculum Comburens in flammd communi . C ometanim (fi&* illos numerare inter AAdeteora lihuent) non deprcbenditur conjlans aut manifeBm ef feBus in augendis ardonbus anni , licet Jiccitatesfapius inde fequi not at afint. Quin etiam F rabe s, & Colum - na Lucida,&* Cbafmata, e> Jirmha > apparent ja~ phi s tem p or ib us bjbernis , cjuam afliuis • £7* maxime per intenfiflima frigora , jed coniunBa-i cumJiccitatF bus. Fulmina tamen c> Corufcationes e> Fonitrua-i raro eueniunt hyemejedfub tempus magnorum feruo - n/;?/. dAt Steli# (ejuas vocantj) Qadentes,exisiiman* tur 'vulgo magis conjlare ex vijcofd aliqud materid jflendida accenfd^uam effe natura igneafortioris . Sed de boe inquiratur Dlterius. Sunt cjuadam Corufcationes , qua prabent Lu > men, Jed non Grunti Ea vero femperjiunt jme^ Fo* nitru. A d 5 , am l0> , EruBationes c> eruptiones Flammarunuinueni - un tur non minus in SRjeo ionih us frigidis quam calidis^ vt in Iilandia Groenlandia; quemadmodum &* ^Arbores per regiones frigidas magis funt quandoqU£j inflammabiles , e> magis picea ac refinofa , f regiones caltdas ; yt jitin dAbiete , reliquts : Uferum in qualifou natura Soli huiujmodi eruptio-* nes L IB. II. Nonum Organiim. 181 ne s jierifo le ant , vt pojim us Affirmatiuse fubiungere Negatiuam, non fatu quafitmn ešL O mnis flamma perpetuo esl cahda magu aut mi - j ^ nus j neque omnind fubiungitur Negatiua : 8t tnmen referunt Ignem Fatuum , (* piem^ocdnt ) quietiam~> alujuando impingitur in parietem 7 non multutn babe- re caloris • fortafe inUar flamma Jpiritus Vini, qua clemens O* htMs' e &* Sed aahuc lenior Videt ur ea-> flamma , nonnullu Hiflorijs fidis c> grambus inuemtur apparmfje circa capita & comas Tuerorum Virginum ; qute nuilo modo comas adurebat , molliter circum eas trepidabat • tque ccrtiflimum_> efl , cim* Ecjuum in itinere fudantem , tempeftate apparuiffe quandoque (forufcationem quan- dam abfque manifefto calore u. kine annisjiotiftimum e(l y p^o miraculo quafl babi'> , (fremiale cuiufdam Euella paulo motum autflri- catum corufčdffe : quod fortafle flaUum efl ob alumen aut faleSf qmbus gremiale tintium er at , paulo craflius hargntid ineruflata, & ex fncatlone fraUa. Jtque certiflirmm efl j accharum omne , fine (fonditum (vt 'vocantJ/iueflmplex ) modo fit durius, in tene bris fra - Sum. aut cultello Jcalptum corufcare. Similiter Jqua Marina Lj c> falfa ^, noSii interdum inuenitur remis fortiier percufla corufcare^j* oAtque etiam in tempe - ftatibus SpitmaLi vM arisfortiter agitata noUu corufl cat 3 qudm (fortofcationem Htjpani pulmonem Ma- rinum Docant:- T>e ittd Flummdautem , quam Antu aui nautte vocabant Caftorem Pollucem X n.* mo- i8z Nouuni Organum. Lib. ih modemi Focum Saneh Er mi, ftialem ealorem babe - at,nonfatis quafitum.efiu Ad J™ 1 *s- a O m ne Jgnitum itn vt it er ta tur in ruborem igne* um, etiam fine flammd perpetub Q ali dum eH ; nequ C-« huic Affirmatiuae fubmngitur Negatiua: Jed quod in prosimo efl , videtur ejfie Lignum putre • quod jftlendet noUu, neque tamen deprehenditur cahdum ; & i fqua~ maTificium putrejcentes, qu natura Soliema~ z tiare folcantjton fiatu quafitmi ejhitaquc nonfubiungi* »Negatiua, • ;v Adp. am H. a Liquidh fieriientibuj/ubiungiturNegatiuaipfiuf Liquidi in naturaJud. dfiullum enim inuenitur liqui dum tangibile y quod(it in natur d [ud.(sP mane at con* [tanter Čalidum \ fied fiuperinducitur adtempus tanr , tiim C alor,yi S\'Jatura a Jatina: adeoyt qua potefiate d* operationefiunt maxime Calidru, mjpirim Vini olea aromatum chjmica^ etiam olea ‘vitrioli &*fiulphur rh y &\fimlia, qu#paulo poji adurunt ; ad prim um ta' Rumfintfirigida. Aqua autem c Balneontm naturaliuM excepta in v m aliquod >&*[cparatn d fontibmfiuis diP' feruefcit perinde,ac.aqua igne calefaRa* i eflcorpora Oleofia y afitMum • ffafia mirm efije frigidru fudm fiqueaji ij q mms fa , tld mora per tre s aut quatuor dies in vafe~> , bene occlufo: deprehenfio autemJitpo/l apertionem ya* Jis , vel per manum , loelper Vitrumgraduum ordine ap+ plicatum . A d 15/“ uj? Subeflfimiliter dubitntio, vtrum tepor in lana\ pellibus, (? plumuj& huiufmodi,fiat ex quodam .j exili calore inharente ^, quatenits excernuntur ab animali- bas- aut etiam ob pinguedinem quandantj d* oleofitn - tem , quafit natura congrua cum tepor e ; loelplane ob conclujionem &*fraUioncm Aerispot in articulo prače* dente dičittm e ji. F) ide tur enim omnis Aer abjcijfm d continuitate Aerisforinfeci , habere^> nonnihil tepor is. Jtaquefiat 8 xperimentum infibrofis > quafiunt ex lino • non ex lana , autplumis , aut ferico , qua excernuntur ab animatis. fotnndum ejl etiam , omnes pulueres (gobi manifejlo includitur Aer ) minus ejfLj frigidos , quam corpora Integra ipforum: qucmadmodum etiam exisiimamus omnem[f urnam (ytpote qua aerem conti* ne at) minus ejjefngidam , quam liquorem ipjum. Ad 14 * ra 10* time nonjubiungitur Negatiua. Fffbil enim re* T peritur apud nos fine Tangibile y fine Spiritnle, quoi admotum igni non excipiat calorem . fn eo tamen differunt , quod alta excipiant calorem citius> lot cba' L I b. II. Notnim Organum, i 8 5 C> chaljbe , alia ahqudfubfiantia dura , «z/z v bi ex~ cutiuntur minuti# aliqu# ex ipfdfubBantid Lapidis vel Metalli: neque Aerem attritum vnqudm perJegenem- re fcintiUatfrt yulgoputant : ipfie Hitefcintil l# ex pondere corporu igniti magis vergunt deorsum čjuam Jur sum , in extinchone redeunt in quandam_j fuliginem corpoream, Exifiimamu? buic Infianti# non fubiungi Negati- t $ 3m it , uam« Ufuliumenim inuenitur apudnos corpus tan- x *’ gibi le , quod non ex attritione mamfeflb calefcat • adeb vt Veter e s fomniarent non inejfe Ccelejhbus aliam vi- am aut Virtutem calefaciendi , mji ex attritione <*sleris per rotntionem rapidam &>incitntam* D er um in hoc genere vlterius incjiurendum cf vtrum corporu qu Vegetabilia viri ;> Ad ijl m 13 * dia bumida aliquid babere in fe occulti caloris. Ide vero calor tam temu efl^vt in fingulis non percipiatur ad taBum i V?rum pofiqudm illa adunata Jmt & con- clufa , yt/pirit us ip/orum non expiret in aerem , fedfe, mulcem Joueat \tum yero oritur calor manifefius nonnmqumflamma in materideongrud[ Etiam 1 ? 8<5 Ad 18. am 24, 25 . Ad20. am 26.' Nouum Organum. Lib. II. Stiam circa bane Inslantiam diligentior facienda eU inquijitio m Videtur enim Qalx vma aqud afierf^ concipere calorem ; vel pr op ter vnionem caloris qui an¬ ten diHrahebatur , (yt ante dictum ejl de Herbis con - clufis ) Del ob irritzitionem & exafierationem jjiiritus ignei ab aqud,Dtfiat quidam confiiUus antiperijlafis . Vtra vero res fit in causd, facilius apparebitfifi loco (vtmcmini) fed Argentum ipjum parum excitat caloris 3 atque etiam Cuprum , (y t memi' ni) fed magis manifefio Stannum, atque omnium ma - xune F er rum (Jhalybs-,qutf non fiolumfor tem exch tant calorem in difiolutione, fed etiam violentam ebuh litionem. Itaque Didetur calorfieri per confliBum, cum qure fortes penetrant,&* fbdiunt,&diuellunt partes c or pori 5& corpora ipfa refijlunt . V bi Derb corpora -j facilius cedunt, vix excitatur (Jalor, CalorioAnimalium nulla fiubimgitur Negatiua, n ' l fi fnfe 8 orum(yt diclum eff) ob paruitatem corporis. Etenim in Eijctbus coUatis ad zAnimaha terrefirU l-> magis notatur gradus coloris, qudm priuatio . l n E e* getabi- L I b. II. Nouum Organum. i getnbilibus anteni & T lantu nullm percipitm gradns calomad taftttm , neque in Ucbrjmis ip forum; ncauz^ in zSMedullu recenter apertu, oAp in e&febrUm-. Huic fnftantA vix fubimgitur Negativa. Omn- Achi. etiam excrementa zAnimalium non recentia manifefig babent calorem potentialem , Dt cernitur in impingua - time Soli, Liquores Qfiue^Aqure vocentur 3 jiue Qlecu> 3 qui A d 11 btibent magnam & intenfam acrimoniam , exequuntur z^. am ■opera c aloris in diuulftone corporum , adufliont^ poji aliquam moram ; ta&um-j ma¬ ma non Jimt cahdi ab initio. Operdntur autem fe cun- dam analogiain-j, & poros corporis eni adiunguntun cAqua enim L^egis Aurum foluit , ae Ad 14 etiam in c Butyro, aut C er J ant Picc ^; fifom perca* krem f mm ea ahquatenus liquefacidt Etenim In/lan- tla oflendit poteHatem eius imiiutmam-> Caloru in incrufiationibus. Itaque fiatfimiliter Exferimentum^j in Liqut J faElionibm. Fiat etiam Experimentum per Vitrum Cjraduumfine Calendare , quod concauumfit in fummitatefudper exterius\<& immittatur in illudcon- 'cauuM exterm, fjgirim vini benereUificatm^um oper- culo i8B Nouum Organum. Lib. II culo yt meltus contineat calorem fuum ; & notetur V* trum p er calorem fuumfaciat aquam defcendere. Ad 25. am 30.« odromata, & Herbreacres adpalatumjnulto ma* gufumpta interius, percipiuntur calida . Videndum itaque in quibus alijs materij s exequantur opera caloris • <*Atquereferunt SSfauta, c um cumuli majfie oA ro * matum diu conclufice fubito aperiuntur , periculum in > illis qui eas primo agitant extrahunt y d febru hm e> inflammatiombus jjnritus. Simi liter fieri poterit Experimentum,vtrum pukteres huiufmodi oAromatum aut Herbarum mn arefaciant Laridum, čarnem fujjjenfam fuper ipfos, meluti fumus Ignu 9 Ad 16. am Acrimoniafiue Fenetratio inejl tam Frigidis, qua - ha funt Acetum,&* Oleum Vitrioli • qudm Cahdis 3 qua- liafunt oleum Origani & fimilia. Itaque fimiliter &* in Animath cient dolorem 3 in non~VAnmatis diuel~ lunt partes confumunt. Ufjeque huic InUanti& fubiungitur Negatiua, odtque in oAmmatu nullutre - peritur dolov , nifi cum quodam fenfu caloris . Ad27- am 3 2- a Communesfunt complures aBiones & Cahdi , Frigidi 3 hcet diuerfd admodum ratione . Ffam niues, jkterorum m anus videntur paulo poB yrere ; •&frigora tuentur carnes d putrefaBione 3 non minus quam ignis ; c> Calores contrahunt c or por a in minus, quodfaciunt O* Frigida. Ver um bcecO* fimilia op' por turnus efireferre ad Inqutfitionem de Frigido. Tertib LIB. II. Nouum Organum. i8p Aphor. XIIL T Srtio f'menda efl Comparentia ad Intelle- clum fnfiantiarum in qmbm 'atura , de.j qud fit Inquifitio , inefl fecundum magu & minus % fine faUd comparatione incrementi & decrementi in eodemfubieBo fine faUd comparatione ad inuicem in fubieBis diuerfis. Cum enim Forma rei fit ip/fiima^ cn es . ne q He diferat 7$es d Forma , aliter qudm dijffe- runt ApparensO*Exiflens,aut Exterm (? Interm , autinordine ad Hominem e> in Ordine adVniuer- fmn . omninofequitur 7 vt non recipiatur ahqua 5\(a- tura pr o 'Verd Forma , nifeperpetub decrefcat quan - do Naturaipfa decrefcit , &* fimiliter perpetuo au~ ge at ur quando ufiatura-j ipfr aUgetur. Hanc ita - quc Fabulam , Tabulam Graduum fiuz* Tabu«« lam Comparatiuae appeUare * confueuimw. Tabula Graduum ,fiueC omparatiuse in Calido • P %imo itaque dicemus de ijs quce nullum prorfus gradum Caloris habent ad taUum ; fed videntur habere potentialem tantum quendam calorem , difiofitionem 0* pr čepar ationem ad c ali dum* Foflcd demum defcendemus ad ea, qux funt aBu. fm e ac j r In tpo . Mouum Organom. Lib.IL I, Jn corporih us Jolidis tangibihbus n on inue« nitur atiauid, quod in JA (jttura Jud Calidunu fit originaliter. Spon enim lapis aliqim , non metnllum, non fulphur, non fopile ahquod , nm iigmmjion aqua, non cadauer animdu , inueni- untur Calida. ddqua autem calidtf in ‘Balnai videntur calefim per accidens , fiue per flam- mam , aue ignemfubterramum , p udu ex JEt- na , montibus alijs complurtbus momitur -Ju m ex confličtu corporum 3 quemadmodum Calor fit in ferri e> jlanni difiolutionibus . Itacjuegra¬ du* Cdoris in Inanimatis > qnatenus ad taUum bumanum, nullus efi : vemntamen Ul a (jrradtt Fngoris difierunt ; non enim reque frigidum efi Ugnum , ac metallum. Sed boepertinet ad I a- bulam gradu um in Frigido* Attamen quoad potentiales Calor e s c> pr#' parationes ad flammam , complura inueniuntur inanimata admodum dijjofita , yt Sulpbur , Spaphtha y 'TetreUum . j. 4»; incaluerunt,vtfimus equinus ex ani - mal^aut calx,aut fortafie cinis ant fuhgo ex Ignč, reliqum latentes quafdam calor is prtom reti- nerrt. Itaquepunt qujedam difrillationes £> f e ~ parationes corporum , per fepnlturam in fimo equino ; atque excitatur cahr in calce.per ajber- fonem aqua% Dt iam di&um efi . fnter Life.II. Nouum Organurh. ipt ;j, Inter Vegetabilia non inuenitur ahqua Elan* U,jiue fars c Plant£ (veluti lacbrjma, ant me* dulla) qu ant etiam adexteriores partes poji aliquam moram (yt in emplafirh e> vnguentisj alia vegetabi- lia inueniuntur calida, alta frigida. 5, inuenitur in partibus animalium } poji - quamfuerint rnortute autjeparata , aliquid calu dum ad tactum bumanum. Shjam neque jimus equinm ipfe , nji fuerit conclujus&fepulius ca~ lorem retinet . Sed tamen omnu jimus habert _j> yide tur calorem potentialem , vt in agrorum im - pinguatione. Et fimilitet , cadauera animalium > buiufmodi babent latentem c> potentialem ca - lorem-, adeb Dt in Coemeterijs , quotidie jiunt fepulturtf, Eerra calorem quendam occultum col- ligat , qui cadaucr aliquod recenter impojitum confumit > longe citius quam terra pura. Atque apud Orientales traditur inueniri textile quod - dam tenue moll^faUum ex aulum pluma* gine, quod vi innatd butjrum[oluat & liquefa - etat, in ipfo lettiter inuoluturh , d. impinguant agros, vt Fimi omnu ge - jjofittonem nonnuBam habent ad Qalidum. r * Omni Nouum Organum. Lis JI. ipz Omnis putrefaBio in fe rudimentn cju^dam^ exilu Qaloru habet , licet non bucufque , vt ad ta - Uum percipiatur. Shgam nec ea ipfa quaeputre - faUafoimntur in animalcula, vt Qaro 9 tafeiu, ad taUum percipiuntur Ca h d a-, neque lignumpu - tre, quod noBit Jj)lendet 3 deprehenditur ad ta - Uum Qalidum. Qalor autem in putndis quan - doque fe pr odit per odores tetros&fortes. I #• grimas itaque £aloris gr adut, exijs qua ad taUum humanum percipiuntur Cahda, Didetur ejje Calor animalium , qui bene magnam habet graduum latitudinem\ D\[ani injimus gradus(yt in infeUii ) MX ad taUum deprenditur • Summus autem gradus vix attingit adgra dum Calor is ra - diorum Solu in regionibus & temporibus maxime feruentibus\ neque it a acris eB, quin tolcraripof fit a mam. Ettamen refermt de Conftantio, alufque nonnulhs, qui ConBitutionis babiius Corporis admodum ficcifuerunt, quod acutifli* mis febribm corrcpti, it a incaluerint , vt manam admotam aliquantulum vrerevififint* p š nimalia , ex zdMCotu exercitatione~j-> cx vino & e puliš $ ex Venere , ex febnbus ardenti+ bas, O* ex dolore, augentur Calore. * 0, AnimalicUi in acccpibus febrium intermitten* Bum^dprincipio , frigore & borrorcj corripttsm tur , LlB. II. Noumn Organum. m tur * fed paulo poU maiorem in modum incalcf* cunt, quod etiam facimt a principio in (faujoni* bus , c> febribm pejlilentiahbuf. j L Incjumtur vlterius de Calore comparato in di- uerfis animalibvelutipifcibm, quadrupedibus , JerpcntibiM, auibus- atque etiam Je cm dum jfe* cies ipforum , vt in Leone, <čA 4 iluio 3 Homine • ex vulgari opinione,pifces per intericra l_> minut Calidijunt y aues autem maxime Calida- pr afer tim Columba , Accipitres^ S truthiones. 11. Incfuiratur vlterius de Qalore-> comparato in eodem animalijecundum partes membran eius diuerfa . lacjanguis,farma,oua-* inueniunturgradu medico tepida , e> minus Ca* lida quam ipfa caro exterior in animali , mouetur ■> aut agitatur. Qualu vero gradus ftt Calorbin cerebro,flomacho , cojvfe, C> reliquis 3 fmiliter adhuc non eU quafitum. 13. Jnimalia omnia , per tempeflates frigidasjecundum 8 xterius frigent\fed per In * teriora etiam magu ejfe Calida exl$timantur, 1 £d/flr Ccelefhum etiam in regione calidifimd i atque temporibus nni a&z calidifimis 3 non eum gradum Caloris obtinet 3 qui vel lignuni aru difimum, Vel flramen, vel etiam lintem vftum incen - Nouum Organum. LibJI. iP4 i5- 16* incendat aut adurat,niflperJjeculo-j comburen - tidL-j roboretur ; fed tamen e rebus burni d is napo¬ vem excitare pote ji • Ex traditione aAflronomor um ponuntur (telite ali te magis, alite minus Calidte. Inter Elanetaš enimpoflSolemponitur Mars calidifiimus\ de - inde lupi ter, deinde Venus; Eonuntur auiem tanquam frigidi, Luna,e> deinde omnium ma~ xime Saturnus, fnterfxas autemponitur ca* lidiflimus Sirius• deinde Cor Leonisffiue djegu* lus\ deinde Canicula, &c. Solmagis čalefacit, quo magis Dergit ad per - pendiculum,fiue Zenitb', quodetiam credendunt efl de alijs Elane tis, pro modulofuo Caloris ; Ex~ empligratia, Iouem magis apud nos calefacere , c um pojit us fit fub ( ancro, aut Leone, qmm fub (japricorno, aut Aquario • Credendum efl Solem ipfum, & Elanetaš reli - quos, magis calefacere in Eerigteis fuis , propter propinquitatem ad terram , quam in dLpogteis. QuodJieueniat , yt in aliqud regione S olfit fimiil in Eerigteo , pr opili s ad perpendiculum ; ne* cejje efl vt magis calefaciat , q'udm in regione > y bi Sol(it fimilitir in Eeri^teo,fed magis adob* liqmm. oAdeb Dt Comparatio exaltatiom$ Elanetarum not ari debeat, proutex perpendL culo autobliquitate participet, [ecundum regto~ num yarietatem. „ , iS Sol Lib. II. Nouum Organum. 18. 1 9 • Sol etiam , e> fimiliter reliqui Tlaneta,calefa- cere tnagis exifiimantur, cum fint in proximo ad Stellas fixas maiores ; 'veluticum Sol ponitur in Leone , magis Vidmu fit cordi Leonu > cauda Leonu , Špica Vrgmis , & Sirio, 0 * Qanicu- la , quam cum ponitur in Cancro y 'vbi tamen ma- gis fifiltur ad perpendiculum. Atcjue čreden - dum eji partes Codi maiorem infundere calorem (licet ad taUum minimeperceptibi/em) quo ma- gis or nat a fint S te liu, pr afer tim maioribus, \ Omnino Calor (foelefiium augetur t rib us mo¬ di* ; videlicet ex perpendiculo , ex propinquita - te fiue Eerigao, (V ex conimUione fiue confor - tioStedarum . 20. agnum omnino inuenitur interuaUum^ inter fialorem Animalium, acetiam radiorunut Codeflmm ( prout ad nos defemntur ,} atqut~> fiammam y licet lenifiimam , atque etiamfgnita omnia\ atque infuperliquores > aut Aerem ip/um , maiorem in modum ab igne calefaUum . Ete - nimfldmma Jpiritus Vini y pr afer tim rara y nec conflipata , tamen potiš efl fIramen , ant linte - , aut papyrum incendere ; numjuamja- ciet Calor Animalis , T?e/ iSb/ti', abfque fpeculis comburentibus • ji. Flamma autem , Ignitorum , plurimifmt gradus in fortitudine debilitate Caloris. Ve- rum m ipd Nouum Organum. Lib.IL 2% \ rum debisnuHaefi faUa diligens Inqmfitio• Dt neceffe fit ifla kuiter tranfmittert*V-idetur autem exflammis illa ex fpiritu mini ejje rhoUifi Jima ; ni ji fone Igmfatim , ant jlamma, fen corufcationes ex j udor ib m animaliumfimt modi - oves. Hancfequi opinamur'flammam ex me?e- tabilibus leuibus &>porofis, Ut flr amine fcirpit y &folijs arefaUis , a qmbus non muhum dijf er - reflammam expiliš ant plumis. Hanc fequitur fortafiejlamma ex lignit, pr afer tim ijs qua non multum habcnt ex refind ant pice ; it at amen vt Jlamma ex lignit qua parud funt mole ( qua vul- go colligantur in fafciculos) lenior fit , qudm^ qua fit ex truncis arborum O* radicibus . Id quod vulgp experiri licet in fornacibus quafer<~ rum excoquunt, in quibus ignis ex fafciculis e> ramis arborum mn efi admodum ytilis . Hanc fequitur (vt arbitramurj flamma ex oleo , feuo , cera, huiufimodi oleofis £> pingui - but , qua funt fine magnd acrimonia ^. For-' ttfiimus autem (falor reperiturin pice refind; atque adbucmagis in Sulphure,& (jap hura , O ihfaphthd, & Tetrelao-, (pSahbus, (poit' quam materia crudaeruperit) & in korum eom- jpofitionibus , velutipuluere Tomentario , Igne-j (jraco > (quem vulgo Ignem ferum vocant ) atuerfis cim generibus , qua tam obUinatum ha - bentCaloremffitab aquis no facile extinguantur. &xijlimamus etiamflammam , refultat ex non " Lib.IL Nouum Organum. ipy nonnutlis metaUis imperfeHis , ejje valde robu* Ham & acrem . ‘Uerum de iftis omnibus inqui - vlterius. 23. Videtur autem flamma fulminum potentiorum bas omnes flammas fuperare ; adeo Dt j er rum ipfum perfeHum aliquando codiquauerit in gut- tas ; quod flammte iUte altera facere non pof funt, i 4 • I n autem diuerfi funt etiamgradtu Qa~ lom , de quibus etiam non fa&a efi dihgens in - quijitio. (jalorem maxime debilem exiftimamus ejfe ex hnteo nflo , quali ad flamma excitatio « nemVtifolemus; fimiliter ex lignoillo ffon* giofo, aut funiculu arefaclis , qui a d tormento* rum accenfionem adbibentur. Poji hunc fe~ quitur c ar bo ignituf ex lignit, C> anthracibus 9 atque etiam ex lateribus ignitis, fimilibus* Ignitornm autem Dehementifiime (falida exifli- mamut ejfe metaUa ignita, F er rum , &*(ju- prum , C teter a. V°rum de his etiamfacienda e ji'nlterior inquifetiot 2 $. fnueniuntur ex Ignitis nonnulla longe (jalidio - ra , quam nonnulla ex fiammis. čfi/Lulto e - nirn (falidiusejl , adtirens Ferrum lg~ nit um j quamflamma jpiritus vinu * ' * ' • * * ’ 1 - v •'» ■ ■ «* . . ‘. XČ. Imniuntur etiam exillis mahnita non funt Z J fed Nouum Organum. L i b. II, -— --------er-;-— ~ fed tantum ab igne QalefaBa y ficut O* Aer conclufm in reuerberatorijs , non- mila qu£fuperant Calore multa exflammis ipfis, & Ignitiu 27. <čMotus auget Qalorem- o vt vider e ejl in folli > bus fiatu 5 adeo vt duriora ex Metallis non foluantur , ant liquefiant per igne m mortmm ata quietum , nififiatu excitetur t 28 Fiat Experimentum per Jpecula comburentia , in t/uibus (yt memini ) boefit^vtfifpeculumpo- natur (exempli gratid) a d diBantiam Spithama ab obieBo combuslibih y non tantopere incendat aut a dur at , qudm fi pofitum fuerit fpeculum^ (jexempligratid} ad diflantiam Semi[pitbamre y gradatim &* lente trabaturad dijlantiam-j Spithama . Coma tamen , c> Vnio radiormi eadem funt } fedipfe <£\fotu$ aug 7 t operatio 0 nem faloris . 2p. £xiBimantur incendia iUa , qute fiuntfiantt^ Ventoforti , maiores progrefus facereaduerjh Dentum } qudm fecundum ventum ; qma fcilicet fiamma refilit motu perniciore , Demo remittente , qudm procedit vento impellente , ^ Fiamma nonemicat autgeneratur , nifidetur aliquidconcaui y in quo fiamma mouere pofiit O ludere• praterqudm inflammis flatuofis pulueris F or- Lib. II Notnim Organ um* 1 99 Tormentarij, &fimilibm, Dbicomprefiio /«- carceramfiammte auget ew furorem . - . r y ‘ V*- < ■ VV'\ r i ' • ’• ' * • \ • VV; • . . -• iV s \ J -i ■ . : . , j « j i /«tw per malleum calefit achvbdum • ^ / Incus fumt laminmenuiorh , exijlimemus li¬ la m per fortes continms Mm malici poJJL* rubefcere , W ferrum ignitum - } fed de boe fiat Sxperimentum . 32. fpatium ad exercendum motum ignis , cobibeatur buiufmodi motm per comprefiionem fortem , jlatim extinguitur ignis ; Delati cum lin - teum yjhim , filumardens candela ant lam - ^ ^ 'ptona , cw»- primitur per prejjorium , conculcatio - buiufmodi, Jlatim cejfimt operationes Ignis • 5 3. dApproximath ad corpm (Jahdum auget Qa* lorem , pro gradu approximationis ; quod etianL-» fitinlumine : quopropius collocaturobie - Hum adlumen , *0 č/ vifibile . 34. Vniocalorum diuerforum auoet (Jalorem, nifi faHafit commifiio corporum . Ufiamfiocm mag* nas , focus parum 'in codem loco > nonnihil in - f/iem augent Ca lorem-, at aqua tepida immijjfij in aquam feruentem refrigerat . ^2 Mo* 200 Nouum Organ um. L i ml 1» 3* 37 - tSAEora c or pori* calidi auget Calorem . Ete - falorperpetud tranjiens & emanans , cčwz- mifcetur cum calore prannexijlente , ^ multiphcet Calorem . C\jam focus non aque ca~ lefacit cubiculum per moram femihora, ac fi idem focut duret per horam integram . ^ hoc non facit lumen ; Etenim lampat aut candela in ahquo locopofitajion magis illuminatper moram diuturnam > quam Jlatim ab initio . Irritatioper frigidum ambiens , auget Calorem ; vt in focu vider e eU per gelu acre. Ouod exijli - mamut fieri non tantum per cone lu fonem contraBionem (faloru , č// ffecies Dnionis ; pčr exafperationem : veluti cum Jer aut baculum yiolenter comprimitur aut fe&itur , non ad pun&um loči prioris refiit ,fed Jtenus in contrarium. Itaquefiat diligens Sxperimentum , baculum velfimile alicjttid immiffum inflam - , vtrum ad latera Jlammce non vratur ci~ trn, quam in mediojlamm če* t » .* v v* (jradut autem infufceptione Caloris funt com - plures. oJ[tque primo omnium notandum e ji, quam paruut 6* calor , ^ corporju* qU£ Caloris minime omnium funt fufceptiua, im- mutet tamen nonnihil calefaciat . Jfarttj ipfe calor tnanus,globulum plumbi } aut alicu.us AdetaUi , paulijper detentum nonnihil caiefa - Clt * <*Aded facile , /V? omnibus tranfmitti- tur LiE.II. Nouum Organum, 201 tur O* excitatur Calor , corporenuilo modoad apparentifim immutato . j S. Facillime omnium corportm apudnos &• cipit , e> remittit Calorem ttAer ; optime cernitur in Vitri* Calendaribus. Eorum confe~ Uio ejl tahi: (*jf ccipiatur vitrum Centre conca - , collo terni oblongo ; refupmetur de - mittatur huiufmodi Vitrum or e deorfum y>erfo , furfum , m ahud yafculum vitreum ybi fo Aqua ; tungendo fundum yafcuii ilhus recipV entis i extremo ore Vtri immifii , e> ineumbat paululum vitri immifii collum ad os vitri recV pienth, it a vt Jlare pofiit • quod vt commodius fiat j apponatur parum cer£ ad os vitri recipien - tis , i&z « 0 // penith obturetur os em , ne ob defe&um Aeris Juccedentis impediatur motu*i de quo iam dicetur^ui ejl admodiim faci- lis e> delte at us. Oportet autem yt vitrum demijfum , inferatur in alterum , calefiat ad ignem d parte juperiori , fcilicet. Toifiuam^ autem fuerit Vitrum lUud collocatum,vt dmrnus , recipiet & contrabet je Jer (qui dilatiitus er at per calefaBionem ) poji moram Jufficientempro extinEhone illius afeititij Caloris , e*- tenjionem fine dimenfionem , multo magis ca/or mantis Juper yitri fummitatem pojit us , JI a tim deprimat aquam manifefto. oAttamen exifli- mamus jjnntum animalmm magis adhuc exquP fitum fenfum habere Calidi & Frigidt , nifiquod d mole corporedimpediatur c> hehete tur. 3 9. F o ji Aerem exijlimamus corpora ejje maxime jenjttiua Caloris ea, quted Jngore recenter im~ mutattLj fmt comprejfa , qualia funt Pfix, C> (jlacies • eaenim leni aliquo tepore Joluiin - cipiunt c> colhquari, F o JI lila fequitur fortaf Je Argentum viuum. c Pojl illud Jequuntur cor¬ pora pinguia, yt oleum , butjrum , fimiha - čfe- inde Lignum ; deindeAqua. ( Poflremo Lapi - des, Me tali a j qua non facile calefiunt>pr£- fertiminterms . lUatamen Calorem Jemel fuf- ceptum diutifime retinent ; it a vt later , ^ lapiSj nutferrum ignitum in peluim aqu£ frigidtf im ~ mi(fum y LlB.II. Nouum Organum. zoj mifum demerfum per rjuartam partem bo¬ ra (plus minus ') retine at Qalorem, u a vttami nonpofiit, ^ ^o. Quo minor efi corporis moles , eb citius per c or - calidum approximatum incalefcit • dcmonftrat omnem Qalorem apud nos , ^ cor- pori tangibili quodammodb aduerfum . 4 j. Calidum , qmtenus ad fenfum & taUum hu¬ manimi y res varia ett & reJpeBiua • adeo Dt aqua tepida ,fi m anus frigore occupctur , fentia- tur ejje calida ; incaluerit> frigida. Aphor. XIV. Q Vdm inopes fimus bittorue , quiuisfacili aduer* tet y cum in Tabu lis fuperioribus , pr a t er q nam quod loco biftorue pr ob at re e> Inftantiamm certarum nonnunquam traditiones e> relationes injeramus , (femper tam e adieBa dubia fidei cmAuthoritatu votd ) Jcepenumero etiam bifce verbis, Fiat Experimentum, Wlnquiratur vlterius,Ttf/ cogamur . XV A t? offecium harum trium Fabula - Comparentiam Inftantiarum ad in- telle(5lum, confueuimus. FaUa autem Coin- parenua^m opere ponenda efl ipja Inducftio, jnuenu enda /V 204. Nouum Organ um. Lib. II, enda eft enim , fuper Comparentiam omnium^ Jingularum Inšlantiarum , SJ^atura tališ , a/»z_j natura data perpetud adfit , abjit ; crejcat , 6^ de- crefcat ; (K fuperius diBum eW) limitatio magis communis. Hoc Ji mens iam ah mitio fa* ceretentet afjirmatiue QquodJibipermijJa femperja* cerefoletj occurrent phantafmata , opinabilia , c> SAJotionaha male teminata , £ 7 * Axiomata quotidte emendanda ; w/y? ( Scbolarum more ) pugnarč pro falfis. 8a tamen proculdubio erunt meliora aut prauiora , pro facultate e> reform intelleBus qui ope* At omnino Deo ( Formarum Inditori c> 0 /?^ /a ) autfortajfe diclu eji , Jed per multas ambages ad boe peruenitur • Ffos autem nihil fortafee ex ijs,qute ad hoc faciunt ? pr teter mittemus. XVII. C Auendum autem c JI, monendum quaji perpe~ tub, ne cum tantte partes Formu videantur d no¬ hti tribujtrabantur ea,qua dicimus,ad Format eas , qui- bus bominum contemplationes & cogitationes badlenus ajjueuerunt . Trimo enim, de Formu copulatu, qute Junt ( vt diximusj dhljaturarum Jimplicium Coniugia ex curfu communi Dniuerjt , Dt Leonu, huiufmodi , imprafentiarum non loquimur. Tem - p us enim ent de ijs traclandi , cum sp entum Juerit ad latentes Proceffiis > & latentes Schematifmos, eorumque inuentionem , prout reperiuntur inJubJiantijs Qquas vocant) feu jfaturis concretti. c Rprfus vero , non intelligantur ta qute dicimus (etiam quatenus ad dffaturtu JimplicesJ de formu Jfdau abUraclti, aut in mater id non determinatu , ant tnale determinatu. Ffos enim qnum de Formu Iq quimur 3 ml aliud intelligimus 9 qudrn le ves tli as ^ j e temmationes Mus puri, qua jamram aliauaL A rt jimpli - 20 6 NouuniOrganum, Lib.IL Jimplicem ordinant & conftitmnt • vt calorem , lumen, pondus j m omnimoda materid &Jubie&ofufceptibili . Jtaque eadem res eji Forma Qalidi,aut Forma Lumu nis, & Lex (Jahdi , fine Lex Luminis * 'um? 4 rete ipfc & par te operatiud , Vnquam nos aMtrahF mus , reče dim us. Quare cum dicimm (exempli gtutidj in JnqmJitione Forma Jaloris , Reijce teriui- tatem, 4^, tenuitas non eft ex Forma Caloris; fttei ett ac Ji dicamm , p oteli: homo fuperinducere Calorem in corpus denfum ; , poteft . homo auferre aut arcere Calorem a corpore tenui. QuodJicuiquam videantur etiam Forma noilra habere nonmhil abjlraUi , quod mi/ceant & coniun- gant heterogenea (videntur enim valde ejje heterogen nea (Jalor Coele/Hum , Ignis ; rubor fixns in roja , aut Jimilibtts , &*apparens in Ir ide, aut radij s Opali j, aut damantis\ zFVFors ex JummerJione , ex crcmatio~ ne , ex punUura glaciij , ex*Apoplexid, ex integralu ate rerum, opimombus captum & detentum. Certijkmum enim ejl , ifta, "vtcuntfe heterogenea (se aliena, coire in Formam , Jme Legem eam qua ordinat (Jalorem, aut ruborem , aut rnortem ^; nec emanciparipojje potentiam humanam , (r liber ari d lAJatura curfu communi , expandi c> exaltari Sffidentia noua, odos operandi nouos, nifi P er re uelationem inuentioncm huiujmodi Forma - o« tamen poji ijlam Ttnionem UJJitur a , eil ) Li*. II. Nouum Organum. I r *\ 'V-U 8xemplum Exclufiu 2 z,Jiue Reiečtionis Natu rar um a forma Calidj. l. p 2 . - — \ ' ^ £r radio!Soliš, Reijce Jjjuuram^Ek- w iL: 'ju • tv mentarem. \ ••SV r r T'V"v V »i« . ~>rr« /I ■ T erlgnem communem , &maximeper Ignes fnbterraneos Qqui remotifimi funt , pluri~ s mkm intercluduriiur a radijs Ccelejiibiuj) Reijce Sfatnram Cosleflem. 207 eH res maxime principalis , de Ufatura diuijionibus ordinarij s, quam interioribm & verio- ribuf,fuo loco pofted dicetur * XVIII. Am vero proponendum e JI Sxemplum Exclufionis fine Reiečlionis Cfamrarum , qure perTabulas C omp a re n tise reperiuntur non ejfe ex For m d Ca Udu iUud interim monendo , non fiolumJufficercfingulm Ta- bulas ad Reiečtionem ahcuius ofaturafed etiani^ ynamquamque ex fnjlantijs fingularibus in illis con - tentih Manifeflum enim ejl extjs qmdiUafuntom- nem Inllantiani contradičioriam deflrnere opina- bile de Forma. Sed nihilominus quandoque perjpicui - tatiscama , e> yt vfus Tabularuin clarius demon - Jlretur , E xclufiuam dupltcamus y mt repetimus . 4p»\ ..^crs ?Aa l j. TV Nouum Organom. Lib. II. Ter CalefaBionem omnigenum corporum } (hoc ejl, TMineralium, Vegetabihum, partium ex~ teriorum zAnimalium , TATet ali a ignita y facimt alta c or pora i ne c tamenpmnmb pon dere aut fubBantia minuuntur - Reijce inditionenu, Jiue mixturam fubjiantia alterius Calidj. Ml' •' \ • ^ ^ J . , i , r ' - ; . • . ✓ Ter Aquam feruentem > atque Aerem > atque etiam per TATetaUa , O* alia Solida calefatta, fednon vjqueadignitionemfineruborem^c ijce Lucern aut Lumen. > . V. v.' a a -r • r r i n r; i ■ ■; j . _ ;i ... Ter radios Luna, & aliarum Stellarum , (Vr- v cepta SWe } Reijce Lucern & Lumen . <..f '« .* .J. i/ ! ’ . ' J , ■ **• ' : n .. <«•*, Ter Comparatiuam F er n ignithO* Flam - Jpiritus vini ( ex quibus , Ferrum ignitum plus babet cahdi <(F minus lucidi , Flamma au' tem fpiritus vini plus lucidi minus calidi ) Reijce etiam Lucern & Lumen, Ter aurum alta Metalla ignita, qu# den - fifiimifunt corporu fecundum tomm; Reijce Te - nmtatem. K :y p. Ter IQ 9 Lib. II. Nouum Organum. p. Ter Jerem , qui inuenitur wplunmum frigu chif, O tamenmanettemu ; Reijce etiamTe - nuitatem. 10 . P er F er rum ignitum , tfuod non intumefcit mole, Jedrn anet intr a eandem dimenfionem %iji~ bilem; Reijce Motim localem, expanfimm fecundum totum. n n mihum, qu.ce eduntur a Calore a Frigore • Reijce Motum tam Sxpanfimm quam Centra - dimim Jecundum totum. i/p Ter Mccenjionem Calorisex attntione corpo- rum^T^t ijce Dfaturam Tnncipialem. ram Trincipialem vocamus eam, qu£ Tofitma reperitur in P\Jaturd> nec caufatur d CSJaturd prtecedente . 1 7 — ■ ■ • „v, v Sunt Zi o Lib.II. Nouum Organum. Sunt aha Afaturre : nequeenim fabulas con - f cim tis perfeBas > fed Exempla tant um. Omnes £> fingula Jfatura pr cedili a non funt cx Forma Calidi . tque ab omnibus N dturu pradičtu liberatur Homo in operatione fuper (falidum. Aphor. XIX. A T‘l ue /??Exclufiua iacia funtfundamenta [ndu~ Ctionis vem- qua tam en non perficitur doneč Ji- flatur in Affirmatiud. U\feque Dero ipfa Excl ufina yllo modo pcrfeUa eE, neque adeo cjfe potefl Jub mi¬ ti] s. 8/1 enim Exc!ufiua (vt plane liquet ) Reiečfr o fhfaturarum Simplicium: Quod f non babeamus ad- huc bonus e> yeras ufotioncs Jfaturarum fimplici- um, quomodb rechfican poteft Exclufi na? tt/lt non - nullte ex JupradiBis (feluti Jfotio Ofatum Slemen' tans, Shjotio jfatura Coeleflis } S^fotio Tenuitatis ) funt ufotiones vaga , nec bene terminattf. ftaque_j nos j qui nec ignan /umus, nec obliti } quantum opus aggrediamur ; (yi%. yt faciamus Intelleclum huma¬ nim J/pbus lAfatum paremj nullo modo acquief cim us in his qu#adbuc pracepimus: fed rem in \f terms prouehimus , & fortiora auxiha in \furn Intel - leBus macbinamur & mimjlramus , qua nune Jubiun' gemuSm Et certe in Interpretatione Natura ani- m us omnino taliter eft praparandus formandus , yt f fine at fe in gradibits debitis certitudinis e> ta- mcn c ?gitetQ pr afer tim fub mitijs) ea, qua adfunt, tnulium pendere ex ijs quxfuper funt. ved L 1 Alta - L LiB.II. Nouum Organum. 211 XX. a: Ttamen quia cttius emergit Veritas ex errore. l » ,qudm ex confujione , vtile putamus Vt fiat per - mifiio Intettettui, poji tres Tabulas Comparenciae primat (. quales pofuimus) faUaspenfitatas, accin- gendi je (sr tentandiopm Interpretationis Natui as in affirmama ; tam ex Inflantijs Tabularum, quam ex ijs qua aha s occurrent . Quodgenus Fentamenti, Permifsionem Intelleclus,^ Interpretationem inchoatam, Vindemiationemprimam appeF late confueuimus. A; Vindemiatto prima de Forma Calidi. jfimaduertendum autem e/l, Formam rei inejje _ (vt exijs>qua dicla funt, plane hquet) Inflantijs vniuerfis O* Jmgulis } in quibus Fes ipfa inefi • aliter emm Forma non ejfet : Itaque nullaplane dari potefl Inftantia contradittoria. cuim limit atio e ji Calor , videtur ejfeFdvl otus . Hoc autem maxime ojienditurin Flarnmd, qu& perpetub mouetur • & in Liquonbus feruentibm ant buUientibus 3 cjui etiam perpetub mouentur • Atque ojlenditur etiam in incitntione jiue incre~ niento CalorisfaBo per motum ; ut in Folhbus , & ventil: de quo vide In-ftant* 2p. Tab. g e oAtque Jimiliter in alijs mo dis AA 4 otus , t/o 'U/č/č Inftant. 2 H. 3 r« Tab. 5. Vjur^ Jus ojlenditur in extinUionc Ignis & (jaloris per omnem fortem comprejiionem , qua frte~ nat e> cejfare facit <* 1 TiFotum : de qud vide^ Inftant, 30. ^32. Tab. 3. O/lenditur etiam-j in hoc , quod omne cGrpus dejlruitur aut faltem injigniter alteraturab omni fgne & Qalore~> forti ac vehementi: Vnde liquido con/lat, jierid Calore tumultum iperturbationem , & motum acrem in partibus internis (Jorporis • qui fenstm i vergit ad dijfolutionem. ', ; . ->„A' • . Intelligatur hoc quoddiximus de AAdotu, (nem* pe > vt jit inilar (jeneris ad Calorern) non quod Calor generet oSAiotum, aut quod <Č \4 otus generct Calo" tem• (licet <&*bcec in aliquibus D era fint') fcd quod ipfifiimus Calor , fiue Quid ipfum Caloris fit FCMo* tu*, &nibilaliua: limit at us tamen per Differentias, qua* mox fubiungemus , po/lqudm nonnuUas cautiones adiecerimus adeuitandum AEquiuocum. Calidum ad fenfum , res FejjeBiua ejl in or ~ dine L i b.IL Nouum Organum. dme ad Hominem , non ad Vniuerfum ■ pomtur rede 'Vt Ejfedus Caloris tantum in j]) trn um Edmma- lem: Quin etiam inJeipJo res variaejl, cum idem cor-> pas (prout Senfus pradijjonitur ) inducat perceptio . nem tam C alidi quam F rigidi: vt patet per Ifidant: 41. Tab. 3. dfecpue D er o communicatio Caloris , fiits 5 \Qitura eius Tranfitiua,per quam corpus admotum c or pori c ali- lido incalefcit, confundi debet cum forma C ali,* di. asi hud enim eftCahdum y aliud Calefadimm. Ffamper motum dAttritionis inducitur Calor abfque aliquo Calidopracedente, londe excluditur CalefiaEth mm a Forma C alidi. aAtque etiam i>bi C altdum eff citur per approximationem Calidi , boe ipfumu non fit exforma C alidv, fed omnino penclet a jfaturd altiore magis communi • vi%» ex ufatura dAfiimilationis Jiue zFVfultiplicationisfui: de qud facienda ed Jepa - ratim inquifitio. <*Jt notio Ignis plebeia e ji, & nibil valet: compo* fit a enim eft cx concurfu qui fit Calidi O Lucidi in ali - quo c or por e-, Vt in FUmm d communi, & corporibus ac- cenfis vfque qd ruborem . femoto itaq • omni JEquiuoco j veniendum iam tan - dem ejl ad DifFerentias ver as qute limit ant Motum, & confiituunt eum in Formam Calidj. P Rima igitur Differentia ca efl-quod Calor fit Motus 8 xpanfims, per quem corpus nu titur ad dilatationem fui, & recipiendife in mal loremjf hčeram Jiue dimenfionem, quam prius oc > ® ^ cupauerat. Nouum Organum. Lib.II. cnpauerau Hac autem Differentia maxime ojienditur inflamma ; s>bifumusjuie halitus pin~ guis manifeUo diktatur uperit je in jam* mam a Ojienditur etiam in omni Liquore feruente , qui manifeUb intumefcitjnjurgitjO* emittit buL las ; atqUe Drget procefium expandendi fe y doneč vertaturin corpus longe magis extenfum & di - lat atam , quam fit ipje Liquor^ i n%\ m Vapo<~ rem , ant Fumum, aut Jerem, Ojienditur etiam in omni Ligno & Qombu~ flibili • D bi fit aliquando exudatio> at femper cuaporatio. Ojienditur etiam in coIliquatione AAFetaF lorum\ qux (cumJint corpons compaUifiimij) mn jacile intume/cunt Je dilatant: jed tamen Špiritu* eorum 9 pofiquam fuerit in jedila tat ut, maiorem-j adeo dilatationem concupierit , trudit plane agit partes crajhores in Liqui- dum. Quod fi etujm Calor fortius in ten dat ur, foluil Dertitrnultum exijs in Dolatile. O/lenditur etiam in Ferro ant Lapidibuf: qua licet mn liquefiant aut jundantur y tamen emolliuntur . Quod etiam fit in baculis lignitu# calefaUa paululum in cinenbus calidis jumtfiex- ibilia t O pume autem cernitur ijle Motm in Aerc 9 qui per exiguum calorem Je dilatat coniinub O* manifeflo: vtper Inilant : 38. Tab. 3. Ojienditur etiam in natura contraria Fngt- di. 1 L l B.II. Nouum Organum. 2 1 $ dit Frigus enim omne corpus contrahit & cogit in anguflm • adeo yt perintenfa Frigoraclaui excidant ex parietibus , ara difiiliant, yitrurrL± etiam calefaUum & Jubito pofitum in Frigido difiihat & frdngatur • Simi lit er Jer per leuem infrigidationem recipit fe in angnflius: yt per lnftant. 58. Tab. 3. Verum de bis fufius du cetur in inquifitione de Frigido. J\£eque mirum efl y fi (fealidum & Frigidum edant complures aUiones communes , (de quo vir de Inftant. 32 Tab. 2.} cum inueniantur dua, exJequentibus DifFereiatijs (de quibus mox du cemiu) qua competunt vtrique ^(atura • licet in /^cDifferentia (dequdmmcloquimur ) aUi- ones fint ex diametro oppofita: (fealidum enim dat motum-> expanfiuum O* dilatantem , Frigu dum autem dat motimo contraUiuum & coe~ untem. S Ecunda Diffocntia eft modificatio prioru ; Hac Videhcet , tjuod fialor fe Motus expan- fiuus fiue ver fen circumferentiam: bac lege ta* men, vt vna feratur corpus furfitm. Dubium enim non ehl , quinfint Motus complures mixtu Exempli gratid: fagitta aut feiculum fimul flac yero Differcntia oftendittir in F or cipe, F) b z aut progrediendorotat, rotandoprogrcditur. Si~ militer Motus Qaloris fimulejl &*Expan+ fiuus , & Lano in furfiim. n6 Nouum Organum. Lib.IL aut ‘Bacillo ferreo immijjo in ignem :■ quiafiim~ mittatur perpenditulariter tenendo manumfu - periusfito manum adunt ; finexlatere aut in - jerius , omnino tardms. (Jon/Jicua etiam ejl i»Difti!Iationibus per r Defcenforium • quibus t vtuntur homines ad Flo* res delicatiorestfuorum odoresfacile euanejcunt Ffam boe reperit induilria, T>t collocent Ignem nonfubterJedfuprd , adurat minus . F\Jeque enim Flamma tantum vergitJurjum^fed etiam omne Calidum. Fiat autem Experimentum buius rei in con- trana bhjaturdF rigidi: yi^ Dtrum. Frigus non contrahat corpus defcendendo deorfum,quemad~ modum Calidudilatat corpus afcendendo fursum. Itaq\ adhibeantur dno bacilla ferrea^eldno tubi Jfitreu quoad ccetemparesc aleji ant nonnihib, ponatur JJongia cum aqudfrigidd, W nix> fubter ynam , ^fjimiliterfuper alteram. Exifi~ mamus enim celeriorem fore F(efrigerationem-> ad extremiUtes , in eo bacido D bi nix poniturfu > pr a, qudm in eo ybi nix pomturfubter ; contrd acjit in Calido. T Ertia Differentia ea eU ; vt Calor Jit Mo' tus , non Expanfuus Uniformi ter Ječim dum totum^ifed Expanfuus per particuUs minores c orporu ; frniul cohibitus, repulfus, c> re ' Uerberatus , adeo Dt induat Motum alternativ UUm > perpetuo trepidantem , tentantem 9 * »i- Lib.IL Nouum Organum. nitentem , e> ex repercuftione irritatum• Du¬ de far or Ule Ignis Caloris ortum habet . IftaDero Dirterentia oftenditur maxime iti Flammd<& Lujuoribtu bulhentibus: qute per- petno trepidantinparuis portionibus tument, & rurfus fubjidnnt. Oftenditur etiam in ijs corporibur, ‘guafunt tam dura compagis y vt calefaUa ant Ignita rion intumefcant ant dilatentur mole ■ Ferrnrh ig- nitum , in quo Caloreflacerrimus . Oftenditur etiam in boe , cjuod per frigidift Jim as tempeftates focns ardeat acerrime. ■ Oftenditur etiam in hoc, tjuodcum extendi- tur <*A er in Ditro (ftalendan abftpue impedimen* to ant repuljione , D nifor mit er Jcilicet Jam- liter ; non percipiatur (Jalor. Etiam in ventk conclujis, licet erumpant ltt maximd, tamen non pcrcipitur Calor infignis ; Jula Jcihcet Modni fitftecundum totum , abftjue Motu alternanttL* in particulis, ecdtque adhoc Jiat 8xperimen - tum, Dtrum Flamma non Dr at acrius verfus la - tera^cjuam in medioflaminge, O/lenditur etiam in hoc, qnbd omnuvftio tranjigatur per rninutosporos c or por is quod Dri- tur ; adeo ut Vflio Jubruat , &penetret, & fo~ dicet, flimulet \ perinde ac ji effent injihitk cujpides acus . Itaque ex hoc illud etiam -fit tjuod omnes pungente. m , Atque~j xi8 Nouum Organum. L ib. II c Atque ifla Differentia (de qudnunc di~ cimus ) communis eji cum natura Frigidi ; in quo cobibetur sFVLotus contra&iuus , per veni* tentiam expandendi • quemadmodum in Calido cobibetur EAFotus cxpanfiuus,per renitentiam contrabendi. ltaque fine partes corporis penetrent Der* fus intems y fue penetrent verfus exterius fmi~ lis eji ratio% licet impar admodum fit fortitudoi quia non babemus tiic apud nos in fuperficicj Terra aliquid , quod Jit impense FrigidunUs Inftant. 17. Tab.p. Q Varta Differentia eji modijicatio prioris: Hac jcilicet, quod Alotus ille Stimulationis aut Tenetrationis debeat ejje nonnihil rapidus minime lentus ; atquefiat etiam per particu - lasjicet minutas\tamen non adextremam fubti- litatem , fed quafi maiufculas . OHenditur hac Differentia in comparatio* ne operum qua edit Ignis , cum ijs qua edit Tem - pusjiue JEtas* JEtas enim fine Temp us are* facit , confumit y fubruit,&* incinerat , non mi nus qudm Ignis ; yel potius longe fubtilius : fed quia AAdotus eiufmodi eji lentus admodum per particulas s>alde exiles , non percipitur Calor • OHenditur etiam in comparatione dijfolutio - num Ferri duri. oAurum enim dijjoluitur L i b. II. Nouum Organum. abfque calore excitato ; F er rum autem rum ve - hementiexcitatione Caloris 3 licet fmihferein- teruallo quoadtempm. Qma fcilicetin zAuro , ingreffus Aqute Separationis eU clemens & fub- tihter injmuam , ceflio part mm zAun facilis: zAt in F eno , ingreffus efl affer , mm conflu clu , & partes Feni babent obUinationem^ maiorem, Oflenditur etiam aliquatenus in (fangrtenis nomuUis C> Mortificationibus carnium ■ qute non excitant magnum calorem aut dobrem , oh fubtilitatem putrefaHionis. ositque htecfit Prima Vindemiatio ,fiue In-' terpretatio inchoata de Forma Cahdifaaaper Pep mifsionemlntellečlus. ^ Ex Vindemiatione autem ifla prinrfForma^j Juic 'F^efinido Vera Ca/oris (ems , qui e sl in ordine ad ‘Vniuerfum , nonrelatiuus tantummodb ad SenfumA) tališ efl , breui Derborum complexu . C alor eft Mo - tus Expanfiuus, cohibitus, <5c nitens per partes minores. Modificatur autem ExpanJto ; vt expan- dendo in ambitinn, nonnihil tamen inclinet ver- fus fuperiora. AdVlodijicatur autem i \fxus Ule per partes - vt non iit omnino fegnis, fed incitatus & cum impetu nonnullo. 1 *..% Oiiodvero adOperatiuam attinet 3 eadem res eH. Fffam defignatio efl tališ. Si in aliquo corpore na¬ turah poteris excitare Motum ad fe dilatandum aut expandendum; cumquc Motum ita repri- mere 2>i 9 Nouum Organum. Lib. IL pere & in fe vertere, vt dilatatio illa non proce* dat sequaliterled partim obtineat, partim retru- datur; proculdubio gencrabis Calidum;««?# babi - ta ralione,Jiue corpus illudfit Elementarejvt lopam- tur ) Jiue imbutum d Ccelejhbm - 0 fine luminojum ,jiuL~> opacum ; Jtue terme , jiue denjum - jiue localiter expan~ fum , jiue intra clauflra dimenjionis primce contentum ; jiue Vergens ad dijjotutionem ,Jiue manens in /latu •jiue oAnimaJ jiue Vegetabile , jiue Minerale Jiue osjaua, Jtue 0letim , jiue Jer } aut aliqua alia Jubilantia qu£" cuntjue fu/ceptiua Alotus prtediBi. Calidum autem ad Senfum , res eadem eil: jed cum analogi d , qualis competit Senjui. fAjunc 'vero ad ylteriora auxilia pr o- cedendum ejl. Aphor. XXI. P OJI Tabulas Comparentiae primae Reie- čtionem Jiue Exclufiuam, nec non Vindemia- tionem primam faBam Jecundum e as ; pergendum ejl ad relitjua auxilia IntedeBus , cir c a Interpretatio- nem Naturse, Indučtionem yeram ac perfe* Bam. In pnbus proponendispvbi opus erit Tabulis,pro~ cedemus fuper Calidum O Frigidum • vbi autem opus erit tantum Exemphs paucioribus , procedemus per ahaomnia: vt nec confundatur InquiJitio , tamen T>oBr*na Derfetur minus in angujlo. HAicemus itapue primo loco , de Pr^rogatiuis If>%ntiarum : Secundo , de Adminiculis Indu- ctionis .* 'Tertio > de Redtificatione Indučtionis : L i b.IL Nouum Organum. Quarto , de Variatione I*nquifitionispro Natura Subiečii: Quinto , de Praerogatiuis Naturarurn quatenus ad lnquijitionem ,Jiue de eoquod inquiren~ dum ett prim Inftan tise funt Solitariae qiiateniis ad Similitudinem. Tur sit s in eddemfnquifitione y vena difiinBa Albi . & 0\(igri in Marmoribus, e> variegationes colorum in Floribus eiufdemffecieijunt Inftanti^ Solitariae. aAlbum enim e> Sfigrum Marnom, e> macula AL bi &> c Purpurei in floribus Garjophjlli, conueniuntfere in omnibus frater ipfum colorem. 'Undefacile colligL tur , Coloremnonmultumreihaberecum, jfatuns alL cuius corporis intrinfecis ,fed tantum fimm ejje in Pof- tura partium erafiori quaft Mecbanica. Ifla au~ tem Inftantie funt Solitaria ypmtenus ad Difcrepan* tiam. Vtrunque autem genns, Inflantias Solitarias appeUare confueuimus\ aut F erinas t fumpto vocabulo ab zAJlronomis. XXIII. I Sfter prarogatiuas Injlantiarum 3 fonem usfccundo loco -Inflantias Migrante?. Eafunt, in quibus. Sfatura Inquifitu migrnt ad generationem , cum prius non exifleret • aut contra migrat ad corruptionem, cum prius exifteret . ftaque in vtraque Mntiftrophe , h' fanti# tales funt femper gemina ; W potius vna fn* fiantia in motu, fiue tranfitu, produBa adperiodum ad+ uerfam. ^j buiufmodi InBantia mn folu m accele - rani LiB.II. Nouum Organum. ■ rant & roborant Exclufiuam J fed etiam compeilunt Affirmatiaam, frue Formam ipfam in dnguttuinj. Ffecejfe ettenim vt Forma rei fit quippiam, quodper huiujmodi Migrationem indatur 5 aut contra per bu - iufmodi Migrationem tollatur , & dejlr natur.si4tque licet omnh Exclufio promoueat Affirmatiiiam; tmen hoc magh direBefit infubieUo eodem, quam in diaer~ fis. Forma autem (vt ex omnibus qua ditta funt ma~ nifefto liquet ) prodens je in vno, ducit ad omnia. autemfimpliciorfuerit Migratio; eo rnagu habenda^. efl Injlantia in pretio . Fr sterea, J nftanti^e Migran- tes magni funt pfus ad partem Operatiuam ; quia cum proponant Formam copulatanrLj cum Efficiente. Lj aut Triuanteperjfiicue dejignantpraxin in ahquibm\ vn~ defacdis etiam ejl tranjitut a d proocma. S ubejl tameh in illis nonnibilpericah, quod indiget cautione-j ; boe ui- delicet, ni Formam nimis retrabant ad Efficienteth-a, InteUeUum perfundant, Delfaltem perjlringantfal¬ fa opinione de Forma, ex intuitu Efficientu, Effi~ ciens Verbfernper poniturnil aliudejje, quaU Vehicti- lumfiue deferens Forma. Verum huic rei, per Ex- clufiuam legitimefaUam,facile adbibetur remedium . Froponendtim itdque ejl iam Exemplum JnflarU tix M igran tis. Sit Ffatura Inquifta, Candorjiut^ Albedo: Inftantia Migrans adgenerationem, ejl vri trum integrum , Vttrum pulueri^atum. Similiter Aqua fmplex , Aer Vitrum ) fimulpofita per minu - ^ portiones exhibeant *A Ib edinem, per refraUionem in cautionis , č/fed ordinatam, dare reliquos colores , pr a ter ČAfjgrum; corpora vero inaqualia per texturam compofitam, fed omnino inordinatam c> confufam , bSfjgrum. fta- quede Inftantia Migrante adgenerationem in tura fmjuifitd aAlbedinis ^ propo/itum efl iarn Exem - Inftantia antem Migrans ad Corruptionem e ddem čhfaturd aAlbedinis, eH Spuma dj]oluta,aut J\ix diJJoluj; a __ Jt Exuit enim cAlbe.dtnem , c> induit FAiapha- Lib.II. NouumOrganum. 2 lf THapbanum Aqua^ pojlquam jit Integralefine t per defimtionem Forma fupenus fiaUam , Fabulam Graduum manifeHo liquet. Itaque. l» T afy ms , quaficca quum fuerit , e ji-, at madefdčla Qexclufo £lere , c> recepta Aqua) minus Alba cU, & magis vergit adDiapbanum ; fmilem habet rationem cum Inftanti/s fiupradiUis. XXIV. T''5\Qčt Fraro^atiuas lnfitantiarmi > tertio locopone - w^InftantiasOftenfiuas, qmbus in Vinde- miatione prima de Calido mentionem fecimus -, quas etiam EAuczIcentias,fiue Inftantias Liberatas, Pr^dominantes, appellare confiueuimm. Ea funt , f oftendunt Ufiaturam Inquifitam nudam e&fub* ftantuiam, atque etiam in exaltatione Jud , aatfummo gradu Fotentia jute ; emancipatam fcihcet , & liber tam ab impedimentu , Delfaltem per fortitudinem Jua Firtutu dominantem Juper ipja } edque juppnmentem coercentem. Cum enim omne Corpuijufcipiat mul - tas Ufiaturarum Forma* copulatai , e> in Qoncreto\ jit yt alitLa aliam retmdat , depnmat , frangat, & Ib get ; T>nde obfcurantur Forma finguU. fnueniuntitr autem [ubiettanonnulla, in qmbm Ufiatura Imuifita praalijsefc infuo vigorc , w//#r «tymiamdlppji menti y 216 Nouum Organum. Lib.IL menti , vel per Fr a dominant iam vir tu tis* Huiufmo- di autem Initanti^ funt maxime Oftenfiuse Forma, Verum & in hu ipjis InBantijs adhibenda est cautio, cobibendus im pet us Intelleclus , Qmcquid enim ojlentat Formam , eamque trudit , vt yideaturoccurre - te Intellečlui ,proJufjeUohabendum est, & recurren - dum ad Exclufiuam feueram & diligentem. Exempligratid ; Jit5\jttura Inquifita, Calidum . InftantiaOftenfiua dlA/L otus Expanjtonis,qua (yt fuperius diBum e jij portio eH pracipua Forma C ali* di, eH Vitrum (jalendare zAeris. Stenim Flammau , licet manifejid exkibeat Exganfionem ■ tamenpropter momentaneam extinBionem , non ojiendit progref* fum Expanjionis . tranfieuntem. ' c Eurfus,Exemph gratid * fit Ffiatura fnquifitas- t Tondm. Inftantia Oftenfma Tondemjjl Argentum viuum. Omnia enim juperat pondere magno interual- 1° > pr a ter zAurum • quod non multo grauius e ji. zAt itior Inftantia eH ad indicandam Formam .-» er ™v zArgentum viuum, qudm Aurum * quia Au~ runi Li b. II. Nouum Organum. rum folidum e sl , & Confiflens , quod genm ref eni Di- detur ad'T)enfum ; ?At Argentnm Dimim llf iidam efl, C> turgens Špiritu, & tamenmultupartibm exupe- ratgrauitate Viamantem , & ca qu# putanturfolidifi - ma. Ex quo oflenditur Formam (jrams fine ponde~ rofii dominarifimpliciterin copid Materin, <> non in XXV. I Fsfter Frterogatiuas Inflantiamm ponemus quarto loco Inttantias Clandeilinas, qua* etiam Inftan- tias Crepufculi appellare confueuimus. E# funt De- luti op pojit# Inftantijs Oflenfiuis. Exhibent enim Ffaturam InqUifimm in inf m d virtute , c '$*tanqudm in incunabulis , & rudimentis fuu ; tentantem , tari' qudm prim d experientem , jedfib contr aria ufaturd latentem , c> JubaBam, šunt autem huiufmodi In- flantiae magni omnino momenti , ad inueniendas F or - masama ficut Oftenfiuse ducunt facile ad'Diferenc trn , it A Glandeftinae ducunt optime ad Qenera\ id efl , adFfaturasillas C ommunes , quarum Jfjatur# Inquifet fiadfue - r/£ 23^7 ni ' Notnim Organ um. Lib. IL rit Aqua qu# fuccedat , producunt fein filum admo - dim teme 5 difcontinuctur Acpfa • At f non detur talit copia Aqua, quaJuccedere pofit , cadit esiqucLj inguttu rotundis, qua eji Figura qua optime Aquam fuHinet contra dijcontinuationem. At in ipfo tempo)'is articulo , cum definit flum Aqua , £> incipit dcjcenfus inguttisjepht ipja Aqua furjum ad euitandam dijcom tinuationem » Quin in <ČM, etallis , qua quiim jundun- tur funt liquida, fed m agis tcnacia , recipiunt Je [upe guttie hquefa3a furfum , atque ita harent* quoddam eff Inslantia Speculorum puerihum , qua Je * lent facere pueruh in Jcirpis exJaliud , D bi c er ni tur e A am pelhcula (JonJiJicm Aqua. At multo mehiis Je^> oflendit hoc ipjum , in alt ero illo ludicro puerili ■ quando capiunt Aquam , per Saponem faUam paulb tenacio' rem > atque inf ant eam per (Jalamum cauum atquc~> inde form ant Aquam > ianqjqam in CafleUum buli ar um y qna per interpojitionem Aeris inducit ConJiHentiam 3 eo r vfque Jhit Ltquidfeffe debile m inf ir mam • in Corporibns Ver u qua funt compofitaex heterogeneis , magis ejft~> 'Viuidam e^fortem : proptered quod Admotio Hetero - Lis, II, Nouum Orgamrtni %%$ genei conjlringit Corpora * at Subintratio Homogenei joluit&*relaxat . Similiter } Fxempligratid\ Sit Shjatura Imjuifita a MttraBio ,fiue Coitiocorporum , Inftantia aVta F0/> mam eius Oftcnfiua maxime infigniseft 7 zSAFagnes* Contraria anteni Ffatura Mttrahenti eil , non <*At~ trahens ; licet in fubjlmtid'Jimilt Feluti FcrriiM-j quodnonattrahit ferrum , quemadmodum necTlum - plumbum , Lignum lignum , //«; M Inftantia Clandeftina^, zSMagnes Ferro ar m at us, vel potius Ferrum in <3VLagnete ar m ato . Ffdm itafert ofatura, vt Magnet armatus in dF Jlantid aliqud i non trabat Ferrum fortius , quam Mag¬ net non armatus. Ver umJi admoueatur Ferrum , /ta ^ tangatferrum in ^Magnete ar,m ato , tune ^Magnet armatus longe maius pondus ferrifuHinet , quam Mag¬ netfimplex & inermu • propterJimilitudinem Juh (lan- tia Feni tersus ferrum^ • operatio erat omnino Clandeftina, latent in F'erro , antequam Mag .- nes accefifet. Itaque manifeftum eti,F'ormam Coitio- nis ejfe qidppiam > quod in cj Magnete fit viuidum robuBumJn Ferro debile & latern » Itidem , notatum efifagittasparum ligneas abfque cufide ferred , emif~ Jas exJclopetisgrandibui, altius penetrare in materidm. ligneam, (puta lat er a Ffauium , autjimilio-j') quam eafdem fagittas Ferro acuminatas, propter Jimilitudi* nem fub/lantitf Ligni ad lignum , licet boe ant e in ligno latuerit. Itidem , licet Mer aerem , 4 «/ Mqua aquam manifeflo non trabat in Corporibus integris- tamen bul- la appmmata hll'a , faetlius dijoluit bullam mam Vd / *3° JSlouum Organum. Lib. IL fibulla ilhi altera abeffet , ob appetitimi Coitionis Aqua cum acjud , & Jcru cum aere~>. Atque himifrnodi l n- ftanti# Clandeflinse Qqu Formam mmorent. Cum enim Format legitinue (qtta funt femper conuertibiles cum ufaturu Inquifitis) la - teant in profundo, nec fadle inueniantur • poflulat res infirmitas humani Intelledus,vt Forma particnla - res, qua funt Congregatiua Manipulorum quoriM' dam fnslantiarum (neutiqudm "vero omnmn)inFNfo* tionem ahquam Communcm - non neghgantur, D er um diligentius notentur. Quicquidenim vrnit fhfaturam, licet modu impcrfeUis^ adinuentionem Formarum Vi' am flernit . ftaque Indiantia qua adhocDtiles funt , nonfiint contemncnda poteUatis , fedbabent nonnuF lam prarogatiuam. Ver um in hi s diligens ejl adhibenda Cdudo , ne In' tc Ueclus h um anus, poflquam complures ex ifiis F or mi s pMticulanbiM adinuenerit , atque inde Fartitiones /tue Dtuifionts ŽSfatura Inquijita confcccrit ■ in ilhs orn- ninb L IB. II. Nouum Orp-anum. H 1 nino acauie/cat, atque ad fnuentionem legitmam For¬ me Magnafc non accingat;Jed prajupponat J^juu- ram velkt d radicibus ejje multiplicem (sr diuifam , at- auevlteriorem galune vnionem, tanqudm rcmfu- peruacuajubtHitatu,&-yergentemad merurn Abflra- Uum,faflidut e> reijciat. Sxempltgratid ; fit zh(atura Incjuifua, Memoria, line £xcitans & Mdiuudns memoriam. Inftantiae Conftitutiu*/««*; Ordo,Jiue Dijlnbutio, qua mani- Mo iuuat Memoriam. Item Loči in tSMemorid Ar- tifkiali- qui autpofunt ejje Loči fecundumproprium-, (enfunh Muli Ianua , Mngulm,Fenefira,&fimilia. aut pojfmt ejje Terfona farnikam, (sr Hote - aut poljunt efe quiduii ad placitum (modo in ordinecerto ponantur) Muti Animalia, Herbe■ ettam Virba, Li¬ tem Cbaracleres, Terfone Bftorica, c at era-, licet nomullaex bu maguaptafint (sr commoda,aha minus. Huiu/modi autem Loči Memoriam infigniter muant, edmtiue lonpe [upra uires naturales cxaltant. }tetH—> Farnima facilius herent, e> difeuntur <ČKFemoriter, qudmTrofa. Mtqueexifio Manipulo tnurm- fn- flantiarum, Jidelicet Ordims, Locorunu Artificialu Memoria , e> ‘ Verfuum , confhtuitur Species vna Mu- xilij ad ^Memoriam. Species autem illct, Ablcifsio Infiniti reci c vocaripojht. Cum enim quis alitpuidre- minifci, aut reuocare in Memoriam nititur • finuUatn pranotionem babe at, aut perceptionem eius ijUod qure- rit, quarit ceni (sr molitur, (sr bde illdc difeurrit, tart¬ anam in fnfinito. Quodfi certam aliquam pranotio¬ nem babeat -flatim Abjcinditur fnfinitum , (sr fit difi- 2) d Z curfitt 2 %i Nouum Grganum. Lib.IL curfm aSAd emorice magu in Micino. In tribus autem illis Inflantijs quafuperius dittafunt :, pranotioperjfii* cua ett cena. In Frima videlicet ; debet ejje ali - quidquodcongruat cum Ordine: In Secundd debet ejje Imava, qux relationem aliquam babeat,fiue conuenien- tiam ad illa Loca c er ta ; In Id er ti d debent ejfe Verba , qut£ cadant in V°rfum ; atque ita Abjcinditur Infinu tum. oAlite autem fnHantue dabunt bane alteram.^ Speciem• Dt quicqutd de ducat Intedecluale ad ferien - dum Senfum Qqute ratio etiam pracipue Diget in Jrtiji- ciali aSAfemorid') imet Memoriam. attentionem excitant, melius bte- reant, qudm quce pneteruolant . Itaque Ji fcriptum-> aliquod vicies perlegeris, non tamfacile illud memori- terdifces, qudm ji illud legaš Decies • tentando interint illud recitare, &y bi deficit Memoria, injpiciendo U~ brum% Ita vtfint Veluti Sex Form te Minores eorum-f, V** Lib.IL Nouum Organum. qute iuuant Memoriam ; videhcet Abfcifio Infiniti 5 'D eduBia Intclle&ualu ad Senfibile ; Imprejdo in Affe- Bu forth fmprefito in Mente pur d Aiultitudo Anfa- rum c Prreexpeclatio. Smilit er, Exempligratid\ Sit SJS(atura Inpuijita , (juflm 3 fiue Cjuftatio. inftanciae qm fecjuuntur funt Conftitutiuae: Videlicet, cjubd qui non olfaciuntjed fenfueod SAfaturd deftituti funt, non percipiant , ant gujlu dittinguant cibum rancidum , ant putridum 5 ne- que-> fimiliter Alliatum, aut Hofatum, ant bumf modu BZursus, tih qui per accidens Shfares babent per de* fcenfum rheumatis obslruBas,non difcernuntaut perci- piunt alujuid putridum , aut rancidum , aut Acjud Tdofa- ced infferjum. ‘Rursus, qui afficiuntur buiujmodi rbeumate,fiin ipfomomento cum aliquid fcetidum aut odoratum babent in Ore,Jiue pa/ato, emungant fortu ter .; in ip/o Injlanti manifefiam perceptionem babent rancidhel odorati. Oure Injlantia dabunt con pi¬ ment bane Speciem , vel par tem potius GuBus ; ut Sen - fus (juflalionu ex parte nibil aliudJit , quam Olfattm Interior, tranfiem e> defcendens d dSQanum MeatV bus/uperioribus in Os & Talatum . At contra, SaU fum , T)ulce , Acre, Acidum, & Auflerum, Amarum , &*femiha\ breč (inquam) omnia aque fenti - unt illi, in quibus OlfaBus deeB, aut obturatur , quif- quam alius: yt mamfeBum fit , S en fum CjuBus eJJo__, Compofitum quiddam ex OlfaBu Jnteriori , (s^TdaBu qUodam exquifito • de quo nune non efl dicendi locus. Similiter , £xempligratid\ Sit SAfaturafnquifita'Ji, Communicatio Qualitatis , Commifiione Sub- llanti#* LlB.II, Nouum Organum. Jlantia • InfantiaLucu , dabit vel conftituet vnameš Speciem Communications ; Calor "vero <ČM ogneš, alteram . Communicatio enim Lucis eH tanqudm Mo~ mentanea , jlatim perit, amotd Luče Originali At Calidum , ‘Virtus Magnetica , pojlqudm tramijpL -j fuerint , ivelpotius excitata in alio Corpore, barent & manent ad tempus non paruunu >, uente-j. T)enique magnat eH omninb Frarogatiua In^ ftantiarum Conllitimuarum • vt qua plurimumfa~ ciant, e> ud Dejinitiones , (pr afer tim particulares ) & adTdiuiJtoneSifiue^Partitiones Ufatmarum • de^> quo non male dixit Plato, Quod habendus lit tan» quamproDeo, qui Definire & Diuidere bene fciat. XXVII I Ufter T rarogatiuas Inslantiarum ponemusfextO loco Inftantias Gonformes fiue Proportionatas; quasetiam Parallelas,y&e Similitudines Phyficas, appellare confueuimus « 'Vero ojiendunt Similitudines & Coniugationes rerum , «0« fj? Formis Minoribus (" quodfaciunt Inftanti# Conftitutiuae} /e in membru eius exercenl veluti Anatormam quandam, atque proinde Deluti ma~ nu-ducunt interdum ad Axiomatafublimia <&nobilia . prse/ertim ilhu, qua ad Mundi configurationem perti- nent , potius quam ad Jfaturas & Form as [implices. Sxemphgratid ; In/lantia (fonformesfunt qu<£fe* qmntur : Speculum, 0 » Oculus ; (r fimiliter fabrica Jurišič?* loca reddentia Eccbo. 8x qua (onformu preeter ipfam obferuationcm Simihtudinis , qu* ad multa yttlis efi y procliue efl infuper colhgcre &*for- mareilludAxioma - videlicetflrgana Senfuum Cor- pora qure pariunt refiexiones ad S en j us, eflh fimilu Sdfatuue. ffgrsus ex hoc ipfo admomtus fnteUeUus, no n tfgrč infurgit a d Axioma quoddam alti us &no~ bilius. Hoc nirmrhn\ Jfihil interejft.inter (fonfen- f us fine Sjmpatbm (forporumfenfu praditorum^, & inanimatorumfine fenfu, nifi quodin illis accedat jfiri - tus Animalis ad (frp us ita diffojitum ; in his autem ab~ fit . Adeo vt quotfint (fonfenfus in Corporibus inanE matu, tot pofint effe fenfus in rit us c Animalis in membrum rite diffofitum, tanquam in Organum idoneum. St rurfus , quot fint fenfus in Animahbus, tot fint proculdubio Motus in (forpore inanimato, D bi Spiritus Animalis abfuerit ; licetne- cefiefit multo plures effe Motus in Corporibus inanima - tis,quam Senfus in Animatispropterpaucitatem Orga - norim Senfus. autJdnditur, aut fieUitur , aut tunditur , & Jic de alij s• licet non fubin- trent Senfus,propter abfentiam Špiritu s Animalis, Item Inftantij Conformes (quod mirum for~ tafae diHu)funt fadices Tratni Tlantarum. 0tu¬ ne enim Vegetabile intumefcit , & extrudit partes in Circumjerentiam , tam farfum quam deorfum. Pfe- que alia e ji diffcrentia fadicum & famorum , qudm quod fadix indudatur in tena , c> farni exponantur Jeri) c> Soli. Si quis enim accipiat famum tencrum C> Degetum ar boriš, atqueiUum refaliat in ahquam terraparticulam, licet non cobtereat ipfeSolo, gignit Jlatim non famum , [e d fadicem, Atque dce verfa\ Ji terra ponaturfupmus > atque it a objlruatur Lapide^, aut aliqud dura fuhflantia, vt P lama cohibeatur , ncc pojktfrondejcere fars um • e det %amos in zAerem de - orjum . ftem Inflantias Conformes funt , Cjummi an borum , O pler#que Gemnue rupium. Vtraque enim nil aliud fant , quam Exudationes, & pcrcolationes Succorum: In prim o genere fcilicet , Succorumex Ar - bor ib m ; in fecundo , ex faxis • vnde gignitur (jlaritu - do falendor in ytrijque , pet percolationem nimirum temeni & accuratam . SNjam inde fit etiam , i ui Animdium non Jinttam pulcbri, (3* tam it 1 uidi c o - L I b. II. Nouum Organum. loris, quam zAuium Fhmacomplures ; qtiia Succinon tam delicate percolantur per cutem ^, quam per ca~ lamum. Item Inftantias Conformes funt y Scrotum in A* mmalibus Mafculis ; e> Matrix in Femellis . ^ideo vt nobilts lUa Fabricajer quam Sexusdijferunt,Qqua- tenus ad Animaha terrettria) nilaliud Dideatur eJJc->, qmm jecundum 8xterius, & Interms ; vi Jcilicet ma~ tore (jaloris genitalia in Scxu <Č\Iafculo protrudente in exteruis , v bi in Femellis nimis dcbilis est Calor qum vt hocfacerepoflit ; vnde accidit , quod contine - aritur Interius. Item Inftantias Conformes furitflPinnre Fifci - um, (sr F e de s Ouadrupedum , ant F e de s (y AU ZJo- lucrum ; quibus addidit ArilloteUs quatuor Dolumina in motu Serpentum. oAdeo vt in Fabricd Vniuerji 9 zFMZotus vmentium plerunque Videatur expediri per quaterniones Artuum^fiue Flexionum. Item T>entes in Animalibus terreUnbiis 9 (srl ? ffongerie Jfiaturalis Hifioria , deinc ep s muteturpla* ne, (? vertatnr in contrarium eius quod nune in *l fu eft* AAfagna enim hucufque, atque a de o curiofa j uit ho¬ minum induflria , in notandd rerum varietate , atquc~> explicandu accuratis Fofiilmm differentijs • quarum pleraque magis funt Lufius 3\£aturce , qudmfierite alicuim vtilitatis "perfus Scientm. Faciunt cer te huiujmodi Sfies ad deleUatio- nem, atque etiam quandoqm ad Traxin ; "venim ad in - trofficiendam Afaturam parum , aut nihii Itaque^> conuertenda plane cfi opera, adinquirendas & notan* da* rerum Similitudmes O* Analoga , tam in Integra - libus, quam partibus. lila enim funt , qua Afaturam vmunt&* conjlituere Scientm incipiunt. *"O er um in his omnino e H adhibenda Cautiograuis , \Jeuera* vt accipiantur prolnftantijs Confbrmi- bus & Proportionatis, iUa qua denotant Similitudi+ nes (yt abinitio diximusf) Fhjficas ; id efl, reale s & fubflantialesO* immerfas in SSfatura ; »o «fortuitas & adjpeciem ; multo minus'fuperfiitiofas aut curiofas , quales Afaturalis AtAlagia feriptores ( homines le* uifiimi, (3?* ferijs , «#»c agimtu, "vite nominandi') vbique oflentant-magndcum "vandale & defipientid, inanes Similitudmes Sympathm rerum deferibentes 3 atque etiam quandoque affingentes . Verum his miflis ? M (fon figur atione^ AAAundi in Maioribus , ///»J neghgenda Inftan> Oonformes: 'Veluti Africa, ffegio Feruuiana y cum (kontinente fe porrigenteyfique ad Fretum Ata* m si tl enim^ %egio habet fimiles IJlbmos, OJimilia Tromontoria, tjuod non temere ac - cidit. s ftemufrnus & Vetus Orbu\ in eo quod vtnque .-> Or bes D er s us Septentriones lati Junt , exporreBh versus aAujlrum autem angufli c> acuminatu Item Inftantise Conformes nobilifimafunt>Fru rrora mtcnfa in čMedid Qquam Doc ant) Aeris %egm- ne-* • & Ig nes acerrmt > quifape reperiuntur erumpen - t eS ex ločit fubterraneu • qua du£ res funt Vltimitates Extrema ; (jttura fcilicet Frigidi, Dersus <±A\m- bitum Cceli , e> Ffatura Calidi versus Difcera Ten#-, per Mntiperiflafn, fiut l-j c ReieBionem Ffatura Qon~ tY cp 0 jl rem o autem in Mxiomatibus Scientiarum , no - mudigna e/l Conformitas Inftantiarum. Velim Trem %betorkx,quidicitur Prteter Expeaatum; Confvrmu ejl Tropo Mufe*, qui vocatur Declinatio Cadentise. Similiter , To/lulatum Mathematicum , Dt quse eidem Tertio «equalia funt, etiam interfe fint sequalia; Conforme eft cum Fabricd Sjllogifmi in Logic d puhnit eaqu£ conuenmntin Medlo. Deni - que multum Dtilis esl in quamplurimis , Sagacitas qu<£*‘ dam in conquirendis (T indagandis Conformitatibus Similitudimbrn Fbjfcis. : ■ XXVIII. . \ . * „ y ‘ \vX\\j ; I. ■; . :y I ^erPr^rogatiuas Inftantiarum, ponemusfep > tirno loco Inft antias Monodicas; quas etiamlrre - * - E e z gulares, o Nouum Organum, Lib JI. gulares,^/^ Heteroclitas (fumpto DocabulodCjram - maticis') appellare confuemmm. Erefunt, qU£oflen* dunt corpora in (foncreto • qure videntur effe Extram- gantiaf& quaji Abrupta in Ffaturd, & minimo con - uenire cum ali j s rebus eiufdern genom* Etemm In- ftantise Conformes funt (imiles alterius; at Inflan- tix Monod icx funt fuijimiles • V [us vero Inftan- riarum Monodicarum efl tališ*, qualis č$Inflantia- rum Clandeftinarum: ad euehendam yni~ endam Ufaturam ad inueniendtLj Cjcnera^fue Qom~ munes Ffatums, limitandas poHca per Vifferentias ver as„ dfeque enim defejlendum ah Inquifitione, do - necpropnetates c> qualitates , qit£ inueniuntur in hu~ iujmodi rebus qu£po]Junt cenferi pro Miracuhs ddfa- turre, redne antur comprehondanturfub aliqud Foru¬ ma fue Lege cer ta : vt Irregularitas fine Singularitas omnisreperiatur pendereab alvqud Forma Communi * Miraculum vero illud ,jtt tandemfolummodo in Vif ferenti\s accuratis > gradu^ concurfu raro\ non in ipsd Specie: Vbi nune (fontemplationes hominum-> non procedant 'rltrd, qudm Dt ponant buiufmodi res proSecretis c> Magnalibus jfatura, & tanquam Incaufabihbus , & pro Sxceptionibus c Reppnlarum Eje* neralium. Exempla InHantiarum Monodicarum funt, Sol ' £> Luna, inter c \A flra • Magnes, inter Lapides• Argentum Duium, inter Metalla ; Slep bas, inter Qua > drupedes; Senfus Veneris, intergenera TaUus ; Odor Venaticus ln Canibus, inter gener a OlfaUiis. Stiam S. liter a apud fjrammaticos , babeturpro Adonodica ; Lib.IL Nouum Organu m, obfačilem compofitionem , quam juBinet cum Confo* nantibus , aliquando duplicibus, aliquando triplicibus ; quodnullaaha literafacit. Tlurimi autem facienda funt huiufmodifnflantti ; quia acuunt & Diuificant [nquifitionem , medentur fntelleBui deprauato d Conjuetudine,&* abijsqua funt plermque . XXIX, I pjfter Prserogatiuas Inftantiarum , ponemns loco OBauo Inftantias Deuiantes; Errores fcilicet Sfdturte, e> Faga, ac Monflra : Dbi Ffatura de* clinai & defleBit d carja ordinario . 'D ifferunt enim Srrores Ffaturaab lnftantijs Monodicis,/« hoc ; quadMonodicxfint MiraculaSpecierum , at Srrores jmt Mirac m la Indmiduorum . Smiliš autemfere funt "plus ; q uiti reBificant IntelleBum aduersus confueta rcuelant Formas fommimes. Ff^ecpueenim-m bts eti•* am defflenUum ob Inquifitione , doneč inueniatur Can* fa huiufinodi T)eclinationis. Veruntamen Caufa illa non exurnt ad Formam atiquam propnefedtantum- ad latentem proceflfum ad Formam. Qui enim Vm Ffaturce nouerit } w Deuiationes etiam facihus objer ■* nabit, e At rursus , qui Deuiationes nouerit , u accu > ratius Vlas defcribet. <*Atqueinittodifferunt etiam ab Iuftantijs Mo- nodicis, quodmuho magis inflruant c Praxin&*Ope~ ratiuam . 3fam nouas Species generare , ar dumi ad* modam foret: at Species noten Dariare , inde %ara malta ac Inufitataproducere, minus ardnum , pačiti autem Nouum Organum. LlB.Il. 24.2 autem tranftus e ji d TS/Mraculis iNjatura > ad Mira* cula Ar tis. Si enim deprebendaturfemel Pfatura in Dariationefud' eiufque ratio manifestafuerit • expedi~ tum erit eo deducere Pfaturam per Artem , qub per Cafum aberrauerit. Pfequejolum eojed & alior* sum■ ciim Errores ex Dna parte monjlrent aperiant Via m ad Errores (? r Def!exiones Dndequaque t Hic Derb Exemplisnon c ji opus } propter eorundem copiam. Facienda enim eft Congeriesfiue Hiftoria Pfatmalh particularis, omnium Ts/lonjlrorum, &>partuum Jffa* tura c Prodigioforum ; omnis demque Pfouitatu, e> ‘Z laritatis, Inconfueti in Pfaturd. Hoc vero fa*> ciendum ejl cum feuerifimo deleclu , Dt conjlet fides. Maxime autem habenda funtpro fujjeclis , quce pen* dent quomodocunque d Tjeligione ; vt c Prodigia Liuij; Pfec minus, qua inueniuntur in Scriptoribus Magice Pfaturalis, aut etiam zAlcbjmice, huiufmodi borni- nibus ; qui tanquam proci funt amatoresfabularum. S e d depromendafunt illa ex gr aui c> fidd Hiftoria auditionibm ceniš. XXX. T ^Ci er P r ?rogatiuas Inftantiarum, ponemus loco 5\ono Inftantias Limitaneas«^^ etiam Partici- pia vocare confueuimus* Ece Dero funt , quceexhibent Jpecies Corporum tale s , quce Videntur effe compofitce ex ffeciebus duabus , Del Ru dim e n ta inter Jjecicm Dnam alteram % Hce vero jnilantice inter Inftantias Monodicas fme Heteroclitas reBe numerari poffunt: Sunt L ib.IL Nouum Organum. Sunt enim in vniuerfitate rerum "Kara Extraordi~ narta. Sed tamen ob dignitatem, Jcorsirn tratlanda C3* ponenda funt: O pume enim indic ant compofitio - nem &fdričam rerum , e> innuunt caujas Sfumeri O Onditath Specierum Ordmariarum in Vmuerfo , O deducunt InteHeUum ab eo quodett , adid mod ejfe poteH. Harum Exempla funt: Mufcus, inter E utr edi¬ nem Tlantam • Cometa nonnuUi , inter S teli as Meteor a ignita • Tifces volantes, inter Aues c Pif ces\ Ve/pertiliones , inter Aues & Quadmpedes: Etiam Simia quam finnilis turpifsima beftia nobis ; & Tartus Animalium "Biformes , & commijli exfpe- ciebus dmerfis ; fmiha-j. XXXI. T-5V*^r Pr flrenue 'Vrgere ve lit ; flet cer- te, vt autproducat illapaulo longius ; aut dcfldlat iila ad aliquid , qiiod finitimum efl ; aut etiam applicct & transfer at illa ad 'vfurn aliquem nobdiorem. Ffeque bic finis. X)erum quemadmodum ab Qpe- ribus Sfaturaffaris c >inconjuetis erigitur Intelle - Bas & eleuatur ad inquirendas c> inueniendas For¬ mat, qurt etiam illorumfunt capaces: It a etiam in Ope~ nbus Ar tis egregijs & admirandu hoc vfu-uenit . J d - que malto magis • quia c5\4 odm efjickndi c> ope¬ randi buiufmodi tčA/tiracula Artis, manije sl us yt plu- rimum-eB* c um plerunque in Adiraculis tAfatura fit magis obfcurus. Attamen in bis ipjis cautio cB adhi- benda vel maxime\ne deprimant fcilicet IntelkBum , &eum quafi burno affigant. Tericulum enim cB y ne per buiufmodi Opera d.4r- tis , qua videntur yelut Summitates qiuedam & Fafli- gia indujlrite humana , reddatur IntelieBm attonitus ligatus,& quafi maleflciatus quoadiila ■ im Vt cum altjs confuefcere nonpofit: Jed cogitet mbileius gene- risfeeripojje • nifieadem vid qud lUa effeBa funt , ac' cedente tantummodo diligentia maiore , &praparatio- ne magis accuratd. (fontrd, illudponendum efl pro cer to: vias O* mo - dos efjiciendi ffes & Opera, qure adbuc reperta funt O not at a , res ejje plerunque pauperculas ; atque om- ne m potentiam maiorem pendere O* ordine deriuari a fontibus Form ar umu , quarum nuda-j adbuc inuen - ta efl . Itaque Lib . II. Nouum Organum, 245 ftuque (Vt a hbi diximus')qm de AKdachinu & udinetibus, quales er ant apud Veter e s , cogitajjet ; U- cet boe faijfet obnixe , atque retatem in eo confumpjtjjet• nunquam mmen incidijfet in Inuentum Tormentorum tgneorum operantium per C Puluerem pjritmu (Jfequcj» rurfus , quiin Lanijicijs Senco 'vegetabili objerua- tionem juam meditationem cottocaffet , vnquam^> per e a reperijjet naturam SJermis ant Senci c Bom* bjcini . Omar c a omnia Inuentn , qu£ cenferipojfunt ma- gis Sftjobilia , ((ianimum aduertas) in lucern prodie U re 9 nullo modo per pufillas enucleationes Extenfio¬ ne s Artiumjfedomnino per Cafum. o\Qbilautem re- prtf/entnt aut anticipat (Jafum, (tuiusmos eft , vt tari - tum per longa facula operetur ) prater Imentionem Fortnarum . Exempla autem huiufmodi Inftantiarum particn ~ fori* nihil opus eft adducere.propter copiam eorundem , bJfam boe ommno agendum ; vt vifttentur peni' tus intro/piciantur omnes <±A rte s Mec banica , atque~> Liberales etiam , (jjudtcnus a d Opera ) atque indc_, facienda eft CongeriesJiueHiftoria C P articularu>tan- quam Magnalium , e> O per um MagiBralium, & maxime perfeclorum in vnaqudque ipjarum: ynd c tim Modu effeBionu fine operationis. SNfffue tam en ajiringimus ‘Diligentiam, qua a d- hibenda eft in huiufmodi QolleBd\ ad ea qu£ cenfentur pro Magijlerijs Arcanis alicuias zdrtu tantum ato.ue mouent admirationem* zddmiratioenim proles eft%aritatu : Siquidem%ara^ y lich in genere ftnt Ff ex 1^6 Nouum Organum. Lib.IL ~ L- _ ~ 1 " 1 J - ■ —*—:- —*> -’ ' - “ ' * ex 'Uulgatis Žfpaturis , tamen Mdmirationem pa* riunt . * At contrd } qu# reuerd Admirationi effe debentjgrop- ter difcrepantiam qua inefl ittis in ffecie , collatis ad alias fpecies • tamenJimnjfufamihanpraeftbJmt • leui* ter notantur . Debent autem not ari Monodica Ar-~ tis y non minus quam M onodica JNJatur# • de quibus anted diximiu. Jtque quemadmodum in Monodicis Afatur# p ofturnus Solem , Lunam , Magnetem , e> fimiha ; vulgatifsima funt ■, fedžffaturd ta- menfere ftngulari: idem&*de Monodicis Artu fa- ciendum ejl. 8xempli gratia: InAantia M o n od i ca Artu , e JI c Papyrus; res admodum Dulgata. AtJi diligenter and mum aduertas , Materi# oAjrtificiales aut plane c Tcx* tiles funtper fila direfta O* tranfuerfa-, qualia Jmt , 'Tannu* Sericm , aut Laneus , & Linteus , & hunt J* modi: aut coagmentantur ex fuc c u concretis • qualia , funt Later , aut ArgiUafigulans , aut < Vitrum ) aut Sp malta y autf'orcellana, fmiha ; fibene vnian* tur,Jplendent- } fin minus , indurantur cene , fednon fplendent. Attamen omnia talia , punt ex fuccis concretis funt fragilia• nec "vilo modo harentia } e> tenacia. ix wue~ niaiMrffflde aliquod-,fedfit plane iVlonodicum. %At- ue prdcrendafdmjmt m Artijiaalibus ea qux maxi^ mhccedunt ad inntntionem S\Qtturte ; ant e. contrario eam potenter regunt 6* inuertunt. ‘Rursiis, i^erlngenia&ManusHominis, non prorsus contemnendafunt Trafigite e> locularui~>. ghSonnuUd enim ex iflis , hcet fmt vfu lema & ludiera, Jamen informat ion e 'valid.aejje poffun t. c Poflremb, neqm omninb omittenda funt Superjli - riofa, & (prout Vocabulum fenfu yulgari accipitur) £>V1 agica. Licet enim huiufmodi res flnt in im men* funt obrata grandi mole Mendaciorum &fabuhmm y mncnmjbiciendum paalifer Jtjorte fdfit zaloten t in aHambm mm alitjua ofemtio Ufatumh: vi m Fafcino- Fortificatione Imaginatioms ; Confenfa rerum addiflans; e> Tranfnnfione fmprefiionur^ i Špiritu ad S pirit um y non minus qudm d Corport-j ad f'or p as \ & f milih us . XXXII. Tf Xijs > qu Inftantiarum Poteftatis) ' non debeant referuari , doneč inquiratur ufatura aliqtta certn ; (jquemadmodumfnflantue rehqm , quat primo locopropofuimus •, nec nonpltmnue exijs , qu£ Jequen' • V , F /1 tu^ 24.8 Nouum Organum. Lib. II. tur y referuari debent :) fedflatim lam ahinitiofacien - da eji earum CoUe&io, tanqmm Htsloria quadampar- ticularu; eo quod digerant e a qua ingrediuntur InteUe - Uum, corrigant prauam complexionem InteUeUus ipfim > quem omninb neceffe eUimbui , & infici^ de* mil m peruerti ac dittorqueri ab incurfibus quotidianis conjuetis • 'ftaque_j adhibenda funt e a Inflantia tanqMm-> Eraparatiuum aliquod, ad rečlificandum c> expur*■ gandum JntetteBum, Quicquid enim abducit InteUe- Uum a confuetiz, aquat complanat aream eius , ad recipiendum Lumen ficcum & purum ofotionum ye<* rarum ~>• Quin etiam buiufmodi InHantia flernunt & pra~ flruunt viram ad Operatiuam • vtfuo loco dicemus^uan- do de Dedu&ionibus ad Praxin fermo er it* XXXIII, I &fter Prasrogatiuas Inftantiarum ponemus loco Vndecimo IniTantias Comitatus,^^ Hoftiles; quas etianLj Inftantias propofitionum fixarum appeUare confueuimus. Ea Junt InUantia, qua exhi - bent dliquod forpus Jiue Concretttm tak , in quo ofjp' turalnquifita per petno fequatur tanqudm Comes qui' dam indiuiduus: aut contrd , in quo Sfatura fnquifita perpetub fiigiat , atque ex Comitatu excludatur, vt HoSlis & inimicus. ex buiufmodi InUantijs formantur Eropojitiones c er ta Vniuerfales ; dUt Affinnatiuae, aut Negatiuas; in quibus Subie$um~> Lib. II. Nouum Organ um. erit tale C or p us in Concreto 3 'Pradicattm vero tura ipja fncjuifita. Btemrn Tropofitiones particufa i res omnino Fixx nonjunt , vbi fcihcetCfiatura Inqui\ Jita rcperiturin aliquo Concretofiuxa & mobilu ; vipp Accedens,fine Acquifita • aut rursus T^ecedens y fine.* Tl) e pojit a. Ojiocn ca c p articulares \P ropofitiones nori babent Prasrogatiuam aliquam maiorem, nifitantum in Cafu Migrationis- de quo anteadiclum ejl. Etni - bilominus , etiarn ZParticulares lila tropofitiones com . parata c> coli at a cum TJ niuerfalibiis 3 multum iumnt; vt fuo loco dicetur . Z\feque tamen , etiamin Fniuerfa - libus ijtu tropofitionibus exa&am aut abfiolutam Afi fimationem vel oAbncgationem requirimus. Sufficit enim adidquod agitur , etiamfi Exceptionem nonnuU lam ftngularem aut raram patiantnr. TJfus autem Inftantiarum Comitatus efi 3 adarfr gufliandam A ffirmatiuam Forma. Ouemadmodum enim in Infkntijs Migrantibus anguBiatur Affir- matiua Forma- vi^ vt necejjarid poni dcbeat Forma rei ejfe aliquid, qmd per ttABum ilium Mgrationis inditur aut deBrkitur: ha ctiam in I nftantijs Comu tatus angu/liatur Affirmatrua Form#-, vt necejfiarid poni debeat Forma reiejje aliquid, quodtalem Concre > tionem corporisJubingrediatur , aut contra ab eddem^ abhorreat\ vtqui benenbrit Conjhtutionem aut Sebe- ■matijmnm huiufmodi c orporis , non longe abfuerit ab extrahenda in lucern Forma Cfiaturre Inquijita m _ Exempigrattd-,fit fr(aiura Intjuifta , Calidum •Inftant,a Com.tatus,^ Wlamma. EtenmmAaud, Aere, Lapide, £AFelallo^ <> ah j s fiamplurimfi Ca-* lor ejl 250 Nouum Organum. LiB.II« lor ejlmobilu, & accederepoteji & reče dere: Atemnu Flamma efl cahda } it a yt Calor in concretione F lava¬ ma perpetuo fequatur. aAt Inftantia H oliilis C a Udi mila reperitur apud nos. 5\fam de yijceribus Ten te nibil conflat ad fenfum ; fed eorum Corporum, qute no - bis nota funt } nulla prorsus ett foncretio qute non eH fufceptibilts Calor is. oAt rursus , fit jfatura InquifitcLj, (onfifiens : Inftantia Hoftilis, ell Jer, Etenim Metallum poteH fluere,poteft confejlerefmilit er Vitrum ; etiam ruptibile de alicjuo corpore eorum, qua infra Cceleflia funt , aut fupra interiora Fena. oAlterum o* nitum efl, yt Frooofitiombus Vniuerfahbus, tam Affi?' matluis tjuam Dfegatiuisde alicjuo ConcrctOjfubiun - gantur fimulea Concreta,cjuce proxime videntur acce- dere ad id cjuod eŠl ex ufion-Entibus: yt in Calort~>» Flimm# mollifiimte minimum adurentes• in Incor* ruptibili, z^iurum^ quod proxinje ac cedit. Omni a enim itta Lib. II. Notnim Organum, ifla indicant terminos ISfaturre inter Ens Hffm- Ens• faciuntad Circumfcriptiones F or m ar um > ne ghfcant e> Vagentur extra conditiones <ČAFatena. XXXIV. I bMfter Prasrogatiuaslnftantiarum, pGnemuslo« lo Duodecimo ipfas illas Inftantias bubiunčtiuas de qmbus in fuperiori Aphorifmo diximus: quai etiam Inltantias Vitimitatis fene Termini, appellare con- Jueuimus. 5\geque enim buiufmodi fnflantue v tile s funt tantum, quatenus fubiunguntur Fropofitionibus Fixu- o ver um etiam perfe, in proprietate fud. In¬ dicant enim non obfcure ^er m Sebi ione s SSlfaturce , & c5Ff enfuras rerum , & idud Quoufque quidfaciat e> femt, & deinde Tranfitus CfatUrre ad aliud. Falia funt\ urum 5 lit Fondere\ Ferrnm , in Duritie • Čete, in Quantitate (lAnimalium • Canis, in Odore ■ fnflammatio Fulueru pynj , in Expanfto - ne celeri ; (? alia id genus. ofec minus exhibendd-j funt ea^ qu& funt ‘Vitimagradu infimo , quam quafu- premo: vt Spiritus Ivini, in Fonderc\ Sericum, in Mol - litie ; Vtrmiculi čutit , in Quantitate ifferentijs ad (jenera ; & ad tollendum larrns c> mulachra rerum , occurrunt & prodeunt perfio- natce infubjiantijs (Joncretis. Exempligratid: fndhjatura lnquifita y (Jalidum. omnino videtur ejje diuifioJolennis autbentica , cjubd fint tria genera Caloris ; vig. Calor Cceleflium , Calor oHnimahum^ Calor Ignis: quodgiUi Calor e s Jpra- Jertim vnusex illis comparatus ad relujuos duos) fint ipfid efientia c> fiecie, fine natura fpecifjca differentes &plane heterogenei: Quandoqmdem (fialor (Jodefii - um c> Animalmm generet & foučat, at Calor Ignis contra corrumpat dcjiruat. Efiitaque Inftantia Foederis, Experimentum illudfatis vulgatum * C mn recipitur ram as aliquis vitis intra domum vin fit fiocus afiidtms , ex quo matureficunt vua , etiam menfe inte - OT ; It a Dt matur atio fmUus etiam pendentis fiuper arhorem fien pojiti ficihcet ah Igncu > cum hoc ipfium videa tur effe opus proprium Soliš. / 'ta% a b boe initio facile infiurgil IntelleHus , repttdiatd Hc- ter °genideffentiali , ad inquirenditm quat fint Eiff e ~ 1 entice Hi# ^ quatreuera reperiuntur inter Calorem So¬ liš L i b. IL Nouum Organum. hs lgms ; ex qmbus fit, vteorum operationes fmt tam dijiimtles , vtcunque Uh ipfi p ar ti apen t ex Sfatu* rd communi. Ou£ 'Differentia reperientur quatuor: yig. c p r p mo,qubd Calor Soliš rešetki Calons Jgnis, Ju gradu longe clementior lemor: Secundb y qnodfit (prte- fertmi yt defertur ad nosper zAerem) quahtate multo hmmdior: Tertio y (quod Caput rei ejij qmdfit furnme in#qualis ; atque accedens & auBus, (s? deinceps rece- dens &*diminutus: id quod maxime confertad Gene* rationem corporum , JfgBe enim ajjeruit A riftoteles caufam principalem Cjenerationum Corruptionum qu£ funt bic apud nos inJuperficie Aerrae, e/fe yiam ob - liquam Soliš per Zodiacum: vnde Calor Soliš y partim per vicifitudmes 'Diet £> SfoBis , partim per f uccef fone s JEBatu (? Ffjemu y eitadit miriš modu uuequa~ lis . Ffeque tamen definit lile Vir , id quod ab eo re~ Be inuentum fuit , Jlatim corrumpere deprauareu . SJfam vt dArhiter fcilicet Sfatura (quodilli in mo* ree/l) valde AMagiftmliter afiignat caufam (jene* rationis , cceffui S olis ; caufam autem (forrupHonu , c ReccJfut:cum ytraque res(jAcceffus videlicet Soliš , & c RpceJfusj non rejpeBtue , fed quafi in dijfferenter pr#* beat caufam tam Generationi quam (jorruptiom: quan - do q uidem in#qualitas Calor is , Generationi £ 5 * Corrup- uoni vcmm ; #qualitas } Conferuationi tantum mini - flr t. F ji & Cjuarta "Dijferentia inter fjalorem So - hs&* fgnis y m ogni prorfus momenti : yi^, quod Sol operationes [kas infinuetper lon^a tet operationes Ignis (vrgente hominum brent" nporis /patiavbi impatientidj per 254 - Neuum Organum. Lsb.II. breuiora interualla ad exitum perducantur. Quod ji quis id fedulo agat, yt jalovem [gnu attemperet re- ducat ad gradum moderatiorem & lemorem ; (quod multis medu facile fit ) deinde etiam injpergat £> ad* mifceat nonnuUam humiditatem ■ maxime autem(iimi- tetur (jalovem Soliš in in Jcilicet eonnaturahtatii Ju* faa) femntur reUd ad Mafm fiue congregationes Jimihum \ Leuiafursumjpersus am- bitim Ccek rama deorsum, versus Ter ram. Atque jffa pulcbra diBufunt. dTt Inftantia Foederis ,cflPometa aliquis burni- Hor- qui cum fit longe inf ra Ccelum, tamen rotat. oAt* que commentum Ariftotelis, de alligationefiue fequa* citate C ometa ad cAfirum aliquod, iampridem exp!o~ fume/knontantum quiruratioem non ejiprobabilm fedpropter experientiam manifeftam difcursus irrf gularismotus (fometarumper varia loca C celi. , r čAt rarsus alia Inftantia Foederis circdhocfub - ieBum ett AAdotus Aeris\ qui intrd Tropicos (yb't Cir¬ cuit %otatiom / mtmaiores ) Tidetur & ipfe rotartu abOriente inOccidentent, • •' Et alia rursia Inftantia foret Fluxus & J\eflu^ xus AL ar is, Ji modo aqu<£ ipfa deprehendanturferri rnotiiT^otationis ('licet tardo<&* euanido') ah Orient čl* in Occidentemfita tamen, Dt bis in die repercutiantuti J‘taque fi htec itdfe babe ant • manifeflum ejlMotunu> iflum Tptationis non teminari in Coelejlibus ,jid čom - murne ari Jen Jqu£. Edam i/laproprietas Leuium, nimirum yt feran* 9g* i LlB.II. 2j6 Notnim Organum. tur jur s um o DaciUat nonmhil. Atquein hocjumipotejl pro Inftantia Foederis, c Bulia .j aqu£, Si enim aer fuerit fubter aquam , afcendit rapide versus fuperfi~ ciem aqu£ 7 per z5\dotum illum Plagae, (quam Vocat Democritus ^)per quam aqua defcendens perčutit & at to llit aerem fur sum • non autemper contentionem aut nixum aeris ipfius. Atqui vbi ad fuperficiem ipfam-j Aqu£ yentum fuerit, tum cohibetur Aer ab Dlteriore afi cenfu,per leuem refejlentiam quam reperit in Aqua,non flatim tolerante fe difcontinuari: it a yt exilu admo~ dum fit appetitus Aeris ad fuperiora- Similiterfit ujatura Inquifita> Tondus, EH plane diuifio recepta ■ yt ‘D en ja S o Uda ferantur versus centrum Terr#, Tar a aut em cTenuia versus ambi - mm Codi\ tanquam ad loca fua propria. Mtque loccLa quodattinet 0 (ličit in Scholu buiufmodi res "Valeant') plane inepta puenlis cogitatio e(l y Locum aliquid pojje . Itaque nugantur Ehilofophi, cum dicant quod, feperforata efiet Terra, c or por a grauia /o fiHerent quando Dentum effet ad £ entrum.Sfiet enim cen e yirtuofumplane efficaxgenus SSjdnlt, aut SPunSti Mathematicv, quod aut alia afficeret, aut rursus quod alia appeterent: Corpus enim non nifi d corporepatitur. Ver um ifte appetitus Jfcendendi Defcendendi, aut efi in Schematifmo c or por is quod mouetur , aut in Sjm - pathidfiue eonfenfu cum alio corpore . Qubdfi inuenu at *tr aliquodcorpus Denfum Solidum, quod nihilo ><• minus nbn feratur ad Terram • confunditur buiufmodi diuifio. At jrecipiatur fipinio Gilberti ,quod Mag* netica yk Teme ad alliciendum grauia , non exten - L I B.II. Nouum Organum. damrvitradrbemVirtutisfua, ( qua operaturfemper addiflantiam certam, (? non vitra) hocque per alu nuarn Inflantiam ven/tčetuncademum erit Inflantia Foederis circd hocfubieBum . (jque Umen occur* rit mprafentiarum ahqua InUantia fuperhoc c er t tu* manifejia^* c Proxime Viden tur accedenu C ata- rtiUd Cceh) qutein nauigatiombus per Oceanum aAt' lanticum versus Indias ytra/quc~>, fape conjpiciuntur* cfanta enim y ide tur e (Je vis mole s aquarum,qua> per huiufmodi QataraBas/ubito effmditur\vt videatur Col - leUio Atjiidrum fuij/e antefa&a , atque inhis locis htf' /J/e- manJi ([e ; & pošle a potius per caufam Violeti' tam dcietta detrufa etfe, qudm naturah Motu gr a« mtatis cecidijfe: adedvt comjcipo/it, corporeammo - lem denfam atquecompattairu >, m magna difiantia d Terra, fore penfilem tanqum Terram ipfam . nec ca« J uram] mfi deijciatur. V er um de hoc ni/ceru affirj mam h. Intertm in hoc <&*in multu ahjsfacile app a* rebit/udm inopes fimus Hijlorice u/aturalu ; c um lo> co Injlantiarum certarum , nomunqudm SuppofitioneS afferre pro 8xemplh cogamur. v ' ' Simihterjit NJaturafnquiJua, Pi/cur/us Ingrn/ Videtur omnino diui/io Hera, paiionu HUmarn) & S olenite 'Pr utor um. Attamenfunt nonnudee fnjiantice aBionum,quaedunturdPrutu,per quas videntur etu amPruta quaJiJyllogi^are: nit memorU proditum e/l de Coruo , qui per magnm ficcitatesfere enečlut fit/con« /j?exit aquam in trunco cauo ar boriš- atquecum non da« returei intrare propter angufim , non ce/fmt iacere^ multos Ittpiilosgper quos furgeretx> afcenderet aqua , yt ti* S$8 Nouum Organum. Lib.IL vt bibertpojjet • pojtea cepit in Frouer - bimtu. Smilit er fit jjatura fnquijita , T )ifibile~>. Sju detur omnino ejje diuijio vera c> rerta; Lucis y qme efl Vifibilt-> originale *), c> primarna copiam^ facit J>ifui • & (joloris , qui eUVifibile^ fecundarium 3 & fine luceu non cernitur > it a vt Videatur nil aliud effe quam imago ant modificatio Lite is. oAttamen ex vtrdque parte circa hoc videntur effe I n antise Foe - deris; ficilicet , &Qoc in magna cjuantitate , & F lam* ma fiulphuris: in quarum^ alterd nidetur effe Color primulum lucens , in alterd Lux vergens ad colo* vernem , XXXVI I Shjter Trirogatiuas Injlantiarum ponemus loco decimo quarto Inftantias Crucis; tranfiato yoca- bulo d Crucibus, qm erecUin ‘Biuijs, indic ant &*fig~ nant Diarumfeparationes. Has etiam I n ilantias De- ciforias, ludiciales, in Cafibm nonnullis In- ftantias Oraculi, Mandati, appellare confiueuu mm. Earum ratio tališ e ji. Cum in fnqmjitione 3fia- tur£ aliatim, IntelleUm ponitur tanqudm in JEqmlL bnOj yt incertm fit, vtri Ufiaturaruni^ e duabm, vel c i li anddqitepluribm, Catifa Ufidtura fnquifit propter complunum Chfiaturamm concmjum frequentem ordinanum^• Inftanti# Crucis ofiendunt eonJortiunLj ipnim ex Ufiatitrti -vU Oquoad / L i B. II, Nouum Organum. (quoad ^Jamram fnquifitam) fidum O indiffolubik' alterim autem vanum £> /eparabile • Dnde terminatur quaftio , &>recipitur Jfatura ilia prior projftaufd, mifid alterd & repudiatd. Itaque hmufmodi Injtan- tuefmt maxima lucis , &quafimagna authoritatis ; /60* Gumenim Interpretationis quandoque in illas dejinat , perficiatur. Interdum autem In- ftantise Crucis i&e occmrunt, inueniuntur inter iampridem not at as \eAtvt plurimum GJJouafunt , ^ abnegatur Mo tus in progrefiu. Fieri enim pote/l 3 quo dfit A7vl o~ tus Aquarum in progrejju , nihilommus inundei aduerja littora eiufdem Aluei fimul-Si Aqua fcilicet lUa contrudantur (s* compellantur aliunde ; qucmadmo - dum fit in Fluuijs , quifluunt&* refluunt ad vtrunqm lit tus boriš ijfidem , cum tnmen iHe Motus liquidb fit AFMLotus in Frogrejju 3 nempe e.. 4quarum ingredien - tittm ojha Fluminum ex Mari , ftaque fimili modo fieri poteft , lut Mqua Dementes mag na mole ab Ocea* no Onentali Indico 3 compellantur & tradantur in Al - neum Maris Atlantici 3 & proptered inundent vtrum- que latus fimul. Quarendum itaque eU 7 an fit alius oAluem, per quem Aquapofiint ij)dem temponbus mi* nui&refluere. Atque pra/lo efl Mare Aujlrale , Ma¬ ri Atlantic o neutiquam minus ^ Jed potiti s magis latum & extenfum , quod ad boe fufficere pofiit . Itaque iam tandem peruentum ejl a d Inflantiam Crucis circa bocjubieUum ; Ea tališ e A Si pr o cer > to inueniatur , quodcum fit Fluxus ad littora aduerfa-> tam Florida , quam Hifbania , in Mari Atlantic o fiat fimulFluxus ad littora Teruuia.O* iuxta dorfum Cbi* na in Mari Aufirah ; F um certe per bane Inftanri- am Deciforiam abiudicanda esl Afiertio , quodFkx- m & Rpfiuxus Maris de quo inquiritur 3 jiat per Mo* tum c progrefsmum : SSfieque enim rehnquitur ahud j. tare , aut locus ybi pofiit ad eadem tempora fieri grejjm Lib. II, Nouum Organum. 261 grej] m, aut fiefiuxus. Commodifiime autem hoc Jet¬ ri pojit, fiinquiratur ablncolis c Panama , Lim# (vbi iterque Oceanus, Mtlanticus & AufiralU, per paruum-j Iflhmum Jeparanmr) ytrum ad contrarias Ijlhmi partes fiat fimul Fluxus & J]efiuxM Maris , an e contrl Veriim hac Vecifio , Jme Abiudicatio certa Didetur,pofito qu'od Terrajlet immobilu. Ouod fiTerra rotet,fierifort afie poteSl , vt exinaqualfrota- tione (quatenus adceleritatem[meincitationemjTer~ ra, & Aquarum Maris, feq natur Compulfio Viole ri¬ ta Jcjuarum in (Jumulum Jurfum , qua fit Fluxm ; %elaxatio earmdem, ('gojlquam amplius cumulari non Juflinuerintjin deorfum, qua fit T]efluxm. Ver umu de hocfacienda efl fnquifitio feparatim. At tam en eti- am hocfuppojito, illud aque manetfixum , quod necefse fit fieri alieubi Tjejiuxum Maris adeadem tempora, quibusfiunt Fluxw in alijs partibus . Si mi liter, fit Vfiatura Inquifita , poBerior ille_j AMotus cx duobns quos Juppofmmm • videlicet rurfus Subfidens- Jt forte ita acciderit , vt (diligenti faUo examine^> ) reijciatur AAd otus alter, de quo diximus , Frogrefii- uus. F um 'vero er it Triuium circa hanc Ffaturam tale^. Shjecefie efl, vt Motus ijle, per quem Aqua in Fluxibm c Refluxibm (e at to Hunt , rurfus rela - bimtur y abjque aliqudaccefiione Aquarum aliarum qua aduolimntur, fiatper ynum ex his tnbus modu ; vel quodifia Aquarum Copia emanct ex interioribus Fe ra, & rurjus m illafe recipiat ; vel qubd non fit aliaua amphor Moles Mquarumjed qubd Eadcm Jqua H h (non z6z Nouum Organum Lib. II (non aucio Quanto Jud) extendantur , finerarefiant, ita vt maiorem locum & dimenfionem oecupent, & rurfus ^/č contrahant ; vel qubdnec Copia accedat ma - wr, «££ Extenfio ampliorfified eadem A j na (proutfunt tam Copia, quam c Denfitate aut Ranta te)per Dim ali' quam Magnetic am defuper e as attrahentem , &*cuQ' cantem , £> per Confenfum, [e attollant , <&*deinde-» Je remittant . ftaque reducatur (fi placet) lam In- quifitio (mifiis duobus ilhs Motibusprioribus)ad hunc vltirnunr, O inquiratur fifiat ahqua tališ Sublatio per Confenfum , /fc Dim <£Kdagneticam. Atqui prim d manifeslum e(l vniuerfias Aquas , prout ponuntur in Fofia ,fiue (Jano Adaris , non pofiefimulattolli , quia^> defuerit quod fuccedat in fundo • adeo Dt fi foret in Aqitis aliquis huiufmodi appetitus Je attollendi , Ule ipje tamen a Č\(exii r enim,fine (Dt Dulgo loquuntur ) ne de - tur Vacuum y fraBusforet cohibitm. %elinquitur , vt attoUantur zA.quper hoc mi' nuantur cedant ex alid. Snimuero rursiis necefja- ribfiequetur, Dt vis illa Magnetica , cum fuper Totum oper ari non pofit, circa }Acdium oper e tur intenfifiimfi itn Dt Aquas in Medio attollat • illa Dero fublata, latern per Juccefiionem defierant & deflituant, Itaque iam tandem peruentum efi ^Inflantiam Crucis circa boeJubieUum. 8a talk eU: Si inuenia- tur quodin c Refluxibus ^Adaris, qnarwn fuperfi - cies in M ari fit areuata magis rotunda , attollenti' bus fe fcilicet Aquis in medio & deficientibus dre a latern , qu£ funt htora- o & in Fluxibus ra lem fig perji cies fit magis plana & aqua y redeuntibu< fiiluh cAquis Nouum Organu ni. Lib. II rfmiis a Jprior emfuam pofttionem 5 tum certe per hariv Inrtantiam Deciforfam potcftrecipi Sublatioper Dim Magneticam y aliter prorsus abiudicanda eJL Hoc De* r'o in Fr etn per line m nauticds non d,fficile efl experin\ Didehcei vtriim in fefluxiluis Dersiis Medium Ma- ris-, non fit magis altum'Jimprof mdttm, rjuam in Fluxilms. Ffotandumautemejl jihoc Ucl± fit , fieri (contra ac creditur) vt attollant je. Aqute in fiefluxi* hm, demitmnt (e tantum in F luocihuš) it a Dt lit tora ve- ftiant e> inundmt. . Similiter, fitAgatam Iiifdijita,Motm Tptamnk jhntnncm ; O fteciatm, D trum AMotm 'Diurmuj per tjuem Sol e> S telite a d conjpechtm nojlrum onuntur occiduntfiit Motus c Rotationu "v er m in (JteleUibm; mt Motus Jpparens in fele/hlm, Fenu in Terra • Toterit ejfe Inllantia Crucis jupcr hoc JubieElum ta- hs. Siinueniatur Motm altquu m Oceano ab Oriente in Occidentemjicet admodim langmdm (j* e.neniatm% Si idem Motm reperiaturpaulo ihcitatior in Aer^ prafertim intra Tropicos , D bi pr op ter maiores (Jtrcu- los ell ifidgis perceptlbllu-, Siidem Th/1 o tur veper iatur in bumilioribiu {fiometu, iam.faUm Dimu c> Dalidm* Si idcm~> Motm rcpcriatur in "'Planetu , im {amen dfienfatm & vradiiatm, Dt qub pr opili s abjit JTenfi fit tardion qno longms , celerior ? atque in Coelo dem um ftedato (itDelocjfiimm tum.terte recipi debet Motm 'T)umm provero in Ca>lu i & abnegandm eHMotu^ Terne '; tjma mmfefhm ent r Motam ab Oriente in Occidentem e/Je plane Cofmkum, & ex Confenfu i) n i> uerfcpi in SummMibus ficeli mafirne rapidm,gra¬ fi h z JaPm Nouum Organum. L ib, II. dattm labafcat, tandem definat extinguatur in Immobtli , mdehcet Terra, Similiter,fit 3\Qatura Inquifita, Motus ‘ Botatio - »is Ule alter apud M Bronom o s decantatm, renitens e> contrarius Motni Diurno, Didelicet ab Occidente in Orientem ? quem veter e s eABronomi attribuunt Plane¬ tu, etiam CceloStellato • at Copernicus, eius Se* Batores Terra auoaue • O* quaratur 'vtrum inuenia - z« dJ\Qmird aliquis tališ Motus , an potius res confiBa fit & fuppojita 3 ad Compendia & Commo - ditates Calculationum, O adpulcbrum illud, fcilicet de Expediendis Motibus CcelefHbus per Circulosper > feBos . P^eutiquam enim euincitur ifle Motus ejje in Supernis Denis redlis ^ nec per DefeBum TjeBitutio- nis Planet a in Motu Diurno ad idem punBum C celi fieUatv, nec per diuerfam Politatem Zodiaci , babito re- fleBu ad Polos Mundi ; qua duo nobis hunc Motum pepererunt . c Primum enim Phanomenonper Anteuer > fionem & 'T)erehBionem op tim eJdluatur ; Secundum per Line as Spirales-adeo Dtfnaqualitas L(efiitutionis , Dec/inatio ad Tropicos,pofiint ejje potius Modifi* cationes Motus D niči illius p)iurni } quam ^Aotus rent' tentes , dz# czmz diuerfos To los. Bt certifiimum efl, fi pauhjjer pro Tlebeijs nosgeramus , (miflis Mfiro* nomorum c> S ebola commentis , quibus illud in more efl , Senfuiinmultisimmeritb vim faciant , 6^ fcuriora malint ) talem ejje ZMotum iBum ad Sen* J Um > qualem diximus • Cuius imaginemperfilaferrea~* (velutl in Machina ) alijuandoreprajentarifeeitnus . LiB.II. Ncmum Organum. T)crum Infiantia Crucis Jupcr hocJubteBum poterit effe tališ. St immiatur in ahqud Hifloridfide digna t fmjje (jometam aliquem Vel fuhhmiorem , Del humu Horem , qui non rotauent cum Confenfu manijeflo (Id cet admodumirregularith ') otds jjiurnt Jed po¬ ti, us rotauerit in C ontrarium C ceh ; tum certe hucufqm htdicandum e J pojje ejje in SJaturd aliquem talem~* M otum. Sin nihil buuifmodi inueniatur 3 hahendus cB pro fujfeBo, & ad alm Inftantias Crucis circa hoc confugiendum* Simihterj fit UJatam Inqmfita , Tondm fine Cjr a- ue. ‘Biuium circa hanc Sd(aturam tale eB. VJeceJJi efl, Dt (q rama & Ton de rja Del tendant ex djaturd jiid ad Centrum Teme , per proprium Schematijmum ; ve [ d Maffd Corpored ipfius Teme,tanqudm d Jon- orevatione Corporum Connaturalium , attrahantur rapiantur , & a d eam per C onfenfum Jerant ur. zAtpo~ Berms hoc ji in caujd fit , JequiturDt qub propms grauid appropinquant ad Terram , eb fortius c> maioreu cum impetu ferantur ad eam ; quo longius ah ed abfint, de > hlini s tardlUS , ( Dt fit in oAttra&ionibm Aiagne~ ticisi) idfie Jeri intra jfaiium certum\ adeb Dt fi e Ion* gataJuerint d Terra tali diflanda , vt Dirtm T err# in eaagerenon pojit > penfilia manfurafint , vt ipfa^ Terra , ne c omnino decajura k Itaque tališ circa hanc rent potenc ejje Inftanti^ Criicis. Stimatur Horologmm ex ijs epu# mouentur per Tonderaplumbea ; aliud ex i\s qua mouentur per comprefiionem lamina fene a \ atque Deri prohen - tur> ne alterum altero Delocm fit i ant tar dim ; T> einii ponatur 266 Nouum Organum. Lsb. II. ponatur Horologium illud mouens per pondera , fuper fafligium ulicmus Temp h altifiimi , altero illo infra de > tento\ & notetur diligenterfii Horologium in altofitum tardius moueatur quam folebat , propter diminutam virtutem Ton der um. Ide m fiat Experimentum in profundh EMinerarum , alte fub 'Terra depreflarum • vtriim Horologium buiufimodi non moueatur Velocius iejuam folebat , propter auclam virtutent-j Fonde- rum. Quod fiimeniatur virtus Fonderum minut in fublimi , aggrauan in fubterraneis ; recipiaturpro Cau- fd Fondens , AttraUio d Mafid Cor pore d Tmre. Simihtcr , fit d fiat ur a Inmifita , Verticitas Acus ferreat , Magnete* (fiirca bane Tfaturam tale erit Tiuium, Vfieceffe efl > VtTaclus Magnetiš vel ex fe indat ferro Tjertidtatem , adSeptentriones & Auflrum fvel vt excitet fermm tantummodo (sr habk litet: Motus autem ipjeindatur ex prafentid T erra\ Vt Gilhertus opinatur , tanto conam probare niti- tur. tmquehuc fpcclantea, quaille perfpicaci indu - firid cancjuifiuit. jfimirum tjuod flauus ferreus , qui diitrdumuit in fituvcrjus Septentriones (T oAu- finim , calligat mora diutind Uerticitatem , abjcjue~> TTlu Magnetu: Je. fi Terra ipfa , qua. ob difiantiam dcbiliter operatur fnamcjuefuperficics aut extima inr cruflatio Terne virtutis Magnet k# (vt Ule vult)eX' pers eff) per moram tamen longam , Magnetiš 'Ta* bhim fuppleret y fermm exciret , demde excitum~> con/ormaret, V er ter et. Ffurfusf quod Ferrum lg' nitum (fandens ifiin extinclione fud exporrigatur inter Septentriones Mufirum , coUigat Ver - Ljb. II. Nouum Organum. i6j SJerticitatem abjijue Taclu Magnetiš: Mc /i partes Ferri in Motu pojita per Jgnitionem , Crpoiled Je re- cipientes-, in ipjo articulo extinUionis fua magis effent fufceptiua c> quafi fenjitiua ViYtutu manantisaTer- rd y qudm alias• (sr indefierent tancjuam excita . SJe- rum bacjicet bene obferuata , tamen non euincunt pror- Jus tjuod Ule afer it. Inftantia Crucis autem circa hocfubieHumpo* terit efie tališ. (Japiatur TerreUa ex Magnete , notentur Foli em^ c> ponantur F oh Ten e IIa Derjus Oricntem Occafum , non ver Jus Septentriones Auttrum, atqueita iaceant: deinde fuperponatur Acus ferrea IntaUa , permittatur it a manere ad dies Jcx ant Jeptem. Mcm Dero (nam de hoc non dubitatur) dum manet fuper Magnetom , reliblis Folis mundi , Je v er tet ad Folos Magnetiš; Itaqiie quamdiu it a ma¬ net , v er ti tur fcilicet ad Orientem (d> Occidentem^ Mundi. Quodfiinueniatur Acus iUa remota a Mag¬ nete, & pojita fuper Ver/orium 3 Jlatim fe app ličar e ad Septentriones Mu [Ir um , vel etiam paulattm Je eo recipere ■ tum recipienda e JI pr o Caufd, prafentia Terra: Sin ant yertatur(ytprius)in Orientem (sr Oc- cidentem.aut perdat Ferticitatemfabendaeflida Čan¬ ja pro fujfiečtd^ (sr ylterius inquirendum e JI. Similiter , fit SSfatura inquijita , Corporea Jub- Jlantia Luna • an fit Tenuis , Flammea _j , Jiue Je- rea, v t plurimi ex prifcis Fhilofophis opinati funt . an folida (sr Denfa , w Gilber tus 6?" multi ^Mo¬ derni, cum nonnullis ex Mntiquis , tenent . Fationes pofierioris iJHut Opinionis fundantur m hoc maxime, quod z68 NouumOrganum. Lib.II. quodLunaradios Soliš rejleUat ; neque~> Fidetur fieri %ejlexio Lucunljia Solidis . Itatjue Inftantie Crucis circa hoc fubmlum ere ejjepoterint (fi modo aliqute jint ) qute demonjlrent c l(cflexionem a C or por e tenm , qualis ejt F lam m a , modo Jit craflitieifuffcientis . Gi/z/a Crepufcuii inter alias, efl %ejlexio radiorum Soliš a fuperiore p ar te Ae- ris . Enam quandoqut-> refleBi Fidemus radio s Solu temporibus yejjertinisferenis, d jimbnjs nubium rofei- darum > non minorijftlendore\ jed potius illujlriorj O* magis gloriofo, quarn qm redditur d Corpore Luna ; ne' tjue tamen conflat eas nubes coaluijje in Corpus denfum oAquce. Etiam 'Videm us aAerem tenebrofum pone je - nejlras noBu refeBere lucern Qandelte y non minus quam , Corpus denfum . Fentimdum etiamfor e t Expcrirnen - tum immifionis radiorum^ Soliš p er for amenfup er Flammam aliquam fubfufcam & caruleam. Sane ra - dij aperti Soliš incidente s in Flammas obfcuriores , Vm dentur eas quafimortifecare , 'vt confficiantur magisin' ftar Fumi albi y qudm Flammte. oAtque h esc im prte - fentiarum occumint , qute jint ex ufaturd Jnflantia- rum Cr u cis circa hanc rem ; meliora fortafe repe* nripojjunt. Sednotandumfemper esl , c R^ J jlexionem n Flamma non effe expcclandam, ni ji d F lam m d alicuiuf profunditatis: nam ahier "vergit adDiaphanum. Hoc autem pr o certo ponendum , Lucernfemper in Corporea tcguali, aut excipi & tranjmittf aut rejilire. Similiter, (it CSjatura lnquijita , zFVl otus IsAtJF lium^ valuti Spiculorum, Sagittarum , Cjlobulorurn.per eAerem, Hune JSt\otum Schola fniorejuo) D a Ide n'g , L i b.IL Nouum Organu in. &6p ligenter expeditj fatis habens, jieum nomine EM ot us Diolenti d <5 ^'aturali (quem vocant) dislinguat : ^ quoi adpr imam percufionem jiue impuljtonem attinet y perillud , Cquod duo Corpora non pofsintefTe in vnoloco, ne fiat penetratio Diinenfionum ) fibi fatisfaciat ; & de c Proc ejfu continuato ijim Motu s rti* bil curet . Mt circ a hanc Jfat uram B iuium ejl tale : MutifleViomfit ab JereDehente , pone forpm emijfum Je colhgente , injlarJhiuij er^a Scapham 3 aut venti ergapaleas ; aut dpartibus ipfius Corporunon fu .- jlinentibus imprefiionem,fcd ad eandem laxandam^ per juccefionemje promouentibus. Mtque priorern^ illum recipit Fracaftorius, e> fereomnes quidehoc Motu paulo fubtilm inquifiuerunt : Efeque dubium quinfint Meriš par te s in hac re nonnulla;fed alt er Motus proculdubio ter us ejl , Vt ex infinitis conslat Ex« perimentis. Sed inter cateras, pot er it ejfe circ a hoc fub- ieBum InftantiaCrucis tnlu,QuodLamina,autfilum peni paulo contumacm , veletiam Ca lam us fine perma in medio diuifa , addufta & cumata inter polhcem digimm-,exiliant. Manif efium enim ejl, hoc non poffe impumn Merife pone Corpus coUigenti,quiafons Mo¬ tus eB in medio Lamina Del Calami , non in Extremis . Similiter fit Sfatura lnquifeta , Motus Ule rapu dni & potens Expanfionis Buluem Tjrij in Flam- mam- y vndetantamoles Jubuertuntur, tanta pondera emittuntur, quanta in (juniculis maioribus, Bom¬ bardi* Didemus. Bittium circa hanc Sfaturam tale ejl . Aut excitatur ijle Motus d mero Corporis Apt>e< ti tu fe & ex eo circumfujo, tanquam ex C arcere, violenter crum pit. Schola autem& vulgaris Opinio tantum ver ja~ tur circa priorem iUum Jppetitum . Mutant enim ho- mineš je pulchre philofophari,ji ajjerantFlammam cx Forma Elementi necefšttate quddam donari , locum am- phorem occupandi, qudm idem (jotpus expleuerat, c um fubiret Formam Fulueris , atque inde feqm Mo¬ tim ijlum. Interim minime aduertunt , licet boe ve- rumjtt,pofitoqubd Flamm a generetur , tamenpoffeim* pediri F lamm agenerationem > a fanta Mole qua il - lam comprimere &fuffocarequeat; vtnon deducatur res ad ijlam SNjecejitatem , de qud loquuntur. ESfam quodnecejfe jit Jieri Expanfonem ^, atque inde fequi Emijlionem , aut remotionem (jorporh quod ob ji at , ji generetur Flamma, red. e putant. Sed iHa ZSfeceJiF t as plane euitatur ,Jt Molesillafolida Flammam jup - primat , antequam generetur. oAtque videmus Flam¬ mam,prafertim in primdgeneratione 9 mollem ejje lenem, & requirere Camm , in quo experiri c> ludere^ pofiit. Itaque tanta mo/entia buic reiper je afiignari non potejl. Sed illud verum • generationem huiufmodi Flammarumflatulentarum y (s* koluti ventorum igneo~ rum ,jieri ex confUBu duorum Corporum , eonimque-> dfjaturce inter fe plane contraria • <*Alterius admo- dum injlammabilis,qua Shfaturaviget in Sulpbure • alterius Flammam exhorrentis , qualu e ji S pirit us C ru dm , qui efl in SJjjtro • adeo Vtfiat ConjhBm mi* rabtlu, inflammante fe Sulpbure quantumpoteU,(p am tertium (jorptis , nimirum (jarbo Sahcis , nil aliudfive pr#' J L-iB.II. Notnim Organ um. 2.7S prajlat, qu'am vt tila duo Corpora incorporet , C om*° mode Dniat') c> emmpente Špiritu F\fitnquantum po* tefi, & ^ na 'Je dilatante (nam hoc faciunt Aer, omnia C ruda, & /lqua 3 yt d Calore dilatentur ) & per iflam fugam c> eruptionem , interim Flammam_» Sulphurit, tancpudm foUiIms occultu , Hndequaque exuf JlanttL->. Foterant autem ^Inffcantias Crucis c ir ca hoc Juhiechtm duorumgenerum* Alt enim eorum Corporum qu£ maxime funt inflammabilia 3 pualia funt Sulphur , Cap hura, Ffaphtha, huiufmodi , cum c or um miflu- m-;qu£citm & fucilius concipiuntflammam i qudnLj epuluis c Pymu,Ji non impediantur : quo ltquet 3 Ap~ pethum inflammandiperfe Bjfeclum Murnjlupendtmi non oper aru dJ Iterum eorum quai Flammam fugi . unt&*exborrent , qualia/untSales omnes. Videmus enim 7 fiaciantur m IgnemJSpiritum Aqueum erumpere cum fragorei antequam Flammd concipiatur ; quod etU am lemter jit in Folij s paulo contum acionbus , ^ erumpente , antequdm Oleofa concipiat F lam* mam. S e d max\me cernitur hoc in Argento vino , 7^0*/ ### male dicitur Aqua Mineralis, Hoc enim , abfque inftammatione , Eruptionem c> BxpanJionem Jim- p licem, yires FuluerU Fjrij fere adrequat■ quod etiam admixtum Fidueri Fjno, eius vires multiplicare dh d tur, Similiter',fit Ffatura Inquifta i Franftoria tura Flammtcj&* ExtinBio em Momentanea. (Mon enim videtur Ffatura Flammea hic apudnosfigi & conflftere,[edfinguhs quaji momentugeneran, &fl<*~ "- Ii % tim Nouum Organum. LlB.II. 271 tim extingui Manifeslum enim efl, in Flammis qua btc continuantur O* dur ant , i/lam durationem noti ejje eiufdem Flammre in Indiuiduo ,Jedfieri per fuccefiio - nem noute Flamma'feriatimgenerata , minime autem manere eandem Flammam JJumero ; Id quod facilh per/pičit ur ex hoc , quodjubjiraUo alimentojiue pomite Flamm a, Flamma flatim pereat . Biuium autem circa bane naturam tale e ji* Moment ane a iti a Ffiatura,mt fit remittentefe Čanja qure eam pnmbgenuitpvt in Lu - mine, Sond, & Motibus jcjuos vocant ) Violentis j ant quod Flamma in j\jaturdJud popit btc apud nos m a* nere ,fed a contrarijs SNjatum circumfujis it im patia - tur c> deflruatur . Itaque poterit ejje circa hoc jubieclum Inftantia Crucis tališ* SJidemus Flammas in Incendijs malo - Hbus, quam alte injur sum afcendant . Quanto eninLj Bafis Flamma ejl latior, tanto Vertex jubhmior: It a. que videtur principium £xtinUionu Jeri circa Latera , y>bi ab oFlere Flamma comprimitur, O male habetur . M t Meditullia Flamm a , qiue Aer non contingit, jed aha Flamma t)ndique circundat, eadem numeroma - nent\ neque extinguuntur j donečpaulattm angujlientur ab Aer e per Latera circumfufo . ftaque omnu F lam - m a Fjramidald e J Bajt circa pomitem largior, Vtrtice autem (jnimicante Aere,necJuppeditantefiomitej acu - tior. Mt F um us angujlior circa Bafen, ajcendendo dilatatur , fit tanquam Bjramis muerja • qniaJcilF cet Aer Fumum recifit, Flammam (neque enim quif~ piam fommet Aerem ejje Flammam accenjam, cum fint Corporaplane Heterogenea') comprimit. Accu - L i b.IL Nouum Organurh. m Accuratior autempoteritejjc Inftantia Cruds ad hanc rem accommodatajires forte manifettari pojit per Flamma 'Bicolores. Capiatur igitur Situla parna ex metalk, e> in edfigatur parna Candela Cerea~> ac- cenfa • ponatur Situla in patcrd s & circumfundatur Špirit m Vmi in modicd cjuantitate, qua ad labra S tim U non attingat- tum accende Spiritum Vinu At Spiru tm lile V im exhibebtt Flammam magu fcilicet ctfru- kam, Lychnm CandeU autem magu flauam. tetur itaque Dtrum Flamma Ljcbm ( quamfacileefl per Colorem d Flamma S pintu s Vrni diflingucrc^,ne¬ mile enim Flamma, vt Liquores,flat\m commifcentur) mane at Ty rami da/is, an potiti s magis tendat ad F or*, mam gkbofam $ cum nihilinuenidiur quod eam deArtu at aut comprimat. At hoc pomerim fi fiat, manercj Flammam eandem numero, quamdiu intra ._ aliam-> Flammam concludatur, nec vim mitnicam Aeris expe- riatur, pr o cer to ponendum e ji. Atquede Inftantiis Crucis hacdiSa jmt % Longu o r es autem in ijs trablandis ad bunc jnem fuinuis, v S homines paulattni difcant & affuefiant , de^ SFjatura indic ar e per I n 11 a n tias Crucis, e> 8xperimcnta Lu¬ cifer a, non perrationes probabiles. XXX VIL / T 3Qer Pr&rogatmas InftanmmmpmemtM loči A Dccimojuinto Inftantias Diuortij; qu a indu cant Separationes Ffaturanm earum, qua vt p kril mm occurrunt . "Diferunt autem ah Inttantijs quat Jttbiun* 274 Nouum Organum. Lie.IL fubiunguntur Inftantijs Comitatus- auia illa indicant Separationes (Apatura alicuius ah ahquo f oncreto, cum quo illa famihanter confuefcit: ha yero Separatio - ne s ŽNJatura alicuius ah alterd 5 h Jaturd: 'Lifferunt etiamab inftantijs Crucis; quianihil determinant , fedmonent tantum de Separabilitate ymus (hjaturre ah alterd. Vfus autemearum efl ad prodendasfaljaa Format, O* difipandaa lene s Contemplationes ex re« bus ohuijs orientes■ adeo yt yeluti plumbum &pondera IntelleBui ud d ant* Exempligratia: Sint F^atura InquiJita,quatuor F^atura iUa^ quas Contubernales vult ejje Tele- fius, &tanquamex eddem Camerd; vi%\ Calidum t Lucidum, Fenue, Mobilejiue promptum ad Motam. Mtplurima inueniuntur Inftantiae Diuorttj interip - [as,, M er enim Fenuis efl c> hahilu ad Motim, non Calidm aut Lucidus: Luna Lucida , ahfque (Jalore : Aqua feruens, Calida abfque Lumine: MotnsAcus fer- rete fuper Ferforium,pernix agihs\ tamen in C or- pore Frigido , Letijo, Opaco: e> complura idgemis. Smnterfint LJatura Inquifita, (AJatura^ Cor- porea , Acho (hjaturalu. Videtur enim mn inueniri Abiio (Apaturalis, nift fubjijlem in aliquo Corpore. At - tamen popit fortajle ejje circd hanc rem Inftantia non* nulla Diuortij. Ea efl jIBio Magnelica, per quam Ferrum fer tur ad Magnetem, (Jrauia adglohum Fer- AddietiampofUnt ali in Fempore fit, per Momenta , non in F unči o tempom • e> w Loco , per grad us <£> JJatia^i. EJl itaque aliquod Monten* tum Lib. II. Notnim Organum. —--—-----a__ tumTemporis aliqriod Interuallum Loci y in qui~ hm iUa Vir trnfiue zA cko haretinVMCedio inter dno illa C or por a qua VMotumcient . ‘fteducitur itaq Ue Contemplatio ad koc ; vtrum illa (forpora , qua Junt Termini Motiš ,dipnarfti>el alterent Corpura Me- dia , vtper fuccefiionem taBum verum labatur Vir - trn d Ter mino adTerminum , & inter im Jubfifiat in corpore VAiedio ; an borum nikilfit \ frater (forpora Virtutem, &* Spatia? <*Atque in %adijs Opiia‘£ & Sonis, & Calore y &ahjs nonnuUu operantibiis ad 'Dijlans , probabile efi Media Corpora difioni & aL term : eo magis , quodrequiratur Medium qualifi C a~ mm addeferendam operationem talcm . us Tetminamibm , nec In edijs. Quare zASio Magnetica poterit ejfe Inftantia Diuornf«^ cdV^aturdm C or por e am , MBionem VAfaiura- lem C UI b° c <*dijci pot efi tanquam (foroianum aut Lucrum non pratermittendum : *vig. quod etiam fe~ cundiim Senfum philofopbantifiimi pofiitprobatio>quod fint Entia c> Subfiantia Separata e> Incorporea . Si enimVirtm zABio Bffaturalu y emanansd Cor - pore,fubjifiere pop aliquo^ Te mpor e, aliquo Loco ommd fine Corpore • prope efl ytpop etiam emanare inorigine [ud d Subjlantid fncorpored , Videtur enim non iy6 Nouum Organum. Lsb. II non minus requiri SNftura C or por e a ad ARionem^ 5 \('aturalem fuftentandam &deuebendam 3 quam ad excitandam autgenerandam . XXXVIII ; Vi". ■ \ J JL k , \\\ ; S Equuntur Qutnque Ordines Inftantiarum, quas 'vnoTcocabulogenerali InllantiasLampadis fue Informationis primae, appellare confuemmuL E'* funt qua auxiliantur Senfui . C um enim omnis I nter- pretatio Natu ras incipiat a Senfu ; atquea Senfmrn^ perceptionibus , re&d, conflanti 3 &* munitdvid ducat ad perceptiones fntelleUus , qua funt Sfotiones ver# & oAxiomata: necejfe eH yt quanto magis copiofe exa3a fuerint repne fentationes 3 fiue pnebitiones ipfius Senfusfmto omnia cedantfacilius e> falicius. Harum autem Quinque Inftantiarum Lampa- dis • ‘Primce r obor ant 3 ampliant , reUlficant a3io~ ne s Senfus immediatas iSecundcededucunt non-Senfi~ bde ad Senfibile: Term indicant Trocejfus continua - tos fiue Series e ar um rerum&motmm , qute (vt pluri*- mitm') nonnotantur , nifiinexituautperiodi*: Quartce aliquidfubjlituuntSenfui in meriš deflitutiombus:Quin- t£ excitdnt attentionem Senjus & aduertentiam 3 at* que vnd limitnntfubtilitatem rerum . T)e bis autem fingulis iam dicendum ett. Žnter Lib. II. Nouum Organum. XXXIX. T K ter P r ^ r ogatiuas Inftanciarum ,fonema* točo kVecimofexto Inflantias lanu «/me Fort«; Eo enim nomine e as appellamus , qua muant anione s Sen- Jus immediatas. Inter Senjus autem manifeUum efl partes prim as tenere Vi/um , quoad informationem: quare huic Senfui pracipUe auxilia conquirenda. ocilia autem triplicia effe po/fe videntur: Del, vtpevci -» piat non Difa ; Delpstt maiore interuallo\ Delvt exaStius C> di/iinBius. Trim generisfunt ( 'mifluBif oculis , huiuf- modi , qua Dalent tantum ad corngendam & leuan* dam infirmitutem Vifus non bene dijpofiti, atqueideo nihil amplius informant) ea, qua nuper inuenta funt Ter finali a ; qua latentcs & inuifibiles C or p or um mi' nutias , occultos fchematifmos, & motu* fiauUd infigniter fiecierum magnitudine/ demonUrdnt: auo - rum ri, in C P ulice , <ČMujcd , Vermiculis , accuratau corpor is figura & linearnem a, nec non colores mo¬ tu* prtu s mn confiicui , non fine admiratione cernuntur. Otrinetiam aiunt hneam reriam calamo Del penecillo defcriptam ,per huiufmodi Terfiicilla inaqualem ad - modum & tortuojdm čemi : quia fcilicet nec motit* m anus licet per regulam adiuta, nec imprejto atra~ menti aut coloris , reuera aquaha exijlant ; licet illa in - aqualitntes tam minuta, fintDtfineadiumento huiup modi TerfiiciUorum confiici nequeant. Etidm\% p &L Uitiofam fiandam ob/eruationem in hac re (vtfiEfr Ki rebus 27S Nouum Organum. Lib.II. rebus nouis c> miriš') addiderunt homines: viz. quod huiufmodi TerJpiciUa opera SJfaturre iUuslrent , e. 4 .rtis dehoneflent . lUud vero nihil aliud efl , qitam qubd textura SSfaturales muko [ubtiliores jint qudm oArti- ficiojre. T erjpicillum enim illud ad minuta tantum .-> valet: quale P erjpicillum Ji yidijfet DemocrituSjOa- forte , e> modum Didendio^itomum Jquem Uku imijibilem omnino affirmauii) inuentum fuijfe putdjjet . Verumincompetentia huiufmodi ‘Perjpicillorum , terqudm ad minutias tantumfneque ad ipjas quoque yj fuerint in corpore maiufculo) tfurn rei deBruit, Si enim Inuentum extendt pojjet ad corpora maiora , corporum maiorum minutias-,adeo vt texturapanni lin- tei con [pici pojjet tanquam rete ; modo minu~ tire latentes inrequalitates Gemmarum , Liquorum , Vrin ar um, Sanguinis , Vulnerum, e> multarum aha* rum rerum cernipojfent ; magna proculdubio ex e o In- uento commoditates capi pofjent. Secundigeneru funt tila altera T^erfpiciUo-j, qure memorabili conatu adinuenit Galilacus; quorum opu, tanquam perfcaphas aut nauiculas, aperiri exerceri poflint propiora cum CoeleBibus commercia. Hinc enim conBat, Cjalaxiam ejfe nodum Jiue coaceruationem Jlel- larum paruarum, plane numeratarum diJlinBarum: de qudre apud aAntiquos tantum Jujpicio fuit. Hinc demonjlrare vi de tur , quod fpatia Orbium ( quos vo' cant) planet ar um no n jint plane vacua alijs fellis ; fidquod (Jcelum incipiat fieUefcere, antequdm adice < ipfum flellatHm ventum fit \ licet fleBis minonbus > qudm vt ji ne 'Perfpicillis iBu conjpici pofiint. lH nc \ ... cboreas LlB.IL Nouum Organ um. cborm illas fteUarum paruarum circa Tlanetam Iouis (ynde conijci pofiitejfe in motibus fleHarum^ plurtu centra') intueri licet , Bineinaqualitates iuminofi & opaci in Luna difiinBius cernuntur & locantur ; adeb ytfieri pojit quadam Seleno~grapbia. Bine macula ^Sole 5 & id?enus: Omnia certe Inuenta nobiha-j, matenus fides buiufmodi demonHrationibus tuto adbi* beri po Rit. Qn £ n0 ^ u ^ oc maxim ' e f u $ e Ba f un h auodin titis paucisjiftatur Experimentum > neque alians complura inuefligatu aque digna eddem ratione imen > t(L— 1 Jint. Ter ti j generis funt ‘Bacilia id a ad ter ras menfu~ randas, /jlrolabia , & firnlia: qua fenfum Videndi non ampliant, fed rc-BJicant e> dirigunt. Quodfifint alia fnjlantia , qua reliquos Senfus muent in ipforum aBionibus immediatu & indutidm ; tamenJi eiufmodi Jint qua informatiom ipji nibil addant plus qudm iam.a babetur ; ad id, quod nune agitur, nonfaciunt . Itaque~> e ar um mentionem non'Ječim us. i Qer Prserogatiuas Inftantiarum ponemus loco _ D ecimo-feptimo Inftantias Citantes Jumpto >0- cabulo d F oris Ciuihbus , quia citant ea Vt compareant , qaa prius non comparuerunt: quas etiam Inftantias Lvocantes appeilare.^ confueuimus • Ea deducunt JSfon-Senfibile ad Sen[ibile. Senjumautem fugiuntres , vel propter dijlantianu ObieBi locati • vel propter interceptionem Senjus per KK* c or por a i8o Nouum Organum. Lsb. If. corpora oSMedia-, velquia ObieBum non eji habile ad imprefiionem inSenJufaciendanu ; vel quia-j deficit Quantumin Obietto t pr o feriendo Senju \ vel quia-> T?mpus non eji proportionatum ad aBuandum SenJuM; vel quia ObuBi percufiio non toleratur d Senju • vel quia ObieBum ante impleuit ppjfedit Senfum^t no* no motni nonJitlocus • c Atque h de Tropnjs ObieBis . fn Trimo gcnere non fitDcduUio a d Senfibile , nifi rei t qua čemi non pofiit propter dijiantiam , adijciatur aut Jubjiituatur aha res , qux Senjum magu e longinquo prouocare CjT* ferire pofiit: yeluti infigmficatione rerum per fgnes , Campanas , &*Jtmilia~i. fn Secundo genere fit Dedultio, cum e a qut jlatus humanorum corporum per Tulfus 3 & Vrinas,<& fimilicu. Tertij & Quartigeneris DeduBiones adpluri - JJeBant y atque vndique in rerum fnquifitione funt conquirenda . m Exempla funt . Tatet qubd dTer->&* Spiritus,&>buiufmodi res , funt to o (or* pore_j terne s (sp fubtiles , tangi pofiint. Quare in lnquifitione circd huiufimodi corpora , 'Dedu* Bionibus omnino eji opus. Sit itaque SNfatura inauifita, ABio e> <£\4oW ^ y gjpirfožf Lib. II. Nouum Organum, Špiritu s cjuiincluditur in corporibus Tangibilibus . Q m -> ne enim Tangibile apudnos continet Spmtum inuijibi - lem intaBilem, eicgue obducitur atque eum quaji flit. Hincjons triplex potem Ule, mirabilu Pro- cefTus Špiritu s in corpore T angibili. Špiritu* enim in re 1 angibili ,, Emijjus corpore contrabit d* deficcat t IDetentus, c or pora intenerat colliquat; ne c pr or s us EmijJus ne c prorsus T) e ten t us, in format^ membnficat afimilat, egerit, organist, & fimilia. citparte s Tangibile s e as qu preparata-, eafque digerit, conficit yertit in jj)iritum , deinde vna euolani. Atque bac confe- 8io & čMultiplicatio Špiritu s deducitur ad Sen/um per diminutionem Tonderis. In omm enim De/iccatio« ne, aliquid defluit de Quanto\ neque id ipfum ex Špiritu tantum pneinexijlente Jed ex corpore quod priiis juil Tangibile (pr nouiter verjum ejl: Spiritus enim non ponderat. Egrejjus autemfiue Emifiio Spiritus dedu - citur a d Senjibile in Jubigine etnllorum , & alijs cputrefa&ombus eiusgeneris, qux (ijtunt [e antequam peruenerint ad rudimenta vitce^JJam UU adTertiim genus ProcelTus pertinent. Etenim in corporibus nia - gu compaUu Spiritus non inuenitpor os meatm per quos euclet ; Itaque cogiturpartesipfas Tangibile s pr o« trudere antefe agere , im yt iUa fimul exeant-, ataue indefit%ubigo,0>jmilia. <>Jt (jontraBio partiunu Tangibilium,poftqum aliqmd de Špiritu fuerit emiE Jum^ ' lil Nouum Organum. L i b. II. fum , (ynde fequitur tila 'Dejiccatio) deducitur ad Sen- jibile, tum per ipfam duritiem rei auBam^^tum multb magiš per fcijfuras , angujliationes, corrugationes , complicationes corporum , qna indefequuntur. Etenim par te s Ligni defiliunt angujiiantur ; Telle s corru- gantur,nequeid folum ? fed ( Ji/ubitnfuerit emifho Spi' ntusper calorem ignii) tantum properam ad Contra* Bionem y vtfe complicent & conuoluant. Atcontrd , D bi S pirit tu detinetur, O* tam en dilata -* tur c> excitaturper calorem ._> aut cim e Analoga ; (id quodfitin corporibus magij Jolidis aut tenacibui) tum yero (orpora emolliuntur, Dt Ferrum candens ; fluunt , vt etnlla ; liquefiunt, vt ( jummi, Qcra , & Jtmi- Ha. ftaque coniranje ilhe operationes Calcru ( yt ex eo aha durefcant , aha liquefcant)facile reconcilian • tur-quia in illls 9 Spiritus emittitur, in his , agitatur detinetur: quorum poBerim, efl aUio propria Calorit e> Spiritus ; partium Tangibilmm tantum per occafionem Spiritus emifiu osdH ybi Spiritus ne c detinetur prorsus, nec prorsits emittitur • tantum ._> inter clauBras fua tentnt expentur, atque~> naBa efl partes Tangi* biles obedientes O* fequaces inpromptu ; /ta 7?/ quo Spi * Jequantur: tum Derb fequitur effor* matio in Corpus Orgamcum, mcmbnficatio, e> re- liqua aBiones "vitales , z« SJcgetabilibus quam in Anim alibus. zAtque bac maxime deducuntur ad Sen • pernotationes dihgentesprimoram incotptuum& rudimentorum fiue tentamentorum yita in Animalculi* ex Tutrefaftione natis : 0J/£f Formicarum> S)er- L ib. II. Nouum Organum. nnbus, Mufcis, 'Raniš poit imbrem, &*c. Requiritur autem ad c Oiuijicatwnem y & lenitas Calons lcn~ tor Corporis * vt Špiritu* nec per feihnationem erum- pat, nec per contumaciampartium coerceatur: quinpo* ti us ad cera modam illas plicare & effingere pofiit. Rursus , Tjijferentiailla Špiritu s y maxime nobilis ad plunma pertinens , ( yi^. S piritu s Abfcifil Ra- mofi/impliciten Ramofifimttl e> CeUulati ; ex quibus Trior, ejl Spintus omnium corporum Inanimatorum\ Jecundus, Vegetabihum • tertius } Ammalmm :) per plu - InUantias 'DeduBonas tanquam fub oculos po* nitur. Smiliterpatet , fubtiliores textur# Schema - (Zff^ toto corpore AJibilmm , ^ tangibu Hum) neccernantur , tangantur. Ouareinbis quo - queper ‘DeduBionem procedit fnformatio . oAt diffe* rentia Schematifmorum maxime radiealis O* primaria fumitur ex copia velpaucitate Materi# t qu#[ubit ide m jjatium fine dimenjum % Reliqui enim Schematijmi (qui referuntnr ad difmilaritates partium , ^ ^ corpore continentur ? coUocationes ac pojituras earundem) pr# lilo altero funtfecundarij. Sit itaque SSJatura Inquifita ? SxpanfaJiue Coitio materi# in corporibus refeeBiue; Vi%\ quantum Mate* ri# impleat quantum TDimenfum inJingulis. Stenim nil verius in SSQaturd, qudm propojitio illagemella\ Ex ni- hilo nihil fieri: neque y Quicquam in nihilum re- digi : venim Quantum ipfum Materi# Jiue Summam totalem conJlare y nec augeri ant minul S\Jec iUud mi¬ nus veram*, Ex Quan£o lilo Materiaefub ijfdem fpatijs, 284 * Nouum Organum. Lie. II fpatijs fiue dimenfionibus, pro diuerfitate corpo- rum, plus <3t minus contineri; vt in Aqudplus , in oAers minus: oAdeo vt Jiquis ajjerat, ahquod con~ tentum Mqute in par contentum Meriš 'Veni pojJh ~>; ide mpt acji dicat, K opus babe at SpirimAni , adtale QuAntunuj Mat eri te tequandum,fpatio Acies & femelmaiore ? quam implet Aurumanon errauerit. Coaceruado autem Materi#, & rationes eius de' ducuntur ad Senfibile perJPondus . Tondus enim re- fpondet (Jopite Materite,quoadpartes rei Tangibilis: S pirit us autem , e> eius Ouantum ex Materid, non ve¬ nit in computadonem perT^ondus *, ieuat enim Pondus potim, quam granat. At nos huiur rei Uahulam feci- ' mus fatts accuratam • in qud c Pondera 6» Spada fingu- forum APAdetaUorum y Lapidumprtecipuorum , Ligno - r um y ldquorum , 0 le or um, c> plurimorum aliorwn~> COr porum tam. Ppaturalium quam Artijcialium , eX ' cepim us % Tg em poljchrejlam , tam ad lucern fnfor- av-m'- 1 matio- Lib, II. Nouum Organum. 285 mationis , qudm ad normam Operationis• c> qute mul- tat res reuelet omnino pr teter expeBatum. 2 \(eque^ iiludpro minimo habendum e ji , quod demon/tret om- nem varietatem , qmin Corporibus Tangibihbus nobit notis D er jat ur , (intclligimus autem Corpora bene vni~ ta , nec plane fpongiofa , <£7* caua , & magna ex parte Jere impletd)non ultra rationes partium zi.excedere: Tam finitajcilicet e ji dhjatura , ant jakem tila par s emguius vfus ad nos maxime pertinet. Etiam diligentia noBra ejje putauimus , experiri jifor te capi poflint rationes (jorporum Shjon-Tangi- bilinmfiue Tneumaticorum , rejpettu Corporum Tan- gibilmm. Id quod tali molitione aggrepijumus. Thia- lam vitream accepimus > qute unciam fortaje vnam capere pofit: parmtate Vafis vt minon cum calore pojjetjieriEuaporatio fequens. HancThialam Špi¬ ritu vini impleuimuf fere ad collum • eligentes Špiritom Dini, quod per Tabulam priorem , eum ejje ex Corpo* ribut Tangibilibut ( qute bene vnita , nec caua funt ) rarifiimum , & minimum continens sjMaterite jub fuoDimenfo , obfcmarimo*, T>eindepondus oAqua cum Thialdipfd exaSe notauimus, Tojlea Vejicam^ accepimus , qute circa duas pint as contineret, Ex e d aerern omnem , quoadfieripotuit , exprejimus , eo vfque vt vejic te ambo latera ejjent contivua : Etiam prius šeficam oleo obleuimm cum fricatione leni, quo Vejica effet claupor ; em y jiqua er at , porofitate oleo obturata, Hanc Vejicam circa osThialte, or e Tbialte intra os Vepcte recepto , fortiter Uganimo*; filo par um cer ato vtmelm adharefcem & arftius hgaret. Tum de< Tl * 1 mum Mouum O rgan u m 28 6 L ib. li mirni Fhialam /upr a carboncs ardentes in J osulo col > locammus. <*A t paulo poji V a por jme zslura Spin- tu s vini pcrcalorem diiatatiedr in Tneumatictm ver/, SJeficam paulatim Juffiauit , eampue yniuerjam Deli inf tar yndequaque extendu. Id pojlpuam faUum~» /uit, continuo Vttrum ab igne remouimm , (sr Juper tapetem pofuimus , ne frigore di/rumperetur : Stotim quoqueinfummitate Vefica jIr amen fecimm , neya- porcejjante calore in liqmrem rejhtutm refderet , rationes confundcret. Id um yero Ve frcam ipjam jujlu- limus , (sr rurfus pondus excepinius Spiritus vini qui remanebat. fnde quantum confumptum fuijjet in v a- porem Jen Fneumaticum, computammus • faUd collatione , quantum locum Jtue jpatium illud Qorpm implefiet , quando efiet Špirit us vini in Phiald • (sr rurfus quantum fpatium impleuerit , pofiqiiam facktm fuiflet SPneumaticum in Vejica ; rationes fubduximw: exquibus manifeste liquebat , (jorpm ijiudita iterfum O mutalum, expanJionem centuplo m ornem , quam an- tea babuifet y acquifmfie % * Smilit er fit Ffiatura Inquifita , Qator ant Frigus - nempe gradiš , afenfu nonpmifiantur ob de- bilitatem. Plač deducuntur ad S en funt per Vitrum-j (jakndare , /uperim dejcripfimm. Calor enim (sr Frigus , ^ percipiuntur ad taElum : t Ca - lor %ferm expandit, Friguscontrahk. S\fcque rur¬ fus iUa Expanfio Csr C 'ontraBio oAeru percipitur a d Vi- f Um :At Aer Ule Expanfus,Aquam deprimitfontraBus , attoll f ac tum demum fit deduElio ad. Vijum , non an- ie^aut Simi- Lib.IL Nouum Organ um, . Simihter fit SM^ntura^i lnqui/ita , Mtilura^ (j or> pomnik ; habeant ex zAqueo , quid ex Oleofi, quidex Špiritu, quid ex (jnere , 6 ^ Satibus hmifmodi: Ved ctum (in paničnim) quid habeat Lac c Bmn > cjuid Coaguf qmd Seri, <&huiufmodu Hac deducuntur ad Senfum per artificiofas (iperitu Scpamtiones, fmeniis ad 'd angthilia, procejju Separationis fia> : atqucctiam per acnmonm, corroftoms , &>dtuerfosco* lom, odoresy &* fapores eorundem Corporum poji Se** paratmem . oAtcjue in bat parter, per 'Diflillationes atpue artificiofas S ep amtione s, jlrenuefane ah bornim- hm elaboratum e ji- jed non muho fodtališ quam in cce~- ter is Experimenlis, m r vju funt: modis nimn rum prorsuspalpatorijs, o/^ro- ^ qmm intelhgenter ; (fW pefiimum r/T) cimi imitatione ant aemulatione dfaturae, jed cum de - (rudione ( per (jaloves vehementes, aut virntes nmk y ah d ni) ornnis fuhtilioris Scbsmatijmi ,in quo occultre rerum Virtutes & confenfmpracipue ji tre funt* Sfjp- qne' ilhid etiam, quod ahas m omam us, hominibm in mentem aut obferuationem Demrefolet in huiufmodi Se - parat iombm: boe e ji, p burim as qmlitates in (jorporurn %e%dtiombm tam per ignem quam alios modos , zW/ ab ipfo Igne, iifque corporibus qme adSeparationem adhi* bentur, qua in Compofito prius nonfuermt: vnde mirte fallacia . ffeque enimfcilicet Vdpor Dniuerfus , qui ex jhjudemutimrpsr Ignem, Vapor aut Jer anteifuit L l 2 z« «>•<■ Ncmiim Orp-anum. O Lib.IL in corpore Aqute\JedfaUus ejl maximd ex par te per di~ latationem Aqure ex calore Ignu . Similtter in genere omnes exquifita Probationes corporum fine jfaiuralmm Jiue Artificialium, per quas Vera dignofcuntur ah Adulterinis , Mehora a Vilmi - hm, huc referri dehent: 'Deducunt enim AfQn~Senf~ bile ad Senfibile. hunt itaque diligenti curd vndique conquirendt£. Quintum vero genu* Latitantia qiiod attinet\ ma~ nifeflum eft aUionem Senju s tranfigi m MotuJMotum in ATempore. Si igitur Motaš aticums e or p or is fit vel tam tardus veltam velox,l>tnonjit proportionatm ad Momenta jn quibus tranfigitur acho Senj ih \ Obiellum omnino non percipitur: Dt in motu Indicu Horoiogij, & rursus in motu c Pila Sclopeti. Atque Motaš , qui ob tarditntem non percipitur,fadle & ordmario deduci - mr ad Sen/um, per Su/pmas Motus: qui Vero ob velo - citat e m, adhuc non bene menjurari confueuit • Jed ta* men poflulat fnqmJitio atura , vt boe fiat in alh quibas. Sextum aiitemgenus , vbi impeditur Senfas propter nobilitatem Obielli , recipit Veduchoncm\ vel per 8lon- gationem maiorem Obie&i d Senju ; Del per Heheta - tionem Obiech per Interpofitionem Medij tališ , quod ObieUum debilitet, non anmhilet ; velper Admifilonem Exceptionem ObieBi c Jfflexi , D bi percufio Vire* Ba jit nimh forth\ Dt Soliš inpelui aqua. Septimum anteni ge nas Latitantue , D bi Senfas ita oneratur ObieBo, Dt noiue admif ioni non fit locas, non habet fere locum nifiin OlfaBu CA Odorihw\ nec ad id, quod L i b.IL Nouum Organum. quod agitur, multum pertinet. (Mare de 'DeduBioni - bm Ffon' Senjibilis a d Senfbile > hac ditlajmt. Quandoque tamen Deduciiojič non ad Senfum bo- minis Jed ad Senjum ahcuius altcriut aAmmalis, c um Setifm in ahquibus bumanum cxcelht: vt mnnullorum O donim, ad fenfum (fanis ■ Lucis, qux in dere non ex* trinfccus illuminato, latenter extfit , adfenfum F e Us, vS(o3ua, & buiufm°di Animalium qux cernunt riotlu. f(eUe enim notduit I elefi us, e nam m Aere ipfo inejfe Lucern quandam originalem, licet exilem tenuem maximdexparte ocuhs hominum aut plurimorurn^ artmahum mn inferuientem: quiaiila Animalia^ } ad quorum Senfum huiufmodi lux efl proportionata ? cer~ nant no3ii\ id quod vel fine lucefieri , Velper lucern in - ternam , minus credibileef • zJtque illud wque notandum eH- de Deflitutio - mbns Senfuum , eorumque remedijs , bicnos traUare->. am F a Raci# Senfuum ad proprias Inquifitiones de Senfu & Senfbili rennttendsefunt : cxceptdilldmag - na Fallacid Senfuum, mmirum quodconfituant line as rerum ex analogia Hominis , c' 2 * non ex analogidVni - wrfm qu£ non corngitur, mfiper Tfationem & fPbi- lojophiam vniuerfalem . XLI. f fjfter Prserogatiuas Inflantiarum, ponemm Id, I coVecimo-oBauo Inftantias Via?; quas etiam In- ftantiasltinerantes, c^Inftantias Articulatas ap- pellare conjuemmuu S&futttj qtue indicant Sfatuns *"* J JSiotus Zpo Nouum Organum. LiE.IL cfMomsgradatrm continuatos. Hgc autemgmus In~ flantiarumpotiusfugitObfcruationem, quam Senfum. oJM ira enim e ji hominum circa bane rem indihgentia. Q'ontempiantur fiejuidem SJaturam tantummodode - J uit or ie p er peno do s , & pojlquam corporafuerint abjoluta ac completn ; non in operatione jud, Quodft rtijicis alicum Ingenia induflriam explorarc^ & contempJari quis euperet • ar non tantiem materias ru - Jrtis, atque deinde opera perje8a conJj)icere defide- raret\ fed potius prafens ejje, cum Artifex op er at ur & opusjuurn promouet. A tque fimile quiddam_> circa ojaturamjaciendiim efl. Exempli gr ati J fi quh d(L~> Degetatione Plantarum inquirat , ei infbiciendum e H ab ipfdfationefeminis alicum , (idqma per exlrallio - nem, quafijingulu diebus 3 feminum qu£ per biduum 3 triduum , quatriduum- > Je deinceps in terrd manfe - runt, eorumque diligentem intuitum jacilejieripoteji) quomodo quando Jemen intumejcere c> turgereincu piat, & ~p elutijjdritu implen-, deinde quomodo corticu - rumpere , dr emittere flbras % cum latione nonnuUa jut interlm Jur sum , nifi ten ul.j fuerit admodum contu- max • quomodo etiam emittat fibras, p ar tim radicales deorsum , parim caulicularesJur sum , ahquando fer- pendo per Liter a,ji ex e d parte inueniat ter ram aper* tam w^gar facilem, complura id genus, Simili- ter facere oportet circa excluJionem Ouorum ; "vbifacile c onjj)ici dabitur Erocefjus muijcandi & organigandi, quid £>> p ar te s Ditello, quid ex albu¬ mine 0 Uh ^ Smiliš efl ratio circa aAnimalia-^ exputrefeiclione. JJam circa Animalia perfeUru* terre- Lib.IF. Nouum Organum. terrestria , per execliones fmuum ex vtero , minus b manum e/Jet ifta incpuirere • mfi forte per occafane,] abortmm , O venationum , ^ famiium. Omnind igitur vigiha quadam Jeruanda efl dr c a Jfaturamu W qua melius fe oonjjndendam f rakatmm.mkm interdiu . efirp Contemplationes tanqmm d\T 0 - Burtue cenjen pofiim , ob lucerna pamitzitem petuationem . £r in Inanimatis idem tentandum eH ; quod nos fecinms in inquirendu oAperticru L ujuorum^ per ignem , ^ Apertura in Aqua , ahat in Fino, alim in zAceto, alm in Omphacio ; l 0 n- ge alm in Labi o , c> Oleo , e> J d quod facile čemer e er at per ebullitionem juper ignem lenem e> invafe Ditreo , vbi omnia cer m perfpicue pofiint* V er um hac breuius perjiringimus •fufiu s & exadms de ijs /ermones habituri, cumadimientvonem Laten- tis renim procefsiis ventum erit. Semper enim me- morid tenendum e/l ,nos hoc loco non T{es ipfas tratta , re,fed Sxempla tantum adducere. .Wi: XLII. .. ■ - , «1, T /K ter Prserogatiuas Inftantiarura, fonemu loco. [pecimo nono Inftantias Supplenjenti, ftitutionis; quas etiam Inftantias Perfugij appeUare confuemmm. Ea funt , qua fupplent Injormationem, ^bi Sen/us plane deflitmtur: atqueidcircb ad e as cm- fudmns , cimi Infiantia proprue baberi non pofimti ‘Dupliciter autem fitSubfiitmio : aut per (Jrrduam- * nem , api Nommi Organum, L I B.II. nem , autper naloga . Exempligratid: P\(dn in - uenitur CdHedium , quod inhibeat prorjus operattonem ičMagnetu in mouendoferrum: non tA urum interpo - <$Argentum , /zo# Vitnim , Lg- mm 9 Jqua y 0leum 9 C P annus aut Corpora fibrofa , Flamma, & c £ ter a. <$A ttamen per probationem ex- a&amfortafie inueniri popit ahquod CA/ledium , quod hebetetyirtutem ipfitis plus qudm aliquod aliud, com* paratiue 6* in aliquo gradu : veluti quod non trabat apores Aqua. Videndum itaque de APvl tfiura Lib, II. Nouum Organum. aAqua <& Olei , quaJe manifeflat ad Senfum • quan~ docfiudem Adi sl ura *J[eru c> Flammei o ene mfugiat Senfum . Ml ? Oleum c> e>/ dehcate mifcentur. ltaque ftmile quiddam jieri pofiit circa Ahflumm Flammei generis in Spiritalibus ; pr (Jonfufionem j Jim p licem non bene fuftinent ČMLAhmm , fez- in Špiritibiu Flantarum O* Ammahum mifceri Didentur ; Fr afer tim cum omnis Špirit us Mnimatus depafcat Humida Dtraque, Mquea Finguia , fe? w ^ ^#40? fomitesfuos. Simihter^Jinon de FerfeBioribits Mijlum Spiri- talnim , Jed de (Jompofitione tantum inquimtur • pl, vtrum facile inter fe incorporentur, 44 pfe«/ £ex- empligratid) fint aliqui Venti & Exhalationes, ant alia Corpora Spiritaha , /z incorporantur ; Boe in Mere Communi & alijs Špiritalibus , ob fubtJ litatem c or p or um , p er cipi ad Senfum non poteji ; 4 £fe*L men imago quadam bum rei, quatems fiat \ concipi pofiit in Liqmribus Mrgcnti Vrni, Olei , • atqkt^ etiam in Aere y & fraftiohe hus , quando dijhpatur c> afcenditin paruu portiunculuper Aquam ; 4^0 etiam in Fumis crajlioribus ; denique in Fuluere exciiato (A barente in Aere fm quibus omnibus non fit Incorpora - •*w. Atque Tfeprafentatio pradi&a in boe SubieBo Mm non m Nouum Organu m. Lsb. II. non mala efi , Jiilludprimo diligenter incjuifitumfucvit * vtrum po/lit ejje tališ Heter ogema inter Spiritaha^ua- luinuemtur inter Liqida:S\(am tum demurn htecSi* mulacra per Analogiam non rnccmmode JubHituentur. Atquede Inilantijsz/?/} Sup plemen ti, quoddixu m us Jnformationem abijs baunendam e [je , cjuando dejint Injlantire propria , loco Perfugij ; nibtlominus intelligi volumuf , quodlila etiam magni (int pfus , etb arn cumTropna Injlantia adjint-adroborandam jci~ licet Jnformationem vna cum Eroprijs . Verum de Im exaBius dicemm , quando ad Adminicula Indučlio- n is traBandaJer mo ordine dilabetur. XLIII. T 5\(jer Pr^rogatiuas InRantiarumiponemus loco IVicefimo Ioftintias Perfecantes; quas etiam In- ftantias Vellicsntes appellare conjueumus 3 fed di - uerfd r at ione m V ellicantes enim e as appellamuf 9 quia veUicant Intellečlum * Perfecantes , quia perjecant ^aturam : Ttndeetiam illas quandoque~j Inftantias Democriti nominamus. Ete junt , qua de admirabE li exquijitdSubtilitate ČNJaturte Intellečlum fubmo- nent , yt excitetur e> expergifcatur ad attentionem , & obfeniationem , inqwfitionem dtbitam . 8xempli gratid : Qubd pariim guttuhe A- ramenii adtot liter as vel line as extendatur ; Ouod Argentum extenus tan- *um inauratum , ad t ant a m longitudinem fili inaurati c °ntinuetur ; Ouodpufilus ‘Vermictilus, qualis in čute tnuenvtur , habeat in fe jjnritum femulčT' figuram dtp fimila * Lib.IL Nouum Oganiim. fimilarem partium ; Ouodpar um Croci , etiam d altu m^, Qsdqu£ colore inficmt, Ouod par tl m Zibetbiam matu, longe mam contentum in AAiedio adiapboro Qquale ejl Aer) mius aflio aliam non magnopere impediat- ^empe, quod codem tem pore, per jpaiiaAer is dcuebantur O V ifibilium tot imagines - o ar lic til at a 'fot per- cufdones • £ 7 * tot odores frecificati , w Vfo/#, Tdofc etiam Calor O Frg-«/; virtutes Magneticce ; (inqMm)Jimul, mo altemm non impediente ; acji Jingula haberent vias O meatusfuos proprios fepara - tos, neque ynum in altemm impingeret aut incuneret . Solemus t anten vtiliter huiufmodi Iflftaritijs Per* feeantibus fubmngere Indantias, qua* Metas perfe- cationis appellare confucuimus ; veluti , quodin ijsmu# chximus , vnaaElio in diuerfo genere aliam noti pertur bet autimpediat^cutn tamcn in eodemgenere, vna ali am domet Op extmguat: delati , feSo/«, i ucm ^ anicht,fonitus ^Bombarda, yocem\ fortior Odor deld < ^d£ m z catio- zpd Nouum Organum. Lib. II. /tatiorem- intenfor Calor, remifmem\ Lamina Ferri interpofita inter Magnetem & altud F en urn , opera* tionem Magnetiš. ‘Urnim de his quoque } mter Aclrru- niču l a I n d u čli o n is, erit propnus dicendi locus. XLl V. A %Jue de Inflantijs , qute umant Senfum, iam du JL JL clum eH: qua pracipui v/us funt ad partemfn - formatiuam. Informatio enim incipit d Senju • At Dni* uerfum negotium definit in Opera : Atque quemadmo* dumillud principium, it a bocfinu rei e(L Sequentur itaque Inslantu pracipui D Jus ad parcem Operati- uam. Eecgenere du numerojeptcm ; Quas Dni* uerfas, generali nomim, Inftantias Pračticas appel* lare confueuimus. Operatiuas autem Par tis, VititL .- duo- totidemque 'Thgmtates Injlantiarum in genert-j. Aut enimfallit Operatio, aut onerat nimis. Fallit Ope¬ ra tio maxime (frafer tim poji diligentem Ufa tur ar um InejuiJitionem ) propter male determinatas & men Jura* tas Corporum D ir e s achones. Vires autem AUio* nes corporum circumjcribuntur & m en Jur ant ur , aut per fpatia Loči , aut per momenta-* Tempom, autper vnionem Quanti , aut per pradominantiam Uirtutu: qua quatuor mfifuennt pr ob e d* diligenter penjitata , erunt fonaf e Scientire /peculationt^ quidem pulcbree, Jed opere inaUiure. Irislantm D ero quatuor itidem~j> buc referunlur, mo nomine Inftantias Mathe- maticas Docamus, Inftantias Menfuras, 0 nerojd autem JJt c Praxu, Del propter Jvhfuranih ■: . ; rerum L IB. II, Nouum Organ um, rerum inutilium ; vel propter Multiplicationem injlru - mentor um; Del propter Mo lem materias , e> Corporum aua a d aliquod opus recjuin contigennt . . qu expediunturper fratia , non indefinita-* aut fortuita Jed [nita & certei ->; qu#vtin jtngulu pjSjaturu fnqUlfitis teneantur e> notentur 3 plurimum intereH IdraBic#-non jolum adhoc , yt non [aliat, Jed etiam Dt magis fit aiicia c> potens . Stenim interdum datur Virtutes producere,&* Diftantias tanqudm re~ trahere inpropius\ vt in TerJJecillis . dAtque plurima Virtutes operantur afjlcium tantumper Tachim manifejlum ; o;/i» pereu[ione_> Corporum } D bi alt er um nonfummouet alterUm , nijiirn - pedensimpulfumtangat. Stiam Medicin#, qu#cxte+ rim applicantur, vt Vnguenta, Emplajira , ^ Nouum Organum LlB.II. cent vir njim , nifiper Faclum Corporis « c Denique Ob > »80 Senfuum , 7 aclus Cjmlus > non feriunt nijicon - tigua Organis. Sunt &*alia Dirtutes qua operantur ad Fijian - Derum yalde exiguam i quarum pauca adhuc no~ tatafunt, cumtamen plures Jmt quam homines jujj)i~ centur :'yt (capiendo exempla ex Vulgatis) cimi Suc - Cjagates trahunt paleat', Fulda approximata Joluunt bullat• Medicina nonnulla c Purgama eliciunt humores cx alto, & huiufmodi. At Virtus Uta Mag~ neticaper quam Fen um Magnes, vel Magnete s inuicern coeunt 7 operatur intra orbem Virt uti s certum , fedp aruum: Vin contrjji fit aliqua c l)irtus Magne - tka emanans ab ip/d Fena (paulo nimirum intenore) fliper Acum ferream , quatenus ad verticitatem • opera - tio fiat ad Dijlantiam magnam, %urs us. fi fit ahqua Vn VMagnctiea, qua opere - turper Confenfum, interglobum C 1 erra £> Vonderofa, aut interglobum Luna ir Aquas zOAParu (* qua ma+ xime credibilis videtur in F hm b ut (? Ajefluxibut Se- mkmenjlruuij aut inter f^oelum Stellatum e> Plane - tat, per quam euocentur attoliantur ad fua Apogaa • Hac omnia operantur adDijlantias admodum longin* quas. fnueniuntur & quadam Inflammationes fiUt~> (jonceptiones Flamma, qua funt ad Diflantias bene magnat, in aliquibus Materijs> yt referunt dedhfavh' thdLtabjlonica. Calores etiam inftnuant fe per Di- ftantim amplas • quodetiam faciunt Frigora • adco vt Fdabitantibus circa Canadam, aSAFoles (ineMajfe glaciales qua abrumpuntur & natant per Oceanum .-* Septen - L IB. II. Nouum Organum. Septentrionalem-j , O dcferuntur per osžtlanticum^ ver j us illasoras, percipiantur incutiant frigora.e lon^inquo„ Odores cjuotjue (jicet in bu Dideatur Jem- perejjequ#dam Emifiio corporea") operanturad Di - ftantias notabiles ; vt euemre folet nauigantibus iuxta Utora Florida , aut etiam nonnulla Hijpama , vbi juni Sylua tota ex arboribus Limonam, zArantiomm 9 O* huiufmodi Flantarttm adoratarum y autfrutices rifmarini, Mmorana, fimiiium . Tofiremd c Fa~ diationes Lucis, c> Imprefiones Sonorum operantur Jcilicet adVifidntm Ipatiofas. Verum hac omma vtcunque operentur ad Di - Ji ant ias paruas fiue magnat , operantur cene ad finitas & Jfaturte not as , vt [it cfuiddam Non vitra; idque pro rauonibus , aut Moliš feu Quanti Corporum , aut Vigoris Debilimis ftrtutum ; aut Fauonbus c> Jmpcdimernu Aiediorum ; qu£ onmiain Computatio- n em vetrne e> not ari debent. Qmn etiam Menjur# Motuum Violentorum (quos vocani ) w M[ihum , D‘ormentorum, ‘Rotarum , e> fimilium ) cum ha quo+ que mani/eHo Juos habeant limites certos , not andx funt. Inueniuntur etiam quidam Motus & Virtutes contrarh illis qua operantur perTa&um , e&non ad *Dtftans .; operantur jcilicet ad ‘Di/lans, ad T rursiis, cjute operantur remijih adDu fiantiam minorem y O*fonih addiftantiam maiorem , Btenim V ijjo non bene tranfigitur adTaUum Jed in - Diftantid. Licet meminerim me^ audije ex relatione cuiufdam [de digni , qhod ip/e.^ in joo Nouum Organum. Lib. II. in curandk oculorum fuorum Cataraclu (erat autern (jura talk 3 Dt immitteretur FeHuca q ute dam parua Lj argentea 'mira primam oculi tirnicam , qute p e Ih cu¬ lam illam fataracLeremouerct tmderet in angu* lum oculi ) clarifiime Vnjtffet Feflucam illam jiipra /g- fam pupillam mouentemu . Quod t ?tcunque venimo ejfie pofiifr, manije Hum e ji maiora corpora non hcne ant dtflincfe čemi 3 mfi in cufjide Coni, coeuntibm radijs Obiccii ad nonnullam T)islantiam . Qnin e tiara in Se «* mhns Oculus melius cernit remoto Obieclo paulb Ion- gius 3 quam propius. fn Mifihbus autem certum eU percufiionem nonjieritam fonem ad 'Vijlantiam nimk pamam, quara paulo poji. H te c itaquc & Jimiha ih enfuris sF\4 otiium gaoadDijlantm notandcu> funt . Ejl Cšn aliudgenut Menfurte Ldcalk Alotuum, (juod non prretermittcndum ejl. Illud vero perttnet ad Adotus non Trogrcfimos , jed Spbtericos • boe ejl , ad Sxpanfionem C or por um dn maiorem Sphteram , ant ContraBionem in Minorem. Inquircndum enim esl inter čKfenfurm ifias motuum, qmntam C&mprefiio- nem aut Sxtenfonem Corpora (pro Bfaturd ipjoruni) facile libenter patiantur 3 & ad quem Terminum reluclari incipiant , adeovt adextremum Non vitra ferant\ yt cum 'Vefica inftata comprirnitur , fuflinet illa Comprejitonem nonnullam <±A'ermfedfi maior j ue~ rit 5 nonpatitur Jer, jed ntmpitur Vejica-,, ardtSfos koc ipfum jubuhore2xperimentornagk exa£le probauimus. oAccepimut enim (jampanulam ex Metallo Jeumem Jcilicet & temiorem , quah a d - v;. ‘ ' „ exci, Lib. II. Nouum Organum. 301 excipiendumSalem H>timur ; eamquein peluim Aq U *. immijimus , itn Vt deportnretfccurn aJerem , W con- tinebatur in Concauo i y>fquead fundum peluu. Lo- cauemmm autemprius (jlobulum in fundo peluu, Juper quem Campanula imponenda ejjet. Quare idudeuenie~ bat , Dtji Globulus ille ejjet mmufcuius ( p ro ratione^ Concam) rectperetfe Arin locum minorem , ^ con- truderetur Jolum , non extrnderetur. QuodJi g ran * diorii effet magnitudinis , quam vt Aer libentcr cede- ret ; Aer maioru Treffur* impatiens , Campanu* lam ex aliqud partt^ eleuabat , & in budiš aken- debat . ^ probandum qualem SxtenJionem (non minus quam (Jomprefionem') pateretur Aer , tale_, quippiam praUicauimus. Omm yitreum accepimiu , cum parno foramine in vno extremo Oni cAerem-> pcrfommen exuBionefortt attraximm , (p Jiatim di- gito foramen idud obturauimus ; & Ouum in Aqmru immerfemui , & deindigitttmremouimus. zA erver ' 0 Ten/urd iUdperexuBwnem fdld, tonus , o nians qu'ampro Jflaturdjudddatnm, idcocjueferecipečL. & contrahere mtens (itntt fiOuumillud in iAquam nonfuiffet immerfum , *Jerem ipfum traxiffet cum Si. bilo') zArjuam traxit od ta/e Quantum, cjuale fuffice- re pofjit' adboc,vt Aer antujttam rc cuperaret Sphteram Jiue Tdimen/ionem. c Atquecertumefl(florporatenuiora (tjualeeHAer) pati ContraUionem nonnuUam notabilem , yt diB ^ efi: At Corpora tangibilta^uale efl Aqm)mulC 0 #1? us, & ad minus flmtmm patimtur Comprefljem. K? , Oua- Nouum Organum. Lib. II. Qualem autem patiatur , tali Experimento inqui - Fieri fedmus Globam ex p lum bo Cauum , qui du- as circiter pintas vinarrn contineret ; eumque Jatis per latera crajjum , 'vt maiorem "mn fujUneret . In illum Aquam immifimm y per for amen alicubi faUum ; at' que foramen Hlad , poJlquam Globus Aqud imp letos faiJJetj plumbo liquefatto ob tur aut mm , v/ Globus de~ ueniretplane conjolidatus . Dč/Vz (jlobum forti Mal- leo ad dno latera aduerfa cornplanauimus ; Ex quo ne~ cejje f uit Aquam in minus contrahi , dim Sphrera Fi- gurarum Jitcapacfima. Dem de , c um EM'alleatio non amplius Jufficeret , agrius fe recipiente Aqud y fere imperceptibi/em ferunt ; /Jz/ vel F radiane y yel c Vro- grefiione y ve lalij s Tertentationibus fe liber ant • w /V? Curuationibus Ligni aut Metalli Horologijs mouenti - per Complicationem lamin #, Mifihbus , Mallea- donibus, & innameris alijs Motibus apparet . h#c omniacum Menfuris jun infndagatione 3fatu* rZ notanda explorandaJunt; aut in (Jertituaine-* [ud L i b.II. Nouum Organum. fua\ aut per jEJUmatiuas^aut per (jomparatiuas, pr o, utdabiiur (jopia. XLVL I ufiter Pr&rogatiuas Inflantiarum pon cm us locb rte e jimJecando lnftantias Curriculi, quas etiam lnftantias ad Aquam appellare confueuimus \fumptO rocabitloa Clepjydris apud Antiquos } in quas infunde - batur Aqua, loco Arena, Ea menfurant tIfiaturam. per Momenta Tcmporis , quemadmodum Inftaht/i V irpxper Cjradus Spati). Omnis enim <ČAd otus fine /Mo 3\aturali$ tranftgitur in Tempore • alius relo¬ čiti 'akut tar dius ,fed vtcunque Momenti s c er tis, jsjatura notis • Etiam il/a ABiones , qua /ubito vi- dentur operari, £> in fBu oculi (rt loqmmur j depre* hendmiur recipere Mam Minus quoad Tempu?. E rimo itaque Videm us Ajejitutiones Corporum , Coeleji mm fienper Tempov a numerata ; etiam Fluxws %ejluxus Maris. Latio anteni Grauium rersus Terram , Leuium rersus ambitum C čelist per cer- * - ^ '/T Jr, ^ -* r\ HA Ji -f" * S\ /« ^ M I Jjrtu* S> M - J fa^EMatimeš. Mtfdim , omnesfiunt itidem per Plemfora '( \qmntm ad Summas) \numerabUia . Cafa- remMre quod\Minct , per hjemem dianašdnfimmnlauarč,nec tamen vrl, (? lomlatores va/aplena : V im W M.qu/per mat us agiles<& aqua- Vfa vemre deorfum, & recifperare * non effiufo irnoMjmukabimfmodi^C/ficminus ipf Eempus Vifum,qudm Locus Derus, & Locus Vifus, qui notntur ab Ajlronomis in Baralla- xibus. tAdeb incredibile nobis Vdebatur, SpeciesJim Badios Corporum Coeleflium, per tam immenfa jjatuu mi lliariumfubito deferripojje ad V ifitrn ; fedpotius de¬ ber e em in tempore aliquo notabili delabi. V erum illa DubitfHt) (quoad mam mquod interuallum Temp** ris inter Temp us V erum V ifumj poflea plane eua* nuitfEjputantibus nobis iaUuram iilam infinitam, & diminutronem Quanti ? quatenus ad apparentiam inter ( orpw S telice V erum, & Speciem V ifam, qua cauja- tur a JV fantia\ Mtquefimul Chfotantibus ad quan* "•' tam Lib.FL Nouum Organum. tam Dijlanttam (fexaginta jcihcet adminimum,mi!- lianorumj C c? pora, edque t ant um Mlbicantia ,Jubitb lic apudnos cernantur, cum dubiiim non fit Lucern Cce teftim , non tantum Jlbedinis viuidum colorem, Ver um etiam omnis Flamrna (jqua apud nos nota ejlj Lucern, (jmacl vigorem radiationu multu partibus excederezi Edam immenfa ilia V cloatas inipfo (jor por e , qua cer - uit ur m z.FVL otu Diurno (jjute etiam vircs graues ita vbHnpeficih Vt malknt crcdcre ALotum Terrajfacit JSLotum tihim, Eiacuialionu j^adiorum ab ipfa Cucei ce kr it ate, Vi, diximus, mirabilemj magis credihilemL . ALaxime Vero omnium nos mouit, quodji interponere - tur interuallum Tcmporis aliquodnotabile inter 'Veri* tatem e> Vifum , foret vt Species , per nubes interim^ onentes , &*-femiles Medij perturbationes , iniercip rentur fiepenumero , canfunderentur . Jciionum Simphciter, fed muho magis Com <- paratiueId mm eximij ett vjds x ad.p/urimcu Jfie~ elat ,. (L Ltque videmns Fjam mam alicums c Tormcnti Sn*is 4 f~i ti»i P /-/IfHl nil/lta/i C n«*«! 1 a * t.* -- " rr' w J. jr , »H* vrrtrvl ’* lj \\ & ponperat, exire p0ueni]jicnhoc autem propter Velo - ciorem traqJaBionem Motus Lucis r quam S oni. Vide * ■ *.Lo ,• %Trt •/ \ t * • - - > x ■ . _ 4 v . 'mtmur-,Ex tfimmmfik, vt Apmli mati videanturgloboji, b* y* ir. / . .„ jra% 4'i isJU Nouum Organ um LlB.II p6 Fax ardens noclu yelociter portata> confiiciatur Cau- dat a. Stiam ex boefundamento lmeqmhtatis Mo- tuum quoad c Uelocitatem, excogitauit Galikeus Cau« famTluxus & c Refluxus Mam\ rotante 7errd Delo* cius,Aquis tardius-, ideoque accumulantibus feMquis in fiirsumpO* deinde per vice sfe remittentibns in deor- sum• vt demonjraturin vaje Aquceincitatius mouente . Sed hoc commentm efi concefio non concejkbili , Quod Terra nempe moueatur •) ac etiam non beneinformatm de Oceani Motu Sexborario . At Sxemplum huius rei de qua agitur , Videlicet de Comparatiuu Menjuris Motuum , neque folum rei ip - jim Je d & Vjits infignhemfije quopaulbante loqm - ti jim m j čminet in Cmiculis fubterraneis, in quibus cottocatur Tuluis pjrimy ybi im mer je Moles ferrce y JEdificiorum , fimilimtt r fubiiertuntur , & in altum iacmntur , a pufiUd auantithte Tulueris pjrij. Cuim Caufa pro certoida esl } quod Motm 'Dilatationh Tul- uerisqui impellit , multis partibm fit permcior , quam-j Motm (jrdmtamph jiemjetipojit-aliqua rejjen- tia ; adeo vt prim m EM otm perfunBm fit , antequdm tSMotm aduerfm incepent ; *itf principijs nudit as qurtdam fit refiflcntite. Hincetiam fit, qubd in omfii JMl ifitfijfm non tam r obuj up qudm acutus &ce- ler , 4 /? TerUtmempohfsimum yaleat . 3JJqite etiam fieri potuijjet, Dt parna quantitas S piritih nimalis in Ammalibm } prajertlm in tam Tajiš Corpohbm , qualia firitTaltence aiii Eiephanti, tantam molčmeorpoream Jedem regeret ; nijipropter SJelocitatem IsAotus Špirit us -> hebetudinemLj Covpore^e moliš ,quatertus a d expediendamjuam refifientiam . Tenu L i b.IL Nouum Organum. "Denitjue, boe vnum ex pracipuisfundm^d^U Experimentorum Magicomn , de ogtibus mox dice- mus ; ybi/cilicet parna ČMoles Materi,e longe maio- rem fuperat , d* in ordinem redigit : Hoc impuam ■ Si fieri pofit AnteuerfioMomumper Velocitatem vnuts } anteejum alter Jeexpediat. ToftremoHoc ipfum Prius Potferius in omm extrahantur • (s* (jjuia pducus eU S pirit us odoratm qui fnbjijlit in %)iola) infundantur poji Jingu las quartas h one Viol te noute & rečen te s a d fexies ; tum demum nobilitatur Infufio, itavt lice t non manferint Viola, Dtcunque renouata, plus quam adJej- quiboram \ tamen permanferit Odor gratifimus, Viola ipfdnon inferior , ad annum integrum . S \jotan* dum tamen eji, quod non fe coUigat Odor ad yires fuas p le nas, nijipofi menfem ab'fnfujione.fn Diflilla - tionibus Vero eAromatum maceratorum in jpiritu vini patet qubd furgat primo pblegma aqueum c> inutile deinde, §Aquaplus babens cx Jpiritu vini, deinde pU aqua plus habens ex Aromate. Inter jo8 Nouum Organum. L i b.II. XLVII. F Kf er Pr^rogatiuas Inftantiarum fone m us loco ^ Vicefemo tertio Inftantias Quanti, quas etiam-j Dofes Natura ( Sumptoyocabulo a Medicims) y 0 ' čare confueuimus, 6a funt qure Menfurant Virtutes per Quanta forporum ^mdicant quid Quantum Corporis faciat ad Medlim Virtutis. oAc primo funt quadam Virtutes quanonfubjiflunt nifiin Quan~ to Cofmico ,hoc eHjah Quanto quod babe at con fen' fum cum Con figuratione O* Fabricd Vniuerfi. Ter ra enim fiat • p ar te s eius cadunt . <*JqU£ in Mari' bus fluunt c> refluunt ; in F/unij s minimo , mftper in - greffum M aris. TAeinde etiam omnes fere Virtutes particularesfecundum Multum^tf Parum (forporu operantur . Aqua largre non facile corrumpuntur ; exi- gua cito. TsAušlum (sr Cerutfia maturefeunt longe citius fiunt potabilia in ytribus paruis , quam in doli)s mag- nis. Si Herba ponatur in maiore portione Liquons , ft fnfufio , magis quamfmbtbttio: Si inzSMinor o* Jit Imbibitiomagis quam Infujio. enique in omni Inquifuione Psfaturte Quan- tum C or por is requiratur ad aliquod 8ffccluMjanquam TJoJis , notnndum• t> Cautiones afeNimis & Pa- rum ajpergendte» XLVIII. I ujnter Prarogatiuas Inilantiarum , ponemus loco Vicejimo quarto Inftantias Luči«; quaseti¬ am Initantias Predorninami« appcllare confueui - irms . Ere indicant c Prtedominantiam & Cefsionem^ Virtutum ad Inuicem ; qute ex lUis fit fortior&> Vinc at , qu,£ injrmior fuccumbat . Sunt enim Mo - trn PJhcus Corporum compoJiti > decompofiti , ^ complicatvpon minus quam Corpora ipfa. Trop onemu? igitur primiim Species pracipuas otuumfine Vir - tutum MUiuarum ; vt magu perfpicua fa ipfarum^ Compamtio m %obore , exinde ‘Demontirano 0 o a tque jop 310 NouumOrganum. Lib.IL atqu(L* Depgnatio Inftantiarum Lučine & Praedo- minantiae. Motaš prim im fit Motaš Antitypia? Materi# , qua meji in pngulis portiombm eias ■ per quem plane eAnnibilari non yult: ita ut nullum incendium , nul' lam pondm, aut deprejio a nulla violentia , nuli a deni - que ata* aut diuturnitas temporis popit redigere ali - quam vel minimum portionem Materi# in U\Qhilum\ quin tila <&fit Alujuid, e> Loči aliquid occupet • Je (in qualicunque necefiitate ponatur) n>elFormam-* mutando vel Locum , liber e t ; W (p non de tur copia ) vt e sl , [ubpftat ; nequeynquam res eo deuemat , ^ SJihilfit, aut Špu Hibi. Quem Motim S ebola dqu# femper per e £> denominat depnit r JRes,potius per SJfedlus (sr Incommoda > quam per C m Jas Interio- res) Deldenotat per illud huius Motus exernplaproponi confentaneum eft :fneft enim omni C or pori. Sit Motaš Secundas , vt qu# mutuo nexu e> contaBu gaudeant . Alotum. Schola vocat Motum , Ne detur vaeuum : // (Mqua attrahitur Jiirpum exuBione , « per Fiftulas ; per Ventojas ; ^ cum Mqua fir ftitur , hčc in Hjdnjs perforatu , tiifi os Hy- dri# ad immittendum Aerem aperiatur ; innume- raid gen us. Sit Lib.II. Nouum Organum* Sit ifiidotus Tertm > AAi olus fijuem appeJJa~ mus) Libertatis;/>č?r quem (jorporafe kberare nitim- tura Trejfiurdaut Tenjura Trater-naturali 3 eA re- AituereJe in Dimenfum corpori/uo conueniens. Cum AMotus etiam innumera funt exempla; Veluti(fiuate - ms ad Liberationem d Trejfiurd) Aqua in Ufatando, Aeris in volando ; c 'Aquain \fiemigando , «Aeris in r on- dulationibus Ventorum, Lamina m Horcdogijs. Ffiec ineleganter fe oflendit Adotus Aeris comprefi m Scio- pettu ludicmpuerdrum, cum Tanno\ refihenti- bus pojt Terfuras fuas, niJiTcnfiurte lihe per moram in - ualuennt^c . Jtque hunc AAAotum Schola^fubno- mine Mo As ex Forma Elementi innuit: fiatu quu dem inficite , cum hic Adotus no n tantum ad Aerem Aquam y aut Flammam pertineatfiedad omnem diuer- fitatem Confijlcntu?. vt Ligni , Ferri, Tlumbi , LW. Membrana 3 e>c. in qmbus, fingula jorpora ju# habent Dimenfionis modulum • & ab eo a?re ad [ba tium aliquod notabile abripiunttir. Fdcrum quia Adot s itte Libertatis omnium efl maxime obuius ad ' f niufceBm ■ confultum fuerit eum benef ffife 0 o z (lijlin * 3 u Nouum Organ um. Lib. II, diflinguere. Omelam enim ualde negligenter confun- duntbunc Motum, cumgemino Mo Motu An ti ty piše C> Nexus; Liberationem fcilicet a c I J rejJurd ) currLj Motu Antitypiae ;d 'Tenfurd , cum Motu Nexus; ac fe ideo ceder ent autfe dilatarent corpora comprejja, ne feejuereturVenztratio dimenfionum; ideo refelirent e> contraberent fe Corpora tenfa , feejueretur V a- cuum. Mtqui /Mer comprejjusfe vedel reciperc. denfitatem Aqu aliudfint, quam Defderia (jorporum conferuandi /A> in Confijlentijsfuis, Qfiue, Ji malint, in Formi fuU) necabijs recedendi /ubito, nifi per modos Juaues 3 ac per confenfum alterentur. At longe magis neceffarium efl (jjuia multafecum trobit) ut intimetur hominibus ; Motum Violentum (quem nos Mechanicum; De- mocritus,^ in Motibus fuis primi expediendietiam infra Mediocres Thilofophosponendus e/, Volatu per aerem , IB .II. Nouum Organum, ?*3 aerem non Jit Jiimmo^i 0 aut Latio Ltocalis, hititequam ■panes Corporh Trtfter-naturaliter patiantur (s* com - primantur ab Impellente. Tum yerd Tartibus a lij s alm perfuccefiionem trudentibas,fertur Totummec jo- lum c Progrediendo y fed etiam Tgtandofiniul ; vt etiam boe modo Fartes fe liber ar e, aut magis ex aquo tolerare pofiint. aAtque de boe TMotu baBenus. Sit AMotus Ouartas , e- tereni Confifientiam recuperare totis Diribus contendunt. At contrd in boe Motu Hyles, C or por a nouam Spbte- ramfiue Timenfum appetunt ; atque ad iliud libenter &properequandoque valentifiimo nixu(yt inFul - uere c Pjrio)aJJirant> Inilrumenta autem huius Mo* tus, non fola certe,fedpotentiJlima,aut faltemfrequen- tijlma,funt Calor & F rigaš. 8xempligratid: zAer, Jt per Tcnfuram (ydut per exu8ioncm in Otih vi- trehj dilatetur, magno laborat de (y d er io feipfum re- fiituendi. oAt admoto Calore<, e contrd appetit dilatari , & concupifcet nouam JJ)baram y tranjit m igr at in illam libenter , tanqudm in nouam Formam (yt lo- quuntur J JJjecpoB dilatationem nonnullam de redi¬ ta curat, nijiper admotionem Frigidi ad eam inmtetun qu Nouum Organom. L i b. II. calcitrat ; (sr vuk fieri qualufiat , Jalte el latior. At jiinterueniat Frigus intenfum continuatum } /?fjpontejua gsr libenter in condenjationem Cjlaciei: at- queJi plane continuetur Frigus , ^ teporibus inter* rumpatur , fi# fit in Speluncis (sr Cauernis paulo pro' fundioribuf) vertitur in Crjjlallum , materiam firm- lem > necy>nquam rejlituitur . FMotrn Quintus , Motus Continoationis: InteUigimus autem non (ontinuationis fimplicis (sr prim ar la > cum corpore aliejuo altero ; (nam ilie eU Motus Nexus) Jed Continuationis fui , w Corpore certo. Certijimum enim cjl , quod (Jrpor a omnia jo~ lutionem Continuitatis exhorreant ; aliamagis , minus Jed omnia aliquatenus. FJam vtin C or poru bus AJuris (veluti Cbaljbis , Vitri) 'Reluclatio contra TAifcontinuationem esl maxime robujla (sr vahda ; zfcz etiamin Liquonbus , T>bi ceffkre aut languere faltenL* Didetur Motus eiufmodi , Umen non prorfus reperitur Friuatio eius ; plane inejl ipfes in gradu tanquam-j injimo y (Sr pr oditfe in Experimentis p/urim is; Jicut in Fhillis, in rotundiUte (JutUrum , m _/z/w tenuiori- bus Stillicidiorum 3 (s? in Jequacitate Corporum Ijlu- UnoJorum > & eiufmodi. Sed maxime ommum Je ojien- dit Appetitus iUe , jiFFifcontinuatiotentetur e vfquead frachones minores . J\(am in Mor tar ijs ,posl contu- fionem adcertum gradum , non amplius operatur c Pi- ftiUum : Aqua non fubintrat rimaš minores: Quin (sr ipfe Aer , non objlante fubtilitate corporis ipfius , F or os Vforum paulo Jolidiofum non pertranjitjubito , nijiper diuturnam infinnationem . Lsb.IL Noiium Organum. Sit Motm S extm , Motu! quem mminamus Motum aci Lucrum y fiue Motim- ] ndigen tise, I s ejl, por quem Corpora , quando verfantur inter plane Heterogenea & quajijnimica 5 ji forte nancifcantur copiam ant commoditatem cuitandi tila Heterogenea , e> fe applicandi admagu (fognata ; (licet ilia ipfa pognat a talia fuerint , qiue non habeant arUum con- jenjurn cmn ipfis) tam en Ji ati m ea ampleBuntur , ej tanquampotiora malunt ; e> Lucriloco ( vnde voca- hulum fumpfimui) hoc ponere Didentur , tanguam ta¬ lnim Corporum indiga. Exemph gratia : Air um, aut dmd Metallum foliatum non deleBatur Aere cireum - fojb, ltaque fi (jrpil! aliquod 'Tangihile e> ((rajfum nancifcatur, (yt Vigitum , Tapjrum , quiduis ahudj adbteret ftatim , necfacile diuelhtur . Stiam Tapyrm , d*# Tannrn, & buiufmodi , babent cuml Aere qui inferitur commiftus efl in ipforum Tor is, Itaque Aquam aut Liquorem Itbenter imbibuntA'J rem exterminant. Stiam Saccbarum , aut Spongia-> infufa in Terra ; eum e contrd caufa & origines plurimorum ex rehquis Motibus interdum abfint , interdum adfint . Itaque hunc , quia non intermittit, fed c at eri s intermittentL bus Jlatim occurrit , Terpetuum ( 3 * Troprium ; reli-' quos , Afcititios pofmt. 8 H autem ijle Motus reuerd fatis injirmus hebes, tanquam is qui (nijifit Mo^ les Corporis maior) cateris AMotibus , quandiii ope - rant ur, cedat Juccumbat. Atque eum hic M otus bominum cogitationes ita impleuerit , fere reliquos M otus occultauent ; tamen parim efl quod homines de eo fciunt , z« erroribus ver" f a ntur. Sit M otus Od anus , Congregationis M J n oris, - per quem Partes Homogene# in (orpor c aliquo L ib. II. NouumOrganum, aliquofeparantfe ab Heterogenem , O* coeunt interfe- Je ; per quem ettam (Jorpora Integra exfimilitudine^ jMantiaJe ampleUuntur fouent , & quandoque^ ad diftantiam ahquam congregantur , attrahuntur , & conueniunt: Veluti , curn m Lafte F los laclis poji moram alicjuam fupernatat • in Fino Faces £> Tarta~ rumJubfidunt . JNJeque enim hac jiunt per dAfotum Cf> aUitaid O* Leuitatis tantum , vt alia partes jum* mitatem petant , alia ad imum Bergant ; Jed multo ma - oispc r Vefiderium Homogeneorum inter Je coeundi a /? vntendL Differt autem isle Motim a Motu I n- digentias, w duobus. Vw , quod in Motu Indigen- tias fit Jlimulus maior ujjatura maligna contraria: d4t in hocMotuJ Ji modo impedimenta & Vmcula ah« jint)vnimtur partes per Amicitiamjicet abfit tu¬ ra ahena qua litem moueat: oAltero , quod arBior Jii vnio, e>* tanquam maiore cum deleBu . In illo enim 9 modo euitetur Corpus inimicum , Corpora etiam non admodum cognata concurrunt: Al in boe coeunt Suh - ttantia ^germanaplane fimilitudine deuinBa ; con* Jantar tanquam in "vnum * <*y]tque bic Motus omni* b'M (Jorporibus Compojitis inctt; o»[e facile c onfpici- endam in fingulu daret , w//^ hgareturO* franamur per ahos Corporum aAppetitus UJeeeJitates , j«# {Jam Coitionem dtfturbant. Ligatur antem dAfotus ide plerumque tribus modis : Torpore Corporum; F rano Corpor/s "Domu nantis; e> Motu extemo . <±Ad Torporem Corpo+ tam quodattinet ; centim ett inejje (Jorporibus tanri* bilibiK Tigritiam fiandam* fecundum magis & mF Nouum Organum. Lib. II. nas, & Exborrentiam Motus Localis ; Vt mji ex~ citentur , malint fiatu fuo (front funt') ejje contenta , cjuam in meliusJe expedirc~. r Dijčutit ur autem 'Torpor triphci illud mirabiliter elucejcit in Magnete armato , qui excitnt in Ferro virtutem detinendi F er rum per jimilitudinem fubfantice , difcuffo Forpore Ferriper Virtutem Mag¬ netiš , Quoad Vero f/tuxilium Motus , conjfiicim illud in jagittis ligneis^cuff ide etiam lignedflute altius penetrant in alia ligna,qudm ji fuifjent ar mat a ferro , perfimilitudinemJuh fantiče, dijcuffo Forpore Ligni per Motum. celerem:de quibus duobus 8xperimentis etiam in Aphorifmo de Inftantijs Clandeftinis,^#/)#^ Ljb.II. Nouum Organuni. Ligatio 'Vero Alotus Congregationis Minoris, qua fit p er Fr cenam (fiorporu Dominanti*, conjpicituf in jolutiont-j Sanguims Vrinarum per Frigus. Quamdtu enim repletn fuerint Corpora illa ffiiritu agil quifingulas eonim partes cmufcuncjue generis, ipfie vt Dominus Fotius ordinat & cobibet ; tamdiu non coeunt Heterogenem pr opt er F ranam: fedpoftquam Ule S pirit m emporauerit ^autfuffocatus fuent per Fri- o us, tum foluta F ar te s a Prano , coeuntfiecundum de- fideriumfuum naturalen. oHtque ideo fit, vt omnim Corpora, qua continent Spiritum acrem , ( yt Sales, buiufmodi) durent & nonfoluantur , ob Franum perrnanens & durabilm Spiritus dominantu O* impe« riofi- Ligatio vero Motu s Congregationis Minoris, quafit per CSMotum £xternum , maxime cmfifiicitur in oitationibus Corporum,per quas arcetur putrefaUio . Omnis enim Tutrefactiofundatur in Congregationm Homogeneorum • vnde paulatim fit Corruptio prioris (quamvocant) Forma, Generatio noua. SNfiam fiutrefaBionem , qua fiernit viam ad Cjenerationem noua Forma , pr a cedit Solutio veter is • qua efi ipfim Coitio ad Homogeniam. Ea vero Ji non impedita fue* rit, fit Solutiofimplex ; fin occurrttnt varia qua obfiant * JequunturFutrefaBiones qua funt rudimentagenera r tionis noua . Quodfi (idquodnune agitur')fiat agitatio frequens per Motum Externum • tum yero AFotus Ufe Coitionis (qui efi delicatus modi.s , £> indiget quiete ab extcrnii) diBurbatur cejfiat ; iptfieri videmusin innumem: Veluti , cim quotidiana agitatio m profilu- F p z entia po Nouum Organom, Lib.II. entia Aqu£ arceat FutrefaUionem • Venti arceantpe - fiilentiam Aeris- (j ran aingrananjs Derfa agitator maneant pura - Omnia denicjue agitata exterm non facile putrefiant interius. Superejl vt non omittatur Coitio illaFartium Cor- porumenele fitpradpue Induratio & Deficcatio. c Pofl- quam enim Špirit us, autHumidum in Spiritum Derjum euolauerit in aliquo CorporeporojiortL ^, (vt in Ligno y OJJe , Membrana^ huiujmodi ) tum Tdartes crafiio- res maiorctnxu contrabuntur & coeunt, Dnde jequitur Induratio ant 'Deficcatio: quod exijlimamusjien, non tam ob Mo tum Nexo s^ne det ur Vacuum , quam per M otum iiltim zAmicitice & ‘Vnionis. Ad CoitionemDerb ad difians quod attinet , e din- frequens ejl&* rara: & tam en inplunbus inefi, qiiam quibm objemata ?. Humfimnlacrajmt,cum Dudami Jokat Dudam ; ofMedicamenta ex (imilitudintLj Juh - Jami ce trabant humor e s ■ C horda in diuerfis fidibus ad Dnifonum moueat C hordamhmufmodu Etiam in S pintih m M nimalium kune Motum Digcre exi\lb marnus , Jed plane incognitum. primd Virtute em tantum loquimur y videlicetCoitionk , Infignis etiam ejl M otus Coitionis Argenii Vini Ju¬ ri ; adeo yt Aurum alliciat Argentum Fiuum > ličit con* fellum in 'vnguenta : atque Operarij inter fapcresMr- genti Viuifoleant tenereinorefrujlum Juri adcollioen* dasemijkones Argenti Vini , dim crania offd eorum inuafuras\ vnde etiamfr njimi illudpaulo phil albefcit . Atquedt-i M otu Congregationis Minoris hac di~ 3rL-> Jint. ■■■■>■■ v- Sit *5Adotus^(onus, Motus Magnencus; qui licetfitexgenere-> Motus Congregationis Mino- nsjmenjfi oper&ur ad Dijiantias magnat , &Juper Mdjfas rerum magnat , fnquifitionem mereturfepara>. tam\prafertim finec incipiat a FaUu , quemadmodum 'Plurimi, ne c per ducat aUionem ad L~aBum , quemad - modurn omnes Motus Qongregatmi\ jed Corpora^ tan~ tumeleuet , aut ea imumefcere faciat , nec quicquam vF tri. o\jamfi LunaattollatoJ[quas,aut turgefcereaut intumej'cerefaciat Humi d a ; aut Coelum Stellaturru> attrahat Flanetas versus fua Apogtea ; aut Sol alliget Aftra V? n er k & Mercurij y ne longiusabfint a (jorpore em , quam adDiHantiam c er tam] fidentur hi Motus nec fub Congregatione Maiore y nec fuh Congre- gatione Minore bene collocari- y fedeffe tanquam Con- gregatiua Media impcrfe3a > ideoque_ Speciem de* bere conftituere propriam. Sit Motus Dednim, Motus Fuga; Motus fali' t , pz Nouum Organurn. L i b. 1L cet Motni Congregationis Muions contrarius;per qUem (/orpor ex Antipathidfugiunt fugant im - mica t feque ab illis/ep arant, ant cum illis mifcerefe re- cufant. Qmmimenim Dideri pofiit in aliqmbns bic Mo- trn ejfe EMotus tantum p er accidens ? ant per con/e - quens y refeeUu Motus Congregatioms Min oris, qmanequeunt coire Homogene a , ni/i Heterogenem cx~ clufes O remotu: tamen ponendus est MiOtmiftcL^ per fe, c3* in Speciem conflituendus , quia in multis Jppeti- tm Fug?. cernitur magis princip a lis , quam Appe tifus Coitionis. E min c t autem bic Motus infegniter in Ex ere tlom* bas Animalium ; nec minus etiam in Senjuum nonnuUo - runLj odio/is ObieSis , pr recipue in Olfaclu GuBu, Odor enim fcetidus ita reijettur ab Olfaolu-, vt etiam in - ducat in OsJlomacbi M otum Expulfionis per (jmfcn~ fum; Sapor amarus O* horridus ita reijcitur d Falato aut (jutture, vtinducatper Conjenjum^ Capitis con - quajfationem gr horrorem , V er unt amen etiam in a lij s locum babet i/ie Motus, feonf/icitur enim in Antiperi - ftajibus nonnullis ; 1 n in Aeris medla feegione, cum Fri- gora videntur ejje^> feeieBiones F/jiturce frigidne ex Confinijs CceleBium \ quemadmodiim etiarn^ videntur mdgni illi feruores infiammationes quce inueniuntur inlocisfubterraneis , ejfee feeieftiones 5\jttur. eijciunt. Etiam tradunt Cinam omum (y Odorifera ~j LlB.II. Nouum Organum. Jita iuxta latrinas & loca fcetida , diutms odorem reti - nere, quia recufant exire & commifceri cum foetidis . Qcrte Argentum viuum, quod altas [e reuniretin Corl fus integrum , prohibeturper faliuam hominis , aut Ax- ungiam porci , ant Terebinthinam , huiufmodi , ipropter malum Confenfum quem ha - hentctm huiufmodi Corporibus ; a quibus t>ndique cir* cumfufisfe retrahunt . '^0 yt fortior fit earum F uo - a ifUs interiacentibus , defiderium vniendi/f_ cumpartibiu juifimilibus • idquod vocant Mortifica- tionem tArgenti yiuu Etiamquod Olcum cum Aqud non mijceatur , non tantum in Caufa eft differentia Le- uitatis -,fed rrfalus ipforum Cohfenfus : vtvidere eft in Špiritu vini , qui cum lemr fit Oleo , yž? bene mifcet cum Aqud. At maxime~omhium injignis efi M Fng^e JA (itro, £> hmujrhodi Corporibus crudis , Flammam exhorrent ; vt in pukere pjrio , Argen - /0 w , necnon in Auro. Fuga 'Učtp /^n' altero poloViagnetis , JGilbertCHte notatur non effeY\\r ga propna , fedConformitas , O adfitum mam accommodatum. Sit Motus Vndecimus , Motus Afsimulatio- nis, /^čMultiplicatioms fui^fiue etiam Generatio- nis fimplicis. Generationem fimplicem du cimus non Corporum Integralium , Tlantis, ant Animalibus- fed Corporum Jimilarium. CSCempe p er hunc čKAotum Corporafimilaria Dertunt C or por aha affinia, autfaltem bene difpojita & preparata k Sub/lantiam & SNfaturamfuam • vt Flamma fuper halitut oleofa multiplicatfe , c 'Tgeneratnt uam 324 Nouum Organum. Lib. II* nam Flammam • oAer , qui[uper Aquam & /lquea multiphcatJe , ( Animalis , qui Juper tenuiores partes tam , &generat nouum Spiritum ; partes fohda plantarum oAnimalium , Deluti Fohum, Flos , ČVa, 0 j, < primo attrahere cum nonnuU lo deleBu , afimilare , e> vertere in Ffatu- ram fuam . Ffeque Alšimilatio ifta 9 ant Generatio fimplex fit folum in Corporibus Animatis ; Derum Inanimatn exbac re participant • Deluti de Flamma Aere diBum eft. (hinetiam Spiritus emortms , ^ m omni Tangibili zAnimato continetur , /V perpetuo agit 9 vt partes crd/Jiores digerat & ver tat in Spiritum , qui L I b. II. Nouum Grgannrru qui deindeexeat ; fndefit diminutio ponderis exfic catio , yt alibi diximus . SNJcgue etiam refjuenda efl in Aisinulatione, ccretio illa 5 abAti- mentatione dijlinguunt • cum Imuni inter lapiUos concrefcit , c> Vertitur in materiam lapideam Jcjuam - mčcircadentes, vertunturin jubslantiam non minus duram , z/>/, S um us enim in e d opinione , inejje (Jorporibus omnibus defiderium PAfii~ milandi, non minus qudm Coeundi adHomogenea : y e „ rum hgatur ifla muf,fecut & i/!a • licet non ijfdent^ modu. Sed modos illos , necnonJolutioncm ab ijfdem , 'orani diligentid in cjiurere opor tet , quia pertinent a d Sc- neButu refociUationem . Toftremo videtur notatu dio~ num , quod in nouemiUu Motibus , de cjutbus diximm, Corpora tantum ŠJJJatura Jure Gonferuatiommappe > ter e videntur ; hoc decimo autem Eropagationenu Sit *5\Eotus \Duodecimm , Motus Excitatio- nis ; qui]S/loms videtur effe cx gener e Afsimiiatio- nis j quandoque C a nobisprormjcue catur. Eil enim Motus 'Viffujmus , Communica- tiuus , franjitiuus, AAultiphcatiuus ^ (icut ide ; atque SffeBu ( yt plunmum) conjentiunt, licet ef- ficiendi modo & fubieBo differant. otus enim^ AfšiniiJationis procedit tanquam cum imperio poteHate ; fubetemm , 6* cogit Afkmilatumin^^ milantem veni&* mutari. Motus Excitatio ms procedit tanquam Arte c> infmuatione } fitrtim O »»*« *»»&»-, , e> dijponit Excitntum^ J naturam Excitantis. Etiam Motus AfsimiU«: multiphcat & trans format €*par*&Mfytltur ve- lun, Tim fit Flamrna , Tim AerhCfiasS^itus, Od Tlut 3 ^ Nouum Organum. Lib. II. Tlus Carnis. oAt in Motu Excitationis, multipli - cantur c> tranjeunt vir trne s tant um • c> C P lus/it Qa - Udi, Tlus magnetici , Tlus putridu Sminet autem. tsie Motus pracipue in G ali do & Frigido. Ffepue enim Calor diffunditfe incalefaciendo perCommu > nicationemprimi Caloris ■ fedtantumper Excitatio- nctnpartium Corporis ad Motum illum , qm e ji F or' ma Galidi ; afe cjuo in Vmdemiatione prima de Natura Calidi diximus . Itatjue longe tardius & difficilius excitatur Calor in Lapide aut Metalk, qudm in Aere - y obinhabilitatem e> impromptitudinem Corporum ill&rum ad \Aotum illum ; Derifimile fit , pojje e/Je interius D er s us Fife er a Terra material, qu£ calefieri prorfus rejpuant ; ob Condenfatio - nemmaiorem /pintu itlo defituuntur, d quo Motus ijle Excitatioms plerunque incipit. Similiter Magnes induit Ferrum noudpartium dijpofitione, 0 *Motu Con - formi ; ip/e autem nibil ex Virtute perdit: Similiter Fermentum Taniš, & F los Ceruijue, Coagulum LaUis, e> nonnulla ex venenis , excitant & inuitant Motumin mapa farin and, aut Ceruiftd , Cajeo, aut Corpore humano juccefiuum c> continuatum • non tam exVi Excitantis , ^#4/72 expradi/pofitione &fack li Gefione Excitatu Sit Motus decimus tertius , Motus Imprefsionis; eit etiam exgenere Motus h IsimiJatioms; Tdiffufiuis Motibmftibtiliflimus, Shjobis au¬ tem 'snfum eU eurn in Speciem propriam conjhtuere^, propter dijferentiam injignem epuam babet ergapriores dttos • Mo*«* Afsimilationis fimplex (jorpora ipfa transformat ♦ zm fi toUasprimum Mouens, mhd L l B.II Notnim Organu m. 3*7 inter/it ad e a qu£ fequuntuf. 7J\(jque enim pr ima ae* cenfio in Flammam y ant prim a d erfio in J ere m, aliquid jard ad Flammam,aut oJeremgin (jeneraiionefuca cedentem ,, £ imiliter 3 M Mus Excitationis omninb manet , remoto primo mouente 3 ad tempera tene diutur* na; Dt in Qorpore calefaclo 3 remoto primo Calore jih F eno excito, remoto Magnete 5 in Majd fmmrij remoto Fermente . (/At Motus Iniprefsioms, hcetjt jbijfufeuus, e> Tran/itmiu 3 tam enp erp etud pendere^j Fidetur cx primo Mouente; adeb Dt/ublatoam c e/jan* te lilo 3 .[tatim dejiciat &*pereat;ltaque etiammomentOi ant faltern extguo tempore tranjigitur. Quare Motu? H los Afsimiiationis &*Bxcnatioms, Motus Gene-- rationtslouis, quia generatio manet; Hune autenu, M otum, Mctum Gen-eratioms Saturni, qtiia natus jlatim deuoramr ahforbetur, appellare confucuimus. ManifeHat [e vero hic Motus in tribus ; In Lučk ra~ dijs; Sonorum p o rcujiombw• e> M agncticis, cjuatenus ad Communicationem * Etenim Amotd Luče y Jlatinu pereunt Colorcs , & reiiqu£ Jmagines eim ; Amotdper* Cufiioneprima y <&* (juaffatione Corpork inde faUd.pauld' poslpent fonus. Licet enim S oni , etiam in Medlo per ventos , tanpuam perVndas agitentur; tamen diligena tih notandum e j qubd Somu non tam diu durat 3 qudm Jit TRefonatio. Etenim imguifi Campand 3 Somu ad • bene magnum tempuj continuan Fidetur ; D n de qukfa- čile in errorem labatur.ft exiUimet toto illo tempore So - num tanquam nat ar e & hčer ere in oAere • qmd falMF mumejl. Etenim lila ‘Refomtio non eUidenu Somu ;I(umerojed renonaiur. Boc autem manije st mrex Qj} Z Seda* Nouum Organum L ib. II. 3Z8 Sedationefiue Cohibitione Corporis percufsi. Si enim-* Jislatur detineatur Campanafortiter, O* fiat immo~ bilu,fiatinL-> perit Sonus , refonat amplius ; K m cbordisfipoji primampercufiionem tdngatur chordtu , Veldigito, 'vt in Lyra- o W c a lamo, Dtin EJpinetisJla~ tfm definit^ejonatio* M.agnete autem remotofiatim Ferrum decidit. Luna autem a M ari non poteft vemo* ueri ; nec Tem d Tonderofo dum cadit. Itaque de illis nullum fieri poteft Expenmenmm- fed ratio eadem eft. Sit M otus decimus quartm, Motus Configura- tionls, aut Situs; per quem (forpora appetere Didentur non Coitionem , aut Separationem aliquam ; fedSitum , follocationem , c> Configurationem cum ahjs. Eft autem ifte SAotus valde abflrujus, nec bene Inquift* tus. Atque in quibiifdam 'videtur quafi incaufabilis ; lu cet reuerd (vt exiffimamus) non itn jit. Etenim ji qua- r at ur, cUr potius (foelum voluatur ab Oriente in Occi - dentem, quam ab Occidentein Orientem .* aut cur iver* tatur circa Tolos pofitos iuxta idr [as,potim qudm cir - ca Orione m, aut ex alid aliqud parte C celi\ videtur ifta QuMo tanqudm qusedam Extafis ; cum ifta potius ab 8xperientid,&yt Tofitiua recipi debeant. At in Sh[a- turaprofeUo funt quadam 'vitima incaufabiha• ve* rumhoc exiilisnon effe Videtur. Etenim boe fieri exi~ Bimamus exquadam Hamoma (s* Confenfu Mundi, fui adbucnon 'Venit in obferuationem. Quod firecipia* tur M otus Terra ab Occidente in Orientem ; exdem-> manent Ouailiones. u[[am c >ipfa fuper ahquos c Po - los mouetur. oVftque cur tandem debeant iBi Toli collo* earimagii vbijiint, qudm alibi ? ftem SJcrticitas, & Tirellio L i b.II. Nouum Organum. v-? _i__._—- DireBio, c> X) ec linam Magnetiš ad hunc Motuni^ referuntur. Edam inueniuntur in Gorponbus tam^ Ffaturalibus quam Artijicialibus , prafertim Gonji* Jlentibus, (? non Fluidis, Collocatio quxdam £<* Toji- tumpartium,& tancjuam Dilli Fibra, tjuadilL genter inuesliganda funt ; VtpoteJine~> quarum inuen - done Gorpora illa commode traBari aut regi non pof~ funt. nAt Circuladones iUas in Liqmdis,per quas iHa dumprefaJmt,antequamJe liberare pojjunifeinuicem releuantj 'Vt Gomprefeionem illam ex Imperantes, re~ liquas partes franant, domant 7 fubigunt , ordinant, cogunt eas adunari,feparari, conjijlere y moueri, collo - c ari, non ex defiderijsfuis,fed proutin Ordine fit, conducat, ad bene ejje Tartis ilhus Imperantis . adeo vi fit quaji Regimen & Fo\\thquadam , quam exercet Fars Fggens, in partes Subditas. Eminet autem bic Motus pracipue inSpiritibus Ammalium , qui Motus omnes partium reliquarum } quanidiu ipfe m rigoreett, contem - 330 Nouum Organiim. -ILje. .II, contemperat. Inuenitur anteni^ in alijs Cmporibus in gradu quodam inferiore-, quetnadmodum dibiumcjl de Sanguine Vnnb, quat non joluunnir , doneč Špirit us qui parter earum commifcebat cohibebat , 'emiffus fuerit aut jujffocatus. SNfeque. tUe otus omninb Spiritibmproprm ettjicet inplerijqm€&rporiIAts Spi - rim dominentur-job Motim celerem y o penim tto¬ nem. Vcruntamen in Corfonbiis tnagis condenfati^ nec Špiritu yiuido&> iigedte ( qualismefi Argento iu uq <&:Vitriolo ) repletis , dommantur poti us' Aartrs crajiwres\ adeb ~vt ntfi fmnum. £> hoc-artt^ ali* qmexcuttdtur ,. de noud aliqna buiujmdt QorporurrLj transformatione minime fpermdumjit . cque vero quijpiam nos oblitos eJJe exiHimet , čžW qmd nune agi- tuY\ qmaxum ifla Series & Diflnbutiv AMotuum ad ml aliudjpeclet, quam vt tilamm Predorninami a per InRamiasLu ete mekus tmpuiratur ; tam inter Mo- tur ipfos Predormnantie mcntion:cni~> faciamus. Shfonenim in Atefcriptione Motil s iftius Regij, de~> Precbminantia AMotmim mit Virtutum tračia~ musffcdde Prod orni n a i ma Aartiurn in farponbus. Močenim ea f/čPredofiiinamia, quee Speciem ijlam Motu s peculiarem conjiituit. Sit Motus decimus feptimus , Motus Ro ta ti o n is fpontaneus*, per quem far por a Motu gaudemia , & bene coUocatn , S^faturdjudfruimtur, airne Jeipfi^ fe- quuntur, non aliud\ & tanqmm propnos petunt amplew °sus, Stenim Videntur Corpora aut mopiere fine STet* mino ; aut plane quiefcere ; aut ferri a d AcrminimM 1 pro Afatura Jud aut rotent > aut quiejcant, Mqut^ »Vr v a>’ ' . quce LIB. II. Nouiim Organum. qu£ bene collocata funt , fi Motu gaudeant ; mouent per Circulum •* Motu fcihcet tet er no , c> infinito . £*/*? collocata funt, e> motum exhorrent , Jus puiefcunt. Qute non bene collocata funt; mouent in UnedreBa (janquam tramite breuifimo') ad corfortia fiiorum C onnaturalium. 'JRecipit autem M otus ijic-i Rotationis r D iferentm nouem, C Primam , fefri fui , c/rcvz Corpora mouent: Secundam , To!onim fuorum,[upraquos mouent: T 'ertiam , Circumferemite (iue Ambitus fui , dif ant a Centra * Quartam , fncitationis fute , />r0#£ celerius ant tardtus rotant: Chuntam , Confequutionis Matu s fui , veiutiab Ort - entein Occidentem , Occidente in Orientem.^: Sextam , Declinatiomi k Circulo perfeBo per Spiraš longius autpropius diBantes d Centro fuo: Septimam, ‘Declinationis a Circulo perfeBo per Spiraš longius aut propius dijlantes dTolisfuisiOclauamfDijlantitepro- pioris aut longioris Spirarumfuarutn ad inuicem: 3fo~ nam & vltimam , Variationis ipforum Tolorum , fi fint mobiles : qua ipfa ad Rotationem non pertinet y nififat circul urit er . i*_Atque Ule 'hAotuj communi ets* inueteratd opinione habetur pro proprio Cceleflium: dfttamen gr aut s deiUoMotu Lis efl inter nonnullos tam ex cAntiquis qudm M odernis , qui Rotationem TVrne attribuerunt. zAt multo fortaffe iujlior mo - uetur (fontrouerfia (fimodo res non fitomnino extra Controuerfiam ) an <ČMotus Didehcet ip (conceffo quod Terra ftet') C celi fimbus contineatur , p otl p s defcendat , commmicetur dferi, & Aquu. Mo¬ tum autem Rotationis m zfMifiilibus ; vtin Spiculis , %z NouumOrganum. Lie.IL Sagittis > Tilts Sclopetorum , fimhbiiu omninoad Motum Libertatis reijcimus. Sit zdMotus Tecimus oUauus , Motus TrepL d at io n is , cm (yt ab Aftronomis inteUigitur^non mul - tum jidei adhibcmus. Sfobis autem Corporum 3\fa~ turalium Appetitus 'thijuejerid perfcrmantibm , occur-* rit tfle TATotut ; c> conjlitui debere videtur in ffe~ cim . Efl autem hic Motus veluti aterna cuiufdam. _> (faptiuitatis. c Uidelicet'vbi Corpora non omnino pr o SSfatura [ud benc locata , O* tamen non prorfus male fe habentia y perpetuo trepidant , ^ Prejmetefe agant 3 necfiatufuo contenta , /zee vlterius aufa progredu Ta- lisinuemtur Motus in CordeO*pul/tbus Aninialumi ; necejje efl ytfit in omnibus Corponbus , ancipiti ita degunt , C ommoda IncommodcL 'p; diHraUa liber ar e fe tentent y repulfam pa- tiantur y O*tamen perpetuo experiantur. Sit čMotus AAecimus norm & poflremus , nomen Motus competit y tamcn eU plane Motus. Quem Motum, Motum Decubitus, Motum E,xhorrenti£e Motus Docare licet • Ter kune Motum Terra fiat mole Jud y mouentibus fe Ex* tremis fuis in Medium • »o// C entrum fmannatu j > t / o , /m W Vnionem. Ter hunc etiam Jppetitum-j Omnia maiorem in modum Condenfata exhorrent ; illis pro omni Appetitu efl nonmoue " n- ed^licetinfinitis modis velJicentur prouocentur a d Motum , Sfaturam Juam (jjuoad poffuntf ttientur. Quod fi ad Motum compellantur , *<«»*** Joe femper videntur , yt quietem & Jlatu nL - Lib. II. Nouum Organum. [mm recuperent y neque amplius moueant. Atque circa hoccerte je agilia prabent, &*(atu perniciter & rapu de (vtpertseja e> impatientia cmnis Mora") conten- dmt. Hum autem Appetitus Imago ex parte tantum cerni poteši*-, quia bic apud JA jos,ex SubaBione & Con ~ coBione Codeflium , omne Fangibile non tantum non Condenfatum efiad FItimitatemfed etiam cum Špiritu nonnullo nnfcetur• cpropofmmus itaque iam Species, fiue Elementa. l_j Jimphcia Motuum , Mppetitmm,& Virtutum ABiua* rum , quafunt in Sfaturd maxime Catboika . Sfdque parim Scientia Sfaturalts juh tilu adumbratum eji * jfon negamus tamen ah as Species fortajftJ addi pojJe-atque iflas ipfas 'Dmifiones jecundum veriores rerum Denas transjerri- denique in minorcm numerum pojfe rcdigi. Sfeque tamen boe de Ttiuijionibus aliquh bus abjiraBu intelhgimus: Fduti , fi quis dicat ; Corpo- ra appetere Del Conferuationem, vel Exaltationem,Del \Tropagationem , Del F mitičnem Sfaturafua ; eAut jiquis dicat, CMotus rerum tendere adCorjeruatio~ nem O* Bonum, vel F niuerfi, Dt Antityptam <&* Ne- xum; Del Fniuerfitatum magnarum, Dt Motus Con- gregationis Maioris, Rotationis, & Exhorrenti^ Motus; vel Formarum jjecialium ) Dt reliquos. Licet enim hac vera fint, tamen ni/iterminentur in Materid t> FabricaJecundum ver as lineas ; ffceculatiud funt „ e> minus Dtilia. fnterimfufficient, & bonierunt d j us ad penftandas Prodorni n antias Virtutum, & exqui rendas Inftantias Lud^, idquod nune agitur . Etinim ex bit quos propofuimus Motibus, M lij prorfiu m m Nouum Organum. Lib< II. prorfus funt Inuincibiles ; Alij ali j s funt for tiore s ,&il- los ligantfranam,dif>onunt\ Alij alijs longius iaculan* tur ; Alij alios tempore & ccleritate prauertunt ; oAhj alios fouent , robov ant, ampliant, accelerant. Motus Antitypiae omnino cst Adamantinm Inuincibilis. V trum vero M otus Nexus fit fnmnci- bihh adhuc h ar cm us. Čftfeque enim pr o ceno affirma- uerimus , strtim de tur V acuumjme Coaceruatumfme c Permifum . Mtdeillo nobu conflat ; %ationem illam y propter quam introduBumeHVacuum a Leucippo > & Democrito (videlicet quod abftjue eo nonpojfent eadem Corpora comp/eBi c> implerc maiora e> mino f a jpatiaj) falfam ejfe , 8)1 enim plane Plica Materin comphcantu replicantufe per jjiatia, intcr certos nes , abfque interpofitione V acui: Ffeque eft in Aerc_j, ex V acuo , bts milite s (jtantum enim e/Je opor tet) p Im ejuanLj in Muro. Idquod ex potentifiimis Corporum Eneumaticorum V ir tutibus (jjua a liter tanqudm puF ueres minuti natarent in V acuo) & multh alijs TAe^ monBratiombus, nobufatis liquet. %eliqui vero Mo¬ tus regunt reguntur inuicem,pro rationibus V igoris, > Quanti , fncitationis, Siaculationis, necnon tum Auxi- liorum, tum fmpedimentorum qua occurrunt. Exempli gratid-, Magnes armatus nonnullus deti - net & fujpendit F er rum,ad Sexagecuplum pondus ip > fius\ 'Eo vfque dominam Motus Congregationis Minoris, [up er Motum Congregationis Maions: Qup d fi maiusfuerit E ondusJuccumbit . V eBis tanti r o bor is fubleuabit tantum pondus ; Eo vfque dominam M otus Libertatis, fuper Motum Congregationis ' /' jvlaions .LiB.II. Nomim Organum. Maioris; Sin mam fuerit Tondus,fuccumbit . Corium tenfum ad Tenfimm talem non rumpitur • Ed t>fqub. dominatur Motus Continuationis ,fuper Motunt_j Tenfura ; Quodfi dteriorfuerit Ten jur y rumpitur Corium , <&fuccumbitMotm Continuationis./^ per Tjmamperforationis tališ effluit ; So vfque domi - natur Motus Congregationis Maior k, fuper Mo - tum Continuationis; Quodfiminorfuerit Tjmajuc- cumbit ; rincit Motus Continuationis. f n Tul uere Sulpburis folius immifi in Sclopetum cum Tild & admoto ign e, non emittitur Tila . In eo Motus Congregationis Maioris vincit Motum Hyles. Mt in Tuluere pjrio immijjo vincit Motus Hyles in S ul phure- adiutus Motibus Hyles & Fugse in S\jitro 0 Etficde cteteris. Etenim Inftantise Lučt^ (jjua dicant Pnedominantiam Virtutum , fecundum^ (juas rationes & calculos pradominentur e> fuccum - h ant) acri <*> feduld diligentid t>ndiquefunt conpui - rcndte. Etiam Modi Ifationes ipfius Succurnbentue Motuiim , diligenter funt introjjieienda. Sfcmpe, an omnino cejjent y velpotius Dfque nitantur , jed ligentur Etenim in jorponbus bič apud Sfos, nuda D ero^eH Ojiies, nec in Intcgris , n ec in Tartibus ; fed tantumfi - cundum apparentiam . ij} a agparensjau. fatur autper iFquihbrium ; ^per abfolutam Pre dommantiam Motrnrn. Ter iEquilibrium, vt in Tilancibus , cju&fant ji #quaJmt ponderd Ter Pre> dominantiam, Vlito Hjdrij,s perforatis, 'vbi auiefdt Mqua } e> detinetur d decafu , per frsedominantiin 2r Al0tUS Nouum Organum. Lib.IL 3 \6 Motus Nexu$. Sjotandum tamen eU (ytdiximus) quatenus nitantur Motusilli Succumbentes. Stenim fi quis per luUam detineatur extenfus in terrd , bracbijs & tibijs vinUU) ant aliter detentis\ atque Ule tamen to - tis yinbus refurgere nitatur\non ejl minor 3\Qxus , licet non proficiat. Fduius autem ret conditio Qfcilicet vtrum per Praedominantiain, Motus Succumbens quaft an* nihiletur * an potius continuetur Fj'ixus ? licet non conjpiciatur) qua latet in (jonjliUibus , apparebit fortajle_j> in Concurrentijs. Exempli gratid ; Fiat 8xperimentum in S c lope tis , vtrum Sclopetus, protan- to fpatio quo emittat Filam in line a direUa y fiue~> vulgo loquuntur ) in Funclo "Blanco , debilwrerru> edat percufionem eiaculando in Juprd , vbi FAdotus Ulm ejl fimplex\ quam de/uper t ybi Motus Cj ranit at is con* currit cum IHu. Etiam Canones P rasdomi n an tiar um qui occur* runt } colkgendi funt. V?luti y quodquo Communius eH Bonum quod appetitur , e o Motus ejl fortior: vt Mo* tus Nexus qui re/pičit Communionem Vniuerji fortior e/l Motu (jrauitzitiS) quirejpicit (jommunionem Deti’ forum. Stiam, quod oAppetitus qui junt Boni Eri* uati , non pr gnale nt plerunque contrd Appetitus Boni magis Fublici ; niji inparuis Quantis « Qug ytinam ob- tinerent in Ciuilibus. XLIX. T &fter Frarogatiuas Injlantiarum ponemus loco •** E>icefimo-quinto Inftantias Innuentes; eas jcili* cet, quce Commoda-j bominum innuunt aut defgnant • Stenim 337 Lib.IL Nouum Organum. Etenim ipfum Poife ipfum Scire, ufaturam htl* manam amplificant , nonheant. ltaque decerpenda^j funt ex ‘Oniuerfetate rerum Ea qua adUffus vitte maxi- jne faciunt, Verum de ijs ent magts proprius dicendi locus , cum Dedučfrones ad praxim traUabimm. Quinetiam in ipfo Operem Interpretatioms circa-j fingula JubieBa , locum femper Chartae humana:, fiucj Chartae Optatiua: afiignamm. Etenim Quarere~* &* Optare non inepte , par s Selen* lite L. I Jfter Prcerogatiuas Inftantiarum ponenm Iocq Viceftmo-feztolnRantias Polychreftas. Eafmt y q U # pertinent advaria, fcepius occurrunt ; ideoque oper^ O* nouis probationibm baudparumparcunt. At- que de fnflrumentis ipfis atque Ingeniationibus pr opri - us erit dicendi locus , cum DcduBiones ad praxim Sxperimentandi <£\d odos traBabimuf. Qmn etiam qU£ adhuc cognita funt in vfum venerunt , in Hifto- rijs Earticulanbm jingularum Artium deferibentur . Jnprafenti autemfubiungemus quadam C atholic a cir - ca e a pr o Exemplis tantum Polycrefti. Operatur igitur Homofuper Corpora Jfaturalia (jpr#ter ipfam Admotionenu & amotionm Cor- porum fimplicem) feptemprmpue modu : nempe , vel per l £xclufionem eorum qu# impediunt diflurbant: velperComprefiiones , 8xtenjiones , oJgitationes (T hmfmodi: vel per C alorem Frigus: y el p er Mo~ ram Nouum Organuin. L ib.IL ram in loeo conuenienti : vel per Franum&* C Z \egi* men <čMotus : Del per Conjenjmjjeciales : vel per AE ternationem tempejhuam & debitam , atque S enem Succejionem horum omnium ; ant Jakem nonnullo- rum ex Ulit. • c ' c Ad ‘Primum igkur quod attinet ; Aer communh (jut vndique praflb esl Q*fe ingerit , atque 'T^adij Coe- leflium y multum t urh ant. Qua itaque ad illorum 8x- clufionem faciunt , merito haberi pojtint pro Polycre- ftis. Huc igitur pertincnt AMateries c> (Jrafities Vaforum , in quibus (Jorpora ad Operationem pr apa¬ rata reponuntur. Simi lit er. Modi accur ati Obtura - tionis Vajorum,per (Jonfolidationem Lutum fapi- entias, yt lotjmntkr (Jhjmici. Stiam (JIauJur a per Liquores in Extmis , Dtilijima res efl : Dt cim infun- dunt oleum Juper Dinum ant fuccos herbarum ; quodex~ pandendo Je injummitate inflar oper culi , optime ea—> conferuat Olafa ab Aer c. SAJetjue Eulueres res mala funt ; qui licet contineant Aerem permiflum , tamen Dim fruBuum intrd arenam , & farinam . Etiam (Jera , Mef c Pix, & huiujmodi tenacia , recle obducuntur ad Claufuram perjeBiorem , adfummouendum Aerem & (Joe le/lia. Etiam nos Experimentum quandoquefecimus , ponendoVdsnec- non ahqwa alia Corpora intra Argentum c Oiuum- > quod omnium Oonge denfifimum ejlex ijs qua circilmfimdi po/junt. Omnetiam jfecus c> (Jauerna fubterranea magni vfus funt ad prohibendum fnjolationem Ae- rem ijum apertum pradatorium ; quahbus vtuntur v • G er - LlB.II. Nouum Ofganurri. Germani Septentrionales pro (jranarijs. SSjec non ‘Repofitio C or por um in fundo Aquarum,ad hocjpcclat: 'H mernini me quippiam audiffe de Vtribus vini demif- ju m profundum puteum , ad infrigidationem Jciltcet 5 jed cafu & per negleUum ac obhuionem ibidem remar nentibus per multos annos, & deinde extraUis • lt>nde Vinum faUurn eft non Jolum non vapidum ant emor- tuum , jedmultb magis nobile adguTtum ; per commix - tionem partium Juarum (yt y id e tur) magis exquijitam . Quod fipojlulet res , 7>t Corpora demittantur adfundum Aquarum , veluti intra Flumos aut Mare , «SA (eepue tamen Mquas tangant , »ec /» djafibus o kur atu con- cludantur , fed Aere tantum circundentUr ; bonus ejl yfus c Oajis illius quod adbibitum esl nonmnquam ad operandumjubter Aquu Juper Cfauigia demcrfa, vt Vnnatores diutius manere pofiint fub <&4quis , e> per vices ad tempus re/pirare. Illud huiafmodi er at. Con - ficiebatur AAotium ex MetaUo concamm, quoddemit~ lebatur £qiiabihter adfuperfiaem Afice , fic de- por tab at totum aerem qui continebatur in Dohojecum in fundum VFVLaris* S tabat autem Juper pedes tre s , (,injlar Tripodu ) qui Longitudinu er ant aliquantb minoris ftatura bominis ; it a vt Vrinator poffet , anbelitus dejiceret , immittere caput incauum Dolij , ^ rejpirare , */e/We continuare. Atque audi.- uimus inuentam efeiam ČMachinam aliquam 3ffa- uicula aut Scapha, qua homines fub ter Aquk vehe- re pofit adjpatia nonnuila. Ver um fub tali Vafe y qua le modo diximm , Corpora qiuuu facile fufpendi pok fmt ; cmus caufd hoc Sxperimenttm adduximm E/l Nouum Organum, Lib. II. 8ji & alius yfus dihgentu perfeUse (jlaufura Corporum : nempe , non folum vt probibeatur aditus Men s perextenus, (de quo lam dictum eslj venim etiam vt cohibeatur exitus Spiritus (jorporis y Juper (juod fit operatio per interni s. SNjeceffe esl enim vt operanti circa Corpora lTfaturalia conjlet de Summis Juts ■* vi%\ £juod nihil expirarit aut effluxerit. Fiunt enim profundte alterationes in corporibus, quando SNA tur d prohibente Annihilationem , Ars probibeat etiam Deperditionem aut Euolationem ahcum p ar tis. Atque hac de re inualuit opinio falfa\(qu£Ji vera ejjet, de iftd conferuatione Summrecertee abjque diminutione ejjet feYe defjerandum:) vi%\ Spiritus (jorpomm , & Aerem maiorigradu caloris attenuatum , nullis V ajo' rum claujlriipoffe contineri , qmn per por o s \ ajor um Jubtiliores euolent, Atque in bane opinionem a d dueli funt ho mine s per vulgata iUa Experimenta , c Poculi inuerfi fuper Aquam cum Candeldaut Chartd inflanu matd’,exquo fit vt Aqua Jurfum attrahatur : atqut Jimiliter V entofarum , qu£ fuper flammam calefaUa trahunt carnes • Exi!limant enim in vtroque Experi - mento Aerem attenuatum emitti , inde Quantum ipfius mirni] ideoque Aquam aut (James per Nexum juccedert-j. Q god faljiflimum efl. <*Aer enim non Quanto diminuitur ,fedjjatio contrahituryieque inči - pit Motus ifie Succeflionis Aqu &, antequam fat extin- %io Flammaaut refrigeratio Aeris: Adeo H>t Medici, 9U0 fortius attrabant V entofle, ponant jpongmfrigi* daš aqua madefaUas fuper V entofas. Itaqtte non efl cur bomines multumJibi metuant de facili exitu AeAs , L t b. II. Nouum Organum. aut Spirituum. Licet enim verumfit , etiam JolidifsV ma C or pora habere fuos poros, Umen rcgre patitur Aer, autSpiritus comminutionem fui a d tantam fubtilita- tem ; quemadmodum d* Mqua exire recufat per ru mam minu(culam . Ve Secundo ycrb VdVLodo ex feptern pradicits illud imprimis notandum eTl, valere certe Comprefiio - ne s £> louiujmodi Violentias, ad Motum localem 3 at> cjue alia id genm, potentiflime ; yt in Machinis ddMijiilibus; Etiam ad deilruRionem Corporis Or~ ganici , atque earum Virtutum qua confi/lunt plane in Motu . O raniš enim Vita } immb etiam omms Flanu ma c> Ignitio deftruitur per C omprefiones ; Dt & om- nis Mac Inna corrumpitur confunditur per eafdem. Etiam ad deflruRionem Virtutum cjine confi/lunt in To~ fituris , diftimilaritate partium paido crafiore ; yt in (foloribus: (f\jque enim idem color Flor is integri & contufi , neque Succini integri c> puluerispati: J Etiam in Saponbiu: (jieque enim idem fapor Tjri immatun, eiujdem comprefii ac fubacli • nam mani feflo dulce - dinem maiorem concipit. f Verum a d transformatia * ne s &• alterationes nobiliores Corporum Similarmnu, non multum valent iHte Violentice\quia Corporaper e as non acquirunt con/ijlentiam aliquam nouam conflan- tem quiefcentem , fed tranjitonam <& nitenterru femper ad rejlitutione & liberationem fui.AtUmen non abs reforethum rei facere Experimentn aliqua dilu gentiora ; adhoc fcikcet ,n>trum Condenfatio (orpo* ris bene ftmilar is, ( qualia funt Aer , Aqua , O lem & bmufmodi ) atu ‘RarefdHofimihter per viotemiam in- rs Sf dita Nouum Organum. Lib. II. elita, pofant fari conjlantes (s* fare C> quaf mutatre in SNJaturam. Idquod farno experiendum per Mo¬ ram jimphcem ■ deinde per Auxilia c> Confenjus . At- que illud nobdin promptu fuijjet , ( fimodb in mentem venifjetj cum Aquam Qde qua alibi) per malleationes &*preJJoria condenfauimus, antequam erumperetfDe~ bueramtis enim Sphrevam complan atam per aliquotdi - e s /lbi p ermijijje, O* tum dernum Aquam extraxi(Je_ J ; l)t fieret Experimentum , 'i Hrum jlatim impletura fuifa Jet talem dimenjionem , qualem habebat ante condenfa - tionem. QuodJi non fecijjet aut (latim, aut cer te pau~ Ib poji • ConHans videlicet faUa viden potuifjet ifla-i condenfatio: Sin minus , apparuijjet faUam fuiffe fafli- tutionem ; Comprefaionemfmfa tranjitoriam. Ed¬ am fimile quiddam faciendum erat circd Extenfionem M er d in O ud vitre d. Etenim debuerat fari , posl exu3ionem fortem faubita & firma Obturatio • deinde debuerant Oua Ul a manere ita obtnrata per nonnullos dies • tum demum experiendum fuijjet , 'vtrim aper - toforamine attraBus fuifat Mer cumjtbilo ; aut etiam attraBa fuifat tanta quantitas Mqure poji immefa - nem, quanta fuifat abinido , (i nulla adbibita fuijjet mora . Trobabile enim , autfaltem dignum probatione. e(l, breč fari potuifa <> pofa • proptered quodin (or* poribus paulo magis difatmilaribm Jimilia effaiat Mo - ra Eempord. StenimEaculumper Comprefaonemu curuatum pofl aliquod temp us non refatt: neque id im* putandum cslalicui deperdidoni ex Quanto Ligniper Moram . nam idem fiet in lamina Ferri (Jtaugeatur mora') qu. aAt tertius Ezfeptem Modu , ref er tur admag- num illud Organum , Cfatura qudm Artu , operandum ; Videtičet Calidum Frigidum. <*Atque in hacparte claudicatplane Fotentia humana i_> jz/te Habemus enim Calorem Ignis 3 qui Calonbm Solu (proutad S\fos deferuntur) & Qalo- rite Animalium , infimtu partibm potentior eU & intenfior. oAt deeH Frigus , nifi quale per tempe - flates hyemales, aut per Cauernos, aut per Circunda, tionesFftuu & (Jlaciei, haberipote/l: quod in Com - paratione cequaripoteft cum Calore fortafe Soliš Me¬ ridianom %egione aliqua ex Torridis , ^ /«W reuerberationes Montium Farietum ; 5\fam huiujmodi Dtique tam Calore s , Frigora ab Ani - maltbus ad Tempus exiguum toleraripojjunt , Ffihili autem funtfer e pr a Calore Fornacis ardentis, aut ali- cums Frigoris quod huic gr adut refrondeat. Itaque. ommo-j hic apud nos vergunt ad %arefaUionem, Fdefccationem , Confumptionem: nihil f er e ad CondenfationemeC^lntenerationem , nif per \Aifltir & Modos quafilj)urios. Qmrc j In/lanti* Erio 0 ri omm diligentidfunt cmqmrenda• quales Vdenmr in- Sfz uemn Nouum Organum L ib, II* 3H- ueniri in 8xpofitione Corporum fuper 'Turres quando gelat acriter: in C auerms fubterrancis: circundatio* nibas Ffiuis e> (jlaciei in locis profundioribus, e> ad boe excauatis: TAemifione Corporum in puteos: Se* pulturis Corporum in Argento Diuo & Metaliis: Im* merjione Corporum in Aquis, qux yertunt Lignas in Lapides : TAefoJhone Corporum in Terra • Qjuali$ fer tur apud Chinenfes effe ConfeBio Torcellana^bi TAajpe a d boe faBa diemtur manere intra ter ram per quadraginta aut quinquaginta Annos& tranfmitti ad baredes, tanqudm M inera quadam artificiales) & huiufmodi. Quinetiam qua interueniunt in Ffa- tura Condenfationes, facla per Frigora, fimiliterfunt inuejiigandrt ; yt Caufis e or um c ognit is, tranfferri pof - fint in zArtes. Quales cernuntur in exudatione M ar- moris Lapidum: in Torationibusfuper Vitra per interius Fenejlrarumfub fAuroram, poji gelu j\o* Bis: in Originibus e> (JolleBionibus Vaporum in quas fub F er y agende [tepefcaturiunt Fontcs : O* qua- cunque funt buius generis. Inneniuntur autem pr teter tila qute funt Frigideu > ad TaBum , qiuedam alia poteftate Frigida,quse etiam Condenjant ; F)ermtamen operni videntur fuper Corpora oAnimalium tantum, vix yltra. Huius generis fe oslenduntmulta in AATedicinis Empla- ftris. dAlia autem Condenfant Carnes O* Fartes tan - gibi le s- qualia funt nimium relaxatos,*fe reci- perefacit , c> tamjudm alit. dAt Opiata O* eorum Affinia * Špiritu* plane fugant,ex cpualitate fua malig¬ na e> inimicd, Itaquefi applicentur parti exteriori, flatim aufugmnt Špiritu f //- benter influmt: Sin Jumantur intenus -Fapores eo- rum afcendentes ad Caput , Spiritus in Vrntrmlu Qe- rebri contentos, vndequaquefugant ; bant Spiritus, nccpuein aliampartem effugerepojknt, per Confequens coeunt, e> condenfantur, &*quando~ qiie plane extinguuntur ^juffocantur • Licet rursus eadem Opiata moder ate fumptapper accidens fecunda* riwn,(y idebcet (fondenfationem illam qua d Coitione fucceditO confortent Spiritus , reddant ma^is robuslos, & retundant eorum inutiles & incenfiuos J\Aotus, ex quo ad Curas Morborum , c> Frolov- gationem bandparum conferant. Etiam Fr^parationes Corporum adexcipiendum Frigus nonfunt omittendee • Deluti quod dAqua parum tepida,facilius conglacietur, qmmomnino frigidtu & buiufmodu Traterea, quia Shfatura Frigus tam pare e fuppe - ditat • faciendum eft quemadmodum FharmacopoU folent ; NouumOrganum. Lib.1L folent • qui quando fimplex aliquodbahen non poflit, capiunt Succedaneum eius, Quid pr o Quo, vt Do- cant: Veluti Ligmm Aloes pr o Xjlobaljamo, Cafiu ampro Ginamomo . Strnili modo diligenter circumjfu ciendum eŠl,fiqucefint Succedanea Fngorh ; viddicet , quibus ^Aodufieripofiint Gondenfationes in Corporu bus y ahter qudmper Frigus, quodiUas efficit, yt Opus fuumproprium. Ihte autem Gondenfationes Didentur intra quaternum numerum (quantum adhuc liqmt) contineri , Quammprima Tndeturfieriper Contrufio- nem fimplicem: qureparum poteši ad lOenfitatem con - fiantem (refiliunt enim Corpora) fed nihilominus for - te res aimharu ejje queat. Secundafit perContraUio- nem partium crafiiorum in Corpore aliquo ,pošl euola~ tionem ant exitum partium tenmorum , ytfit in Indu- ratiombusper Ignem y C? repetim 8xtinUiombus Me - tallorurn, &*fimihbus. Tertiajit per Qoi tionem par¬ tium homogene ar um, qurejunt maximefolida in (fcr? pore aliquo, atque anted fuerant dišlrahlcum mu nusfoliducommišlat: Velutiin 'fiešlitutione M ercurij S ub hm ati, quiin puluere longe mam occup at fiatu um , qudm IsAercurm fimplex, &fimikter inomni ‘ffepurgatione lsA.etallorum d S corij sfuu.Quartafit per (fonfen fm, admouendo qu cjt* infiar Manna , qui fuper folij s Quercus inuenimtur Menfe A1aio , non exifhmamusfim e> denfan d fonfenfu ahquo, [me d Troprietate Folij Quercus \fei cum fuper ahjs Folij s panter cadant , contineri fcilicet dur are in Fohjs Quercus quia funt bene vnita, nec jfongiofa , Vt pluri - maexalijs. Calorem vero quod attinet ; Copia & Totefias nimirum homini abunde adef • Obferuatio autem <> fnquiftio deficit in nonullis , ijfque maxime neceffarijs- vtcunque Spagyrici fe venditent . Etenim Caloru In - tenfioru Opificia Exquiruntur & Confiiciuntur ; mifiioris Vero , qua maxime in vm Jfatura incidunt , non tentantur , ideoque latent. Itaque videmus per Vulcanos iftos qui in pretiofunt , S piritu* Corporunu magnopere exaltari , vt in Mquis fortibus , o nonml- lis ahjs Oleis ChjmicU , p ar te s tangibiles indurari , d* emijfo Volatili , aliquando figi ; partes homogene a* fe- Nouum Organom L i bJI par ari] etiam Corpora heterogenea grof o modo in c or^ porari <> commijceri ; Maxime autern Compages Cor*~ porum Compofitorum , fubtiliores Schematijmos dc~ Jlrui confundu 'Tebuerant anteni Opifiaa Catoris lenioris tentari £> exquiri ; vndefubtiliores c 5 Miflu - Scbematijmi ordinatigigm pojsint , ^7* educi^ ad Exemplum ufatura , £<7* Imitationem Operum Soliš ; (puemadmodum in Mpborifmo de Injlantijs Farderis (jUcedam adum branim us. Opijiciaenim SAfatura tran- Jtguntur per longe minores portiones, & pofituras ma - g/j exquifetas & v ar m , Opificia Ignis } prout nune adhibetur. Tum vero Dideatur Homo reuerdau- Uus Tote fiate , fiper Calores c> Toteniias artijiciales , Opera Tfatura pojsint Specie reprafentari /Oirtute perfici ■, copia Tttanari: Qiiibns addere oportet Accclc* rationem Temporis. Shfam Tubigo Ferri longo tem~ pore procedit , SJerfio in frocum Martisf\'ubito : fimiliter deeAerugine & (ferufid: Chriflallum longo tempore conficitur , SJitrum fubitd conflatur: Lapides longo tempore concrefcunt 3 Lateres [ubito coquuntur ? jnterim (quod nune agiturj Omnes dmerfitates Caloris cum FffeUibus fuis reffeUiue diligenter £> in - dti(lrievndique funt colhgendre & exquirendte: Ccete - jlium ,per radios [nos dire&os 5 reflexos , rcfraUos & vnitos in jfeculis Comburentibus: Fulgnru, Flamma, Ignis Carbonum ; Ignis ex diuerfs Materij s • fgnd aperti, conclufi, angusliati inundantis, demejue per diuerfas fabricas Fornacium qualificati • Ignis ^ non exciti ; Ignis ad SAaiorem aut n n ~ novem lOiJlantiam remoti\ Ignis per yaria J^/LediapeV" meantis Lib. il Nouum Organum* meantis ; Calorum humidorum 3 vt Talnei EMaria 7 Firm, Caloris Animahum per exterius , Caloris M ni- maliumper interius 3 Foeni conclufi : Calorum ari do. rum , (jneris , (jalcis, Arena tep id a • denique Qalo - cuiujuis generis cumgradibus eorum. Tracipue Verd tentanda ejl fnquifitio Inuentio Effefluum Opificiorum Caloris Accedentis &*T{e- cedentis graduatim , ordinatim , c> periodice , per debita ffatia c> Moraš* f 'Aa enim lnaqualitas ordinata reuerd FiliaCosli ejl , Generationu Ma¬ ter : !Ffeque a Calore aut vehementi , aut pracipiti, antfubfultorio , alicfuid magni expectandum e sl. Ete- nim c> in vegetabilibm hoc manifeftifiimum cH ; Mu cjueetiam in VterisMnimahum magna efl Calom In ~ aqualitas , EMotu , , Almentationibus Tafiionibus Foemellarum qua vterum gejlant ; TW- ipfis EMatricibus Terra, ijsnimirum in quu bus Metalla Fofiilia ejformantur, locum habet vigeti/la fnaquahtas. Quo magis not and a cfl Infci- tia aliquorum-> Mlchjmijlarum ex Teformatis t qui per Galorcs aquabiles Lampadum O* huiufmodi, per- petuo vno tenor e ardentiumffe voticompotes foreexijli - marunt . Opificijs & EffeBibns Caloris hac diffa Jint.dhQcque Vero tempejliuum eflillapenitus fcru- tnri,anteqiiam Tprum Forma e> C orporum Schema - tifmi vlterius inuefligati fuerint , c> m lucern prodie~ rint . quarendaadoperanda , aptan- da funt Inflrumenta , quando de Exemplanbus conflF teriu Qmrtm EModm operandi e sl per Moram , ^ TV CčTČČ / 35® NoimmOrganum., Lib.IL certe & Fromm Lončku Ffaturaeft, & qmedam r Dijpenfatrix. Moram appellamm , cum C orpus ali~ quodjibi permittitur ad tempm notabile ,munitum im e- rim defenfum ab aliqua Vi externd. Fum enim cfMotm intejhm je produnt perficiunt , cum Mo- tuf extranei & aduentitij cejjant. Opera autem JE ta - tisfunt longe fuhtiliora quam Ignis. Ufeque enim -j pofiitfien tališ Glarifecatio vini per Ignem, quahs fit per Moram \Ih(eque etiam Incinerationesper Ignem, tamfunt exquifitre , quam fefolutiones O* Conjumptio - ne s perfecula. fncorporationes etiam £> Mifimm fubita O* pr reci pit at a>, per Ignem 3 longe inferiores funt illis , qii£funt per Moram. Mt dfimilares ^4- rij Schematifmitfuos Gorpora per Mor as tent ant (gna¬ le s funt putredines) per Ignem aut Galorem vehe - mentiorem deHrmintur. Illud interim non abs re fue~ rit not ar e \ Motm Gorporum penit ii s Gonclufo- runLj habere^j nonnihil ex Violento. Incarceratio enim impedit VVMotiu fpontaneos Gorporis * ltaque in%)afe aperto plus facit ad Sepa~ rationes ; in Vaft^ penitiis claufo ad Gommiflio- nes ; fn Vafelj nonnihil claufo , fed fubintrante Mere , ad FutrefaBiones\ C 0 tcunque de Opifiijs & JdffeBibm Mora vndique funt ddigenter Čonquiren~ dre Inftantice. At T^egimen \Aotus (quod efi (hiraus ex Viodu Operandi ) non p ar it m valet, ffegimen autem 'M.otus 'uocetmm ,cum C or p us aliud occurrens, C or por is alte > rius ^Aotum ffontaneum impedit , repe Uit , admittit , dirigit • Hoc vero plerunque in Figur is e> S itu Vf°" rum Ll3.II. Nouum Or&anum. rum confifiit. Etenim Conus er e cim iuuat ad (fonden - fationem Vaporum in Mlembicu ; At £ onuu irmer/m nmat ad 'Defcecationem Saccharun Vafis refupinatis Mlitjuando autem Sinuatio recjuinturAnguftiatio (T Vilatatioper Dices , huiufmodu Etiam omnis Tercolatiobuc fiettat/cilicet cum £or p us Occurrem , Dni p ar ti Corporis alterim Vtam aperit , altcnob/ruii S\jque Jemper Terco latio aut a liud %egimen Motu] fit per extra : fed etiam per Corpus in C orpore: n cum LapiUiimmittunturin Aquas ad colhgendam Li- mofitatem ipfarum ; Sjrupi clarificantur cum Albumu mbus Ouorum , vt cra/iorespartes adbzrefcant, po- Jlea /ep ar ari po/mt. Etiam buic T{egimini Motu s fatii leuiter c> in/cite attnbuit T elefius Figur m Ani- malium, ob riuulos fcilicet c> loculos Matricis. AAe- buerat autem not ar e /milem ejformationem in ETeHis Ouorum , d bi non funt rug£ autimequalitas. AtDeruni ejl dRcgimcn Motu s Eformationes perficere ._j in Mo- du/isO* Troplalticis. v *■ Operajmes Verd per Confenfus aut Fum-( qu i fextus Modus eil) latern /zpenumero inprbfuado. ftt Jumma diuerfitas ea ejl\ vt qucedam^ Qorpora Copid&* %aritate Materi# admodum difi crepent , Schenmijmts (jonfentiant : AliaContrd,Co - pid (p* ^Rantnte Materi# Confentiant, Scbematijmis difcrepent, jm non male notatum ett d Chymiciijn principiorumJuorum ^Triade , Sulphur c> M ercurium, quajiper Vniuerfitatem rerum permeare. (fifam de, Šale inepta ratio e ji ,[ed introduBa , vt pofiit compre* bendere Qorpora terrea,ficcaj&fixaf At cer te in Ulit duobus videtur Confenfus quidam S\Qatur# ex maxi - me Qathohcu confpicu Etenim Confentiunt Sulphur ■■ Oleumi c> Exhalatio pinguis ; Flamma ; fortafie Corpus Steli#. Exalterd parte (fonfentiunt Mercu* rius; Aqua Fapores Aquei ; Mer- O* fortafie JE* ther pur us e> interflellaris. zAttamen ift# Ouaternio - nes gemin#fiue Magn# rerum c TribusJytraque intra Ordinesfuos ) fopid <ČAAateri# atqueDenfitateim- mensum differuntfed Schematifmo yalde conueniunt: vt in phrimisfie produnt. zAt Contra etalid-. di* uerfa Copid & IJenfetnte multitm conueniunt (pr#fer- tim refieBu T>egetnbilium y (?c.') fed Schematifmo mul • tifariamdifferunt\&>fimiliter SJegetabiha & Anima - ha diuerfa Schematifmis quafi infinitit variant ur fed intra Copiam Materi# ffiue Denfitatem paucorum graduum continentur. Sequitur Confenfut maxime poji priorem Catho* licur.videlicet C orporum principalium FomiturrLj fuorum\ Jidehcet AAenftruorum, Alimentormu Itn- (ju* exquirendum,fub quibus Clrmatibuf, & ta qua TeUure, a d quam profunditatem Metaila fingula Lib.IL Nouum Orgdnliiii. generentitr\Et[mulit er de (Jemmisjiue ex %upibi>j[m ue inter Miner as natis: In qudglebd ter ra , &drbores JtnguU , &r Fruticesgsr Herba potifimum proueniant > <> tancjuamgaudeant: it infimul qua Impinguatio - nesfueper Stercorationes cuwfcunqne generisjiue per Cretem , Arenam Maris , C ineres, c>f. maxime iu - e> quaftnt ex bu pr o varietete glebarum magij apta e> auxiliares. Etiam Injitio (sr Inoculatio Jr* borum (sr Tlantarum.earumg ratio\qua fcilicet Elam ta fuper quasfoelicius inferantur , e>c. multum pendel de Conjenfu • In qud p ar te n on iniucundumforet Sx~ perimentum quod nouiter audiuimus ejje tentatum , de fnfitione Ar borum Sjlueflrium, (< juahucufq ; in Arbo* ribaš hortenfibus fieri confueuit) v n de Folia , e> Cj lan- des maiorem in modam amplificantur^(sr Arbores fiunt magij vmbrofte. Svmliterfhmenta Animahum r e (pe¬ tim notanda funt ingenere,(? cumSfegatiuis.Sfeq • enim C ar m vorafujlinent herbisnutrirv, vnde etiarn^ Ordo Folitanorum (licet Voluntas humana plus poflit quam Animantium CaterorumJuper Corpusfuum)poJl, experientiam faUam (yt aiunt) tanquam ab humana Sfatura mn tolerabilis , fere euanuit. Etiam 4- diuerfa Eutrefatiionum , Animalcula gene- rantur, notanda funt. * tiones &inania) autfalso Afcripta, aut Fabulu con - ffierfa^ut per negleUum Rarre admodum Junt , Ete- nim fiquis afferat inter ‘Vineam ‘Brajdeam ej] Cjane- us emittuntur e> creantur cx tali Succo term , qualem Segetes reliquerint e> repndiauerint ; a ded vt Satio S e- getum ter ram pr a pare t ad e or um prouentum. (*A tqne huiufmodi falfarim Ajcriptionum magnm ejlnumerm . Quoad Fabula* vero, illee omnino Junt exterminandu !, ‘Reji at tenuk cer te (Jopi a e or um Confenfuum , qui cer to prob ati punt 8xperimento■ quales funt oS\d agnetk (sr Feni , atque Juri ^Argenti vini ? fimilum . ( vt in tantd paucitate-j ) inue- nitur in Medicink nonnuJIk , qu& ex proprietutibus fuu occultk (quas Doc ant ) (sr fiecificis , refjneiunt au t (ČAA&nbra > aut Humore s , aut AffeUus Luna S (sr Tafiiones Corporum jnferiorum, pr out exExperimenp Li B.II. Nouum Organum. ih Aoricultur#*, ZJfamca, e> *5\fedicina, aut alids cumdeleBu feuero , £> fine er o coiligi c> recipi po pint. V er um InJlantiaVniuerfa (jonfenfuum fe.cretiorum^ atio magfifunt infrequentes , eo maiori cum dihgentid funt inquirendte , />er traditiones , narrationesfidas & probas\ modo hocfiat abfijuetlla leuitate , ere- dulitate , jed-fide anxid quafidubitabunda. %efiat Confenfu* (forporum Modo operandi tanquam Inarti- ffciakbftd v/u Tolj/chreflus , modo omittendus S-jedfiduld obfieruatione^ inuejUgandus. Is efiCoi - tio,fiu(L-j Vmo fiorporum-> proclims > autdifficilis,per Compofitionem 9 fiub Appofitionem fimplicem. Etenim forpora nonnullafacile & libenter commifcentur (sr incorporantur: cAlia autem tegre (sr peruerse : veluti Eulueres mehus incorporantur cum Aquls • C alces (P* Cmeres , O len, &fic defimilibus. Jfeque tan~ tim funt coUigend* Infiantue Propenfioms, aut A- uerfionis C orporum erga Mifiuramfiedetiam Collo- cationis partium , ^ T)ifiributionis , Digettionis, pofiquam commifia fint ■ T )enique (ir E rte dominanti# poji Mifluram tranfhUam. f S up er c sl vitim o loco ex Modis feptem Operandi , feptimus pofiremus ; Oper atio fcilicet per Alterna- tionem, Vicifiitudines priorum Sex : de^quo ante~ quam in jingulos ilios paulo altiusftterit inqmfitum > tempefliuum non foret exempla proponere _. 5mej ^ , /£we Catena buiufmodi <*J Iternationis,prottt ad fmgula EffeBa accommodaripofiit , rej e// C ognita maxime difficilis } e> 0/>er^ maxime valida. Sum - ^ e> occupat homines Impatientiafiu - iufmodi ^6 Nouum Organum, Lib.IL iufmoditam Inqmfitioms 0 quam Traxeos• C um tamert fit inHar Jili Labjrintbi, quoad Opera Maiora „ Atque h#cfufficiant ad Exemplum c Polycbrefii. L L I Pfter Prrerogatiuas Infiantiarum ponemus točo Vicefimofeptimo atque 'vitima Inftantias Magicas Hoc nomine idas appellamus , in qmbus Matefiau y aut , Efficienstenuis aut parna c sl, pro magmtudine^ O- peris Sffccim quifeauitur ; adeo Dt etiamfifuerinl Dulgares, tamenfint inflar IsAiraculi ; M liaprimo in- tuitu , Aliat ctiam attentius contemplantu Hat Dero Pfiatura exfe/efubnnmfirat p are e] Ouid Dero faUura fit Sinu excujjb, £> posl Inuentionem Formarum-, Procejjitum, (sr Scbematifmorum , futuris temponbus app ar e bit. At lila Sffetta Magica (quantum adhuc comjcimus) fiunt t rib us modis: Aut per IsAultiplica- tionemJui, Dt in Igne, e> Venčni *, qua vocant Speci- fca\ necnon in Motibus , qui tranfeunt(srfiortifican- tur de Pota in potam; *A ut per 8xcitationem fiue~> fnuitationem in alt er o> Dt in Magnete ,qui excit de us innumeras, Vir t ut e nullatenus deperditd, aut diminuta; aut in ferment o, (sr huiufimodi ; Aut per Anteuerfionem Motus, vt di&um efl, de Puluerepjrio , (sr Tdombar* dis , e> C uniculis: quorum priores duo Modi Indaga - tionem Confen(uum-> requirunt ; Tertius , Menfur# Motuum. Vtrum vero fit aliquis Modus mutandi corpora per minima (Dtvocant ) O* tran/fonendi fub- tiliores Materia Scbemati/mos (id quod a d omnimo - d as LIB. II. Nouum Organum. m das C or poram Transformationespertinet, vt quantum in nobis eji pro* fhgamus ; LIL A Tque de Digmtntibus fine Prcerogatiuis In* fta-ntiarum breč diBa Jint. Illud vero moncn T dum , nos in hoc nojlro Organo traBare Logicam 3 non cpbilofophiam.Sed cum Logic a noflra, doceat In - telleBum (sr erudiat ad boe , vt non tenuibm <č\d en- tis quafi C lauicuiis, renim MbJtraBa captet prem f et > c vt Logica vulgaris ; ) fed Č\jtturam reuerd perfecet , (sr Corporum virtutes Mas , eorumque Leges in Alaterid deteminatas inueniat • itn vt non folurn ex Ihfaturd Mentis i fedex OSfdtura eruM-> quoque breč Scientia emanet • Miram non eji,fi vbi- que J\(aturalibus Contemplationibus e> Experimen~ tis , ad Sxempla Ar tis noflra , Conjferfa fuerit ( propius indicando <±Affirmatiuam F or - ma, vt Migrantes, Oftenfm«, Conutatus , cum Subiuncftmis; aut Srigendo Intdkclum, c> 'Ducett- do ad Genera & ShQituraj communcs :idque aut im- mediate , rt Clandeftmae, Monodicae, Foederis: aut Graduproxmo i yt Conftttujtiuae .* aut Cjradu in - fimo,vt Conformes: aut 'Fechficando IntcMlunu a confuetis, ‘ztf.Deuiantes; auFDucendo ad Formam hUgnam 9 fcuc Fabneam Vniuerfi, Limitaneae; aut Cauendo de Formi* & Cau/ts falfis , vt Cru- cis & Dinortij. Quod vero ad Operatiuam attinet ; lUaFraUicam autTAefignant • aut Menfurant • aut Subleuant* Defignant aut O/Iendendo d quibus iričift: tndum, ne ačlum agamus • yt Inft, Poteftatis : aut ad quidAfeirandum , fi detur.faculta$> M Innuentes t Mfinfurant quatuor illa Mathematicas Subleuant Polycreftae & Magicse. ^ L1 B. II. Nouum Organum. 3 59 Tur s us ex iftis Inllantijs 27. SSfonnullaruma (vt /uperius dmrmis de aliquibus) fmenda eji Col - le51 to tam ab imtio , nec 6xpe5landa~j particularis In - quifitio Sfaturarum. Qum generis funt in lian tise Conformes, Monodic^, Deuiantes, Limitanese, PoteitatisIanuse, Innuentes, Polycreflse,Magi¬ čne. Ha eni/tu ant zAuxiliantur Medentur InteL leUui e> Senfui ; ata Inflruunt Traxin , in genere . ^eliqua tum demitnt-* conqmrendxfunt , cum Conji~ ciemus Tabulas Comparentiae ad Opus fntcrpretu drča ahquam fhfaturam particularem. hunt enim-* Inftantise Prarogatims iftis infignita&doaataAnu wa inflar , mter vulgares InUantias Comparentiae: Et y>t ab initio dixinuis , pauca illarum funt Vice muf tanim \ Quocirca cum Pabulas conficimus , idce Om¬ ni f hdio funt inuefligandrt, e> in Tabulas referen- dae. Brit etiam earum mentio neceffana in ijs quce fej quuntw\ ‘P raponendus itaqueerat earum TraHa* ms. mfunc vero ad zAdminicula c> TfBificationes Indučtionis, e> deinceps ad Concreta _, Laten- tes Froceffus, <$7* Latentes Schematifmos, reli - qua qu& J \phorifino 2i» ordine propofturnus j pergeti m dum ; v/ tandem (tanquam Curatores Trobi Crfide* les) tradamus hommbus'fortunasfuas, emancipato In - teileblu, &fa 5 to tanquam Maiore ; Vnde ncceffe^ejl fequi emendationem Status bominis, e> Ampliationent potefiatis eius fuper Sffaturam, Homo enim per Up* Jum e> de S tatu Innocentia decidit % de T^egno Creaturas. Vtraque autem res etiam in hdc Vita in non- nuM Nouum Organum, Lib.IL $60 mila ex parte repararipotejl\ priorper T^chgionem Fidem , pofterior per oArtes Scientias. 5\Q?(juc^ enirtL-> per z5\d alediUionem facla eU Qreaturapror- Jus e> a d extremum rebeUis. Sed in virtute illm 'Di- plomatis, lnfudore vultus coniedes panem tmim, per labores Darios , (nonper Dijputationes certe, aut per otiofas Ceremonm magicas ) tan¬ dem O* aliqua ex parte ad panem~> bornim prabendum, id eft, ad yfus rita humana fub- igitur. Finis Libri Secundi Noui Organi. P ARA S CE VE, A D historiam natvralem, E T EXPERIMENTALEM. 9 D E S C R I P 1' IO historiae natv- RALIS ? ET EXPBRIMENTALIS, OVALU SVFFICIAT, ET SIT in Ordine ad Bafin, Sc Fundamenta Philofophias Vera*. V 0 D Inftaurationem noftrarn per partes edamiu , id eo JfreBat, T>t aliqmd extra periculum^ ponatur. Sh(on abfirmlu nos mouet ratio , w aham quandam Oper h par- ticulam iam in prafentifub* lungamuscum ijs qu& fu - *pra abfoluimus, Vna edamus, Ea efi Hefcriptio c> *DeUneatio Hiflorue Ffiaturalu O* Experimentalis i cm veneris , qUfi fit in Ordine ad (fiondendam Thilojo - pbiam. ; e> compleBdtur AMatcrtcm probam, copio- fam 0 & apte digeflam ad Opus Interpretu quod fucce - fot, Huic autem m lom proprim foret , » Jore experiri,Jifortehrec alV quibus ahjs curre ejjepojlint, ita vt dum nos deTlinata l_j ordine perjiciamus , bac par s (jute tam multiplcx ejl O* oneroja,etiam viuis nobu(Ji m 'Dimna:placuerit M a- iejlati) inflrui O* par ari pofiit, alijs a>na nobifcum in id Jedulo incumbentibus ; pr a [er tim quitm Vire s noflrre (ji inhocfolifuerimm') Vx tantre prouincireJufJicere vi~ dcantur . Stenim pure ad Opus ipfum fntelleSus perti~ nent , nos IsAarte no sir o fortafie vincemus. c At fn- teUeUus Materialiatam late patent , ?t ea (tanquanL> per Trocuratores M ercatores) t>ndique conpuiri importan debeant. Accedit etiam illud, qubd Ccep* tis nojlris vix dignum ejje re/limemus , yt in re tali, qitre Jere omnium Indujlrirepateat , nos ip/itempm teramus . Quod autem (Japut rei eH, Ip/inuncpraflabimus: r Ot ciufmodi Hifiorire Modum & Defcriptionem, qualis Intentioni noflrrejatisfaciat , diligenter e> exaUe pro~ ponamus ; ne homines non admoniti aliudagant, ad Exemplwn ŽNJaturahum Hifloriartm qu ScholceVuorumdoUorum\tamenabfquetali , qualem-> nune pracipiemus, Hifloria Ufaturali Experimem tali, vllos quigenere humano digm fint pr ogrc fin s , in S'cientijs fieri p otuijfie, aut pofifie. (fontra T?ero comparatd & bene tnHruUd buiuf m odi JJijlorii, additis Experimentis <*A uscilidribus & Lucifer is,m# in ipfo Interpretationis Curriculo occurrent > aut eruen* da crunt; paucorum ddnnorum Opus futumrn cjje In~ quifitionem 3fiatwr& & S cientiarum omnium. Itaque aut boe agendurn cit , aut Shfiegotium deferenduni->* lioc enimfolo c> vnico modo Fundamenta Tbilofo* pbice Derre c> AčUuce jlabihn pojjunt ; Et fimul perjfu cient homines , tancjum ex profundo fomno cxcitati cjuid inter Ingenij Tlačita Commenta 3 ac Feram Attiuam Tbilofopbiam interfit\ c> quid demumfit de_^ SJfiatura3fiaturam ipfiam confulere. Trimo igitur de huiufmodi HiHorid conficiendd pr recept a dabimus ingenere ; T )einde particularem eius Figuram bonnnibus [uh oculos p onem us; Inferenteš inter dum.* non minus Ad quid lnqui(itio aptan - da-, referenda fit , quam Quid quceri debeat . Sch hce t y vt Scopus rei bene intedeSus prauifus ; etianu* alia hominibus in mentem redigat , ^ ^ fior~ tafie pratermijja erunt. Hifloriam autem ifhm Hifto riam primarn, Jiue Hiftoriam Matrem appellarcj. i v 6 APHORISMI DE' CONFICIEND A H1STOR I A ‘Primo-j. Aphorismvs ■ A L 5[ At ur a in triplici S tatu ponu tur , tanquam Pogumen fubit trinum „ (tAut enim liber a e ji , & curfu Juo or - dinario je explicat • aut d prauitatibm (s* injolentijs minijlerio bu> manoconfiringitur & fmgitur. dAt^uePrimu* Ude-» Status 8 Parafceue,adHiftoriarn Statut WSpecies r enim ref er tur, Secundus ad Moi> lira ‘ Tertius ad Artificialia. Etenim in Artificiali - bm dfatura iugum recipit ab Imperio Homani* -nun- quam enim lila facla fmjjent abfque Homine . per Operam nnnislenum Hominis confpicitur pror- Jus noua Corporum Facies i eSrveluti Fe rum SJniuer- fitas altera , fene Theatrum alterum. c Eriplex itaque e/l Hifioria SSfaturalis. Frači at enim aut Sh[atura Libertatem, aut Errores , aut Vincula; Dt non male Eam partiripofiimus , in Hiftoriam Genera- tionum, Fraetergenerationum, Artium; qua- rum poStremam etiam Mechanicam & Experi- mentalem appellare conjueuimusEN/ecp tamen id prte- cipimus^vt.hacTria feparatim tra&entur. Quidni enim pofint Hifioria Monflrorum in fingulu Speciebus cum HiHorid ipfarum Specierum comungi . Etiam rti - ficialia quandoque cum Speciebut recle coniunguntur , quandoque mehus feparantur. Quamobrem e re natd de kis confilium capere optimum efl. cJJVfetbodus e- nim Tterationes (? prolmtntem gignit,aque vbi 5\G- miaejl,ac vbi SAfulla. II. H ifioria Jfaturalis ,vt SubicBo(quemadmodim diximui) triplex ; itn Vfu duplexefl. oAdbE betur enim aut propter rerum ipfarum cognitionem, qua Hifioria manaant ur • aut tanquam Materin c Prima-> Thdofophia , atque Uerre fnduUionis Supellex , fiuz~* Sjlua* Atque Pofierms koc nune agitur • SS/unc , in* quam ; Naturalem, < 3 c Experimentalem. quam • ne (ju e Dnjuam antehac. F\Qcque enim Ari¬ stoteles, aut Theophraftus, ant Diofcorides, aut Caius Plinius, multb minus Moderni bunc finem (de quo locjuimur) HifioriaFS^aturalis , y>nqudm fibi propofuerunt. Jtque in Hoc plunmum ejl- zt qui par- tes fcribendi HtBoriam ŽhQtturaiem fibipofihac Jump- ferint , boe perpetuo cogitent , atque animo agitent • Je~> non LeBoris deleBationi 5 non viilitati ipfz\ q U£ ex (JJArratiombus in pr a fen s capi pofiit , debereinferuu re . /ed conquirere (s* comparare feritni Copiam varietatem , qua veris Axiomatibm conficiendisJuffi - dat. Hoc enim Jicogitent , Modum bmufmodi Hi* fiorU Ipfifoi prafenbent. Finis enim rega Modum . IIL autem maioris e ji bac res opera laboris ; ^ illam minus onerarifuperfluis confentancum ejl. Tna itaque funt y de quibus Homines [mn plane admonenduvt in illisparceadmodum operamfuam col - locent\tanquam ijs qua majjam Operiš in immenfum aii2eant } Virtuiem p ar um aut nihilpromoueant . Trimo igitur face(fant Antiquitate f, c> Citatio- ne s, autSuffragia Aut bor um ; etiam Lite s , & Contro - uerfia , & Opiniones diferepantes-, Omma demqud_> Tbilologica, Bf[eque enim citetur A ut bor , re ciubia fidei ; interponatur Controuerfea > niji m re magni momenti m Qua vero ad Ornamenta Orationis , Similitudines y e> EloquentiaThefaurum t ^ iufmodi inaniaJpeftant , omnino abijciantur • .£#<0» io Parafceue, ad Hiftoriam qute recipimtur omnia, e> ipfa proponantur breuiter flnctim , vt nihil minusfint quam verba. Sferno enim qui i5\d atenaha ad JEdificia, vtl Sf'aues, vel huiufmodi alujiias StruBurm codigit & reponit, ea~» (Ofjicinarum more) bede codocat ojlentat vt p la* ceant 'Jed in hoc tantum fedulus efl, ytproba bona fint , O* vt in %'epofitorio jpatium minimum occupent . c Atque itaprorjm faciendum ejl. Secmdo, non multum a d rem facit Limiria illa-i Hifloriarum Sfaturalium inHefcnptiombu? č^Vi- Buriš Speciemm numerojis, atque earundem Vrneta * te curiofd. Huiufmodi enim pufida Varietates nihil dhud funt, qudm Lufus quidam Sfatura , e> Lafci* uiaprope ad fndiuiduorum Sfaturam accedunt: Atque habent Teragrationem quandam in ^ebus ipfis amcenam iucundam • Informationem vero ad Scicn- tm tenuem,<&* Jere fuperuacuam, Tertio, mijfa planefacienda funt omnes Sfar* rationes SuperUitiofa (non dicoTrodigiofe, vbiMe* moria earum reperieturfda O* probabilis, fed Super - Bitiofe)& Sxperimenta Magije Ceremonialis, Šfo- lumus enim r philofcphi£ Infamiam , cui HiBoria^j Sfatmalis primam puebet TsAammam ,F'abulis ani~ libus affkefcere . Prit fortafe Tempus Qpofiquam in Inquifitionem Sfatura paulo altius penetratum fit ) huiufmodi res leuiter percurrendi-, 'ttfiquidin ilhs ft* cibus h zre at virtutis Sfaturalis , ea extrahi e> ifi vfum condi po fit. Interim feponenda funt. StianL» Magiajfaturalis Experimentu dihgenter & cun£> feueritate Dentilandafunt , antequdm recipiantur, pr*" I Naturalem 6c Experimentalem* i i jertim iUa y qua ex vulgarnim Sjmpathijs Antipa thijs , magnd cum focordia &*facihtate creJendi/mul &fingendi , deriuarifolent • S\{jque~> nil y ant parum aČlum ejl, inexonerdn- dd Biflond ČNjaturali Tribmbis (jjute dvcimus ) rebrn fuperflm , ^ F olumina impleturafuijjent. que tamenbtcFinij. AEcjue enim requiritur in Opere magno , Ttf recipiunturJuccinUeficribantur; audm ytfuperflua abfcindantur: Licet nemim dubium e/Je pofiit, quin bmufmodi (jaflitas & L venit as ^ dele¬ či at ione m multo minorem tum Legend > tum Scnbenti prabiturafit. Verum illud/emper inculcandum efl\boc quodpartitur , Horreum ejfie tantummodo ts^Tromp- tuarium %crum ■ quo non manendnm , ^ habitan- dum fit cum voluptatefied eo defccndendum,prout res poflulat , cim aliquid ad vfum Jumendumfit , czrnz Opus Interpretis quod fuccedit . IV. * I jfiJdiflona quam reqiiirirnus animo deflina* mm , videndum cfi , late pateat , lit ad Menjuram Vmuerfi . 3fieque enim arttan- dus c(l:Mundus ad angujlias Intellellus, (fiuod adhuc fattum ejl) fed expandendus IntelleBus><& laxandus > ad Mundi Imagmem recipiendam , qualu inuenitur . Uudenim 3 Refpicerc pavica, & pronunciare fe- cundum pauca, 0/w«i4 perdidit. Tjefumentes iguur Tartitionem } quam paulb antefecimus Hi/loria IJfia- turalis (quodfit Generationum, Pretereeneratio- ^ Z nuni, 1 is Parafceue, a d Hiftoriam num, & Artiurn) Hiftorias Generationum con* flituimus Tartes quinque. Sit T rim a, /Et h er is £> Cce~ Miium , Secunda, Meteororum , ^ %egwnum Qquas Doc ant ) imi; Tracluum Didelicet d Luna vfque ad Superfciem Terra', Cui etiam parti C omet a s cuiuj^ cunque generis, tumfublimiores, mm humiliores ( ‘yt <- cunquefe habeat rei Derite) Ordinis caujd afligna - mus. Tcrtia > Terra Mam. Ouarta, Slemento- rum £qua Doc ant') Flammtc, fiue fgnis, Jem, Jqua, Terra. Elementa autem e o fenfu accipi volumus, Dt inteUigantur non pro Trimordijs %erum ,fed pro (jorporum SSfaturaliumJVIafis Maioribus. Ita enim Ehfatura 1 Rerum diftnbuitur, Dtfit quorundam (forpo-* rum Quantitas /Jiulj Mafia^ in Vniuerfo perqudm^> Magna ; quiaJcihcet ad Schematijmum eorum requm ritur Textura Materi# facilts obuia-, qualia l, funt 8a quatuor (qua diximuf) Corpora: *At quorundam aliorum CorporumJit Ouantitas in Vniuerfo parita, c> parce fuppeditata, propterTexturam Materi# valde diJSimilarem, & fubtilem, in plurimis de termina* tam, Organicam ; quaha funt Species rum SAfa* turahum, Metali a, Tlant#, Animalia % Ouare Trim Genus Corporum, Collegia Maiora- Tojlerius, Col- legia Minora appeliare confueuimus . /It Collegio - rum iftorum Maiorum esl Tars HiHoria Quarta, fub nomine Slementorum, Dt diximm. Dfequt^ Derb confunditur Tars Quarta cum Secunda aut Tertid,in boe quod in fingulis mentionem oAeris, Aqu#, Terr# fecimus. J n Secunda enim Tertia recipitur Historia eorum, tanqudm zTVfundi Tartium Integra Hum, c> JSfaturalem Sc Experimenta!eiru (juatenus pertinent ad Fabricam Configurationem Vniuerfi\ aAt in QmrtacontineturHiUoria Subfian- ti#dffaturce ipforum, qu eU ex Artibus Adecbanicu• Aut ex Operatiua parte Scientia- rum Liberalium-, Aut ex TraSlicu compluribus & 8x- perimentis, qute in HI nem propriam non coaluerunt • im mo qua quandoque ex Vulgatflima Expenentiaoc^ currunt,nec Artem omnino deJiderant.Quamobremfiex his omnibus qua ^'xim^,Generationibus,Preterge- nerationibus, Artibus, Experime^tis confeUa juerit Eltfloria ; nibil pratermijjum Eidetur,per mod Senfus ad informandimifntelleUunu infirui podit fr(equeigitur amplih intra (jrculm pantos Elmi wcantati)fubfidtabwms,fed<ČMundi Tomceriacir- cuitione tequabim us. j nter Parafceue, acl Hill: o n’a m ; V, I £\Qer c Partes e as quas dmmtts Hijlorire 4 maximi A yfus e ji Hiftoria Artium; proptered quod ojkndat Res in oSMotu , & magu reli a ducat a d c Praxin. Quinetiam toliit laruam e> velum d 'Rebus SRjatura- libus> qu£ plerunquejub varietate Figurarum (sr dp - parenti£ extern circa bane Hifloriam, licet Mec banicam (yt Dideri popit) e> minus Liberulem, (mijjd arrogantia &fa~ slu) fumma e ji adhibenda diligentia. Fjursus, inter M rte s p rajeruntur Sre, qua Corpora . Cpaturalia Rcrum FAateriaha exhibent y alt er ant, pr £p ar ant ; s>t Agricultura- C oquinana. \ Cbymica • TinUoria • Opificia Vitri } Efma/tre, Saccbari, c Pulue- ru Fjrijj Ignium Ar tificialiumjpapj ri, buiufmodu leiunioris autem funt v/iis , pnecipue conjijlunt in otu fubtiliManmm , c> fnHrumentormi ; qua~ les funt c fextona\ Fabrilis ■ oArcbiteBura ; Opificia^ Molendinorum } Horologiorum , ftmilih us ; /Jttb d* nullo modo neghgend#fint • tum quia in illis oc~ currunt multd, qure ad Corporum d\aturahum Altera- tionesjpeUant^tumquia accurateinformantde Motu Lationd, qu£ res eflmagniprorsus ad plurima-j mo - rnenti, penim Naturalem, & Experimencalem, 15 SJ er um in Congerie DniuerfdiHm Artium Hifto- rise, illud omriino monendum eH, penitus memorite mandandum ; recipienda ejfe Experimenta rt mm, nonfolum ea qua ducunt adfinem zArtis,fed etiam-* qute yllo modo interueniunt. Exempli gratid , quod LocuHa , aut Cancri coUi, cum prius Colorem luti re- ferrent, rubefcant, nlhilad menjam: fed hac ipja fin- fiantia tam en non mala efl ad Inquirendam dJ\jatii~ ram c fiubedind • cum idem eueniat etiam in Lateribm coUu. Simi lit er, qubd Čarne r minori morafaltan tur JAjeme qudm AEflate , non eo tantum jjeBat, vt Co~ quus abos bene £> qmntumfufficit condiat ; fed etiam finfiantia bona eH adindicandam jfaturam 3 d? fm* prefiionem Frigoris. Quamobrem toto (quod aiunt) (joelo errauerit, quiIntentioni nofiue jdtisfieri exijti- mauerit , Ji Artium Experimentacolligantur , hum ret folum gr atia, yt hoc modo ytom^ nium Experimentoritm AAAechanicorum nuuli , in ‘Pbilofophia pelagus yndequaque fiuant. DeleBus autem Infiantiarum in vnoquoque genere eminentio - rum Qquas maxime & diligentifiime conquirerc opor - tet, o* quafeyenar'i) ex T'rterogatms Infiantiarumpe~ tendus efl . V L D Efmendum etiamett boe loco, cfuodin Aphorif- Ivmis pp. up. ko . Libri primi fujius traSmrnut-, hic 1 6 Parafceue ? adHi£toriam hic vero , Pracepti more , breuiter imperare fufficiati Hoc e ji, ytrecipiantur in bane HiHoriam ; P rim d res Dulgattfima , quales quufuperuacuum putaret ferip- to inferere , quia tam familiariter nota funt • Dem , m Vilesfllliberales^urpes • (Omniaemm mlin- da mundis; c> fiLucrum ex Lotio boni odoris ftt\ multo magij Lumen Jnformatio ex re qualibet:) Edam res Leues Pueriles ; (ne c mir um ; repne ^ rafcendum enim plane eH:) PoHremo , res qua ni - cuiufdam Subtilitatis ejfeVidentur, quod in milim fint vfus. Ufeque enim ( vt iam dtUum efi) qua in hac Hiflorid proponentur , propter fe congefla funt: Itaque neque dignitatem eorum ex fe metin par e(l , fed quatenus ad alia transferri pofiint , & influ' ant in P btlofophiam. VIL T Lludinfuper pracipimus , vt omnia in Pfaturahbm *tam Corporibm quam Virtutibm (quantum f eri po - teji') minerala, appenfa , dimenfa, deteminata propo- nantur . meditamur , »o« Speculationes . Phy/tca autem athematica bene commifla, ge - nerant Pravicam. Qmmobrem exaUa feslitutiones O* Difiantia Planet ar um , m HiUorid Cceleshum : Pena zAmbitw& Ojuantum occupet in fuperficie re- /pečlu Aquarum , w Hišloria Pena & Marn: Ouan- tam compreflionem Jer patiatur abfqueforti /Intitjpid, in Hifl or id zAeru : Quantiimin perfcribenda funt, Qum vero exaUa Troportiones baberinon pofint y tum certe ad JEslimatiuas aut (Jomparatiuas indefi - nitas confugiendum e ji. Veluti (Jiforte calculu A/tro- nomorum , de ‘Diftantijs , diffidmms) quod Luna /it infra vmbram Terra ; quod Mer c urim fitfupra Lu¬ nam • & hitiu/modi. Etiam cum Medla c Pr oporno- ne s baberi non pofint , proponantur Ex trem te: Veluti quod languidior Magnes attollat Ferrum ad tale pon - dus , reffettu ponderis ipjius Lapidis ; & quod maxi* ml rirtuofus, etiam adrationem fexagecuplam ; quod nos in armato Magnete admodum parno fieri vidimus. dAtquefatisfcimus iftas Inftantm determinatas non facile aut fepe occurrere; jed in ipfo Interpretationis curnculo , tanquam Auxiliares , (quandores maxim\ pofulat j deber e exquiri, V er un tam en fi forte oc - currant , modo non progreffum conficienda Dfaturahs Hiftoria nimis remorentur, etiam in ipjam e as inferere oportet. VIII. F ldem Wro eorumfua in UMoridfunt recipienda v qubd attinet\ neceffe e/l vt iila fint aut fidei Qen* y aut fideiDubia , aut fidei Damnata. %Atque Prms genus fmpliciter ejl proponendum. S ecundum y cum nota • per verbum Traditur, aut Referiint,^«^ ^\udiui ex fide-digno, & buiujmodi * %f(am ay > oumenta Fidei in alterutram p ar tem > nimis operofum C foret ajcribere : e> proculdubio fcribentem nimis re- J ' c mora- i 18 Parafceue, ad Hiftoriam morabitur . Jfeque multum etiam refert , ad id quod agitur : quomam (vt in Apliorifmo 118. Lib. i. dixi- mus')falfitatem 6 xperimentorum y nife eaybiqueJca~ teant , ventos zAxwmatumpaulb poli conuincet. At~ tamen fi fnflantia fuerit nobilior , autvfu ipfo , aut quia aliamultaex lUd pendere pofint • turn eerte no - minandm esl <*Author : neque id nude tantkm-> > Jed cum mentione alujmpotrum illeu ex TZelatione, aut Exfcnptwne , (fiualia funt Jere, qu£ fcribit G.Pli- nius) aut potim ex Scientid proprid iUa affirmauerit • atque etiam mr um fuerit res fui temporis> an yetufiior ; injuper , Dtrum fit talequippiam y cumneceffe foret vt multi ejfent tejle s y fi ver um foret ; denique > Dtnim dAuthor Ule fuerit yaniloquus leuis , an fobrius Jeuerus ; c> fimilia y qua faciunt ad pondus Fidei. Fojlremo res 'Damnatte fdei , & tarnen iaUatas & celebratas • quales,partim negleUu, par tim propter v- fum Similitudimm , per multa tam fecula inualue - runt y (yeluti,quod J dam us liget Magnetem s fiforte Origo Fani > tatis aut Credulitatis alicuius occurrat , illam not ar e^: Toeluti , quod herbte Satjrio attributa fit yis adexcitan * dam ‘Venerem , quia c Radixfcilicet in fguram teflon-* lorum efformata fit: Cum reuerd hoc fiat y quia ad - nafeitur annis fingulis noua radix bulbofa , adhterente radie e anni prioris * vnde TDidjmi illi . Manifejlttm autem Naturalen^ & Experimentaleni. i? autemboc ejl, quodnoua %adix femper inueniaturfo - hda & fucculenta , emarcida & [pongiofa. Qua- re nil mirum,jialtera mergatur in aqud, altera natet: QuodUmenpro re mira habetur , £> reliquis eiusHer~ ba Virtutibus autboritntem addidit. IX. S ljperfunt Mdditamenta quadam Hijloria ( 4 * turalii vtilia , quaque eam magij commode infle - Uere aptare pofiint ad Opus Interpretis, quodfuc~ cedit. Ida, quinquefunt . Trimum , QweUiones (non Caufarum dico,fed Fa~ Ui) adijciendafunt,vt inquifitionem iplteriorem pro * e> follicitent: Vt, in HittoridTerra & Afn~ ris, V trum Mare (fafjnum fluat refiuat, & quali borarumJpatio; V trum [it a!iqua (Jontinens Aujlralis > an potius InfuU • Jimilin. —. Secundo, in Experimento aliquonouo & fubtiliore , addendus e ji Modus ip/e Experimenti, qui adbibitus e d: vt lih? rum /it bominum Iudicium, vtrum Informa- tioper Sxperimentum illudfitfidum aut fallax ; atque etiam excitetur bominum Indujlria-j, ad exquirendos Modos ([ificri pojit) magis accuratos. { Tertio , ji quidfubjit in aliqud djjarratione dubij vel fcrupuh, id/upprimi aut rcticeri onminb nolumm • jed plane perjpicue afcribi, 3\ jota aut Moniti loco. Cupimus enim Hffloriam Er imam, veluti faUo Sa- cramento deDeritate eius in jingulis, rehgiofifiime con* c z Jerihi ; 20 ' * Parafceue* ad Hiftoriam ficribj cum fu %)olumen Operam Det , (sr (quantum inter Maic(iatem Diuinorum, Humihtntem Ter * renorum coli at tonem facere liceat) tanpuam Scriptura altera. Ouartb, non abs re fuerit Obferuationei quando~ que affergcre • (id quodC. Plinius fecit ;) veluti in HiHona Terra (sr Mark• Ono d E en aram figur# , (quatenus adhuc cogmtu e/l) reffeBu Mariani,ft ad Aujlrum angufla & veluti acumtnata, ad Septentrio - neslatn (sr ampla ; Mariam , ; Etcjubd Oceani Mavra interjecent Eerrasalueit expor rediš inter oAu* jlrum (sr Septentriones, z/zččt Orientem (sr Om- denteirLs , ni jifort e in extremis Tjegionibus Polanbm. Etiam Canones (qui nilaliad fant quam Objemam* ne s generale s & Catholicce) optime ajcribumtur: ve- lati in Hiši or id (fodeflium ; Denar nunquanu> diHet d Sole plus partibus Mercarmt, 23. Etquod Planeta, qui faprd Solema locantur, tardtfime moae - cimi longifime d Pena abfint: Planetce. inf ra So¬ lem , celehime. M liudinfaper Obferuationis gen m ad- hibendum\ quod nondam in rfum venit, licet (it band exiga.i momenti . fllud tale e ji: nempe, Dt fubiungan^ tar ijs qu& funt , ea qux non funt. ‘Delati, in Hiflorid C oe lefli um, Ouod non inuematurjlella oblonga vel tri~ angulavufed quod omnis Jlella fit globofa: Del Glo a hoja Iimplicitergpt Luna • Del ad ajfeclum Angulatajed inmedio globo ja,vt reliqu tanquam_j in tranfetu recenfeantur 5 vt IntelleEtum vellicent , nu hil amplluu X. /V ' Daue hacfufficient, quatenus ad Traceptage * J~\. neralia: qua fi diligenter obferuentur, & finemu reBapetet boe Opus Hifloria , nec excrefcet /upra ma* dum . Quodfi etiam, prout circumfcribitur limita- tur , Vafium Opus ahcui pufdanimo Dideri pofiit ; is in c Bibliothecas o culo s conuertat ; alia , (^orpGra Inris Gnila ant Iuris Canonici ex vndparteJpeElet,&* fommentanos DoBorum lurifconfultorum^ ex aU ter a • c> Dl de at quid interfit quoad Molem & Volu - dfobts enim (qui , tanquam Scriba fideles, le - ves ipfas jfatura, e> w 7 ^/zW excipinm conferk bimus) breuitas competit , fwč ab ipjis T^ebus impo- nitur . Opinionum autem-, Flacitorum , £7» Specu- lationum , «0« e/? numemsneque finis. Ouod Dero in Diflributione Operbnofri mentionem fecimus Cardinalium Virtutum m dfaturd\ & quod etiam barum Hifioria, antequam ad Opus Inter¬ preta- Parafceuej&c, pretationis ipentum fuent , perfcribenda ejjet ; Hum rei minime oblitifurmis,fed eam 3^Qobisipfis referuaui- mus : cum de aliorumfindujlrid in hac rt^ 3 priujqudm bomines cum Ihfiaturd paulo arclius confuefcere inc<%~ perint y prolixeJpondere non audeamus . Vfiunc itaque adDelineationem Hiftoriarum Particularium ve- niendum . Ver um y front nuncnegotijs diftringimur > non Hte- rmfuppetit otium y ejudm vt Catalogum tantiim Hi¬ ftoriarum Particularium jecundum CapitaJubiun - gamus. Enimuero cum primum Ime rei vacare pofii- mus y conjiliurn e JI in fingulis , veluti Interrogando, do- cere- y qualiajmt circa Dnamquamque Hiftoriarum illa - rumpotifiimum mquirenda & confcribenda, tmqmm ea qua adfinem noUrum faciunt , infiar Topicorum quorundam Earticularmm: y>elpotius y vt (jumpto ex- emplo a Caufis Ciuilibus) inbac Vindicatione Mag- ruk fine ProcefTu, 'a fauore~><&* Trouidentid Dimna conceffio inUituto, (per quem genus bumanum Im fuum in Zhfiaturam recuperare contendit ) Jfiaturam iffiam e> zArte sfuper Articulos examinemus . C ATA- * f / /■ ✓ / f ) ,\ I / \ ( I < I * / \ / / GATALOGVS HISTORIARVM PARTlCVLARIVM, fecundum C apita-j. IftoriaCoeleftiiim;{i- ue Aftronomica. Hiftoria configura- tionis Codi & par¬ nim* eius a verfus Terram 6c partes eius- fme Cofmo- graphica. Hiftoria Cometarum. Hiftoria Meteororum ignitorum. Hiftoria Fulgurum,Fulminum^onitruum <3c Corufcationum. Hiftoria Ventorum,&Flatuum rcpcntino- rum,& Vndulationum Acris. d Hifto- ?• 4 * 5- 6 . 16 Qatalogm Htitonamm Tarticularium, 7. Hiftoria Iridum. 8 . Hiftoria Nubium, prout fuperne confpici- untur. p, Hiftoria ExpanfionisCoerule<^ Crepufcu- li, plurium Solium , plurium Lunarum, Ha]onum,Colorum varioru Soliš & Lu¬ na^-atq; omnis varietatis Coeleftium ad afpečtum, qux fit ratione Medij. 10. HiftoriaPluuiarum Ordinariarum ; Procel- lofarum > <5c Prodigiofarurmetiam Catara- čtarum (kjuas vocanb) G'oelf,& fimilium. n. HiftoriaGrandinisjNiuis^GekijPruin^Ne- bube,Roris, & fimilium, O, Hiftoria omnium aliorum CadentiufiueDe- fcendentiumexalto,< 3 efupernegeneratoru. 1 3. Hiftoria Sonituum in alto (Ti modo fint ali- quT)pra2ter T onitrua. 14. Hiftoria Aeris, in Toto % fiue in Configura¬ tione Mundi, 15. Hiftoria Tempeftatum, fiue Temperamen- torum Anni,tam fecundum variationes Regionum, quam fecundum accidentia Temporum,& periodos Annorum; Dilu- uiorumdFeruorurn, Siccitatu, & fimilium. 16. Hiftoria Terr$ < 3 c Maris- Figur^ & Ambitus ipforum>< 3 c Configurationis ipforuminter fe, atq; Exporre< 5 tionis ipforum in latum aut anguftum;Infularum Terr ^ in Mari,Si- nuum Ma- l 2 7 Jecundum Capita. L.-. nuum Maris, < 3 c Lacuumfalforum in Ter¬ ra, Ifthmorum, Promoncoriorum. 17. Hiftoria Motuum (fi qui fint) globi Terme <3t Maris; <3cexquibusExperimentis illi colligi pofsint. 18. Hiftoria Motuum maiorum < 5 cPerturbatio- num in Teri a < 3 c Mari- nempe Terr$ Mo - tuum <$c Tremorum & Hiatuum, Infula~ rum de nouo enafcentium, Infularum flu- ftuantium, Abruptionum Terrarum per ingreffum Maris, Inuafionum <$c Illuuio- num, < 3 c contraDelertionuMaris- Erupti- onum Ignium e Terra, Eruptionum fubi- tanearum Aquarum c Terra, & fimilium. Ip. Hiftoria GeographicaNaturalis,Montium, Vallium,Syluarum,Planitierum, Arena- rum,Paludum,Lacuum,Fluuiorum,Tor- rentium, Fontium, X JLnorum Hommis, Statura, Compagis, Vultus, < 3 c Lineamentorum; eorumcpie varietatis fecundum Gentes &Climata aut alias minores Differentias. 4.Z. Hiftoria Phyfiognomica fuper ipfa. 43. Hiftoria Anatomica,fme Membrorum inter- norum Hominis; & varietatis ipforum, qua- z? 3 ° Catalogus Hijloriarum particularium, quatenusinueniturin ipsanaturali Com- page & Stručtura, < 3 c non tanturn quoad Morbos < 3 t Accidentia pr^ternaturalia. 44. Hiftoria partium fimilarium Hominis- vo Carnis, Ofsium^Membranarum^c. 45. Hiftoria Humorum in Homine-Sanguinis, Bilis, Spermatis,&c. Hiftoria Excrementorum; Sptiti, Vrina- rumjSudorum^Sedimentorum, CapiUo- rum,Pilorum,Rediuiaiurn, Vnguitim, <3c fimilium. * 47. HiftoriaFactiltatum; Attračlionis, Digefti- onis, Retentionis, Expulfionis, Sanguiii- cationis, Afsimilationis alimentorum in membra, Verfionis Sanguinis <5c Floris eius in Spiritum,&c. 48. HiftoriaMotuumNaturaiiimi < 3 c Inuolun« tarioram; vt MotusCordis ,Motus Pul- fuum,Sternutationis,Motus Pulmonum, Motus Erečtionis V irga?,&c. 49. Hiftoria Motuum mixtorum ex Naturali- bus < 3 t Voluntarijs; veluti Refpirationis, Tufsis, Vrinationis, Sediš, &c. 5Q* Hiftoria Motuum Voluntariorum - vt I11- ftrumentorum ad voces articulatasjvtMo- tuum Oculorum, Linguse,Faucimn, nuum, Digitorum; Deglutitionis, < 5 cc. 51. Hifto- Jecundunu Capital. 51. Hiftoria Somni & Infomniorum. 52. Hiftoria diuerforum Habituum Corporis- Pinguis, Macilenti ; Complexionum, (quas vocant,)&c. 53. Hiftoria Generationis Homanu m. 54 * HiftoriaConceptionis, Viuificationis, Ge- ftationis in Vtero, Partus,<3tc. 55. Hiftoria Alimentationis Hominis, atque omnis Edulij 6c Potabilis, atqueomnis Diaet^; & Varietatis ipforum fecundum Gentes aut minores differentias. Hiftoria Angmentationis <3t Incrementi Corporis in Foto čcPartibusipfius. 57. Hiftoria Decurfus iEtatis; Infantise, Pue- ritias, Iuuentutis, Senečlutis, Longasui- tatis, Breuitatis V itse, & fimilium, fecun¬ dum Gentes 6c minores differentias. 58. Hiftoria Vitac & Mortis. 59. HiftoriaMedicinalisMorborum, &Symp- tomatum & Signorum eorundem. 60. Hiftoria Medicinalis, Curse, & Remedio- rum, & Liberationum a Morbis. 61. Hiftoria Medicinaliseorum qu^ conferuant Corpus < 3 c Sanitatem. Čl . Hiftoria Medicinalis eorum qu£ pertincnt ad Formam & Decus Corporis,&c. Hifto- p Qatalogus Htitoriarum 'Particularium , Hiftoria Medicinalis eorum quas corpus aL terant, Diicurfus, Memo¬ rial <3cc. 75?. Hifto- 1 feciindum Capita-j. 79. Hiftoria Diuinationum Nafcuralium, So. Hiftoria Dignotionum, ftue Diacrifium 00 cultarum Naturalium. . j , j v. « ' ' - * / e -V - - • V s. v - ; •" j J L : ' : M 8 L Hiftoria Coquinaria-6c Artium fubferuien- tiurn, velutiMacellaria, Auiaria, <• » . ■ ioz. Hiftoria Laterana, & Tegularia. 103. Hiftoria Figulans. , ro^f. Hiftoria Cementarn, Sc Cruftaria. 105. Hiftoria Ligni-fabrilis. 106. Hiftoria Plumbaria. < S; * / ’ Xo 7. HiftonaVitri Sc omnium Vitreorum, Scirpis > &: fimilibus. 114. Hiftoria Lotricaria,Scoparia,&.c, 115. Hiftoria Agriculturae, Pafcuarias, Cultus Syluarum,6cc. u6. HiRoria Hortulaaa. 117. Hiftoria Pifcatoria. 118. Hiftoria Venationis de Aucupij. np. Hiftoria Rei Bellica^&i Artium fubferuieru tium;vc Armamentaria', Arcuaria,Sa- gittaria, Sclopetaria, Tormentaria, Bali- ftaria, Machinaria, &c. UO, Hiftoria Rei Nauticse, & Pračticarum, de Artium fubferuientium. m- Hifto^ fatalogus Hitfonarum Tarticulamm&c. ui. Hiftoria Athletica,& omnis generis Exerci- tationum Hominis. U2. Hiftoria Rei Equeftris. 123. Hiftoria Ludorum omnis generis^ 124.. Hiftoria Pneftigiatorum < 3 c Circulatorum. 12j. Hiftoria Mifcellanea diuerfarum Materia- rum Artifidalium; vtEfmaltasJporcella- nas, complurium Casmentornm,&c. izd. Hiftoria Salium. 127. Hiftoria Mifcellanea dmeriarnm Machi- narum, &Motuum. 128. Hiftoria Mifcellanea Experimentorum Vulgarium, quas non coaluerunt in Ar- tem. Etiam Matbematicarum purarum Hiftoria confcribenda funt , hcet fintpotius Oh« feruattones quam Experimenta^>. 129. Hiftoria naturaruga ^cpoteftatum Nume- rorum. 130. Hiftoria naturarum & poteftatum Figu- rarum. N ’ On abs refuent admonere ., quod , c um necejje ftt multa ex Sxperimentis fub duobus Titulis Del pluribus cadere , ( Deluti Riftoria Plantarum , Hiftoria ArtisHortuIanče/w//ta babebunt fere com - nrnnia) commodior fit Incjuijitio per Artes > Adifofi- tio vero per C or por a. dParum enim nobis cura efl de aArtibus ipfis ecbanicis,fedtantum de ijs qua afferunt ad inUruendam 'Philofo ** phianu. ^Verum bac e re natd melius regentur, > • \ . y F I N I S. Errata. Tag,z6.lin,$.legt Materi*. T.lo.l.l 6 .ltgt.^ 4 poc*lyp(im, V.^^.l.z.UgtldlM. T.6^,l to legt rjutm. V.77.1. vi Jpeciem ipfam. P, 81.li.pr o Vrudtnija,ltgt Sapicnti*. T.loo.l. 1 g.ltgiprtparttii- n»m. V.izziMtJltgt Ident. T>.ij 5 .l^JegtijUM^ro qu/t. P.164.I.1 ^.dtlc&. V . 103.1 i6.legt nota. "P.zo^.l antepm.Uge Ideii. 'P.zn.l.^Jegtrt, pro&, P. . Ugtiacutientia' P.iji, l.l.Ugepro hlo ,loc)>, V,z6o.t.telegetrudantur,, ¥.178.1^6.legidimonttravt. V,z 99 .l.8.ltgt idontaruM. P. 3 23 .l.zz.Ugt JffimiUmrtis. L O N D I N I, Apud IoanneM Billivm^ 3f )pographum Regim. mTdč. x x 4 I / . s S • . 7 '■ . / i . I ‘ I < % v , t