M E U M E T DISCERNENl Ver Novam, & Methodfe formationem, Jura, five legcs rite intelli- gcndi, interprctandi, reconciliandi, 3c applicandi, adeoque fuum cuique tribuendi. Non tam Theoricis, & praxin incipientibus fumme neceflaria, quam pra£ticis ipfis apprime utilis. Zuccinčiz quidem, fed accurate , utpott per direHionetn caufdrum Ad Lucern puhlicam conlcripta , St ex- * Ver k JOANNEM ROMARICUM Brugler ab Herculsberg J.C. Comit* Palat. Cjelar.& Celfiffimor. Principp. ab Eggenberg refpe&ive Confil. & Secret. Augufbe Vindelicorum Typis Jaeobi Koppmavr cjufdem Reipub. Typographi. M. DC. XCV, » :•*- 'P V .*• A ‘ - "■i ■ ' i-,' 1 >f t. v';J' V; Vi '7V:V.^ , • ■ *V _ « % H l , . [ ' . ■> * h . ; 4 . ! i . ", ./ V i • *>;. n ' m Ff - • • • - ;^yl■ : r ■■, .*. ■ •; i ■ v '> 11**6 'ibQ4Z4QZ Sereniffimis Ducibus , Celfiffi « Revetendiffimh Principih m , Reveren* * dijfmh , lllu(irijjimis , F,xcc4lentijjmis , Verillujiri- bus , lllujiribiu , IVanobilibuf , ar Generofii lncljti Ducatus Carniolis. Pio c er ib us , • Stattbu* &c. Dominis, Dominis fuis Gratiofiflimis juita & Gratiofis. Nformatoria t radio , <^ 7 ° Gratiofif finih juxta ac gratiofis manihm Vejim, j Sereniflimi Duces, Cel- (ifllmi & Reverendiffimi Prin- cipes, ReverendilTimijllluftriffimi, Ex- cellentinimi, Perilluftres, liluflrres, Prae- nobiles, ac Generofi Domini, Domini CratiofifTimi juxta & Gratiofi, Protegen- dii bumillime offero , ddico , confecro , non mfd X 2 prx- prafumamperfečUJJtme informatis regulas In - formatiom pnejcribere, fed ut per prapoten- iem Vejlram aučloritatem , contra Zoilorum plurimorum infultm, ad Informandorum In- formationem jecure promoveam. Indigna qui* dem funt ,fateor , tamprcepotenti protečlione , ftmolem ipfim levijjimam, & exigmmfolio- rum numerum gratioffjimi juxta &gratio* fi oculi V eftri refficiant 5 digna fient, ji rima - ri mecum reconditum materice Ibejaurum , & h umi Mm e ojferentis propenfijjimos ajftclm pariter gratiofjjimc j uxta&gratioseplaceat ♦ Nec parva nimu ea repat abit incomp ar abilis prudentia Veftra ,fi velfblum memimjjegra- tiofijjime juxta<& gratiose dtgnemini , com- pendiis jamJludere orbem, & tuentibm Colof fts Rhodijs Mjrmeidu miracula fečlari, Et quis ignorat par-vu etiam gratiam fuam per anticpia decantariparamiaRjujfragio Man- tuani Vatu funt quoque vel minimo pomula honos honos inejl , fi faventibm Mecoenatk mamb m decerpatur:‘ y Accipite igitur,grapoftjJimijuxtd & gratiofi Domini, placidijjimo, quoJoletis i animo, & gratiofijjimis juxta & gratiofu ntanibm , ut mole exiguum , it a reconditd ma - teria opm maximum , cb° a d indigov mn in - Jlručlionem pr cepot enter promovete • itdhu- rniUime fupplico , Vobis numerofijjimos Ceeli favores , mihi vero gratiam Veftram c um humillima reverentia animitus apprecando. Gratiofiffimis juxta & Gratiofisobfequijs Veftris, Jo. Romaricus Brugler ab Herculsberg. &c. A P R O B A TI O. C Um liber hic dičtus ( Jrs tfuum difcernendi ) materiarn de rite in - telligendis , interpretandis y reconciliandis , applicandis legi bas , ut (citu necdfariam , na in praxi difficilem. ]uxta cattfarum regulas ,non minusclaie,pcripicuč,&lubtiliter, quam pru- denter, ac iolide, cumpfimis autem compen- diole dilcutiat, ac poponat, adcoque fuum cuife tribuere ncruoie doccat, digniflimum Jure lu6- met merito judico , ut ad bonum Rcipublica;' in lucern puhlicam prbmovčatur , & omnibus aqui bonife cenjoribus quam optirne coiiimen- detur. Augud* 15. Decembr. Franc Guilielm. AymairSS. Theolog. Dočtor. Confil, psenitent.ac Cenlor. PR/EFATIO PR^EFATIO AD LECTOREM A Ctum agendum me fufcepifle, amice Leclor, alferes, & laborem, ouem ali) pridem vice- runt, dum jura exponere s legelve interpre* tari attentavi; Non ignoro id equidem , led ignorare nec te velim, alios ut varios & diverfos, ita vario & diver(o a meo modo, Methodoque laborem ilium fuf- cepiffe. Legaš (edulo , peilegafque ; depreheodes i/los labore vel nimis /argot, vel nimis parcos , vel v im is genericos , vel nimisjpecificos , vel nimis tbeericos , vel ni. \nii pra&icos , ve! nimu p/ofundos , & captn dijficiliores , quam ut a theoricis, & paxin primum inchoatuiis pe- fletrari queant, vel nimis folittos , adeoqne liyIo, & propofitione ,ut ut caeteroquin do&os, minus certi ap- tos, quam ut omnibus , ant quibu(cunque, pro requid to Neceflitatis, ac defiderio fuo prodne, aut latisfaciant. Preterea te fcire, pendculareque velim , multos, ut rede moverepotes, hac de uiateria quidem fcripfif. fe, fcripturofque impofterum , fed nunquam expla- raturos tam plene ac perledte Ipinofos , & intricatos ipfius nexus , ad explanationem ipforum pleniorem nihil amplius ut defideretur. Nec eft, quod ulla defu- peradmiracio te invadat: cum materia h»?c novos in dies pariatcafus, novos (emper poft (e trahat relolven- dos,fručlus proinde praeleferat uberrimos, & utilita- tem ex fe fpondeat quammaximam , citra cujus prae- cognitionem immenfum , ac interminatum jurif. pru» AD LECTOREM. prudentiae in pelagus navigium facere qui praefumit, propofitum tam parum attinget portum, quam cer- to naufiragium (ubibtt ille, qui terebrata Navi mari- timos tranfire conatur aeftus. Ad luperandos igituc tot, tantosqne , inoceano Jurifprudencia? Naviganti- bus, pnefertim aufem navigare incipientibus, obfcu- ritatis fcopulos, & commonftrandum tranfitum, quo lecure ad littus propoOtx cognitionis pervenire pof- fint, in id potiffimum ddudavi, ut univerfam ln&el- ligentia:, ac Interpretationis &c. Juriš materiam com- pendio qua(i comprehenderem , adeoque nec ad tae- dium ledoris nimit Urgb , nec pro cognolcendi ip. fius neceffitate nimis farrt , & eo tamen non ob- flante , nec genericb tantum , (ed & illam tradarem , ita , ut omnia , qu* ad intelligentiata ipfius praTcitu , tam quoad praxin , quam quoad Theoriam , neceffaria videbantur, & proficua , bre- viffime conjungeretss. Adhibui autem methodum, quam intejlečhi faciiiorem judicavi , nempe caufa- rum, five per caulas,ut non tam pradicisjam iplis, quam ad Theoriam adhuc incumbentibus, & pra- xin inchoaturis , aut incipientibus operam meam redderem commendatam. Tu , Ledor benevole , hac opeila mea amice fruere, & doneč plura fub}un^ gam, naihi fave , valeque incegerrime. >(!.)( >Wi VftiMtSaT lu* Kfc* KJ i&S CAPllT J. D; Defcriptione inkrpretaiknis Juriš No - mhialK §* i* Nterpretario eft pomen verbale,der ] r cendensa \erbointerpretor, quod jinjurenon unamhabet fignificati- jonem, uti apparec vel folum exl » _7 pr, ff 4 de O, J, dr /, i. §. 6.ff ai SČt,7er?yl. Sumitur enim piodocere, fiveex- plicare, pro judicare, pro confulere,five de jure refpondere, & uberiusproaliis. Etquia ver- bum interpretari venit k norrine interpres^ Jaroinde iilud etiam diverfimode injureaccipi facildcolligi pbteft. Na mini, i.ff, V 4 O.de- notat talern perfonam, quse abhibetur, ad in» teiiigendas linguasexoticas, & vocatur Ger- manice @tn^oDiIlCtfd)Cf. Deind tinii.ffl de c Proxen, idem eft ac Projceneta, qui ad nego- cia inter perfonas diverfas concilianda mini- fterimm fuumaccomrnodarefolet, vid, Carpa 20 v 4 part> z. decifi 4 > longč etiam aliter inter- A pre- a €ap. 11. ie&efcription? — ■' ■ ■ ■ I« n I ■■■ -1 £retes hic a nobis dicuntur, uti conftabit in quentibu% (/. 2 . Potrb tjnčm ambiguum etiam (it vora^ ha k. m juri fuse traduftt commentatores ad /* ji JS /3 ff-de JJ$ /*Hic pet Jus intelligitnr oir?« ns id, quiequid in fc jus cofttinet. caput. II. Ds Defrdptiom Interpntationis Juriš Reali. $. U I Nterpretacio juriš variis modis definitur* Src enim deferibit Dn. Erneft* Fridcr* Schroetef in difp.de tnterpr. jur. cap. i. tbef. 4. qu6d in« terpretari jura nihil aHud Gt,quatn textum juriš quoad Verbum, autintegram orationem, obfcurum, aut ambiguum, autdifficilem, aut perpigsum, nonrečtd leftum vel intelledum, coogrud exponere, & planurn, faeile, ar genui« n um reddere, caufas etiam, ftve rationes ipia« rum Couflitutionti fubjicere^reverba legli cum flvence, isnc«ntiaque conferte, verumquefen- hun earum elicere, quaj ariverfari videntur, a- m& alia huc pertinentia expedire. Sed ho c non eh definiendum definire, feddilatare, in & pe; fuas partes refolvere, ac fingulas exp!i- ore, Deinde Fr* Mantica ita definit } qu6d interpretatimisjuris Reali. $ - —~ I I MU lit juriš fcripti ad fingulares cafus quotidi£ ot>“ venientesdextra accommcdatio* Sed haecde* finitio purtimeft obfcura,& ambigua, partim arsguftior dtfiniuo* Ambigua, & obfcura tft ob verba ; Jingulares cafus. Quia vox, fingu- laris. eftvagaefigniticitianis* Anguftior rie- finitio, ide5, qai.i jus non Scriptum etiam ad- snictk interpretationem, uti monftrarur infra in cap.C. j«Haec vero definitio jus non fcrip- tumexeludit, live omittlt* Beinde omittit^ autexcludic etiam interpretationem 2 loČlrina. lem, quia illa non jus accommodat ad cafus lin«* gulares quotididobvenientes; Sed jus faltem docet, & quidem vel informando ftudiofos ju¬ riš,, vel refpondendo de jure confulentibus* Prteterejl Bare*/« leB. 2 . n. 22 . ad 4 /j*. ff> de publ. & veUigal. ita deferibit $ qu6d nihilali- udfit, quamaperta, &congrua verbi fignifi- catio. Sedhaec definitio aut nimis lata, aut nimis angufta eft, Nimis lata propterea, quia etiam intcrpretationi Theologicte s Medica;, & Philofophicse competere poteft, Nimis angu- fta ide6, quia fi fumitur pro fubftrata materia, tune folummodoad fignificationem verbi re- ftringitur ^ cum camen interpreratio juriš non ad explieacionem fignificationis verborum <« A z folusa 4 Cap II de dejcriptione folum reflečtat, fed etbm ad fenccntiam mentis in verbis contentoe, & vim rationis adjedoe, adeoque ad voiuntatem legishtorisj difponen- tis, velcontrahentis extehdat 4 E tliccc Fo; (te¬ ras de interpret, jur. lib. i. cap, //sta d deri bat; quod lit eorurn, quae in jure continentur,refta 8 & artificiofaexplanatio } atqueexpofitioj Quia ver6 htec defcriptio etiam arbitraria, fubtili t [{ribice, Jiverigorojk &c* conspetere videtur s quastamen omnin6 explo(asefle oportet, pro- indd videndum, ac laborandum, annon aliqua meiior, & perfedior dari podit«, §* 2 *Videtur ficrečtd definiri, qu5d inter- pretatio juriš lit explicatio Cdnim, quae jus continet, juri, & aequitau congrua. Hsecenitn definitio conftatgeriere remotocum differen- tia generica, & fpecifica* Genus remotum cum differentia generica propterea adhibetur, quia proxirrtum genus nominetehas nullum acleft, unde illa duohujus uniusvicefungun- tur & indicant, cum quibus partim coriveniat s purtim difterat Interptetatio juriš* Genus re¬ motum eft vocabuium, interpretatio , quia per iilud noftra interpretatio converm cum mter- pretatione Theologica, Medica , (5 'Philofophica, Vid* Danhauevi V d?. Argentor. idsa bon S' tnal, in ter pr 9 I interpretationh)uris TieaU* 5 * m .— ■ ■■'■■■■ n - - — ii interpr\ DifTerentia gcnerica coniiftit in illis verbis $ enrum, qua jas continet , Per hsec e- nim verba diitinguitur iterum interpretatio ju¬ riš* abinterpretationibus illaru triu Facultatti. DifF;rentiaJ fpecifica continetur in hisver 6 is £ juri & <£quitaticongrua* Ita , ut per vocem, juri feparecurab interpretattione divi nat or ia, cerebrina , ac arbitraria ♦ Econtrario re- ftringacuradeam, qaas eft juri analoga«. De- inde ut per vocem, ecinet, uti dicirur in d L 3, C. qucs fit long. confitet. Et confuetudinisj ufufque lohgtevi r.on vilis authoritas eft } Vei um non uftjue a« debfui valirura momento,ut aut rationem vin« c a tj aut legem. I. 2 . C. d. t. ubi in noti* Gotbofr . Rečtiflimž tamen etiam illud receptum eft, uC legesnon falumfufifragio>, legislatoris, fed etU interpretationis juriš. S>> ara t ,cito co.ifenfu omnium perdefuetudinenj abrogentur« d. I §. i.ff, de legib. ubi Gotbofred , Cum autem interprecatio h«c učita fteupol- fic, at fiati (ubditis vel vniverfis totius reipu* blica, vel a quibusdam certi alicu/us loči, regi® onis, live provinci* in republica, hinc kerum fubdi ■. idicur in Univerfalem live Generale m, Sc ! Vartictlarem fi ve Topicam, lila fit ab Univer- fis legislatorisfubdicis, mediante illivis tacito confenfu, eum vi legis univerfalh in tota repu¬ blica ; Hsec veri) aquibusdam!egis!atonsfab* ditis, mediante illius confcnfu tacito, cum vi legis particularis live topiča in eofaltem loco, regione, vel provincia, ubi fit« Sic dantur ob- fervantis, ufus, &confuetudines,qute in Uni- verfo Imperio apud omnes uno eodemque mo- jpo obtinent t Dantur etiam, cjuse non nili in u- no, vel altero impet ii loco obfervantur, litra® que fubdividi folet in judicialem, & extrajudi- cialem. Illam vocat Ujualem Struvim adfftil. deconjlit, *Princip « n.ff. Earrujue tale m dle dicic, quando fententia legis, vel faltem ejus ad cafum fingularem obvenientemappiicatioda- bia determinatur, ac fupplecur ex eo, quod re- troin ejusmodicaiibus eftobfervatum, acju® dicatum,per/. 4$ 3 $frde legib* Framk- ai fr*i fd interpret atimujuru Jf t delegib * n. 10. Htece$, quando fubditipro- p f er cafum aliquem dubium emergentempro- vocantadillud, quod retro ia Utnilibuscafi- . bus extra judicium elt objervatum. 6- Interpretazio juriš Adminiflra eft inter« preraticeorum, quje jas continec, juri & sequi» Sati congra3, ab eo, cui a Legislatore jus inter« pretandi facultascommifTa eftda&ajita, u t vitn Juriš fivelegis nonhabeat, nifi cum verbis, mente, & ratione tegis conveniac. Cum vero haecpoteftascotnmictaturperfbais S( vel ut jus ia judiciis adminiftrent, vel ut jus. in Pcbolis aut Academiis doceant, hinc interpretatio juriš ad- miniflra fubdividitur in Jt{diciariam,&Do8ri* Ttalent 7. Ju clic tar id vocatur etiam forettfic (ive fraHica, eftque interpretatio juriš adminiflra^ quae lit ab eis, quibus a legislatore commiffa efi poteftas jus in judicio partibas litigantibus ad« miniftrandi. I. 12 . @13, jf.de legib.adl. ©»* Hab* adltfejenh tit « delegib\ n 8. ade6, utjper fententiam in retn judicatam tranfeuntem pari- at jus inter eos, inter quos /. n t jf } de. L &I.&. quidem inter eos folum»ve! lo!ummod6» in ea caufa, in qua fit, nec valeat in aljis /*j. C. defetttenu & i»terloc*oan.)udic, jmS, tit. ff .. \iert Cap. « III. de ‘bejcripticne, 1 1 de rejudic. nifiomnesacSingulae circumftan« tis iterum recurranr, & probentur. Commit- titur autem poteftas jus iitigantibus admini- ftrandi, adeoque jus ad faftum applicandi, cri- plici ferž modo triplicl perfonarum gencri,quge circS adminiftrationem jufticis concurrunt.li¬ no enim modo uni perfonarum generi commit- titur, ut Advocato ; Altero alteri, ut Confu- Ientit Alio alii,utJudici.Advocato,utPartiuliti gantiu caufas fecundum jura prudenter agat, autdcfendat./,?4,j. i.C.deJudic.l g.$.n.ff.de rob. eor. qui fubtttt . videfiscoaflitut. de rut. & ntethad. doc. jur. §. 6. verb. jujlitič Jatellites inveniantur iSjudicimm optimi tam Mbleta, quam gubernatores, Confulenti. ut ad eonfukatione cujulcunque dve judicis, dve litigantis refpondeat, ac dicat, quid juriš fic in cafu, de quo confulitur. §. 8. L de 1. N. G. (Jr C, l. z. $ gg. & 47.jf- de O, I. Judici, ut jus ad fačtum in judicio propotitum applicet, Sc litem per Sententiamfiniat J Hinc pračtica verale- gum interpres Jicitur, Sc leges in fcholis deglu- tiuntur * InPalatiis autem, vel .Toro digerun- tur* Etomniaapertius,& perfe£hus"i- diano judiciormn ufu in ip£sterum documeit- js interpretatiomjuršs tis apparete, dieit ipfe Juftinianus in $ defatifiat\ §♦ 84.Interpretatio Judiciaria fubdividi fo- let ukerjus i \\Cmjellurdem ^definitivam^ac Ju* redicralem, Et hsec fubdivifio defumitur £ triplici quaeftionu five controvefiaru in judici um obvenientiu genere* Quicquid enim iti quxftione Gve cotroverfia in judiciovenit, i!= lud efticac¶tu,ut quaeratut five c&trover- 1 taturvel i« An lit? h« e. an faftfi aliquid fit,nec ne? Unde opus interpretatione conjeBuraii. 2 Vel Quid fit ? h* e« fi faftum eft, quomodo vo>.etur,& quomodo definiatur? Unde opus. interpretatione definitiva, five legi ti rad. V el J j. Quale fit? h.e^an jure,an fecusfadtumvide- atur ? unde opus interpretatione juredžciali.Ad inveniendas anteni, &c dignofcendas illas tres quseltiones, (ivecontroverfiasconducit, fi per- fonae principales, qux funt in judicio, bene di- fponuntur, quarum tres, eflTe folent, & quidem, civiiibus, vel acculator, SttlfldgčC oHt $ 5 dtS« Itdb ^ttfUlgtr in criminalibus5 & tertia, SBefla^tCC in civiiibus, ve! Accufatus, StngC® f logtft fivcpem((d>^^^trc\aUrth}: Hatc proigummi. lnUrr.A eft, cum ex caufa interna, utpoteab affieEiu aliquo »trnova rgu men ta ducuntur,v g. cumoftendi- tuMra* odio» amore* avariria, fluore, invidia, vindiflte cupiditate,alioveaffcdtu fadltiperpetra- tum efTe Exterm eft* cum a caufa exterm, utpote d caufa finali, vel aliis circumftantiis eocicrnis argu¬ menta ducuntur. v g. Cumvelafpe communi vel lucri capiendi,vel fugiehdi incommodi, vel adi- pifcendse impunitatis, fačtum perpetratum colli- gttur Facultas five potejlas eft, qud fieri aliquid potuifte.aut non potuifle fignificatur, & proba- I.atur,ab adjunBist videliret i.dfienii. 2. deireum- ftantiis. Signa funt vel fa&a, velfačtialicujusno- tse, vel fafti antecedentia,concomitantia five con- junčta, vel confequentia,&omnia vel netefiaria, vel probabilia. Circumftantise perfonarum funt u,g, nomen, miio,patrn, &c. Circumftancise re¬ ntna Interpret a tionisjuri i. i f rum funt, v* g. kem, tempus, occajio , modus, in - Jlrumenta caufet, C^t'* qu& trico hoc veiliculo comprchenduntar I ubi, quibus auxiliu eur, qtio>no- do,quando, Conječturpj, five argumenta/#. artiftcialia funt tejlimonia ve! divina vel hu¬ mana, Divina, c um ex di&is Sacra Scriptu- ret probatio defumitur. Humana, cutn ab ho- minuni diBit, utpote a farna, rumribus,que- relii &c,* Vel a facits videlicet a Scriptu,pro- miJJtonibus prajudiciis &£» probatio depromi- tur.Hšcfunt prc£cipua,& titrique Parti, tam A&ari, vel Accufatori, quam keo, vel Accujato eommunia argumenta* Aparte Abbcru , vel Accujatoris, ftudendum eft, ut orr.nia argu¬ menta in keum detorqueantur J Aparte verb kEl, utadomnia inficiando tefpondeatur, & nova argumenta conje&urit A&oris, vel Accu- Jatorif oppon^ntur, vel iilishacelidanttir^Ubi notandum, cum hicconfliftus circafigna (it acerrimus, quod duo kei, vel Acctijati , fint pe- culiares,&proprii modi argumantandi, i*/#- verjio ; Cum Advocatus illius docet, fignum contra fuum pxmQ.\\pz\Qvnkeu/n,vs\Accufatwn addu&um pro eodem facere, v. g. S» Advoca¬ tus Accufatoris (j c arguit: SepeUiJii, Ergo occi- 2 dijlu 3 S Čap. Ut de ‘Divipont dijii* Tune Advocatus Accujati invertere potelt ,* mo Ji occidijfem, mnfepelhjfemjed jia- z. tm mibi ; fuga. c onjultufem, 2 , Abjolutio : C u m Advocatus Accujati ali ter, ac Advocatus Ac- cttfatoris fignum interpretatur, v, g. Si Advo« eatus Aceufati oftendic id 5 quod fattum eft, mifericordia ♦ & humani tat e taft um fuifle v« g» Sepelii cjuidem 3 aft vero mn Confcim mibi c a Facultate , & quidem 1. a Jignit antecedentibm, quse funt, qu6d diu non fra- terne cum ipfo coliocuti, fed fsepius mortent a, minitati fucrint, Geneji 20. 2. ijignisconfe- quen- interpretativnih jteris » i ^ quentibu», quod fciln.ec vejiem ipiius fattgttini quidem ctnfperfant miferinr J ex iila ta me n nul- lum iigaum,t]u6d a Jer a lacerutus, t-onfequen» tet mor s non ab homine, fed afera illuta fuerir, apparuerit* $. A circumjlantiis locijemporii j? $V, nempe qudcl ajfmfmfit JoJephm-.i Sc qui- tkm folm, & /'» cdinpo ab hominum babi tat 2 on e femotifltmo, utpote ‘Dotkan. Genef. ^7. v« 7. (3) a 5 tefiimonio, qu6d viri Sichemitadz per-(j) ventu JoJepbi ad fratres/V; T)otbdn teftati fue- rint, & tarna communis fratricidiutti hoc in ilniverfa cireum/acente regione fparferit. Un- de tandem concl \i&it,J ufque ventilata eft in judicio, ut non amplius quaeilio lit, an illud., de quo in judicio guseritur, ac controverutur* fa&um (it ? fed quaeftio, ac controverfia fit, quidfit illud quod factum eiTe dicit aBor & Te¬ rn confitetur, v. g. sitne Sacrilegiunt, an fur* tum, fiquispecuniam propbartam dloco facro fubripuerit J Cum enim de fačto, & ejus »udo¬ re conftet.tunc ex definicione tum nomink % tum rei pctfefl oriri controverfia, ut quseratur, S z qt{id ao ' Cap, lil, de Divifione quidfitx.zm qaoad namen, tjuam quoad rem ^ Unde dicitur interpretatio ort ki (iv e onfiki, Deinde dicitur interpretatio/, five legi ti¬ ma, quia circalegis fubfltantialia, utpote vel verba, ve! fententiant, vel rationem qujeftio, atiidfitl oriri poteft* Definitio erg 5 hic fumi- tur non kgice, fied juridice, pro quacu»que no- minis, rei, antecedenthm,con(equentiumpPar~ tium, coiltrariorumfiniiliuM, dijfimilium,am- bigiii , idenlitatis rationis >exceptionis fec ,quse controvafiam fiveftalum quacftionis ih jurii- cio parere poirunt^waf / 5 V?interpretatione 4 1, $ i t,Quando i. definitio, five interpreta¬ tio nominis „ ve! rei contrcveriiam, five ftatum qua;ftionis in judicio parit, quid(it\ tuncAd- vocatus ABoris, vel Accufatoris , fumere poteil argumenti fua a condhionibm, afieSionibrn^ five cgualitatihm bona dejiriitionis logicotSicA d« vocatus vei 6 rei, vel accufati a vicih mala de- fini t ioni e logi ca : Sic Ad vocatus aBoris, ve! ae- i« cufatoris demonlirare debet i 4 qu6d definitum fuum fitfw / quiadefinitiones perfečtae funt 2, tantum entium. 2 . Qu6d definitum non egre- diatur defhhtionem, 3, qu6d definitum , & ge- 4, tm definitionis fint in eodem pradicamento, 4. qubd definitio non fit latior, neque angufiior deft -- interpretAtionujurh* zt ^ » nrw»T«»» » »mm, a n i n . > -- ... i - m. .. T ' " 1 1,1 1 ' ' “ dcfinito - fed 54 cum dejinitio vec^rocttar. f. 6 t quod eonftet verbis prcpriis, mn modifica- 6 , tis, &c, Ex adverfo advocatus?«?/' ve' accuja- f* ti procedit i* a contrariis, utpote quod defim- i. tuni fic non ens G>c, 2. ab aquitats iegis. j* ab2.j authoritate rerum ante judicatarum. 4* a cm- 4, Jecpuenti , quidex interpretaticne aBoris , vel tccufatoris male fequatur? U a Jimlibm * 6 .f .6 ab etjmologia vocis » 7 ,4 scnjuetudine, & 7* prietate Sermonis &c 4 ^ 12. Deinde 2* quaado antinoaiia con- 2 * troverfiii five ftacii qu2eftionis in Judicio patit, quidfit ? tune Advocati ex utraque parte,t#m ABoris quam 2te/,fumere poflunt argumenta i. 1, a cau/a efficieute 2. a materia, j« a caufa'fina-2 .$ H, & voluntate Legislatoris. 4. a circumjlantiis 4« temporis,perfonarura, & rerum. ?. ab adjunBa f, perjeBione , vel detorjione. Oritur enim anti. nomia, quando duae, plurefve leges, ve! con- ventiones, vel verba, & Sententia, a u t rat;o, inter Je dijfentire videntur, & controverjam pariunt , cum videlicec eabč de re lex una prce- cipit, altera probibet I Una permittit, altera co- git X Una infpecie de par te 3 altera ingenere de toto loqui videtur, v* g, Chriftus dicic Apofto- Matth^io. v* f. inviamGentiumne abte - Ii$ riti s ; a 2 Cap. lih de ‘Divi(ione ritis i Sed poftea ait 'Mattb. 28, v. 29 ite, do- (x )čete mnes gentes. Qu.mdo (t) arga menu fumsnda veniunta caufis effcientibut, tune Ctrcaftitum concroverii« funt obtervand® h® regulae; !ex tnferior cedit Supertori J lex hu¬ mana cedit divina <&c. v* g* Ucraquelex hsc juriš natura eft i redde depojitum: Kem o e ji ladendus. Sed ilU tnferior j h® c fuperior\ Fu■* rio/o ergo r e po fce n t i gladiurti depofitum, ncn eft reddendus, Heec utraque lex etiam eft divi* na j Nonfaciesfurtum 1 Spolia JEgjptios.ScA illa inferior , qu;a pojlerior ^ hxc Juperior, quia prior & novo mandato fpecialiter a De o pra> (2)cepta, (2) quando argumenta fumenda d ma* teria, tune notandae hce regulae ^legesjecun* databttlce cedunt pr ima: lex[p?ciahs derogat generali &c- e, g. Abraham immolaturus fili* um, folutusfuic fecundat abuld per pri mam, quia (ecunia circa res buntan.it •. primaverd circa Deum vecfttur* Sic Iex generalk eft Matth * 26, Quičttnque acceperst gladi um, gla- dio peribit, huic derogat Jfcialis Genef menda interpretationit Jurit » ig menda a circumflantits temporis, perfonarunt , & rerum, tune tenendae hae regulse t^leges ve- teres corriguntur, & abrogantur: Verba legis Jecuudum fitbje&am material funt intclligen- da, & explicanda, Prior regalu refpicit dr¬ čam fant iam temporis, v. g. leges ceremonialer, Scforenjes cen veteres, correds?, & ahrogatje faatnavis per Apoltolos, In Večeri Teftamen- to©i?/^prohibuic«/«mt In Movo Teftamen- to Magifiratus propter probabiles cafus conce- dic. lurtum apud Veteres puniebatur qtia» druploi Leges ver 5 Imperatoria: puniunt ali- quando fufpendio* Pofterior regula refpicit drcumflantiett perfonarum , & rerum, v. g. le- gesfbrenjez,& ceremonialeshtzt funttantum Juda;is, ideo additur femper i, Hac obfervabitit ingenerationibm vefiris. Ad eafdem ergu nos hodie non obftringimur. Sic Parentibus, & pratcepconbus eft obtemperandum ^ Amicis eft gratificandum: At non in omnibus rebus \ verum adaras ufque, quatenus nil contradi- leBionem Det, &proximi prscipiunt, (4)(4) Quando a caufa finali, & voluntate Legislato- rts funt fumenda argumenta, tune circa ftatum controverfije funteurandaj hae regulse ; cefian- t e fine, Jive conditione kgisfive voluntate Le- S 4 gjla- 34 III, de Divijione gulatoris, cejjat & ipja lex, CeJJante fine, cef jat & rattofinis &c, v* g* Finit, quare "Dem in lege imagmes, IkjculptUia fieri prohibuerit,d(; hic, ne adorentur , Levit 26. v, r. erg5 conditi - one illi cejjdnte^ cejfat fk lex ipfa, h. e. ubi, & quand onon adorantur, ibi, & tune n ec fallio, nec prohibitio locum habet, fed fiulptilia funt libera, arbitraria, ac Indifferentia, & illecon-?, tra mentem Legislacoris interpretatur s qui eti- am extra hunc finem adorattems, nullas om- nino imagmes faciendas efTe contcqdic* GaU viniani vera dicunt,prohibztionem imaginttm, & Sculptilium ejje abjdutam , & puram d , c* s6. c ♦ 1, 3deoque finem ejua efTe hunc, učne quidem detur cccafio, imagines, & fculptilia aiorandi, ita, ut fiulptilia no n fint libera, ar » bitraria, ac indiff'erentia, fed ffmpliciterpro - bibita d. q. 26, c. 1. & ali ter de hac prohi« bitione, ejusque fine fentiat, nem faledm centra verba , fed ctiam contra mentem legislatoris ab- erret, Univerfaliter in traftatione hujus fta* tus controverfiaj Advocatus aBoris. vel rei fic (i)procedere poteft, uc(r)/^^pro ipfofacien- allegec. (2 ) lit exp!icet, Sccmtrarieta* tem, fi Jjecie tantum, n on a ute m revera, |!jqua iitfer fc pugnant, tollat, aut coneiliet, (l) Interpretationisjurir ♦ 2/ (j) Oftendat, eam 1. fententite, five voIuncaci( 3 )E l,egislatoris 2. cafui prsesed apprimž c6venire, id quod jure, ufu,confuetudine,confequetibus, fimilibus,exemp!is rerum judicatarum demon- ftrandutn. (4) Doceat legem ab adverla par- (4} te allegatatn, auE non convenire cafui prasfen« ti, & ficprjeter remfruftra adduttanjj autft convenkt, vel antilogian efie in verbis, non in rebus & fic conciiiati debere, vel potiuspro, quam contra, ftare« ( f) Difpiciac, num lex fit( f) peraliam abrogata, vel correfta,vel auda,& fic pro ratione circumftantiarum non atten- denda; g, ij.Praeterea quandoverba } mens,vel j,‘ ratio legis, vel difpofitionis, ve! conventionis inter fe pugnare, adeč>que controverfiam, five ftatum qua£ftiomS, quid fic ? in judicio pariunt cuncAdvocati tu m adoris,ve! accujatoris^um Ret, vel #ccufap argumenta lumere poffunt io pro diveriicace lubjedse materije, a ceftimp- j« niisdivinis, exSacra Scriptura^ &ab huma¬ nist Scriptoribus profanisfide dignis, 2. a 2* iocis dialeŠicis, videlicec 1* & definitione. 2,% i.z divifione« a Caufis« 4. ab effečtis* f« ab ad-3.4. S junčtis circumftantiis. 6 , ^Contrariis. 7, ab6.;r abfurdis &c. Verba autem !egis, & mens Legis- lato- Cap 4 II f, de‘Divijion& htoris ftatum cju&ftionis lic parere poffutK, quandoex verbo, velexverbis a!iquidambu gui, vei abfurdi ita oritur, ut de ejus lenfa con ~ trovertatur, adeo, ut advocatusex una parte nitatur to rito , verbo,vel verbis legis, diftofitio* nis, vel coitventionisfa attendi v elit eorundem fimplicš fignitieationem t Advocatus ver 6 ex altera parte nitatur tidianoia , mente, feu vo« Suntatelegislatoris, difponentis, vetpacifcen« tis,e. g. Chriftusdkit Judsis$ Solvite tem- p!u hoc,& in tribus diebus excitabo illudjoan. 2. v* 20* Hoc Judžd interpretabantur kata to titoft, (ecundum vevbum, de templo Hierofoly* mitano\nverfufeq 21-. Chriftus vero juxta trn dianoian , h* e, juxta femeHtiam, de temph eorporis, in (equenti v er Ju-22. Quicunque igi- tur Advocatus tiriton, verbum actendere, Sc confirmare vult,ille eonfirmationem fuam ab* folvere poteft 1 ,propo(itione,c\\i , 3 & continet bre- a » vem expofitionem ftatuscontroverfite. 2. Le- ftione, five allegatione verborum legis, vel dL fpofitionis* ve! conventionis. Ubi legislat&rem , vel dlfionentenii vel pacifcentem colbudabit, & ex adverfa parte, num ita fentom verborum concedat, fcifeitabitur* j* Diftin£lione, Sc sxplicatione iurw 2 i ver bi, vel verborum, ubi Interpr&tationh juriš, 27 verbum,vcl verba ipfa JtmplicijJune interpreta- bitur; e contrario inrerprecationem adverfse partis rejiciet. 4 * Coufirmationefugpropri£ ex- d 0 pUcatonis. , 'Jbi 1. argumenta, & rationes, cur I«, ita legislator, diftonens, vei pacifcens lenferit, iicut verba fonant, a juflo, utili , necejjarri af- feret. 2. tejimoma, e-ventus, & exempia rf- z, rum judicatarum, in quibus harc verborum explicatio obfervaca fiierit, commemoranda funt, f, Petitime. ne temere judex ab exprej^ Jis verbis difcedat, fed nifi tu ritka id eft, Ver- bum, vel Verba obfervet, ac fequatur t ab/urda> incommda <*? pericula, quse reccnfenda funt, caufet. Deinde Advoeatus obfervare debet regulas fequentes 1, A verbis h, e, k propria, 1« ftve nativareruin ligniftcatione in dubio find legitima caufa, non effe recedenduro, 2, U- X . num fimplicem, eertum, & ptincipalem legis, difpofitionis, ve! conventionis efle fenfum, quem to riton id eft, Verbum.vel Verba gignat, proinde j. fi toritou legis, dij}o(itionis, vel con- j' ventionis plan ura, & perfpicuum eft, neccum aliis legibus pugnat, ipfa verborum proprietas religiosd ccnencla eft. 4. In aliis omnibus ae- 4^ quitatem verbis prteferendam efle. Alter Ad- vocatus, qni tin didnoian, ftve mcnt legiisUtfi* m 1 2$ Cap, lil. de ‘Diviftone ris, vel difponentis, vel pacifcentis attsndere,& 1* confirmare vulc, argumenta debet fumere i, k communidefenfionisregula^ omnem vini le« gis,difpo(itionis, vel conventionis,non in ver- bis, fed in confilio legislatoris, difponentis, vel % pacifcentis, & in utilitate publica confirtere. a caufa, quare legislator , difponens, vel pači« I. fcensnondiftini.tioneufusfuerit. 3 Ubi i 4 col« Iaadabiteum,qu5dh2ecadreliqiia fatis intel- 3, ligendaputaverit. z. monftrabit,voluntatepa legislatoris, vel difponentis, vel pacifcentiurn i. i 4 ex antecedentibus, & confequentibus colli- 3. gi, 2. exempljs rerum antč judicatarum, even- tibas,teftimanijs,I,egibus, confuetudine, illu- ftrari. 5.aconfeauen.tibus, ubi adducet ab~ furda, quae, fi tbriton (impliciter fervetur, fine fecutura. Rppugnare fcilicetlcgibus, confue- tudini, riaturx,bono, &aequo&c. adeoque (icnontamabfurdutn. quam fimpliciter im- ‘4. poflibilem efle. 4. Concludere, & monerede¬ bet Judicem, ut intentionem legislatoris, vel pacifcentiurn,ac xquitatem magis,quam ipfa verba, prx oculis habeat,, imprimis aucern ob-? 5* ftrvare debet Advocatusregulasfequentes^ 1. quilegis,vel difpofitionis, vel comvsntionis ygjba aqcipit, & utitur cotitra legis vel difpofL t tionis interpretazionssjurh ♦ tioms, ve! conventionis vcluntatem, iscom- inittic fraudem in legem, difpofitionem, vel conventicnem. 2. Inambiguis orationibus 2* fpcčtaiida ferttentia ejus maxime, qui eas pro- fculit. j*Cum verba nimis fmt generalni,quae- 5. rendus eft fenfus, qui veritati, utilitati, &ho- neftati maxime congruit. Unde '4. fequitur4* fi ex verbisfimpliciter inreiiečiis refukat ini- quitas, vel abfurditas, tuncaverbis receden- dum, & mentem feqaendam efle. & 5* Si 20 f. r^o^fimpHeiter intelleftum impingic inana- logiam juriš, tune tin diamian quaerendam efle 4 6 . diamian in civilibus ex jequitate na-6". turali, rationelegum, confuetudinis, aliarutn- que circumftantiarum confrderatione invefti- gandam effe, e. g« lex lata eft, peregrinus mu- rum confcendens moriatur, Paulus accufa- turjuxt& verba legis iTitij Advocato, quod Muroi Damafci conjcendijjet, erg6. E con- trario Advocatus Pauli regerit toritfot legis praedičlae inprrefenti cafu oppido pugnare cum stquitate naturalij Legem enim illam non pu« nire hominem eum, qui per muros (e dejiciens ex incendio eripiatur,neque differe incendium a Latronum truculentia. Quapropter Judeoe. petitionem non aceufatoris, ut is verba legis fequa- tap. til. de T>ivifione (equatur, fed accufati, ut me«tem, & intentio- ne legis ampietUtur,iequi,& recurrere ad fen* ientiam legis,eamque de lllis, qui perludibri- nm, vel hoftilitatem murosconfcenderunt, iri¬ te s pretari debet, S.mper enim cafus necefli- tatisexcipienduseIV, 4, 14. Gontroverfiam etiam 4, in judicio pareie, acftatum quseftionis, quid liti Etcerfi poteft vel unicum vocabulutri 'egis, difpofitio* nis, velconventionis, plura fignificans, adeb- que aequivocum, ve! integra aliqua oratio di« vcrfoa fenfus involvens, adcoque ambigua.Li- cčtenim hoc interpretationis genus prasce* denti maximč affine ftc, nihilominus tamen ab eo haud parumdifferet* Ambiguitas enimori- tur vel ex genere Sermonis.vel ex rebrn , £x genere Sermonis oriens eft vel in una t>oce, vel in fingulis,ve!c6junčtis,vel in accentu, ve! in conftruclione, Nam pertinenthuc onania cxempla fallaci®,homonymige, ®quivocatio« nis,ambigui, etymo!ogi®,orthographi® ,pro- fodi®, accentfis,dičHonis, & fyntaxeos, e, g. Titius legavitMavio taurum in teftamento. Advocatus M®vii petiitpoft mortenTirii ab ejusdem h®rede Taurum fervumTitiu Ad*- vocatus hseredis vult dare taurum animal cor- nutum, Inierpretationhjpcrit. nutum, nem fervum Tini. Hincoritur ttatus controvedi« in «quivocationc vocabuli/Tau- rus, Sic in' jure Fontifiuo diftindl. 32, c. tnultorum. Hiccinoh.estat $ Sacerdos,du~ tens uxorem, fufpe/,datur > Mic ambiguitas eft in vet bo Jpjftndattir ,quod illide fufpendio proprič dieto; Alij de fufpenfione, fiveremo- tioneab officio*interpretantur* Hucetiam lacit hoc exemplum J Quidfacies,facies Venem cum vemris Ante ? Ne fedeas,fed eas, ne fereas, per eas. Quando ambiguitas ox\xxst exgenere Jermeni s tune Advo"catusuterque(urr,ere debet argumenta, 6c rationes ex Grammatica, Utpote tx phrafi cujusqut l/rtgu&j figur is, trepis, Gr fchematibtts,e.g. AdvocatuS Titii accufat Mavifrm de herefi idmcnita, ncn tamen deretiila, &petit 7 ut e medlo rollatur, quia Faulus di- Xerit j K&reticum poji mam, v d alt eram admenitio - nem D evita, E contrario advocatus Mavii fatetur ht/eftn, tkadmmitionem, fed negat,quod (it e medle tollendus,quh devita hic verbum fitmon nomen,&fi- gnificet id 6 »quod cave, vel/*ge,Sin autč ambiguitas oritur exverbii, tuncAdvocatus uterq," argumen¬ ta,& rationes d defmitimc,divifione, adjmčlis circum - Jlantiis, tomparaUs, aliifve defumere debet .Ambigua enim per definitiones, & diviflcnes c-xplicantur, & ex collatisfententiis, quof ex ambiguis exftruuntur, ea» quae verjfimilier videtu r, approbatur, Ubi nota- . • dum, n Cap, III. de Divijime* dunijqudd dijiinclio ex defmitionibnsfadivijionibus fametia ex i!iis a&ibuSjex quibus vocabula ambi- gm fuam ongme-n habent. £xempia videfis apud Dr*. iicbsl. deinterpretat,jur, Oritur etiam ambi- guitas tx rebus, c‘dm genus fine divifionefipecierum , vel divijlo infiijfidms poni tu r, v. g, Cura Dominus di* xit t mihivitedi&a 3 ego retribmm. Exinde Artabaptijee volunt evincere, omnem omnino vindiblam effe pr Advocatus in- 1. terpretationem abiolvit i. vo- eis ambigtM invefogathm, tentando, an ambiguitus 2, poffit defmiendo, vel dividendo difcerni ? 2. Commen- datiene fine inierpretaticnis } &fentenlUi oftendendor 1. eam covenire i.mentilegislatoris,\t\ difiponentis, ve! 2 . pacifcentium, z. aejuitati, analogu juriš jeripti, velnen feripti, cotnmuni epirtiom, eonditioni, tempori, perfioru J. &e. }.I{efutatiotte, monftrando; interpretationem Ad vocati ex adverfb efle plane aut falfam, aut hw- 4 , tilemo aut turpitudini conjuntlam, 4, Ccmparatime , probando, interpretationem advocati adverfe Partis omnibus iftis, e quibus fuam deprompfif- fet,e diametro tontrariam efle. In hac ambigui interpretationeconducitobfervare fequentes, & *■ alias plures huc facientes fegulas, 1 . inobfiuris per - pendmdttm, juidverifimiliusfit, a lit cjliod ul plurimum fieri fileat ? 2, Semper res, flve mtrts niagis, ejuiim v er bi 2, attendenda. %. Mente,fivefententia percepta, de ver- g. bit vrn *nxie cogitandum.^z. dumoer^ jlricle fequi volu- htierpreiaiioms Juriš. 5 ? volumus, fenfum vir t ut is a m 1 c n m u s. 4, Ver- a ba mtellgendajecundum Jubjedtam materiam &c. 1 f« Parere etiam conttoverfiam, & fta» tum^ustftionis, quidjit'l in judicio facere po- teft f 4 iiientit.u rationts , quae udivenit, quan- f do res, qute no n habet propriam legem , judica- tur propter (imilitudinem ex alia lege, vel ex a- iiis legibus, e. g. Si Matricida non haberet le- geni, qua poena afficiendus; judicaretur ta- men ex illa lege, in qua Varncida mleo infuen- dus ftatuiair, qubd eadem pcena afficiendus (it matricida, ac Patricida, propter idenditatem rationit , In hoc ergbquaeftionis ftatu Advo¬ kati argumeta cam confir matoma ; q u a m refuta- toria ideditatis rationisfumere debet i.d dijlri- 1 btmoneSvit k genere. ve! a to to, v, g 4 quia in fa- crjniicteris nullibi exprefse decifum e(t,an!ici- tum lit beila gsrerejudicia cjuczrere, vel fea^r' lites in foro mcvere,& perfequi? hincinter du- osAdvocatoscontroverfia ontur,& umis affir- mat/Sci toro lic ratiocinatur, co!!igit,ac infert, Evangelium mn aboiet poli tiru/Hjudices-Jed ap probat. Ergo, fc eortmdčm partes, atpote belia gerere, caufas in judicioagere &c. A’ter negat, & ex aiio !oco a toto, ve! genere fuam f*nteotiS C pvo- 5 4 Ck/\ III. de T):vifione 2. p obac. 2 , caufis, v. g. Advocatus Fijci cbi* rv.vgum cadii Ttiii accufat, ex hac cauia,^#/Vl pedem abfciderit,& iUe eoctnde morium {it* Econtrario advocatus chifurgi defendit chi~ rtirgunt exhac caufa>quod pedem abfcidiflec mn mortie inferendiz causa, fed Jfrerat# vale - 5. i tudinis e > go* 5. A Comparatu, & q ui d em i. kfimilibm, vel paribm. v. g. tHafčdi pecuniatfi dvltat i a d (bedacula legatam & fohltdm, četi indebitaffl condicere non licet* Er go ned ad piof ttjus legatam, ac folutam tamquatr. hidebi- 2 *ta,m condicere iicebic* 2. Ab imparibus,JiVe dijjimltbttt, v. g, poena latrdcinii eft rota ergb. 4 * muko vc^is gladim, vel fujligatio * 4« A con- trariis v♦ g.Robilis lit er at ta eft !audandus*Er- go cjclops vkuperaildus. Chrifti regnum eft p* (tternum. Er go non temporale, f. A bona, vel mala confecguentia, Ubi tamen hajc diftin- dio, vel cauceia notandaeft, quod bortaconfe* (puentid ulurpanda inoonfi?matione idendita- tit radona i Mala verd confequentia adhiben- da in refutatione ratiocinationu oftendendo, dnokoiuda id eft efle,& ratiocinationem proce- dere a baculo ad angulum. i 6 4 Denique m judiciocontrovcrfiam, & ftatum qu*ftioms, 2 «/d Jit: ut plurimum,& plerun- Interpreti ationujttrif. . gf pleruncjut Facic 6. eočceptio, quseft vel diluto*- Si 'ria, vel perernptoria, in CujuS utt)usque inter- pretatione quotiiodd Advocati, tkjudices, & Conjulentes fefe gerere debeantj do^et V. gel/ta in ki nem ($crti t* SBflcfdan/ & Dočlores ad hijliit tit , deeoccept * & iit 4 de replič. 17* Tandem interpretatio, qiiae diritur JuredicialiSj ufUvenitj quandooritur injudi- cid qužftioj Qua!e fit Fačtum ?five ah illud fit jure , an mjuridt ačtum ? ve! ari res fitjujla, ve! injujid ? v. g An 'TitimM&vium occiderit^mf* nee n er Quahdo enim d ejd&e conftac, fed dtf jiere, vel ejm qualitate qu&ritur,five dobita* tur, an jure fit perpettatum, nec ne ? tune opus t kinterpretationejuredicialu Et cum fafta fitit, vel in efle, five praterita, vel in fiert, five futurd i exinde interpretatio;«mf/Wd/areft,veI dikdologikt pr opri e dičta, v t\pragmatiki, five negotialtt ♦ lila eft quae faČhimprateritum in- terpretatur, zn jure vel injurid fačtum fit ? e g. an Horatimfororem jure occiderit ? H te c eft, qute fa&tmfitiurtim interpretatur, an jure, ve! injurid fiat, ve! fieri pofiTt ? e. g. an bellunt jit gerendurn? zn jadrn pa n ge n d um? dikdo’ogiki pr opri e huc pertinet , & fubdividitur in abjoho- tam & ajjumptivam 4 Abjoluta eft,quando fa « €>? i %tm 1 $ IIY> deViviJtsm aliquod fi toplici ter per confirmacionem, v tl refhtdtimem, tind ulio argumentu extrin- fecii‘s affumpto, defenditur, & fumuntur argu= U tnčn-ca exempH gratia i ajare natur ali, qual)2t funt ^ ‘Deum tjje timendunt, par enter ejfe bom - randos, fe,vitam, corpufque fuum tueti, acnč« a, cit ura dedi nar e &c a, a jure fcriptb, utpote, divino, vel humano, Divinum ifi Sacro Codkl' fcootšnetur, Hurnanum iterutn, Vel jus Gen« tium, vel jus Ovile, vel provinci ale, vel (latu*- j, tariuto j.'a jure Cofi fcripto, five Confuetu° 4, dinurio,tivfc ab ufu, & ohlervantla. 4. A prje« judicus, hveab exeiopli$ f erutti ffifrtiliter infi- f,mili cafu judicatarurn. F* Ab seqUo, & bonb. Ec tale hic dicicilr, quod vel nacuralis aequicas poftalatjUt fervetur,corrigatur vel refcindaturj Vel quod adcofnunč uti!itatč,&3equitatejudi* 4.7riobonorii Ipečtat, 6 . k paČto. 7» a contrattu* $♦ 8. Ab aliisfimiliter hucfacientibus.’ Haec,uc ebfacilius intelligantur, nune etiam per exeift« pluiiFtam affirmativum, quim negativum de« claranda funt, Affirmativum ad praedida quadrat hoc j Advocatus clientem fuum Man¬ inim Confulem Romanum defendic, qu6d ju- ftd capitale fupplicium de filio fumplerit,ideo qu6dcontra CoJJl & patru tdiffium extta ordi- nt* mterpretatimitjurk, f? nem pttgnajjet , & fumit argumentu m confir« macionis i.& jure naturae^ quia jus juturac i* praecipit, utfilij parentibus, & Magiftratibus obediant ^ Secus fi fiat, jure ad p cenam prome* titam. trahantur« 2. a jure feripto, quia leges 4* dviles e6 tendunt, utomnes civesillis, ceu comrauni totšus civitatis, five teipubSicse vin* culo, ex aequo, nullo vel forgir id e Id, vel agna- tionis, vejcognationis, velatfinitatia relpečlu habito,in officiocohibeantur, a jucenonj* fcripco,{iveconfuetpdinariQ, ab ufu, & obfer- vantia,quia eotempore ex veter i more jus vi«* tae, nec'tfque parentibusinliberosconceffa* 4+ 4 A prše judicijs, & exemplis £ quia tum tempo** ris ‘BrutmcapitaleJupplieiunt de (uis liberis ob prodicionem futnpfit, & paucispidlannisSr#- ti exemplum šmitatus pater SpmijCdfft, qui fi- lium legis Agrariat aučtorera, cognita domi caussl, verberibus caefum necari jofiit* f A b > j«, asquo, &bono£ quiadettique boe ad com- tnune banum fpečtaffet, ut filiuspatris. & C»jjl editfe non obediens punkusGt, utaliis exena- plo dlet, Uade 6. GBneltifio,qu6d re&e Mit®- 6* Hat & c. Negativum ver6 quacirat huc tale ^ Advocatus venditoris, ve! emptorisdidt, aetK qrckS} A akeratro mirilo, a coasračfoa eaaptionis- C |. 'vera* I £ Cap* IIP de ‘Dmifiom vendicionis perfe&a recedere pofte, & famk ?'argumentam confirntationis i a jure natur quia nihil m.\gi%fideibumant congruumeft, qaarn uc e3, quse femel placuerunt, cejuitate nas ur ali poft ala n te Jerventur , /, pr.Jf. de £ ptf„ 2 , AjureJcrip£o,q\ih de conzraŠu empti-. onii-vsaditionh dicitur,quod ah lilo jure perje-. So, uecjue empcqr,neq; venili tor, alterutro, in - vite, qllo c6parc recedere podit, l j. C derft. ji/ein U v^ni j% A jate noq fcripto.ctafaetudine, ufa, vel obfervantia $ qqia, inUniverfa Ger-* niania, figillatim in hacipfa provipcia, in qaa contračdus tile irticus eft, Sc deeolitigatur, d P 3 . in ufu , & ohjervantia eft, ut a contra«. Čtu emptionu-vendition.is jure peJeSo una al- 4 ' ter a pe~fona invita, recedere nonpofdt, 4 , At> aeqqq, Sc bona ^ quia naturalis x- quitas paftqlar, ut contradus, in qqem vere qqnfenfam eft,fervetur, & qqod femel placuit, amplius difplicere non podit« Adamptiva eft, quando factumfatercvar, Ted. per condrmatia- nem, ve! refutationem, re extrinfequs afTum- ptd, delendimns, v. g Eva in paradi/o confefla eft. Pecomedide de potno vetito,(ed regerit, fe 'aferpen te imb/tlfan Sc deceptam fuiflfe. Su«* COnvantur argumenta (x) a confeflione, vel cunr pnrgatiQqe a vel GH03 deprecatione sonjuntta« Interpretationisjuriš. Confejjio cum purgatione fic, quando JaBum quidem fatemur, negamus tamcn dolo, fed vel Cafu, velcoaBe, vel ignoranter, five impruden- terfadum,reponimus, v, g. interjsci i {z d ho- ftemputavi, 'fransBoci, fed peticurus Jaculo feram, &r, Confeflio cum deprecatione fit> tjuando Uftura fatem jr,-5c fimul direB 'e & (im- pliciter nil, niti clementiam, gratiam, ffve mi- Jericordiant pet imaš, Ec in hoc cafu Advo- cztus Accu/atoris fumit argumenta fua i 4 Ab i 4 AdjunBis v. g* Accufatum mn dignum efTe ve- nia,quia femper malta fr eri t* at* A Caufis, i t omnia iplius benefa&a deleta efTemalefačti% j. Abe^empiis, fiveprrejudiciji, v. g nulliinfi- mili cafu datani efTe veniam, 4. Alocis cem- 4* muntbut , v* g* ab incommodo , vel ab officio ju- dicis&c. Defenfor ver6 Accufatifumit i.ad- I«. junftis, v« g* defenfor commendac deprecan« tem, qu6dfic benemeritus, vir bonus, utilis rcipublicae, exfamilia honefta, h ibeac Agnato s Cognatos , Afftnes, Amicos illujires &c. 2. A 2* Confequentibus, v. g, urile fore Principi, Ma* giftratui cefTarumefTe inlaudem mifericor- diae : Emendationem vitre fecuturam &c. 4. 3» A caufis v. g. peccafTe, non malo odio, fed im- prudentia, alio inftigante, &c. 4. A b exem C 4 4.3 iap t Uh de ‘Divijtone —, i '- . .— - —-— -- ■ 1 . jj 1 <- pliSj iive prae/udicijs. v« g. tnultis in Umili caCu 6 . verdam eflc dačam, f. A Comparatis, v. g, fk-tis dediffe pcenarum per diutinam detent:«. 6* onem in carcere, &c» 6« A loco communl, v. g. ab buromanitace, rr.ifericordia* <$cc„ Su- (*)muntm- argumenta (a) accnfedione čuta transi a done, qua? ftc, quando fed nosaUorum injurijs, contutnelijs, vel vi &c 4 lacefficos U fecilTe, rcgerirous, v. g. Gicero defendit Milonem,(\\ib<\ per necefTariam fui de>> 0)fen(ionem Cladium occideric* ($) a Ccnfejjz? one čuti) remotione crinainis conjancta, qus? fit, quando crimen,vel failum fatemur, fed do* lam, vel culpam, velcaitfam anobis temove* mas, & vel in perfonam, vel in rem aliquatn confei itnus, v, g* Opimius accufatus, quč>d oe- cidiiTet Ijberium Grachum, rcdpondk, it hoe q uidem feciflfe, fed judu confulis. Hucperd- netillud* perfuaftt nox, amor, vinum, adi>lt> fcentia &c 4 fiimere Doteft Advocatus Accu^ X* fatoris argumenta 4 . sf loco, q.u 6 d quisque (it S* faber fua: fortunsS" 2 . a caufis, v. g. qubd non alieno, fed proptio motu peccfUTer, & quudju- dicio, non violentid rem experiri potuidet. Ab adjun&is v« g* eum, quiimpulfifTe dicatur, ^PKefTetanta: authoritacis, & potentia?* utei refifti IfflerppčtationifJuriš* 4 1 reniti non potuerit*, Amicis effe obtemperan- dum, fedad arasuftjue, 4. A confequentibus, 4« v, g. oftendendo 1'utura mala, incororaoda, &c. f. Ab exčplis,(ive praejudicii§, v. g. N 6 exeplis f* &d legibus agčdum. Nec videndu$quid fiat,led quid Ueri deheat?6.A locis comunibus v„ g o r 6«., ftedendo incommoda,virtut0 colcndam,de le¬ gibus, de MagiHratu, ejufque officio &c. De- fenfor veri> Accufati fuipit argumenta ab iis* dem quidem iocis, led contrario modo pertra- ita,c. (4) A Confeffione cum comparatione,( 4 ) qua: fic, quando nonfolum fa&um fatemur, led etiam cidpam in nobis agnofcimus,nihilo- minus umen exduobus malis, vel nsceflita- tibus, akerutram eligendam fiiilTe, & nos fe- eilTeid,quod vifurn fit fatius, vel tutius, rege., rimua, v, g. Cicero in Orat. pro Milan* fuse 0» ftendit, uciliusfuilTe republicse, qu6d Clodita mterfe&m? quam fuperftes reli&usfuetit, Su¬ mit Advocatus Accufatoris argumenta i„ A ij Caufis, v. g. oftendendo, unura, quodfa&um eft, Reum non propter honeftarem, led pro- pter privatum commodum fecifte, 2* A cir- 2 C cumftantijs, v.g, Reum femper dubiae, fidei, improbum*avarum&c.fuiffe Abexemplis» $«. *ve prcejudiciis, v. g* Non ulluip extare, qui C f. ea!'$ 4 « Cap, IR de ‘Divifione, — * """“ ** i ■! - ■ - . M, ■ . mmm rnrr.n '4, talefeceric. 4. A confequentibus, v. g. often* dendo,quae «/4/4 fint futura. ‘■Defenfor Accu- Jati etiamab iifčkm quidem, ločil) fed contra * riomodo procedic 4 18, 'DoRrinalis\ddo tali'1 vocatur, quia illafit docendo eos, qui vel cupiant vel voiunt/c/n?;V/j, bivconfaluac^jar^ Di- citur etiam {naljticajive Refilutiva propter- ea, quia no, lam lega iolvitj & lege m in partes Jitas refolvic,fingQlasque ita exponic,ut nullam verbum maneat inenucleatum. Et defctibi- tur, quod (ic interpret ati o Juriš adminijira fo¬ rum, qua jm continet , juri , & aquitati con- gruči, ab eo, qui perfeRam juriš peritiam babet, faRa, ita tanaen, at non alirer vim legis habeat, quamiitam faEto, quam ;«r/adeoque verbis, menti , & rat ioni legis conformis, totlquejuri analogajit, Hascigitar interpreratio non ex cujusvisc^r^ri lacunis, Ted ex ipfis legumfim- tibus, dequibus in Jeq, cap* agitur, hauriri,& ficuti omnis interpi etatio S.Scriptura ex The- clogorum dočhina, debet elFe analogafideit, iti etiam omnis interpretatio juriš analoga juri efle debet, & non, nifi perito juriš competit* l, fin, verb. qui juriš ad legum voluntates pan- iant, C dejiud. lib, vrb. Ro m. is Conjlant. Ub, XII * Interpretationisjuriš. 4 $ XII* Et habuifte juriš peritos hanc potejlatem interpretandi jura jam inde a primi s legumRo- m m ir um cunabulis , riocet l. 2. §. 4.ff. de O. J. Jurišperitus autem is eft, qui k perfeSisJuriš- peritis eft examinatm , & dignus Jurisperite approbutus arg l. /o. C de ¥h~ofeJJ] & Med. 19. Aljo modo interpretationem juriš in bifloricam, etjmologicam, Analogicam, pra- . gmaticam, & foren/em dividunr Joacb. Hooner* de princip. Jur. & Alexand. Raudenf. de Ana¬ log, jur. lih. i.c. 2 ErneJI. Frider. de interpret, jur c . 1. tbef. 20. & volunt Hijla- ricam praccptis potijjjmum dialeBicis. t c Gram- maticis oftedtr Q,quid lex juxta /ubjeBumScpra dicattm dicat ac.vfelitj&cSfiftere^in prcemijjio- 1. ne ad lege propofitam nofcendorum. 2.in expcft- 2. ti one antiquitath , 11 opus. j. verborum, G objcura, & ambigua fine.. 4. in divi (ione le. 4. gh f. i n ftmmando. 6. i n figuratione ca-f.6 sur. (ive Jpeciei faBi. 7« in examinationeJcri- 7, p tur* dedi- fput. d boe verji generali ter. cora= plexus lic his verfilrus Caufajocus, tempusperfina, rigor,novitafque, 4ntiquum, boniteti, veto, conjulo, prctcipioqui His Ji iungatur permijjio , i utvari at ur. ScJie fecundum eum pene omnia argumenta I* folvi his tribus modis i* per Jallqciam aquivo° 3 .} cationis. 2 . per fallaciam accidentis. 3. per Jallaciam d diSefecundum quid, addiSum (im- pliciter , putat Ernefl. frider. ©cfotOtCC d, /«,, i t 'Pragmatične orfiicmm e (Te, ut colligat i„ nota- 3. bilia ex lege propofica, a. ex Claris, ae peijji- cuis legis verbis točitam legislatoris valtmta- tem. j. ut inferateSdem lege talesdeciliones^ q uae vel exprefse, ve! tajite i n vitn% five ejfe- Hum legis čada n t, v* g. Si lex dicat, quod Titii defunfti teftamentum fit nulhiro, tune ex tila inierri hanc decifit»nem| qu 6 d litius mtejiaii decefferit, formfem verfari in applieacione legis ad oBhmns, 6 vejbeciem jaSt, auc enemjbri, device versa„ita tamen,ut »trobi* ^ue Jimplexverit& (qrvetut, fesus. legend® i&terpretationis jur is 4 4 jr legera ut faBo deferviat, /rcudes i vel JaBum variando, ut legi refponde.it, metidaetum com- mittisSc ofnfttm, interpretatiQnem,nifi Jero de¬ ferviat, ihutilem,.ac fruRraneum, im6 pernici- 'ofani diciin l. 4]f de lep. Sed quia hacc divino ‘noftrae methodo plane,! nconp.rua eft, cjuia noti eft divifio interpretationis turu in genere t ne- ‘quc Subdivifio alkujus jpeciei, fed interpreta« tione iu&iciariatn , & dcBrindlem inter fe con« fundit,igicur illam fol um modo recenlere v o- luimus, 20. t^seterek alio modo k maceria, vel ex qua, vel circa quam y interpretatio turu dividi- turin ‘Dcclarativam, Extet*Jtvam $ & Vtejlri- Bivam. Ubaqu»que enim lexcbnftattribus partibus, utpote t .fcripio, fi ve verbis. z. Sen-i. Ju, fi ve mente. £« ratione » aut fi ratio non eft $ adječla, uti aliquando fit, ac in legibus depre- hendere Kcet.tamen Temper verba, & mem adfunt,uti nono6fcurefignificaturin/. 17+ ($T 29. J', de tegib. I. f. C. eoi. /* 6. $. uff. de V. 5 . 1. 3. C. de adult. 1 . 7 4 5 . 2. fj. de Juriši , up*prsete~ redn^,quam t]\ii2LLegitlatcr hoc vduit&cjenjitd.ž, 6 -jfdeV.S l. 6J. ff. de legat i. Sin vero inter fe (.iilTbnant.ita^uteirrta Vel Uti or a fint, vel jricifora mente, vel raticne » adeo* que legisUtcr minus volaerit, quam feripjerit, aut e contrario minu r jeripjerit, quam Jenjerit , tuneftm* per mens, vel ratip potior ene quam verba. Etenim verbarxfti\\ aliud funt, quam mjlrumcnta volmtatis * quiaad hoc lolum funt inventa* ut mentem, ani- mique finfum exprimant /. 7. infn.jf. de[apeli. leg h Hinc Verba d mente, non mens d verbis dependere di- Cuntu r c. Inteligentni. 6 . X.deV.S. mdeque Paulus ' ait in l pen ff. adExbib ♦ non oportere j us civile calumtti- *t:, nrc verba cap tare, jed, qua mente gnid dicatur, ve\ di&umjit,attendi. EtCelfusaitin/. 17 .ff. delegib, Scire hges, non effe Verba illarum tenere, jed vim, acper tejlatem EtPaulus inquit in L 1 }.$. 2. ff.de excufl, tut. Sedetfi maxime verba Ugis hunc babeant intellc&um) tamen mens legislatoris aliud vult, Eorfunietiam per - tinet dičtermm Juttiniani in / p. C. de lib.prater* manifejlijjimus ejlfenfus ttjlatorh, verborum inter- pr etati o mmejuam valeat, utmeliorjenjuexiJlat. Et Pontificis in e, frtterea. x, de V. S, plenm^ut, dum proprts- i 4$ Cap. 112 . ae Dfašfieffe pr e pr k tete m v er bor um attendimus, fen Jam verita tis a~ i mitvmus. Linde qu'i verbaUgn ampleciitur, & cen¬ tra kgis volunUtem n iti tur, šile m legem tommijij]* uicitut ih /, f. C, de legib.c. uit x de L infexte, Ac in iraudcm legis iaeeret radi tur, qui, verbk kgis, feriten ti a m ej us circumvenhl 29 ff- de k gib 6c ju s ci vile calumniari, qw,Jentcyitia legis ntgleClS,ver“ bts tirtacius kabaretd I.pen ff adexbib Proinde quan- doeunque de vi,pot^aie,itmplitudine,vQ] angujlia k" gis inciditquaeilio» prxprimisinquirendum elt, anprasditta tria, vel duointer fč corifpirent, vel non ? Si prius ,• tune verba, ptout facent, fimplkk fcracceptanda; Sinpofterius; tunc^r&i, prouc fenter.Ua, vel ratio legis aut latior, mtjlričlior eit ver' bit, etiam vel extendenda, vel reflringenda veniunti Licet enimvaria denturaxi©mata juriš, velutij legem generaliter lojuentem, generaliter ejje intelligen~ dumi. 1 § generaliter ff, de leg. preji . I. 8, ff, de publ mrsmabl Et, ubi Iex nondiftinguat, ibi nec no- ftrum eflediftinguere/. }■ § 6 ff deneggejl . Item? dformaconftitutanonelFe recedendum L 24. ff> ud Munieip.NoV, de triente& femffe, L 1, ff.de Se¬ nator. Attamenidlocum non habet, quandoi fentenria,veIratiolegis,autlatior, aut ftričtior eft verbis ipfis: Sed tune les nihilominus velre- ftringi, vel extendidebet, Ncc, quando lex ita uma mentem legislatoris vel tettenditur, vel reftrhr gitur, quicquani4f&&tKr,vel detirahiturlegi, fiquideffl, kgcnilnl contincri intelligitur, nifi quod Legis latot I fetfa, ac veluit. Quibus itd pračmiffis, nune fecil«. iutepretationis juriš* 45 h m , — » .. .-- .... ■ — —~ ... ! „ ■» ■ cric tlicere, ac incclligere, quid (it interpretatio dsciarativaeottenftva, ac rejlričtiva* g, 2 Interpretatio Declarativa five Jim - plex,eft. interpretatio juriš, qua convenientia inter verba, mentern, & vat ione m legis exp!ica- turita, ut legislator neque plus, neque minus locutus (ir, quam voluerit, ne que plus, vel mi¬ rna voluerit, quair. locutus fit* Hsec dejinitio eRperJečfa, &indicat, cumquibus definitum conveniatj & a quibus iterufn differat. Con- ftac enim genere remoto, & differentia generi* ca. ac Jfieafica. Interpretatio, eftgenus r e mo¬ tam* Juriš-, eft differcntia generica. Reli- qua verba conftituunt dijferentiam Jecijicam* Vet voc* interpretatio, c 6 venitcum interpre~ tatione S* Scriptura & re!iquarum Faculta- tum* Per vol* juriš, icerum ab illarum inter- pretatione dillinguicur. Denique per re!iqua verba ab interpretatione, exenfiva, d? reflri- iliva dijudicatur. Quando enim verba, mens , & ratio, fi adeft, tam aperte inter fe conveni- unt, u t de neutra parte dubitatio incidat, tune tališ Jaha legislator iis voluntate per benignam interpretationem emendarijuppleri, vel corri- gi nequit, fed fimpliciter fequendaeft, qu?.m- vis dura, & a/}era videatur, l* i2*Jf* & a quib. 2 ) manu- fo Čap* UL de Divi/ione manurtiij]', & quamvis ratio nulla adfit s tamea iiq-jenvJa eft, quia čredi debet, quori legiflatof trsta ratione duftus* ita rtrftftitaerit,'iicet nos rmonm x qucr eum me veri cer tam reddere ho!v- t >bi]{mus,7. 20- jf. de (egih. dereligi* hf Neque e uim de legibui, quarum verfra, Sc trrtsntia eft c er ta, difputart dportet, ctim aiio« d'ti,a raultav <*aque -cercifiittia fubverti, zcjftecič j r;;'£' deV. O.c. ?♦ dijh j dv-.l tališ Icgis dutfuem," a c a'fperi.tateib film CatiUtor, ad d dem in caiii ejnsmodi obveniente treeurrendurh eft, entemlarč poceft, authentioa interprstatione/ aut potius mutatione /, i $, < & lilt.. C, de legib. exempw in h Ši.jffi, ad L .. Tul de Malt. Ctim enim uliudjf#? ipfuhi, ali»- ud aqait-incepr dirimit, docente Dn« Struvio a 6 jf. "lit. de conjiit „ Trincip* tbefi 47, ex Harmeno® , polo libt 1 , tit* §. itk fcribente c ® vta» 'ete* renti to notnim on buletce,eteron de d diktem, mo* nos "o bajiletts tin peri tulu temnei %hifin ideft s cum aiiud jus ipfmn, aliud ss;qaitas poftuiafj, eontroverfiam hanc folus Princcpsdirinm. Es b ted interpretatio deslaradva a nonnullis fub* divid? Cole* in srnam feu definitivnim, Siconje* I Uurčb InterpreuMonis J&rh, f i Škmiknt, lila eft incerprecatio juriš declarad u va, qua dubitdiio inter verbajententiam t k rdtioriem iegisobvenicns ica concihaiur, ut pmnistornVidooppolici tollatur«. Ha c eft in,- terpretatio juri s dedarativa , , 14, de princip* jur, ,i , 22. interpretatio extenfivd eft Interpre* tatio juriš, cfui oftendicur, legisiatorem in legi per fenibniam, vel rationem plus volutffe, Pjuam per verfra iocutus ut. adeotjue verhale¬ gi no n (a; tem ad eum.eoue eafus,quem, quoi- •/e exprimunc verba, aptanda, fei etiatn adiJ* los, ouos mem, vel ratro levu k mi Liter inciufos Vuk, eKtendehda,&nppiieanda effe 4 is* 14. ffi. de iegib , i ; 2 t ff, ad* L. Aqurl. I 4. ffl de ftmi, dot. h 7» Jv z.Jf' de Jur Itd, L16,ff. dejpon-- fal, quia li iegtslator bodic cle caiu, vel cafibus in verbu cjuidem legis »00 expreflb,vd non prefiis, in fsntentia tamč, ve! ratione lega ejuv* demcotnprehenib, vel cotnprebeabs intsrro* garetnr, idetnde codem-vel.n&dciB; nbn ex« prefto, \ d non cizpveliis, z^Jentenil^ vel rati- meIfOi KHmlegi urmlktr refconfurus eflet 9 D 5 qu.od S % Cap. Ul. de Dhijione quod de cafu, velcaiibus in lege per verbatx- prefto, vel expreilts d J, 12. 24.jj.de legib. d.l.^i.ff.adL.Aquil.W bi cnimeade cit ratio ja\ eadem eft juriš dtjfvfitio, juxta vulg. Narn qua- do vel fenteniia eft latiorvc?bis,vt\ etiam ratio generali* eft latior & verbii, & Jenteniia, tune leghlator plus volait , quam Jcripjit ,'vel etiam JenJit , quia illum alii cafus temporelegislatio- nis Saterc pocuerunt* Ciim enim leges fine ferendfE dz fattti hominum lingularibus ; legi- bus veropropter infinitairi cafuum veritatem omnia jfdciatim ae '.Jigillatim comprehendi, & definirl n«queant, fed nerede fit, utlegesge- neraliter ^fhnie jimpiicuer ^ prout res ut plu - rimum je habet proponantur, docente Ariftot. 6. Ezbic, 8. & i.Hbetsr. 13, circd fin. adde d J. j. 4. j*. & 6. fj. de legib. Proinde ut fe- cundum Jura, če leges de iačtis infinitis* & fin¬ gularibus ita latas judicari poflit,necefTe eft,ut ie x generali ter, & jimpliciter lataad ačliones hominum \jingulares ita applicetur,nequid ini- qui emergat, & ad cafus, quos quidem verba nonexprimunt,& decidunt} /»mrtamen.vel ratio includir, per convementem interpretati- onem produ car ur. Dn. Struv. adff. tit. dej » & J. tbef. g. Ex verbit enim fit expreJjio in le- gfi Interprcetationis juriš. f* ge $ ex fententia comprehenjio } ex ratione ex- tenjio J Quod de nullo iftorum modo venic, nallo modo ex lege venit ^ quod ab altero ifto¬ rum venit, vere telege venit, fcribenteP.Peck* in cap. uit. x. de R. J. in(exto. Haec tamen int&rpretatio extenjiva nihilominus debetfi- ericaute, & cum judicio,Confequentix enim noneft confequentia, fed lifti debet exten8o intra cafus proximos, aIioqui Iabetur paulatim ad diflimiiia, &imgis vAebnnt acumina inge- niorum , quam authoritates legutn, docente Scruvio adjf. til, deconflit, ‘Princip- thefj 48, ex Fr. Bacod. de Verulam. tr, dedign, & atigm, fcient, lib * 8 , c. 3 . rubr. de font. jur, apbor. //. ^25 Interpretatio refiriffiivaeil interpre- tatio juriš, qua monftratur, Legislatorem in le- ge per Jententiam, & ratione m, ve! folum per rationem minus voluijje , quam per verba indi- cavit, ita ut lex non ad omnes cafus, quos ver¬ ba per fuam generalitatem repraefentant, fed fblummod6 ad eos, quos mens Ikratio, vel fal- tem ra ti o per fuam fpecialitatem arguit, appli- canda lit* Locum enim habet haec interpre¬ tatio, quandocunque legis verba inntgenera- liora, five latiora^Mem vero & ratio,ve 1 folum ratio eftjpecialiorfive angujliori & lex ad ca- D | Tum, •f 4 Cap. UL da ‘Divifione luno, ve! ca.'us, faltern eura, ve!eos, c;uem, ve! quosfii!um rnens, Utrdilo. velfaStero ratsale? gaadmittit,. applicioda venit $ Ad aliosvero, Jicet verba legis eum, vel eosadmittant, appiU canda fugit, quia tune interpres gencr&iitatem verborum, a d fiecialitatem fiententict , & r at io¬ nu, ve! fbiuro r at iona reftringore deber, uti ftc 5 n /. n jfi. de injm w. L 67. §. i-fifi. de : K N. /. i.§.6 de cedil. edi&* In loto enim jure gcv neri oer Jjeciem derog&tur, Sc išlud potifitmune Jteabecur, quod ad jjeciem rlireeturr. invenicur 3 1 80. Jfi, de Ti. J. Sc c e Hance r ati sne lega, ceffat caanr. difipofhio legis* Licet enim lex non niii generaliter ferri podit, ac feratur, poreft camers adcii ratio particularis, ve! intervenire cir- cumjlatma, qu oe fitetum ve! c njim obvenien- tem variet, & uc a lege generali eximat* Ml- nima enim circun(lantUflicniijaffiu ve! ca- fum ; it k non minus & jut variat, adeb, ut nul- la !ex ram.caute feribi podit, quin in fingularš čaju obve.niente peiTtepe, defieiat, Lind d na- ta funt illa procardica, quqd vulgfr dicatur^ mlkm r egu ja m tam firmam ejje> qu$ non patt- atur exceptionem l, 1. ffi.deR. 1« Sc umnem de- fini tirnem in jure civill ' pericfdojam efije iio2 t eod & (imilia* i° H’ Inurpretationhjuris. j f §,24.. Denique interpreiatio eft etiam a!ia A&iva, alia 'Pdjjiva. Sic A&ivfff interpret t- tionem habet/fts cmmune & conjlitutimeslm * periales in juraprovinciaiia, Scjlatuta in im- perio Germanica J. Econtrario bccc ab illis. in- terpretationem pajjivarn habeac«. Mevimai jm Lubec, pajjm 'Jiei/iking* de ~R. S. $' £. ' CAFUT. ° IV. Dč foni ibm y a auibm defumitur , <&* termi- ttis, ad quos refie^htur interpretdtio 'juriš. ■ §• 1 * PlItK, qai exi{Hm*nt, noM c-erta ratione,vcl regula tradi pofle, fedmaxima ditlicultate 1aboraic,an 3 & undd defumenda ^ quar.do, & tjuomodo applieanda, vibi, & quoufqe termi™ natida interpretatio/uriš? Variari enim i!!am„ 'vel ( 1 ) abip Co j/tre, quod lic e, ve! naturitle , 1 Gentium , cwile ) provinciale i \ , dftatutaritm< > a 4 vel generale-, a c. /peciale;,ve\ rega Utre, a c /V- 2 . £ regulareexorhitans,di\z poznale (i)variari -prof;.} pter cuditione ipfius legi s la tor is, vel judicis.Vct b i enirr. fecundum tegislatoris, Vt\judidfqua- litat-m, Sc potefialem mtelligend /trg. l t 17, it a.fF del Fen, Trebell. Nec latp}s ahtend- fS Cap, IV.de fontibiu, & terminu' pofle inurpretatianem, quam ipfius legislato- (i)rif,ve 1 judttis excentatur potejlas, (j) Pro- pcer condicionem perfonarum, quibusjm fer- tur, vel datur, quatenus funt eoecellentes, vel humiles l,io,&i 6', §, $,ff. ds p cen. L 21, §. uit« ff ds tejlam. & alibi, Ecclefiajiica- vel jecula- mEverhard .in loc.leg 22. n, 4 Ragana, vel mili ter. t, t, ff, de milit, tejlam. 1,9, §, uk, l, 4»& p. C. de p cen Minores t, t. ff\ ds Mimr. /. 9-jf, de Jur &facl, ignor, vel mulieres d? L 9. in qmrum uvorem qua,m plurima flot recepta l.Jo, C. de jur« dot. Rujlici d. I. $,fenes, vel im- pubepes Injlit, de excuf. tut, l. 3, & t t, C qui {4)& quidem Erneft. Frid er. Interpretationisjuriš. 77 Frider« ©d'rotfr^• ,-pietutmnem reflri&ijpam riiiu- dicari notfe mod is, acex fbntibus,-(Ive cauiis i- circiter flquentibus, & quidem t* sxratime *• ? legisJlriSa 2. ex črnit at e $, ex ali is partibm cnm antscedent-ihm, curn ccnfiquentibm ejus« 4 < 5 °dem lej s, 4, ex alta lege. f, ex jiikjeUa mate* 6 ’ 7 ria. 6, exabfur do. 7 .. ex ver bor um propr le¬ tate t Sententiam vero legis Uti or e m verbis a- I* dedque in erprecationem extenjivam. 1, ex 3,, rati on elarga , & ratione legis. 2. ex aquit^ste- ^4 1 4 cx ahis p ar tih m ejmdem legis, 4, ex ali a le- f ’6ge. f 4 $%'fubj~e 5 fa materin. 6. ex abjurdita - ; fjze, 7. ex contrariis, .8* ex confiquentibm :> < S' 9» ex puhlica . utilitate. to, ex p ar ti culi s. to.implicativis , S.icud enim ex Menic, Sc ratime, .vel (bitim ex ratione Ipgis de lege, m. verbis le¬ gi* judic odam, & ex me ute ac ratione, vel fal- tem ex ratione, jfi Jiridiorek verbis, lex gene* ralitrr lqqi,;en$ reftringatur % Ita e contrario fi spv-a 7 \K i ,uo, ye! ubitem rado legis deprcher.*< • datat interpretatiomjuris* Vi daturiiitior verhts, adeoque 'egisiatorem plus vo!u»lTe, quam verbis expreffifle appareat, le- gem JhriHam ampiurl, ut ficut anirna dominaturtoticorpori,&:tota eftin totocorpo- re» ac totain fiuguiisejus parcibus ° ita & ratio domineturin %e,feque diffundat per totam legem t uc extra illam nuila omnino lcx effe incelligatur s neclatius ea porrigatur* quatn quou(que fefe extendit ratio c j us, nec'podit in illis fpecieb us lo- cumhabere, in quibus ratio. deficit, ut maxime verba legis prima front s generalk fint,ac multo plu- raadmittanc, quam r^toipfa, Everhaid, in loc. leg. a ratione legisfiritla, Doneli, i. Comm. i J.pag* ji. Hincprofečtaruntaxiamatai!!a, fivq regula? juriš j limit at, a caafd limitatam prodnat effeclntn l, z. ff. de bise/min tejl. del. Stephan. de Bederic. de m- terpret. Iar.part, i.n. 14 f, kem čarna,& rationele¬ gis cejfante, cejfat effecltts legis , /. §■ pen, jf. de excajl tat. t^.pr.jf. devnlg. &papilt, Jitbjlit. 1.6 J. §. IO. f. profoc.!. alt.f, de tejlam, tatel. 1 ,1 f, ff. de 0.& A, Nec Interpretationis Juriš. Nec hinc quicquam refragatu r,qudd j ulianus ait in l, 20. ff de legib. Non omnium, qn& d majoribus ton- fiituta fmt,ratior.em daripojfe. Et quod Neratius fubjicit: Etideo ratioues eorum, qu& cenjlituuntur itf- cjmri non oper ter e, quia alioqm mitlta ex hi s, certa funt,fubverterentur l.ii.ff, eod . Non, inquam, hoc obftat, fiquidem id non eum habet intellečtu m, quafi non omnia, quaelegibus funt conftituta, certa ratione nitantur, fed quaedam d veteribus fintabfquemfM»£fancita. Quis enim credat* prudentiilimos fenatores, fapientiffunos princi- pesin tanta hominum dc&iflimorum frequen- tia, eoque tempore, quo virtus, &prudentia tnaximedominabanturinterris, quicquam fta- tuifleabfque evidenti ratione, aut quicquam intro- duxifTc, quod nonfummam haberet ac/MUteml Vroinde, riififalior,hoc fenfit in & tamen e:; rktionehacfinih Ediftum noii teftringiturad mvemandas nmilsr :s t fed cn.ij.r-u honetliiii ma,-acp : : udentiilima fbernina tiaremr* (ja* poftukre veiietj in qua ratio (itperior editli pe* nitrds deficeret, nihita catne-.’. magis admittcs e- tur, non aliafanede caufa, quatn quod ratio iii:a tdi&iiioh fmaSs mejit, ac principads. fed foluvn imptiUh*. fimlis enim ca ufa fuj t pSfdor, & verew dia SexAu', cu'i pa rum videbatur conveniens, abf”- nis fecaufisimmi«? ere, zcvirilil/m fungi Offisijs to-. ff»lareq uippepro alio, oninibo ! eft vinleofficmM^ quo genere remotse funt fbeininse / i z.. ff dejadic. L 2 ,jf dsp, 1,1, At;C, de procnr, Doneli, 1 8 . eom. i . Similiter Matedo improbiiKmus fotndalor impto^ bo }uo foehore effecit. Scto Macedonimo prohibere- tar THkfafn. mutuam dari pectmiam, ird-ut ei« • m patrem, rienegarentur>& tatnen, fipuis virpro-* bus; mihiniegueimprcibblucro deoitus, pecu* islam yzdideritFi&ofam. licet in ipb fitperhr. ra? t/op?hitC'sceffet, ramen quia i ! la noti efl princi* palis, ncdfinal;s,(ed itnpntfiva duntaxat, nihomi- '(ž)ni'is e: e:-; Scto acbones denSgabuntut. ( z) Non InitrpretationisJuriš* Š$ t.t; .r/ngitur lexvz\ iiatutum cx JlriEtamtiene,cum ib. ir-,v ve! Jlatuto generali cavetur, quddilluaj?4*i*' t'v>r\ ■ tox illu fe r va n debeat ad liter uk: , & p rouc tona*;, v.g. cum lege lulia cautum eiTer, ne actuite- riocotrtrnifib mancipia]quxftioni fubjiciendu in- tra 6o dies alienatione, aut manumifiionefub- ducerentur, puamvisrvstohujus fcgirini ijs fervis cdlet, qui tempo re delic^i cotninim eXtra tedes« alijsin Jocis fuifient, tamen nihilomjnusplacet s togem etiam in his obtinere, ut nec ipd tmnutnit" tantur, non alia decaufa, quam quia tox id feri- pta, ut ad literamfervaretur / 1 z-pr i.ff* tmmitnijf, (5) Non reftringitdr lex ve* ftacutum ex rtUionejincla, Ted verbis e ju s prseetse fb.car, cum in lege ve!^4i»f^»neque vefbis ratio ex- pn ■■SL elt,nec evidentifitmis argumentis indc eiici pdteftj ut itd penitus dubia fit cauja fiatati, vel togis. nec certo fliripoffir, quid movetit togs*mU~ tonm ad ejufmodi ijatum, vel togem faciendam arg* l' 65. Jf. de legat! },l. 1. §, 6 .ff. de exen: aito, Stepfc« dc Federic; part: 1 ,r». 147. S. h fons, modus, frvecaufa lecunda, ex qua. focreftringittlr,eft JEanitas. Cdm enim id, quod generaliter,& indiftinčle fenptum eft, quibuF dam in cafibus e j ufdeni generis iniquu m appa- ret, debet Iex inilliscabbus, inouibusdeprehem ditur/»%«4, tempera ri, id, utiftitaccipianturca* fusex toge, nec fub /f|«contineri inteliigantu'r»qur mitjttiuum continent, aujua ad folos illos ca (us to.\ reftringatui; qui e-rsitatenkz bent, quautum- /'""'N 4 6 Cap ♦ JV. de fontibus , # ter m j ni s Vis verba/C dejla£l‘tmvitam: fup:dot\ Condiur.: iegnm drjfiiitiitis con veni t efle jauures Indeque Celjits iSUts benignius ait, leges interpretandas efie, q«o’ vo- luntasillarumconrervetur/. 18 ff.doiegib.^ Atque hinc tqmtds non male definitur j quod lit moder a- tio, feu mitigatio legisferipiet, qua mentem, feiten- tiam* rationerru & voluncatem legis Ičrutamur* &exequimur> negleftaftriftiore legis elccutione, Giphau ',adl 90 ff. del{ I. feu quod utlaočamentu.n legis. quod legem (eri p ta m ineircumftantia aiiqua niitiget, definiente Bolognet. de legib jur. & &quh. tap. jo.n. 1 a.llndecollieitur, Ojfcjumajuitatis in eo oonfiftere, ut id, quod feriptum eft, Iaxet, te- mittat, rejiringat, vtldijlinguat, prout caufa, vel cir- cumjhtnti* poftulant. Idquod pu!dieexpre!Tit Ariftot. 2. Ethic Magn: his verbis ; eft mtemdcjui- tAs. & hotno &qum, epti alijuid remittit ds jure leg bus conjlituto Ham e a, ejm non potuit is, qui leges fancivit, accurate, & in fmguUribus prtfinire. jed de Us univ tr¬ dnih er, &ingenere pronunciat, is, qui in illis alifuid re¬ mittit inierpretationu Jnrzs. 6f mittit, & concedit, pvoponcns tam en ca* qm is, cjtti legcS pntcivit, vcluijfet m f«g»laribtu,& peculiariter cicf n'.re» ncc tamen potmt, dicitur eujtiitas Et hinc qui verba legi:ra rigide feflantut, vere dkuntKivftimmojure Uti Hoc vero nullo nbn tempere fummopere fuit improbatum. Sernper enirm vel ariticjuio- rnnes (itmtnum jusjamrnam irjUriamufammam ma* Mam,&fu/tomam crtttem dixefuht. Ec quam fit periculofum Merbufilis, poftpofita aqmtate, inniti, (atisoftendit Celfuš adolefcens/# / 91. §■ s* ff* V. O* ubi Jub autboritate juriš fcientice perniciose errari fcribir^ dcmvidelicet quid inlegibus feriptum potius, qua m,qttid cequurrt lir, attenditur, Idcirci) & Ulpianus praeci- pic, mjndiceš nnteoculos femper hal e ant a- quitatsm 1. 4, §. intenlur>?,ff. de eb, quod cert. loc ♦ Et idetnUlpianuš inl. 14,5, 1 $.ff, de retin. &fumpt.fun. inquit ^generali ter piito* indicem noti meram negociorum gejlorum aSIio- nem i mi tari.Jed Jollicititm aquitate/a Jequi, cum boe ei & cequitatis (^aBiona)natura indul- geat ♦ Ec praeciare Conftantinus in /, S. C de judic.diciti) placuit in omnibus rebus prteci- puamefle juftitice, xquitatisque, quam ftri&l juriš rationem* In eandernque fententiam Eaulusrefpondir .277 l.go.jf. de^R.J. In omni¬ bus, maxime tamen in jure C£quicatem effe E fpe&an- €6 Cap^lV.de fontibm. fo termini $ fpeftandam* Et Marcellas in l, 7*ff. de in iri- tegr* rejiit* Ecfi nihil facilč mutandum ex fo lenmbus^ ubi tamen £equitas evitieos pokit, fubveniendumefta Judice, vel Magiftratu In- deque ‘Papin* in L Si* pr o Soc. partuni ex se- quicate interpretandum efie, fcribir, Atque CeHus litini, $2. ff-de Ti C a natura cftntta- £tus a!iquando propter asquitatem lecedi. I- detnqueCelfuis dehnivk /usnoftrum, yuod (is ars *qui & boni./w /. i.-ff.&ej-*&cf. Exqui- bus omnibus, atque iingulisluculenter patet, in/ure noftro tequiratem prsedbminari, & x- quicatem piscipuum tentre Soc um, & juxta sequitatem leges efie vel reftringendo-, ve! ex« tendendo interpretandas. Atque hujus rei exemplum, ut alia innurnera, qute nune in mediuin proferri poiTent,taceantur, pereleganš ’e-xtat in 1*4* &/eqq,Jf* deinjm voc. Nam .Praetor in Edičio de in /us vocando adversus jibertum, qui Patronum fuum iind veniain jus vbcdric, conilituit pcenaie judicium,& hoc ge* neralker abfqueomni moderatninedS 1*4. £} feqq* Paulus tamen ait, modenindam Jurisdi- člionem ita, ut, qu.iinvis Prtetor in edi&o non adjiciat, caula eognita, fe pasnaie judieiumda* turum, li tamen pcenkeat libertum, & ačtio- nem ■Intsrfrctdzibnis juriš* & 7 'nem remittat, vel n Patronus vocatus non ve* niat,auc (i not* invitus voeatus (it, poenale ju- diciu noneSpetat adversus libertu 3 iicetedičU verba non pauantur/, n jf* de injm vac. Hoc ver6non aliadecaufa, quatn quia bis cafibus libertum teneri ex triičio iniquum eiTet* Ob*- fervandum tamen eft, duplicem efle 3 quita- tem j linam naturaltm, alteram civilem /. t t ff, de pa&St* 1.$. 1. Si is qui iejiavjib.h 32* ff* depof. Indeque fsepius everiire. ut. aliquid iniquum videatur, quod reveia nequum eft, a<* de 5 , uta!iquid sequum lit naturali 'gequitate' in fpeftA^iniquum ver6 refpefiu aequitatis civi- iis, & viciflim* Exemplum hujus rei, prteter iilud, quod Jčtus adducic in 'd. /, 32. egregi. um exhibetnobis tlfucapio* Hace eajm, fi naturalem fpe&es xquitatem, maxime iniqua dljcum locupletiorem iaciat alteram cum al- teriusdetrimento, quod naturali iequitatire- pugnat,/, 206,jft. deli. J* &qua tamen eft, fi civilem aequitatem fpečtes, qua? in bono pu¬ hlico, ob quod ufucapio introdučla eft, /. i*ff. AeUJiirp. & Ufucap conliftit, qnoniam ad i ei- publicae utilitatem, &commodum inventa, & •ntrodu&a eft d* i, i f Deindč notandum eft (i» pius in jure noftro accidere, ut, quod manife- E % ftam € § Cap, IV, de fontibus, & ter mini} itam continet&quitatetn,, id tamen jusftri* čtum dicaturj nernpe refpečtu alcerius juriš be- nignioris* Porroquod ha&eniis dičtumefti ex jcquitate legem generaliorem reiltingi, id exceptionem paticut turtc* curii fehteutia legis tnanifefta eft,voletis,quod conftituitur, in om- nibus,ca(ibus obicrvari. Et cu'm ita ieges a- perte resn decidunt, ut ftnž vitio fcriptura: in- fledi non pofUntj optitm fcilicet raiibne, quia tsquitatis intetpretatione neuti convenit, non ad lege evertendam,(ed ad eam cufervaridarn« Si c enim Celfus aic in l, 1 %.jf. delegib, Beni- gnius leges interpretandce (unt, quo voluntas iilarum confervetur. Accedit, quod, cvun fed Jegis fententiam interptetatioomnis, quee fic * žequo 3 Sc bono, referri debeat, non podit vi" dcriea fuifls legislatori fententia, quis verbis pet-fpicuis adverfatur /. •f. in fine ff defupell, leg. Ut itd retineri debeat bgnificatio, quse verbis convenit, q*uatr.vis ex ea non podit tališ fentetitia coliigi, qu«e rationi cbriveniat,Bolo* gnet. cap, 14- n. g, Atqtiehuč referuntid, quod diciturin d, l, 12,§. i, jfi, qtti d? dquib, manumif]', c Iex perdura quidem ett, fed ita (criptum eft. Donnell, i. Comm. 13. Cajne, lib, 2. confiuet,feud,c, 1. Quamvis non in- cogni* Inteepretationis jur h, 69 pognitum fit, illam legem vulgč> fic explicari r qua(i velit lllpianus, prima quidem fronte, qaod ibi djjjioniiur_ iniquum viden,Jed tamen reverd aunitate non dejiitui. Nam etfi ini- quum, appareat, etiam lllorum fervorumliber- tatem impcdiri,qui tempore admifli deli&i do- mi no n fuerunr, quia tamen ipfi quoque potu- erintaliquid vel prtefciviiTe, vel audivifle, vel moreš foeminae novifte, reique puhlica: inter- iit, ne delida maneant impunka, /, S 1 ff' a d £• Aquil, nec probacionum penuriacrimenmane- at inultum ^ fumma cepuitate legem de Jervis tila non manumittendu, vel alienandis Sanci - tam ejje, ait Giphanim ad l. 90,ff. de R.J. 4 Fons, modus, fivecaufaTertu, ex qua lex reftringitur, eft, QuandoIex inunaParte Generaliter, inaltera Parte Speciahter Loqui» tur, tune generalitas ad fpecialit-atem reftringi¬ tur. Cumenimin unaparteiegis,veluti dif- ferendi causa aliquid univerfaliteraffirmatur} in alia poftea, cum ad rem ventum eft, ex patte negatur? Autcum id, quod inunaparte ge¬ neraliter definitum eft, in alia poftmodum temperatur, tum id folum, quod lex de priori- bus detrahit, fequimur adversusgeneralem o- tationem priorem, quia hatc fententia eftle- £ 3 gis, 7® Cap, W: de fontihm, & termini? gis, & hoc foium voluiffe legisiatorem, intelti- gitar, juxta regukim juriš i in totn juregeneri per jpcciem derogatar, & id potifjimum babe - tur, ‘\uoi adjpeciem direclum efll. 80. ff. de 'R, J. H per quam liber a tejhmenti fallio canceditur, ni bil aliud videtur Princeps emcedere.nifi ut babe at legitimni e*/ conjuetam tejlamentifaBionem, Neqj'enim credendum eft, Romanum Piincipem, qui jura tuetur s , hujufmodiverbo točam obfervarionetn tefta- mencoi um, multis vigili;s eKcogicatam,atqu^ inventam velle inverti, Ethuc etiam fpeclat, quod ait Papiniamts in dr. /. - depoen.San- Bionem legum, qu quse fila uti diclum,ex depojito jj^geftanda venit. Deinde in L 1 C. de SS, Ecclef I mperaror ait generaliter j Ha- beat umjqutfque Icentiam SanEliffimo Catbolico, vene- rabifiquecontilio decedens, bonomm, quod optaverit , re- kncjnere. Et nonfmt cajjkjudma ejus. Nihilcnim ejt } quodtnagh beminilus debeatur, quam ut {uprem* vo- luntatis, poJiqmm alittdvelle non pojfuntt liberJJtJtylus y licitum , (fuoditemm non redit arbitri um. Caterum hictextusgenera!iffime conceptus ex natura, Sc fualitateperfonarum teftantium, ad certumgcntts ho- m'mum reft: ringi debeat.ad illos, inquam, homlnes„ qui idonei funt ad ujlamentumfatienditm^ik neque natura, neque jure teftari prohibencur, Denique in L de jur. dot , / uit. C. de Set. Vellei. genera¬ liter dicitui?promittendo dot eni omnes omnind obligarj»cujafcunquefintfexus. aue conditjo-^ RiSo. f 6 Cap« W' deJoHtibuii & terminh, — ■■ ■■ - . . - -- - — ■ - ■ - - M ... n — -. I — TT- a nis. Verumcamen id. quamvis mivcrfaliter d h dum, ad eos folum reftringi deber, ^j«neque na- tura, h.e.aetate. aut judicij ddečtu, neque lege promittere. autpbjigari impediuntur. Coraf de jur. art. d, cap 7. Everhard. in loc.leg 93. n, 1 i.Ac- cidit ramen cafibus quibufdam 9 ut ltx deidonei- * tate, uti Ioquuntur,non reftringatur. h im us c ti¬ fus eft.fifacrareftričtionenihilnovi induceretur, fed fuperflueret difpoficio, quod accidk,cum fu- peraetiijarnconceilodifponitur. Alciat dcV. S. Ul). 1. Verba quippe itd/accipidebent, ut a!iqu:d operentur./. 109. ff. de legat. i.proinde cum di- citurin/. 1,5.4 , ff.de nov, oper.[nmc. Nunciatio- nem omnibus diebus fieripofle, deferiatis, quo* 3 cpieverbjt.legh fqntaccipienda. Cum jam antea tratoris ediftocxKtx\s diebus nunciatio permitte- retur. Secmdus cafits eft, quo Ux non coardatur de idorieitate, five exfubje£lamateyia, cum eam non coarčtari fiuadet puhlica uti lit as, Linde cum Seta cautum.eflet. ut fervus libertatem adipi- fceretur,qui nečem domini fuerit ultus, Iicet fer- vusc(»%fidtllraduSi. ne manu mitteretur, alids tbcffierin onpoflit: Non tamen coaretatur hic Senatusconfulttiitrdeidoaeitate ».five tx fithjeila mate¬ rni, non rdlringitur adillos fervos, qui Uta condi- tionc venditi lunt.fi nečem domini uiti fuerint.tv' quod in alt eri us detrimentum verti pofiit. h . 1. $ 16. jf. neejuidin loc. publ Linde quamvis, fi in pul)iieoal\q\ud fiat, cives opus novam mnciarc pof- fint, quia reipubiica interiit, quam piurimos ad fuam caufam admitti. /. 4, jf, ne quidin loc. publ. Ta men inbabiies perfiru non admktuntur. Ejuf- modi enim r.unciandipotejlasptipillo dehegatu r in /, $,ff de nov. oper. nune. Denique fi iiia idoneiias non oriatur ex jure natur ali, ve! G cit ti um, a!ičquin lex, quibufevinqne verbis concepta, reftringitur, ut dsldoneh eojare intelligatur. Hiric promittendo dotemomnes, cujufcunque Sexus» čonditionif- quefint > obiigantur /. 41.fi'. do Ur. dot. R eftringi- t ( ur tamen hoc ad perfbnasatatsiaoneas, quia afids naturaleimpedtmontum obkaret. SicJ etiam licet gmmi//f«rlegea!iquJi cautum efFet,ut, quicUnque cjuoqm modo a!iquem occiderit, cccidatur vicifITm,ta* men reftrictio lic fiet, u t non in cum animadverti debeat, qui in fui tutelam occiderit , quoniatr» id jure natura U permikum ek. Tertius.rafm, quo Iex non 5 coarčtetur deidoneitatc, fiveex fubječiamateria,z% fi vabit geminatis, pripter generalom, fve Vntverfa- km, !ex utatur. Tune enim dehis etiam, qui idenei non funt, lex adhuc obfervabicur, /. C- jf- Ae accept. t $ Čap t tK dejontibm , & termini aa-pt,v. g, Siftatutum lic, ut, quicunqae gnoe/iit modo a!iquem ecciderit, ocadatur, non erit diftin* guendum, dob, an tnlpa necaverit: In fmm tute- 4 Um, ve! non. Alciat. in d lih, t. de v. S Caf as Quar- tm, quo iex non coarelatur de idtMc/tate, (Ive iex Jnbjetla materi*, e«, quotienS !ex pro/W«Maliquid obfervari conftituit ex certa ratiom, ita at, licet il- la qn*iita,s, &idoneitus ceffet, tamen adhuc forma hxc (it obfervanda. Unde li«?toerfundum fte- rilem ;ibfque Pretorii dafloritate vendat, venditio eft nulla. /, i$.ff deveb, eor, Sic Ecclefia, etfi uti- liter, & ex re fua diftrahat, tamen contraftus eft nullus, nifi forma a lege in hujnfmodi alienationi- bus retptifita obfervetur, cap, i, x. dereb. Ecclefi in fixto. Atquehoe rationem habet fatis perlpi- cuam, quod videiicet ea, quas ad rigoremjuriš ton - fervandnm conflituta funt, admguemobfervari de- beant, nec ad versiis Ulorum omiftonem cuiquam fuccurratur. Alciat, d, /, j, ti. iS 5 7 Modus,fons,ve! caufa Sexta, propterqaam lex reftringitur, efiProprietas Verbi. Reftringitur enim generalitas verbortttn ex pr opri etate jermenu, qnotiens verbageneralia, quibus Legislator eft ufus, a propria fignificatione deflečtunt. Tatic eni m lest ad prcpriam tantum fignificatiottem, &. ad ea, quse verbi proprietatecontmentur, coar&ari debet. Id- qae rationem habet evidentifTmam j Siquidem Legislator , tanquam virprudens, prsefumitur femperperfpicuč.proprie, aclignificanter locu'* tus. Etideo pto regala etiamtraditMarcellus mterpretationh jaris, 79 Ih Cj. ff, de legat, j. Non aliter a propria fignificatio - ne verbi reeedendum ejje, cjm/n c km mamfejhun fuerit t Hlad Jenjifle, ae vc-luifje Tefiatorern. Quod de lejlato* «di£turfi eft, Wiultd magis accommodari debet ad LegiHatorem, ut c ujtis prud sinke rftinds con= venit* improprie ae atnbigue locjui Propterea* fi v. g. Princeps alioui una cumTemtorio concefierit lurifdiBionem , non inteiiigitur ipli Mer um concef- fuTe imperijem, licet i!! ud generali lurifdi&icnis appeL iatione venšat Li. ff.de Offic. ejust sni mani Quan- doq u id em fr oprlajignifica time vocabuli Imfdi&ier nis,Jimplex tantuni lurifMlio (ignificatur./. 3 ff, de ittrtfd. Sedita ta men a pr epriafignifkatione verbi h on reeedituti nlfimanifeftum fuerit, ipfurn Le¬ gi s la tor e m id voiuhTe- d. L 69. jf. de legat, j, Hoc vero ek fequentibu$ rirciter cauiis deprehendi- tur. 1. Ex duthoritate clajficorum autkorum, & latinl I loattcntium, d quibus Legislator recefilt, l, Ex deftni- Z tione rei. }. Ex verbi etgfmologia, 4. Ex adjtmdo, five j 4 adjecitorte, qua aliquid erTertur. f. Ex alijs legibtts, p inquibus nomena]iquod eidem rei denesatur. 6 Ex commmi ufu locjuendi, 7. Ex materia Jttbječia j 67 rcrumqMr,3iCperfonarh>n,deqttibsis firmo inftituitu r* natura, & ejupUtate. 8. Ex abfkrdn confi^uepti, 9. Ex 89 abmdantia leguipfms, Vrimo igitur ex autboritate 1 cujficorum authorum, & Litine loqucnUum agnofeitu r Legislator d proprietate ftemonis receflifle, edm aliter ipfe, acilli, locutus deprehenditur, Qujppei!- ludtributum eft: ant bor it ati illorttm, inquit Ahia- tus, ut, quo dicendi modo uli funt, is pr oprhu videa- tur; 8o Cap, TV Jefontibtts , & termini? tur: Abeoitaque quotiens Legisktor reccdit»in- z telligitur a propriafignificatione veri: deflexifle. Se- 'emdo aghofcitufc idein ek e& '4&otieris defnltio ret jllius, cii j us appdlatioiif/tri tribuitiir, eidem ap* plicsri non poteft ; qiiia» ut KaBet valgatum il- lud; l'uinon cempetit defmiiid, eidetsi tiec defmitittn pr opniconveitirepctejl v, g. /?/?/>*« deftrmintuir viri? & Vxdris ecgnat;, m l 4.5. f.ff. de gradil. qax deprn* iio , rum non conveniat (porifi* ac fpanji cognatis, ided cjuando in 1.6 ff eod gcnrrj & nums appclk" tione fpcnfiim q u o q a e, & fponfa m contineri dici- tur;Icempw‘,& focras appdlatione fponfiruni p.vmJMCOhtineri,* incelligitur id fteri improprie, 2, & abufive, Tertio ex ctymologia, & definitione notni* ni s cognofcitur wo;wo? a licu i m improprie, ac? alu/i* »čattribui. Etenim cul etymologia, & definiliono- minit non competit,ciquoque ipflim nomtri pro- ^ priv attribui non poteft. Qmrt'o cognofcicur ver*. ^ borntnimproprietas ex adjunElo, five adje&ione, qua aHcjuidctlertui*, utciim i!(i, qui ex purentum na* Jlrorunifratribus funt niti, dicuntur fratrespatrue - les, l. 10. $ 4 -ff. de grudih. Adjectio hfc ( P.itrueles') innuit,illosmindsptoprie/^tr«appeilari.Quan** quam adjctlia non petpetud fit fi num improprieta- tis, fed aiiqnanno nota exphcationis, & difiinilionis, utcum dkknr Adoptio fmpfex, cbigatio c iv i lis. Do- mini um direciam, C'f. johann. a Felden. deinter - S pret . £5«z«/‘0 deprehertditur legistator ;i proprkute vtrli receffifle,cum appeilatio aliqua una iri lege alicui difert'. d e nega tur, qux alia lege eidem rei tri- buicurj Interpretationisjuriš. 81 buitur ^lunc enim ad evitandam antinomiam, šicontrarietatem legum, iiitelligendum efl: boe heri improprie , v* g ,in§. 9-Injrit. de Rupt. negatur dijertejjo nfamJilii ejje riurum patri, & JptnJam patrit ejje nevere amfilio In l, 6 « ff. degradib. dicitur nurus appellatione eti - a m j pon jam ven ir e* Ad evitandam kitur contrar ietatem legum hicrecedendum a pro- pria Jignificatione ver bi, Š Aicendum. in d. 1 + 6. nurus appellatione fponjdm venire impro¬ prie, iS abujivh Sexto d propria fignificati- 6* one vocis recedere voluiiTe intelligitui Legisla- tot , c um ufm loipuendi communisid expoJcit . Eic enim qudcttmque veča buli pr opri et c te ejl potentior l, /8« §, 2. is 3. jf. de inflruB, vel in- Jlrtm ♦ leg • /«7. §■ 2, verb. nen enim ex opinio- nibmJingulorum, jed ex communi uju nomtna exaudiridebere,jf„ defupell. leg, l, 87, & 132 , fj, de V. S, Sep tirno cbm id fuadet natura mate- 7* rix fubječtse, aut perlona: qualitas, adquam verba diriguntur* Taliaenim funt prtEdica- ta, quaba permittutitur efle a fuis fubjeftis, uti fupra diktira eft. Hinc donationis vocabuld tranfaft* 0 inteiligilur, cum DominuS rundi condučtOt' °b fteriiitatem anni donationis Verbo pgnfiones retnilcric« in l,if. §,4. {}• locat, F Kine Cap, IK de fontibus, # termini! - . - ----- - - _ „ m, ***» Hinc verburr. commoaati accipitur pro muiut? in L alt. C\ de iu, qtri eoc pub. tat. £t tuioi is appellatione curacor continetuti hio Jfi, de conditi & demon/ir. & vice $ersa f Gumo» ris appellatione tutorlignificatar. capiUnic. de obhg.fr o nat. <&c. Et in matevia pracepti ver- ba rogativa fant preečegtkdh. iSmn-i ogatiie« cap. unic. §.porrb x. defiat.-reg. in Jdxto. Ee vjerba imperativi mtadi noti fettiper ftant prše-* ceptive, fed improprianmr ratione fubjedas •materise, ut in clem. ettiiSi de paradj/o §. & 8. quia prceter eade V.S. Dttav6a proptia figni- ficatione voeis recettere ir.telligitur Legisla* ter, quando ilia retentaabfurdi aiiquidconfe-> c-uttirum eflet, Ipfe enim tantjuam virpru- ftenv^ j. & 2 .jf. delegib. nen prafijmitur ah* ftirdttm, & kiccnveniens ftatuere voluifTe* Tune autesn abfurdum retenta propriS figniti- catione confecjui intelligitnr,cum aut inhone- ilu-m quid, aut injuftum, aut rationi, aliistjuc iegibuscosTtrarium inde confequitur. S. Fons, modus, velcaufa Septiroa,.^jro» p ter qnam,ex qtia,& per qaam lex rejlnngi* tur, elUequda abfurdilatis* Reftringuntur er. im verba legi s generalia adevitamdum ab« /urdum^ncd ex generalitateeflet refultatucd,, Legcs Intei pr etat ioni s J tir is. ii Lcgesenim ubivis itk accipiendte funt, ne ab- fuidum alicjuod ex iltis nafcatur* /. 2. C decon- dit. infertj, 160,$. J , l, 41* ff* •bulg. iS pupill.jubjlit» 4 7 ,ff t de bon * liber /« /» 19* jf, de legih. Gum enim !ex fit vir rum prudentium tonfulttffii 4 lejfl de legib t icem- quc riecfetum virorum prudentium 1.2.ff. eod, nonefi verifimite, legetti gencraterh illum ca* Tum comprehendere, qucm vir bonus, &pru- dens non ftatui(Tet 4 Abfutdtj aurč, uti in preč * S* f t didurn eft, tunpex legis neceflsrib gene- ralicate rcfuftare inteHigjtur, cdmaliquid vel injufturfc, vdinhonefturfi, bonis mori^us, Sc principih furisdvifis* &jnaturalis repugnans bide cohfequftur 4 Hint legati« generaliter veftibusnon tntdligufituf »II* vcftes legata*, qiaae fecundbpa lege«, aut bono« moreš geftari no n poffunt/. 26.ff. dedu?* (S arg. leg. Indž fiquis cOndudor prosilk jgncm in domo lo¬ čita n©hftabcrfi,ndo uitd!igitur de igne necefr fario ad vid u m non babeodo ftfe obligžflc * 4 Locnu 9, E cohttario Fon«, modus,vel caufa ^'ima, propter, & per quam lcx extenditur, eft ^atio legis, liedt in lege non fit expreffa,modb ^iunde fatis, ac certo conftet* Quia verb illa Fa ftfe 84 Cap. VJ- dejcntibta, & ter mi ni s j, fefe habet in lege varie, & quidem i. utamptaj 2. 3 larga, fivelacior verbisa. ut correfta/lit 4, ampliorlege torrigente. 4, Lit ea.de m in pand- U libtU. & cdiofis. j*. Uipar.Jive Ji miliš in exor- bitantibm, &Jingnlaribiisjttribies ac privilegij 6, is 6. Ut par, vel major in oralione taxativd, ( i)idcircode finguiis feoriirh,& quickrn( ijcjeii- do ratlo legis larga 3 amplajfive latiordt ver- bis legis ejufdctn, tune verba ejetendrntur ;.d rationem* Quatidocunque enimaliquid in lege aliquacertis de rebus, caufis, cafibus, & P41 fonis ftatutum eft, nominatim, (ed ob e/us- modi rationem, quse ad alias perfonas, caufas, ač cafus seque pertinet, tune lex extendifur ex ejus .ratione larga, vellatiore. Etenim činu ratio legis fit anima legis, totaque eflentia le¬ gis in ratione conGftat, uti fupra oftenfum eft praeced; §- 2* confequens eft, uteo ufquepor- rigi debeat lexipfa, quofefe ratio ejus exteni dit, Ir.de vulgatumillud iJObi eadem ratio e/l, ibi ide m. jmJiatui debet. Indeqtte Julianm, quid n m pjjtmt omnes articul)figillatim legihus,aut S&is comprehemU jdcirco permittit ex ratione , & fententia legis ad Ji m ih a prtiče dere l. \2.jJ- de legi b Eademque de caufa etiam Juftiniantis in l. uit. C. de Leg. Falcid. & in L uit. C de con- tnterpretationh Juriš ; 8f fit, *Pec. ex ,oriš, & minoris, tjtffa eutn6 Id, qucd miniis appaiet, in rei viritate mafuseft, eorefpečlu, quo ilH jus magis rCliftic ex ciufa; lin d e, ličit rnulier Selo non pSTiit pr o af tafta fidejubeie, tamen donare potefi:, quamvis ni ul tri' plus videatur 4*anare, quam fide/ubere i Ted hoc propterea, quia diverfa bh ratid eft, dmatiortu, &fidejiit - Jionii . ciim non tamfacilit fit mtilier ad donari - dum, qudni adfidejubendam, Sic & olitn po- ceratmaritusfiindunt dotalem, valente uxore, alienare J At fton poterat oppignorare confen- fu uxoris, pr. J, 'e^uih, ailen licet. Nulla alia $ecaufa,<|uam qu6d & hic ratio lit diverfa ali- cnatio- Interpretationis Juriš. S 7 tdationis, ic oppignorationis, quiajcilicet fa- ciltus aiduci pojjint mulieres ad confentiendum miriti's in oppignorationem, qud.ni in altenatio- ntm. ($) PerdicofKeium regula noltra,cum( argumentuin inducitur indiverfafpeeie, ubi tninus m majori non continetur. Urade qui occidere poteft,ftuprare non pocerir, nec exu- lis asorero alio dedecore afficere,quamvispfus videafur oeeidere,- qu&m Jlaprare, quia non fi- cuc mtherare, ita tiuprare continetur in occi- dere< Alciat. it« V. S lib\ i, n. 4 1. Catterum illud non irttereft,live ratio fic txprefld in lege, •five non, tnodej fot t.iflimis argumentis, conje - Čturit, au? »dmodum tferhimilrbus inde etlci to* Deinde a, Qqarido rario legisalira- 2 jus eft coirečla, tune ilia txtenditur ad legem, Ut etiam correčta htbeatur. Ex identitate enim rationisfitexterjlIoethm in corre&oriis, iratione nimirum correčta adlegem rationis ipiam, ita at, li ratio aHcujusJIegiscorrečta, (it Spfaquoqae fex rorrefU intelligatar. Lic£r, enim eorre&ienes legam fint perfe odiof*. ap. r t in fin. x. de fil, presb t inJexto. &propte- ea reflringendas potids qu&m extendendse * Meque per fubaudkoiiotellečtu^egam corre« F 4 ' aio 8 8 Cap, IV. defcntibut, & terminu čfcioinduci debea£,cum prarienim & ipie Ja- lli nianus veter e m lem formam fervari pri: .1- puit, ubi aihil iano.vatum appareat, &p r O e- gula tradut, qmd id, quodmutatnm non ia- venitur , Jiare nonprobibeatur, /, 27 ♦ C d; te fara. L 32 C,deappell, Tamen quia ratio legiseit medull-a, & anima legis, & tališ catf- fa, a qua fegis tata eflentia dependeat, & unde lex fuam vim, vigorem, & effe habeat, cou fequt s eft, utrationelegis corre- čia periadc, ur: .;aimda corpore(eparata mox oranes co/poris viresdeticiunt : Ita quoque lex i jfa deficiat, atqae correčhi intclligatur, cati-. s2$.legtijuh lafa, Š'ceffante, ipia quoque ieX n ceffario cefTare, & fubiata efTe debeat 4 1,6, U 2,ff, de Jur« Part . t %.jf. de re mil. Ar.que h a j as exempl 1 in jure noftro funt admpdam fiequenua, unde unum, atque alterum huc tranfcripfiflCe fufficiat« Proximi cognati olim ex lege 12, tabb non vocabantur iimul cum a- gnatis ad cuteiarri ) cx e.i ratione, quod nonvo- carentur ad juccejjionem ab intefato p triade, ut Agnati. Eodie ed rationeper Novellam 118 ■ c or reti a, qua cognati 0 Cap. JV. de fontibus, $ terminit — 1 * " — ‘ ~ . . . — .... . - ■ ■■■ —— >mm>w peralitdr noncorrigicur, led aliuuo cafu lan- tum* Nam 4 in iilo q (jogije ffmnda eft lex, doneč concraii^ CQnftitui;ione abrogetur. Al. piat. d. lik Urit id O^amvis de hac poftrema Aleuti Htnitacion? haud immeriti) quis dubi« tare pofldc, ficjuiderriin quocunque cafuratio j leg is, quaj§juWein .eft anima,-deficit j in- eo* dem fex q i uoque ipiadeftcerg intel!igitur,prout' hoc (atis,ac peripjcue dejnooftrauun eftji ir<& ced. § f $. 11 . Pncterea /, Oatndo iftiig Legij CovvgenlU eft amph, tune il!a corngem exrenditur ex IdentiUr terationh ad perfonas, caufas, vel ca us mifta legi verbis nonespreffos. Curn enim &jealiqua cor- rečloria zliam legem de eerta perlona, aut Cefto cafuloquentem» exprefsdcorrigit..& a>npl*>n,(lve ; largttmraltaftem habet, tune ex (arga, & ampia hao rationein alijscafibus, caq(ts, & perfonis peraequc Obtinente eoctenfio illius leg 1 s eorrečlorU fteri debet Bd eos cafus, & perfonas, licet in lege non’ fine ex- prejfa, modo in ijlelem eaiem ratie obtineat, Cii m enim, & eorreclorii. legis ratla lit anima, e/us, iti, ut quoufque , eraJlwt;owm fmm legis luli&MifcelU eor- ričtiriaai, dipijejclisJi/hfois nominatim conccpum , in mafculis aussjiee legam Mjctllamfk/h-ilijje. I j e C. de indici vlduit. teli. L im tratil >• tamen hxc regala, (O ut non procedat (i) Gum ratiocmiElimis in lege eorreBorm non eft exprefla, nec inde mamfejlis ar~ gnmentis elici poteft. Sjquidem corre&iones legtitn non prxfi.im.untu r, nec per fitbauditos' intclleElm in- ducuntier, /, 3 f ,pr C, denioff tejlam. Sed quicquid nova lege fpicUUter non exprejfltm reperitur, id ve* tfcrum Itgtttot,'confUtutiommijitieregiilfs reličtnm in- telligitur,/. } 2 . C. de appclUt. I 27. C, detejlatn, (2} Limicarar (2) ut non procedat in rAtione legiscor- reElorh no 'nfinali, nec filitaria , fed impulflva folurri. Etfi cmmratioimpulfiva, qux mo vi c kgislatvrem ad Ugpn aliquam corngeMim, in aiijs cafibus, & perlonis in lege correthria non exprej]is, xqne obti- neat: Tamen cvim necalids ex impttlffoii cauja fiat ext'enfto legis, m ulto minus ex caufajmpulfha cone- Eliomducenda eil in correttonjs, ut qux per fe ftričte accipi debeant /. J p, C. de inoff. tejlam l, 32. C, de (j^appell, Prsetereajj) limita tu r regula, ut non pro* cedat, cum intemio ipjitts iegislatoris, atque fiopns txtcr >’i repugnat. Contra m en te m enim legjf- latorit interpretationujuriš* 93 laioris nihil quicquam in lege tentandum. Hinc eum in Novell. 1 x f, cap. }. imperator fibi propo" fuiflet, omnes ingratitndim caufas, quae quidem exh*redaUonem me reantur, notnlmtim recenfere, &c&-teras exh&redaikne indigtias tzciudere, pro- ie&olialkeibidem *non 1 exprefse relata, qnan- tumvis eadem, aur fortiori ratlcne fubnix3e admit- terentur, fieret maniiefte centra. tropefitum,mm- tem, & mtintioncm Imperator is. Denique (4) mitantquidam&ficregu!arr. pradičtam, utnon ^ procedat, quando lex eft corretloria , five ccrrigens, & poenahs fimuf, Cii m trii m hac dtiplex odittm eontineat, concHionis, & poenalitdis, igitur conve- niens eft regula juriš,utcoar.čletur potius,quam ottendatur. cap. odi* x. dej^. I.i»fexto. Denique (j")limitatur etiam anonnullis ita, ut officiumj(f) futjm perdat, curp lexeorrigens fimul taxative Io- quitur, quia praterqnam qudd aMs particula taxativa negationem inducat, concurrat &hic duplex ratie, quxreJ}ritlior)em fieri fuadeat, exten- fcmm veroprohibeai, vitpote CorreBio , & Taxatio, Dchistamen pofterioribus diiabus limitationi- bus uberius agetur in fequentibus. §. l2.Porr0 4 Ojtpndo Identitas P^ationisadejl in 4 Fapakbps, & Odioftt, tune ex iUa etiam pandu, & odiofa extenduntur.De bac aute psnaliumfc odio- \orum ext6n(ione dua regu!« debet obfervari,qua rii prima haec eft jCum rdic ir lege exprefia eft, aut 1 firmiflimis, ac evidentiflimis rationibus inde elici potell,fitexten(io etiam fenailum, ac odioforara ad ahas 54 C *p t TT.de {oniibia , & tertoinis adalias perfonas, caufas, &'cafus, inquibus ea- dem ratioobtinet. Didturftenimeil m prsctd. §. 1 1..&2 quoriens ratžoin tegeexprc(Tz eft* vidc- tur/«comrtiafub fe comprehendere, inquibus ratio ifta obtinet. Siquldem ratto legis eft aetima f a c medu lla legis. Proihde (mitra hic reteruntur ea» quibus p.tnalium, atque odiofirmn reftridtio- nem fieri debere probatur. Lic enim contra mm~ tem legis, ac Icgislatoris volmUtem, adeoque contra lege m ipfam fiat reltri&io pcenarum, committr non debet, quia ps-phibente Jiiftihiano tion debe- mns clerrtentipres efte ipfis ' jegibus. Novell 82. Ca p. lo.Ncčin /udicis poteftateeft pcetiam, quae d lege dijertt e6frip*ehiutnm ■mip-is, eotundemrjue vk k tor Hus locum obtinet, redie htconftitutionis illins, quantumvis poem- lis, ty idenditate , ae paritate rdtionis ad aliarum ci- ■vitattem muros, eorundemque violatores extenfio. Quamris porrdhunc canonem noftrum quidam iti !imitax»dumexiftifllent» ut non procedat, .curm nn/HtuUe fimul coneBem eft, & pocnalis, pro- pter intepretathuu jurh* pit \dupltx cdium, correOignis fcilirct,& poenaltatis. kem ut tallat, Ruando lex poenalis tax*tive loqui- ,tur> dquidtm & hic duplex ratio rcJlrwgendi K con- ..eurrat, Neutrufntarhcn admicu poteft. Nec enim quicquam eiljcerepotenc dnpUx iftud edium adversus m mit m le g:s, ac legi: It tor is, q u &- ex r ati m e iti lege ex preda manifefifc coHigjtuf. Quippe itjfc bertignids leges interpretari convenit, qun bcJuntas ^aruinconfervetun ncn ut evertatur, prout Celfus fcrifcit 'm d. /. t8 ff, dt legib. Occnrrunt prartered hujufče rei exempla trequenti{Iima in jureta-m divino , quam humano 4it cufliChridus Matth. j p v. ja, deincore nori ditnittenda bane lege m tradidiflet, quod omnis, cjtii dimijcrituxcrem f«am, exi ep 'ta fomira tionis causa, is market ur; Atque h$c lexpoenalis fimul, & taxatii>a eflet* ac Veteris Mofaica leg?s nncdcVia . Nihilominus tamen exten- fonem ejusad caujas adultcrio^n e gr oves fieri pode* ipfernet Apodolus Patilus*« I- adCorintb.f.v.if, da re oftendit, d utri ille malitirfam defrtimem ju- hm toniihmt d : JJolvendi cenjugij caufam ,• pari n>0- oo in cap , cjm fwtprima caufd benef. z.Fcvd,\^ Feu- difta, poftquam enmneraflet juftas caufas Telo- w ‘«,propterquasbeneficium amittatur, atque bane fubjecrflet regulam* qnod, ex puihus canfls e*t- hredatie, divertium, & dendtionit rcvocatio fieri ptr~ h it ta tur , ex ijfdem qmqm henef tium vafallo auferri \ u *at: claris verbis profitetur» hnjus fuae regulff, J cdefinitionis extenfionem deri pode ex majgri- aut paritaUratienis, ati alias caufas confimiks', fiquar j?6 Cap W. de fontibusfe terminis fiqu£ forfan pofteacirerfeript. Equidem fi ap J pareac tigislatoris propjutum , uifle, ce/tas ci.ufas, a at perfbiias enurnerando ceteras exclus, V, fe. v In idiBe batotis dt aiit terrupto edm posna Hathitur ih feuih, qui A&nm Fratdris puBlice propofitutb to r- fupiffeto efciftiihat UlpianUS, tandem foddam & •tli infiigendam, qui»dum prbponeretur Vel, edm pnefeiret fores. ut proponeretur, a&tm* torruperit ■ Imd etiam illi, qui maadtoit alte rij, Ut corrumperet, liceteerfo cdi&i deficerent j. 7. $. 2. jjf. de itirifd. Non alia de eaufa, quara qud iUud ptenah ediBttm id pMicam fpečlet utillaleM, ques jpoftulet Fritons inajeftatem faltgirm, fakmnpee te* (lam ebnfervari Limitatut tum friiufn ftott P eft principa Us, fed folutn ittspUffiva fcc&fatHtictiis tats* f*. Nam tune, nihi! bbilante iftos extcniio fienpoterit. Cujus u : evidett*? exerhplu*n eft iti SctoM/tcedctdme, iib juš tilfrn potentiflima, ac fmlii c**{* elt, ne Credkarum pecunia- •. “ G tutrr 5$ Cdp.tVJe fontibttt , & terminu rum; aere alieno onerati vitae parentam infidi* entur, /. i*ff* de SCt. Maced, §. 7* Jnfiit, quod cim eo, qtii in alien * Adebque SČlum prmaril, ac principaliter fpeitac ad parentum favotem * Impulfiva ver bcatefh SCtifuit odiinn inipt obi foeneratoris Mače doniš, dt L i- pr. Idcircb $?#jwhoc,licetcaufanf» Impulfiva m h.ibeatb- diofani, & nominatirtt etiaflide čredirolibuš improbum fcenus exercentibns conceptum fit ' Adaliostamen quoscunquč, filiisfam. pecuni- am credentes, etiaittfi mirtirnd turpi, ac impro- 4* bo lucro fint dediti, extendituf* Limitatur 4, Cum rado cbftitutionis principalis pa,rtim fa- vorabiliseft,partim odiofa,verbaq; ejusde c6- fticutionis dirigtitur in perlon^ illius,cujus fa* VOreies;lata eft, Tuoenim ,quiafavor odioprA Valere, majorque ratio favoritkam odit babe- ri debet extčfio fiet cbftituti6is illius etiS ex c6 f* Jedurata ratione« Limitatur f«quandč>ex- tenlione fa&i magis molliuntur poenat, quam exafperanturj tune enim etiam exconje&u- raca ratione exten(io fieri permittitur* lit cum L.Julia patri concejfum ejfet, filiam tind cum adultsro in adulterio deprebenjam occide- re } exu:ndir hanc legem pcenalem Papinianus ita, ut pater, qui occidere poteft, pollit mulci magis Interpretatioms juri?. toagis contumelia afficere/, 22 . §. g.jff. adL . Jul. de adult. Liriiitatui' 6. in cor/elativu 6+ & $quiparatis. Gumenim cofidativarijm, & aquipararortim ut plurimu atq^ regiilarisear par iitj atq^eauž: ratio,ide 6 , fiqua pa?na!is con- ftitutio in uno illorum lit fafta s extendetur ob iationis paritatefti, ad altemfiicorrelativorumj hifi fdrfart, qubod ptenaletti iftatn conftitutio- hert diverfam rationerii fubeffejperfpicue! ap- paruerit« i|,infaper (f) Qumdo parratio , jive(s) pdritas ‘Kationa ad eji in Exorbttantibm, & Jlngularibmjiirtbmdcprivilegij?,tune exorbi t£tia,ac firigularia jurajac priviiegia eti£ t xren duhcur* Dicuntur atitem exorbicantia, qu£ prseter, autcbntri rationem, & regulas juii> tommunis recepta, & introdu&a funt, & qui- dcfnitaproptere^appcllantur, quia ab orbita, H,e* communi& latavia diveftunt* Unde Auguftinusrfe (Mi. I Deilib. s. Kihil.appro- Nantes, inquid , quod exorbitet ab itinere Sapi- tntia. DicUntur & limitatotia ca ra t ione, 'jubd intra termina?, & linjte? ccmmunem re- lidam coerceant. Alciatm de V. S. lib. 2 n f4- Etti igitur certum fit id, qucd & fupra 'aspe fa* tis tnonftratum eft, qu 6 d,ubi eadem,vel major G 2 fubeflt ico Sap, IV. de fontihus, & teYmtms _ _ : _— ,■!■««» fubcft ratio, i fimi!iba*,ad limilia lit procedcn* dum; Gum non omnes articttli fingalit legibta • reperiantur dedfi. 1. 12, de legib■ l. 9, iŠ 96, ff, de ‘K. J. Hoc taireti ita proceditj curn de jure communi-qu3eritur % Ubi vero jus fpe* riale* &cimtrjL rationem juriš communis in® trodučkim oecurrit contra. rationem, non pb« teft vel per conreqvientiam, vel a Umili argtl® Jnentum inde deduci lieet eadtm vtl major ra* tiofublit, Hinc Paulus pro reguia tradir^ id, qnod contra raiimemjurh(int*lligi communii) Yeceptunt eft, non deber e ad eonfequentiam prit dtici. h de legib,, l, 141 *ff* de ‘R.J. hoc «ft, non oportere porrigi adcaulas finnles, in quibus eadem ratio obtinfet, Sic enitn jus sfi* citur pioduci ad confequentias, cum argu' thento parium, de quibus jus fingularcconfti* tutum dl, dicimus, confequens dTe, ut in pa* ribus caufis idem jusftatuatur, Item in om* nibus caufis id obfervari, ut, ubi perlon« con® ditio locumfaciat beneficio, ibi deficicbte beneticium quoque deficiat. Hinc & Juli*' nus i n /. 1 j*, ff. de legib. In bi», ait , qua cor>‘ trd rationem jurn conjlitutajunt, non poj]#' mm Jequi regulamjurit. Ubi per regulam Do* ndlus intelligit non jus ipfum communc, Ped j egu® Interpretativni s Jarh. i o i regularn de Interpretadone juriš,ac Iegum,qu£ placet jus conftitutum porrigi ad eas caufas, quibus eadem fubfiftit rado, Et Paulus in /, Gi.ff. de -R t J, qu£propter necejjitatem jurm cmfihuta funt, mn debent in argumsntum trahi, EtPondiex Maximus/» cap, 28. x. deR J, in fexio. qu£ d Jur e cmmuni exorbi- tant, nequaquam Junt ad confequentiam tra- betiia, Unde etiam conftitutiones Princi- pum perfonales, (Ivo priviiegia, ciiim in certis perfonis, & caufis fpeciafiter eontra rationem juriš confliruta liut perfonas nou egrediuntur, necad exemplum trahi debent /. j.ff.decon- jlit. ‘Princip, {. 6. J. de J, K. G, & C, Hoc ver6 non dliam ob caufam, quam quodconjlituentes bcec jura no lin t tilu a d exemplum produci, & porrigi ad ali as perjonas & caafas , qudr/t de qtti- but mminatim runtconftituca, Dum enim ex fegul i, feujure comrouni per eonftitutionem perfonale certos cafusfa caufas excipitit,hoc ipfo re gulam in caeteris caiibus, caufis, & perfonis confirmare intelliguntur. I. /2. $. de in- ftruB, & ittjlruftt. leg, ‘Doneli . 1. Comnt. 74. Atque hoc ipfumfenfit, ac voluit ipfe quoque Juftinianus in d. 5. 6, J. dej. N. G. 6* C. quo in taco, cur fpeciales conftitutiones, fi ve privile- G 3 jci Cap , IK defon tiha, & termin® gianon poflinc ad canfequentiam trahi, nec perfoiias egrechantur, hane rationgtn reddit. quod hccprinceps nem velir., Neqne obftat regulae fapeiiori,quod Javolenus aic; ‘Beneft- cium 'Principu qnhn plenijjtme interpretari opor ter e J, pen-ff deconjiit Princip. Hoc fi¬ nim lefpečtu ip(brum,quibus iftud beneficium tributum eft, no a relpečtu aliorum ince!{igen- dum^ pxe!T!f’.i verb regulas noftrae propd in", finita in jate naitrooccurrant, equibus duo valdd illuftriu, quib«s & ipfe Ponellps in b*nc j. etndernrem , M «tur, huc adducerefua Unutr, in edičto de Minorjbus^ Prsetpr minotibnsvi- ginti quinq; annis ex mbeciliitate, & 'mfirnti* tUte Judici) la p ti s, ac circumveotis (uccurrjt per in int^grum refiitutionem, ex ea ra ti o ne, quod mHrmum jit con/idum bujus at at is, de pjultis aipticmbm,utopite injidiis eocpofituntpro - pter imperitiam rerum /, i. ff\ de Minor » Qu* ratio etii in rufticis, afiiscjue perlonis. fappiflurid peraeq;,imomterdum rnagisobtineat, tame ad illos j'us in tninpribusfpecialiter receptum ne- quaqnam extenditur,q im conrra jus codtiun? $ id in minoribus'ftatutom eft» Akerurn exem- plum eft in Sito Vellejano.. In iilo enim cauturn ne mulieres e£ inteicesfione teneantur,et(t ftipu* intepretationisjuriš. i.6j r t IIP — IVI E. ■ ■ . - .. - ■ ■ ' — » ■■■.. I . . . ftipulatjgne fidejusferint,/ 12 C. defidejuffor. ob eam rationem, quodfexus mulieris magna JttinfipmitM, aqimbecillitas. 4 2, §. i.ff.ad Sff. Vellej. Quse ratio etli non minus in rufti- coobcineat, utpote qui, & ipfemaxim£ /udicij imbecillitate laboret, non tamen ad ipfum idem beneficium Sčti excendi debet, quia in nuiliere hoc recepti} eftlingulariter cotr&jus corhune, quo placec, omnes,qui ftipulati, quid promiferinc o bi i gar i 5 .J. deAftion Limitatur bate regula,iit no procedac( 1 )Cum ext£fio fit( 1) non ad ali as perjmas, fed a d ali os cafus inter c~ asdem pcrfon.ts, quibta jusJingulare indultum e£t, Inter has enim j ura fingularia, ac bene- ticia principom quam latiflnnd intefpretari coavenic, uti di£tum cft per4 pcnff.de conjlit. 5 Princip * Limitatur 2. ciim cxtenfio fit ad a- 2. Ham perlona m, quae lecundum lat im fignifi- cationern comprehcriditur fub expre/Ta in pri- viiegio« Sic enim ciim Selo conrra/us com- mune cautum efT ct,netutor pupillamjtliojuo , vel Jtbi nuptumcollocaretffV.mlas^iism^t- potem, qui lata fignificatione blij comprehen- di tur /. 2 20. $. I, V. S, S&o continert. 4 S9-ff> de N ♦ Pari modo cum SBum Macedoni- anttm contra jus commune Gngulariter prohi- G4 beret j 04 6*^ JP« 4? fintibus, & perpinh bctetfilmftKf. r^utuam dari pecufiiaw r M{]\i- Jian»M»emm C filiifam, Selo conti^erentur* iame^ in perfina »spota tiemf-rvaru h 14 -ff, (d Sc. Mačeti. Scihcetquod lata, Jignificationt x>irbi x nepotes,0Uj. appelativpe veniant^ d* k 2X0. $,i.f de V, S. Sicdemque privilegium, revocancii ad fuutn forum canceffum vidais,& idijs quib'jsdam miferabitibus perfbnisi/j/ «- vic. C. quani- bnperep. inter papilL. etiam ad. illas fcemibas porrfgitor, qu* ccelibem vitam agunt, quia UtZJigmficationc verbi & itie- v* | t duttapcllantur iit\L 242 J. 3 -jf*deV.S Fallitj-. regula illa in corjcomttantibus, arque rHis,qu* Mufa n,/iv? perjbiam, cui privilegium concef Jitm e ji, neceffarib confequuntur 4 Hu c e n i m,- fpe 5 lat ittud, quod dve it ur m f 2 . de Jura- Cui unum.aUauod conceffum eji. eidem tettsra qmjue conceffk intclliguntur , fine qui- hra iliuiteffe »0» poteji. Unije m. Autk. Uabitd? C Ne Hi propatr, privilegij ftudiolis coneefTa ro£l$ quoqu<; porriguntur a d ip forum n unči* os, famulasi.jfc familiam, fine quibus tut&, & commodd n go polfunt v diasi fupr& in$* IQ» & 11. ebqtibd eootenpme exorbit>mtium non 'Bat corre&io, / dtekratic » quam jus ^acilius admittat, qu&m ut in toturp toUatur^fj Venera bsec limitacio jdcircb non vidctur adraittenda, qu 5 d, ciim ratjo c*prcff* cftj in correfljOJ ijs fieri poffit exten(^>, prous oftenfura eft in d, cap* \%& 11. Inevprhitaif- *'£«? taruen non itcm* Sicuti ci&rae* ratio- nibus, tura exernplis, fuperioris noftrse rtgul* Uuelligere cuivis promptum eft» Ec (and ra¬ do etiam h k diverfiffima ell exorbitantium, 4 ? smre 8 oriqrtim* Hxc enim, quando, ex rati- Qne legis corredorise, de qua eert6 conftat,ex- tenduntur, (it ho.c fccundum mentem ipfius legij, ac legislatoris $ At veri), exorbitantia CHm expari, ac ptnili ratione ad confequentU »m porriguntur,fit hoc contra mentem legis- iatoris, qui non vult, ut etiam ad fimiles perfo- nas, & caufas ilfa excendantur, uti fub initiura hujus 0,1 j, fUGus monftratum eft« Gf 3 * * 4 ? i o S Cap< IV de fontibm, & terminu (0) §• i4.Dcniq;(6jQnandocmq; fibejpar, &e/ major Ratio,Jlve Farkaš, ant Majoritas Ratiorns ,tune exten* dituretilni oratio legis taxativa, Dicitur autem tal is illa, cu j us ftbjeBo, vel prsAkato particula ali' qua t 4 xatk>a, vel excl»(tva addita eft Exclufiva au- tem particula funt. velnu,tatttum s tantummodo,fr lam, folummoio, prater, prttterqmm, duntaxat, niti, ewept>. tmke,praeise, & confimiles aliae, quae vim excludttidi, oraUo,mnque rejk-ingendi habent. Da hu/ufmodi icaque 'erdtibne taxativa, vel cxdufiva fsepe dubitareconringit* utrumne etiam ad alii% prteteridsquod nominatim»&ekpre(š!e orationi inclpsti eft. ex sdentkate,\’d major nate ratioms exte 1 fionem recipiat? Quade rehu/ufmodi regula po¬ ni tur,; exch<(ivam no n exdudere ea.qui* bus vel par, vel major ratio fubeft, fed ea omnia continere intelligi > Adeq, ut & hic regula illa la* cumobtineat. qad dicitur; Afimilibus adfimilia ptocedendum / iz ffl de. kgib Etubi par ratio 4 * ibi quaque/w 5 iddmtgue jusconftituendum efle. R.atio. & fundamentumhujus regulte conliftit in eo, quod legis amma, Sc mednih (it ratio legis, ita ut. quicquidrrff/ e 6 que fe poriigere/ra cen* featur, qu 6 .feferrfqVipfiusporrigit.uti hoclatius oftenfum eft fupra §. 9. iq, 0- u. Cui fane.jcon- fequens eft, ut nihil d exclufum fit, quod ratio f^»compfeČlitur..quornodocunque etiam verba ^nfonent, quia illa Temper rationz legis poftpo* nenda, uti pramonuifuprdM/\ j. v. 19. Quin etiatn interpretatsona Jurit* lof ptiam, quod probe notandum eft, particulae ex» clufivce w lege pQ^tx non femper <]»idvis exclu« (lunt, fcd pro jitbjetla materia, prepojita qutftiope t r de qua in lfta lege fermo eit* fape ad certum tan- tumaliquid excludendum reteruntur, Proinde illosdetnum cafus partmU taxatwa excludunt, quibus non par , (ed minor ftibeft ratio, Quod ta- men Sc ipfum non ubivis procedip Fallit enim i. in consomitantibus. connexis r actejlorijs , ac conft^unz- tibus, h. e. in ijs», quae illud, quod orationi inclufijm eft, JitjmnMr ,ac concomitatit0r,[ln his enim etilnem par ratio ac in principali ilto> tamen ob. ne- Vjfariam c\\m iftp comexionem (inutl crationjmclu,- faj&nonexclufaintel!iguntur. z Non exelu-a, dit partieula exd»pva ca Hi s, quibus exclufis mcon- venkm quoddam.& abjitrdam requitur, Nec enim praeramiturl^/^, canquam vir prudens. & fapiens, qnicquamexc!udere legibus* aut include- revoluifle. quod ratioipireČLe, ac utilitatipuhlica ad- verfaretur. j. NonexcIudunt partjculse taxati- J[* cafus, auC perfonas, quibus exclufis anvnomia, &pugna leganj induceretur. Curn enim Juftinia- nus univerfa in jure noftro ex fua perfona sefli- mari velit. nullamque ipfe in jure antmomiam efie paldm proficeatur,/, 2.§,io. C.dejttr .vepenml Cer- te leges uxativi Ioqucntes non intelliguntur ex- cindere, fed includere potitis, quod in ali/s Ugibaš. inclufum repericur* v.g Irti, ra. C, deprad min, (cribunt Imperatores, ob ars alianum tantum ex deere* 10 $ Cap* JV- defontihus, & umitih fereto alienari poflepradia minorum : At inl.dh C fim.yor.fd.il aliett. fcribit aperte Juftinianusj donationes pcopter nuptias a tmnoribus mm de* veto celebrari pol Fe, Hic ceru) pa rtiču ta exclo* fiva. tantAm, in d. t. 13. non ita exapienda eftex »»ntdmperatoris juftiniani, ut cxchadat doni' tionem prapter nuptias j aiias coutra msntem Im-- peratoris jufti.niani aperta antlnomis exifteret» (editiintclHgenda cit, ut exctudat omnem alie« nationis caufam, ncc ut eal 13. oec Mi inohefam* 4, Sc dpprobaum 4. Non excludunt particulae tax# > tk>*, & txeh$Q* cufus, Cjuibusexcbtfis«sy^<>ali' qua legHm inducetetur, nili forfan perfpicuum (it* Oolaijje tegisLitorem per u*x.\nv<\m puiticuiam jm ▼etus torrigert, prout aqcid.it in Noveli: n;> tap. J«. Quandoq uidem kgisUtoris mens fenaper eudem elFe praefumitur, adocjuequiccjuid in a Hj.s teg/bus antr- tioribus inchifum cit, 6c bde pojlerieri non exclufum intelligatur, prmerejuam d apertc conftet, kgisk* torem voltrirfo per legtm poftcronm cafum iftuffl* auc perlona m excluderecuin pthris lega eorredur ne, l. ja. C, deappeH Ctlra praeferdm rečta inter* pretandi racio /ubeat pofleriores kges fecundum priures zrcioete, nili aperte contrariic fint. /, 26■& 27, ff- de kgi$. Quare lexpojlerio/ taxe loquens juxta prinrem ica exaudienda erit, ut eos ca(us»& caufas inteiligatur excludere, quae prim legi non f ♦ incl ud u n t u r exprefse. f, Nonexcluduntur per femrtiotf/particulas ea,qux in lata fignificatione ejus, quod notninatira inciufum eft» vcaiunt: v. S* httefpststalioftisferh. *©jf g, bo//appeHatione larga venic etiam lata enlpa /. gi.ff % depofit. Idcirc6etiamli/w/. i. §. l.ff, fimmf falf. mod. dix. dicatur, fai(um mehforem ob doluiik duntaxaf j’ item ob pdnm do/Um teneri : Nihiio- rtiniis tamen Uipianus in feodern ioco fubijci.t,ub 'Utam ctilpam menforcm con vehi rt. Cbnfimile tjcempium extat in /. 8 $ %. {f. ele pVdar. § i f. tons, rhodus, velcauia J 'ecanda\ ex qua bd kgit extcnduntuf, e/l JEejniias, de qna hsc trs b tiitur iregula; legemde tertajpecie, taft*, eab/a, & per- fonafcriptam extcttdi ad ati as, tum id,fieri icjtutas po- finlat. Cum enim in toto jure očitat domine- tur, ac principem locutti obtineat, /.#, C de juhe* l- 90. jf, dtp l.&c fufiuš diftum fupra g, j. jpfumq) /tonihilaliudiit,quam arsagiii&bctti. /. deli & I. c e rte confequens eR* vit idothne leges praeci- pere, permittere* ac prohibere credantuf, quod tejuitas didat» iicet verbis in lege non reperiatur ex- prefTum. acproinde fi £quitas jatitis fe diflfimdatj '■pazmverba legst, tu ir, facienda eR extenfit> Ugtl jki&e !oquentis ad alias pel-fonas/vel cafus.in qui- bus par aanilas militat. Hinc Ciceto it*Top. Vdledt* »nquit, aqtutas , <]Wt irt paribtts caufispar/a jiera defide* rat. Et JuRinianus, aejnitatis ratiohem fsmitiafua- flere, ait in L nit. C. ad L . Taltid. Itetnque, tpuitatif rationem diverjas (pecies ekclttdere nullo modo de bere > clare pronunciat in L nit, C. de conftit. pet * Oua* pfopter cum exfurtoabalicujlisfatnilia adfniflb in fmgnlis firtois datztur pCense pet fecutio« ftd fy|£ ficeret id praeRam tjuoa prstRitlduip id furtuffi' i 4 6 Čap. ffi. defcntibm, & terminu i—11 i mm—i ■ ■ i. ■ . mmrnamm i - - - - — „U. , i furtum unils t^fecifiet.ed« qudd a,qmm, & hur manam videretut, ex mo debelo tetk farni ha domini Hottprivari: Eademque a^uitatis ratio in deličto quoquedarrtni injuriidati dbtineteti cčncludit jCtus Cajus id, quOd ex sguiiate in furto obferva* cut.ldetn quoqueitidamno dfatnilia ihjuriž da- t6,6b f/aremajuiiaietn, teripiendum. /. ii.ff.6tlh Aquit. $. 1 6- Fons* diod ds, ve! caufa Ter ti a, exqiia, & perquam aliqua legis verba exturiduntur, fmt partes altana ejuflem legis, ' Nam lex iri Uha parte /W< 3 /» 4 floqueHS, extendifcurex ali/s partibusj vel antecedentibus, veIconfequentibus, ejufdem le- gis, vdati čudi id, quod in und parfeccinftitmtuto adcertasres*aut perforiaš relatiuheft, fed defi* nitio geheralis praecedit, aut fequituf,eX qua co!- ligitur id, quod inuna fpecie di&utii erat,faltent txempligratia difttim efie: Aut cum id, quod id Uha fpecie nominatim ftatuitur, itt aliapafte e- Jufderii legis fpecie, dequgalia perfoha, aut caufa afferitur. Incivile enim ejl, nifi tota lege perfpeBkt lina aliqua pafticula propofua jndicare, vel refpcii - dere, l. 24./f delegib. Exemplum elegans extat b l. 9, alt. ff. de jur &fall.ign. ibi enim JCtus Pan- lusair; fejuisjtisigtfsrans legeFalcidiaufus nmfit. »ort nccere eidicit epijtola divi Pij. Quibusvei bis etfi tio- tnimtim, ac 'mfpetic de lege falcidia definiatuf, qudd ill* nonutcntibus non noceat juriš ignorantia ■ Kon ramen ad L. Falcidiam id teftringendum* fed a d a Ih s hn afcnnjue canfis nominatim noti exceptas porri- tnt erpretationisjuris. i i t porrigendum efle,colligiufr ex principio ejuldetti L 5. f, de /ur. G &fačt ign, ubi reguiampropofuerat JCtus ; luris ignorantiam cuiejue nocere. Linde quod pofiea in fpec{e (k lege Tahi J.; a fiibječtum eft, id ex?mpli gratia fub;e£tum inecllip.a ru r. i 17 Fons, modus, vel ca Ufa Qr>arta, ex qua* & pet quam, vel p rop ter quam leocjlriEiž loquens octenditut* ejlal/a lesi. Idquod totiescOntirigit, {Juoties id* quod in uit a lege ad tertamfpHiem,z.\\t ad certasperfimas relatfi eft,idem in atia lege ad dum fpeciem, vel alias perfonas itidem refertur, aut ge- neraliter abfque raufariim, & peHonaruiti diftin* ftionedefinitut. Admodumenim Frequenter accidit in legibus noftris, ut qtiod iti una lege pro feguU traditur, id in al/a lege&A propofitum, Sc ad fdjeclam materialu, dequa trattatio inftituta eft, accommodetur,& a thefi ad /^»^»transferatar. Nititur haec regula eodem Fundamento* quo an- tecedens, cjuod videUcetineiviiefit, exunaaliqua par* titula j ur is de toto jure refpcnd&e, aut judicare velle. £xemplumextat inl. S. ffl de tonditl, furtiv. ibi ®- ; n bn lllpianus nominatim, ac in fpttit defure fcri- bit ,• qudd rem deteriorem dando non liberetur. 1 Hoc autemad furem (blum rellringi non oporte- te , led ad alios c/uojvit moratores porrigendum efle* colligiturex /. j. 5. i,ff.cominod Inqua idem Ul- pianus idipfum, quod in d. 4 %.ff. de condičl. fnrtiv, defure (cripferat, (cribit d ecommodatario, his ver- bis j Sireddita, e/uidem ptres comrnodata, fed deterior * e ddita, non videli tur reddita. Linde apparet, ICtstm id, s is Čap. IV. de fontibutjs tetiiiitoif id, quod alisis generale e it, ac in ali. s ttn&Jvtdirf pcracqucobtinef & l.Z. ad fuum prepo/tnm & wdjt&j eliten maleviam accomttiodare»netjuaquarit Verd a AJ&rm & eondiBionetn/nrtivam reurmgerti $. iS.Fons, modus, vel cauta ex qua, Vel perquam, »utpropter quam iexjlri&e l qntni e^tenditur, rji abfurdnm confecjuem,/ve panela dr fitrdiutis, ft niminim e&lentione legis non tafta d* (uvditot, & mtmbinims con(equitur. Keque tenini putandium eft, facratifiimas leges ftofttas dfapi* entifltfnis, ac pradtntilTifrtis Itgisiatoribus in* *ommodum,& utilitatem tbtiusreipublicSeRo* tnan* cbnditas, ut eflent tbtius vita: hutnatije te* gula, & norma, Lz. ff.de Ugib. quicquarh centi- ftere,quod ullam fapferet abjitrdiianm. Qi?aprOj>* ker prudentis eft interpretis, fic leges vel extert* dendo, ve! reftringen do Temper Ihterpretari, M aliquam abfnrditatem praeTefcrant, v. g in autb.bi* Sita. C, N«filmepr«patre. Fridericus t mptratftr 0 k mnibus liberaliam artium, ac fciefitiatulto fiu* diofis va ria, & infigtiia. concedit ptiviiegla* qui* bus adversbs injuriam invidomm trmniti tntoiti ftum locurn, quem ftudijsjfuls dettinflrdnt, pef* venire, ibid4roque etiam feturl verrari,«k com mo¬ ra ri poffint. tdemqiie privilegium tornadi® quoque Kmetje indulget: At fchola rium.Žc lacrS- fum,ac divinarum legum profefforum /amili*’ itmjngiht*. liberit) acfamnliept'm\egh ifia verbie ex* priffts ibidem n©n conceduhtur, &tamen, lice* pijadjft^authentica nerbd, ittidiChij&jJtj ta# ... inierpretationujurit ♦ _ iij tu m dejcbelaribm, ik illorum nunciji (ic con« cepta,quia tamen abfurdum cxinde longdma® ximum fequeretur, niti ad familiam quoque jludiojorum ektenderetiir, e6 quod abjurdum (itj plus indulgeri nuncijifcbclarium , quam tl- hrum conjugib(d } liberii, & Jamilia t maximd cuni ndn pofilnt 'tutb fchoiares in locum ali- quem venire, & ibi commorari; nifi Sc famlia ipforum eadem gaudeat fecuritaie, in juriaque jprseterea famili£\ ac domejiicis illata ipfi patri- famili m fačia cenfeatur« vidi t. J- jf* de injur » idcircoadhbc 'abjurdum prtecavehdum. d. auth , babitd . verbit ftrifte coiicepta ad farni - liamfcolariuintft. extendetida« 15; Fons, modus, vel caufa Sexta, ex qua, propter quam, & per quam lex JiriBe lo- quem extenditur, e ji Arfumentum a contrarib finfii defiimpttim. Extenditur enim tex (Iri- ftiuilcjuens ex cbntrarijs, qboties hx aliquid toominatim in vealiqg£ conftituit, quia tune intdligkur in recontraria contrarium veile, ef fi hoc non exprimacur in eadem lege. Unde cum lege lulid de vi cautum eflet, ut is, cui 6btigiflet exerciti«m publici judieij, podit eam ifandare, hacconditiorie nbminaumaddita,/? priftcijcatrir ^ inteliigitur fub contraria con- H ditio' 114 Cap 4 IV 4 de fontibm , & termhrii ditione hoccaveri, ut puhlici /udicij exercirio* nem no n votthmandare, Ji profeftm mn fue - rit , /. /* ^c?r4 ff, de offtc « f/V« c«; e fhjvrnd. Er huc fpe&at argumemum a con- trafjo fenfu, quod, etfi regularitsr bo n urn lit, freijnsr.s, a c condudens, tnuitis ta m e n caiibus i» vim uam, ac ofhciutn perdit. Non enimi« nrocedi?, qnntiensex eopravus, & abfurdu« inceilečt;;? ;riult?.t, qui honeftati KC)uitati, ac rečlst rationi repuenet* Neque enim legis* htor, q»i virprudens, defapiens eft/, i 4 $. a. ff, de lepih, iu fenliiTe, aut voluifle dicendus eft, quori abfurcuta:exrialiquam redoitt 4 Hinc, en m dicitur przceptum juriš effe ; alteruiri 'ion izbere, no n reftd exinde » fenfu contrario ■intVrtm, ergo (cmctipfum Izdere licitum, at per nilnan :k: 4 Abfurdum enim eft, & legi natura:, sc divjost,rečta*que rationi ddiame* tcoconcrariuiftji in propnutn*corpusfaevirc,li k i. hi^oe (i>anu% vialentas^inferre* Fallita, argu* jnentum a eontrario fenfOj-cum textus ali; funt in contrarinmexptelTi,quialegisIator nonpr® furftiturid voluifle, ac fcniifle, quod alijs legi' bus exprdft repugnat /. 2. §, if 4 C, devet, jur* ZitnUcl* Fallit _}* ciim ducitur ex verbis cau&' tivis, h* c. pet modum cauf® prolatis, quae t a ' •itd hiterpretationfsjurir. nf, •neti non eft fin 4 is,ac prjncipalis, led folurn tmpaliiva. Sic in /. z. £. $-jf* depcflul, dicitur; Muiierti poftulare nbn pofle, co qubd Calfur- nia improbitlim.i fcemina inverecundč poftu« lansM^giftracum inquietarit, Sibuis jam tx 'd. I. z, $. f. d contrariofenfu inferrfe veJit ^ erg& ismina, quse verecund^ poftulans Magiftra- tum non inquietat,ad poftulandum in /udiclb adtnittenda erit, is vitiosš argumentaretur* «juia c!uceret,argUmentum non ex raufa finali, fed impulfiva, qu& deficiente, ac ceftante, cfFe- &us non deficit, uti oftenfum eft fnpra* Non Miam 4* concludit argumentum k contrario 4 fenjitt qjuando diciture* eaq(a quidem finali, fed nonfolitaria, afteum uVijscatfis Hnalibut *que principalibut, ac p erJe fujficientibm c o n- turrente; Cvirn enim ne quidem direčtd li- ceat argumentari k caufafinali non folitaria ujfante ad cejfantent, ac deficientum ejfeU um, uti videre eft fuprsi, minus valebit argu- ^entum indireUum d contrariofenjtt dedu- ttum d. cejjdtione caujce p natis non filitartcead tfjjationem ejfcBus. N:" n c etiam f« proci- Ji 'litargumetti & cutravio (Uu,^u^do fuiturn6 a contrariofenfu vati im is Jen maitts ipftm kgts } fid Jinjpliciter d con er ar io fenfu liter rt, fen ver- H % boruro, i 1 6 Cap. Pl. defontibm , & ierminis a -—* — ■ ■. - - ■ ■ - — — i.—i . . ■■ 'i—i. borum, quiaquotiesverbariifcrep nt aratio. neiegis, nonintelligitur id voiuiffe, ac dixifle, itgislator, quod verba legis expiimunt, fed qaod ratio ejm diCtzt,vid.Juprd c. 3 . tg.v.g, in l. cajja & irrita. C.de SS. Ecclef. dicitur ,caf- fa, & irrita Jintomnia per Italiam adverstii libertatem Ecckfia ediia j}at ut a. Exquafan« tnalčinferiur* extra Italiam taiia ftatuta vale- re. Siquidem Italia mentio ibi non ide5 eft fa* - čfca, ut provinciar aliae exclodanturj fedquia frequentius id mali in It ali d contigit^ Nori precedit 6. argumentum a contrario fenfu, quando ducitur ex verbis negativist quiaeS difpofitione privativa vel negativa nec habi- 7« fcus, nec affirmatio fequitur* Neque 7* prae* diftum argumentom procedit, quando dicitur ex omnibusiliis legibm Codicis, qtič ad certatt cortfuitatimem,jpeciemque certam Impp, pro* pofitarn direftsč ac fefcript® funt,ab unius in* clufione ad alterius ebccliifionent S‘ vicijjim tmitis cocclufime ad inclujionem alt er im; qu* 3 . Idiperatores inillis legibus de cefdš perfonis* *aut caulis nominatim, & exprefsS refpoiide* nirtt, nonquod idernin aliis catifiš^ acpet* fon is Obtineri non debeat, fed quia de his t3n- tuin, de quibus refponderunt, interrogati,ac /nterpretationh Jttris ♦ 117 ponfulci fuerunt,absque dubio idem de aliisre- fponfuti, (1 de ijsdem confulti fuifTent,. Ethoc ipfum teftatur Juftinianus verbis manifeftis/>? h uit, C de. le gib. ubiinquit.fi itnperialis rna- jejlts caufam cognitionaliter eozaminaverit, & part:hm cominus conflituth fentemiam dixe- rit, omnes omnino judices, qui fub nojlro Impe- riofunt , fciant, batič ejfe legem non folum illi caufk, pro qua produSla e/d, Jed & omnibtu Ji- milibm, Quid enim majus, & quid fančHus Impeiiali eft majeftate ? Ve! quis tantie fupcr« biče Cmni^us eft, nt reguiam fenfurn contem- cum & veteris juriš conditores conftituti- ones, quseex Imperuli decreio proceflerijnt, virnlegisobrinere, aperte, dilucidequedefini- ant, Qiiapropter cum Imperatores in l. 4, C. de peric, tut , Floro fupplicanri, & Confuien- ti refpondent, Tutoribm, ac Curatoribm for- tuitos cttjus,adversus quoscaven'nonpotuit, imputari, mn opcrtere t exinde mald per ar- gumentum a contrariofenfhconcluditur 5 er- go Tutores , & Curatores de levijjima culpa te* neri^ Quia, cum Imperatores confulti fuif* fent^ Floro dfccafu fortuito, num hunctuto- tes, &curatores prseftarent? ad confultatio- ncm, & qusftioncm propofitam fefe accom- t’i 8 Cdp» IV. defmtikrn , Š termina, (nodances tancum de cafu fbmmOjde quo qu* (iti fueranc, no n etiatn de levtffmVa eui ju re* ' fpondere voiuerunt i Sinedubio ta men idem OTnninč) re (pon mri, ii de <. ulp a quoquu ieviffi '• ma qaae(iti fuifTent* 20 Fons, modus, velcaufa Septima, & qua, per cjunm, vel proptcr quamlex ftrictius Ioqucns extendkur, eji Arguitioa c Probibitt ) Ve! permijjo confequente, adprohibita, vel pen- ■ mijjk Anfectdeatta, Lex enim ftriftiuslo- guens extfcndi;tuea cctnk'qqeoc.c, ad antect« 4'enria, linctjuib^s ad con!equeris iliud pefvt*, n ki nuMa ratiane, pottft, de quo exren« . lionis gerteie dux regulce in jurecivili funt pro dicae, earumque uru eft Affh mativa, alteri Negativa. Afftrmativa^ lic fon.ire folct, QuM docunque dliq$iid alicui conceditur, tune onimt jima1 aniscedentiA concejja imelliountur, fine Jputbut ad.ijlud perveniri mn pote]}, Fu nda- tur hsec reguia in L 2 ffl dejurifd . in qua Ja* voienus de jurifeliftione riiflerens feribit.^«^, cuiJurifdiBio da ta ejl.eidem ea quoque concef Ja videantur, pne quibm JurifdiBioexplicari nsa poijit. Aliud exemp!utn extac in l. 4 . m jin. fjT de Ser vit. Ubi cui aqa& hauriendcefer- Viitaconcedittif, eietiam faculteu egneeditu? ' ad. intepretationis juriš 4 lij ■ —— ■''■ - —— "" " *' ' adfontem per alienum fundum ettndi } quia ali ter aquam ex aliem fon te haurire non poffet . Similitcr c um pcr iegem .dEliam fentiamDomi- nis, qui folvendo non eflent, permiflum elTet, fervum hseredem neeefTarium inftituere,fimul quoque permiflum intelligebatur eddem lega fervum illum manumittere, quia ftio mmint Jervus bcereditatem adire, katrejque ex‘tjlere non po ter at §. i t & 2. J. quib. excauf ma¬ mim t Sic cum procuratori nundatutn eft rem vindicare, intelligitur eidem quoque firnnl »andatam, ut ad exbibendumagat. h s6 jf. de procur, quia a&io ad exhibendum eflprapa- ratoria rei vindicationuJtquidem res vindi ča¬ ri non pote/l, niftexhibeatur 1 1. 2.$. adexhib. PofTent quidem ejus generis plurs excmp!a proferri, fed quia iila quotidiana funt, it in legibus paflim occurrunt, haec attulifTe fufficiat, Et quam vis Evcrhardus in loc 4 leg* 1 26.». 4, d concejjione antecedentu ad concejjt- onem confequentu s hanc meam regulam iti limitanda exiftimet,ut non procedat,quando antecedens majus eji confequente, per /■ pen, g* h fe 2. C. de neceJJ-ferv. hared. inflit. Ubiei , cui legat um, aut fidei commijjum reli dum eft, oon intelligitur libertas reji&a, etiamii line li¬ li 4 bertate sto Cap,"IV. de fantih#, $ termitih. jutm-i 'a-r-rr- -.- - - --- - - ■ - - ■ . , . ... ■■■m ^ertate fervo nii^il a Domino fuo legari poflitf 1 infivoff* de band. in jut, §. z, J. sod. I- fiam limitatioiiem non admittendam fatis ar- guit §,2.J. quib.ex caufmanum, non lic, 4 l pen, in pr, Ltbi ei fervo, cui hteteditas reimquitur, :mtsIligiturquoque reiičla liber- tasj At libertatem majus quid, elTe hsreditate s perfepatet, & ipfemer. Evsrbardus. agnofcit«, Nec juvatur limicatio :fta argumento citata /« peti, §, 2, Ifc enim antecedentia qu©dam coneeffa inteliigantur, requiritur, ut confe- qqeasil(ad jurecon,cefI\im tuerit* L pen. §, 2, cmfecfugm* utpote fideicotnmijjum s aut-Iegatum fummo, ac ltričto jure plind inu° tittter relifitum erat, n sc fervo competebar, quia legaium. fine iibertace fervo inutiliter re» Jjnquitur,/, 67. iflfine, jf-dehcered. injiit. li¬ ce?, in d, S* 2. ex benignicate quadamjhumani*’ tate,acliberalitate, fidei cdromiffum fervo, reliclum prajftari jubeatur, fervo interim priftino fervili fiatu permanente. %*zi, Fons, modus, vel caufa Oftava, ex qua, per quam, & propter quam lex extendi- tur, eft puhlica utilitctt . Extenditur enim lec c jlribtius loquetts ex caufa puhlica, ji utiliteto, & falus reipublica extenfonem legis requirat. Se * *'. * cundum ipterpretationh Juri^ i%t ^uhdum"demolthenem enimiex eft communis reipublicas fponfio, ad cujusprsefcriptum o frc¬ neš, guiin ea republica funt, vitam inIUtuere debent, /. 2, ff-de legib, adeoque vitam ad commodum reipublicae totam accommodatž piTeoporteat, itaut, dicente Cicerone, falus reipublicafuprema lex ejje debeat, cui relicjuae leges omnes (ubjiciantur. Hinc conver.it le¬ ge m fic interpreta«,ut lex,ejusqne interpre- tatip commodum reipublicss non impediat,fed promoveat, non Igedac rempublicam, fed tuea- tur 4 UndeJulianusinguit; multajure civili, sontra rationem djfputandi pro utilitate com- muni recepta ej[e } innumeralibus rebus probari poJJe 4 Exemplum hujus rei eiegans nobis fup peditat/. ult.ff. deR, Z> 4 llbi pcena ca pitij decernicmr illis,qui muros civitatis Romaš £ranfecnudt,& nOn tnod5 ratio ibi exprefl3,fed etiam utilicas puhlica fuadet, eandem pcenam & iHis irrogari, qui aliorum municipiorum m« ros,animo hoftiii tranfcendunt, quoquomo¬ do violant* unde d. h ultreBe etiamad muros aliorum Municipiorum extenditur* Sic etiam leges omnes pcenales,ob utilitatem puhlicam, extendi potius, cjuslm reftringi oportet,quia puhlice intetej}, delifta mn manere imbunita; ¥f l 'pi ,i i x Capi IV. ds fontibus, & tcYmlnis ljt» $.2 ffi a d L Aquili Sed frequentiant Jdcimrum eocemph , & acerbitatejuppliciorum 'miniti /, 1 6.jf\ de pcen 4 Cui non reiiftit, quod Hermgiamr fcribit in l. 42. ff 4 de pazn. Inter- pretadone legum peeaas moll/endas pocius, quam exafperandas. Namrefpondetur, hoC non ic&a ccipiendum, quafi, eum de dslifta conftec, cum nraicfidoribushenignius agen* dum filet, ib d it a ut, fi vel decrimioe, vel eri-; minisfpecie non Cuis !iqueat, probatioque fufficiens, & apesta delit, tnne vel nuHnra de- vel quod interplura rmnusgrave, &š iblamefit, commiiTum inretpietemar. /, 4 f- 2 t Jf. de fujpi tut. S 22, Fons, modus, vel eaufa Noma,cx qua,per quam» & propter quam kx extenriitilr, funt. Far- ticA qui Jurifdifloni praefunt, poflintleges interpretari, videbitur ex (etjuentibus. Unde etiamaliterrefpondetHun- tnxxs de interpret,jur. cap. 1. Obfervandum quippe f 'ft, inquiens, duplicem e(Te juriš interpretatio- ntm $ linam* qui mente jure illo, de quo agitur, ex £equitatis regula ficde eo (latuitur,ut non tol- iatur in totum> qua(l totum* ac plane iniquum; fedut jn his* aut in illis cafibus iniquum, eate- Ou s faltem ex ratione, & eujniute temperetur, Al- teruminterprecat;onefflcfTe,quA toturriaIiquod jusiniquumdicaiur J ic!que agatur, ut intotum tollatur, Priorem itaque mod n m interpreran- di,legefque temperandi omni jure omnibus eon- cdTam efle; pofteriorem vero folius e(Te principis, quia jus vetns itainterpretando accidatj ut & prius illud mntemus, &fimu!novum conflitua- mus, quod foli Principi facere conceffum fit • F.t in confenfum hujus futc relponiioriis allegat Do- neilum 1. Com. 1 quiprardi£ias leges, quibu$ poteftas interpretandi Soli Imperatori vindicaturj deillapoderioriinterpretationeetiam vefic ex- audiendas efle* Aliter refpondcot Giphanius ki i 2? Cap FT. de jubjeth f. 5. j f, de p, I. & Johannes Gceddseus in 1 , 6 • §- 1» ff, de V, S n, 9. Imperatores !oqui in pnedi&is legi- bas de ilia interpretatione;*ra, quse & ipfa vim \ habeat legis', differentamqueduntaxdt (tatuete inter Ittdicis, & Imperaioria mtcrprctaiionis effici' ciam, ctim illius vis tantafit,. uc pro lege imnim habeatur ;hujus vero noniterti, Et iterum ali- liter iderri Giphanius d. I. & cum eo Ant-, Faber in B x aUk, a d d. I. delegtb. refpbndent, fuperio° resleges accipiertdascflede ea lege, vel de eo jure, cujuš fintentia adeo fit objemal ut nullž omnino ra- i/«»felicipoflit, fic iitars iriterpretandi penituš deficiat. In tali enim prorsus dubio, Sc objema* fu, vel cauja recurrendum efle judici adimpera- torerri, &ab eopetendamdečlarationem, fecuš auterri (1 pollit probaliU aliqua rationt elici aequa le¬ gis fentenjid. Et licetintričžtum videatur,quari- do ad interpretatibriem film lrriperatoris i-ecur- rendtihi (it; Communitertartien ciiftingui foler? I an esifus deeidendus tton cdntineat ur .ih Ugei ah veroedntinuatur tjuidern, fed aibtb:gubpvt\objim. Primo ih cafih fi eft plane novum faCtum.vel res, Ve! negocium novum, quod heque ih jureCivilij nečjueinjure Canonico, nfeque iftcbrbiitutionF t>us Imperij vel dire£lo,ve\ indiretib decifum; ut ta* lia accidere ppflunt, Sčaccidunt, quia natura magls magifqiie ftiultaš» variafqhe deproperat fcderecaularum fighras. h»g. L i ff. de cblig. &Ath j omnin6/.^m?fcrconrulenduseft, ScJlržElum Jus interveniat,ut Umitetur, five rejtringatur, tune et- iam folius Imperatori5 eft rigerem illu mferiptum mi- tigare, p er l. 5 , & feqq. C. de legib. I. 1 2 , §, X« <#* d quih. mamut,Novell, 4 j, Prsejudicatautem tališ t inter i j o Cap* K de fubjeBo _ interpvetatio lmperatoris in prateritum, qua» tenus itla fit fuper verbo dubio , ex quo tamen meusLegisIatoris, qute, &qualis lila ab initio fuerir, coliigi poteft, & explicatur J Nonau- tem prsejudicat in prteteritum, fiverbummn juh dubittm,jed nova quaji\legislatie, ($' jur tl diftojits. vid. Angel. Confil. 273. Hodie in o - dinaiipite judicijcsefarei impenalis Aulici tit ♦ p, j. /j. 16. 17. \S. 1$. 20. 21. Š 22. diftingui- 1, tur vari e, & quidem 1. an caufa (it legis, ara vcrbardua? In lila concludunt majora, aut, b votafunt Eequah'a, Prše fes voto (uo majorafa- cere poteft, nec recurrendum eft ad Imperato- rem. d. § /f ♦ & 16. In hac five majoritas, li- ve sequaiitas votorum adlit, modo utrinquG tequd praegnantes rationes adferantur, tune Praeiens neque in cafu sequalitatis votorum majoritatem iacere, neque in cafu majoritatis votorum decifionem dare poteft, fed utroque in cafu curare debet, ut rationes cum voto uni- us Part is a referente, & alterius Partis a corre- ferente in feripruram redigantur, &ad Impe- ratorem ad decidendum deferantuj d. §. /#• it iCt deinde 1« diftinguitur interca« furn, ubi in fpeciefačtiexačlisextrahendacon filium, conveuire non poteft, Si inier cafum, tabi hiierpratationis juriš, i j j libialiquis RecefTus, five conftitutio Imperij in dubium vocatur,&fuper iliius interpretad- one conveniri nequit. Et in piiori cafu fit >e- tniiuo ad Cajaremd, $■ 20, wnb temnad? In pofteriori vei 6 ad Comitia Imperij d§, 22, bit iifcer, $• Diftinguitur inter Jlattss Imperij U mediatos, & immediatos. Quoad mediatos cef- fat remidio ad Comitia, fed res juxta ordinati * onem Zamera imperialis decidenda, d, 5 ,22. baubtt. Quoad immediatos iterum vand fubdiftinguitur, uti patct ex d. S* 22, ba U* bet ben X>esfl«nbic« 2 4 Compedjtetiam poteftas interpretudi jusolim justa veterem Romani Imperij ftatum miniftraliter 2. Trafe&o Vtatorio l. 2. C, de 2* Praf, Vrat. 3, Pr a tori, quia Prator jut red- j« dere dicitur, etiam cum inique decernit, rela- tione fcilicet fafti non ad id,quodid Praetor facit, fed ad illud, quod katerem facere decet. Kt2.ff.de J. &J. 4< Senatni l. g.ff, delegib, f. Magijlratibut inferioribta. Dec, m l. 96. ff. de $i, j, Prator enim, & Magiftratm dicuntur vox vivajuru Civilu, l. 8,ff, dej. # J. legum miniflri , legum interpretes. Judicer,d Cicerone in orat, pr o Cluent, 3. Hodie vero juxta prsefentem imperij i a Ger« i }2 Cap, VI, defubjeBo , ^ Germanici ftatum competic poteltasleges im> terpretandi miniftraliter Judicibus, qui funt leguni, fivc juriš Perici, & fciuat jus ad faftum applicare-, &acHirnilia procedete* l,12. ff.de. legih Judicisenim arbitrio rtiulta conimilTai & 'abed malta e;< cequitate iupplenda lun tj at« tarnen nem nifi juxta lega verbd- mentem,ra° tionem , & analogiam juriš. L 2. C, 'de 'Sent. ex brcv.reat.~l Zj.ff. derejudk. Nam atbkri- um judicis nod iti liberum, ac lilimitatdtn eft, ut judex ^boVisrciodti, acpro lubim fuo jura flečtere, reftečtsrc, ae lila ex proprio fuo cere- bro interpretari poflit, fed ita reftričtum eft, ut fuoshabeatcertosCancellos, qui funt verba, piens, & ratio lepiš, & anatogiajur is,vAtr* quos egredi non licet, fecus litem fuamfacit J, uit, C de Jud. qui mal. jud, & eiinde etiam eft, qu6d m l. i,ff, ad SCt. Turpill, dicatur Judicis non efe legjs interpretari, fed eas exequi, Nam fijudici poteftas concederetur exfua potius, quam ex legis fententia jus intcrpretandi, infi- nitam penžlicentiam haberet, ac con(equere- turillead inique judicandum, & Temper ratio- nem,& dignicatem aequitatis iniquitati obten- dere poflet, Hunn. de interpret. Jur, Cap • U Quo major tamen eft judex,eo majorem licen- tiam interpretationis juriš, t;j CT ■ I L» l——— ai l B ■ I I H | Ifc —mmm nm m i. ■ mrn m l-nr» rmnrnmmmrn .mm, . i .■ tiam interpretandi habere folet, & poteft eciam in caufa minus ardua ad fimilia proredere } In arduis vero a Jadicibus d flatibut Imperij, ut- poted Comitibus, Marcbionibut, ‘Ducibus, Ele - i H or ib ta, conftitucis, ad fuum Ccmitem, Mar- cbionent, T)ucem, Ele&orem, & quidem pro di- verfitate regiminis, velfolum, veljimuladfla - tus 'Erovinciales $ fed quando, & quomodo a judicio Cajareo Imperiali Aulico ad ipfum Impe - ratorem , vel ad Comitia Imperij recurrendum fic, habeturin diBa ordinationejudic. Caf. lm» per « Aul. tit.j. $. 18. J 9- 20, 21. & 22. Nul« lus autetn judex alterius five pariš, fi ve imparis judicis fententiarn latam in interpretando fe- qui,tenetur,ni(i omnes,&finguIae circumftan- Use 1 ter um occurrant, & probentur, quia mi¬ ni ma ci.rcumftantia Jus variat* 4. Confuetudo quoque optima legum in- terpresdicitur in l. 23. & 37. delegib «Se ve¬ ra interpretatio k pra£Uca fumitur, Martin, Monter, decif prafar », 20, decif. confil. 13 1, & interpretatio, quje a confuetudine fumitur, optima perhibetur. Alet c, lib. 4. conjtl. 22. n. 7. $>♦ Poteftatem interpretandi Jura Jam in- dtaprimis legum noftrarum cunabulispenes J&os fuifle, ex hiftoria /uriš Romani docet nos I £ Hun- r j 4. Cap. VI. defubjeHo Huniub de interpret,jur,cap. i.Cum enimRegi busexačdis,acperlegem Trib 4 čmedio fubla- tis, Romani per Decem Virof leges, ac ftatata i Graecis civicatibus impetraireut,data eft decem illisviris poteftaseo anno leges corrigendi, & interpretandi l, i,$. 4.^ de O, J* Poftillosfa- cultatem interpretandi obtinuere prudentes, qui b collegio Pontlficum fSerunt d, L 2, §♦ f. &6. Deinde popalari ftatu iterumcum Impe- rio mutato, poteltas interpretandi, quam Juriš Confulti habuerant, contirmata eft,retinue- runtqueilli eandem adhuc fub Augufto, Con- ftancino, & Juitiniano Imperatoribus* Qubd enim Casfar Auguftus licentiam Jura inter¬ pretandi, & de jure refpondendi Jčtis permife* rit, patet ex §. rejftonfa, Inftit. de j. N, G. & C Deinde Gonih nunu« in l. S, dejudic. & JuJli* nianm in §, g, procent, mjlit, ( l 2 . §. f. & uit. ff, de O. J, l. 2 , 21. L j. 21, C. de Vet. jur • etfucl. 1,1. C. de ■ProfeJ). in Vrb, Con/f. ) & Ale- xandrum Imperatorem Ulpianum fcriniorum Magirtrum habuifTe, refert Eutrop« de gejl t Hom. lib,8. Omnium aucem primus Jčfcus, qui leges publicd interpretari, & profitcri coe- perit, dictcur Tiberiut Corruncama in L 2 . $8,deO.JM\i\isumzn fcriptajicet complura, Interpretationis Juriš. i j f & memorabilia fuerint, nulla extare refertur,. Deinde Sextm JElim, e|usq ue frater 'Publius JElius , eosdemque ali/ ingenio, virtute,erudi- tione, multarumque rerum ufu experientifli- mi fubfecuti, qui meritis fuis, graciS, Sc autho- ritate ita fedignosfecerunt, ut ab Imperatori- bus ad fummos honoresevečti fuerint* /, 2. C«, de vet. Jur. enači. auia bonos femper artes alti - it. Cicer. 1. Tufcul. §, 6 . Sicuti autem rerum omnium vicilfitudo: itd licentiam /ura interpretandi JGi non femper eandem fibi fimilem habuerunt, fed modo Iaxio- rem, modd reftri&iorem, Ab: Adriano ufque ad Gordiani^c&tem Jurifprudentia maxime floruit, quo tempore fummi, clariffimique Viri fcriben- do, Imperatoribus afTidendo, eonfulendo,agen- dis,/iidteandx r que caufarum litibus /us civile mirifice iliuftrarunt, Forft. in fua Itiorum L/Ji or/a. Polted vero d tempore Alexandri Imperatoris Ju- rifprudentia iterum mere. Sc una cum Imperio Romano ad interitii dilabi toepit, doneč tandem laudatiiSmus nofler lujlinianus illam iterum in lucern. forumque feliciffime reduxit, cu/us Cu- rae, & ftboribus, quoad fupereft Jurisprudentiae R-omanse.acceptum ierre merito debemus Cum Vero Jčti interpretatione fua immoderata /us fe- re in infinitum diftraherenc.ut tota pene San&io Romana iterum effet confufa. & intricata, Iufii- n»4»«rjdis, ne amplius leguna harum commen- l 4 tarios x j S -Cap, V. deJubječtio tarios (čribereaudeant, interdixit> interpretatio. nemque oranem (ub pcena falfi prohibuic* exce-, pta ed,quse ex latina inGraecam vocem fiebat, & \atapodit appellabatur, Deinde ea, quae fiebac an- notatione perjndices, &admonitoriaj & parati - tla dicebantur. Nullo ex eorum interpretatio- ne vitio oriundo, /. z, §. 21. C. de vet. Im, enucl. Ec guamvis ad eandeni conftitutionem e^iam ma- xime fe pafted accommodarint, IoarmesFlacentim, Accmfius, Azo, muldquealij' interpretes antiqui. Sceph. de Phederic. de interpret , Id tamen, quod htfiinianus m^xirno ftudio enixe prtecavere vo- luit, non diu duravic, fed quam primdm Pofle- riores Jčti aliquam (altem Scrjbendi licentiam adverterunt,(Utira inimofms iterumomnes pe¬ ne ju ris nv,lis partesiqvaferqnt,& diverfis le&u- ris, crebris oppoiitionibus, ac fufis confutatipni" bus id efFeeerpnc, ur univerfa rursus a4ep, fue- ?int obfcurata, ut tandem femeripfos fere am- plius neque expedire, neque extricare potuerint, §. 7. Ad Vcrft&nm autem Imisconfultum requi- (l)tur (1) Ut linguam lat/nam, & Gracam, quiaNo- veilarum exemplar Graecumomnium optimum habetur, & Venetijs, iq Eibliotheca Martiana delitefcere refert Fr, Baldvin, m pr&f. ad Novell, ca P Cijleat, (2) lit Logicams & artem jphetboricam, ac 0 - (fyatoria>Ksxa.O:č teneat. (?) Ilc Fbilofophid morali, & Potit/ca fundamentaliter inftručtus fit. Cicer, l.b. ?. ds Orat, jurisprudentia enim no nLeguleinm, fed Foliticum magis intendic inftruere. Duaren, in Fpijh fatfifpretationu Jur it < UE %i Epifiad Andr. Gnillantnm de rat.\ dec. & difc. jtt- vifprud, Licet enim Prudencia civilis in tres dif- pefcatur partesj in Legislatoriam, five Architeiloni- tam, qua omnia in repubiica ad civilem beatitu- dinem ordinantur: Deliberativam, five Confultato- riam, qua» an aliquid lic reipublics učile, necne, confultatur. vid. Ariji, i, ^bet 4. & 4. Pol. 4 & hdiciariam, qua de adtionibus moralibus, & civili- 4 w»quiddeijs fecundum jura ftatuendum, de« cernitur. Atgueadhanc judiciariam pertinerc nojlram Imfprudentiamdkat Struvius adff. tit.de 4 &I,n. 1 u & laudatus Philofophus Arijloteles ma- nifefteprudentiam circa dikgosmin dikpfiijn fepa- ret a svniseipolitilj; d, 4. Vel 4. & de reipublicoe confervatione,& falute confulrantes diftinguat d reddentibusjus in civitate litigantibus, adeoque nemo ex folo prudeniut judiciaria habit u illa, quac nomothetka, &: conjidtatorin funt, rede " expedire podit, uti pa?etex/. 1,5. 1 .& 1 ,10 ff . de 1 .& /, Idem tanjen Pbilofophus nihilominus monet,d ,4 prudentias jllas itd cfTe con/unftas, ut fepius in | unum, eundemque hominem cadant, perinde acfiquis Simul fit miles,agricola, & artifex. Et fanealterutram illarum prudentiae politiese par- tium abfquea!tera vix commode exerceri pode, fed quia jčti non folum ad jus dicendum, fed et- iamad confiliorummunus,& deliberationes de gubernanda,&confervanda repubiica adhiben- tur, Proinde, fiofficiofuo, & re&efungi velint, eos non tznt&mjtidiciari*, fed {karcbitečloniea, ac 1S conjul- i $3 Cap. K deJubjeElfo e cnfultatcriaprudenti.t i n ft r u dos eife debere, doce: (4)Struvius d. I. (4) lir Antbmetitam etiam, ac Geo- metrieam p robe Iciat, fecu s vj'x rede intelliget dif- ficillimam iftain, acbene divexatam legtm FruČlits » eos. 7. §. Papinianus. i.ff. folut. »tari. Neqife termi- num pradčriptum rede dehniet, aut monftrabit in /. uit. ff.ftn, reg. Artem Geometricam dtfcere , atque excrcere, puhlice interej,zj\mt. Imperatores/Vi l. z.C. Cfide Malef. & Mitbem. ( f ) Artem Chjmicam quoque - intelligeredebet tjuia quod olimfcripfit Ulpianus in !. f. §. 1, j ff. de f. V. urnim & is mixtum dedmi noti p oj fr, Hoc alijs hodiefalfum videtur, & dicunt, artem dari, qua aururn iquocunque metailo alio viaqii£echryfulcEe feparadpofITt. Alciat, 6 . {ffppamg. 11. ( 6 ) Jdumoporcet etiam Phyfcam, & Medicinam capere, quia agere babet a!iquando de partu, quifeprimo, vel odavo, vel etiam unde~ cimo, aut ulterioribus mcnlibused.tur l 12.ff. de Jut. hom. / 11.ff.de (uis & leg hetred. Novell, j 3 c 2. de v en tre exfe£lo l. iz ff. delih, & pofihum l 6. in pr. verf. Strnili modo ff. deinojf tejlarn. Item oeconragione, qna;teftesdeterret. /. 8 C. dele - Jam. deoccultis, & manifeftis venenacis, conta- giofis, & alijs morbis, &vitij's, &quomodo a morbisdifTerant.L. 101.5. z.f. deV.S. ut &de alij^ pluribus, qu 3 E habentur in titulis-jf! deventr. deagmfč lih. des.dil, edi£l:&c. (7) Theologiam etiam quin Jdus cognitam habere debeat, nemo erit,quidubitet. Licet enim Prior tabula fit pit ta s i pofterior vero tbmUs, 3t licet Jdi iint pe- ritio- tnterpretatiomsjurir * i j 5> fitioresin fecunda tabula, quia i!la nihi! aliud eontinet, qudm virtutes circa hominum (bcieta- tem verfantes. Quilibettamen,quivel ieviter in jure verfatus eft, (cit,aut fcire debet, Jčtos age- re de Summa,& Sacro-SantlaTrmitate, de Sacro-San- Člit Ecclejijs, dc Epi/c opit, & flericis, de Epijcopali au- dientia, de Apofintis, Hareticis, Manichais, & Saman¬ tis, de IutUis, & Calicolis, aliifque multis articulis religionemconcernentibus, utipatet ex loto fere libro primo, alnfjue ejudrn plurimis titulis codicis. Linde non exijUme»t Tbeologi,fuijuris fvlum ejje illa, qus. ad Epijcopalem audientiam Iuflmianus nofier refert. Si enim ulla inter dim artes covjmClio ej} } certe inter Th,o- logiam, & lurifprudentiam apparet , Et proptered etiam Ulpianus Ethnicus, inhoc tamen nonEth- nicus, lurifprudentiam divinarum atqm hutnanamm rerumnotitiam,juJii atcjue in/ujiifčientiam, redle de- fcripfitin /. io $ i.ff. del.&l. quam defcriptio- nem poftednofterquoque IuJHnianus Imperator Chriftianus retinuit,& approbavitw$. i./ del. & 1 . Imo (8) ^tromnes fere omnium (iientiarum(%y prtcepta difiurrere debet Jčtus, a/entejoan. Mer- cer. hb, z, cap. 14. Praeprimis (5) Jčtum non fo-($) lumjurišprhati, fed etiam juriš puhlici cognitionem habere, & ad illam perfeČti acquirendam (10) mo-( 10) numenta hijloriarum diligenter evolviffe oportet, monente Vultejo inpraf, Iurifprud. ad hoc, utipfi refpubilcainaiiquaparte gubernanda tuto con- čredi podit* j uxca finem prooem. iufiit, Abfu rda enim efteorumperfuafio* qui ftudiofisjurifpru- dentiae 3 40, Cap-, V dejiibjeffiio, dentiae inveftiga^ionem juriš puhlici inutilem do» cent, e6fquefaltem ad intricatos, &quandoque exo!etos kgum cmhum apices inquirendos invi- tant Tales enim Dočiores verum Scholarum, & Academiarum dnem ignorant. In illis namque funtaddifcenda ea*quse civem ingcnuum ad rem puhlicam in Partib.us ipfi concredendis guber- »andam apcum reddunt. Aptum aucem reipu- olica: moderatoj-em nonfacitnuda juriš prhati cognitio, & aui fx\tir\ nuda.prhati juriš fcientia itnbutum ad gubernacula reipubjicae adfumunt, imprudenterbono puhlico confuiunt, quia tališ ftudiofus ex cive fačluseft, quifi non civis, aut dum revera civis efi, inpropriapatria, ^ccivitat^ cogitur efle quali peregrinus, five fbrenfis, Nec vetejes Jftideftillicidijs tantum, fed deomni fe- re reipublicae negotio confulti tuerunt, & tem- pore Ciceronis a Marco Antonio cura juriš puhlci partim Senatui incubuit,partim collegio Ponti- ficum commifla fuit. Non alia autem caufa dfe videtur, cjuare Iufiinianus nolter publ; c urn non ge- que> ac/wve<*«»j»/#nn prima juriš elementa re- tulerit, quam hsec, e/nia nefchit, ejuidpraftnti Jlatui accommodumfuerit, fecus fine dnbio feciflet, fiquid tale fcivifiet, ac inveniiret, Nihilominus isde- miim verus, & perfedus eft Jčtus, qui utriufaue juriš tam puhlici, quam prhati, adeoque lurifpru- detttin univ erft, fufficientem notitiam fibiacquifi* vit, autacquirit. per§, i.&ult. I. del. &I. S- 8. Hodieinterlnterpretes Juriš civilis pri* mas biterpretationis Jarh. 1 41 maš obtinet Glojfa. Licet enim quamdiu 'clams adeft textm legis, Glojfa allegari nondebeat, Hunu. deatithor.jnr.cap. 10. qnando taftien lex 'deficit* tune dojk allegatur, dq‘ua non facile . reeeden- dum eft. Baid, (ni, 8 . C de imptb,'& alfiibfi, l. § C. de bon. 'qm liber:}. h.C.e/mfintifitte Certsfudni. Et tjuando Giojfa plureshabetopiriioneSi hec appa- ret, quam teneat, pofterioreni approbare cenfc- tur. jatoR ad§ j. I. dea&iorr.n ff. i?oft Clojfam (equuntur ex veteribus Bart: Bali ,: lafor Qr ali). Ex recehtioribus vero Brmmmanms, Carpz.wius,Mi- vias &c. Deinde inter Interpretes juriš Feudalis exceliit ex veteribus Dux Feudifta Fum diftils^«- dreas de Ifernia, & Alvarotttts. &c quorumlaudem meritam commerhoratEverhafdus aMiddelbura log: leg\ 9f. n. 18 ex recentioribus vero Voigt,Stm- vius, Bpfenthal, Schradem, &c. In Jure Canonico proecellit ex noftris Catholicis veteribus opitih In- nocentij, Fanormitatii, Abb : Fagnan: Andr, C tre. Ex re- eentioribus vero opinio Vallenfis, Zoefij, Engell: Bar¬ ija :Ex Lutheranis opinio Ungebaueri, Z iegleri, &e. Sc generaliter Sciendum eft, quod in quxftioni- busdivinis Theologisj in Legalibuslegiftisj in Canonicis Canoniftis; in Feudalibus Feudiftis; adeoquecuilibctartifici infua arte omnino cre- dendurn fit» arg: l, 12 ff.de fiat: hem: 1 . 1,| pr. Jf. de ventr-infph, & quod illa opinio fit fequentla, quae plu ribus Dočtoribus J uriš p!aceat» & ab eis pro- pugnatur, arg: 4 \^.ff,adMmicip: vid. Everh. in l°c:lfg(tl:9f.v, 12. Prčeterea quod magis Docfori 14 * Cdp.V.deJubjeBo difpuranti, quaro iimpliciierfoquen£i čreda* car* RaudenC poft Alciat* deAmmah Univ . & xquiv~ pa> 1.1 * c, 18. n. 2f. quia non omnes per onima, fed eerti per certa, vel meliores, vel deceriores i n ver, iantar. /. /. y. in fin * C de vet . Jur, Enuel. & ft pro una parte tonriem,ac proalceta parteiunc Dočtores, opiniones, ra- tiones, ac vota valida ; v g*quando communis eftcontra commanem, &c. add, Ordin jud. Ctf.Imper . aulic. tit. f .%, /8. & feqq * tune de- cifio ipfiut Imperatoris impetranda eft, aut re- rniiHo ad Comitia Beri debet. Ti, £* O* d l. aut amicabiliscompofitio inter Partes tentanda, autilla celTant«, nihilominus via alia media qu*renda, 5 craedietas inter Partes ineunda, ne dici poflit,quod in juredetur cajits pro ami- co , & in prastenlb cafu decifio pro amico data fit. Videatuc tamen Baccov. ad Treutler. voh /* dijput. i.tbejii. Matth. Matthefelanus in tr* de eleB. opin. Lamberd, deRamponibus in /, i % ff.de legib. CAPUT. VI. De obječlo interpretatimis Jurk. §♦ I« I N obje&um interpretationis juriš venit ipfam mtepretattonhpru, 14I ipfum jus, quod ficuti varium elt, iti etiam e- jufdem interprecajio variat. Jus eft vel natu « rale h ve divin um-, n a t u r a 1 e, vel po/hivum, Po- fitivurn vel divinum pofizivim s ve\ bumanunt, Divinum vel morale, vel forenje , vel ceremo¬ niale Huma n um vel Genttum , vel Civile, vel Canonicum, vel Feudale , vel 'Provinciale, vel S tatutarium. JusNaturaleeft pleniflimae in¬ terpreta tionis tam a&ivie, quam pafliva!, & ad id ex alio jure Temper datur recurfus /avora- I bili«. Alex 4 RaudenT de Analog, c. zf, n. 9. 1 jus getitium eft paulo ftri&ioris interpretatio 1 nis, Jus civile accipitur vellarge, velftri&č, ■ Large quatenus ut genus, five totum omnes juiispartescomprehendic;^. ^.h del, N G* & C, & j‘us orioinariunt, primarium, ac regu- Ure vocatur, & propterea etiam eft latiflima; interpretationis, StriBe fumptum iterum eft ve! non Ser ip tu m, five Confuetudinarium, vel Scriptum, Non Scriptum eft ftričHflimat inter- precationis, nec debec extendi deperfona ad perfonam, nec de re ad rem. Everhard. in loc ♦ legal. c,lfol, 104,», ij\ Scriptum iterum eft vel lex, vel phbifcitum,\e\ Senatu) Conjultum, vel conjlitutio, five decretum, five placitušt Principu, vel ediftum Pratorif, vel refponjum «44 Cap* VI. de objeBo Trudentis, g. L de I. N.G. & C. I, j.ff. de 4 & L Deinde antiquum, vel ftovum, generale, vel /pedale, 'correBorium , exorbitanš, vel poz¬ nale. Lsx, plebijcitum, Senatut Conjultum, & conjlitutio Vrirtcip is funt laxioris incerpretatio« nis, quam ediBa Trktorum, ac re/ponfa Tru¬ den tum, ar g, 4 7 *ff- de L & 4 Sc leneficium, l t $.ff, de ccnjlit. Prin¬ cip. C atol, Ta p. de conjlit. Princip, c. 4.,infin. Raudpnf. part. i * c. 7j% n. & j7,Dijfferunt etiatn privilegium fimpli citer conceffum, Sc privilegtum In corpore juriš claufum, Eveih.in ioc. leg. 104. n, it* Lex jam JJecialis, G ve jm Jingu!are nullam incerpretationem ezctenfi » Vam admittit, quia quod [ingulari jure incro« duftum eO, non eft prodacendum adconJequeft oiat, d , l. 14. / p« A* 16-JJl de legib. Sed in fuis terminis proprijs fervandum« Everh Jftlac.lc^ 79 * n* 1 4. infin. Deinde i ajure CorreUono t CKorbitapti, & p cenah fbrtius tenec refiričtio,, quam in alijs. Everh, inloc. legal. y8 n. 13, & inloc. 7$. n C. aliquando tamenctiamadmtt- titur interpretatio extenjiva, ob regrrjfumai jm commune.ut in corre&oriisi oh majoritatent i'ati miti ut in exorbitantihus t ohfavorem pu~ Micam, ut iti pcemlibus* Iti cafu dubio inter¬ pretatio, quce fit fecundum jus naturale habe« tur potiorilla, quaefit fecundum jas ci vile, ratid riaturalis pro lege fcripta obftrvah- Š tla e.% 24$ 'Cap t VI.de cbje&o , - , - - - - . , - - i ... da eft t /, 7 *ff* debon.damn. I 2, j\ jf'. di aqu,pluv. & Sat ej]e,\fi ratio naturalit jine lege diferhtur, five namralem rationem pr o lege 4//f^refuifi:iens effe, dicit Gcthofredus ittl- i$,§. 7 ff. de excuj\ tuti Quoacl ju s ci vile vero diftinguendurn eft, a n uubius i!le cuius accidatih materia merd civiii,& auidem juriš civilis regularis, vel fpecialis, an nonT ud mo* ancd didum eft, De in,le podor etiam eft ilii interprecatioj qus fitin cfefu dubio fccunduirt jus divinimi, quam quas fit (ocut*dVjm fmcivie le, qtti a k jure divino mn e ji rece£endunt,fei ilhtd, tdnepitam tnfailibile teftenduni, quideM in legibm tncrdibta ftmplicifer% inforenfih$ vero, ceremctfialibm mn aque. Zepper * de legib ♦ Mofdic, Praeterea interpretatio, qua: b £ in cafu dubio fecundum regulam juriš, etiam eft potior, quarn illa, q«se hc juxta jus fpeciale, five qus tenet, quod fpeciale eft. Nam in da* bioflandum ejl regulec. Glojf. ml. 202,ff,d,li.J’ Porro etiam in dubio interpretatio, quae fit (e- eundum a:quitatem fcriptam, potior eft ilia, qux fecundum rigorem jur it 1 . 8 . C* d.judtc* l,£i 5. $, jf. de V O. Deniqueargumentatio, ginu in dubio k fubjeda materiade(umitur,eft omnibus ali is argumentationibus potior, quia mate- Interpretationis Jarih m at eri a fubjeČla late patet, iS ieeadem ant e mnia prcccipue confiare debet, dr qua,ndo con- fiat, tune jemper verba fecunditm jubjellant materi a tn accipienda, & intelligenda vsmunt. Iver bard* in loc. leg. d (ubi„ mater 0 i.Iu jure Canonico obtinče interpreta- cio fimplex, five declarativa, & reftiičtiva j|Ied exceniiva controvercitur, quia in Imperio Germanicc>jj.ilud falečm ufu, & cbnfuetudine recepcum eft, Sc faspius raciones minus ad** quatas adferc, docente Rittershufio dediff.jur< Čiv. & Can. adjus Canon, pafllm, Et quando quaeftio,veI cafus in jureCivili non eft decifus, decifus vero eft in jure Canonico,tune (equen- dum eft jus Canonicuin ut paulo priu*dixi, ejt eonfuetadine, Sc ufu, quia fupplet jus civile in quibusdam» Iu Scbeitd. ad Infiit. in tit * de mpt. circaarb conjanga* Sc vice versa, quan® do Cafus in jure Canonico non eft decifus,de¬ cifus veri) eft in jure civiii, tune fequendum eft jus civile. Steph« de Phedericis de interpret. jetr 4 Arthur* Duet dc antber. jur. lih* i 4 c 4 2 . &inquibusdamimterijs jus Canonicum juri civiii prsefertur, vid. Struv.ad ff.tit. deconjlit t ‘Princip, n 39. % 4 1» Jus Feudaie admittic interpretationem K r fisSfe 148 Gap, de ohjcSc fimpiicenij fivedeilarativanij ac ejctenfivaSsj & reftričtivarn; ut & ufualem, docente Struvio in Sjntagm. J ar, Feudal , cap. i. apbor 1 6. quamvis enim verbajuri feripto propria tfle viclcantur^ in jure tamen feripto, ftve in con- fuetudine idipfum )oco verborum elfe, qubd ttfu introduSmn, ftiemoria h orni n um cuftodi- atur, & efferri debeat, ii adhibere veliš % Ac prcetereafi ccnfuetudmes in feripturam reda- ftsc fuerint, uti feudales confuetudines reda« etre funt. tune jta mn fcriptiirk quoad verba cum jure feripto convenire, docet Struviusi* L Etquarnvisconfuetudb non admittat inter- 'pretationem excen(ivam, id tamen intelligen- dum de confuetudine particulari, & de ea, qtifc prodticatesr, exira cbjeclum Jituffl ; Feudales ver6 confuecudines in feripturam redačtas efis generaleS; qux tatnen & ipfe estra caufas feu¬ dales non iint extendendK,docet etiS Struvius d J. & fr cafus ex jure feudali decidi non poteft, Kunc ex jure civili decidendum efle, docet ip- femet Feudilta Feud* i* ex quq textu inter«* pretes duasregulas deducutund-, quotiescun%} qtudiio alicpuafeudalh decija reperitur in Jure feudali, toties decijio non ejl esc Jure civili pe~ tenda * Alteram % Si quceJUeJeudalu mn eji de - ttfd inperpretathm jur k* 14 j cijd in Jure feudali, t um demum ad jm Zommu- ne recurri, ex coque decijiopeti debet. Non aurem ft uim verbis expreffis deficiencibusdi- cendam viVcafum ex jure feudali decidi no$ pofte $ šot u nc demum,quando nullolegici« ino iutv.p.-:andi modo prsednfto, adeoqu§ neqje ex v etbis, neque,ex mente, nequc ex ratione, neque perbonam confequentiam jus Ceudale ad cafum obvenientem applicari po¬ te ft, tune jas ci.vi.le, vel Canonicum( de feu- dis fpecialiter non agens) eft adhibčdum.drg* 2. feud, 1 jutžB, 2. j e ud-. 44. & L17.29. & 36. ff.de legib. •Rofsntbal. de feud * c. 1* concluf. 16. Mjnfing. O, 76 n, j\ & quideai ficuti ali- as in noftro imperio, paucis cxccpcis materijs, jus Civile prsgfertuj^uri Canonico % ita quc- que in decidendis caufis feudalibus in jure feu- dali (ad quod etiam referuntur conftitutiones, five 'Decreta 'Pmtificam defeudh in Jure Ca- nonieo comprebenfte vid* Stru v 4 -in Sjntagtn. jur. feud. cap , 1. apb. 13- junce. apb. f. & 7. ) non decifis, jus civile juri Canonico de fcudis fpecialiter non agenti prseferendum eft. Conf. Schrad, dejeudp. 1. q- 6. Finckelthduf.de feud. dff). 1. eontrov. 9. Strup* d. c. /* apb. 14. Ce- terum in qu»ftione,an etiam conversa ratione K | jus % fo. Cap. VI. de ohjeSto jusfeudale Longobardicum reftd allegetur ad decidendas cautas non fcudales ? Varias opini- ones reeenfecHanaius de autb. jur. cap. S. qtuefi. 3. Plurimi diftinguunt, an jus feudale aliquid difponat, quod fitjuri civili cantrari- um, 6c rane j us feud Je non nili in materia fe- ■udaliobtinere^ incaufa aatem civili nallam aachoriratem (ibi vindicare, dicunt. arg. 2» feud.i. Sin veri) jus feudaie di fponafi aiiquid> quod (it fceundum jusCivile, adeoquecum jure < i vili faciat, cunc illujiratimis, & majork c o nfir/na timu gr at'm j u s feudale eriam in cau* fis civiiibus ailegari poffe* Idemquc obtinere, quar*do jus feudale aliquid prseter jus Civilfl difponat, deauo videlicecin jure civili nihil dirpofirum habcatur«. Egpnim (icuti contro« verfiae feudales, deficiente jure feudali, es jure civili (int decideod« : Ita eriam quaeftiones ct- viles, deficiente jure Civili, ex jurereudali de* cidi pode, arg z feud.i. modo in utroque ca* fujus feudale in ratione naturafi fundatu fit. vid« Borchold« d. feud. c. 3 Henr*Linckius ro, Arthur. 5 Duck. de author. jur. 1 .1. c. 7. # $. Sed Struviusnegativam fentendam veriorem- u'-c, cu n facis coaliec, diceas, coafueca di- interpretationu Juriš, i f t i '.i i ■■ ii i '■ i — n ^ . i .i.i....... - ■- ■ nes illas de feudis in Germania in materi js feu- dalibus tantftm ufu receptasefie, Add. O tit. j*. $.1. V&annbanti- in fme neq$ argu¬ menta diflfencientium, inter quos etiam fit Finckelch* defeud. dijj. i,tb, g, quicquam a- liud concludere, quatn quod illuftrandi gratiž etiam in cauus non feudalibus rečte jas feuda«= le, inrado ne aliqua naturali fundamm, ailege- tUF* 4« Interpretationem etiam tam authenti« cam,quam dočbrinalg recipinnt juraProvinci- alia, &ftatuta,uti inlmperio Germanico vo- cdtur. vid.Maeviusad jus Lubecc« paffim Lan« franc de Oriano in tr* de interpret* fiatut. quanquamcam hac diftinčlione, quodillain- tcrpretatione reftcj&ivam praecipue adroittdt, quae prseter,, vel centra juscommune de fpcci- ali cafu difponunt* Ibienim cdfm omijjmpro noncmprehenfo hsbetur, licet fortaffis eadem ratio fubeiTe videatur* Gail 2, O« n 4. qus; vero aniverfaliter ex generali rdtime difnonant, etiam exten(ivam admittunt. f.Viefcripta.e tiarn admittunt interpreta- tionem« Zepper* in cjnofur. leg, T)ec. in L 96, ff.deH. J,& Canonijla in c, 12. x, de jttdic. quid autemftc Refcriptum, habetur m L uit, & 1.1, C de diverf, refeript, ubi Dd, s o s Cap, VI de objem ’im « JJ — ■ ■ "T —. — .... . . . IP —.. 6 . 'Beneficij, Zepper. incjnofur, leg. Dec, d. L Carol', 7 lep. de conftit ‘Princip. qaaiate, Š plenijfme funt interprettmdct, per. I %*ff. ds conjitt, Princip, l, 1 4,fi. delegib. l.p,C,de ijtojf, tejlam, l, 2. C. de mxal, a&,S!oa videcur C^nen Princeps quod ei,quš vivere exiititna" vic, concefiic,de£unčh>, ejusve hseredibus con« ceffiffe, fed incerpretatio hoc incafu fpe&as ad ipfam Principem,qui concelllt, docentsGo- thofledo inl i9\,ff,ctc% J, $.7,Privilegij, Zepper,d,l‘Dec,inl 1 14.fi' de iR,J, n, q, Carol, Ta p, d, ir.add, Habn adWefenb. ha it. de conftit Princip n, 2. § 8,Ea.qu2e in /udicijš traftacur>&c6tingunc, Bare. & Dd.itf /. <) (fdcFrčt. [tipni l, 8 J. § ijj.de V. O. Veluci CorfeJJiones, Alax. lib°6 , conftl, x 17.». 14, ID/ch Teji um. C. uit. x, defent'. & rejudic L Sf. f/. at T\. 1 . 1 . 10 ,ff,dewojf: tefl. Inftrumenta. N^efenb, adff. de fed: infirtim: ». 7 quse non nifi ftriftam interpte- tationemrecipinnt. Socin. vole i.vapfiUfitti. 4* K00 sxiraneam, five extrinf(cam , fed mtritifieajn t% verbhinjkrttmentiddnm^tsim, in quibusquod non continetur* ^roomijfa habstur. I.21, deprobat, Klock. vel. 2, conftl, 47. n, ji. Gr feqq. & conftl. 48, n. f e^yf5 , 7.Nequei!iisquicquam addere licet,/. alt: C defalft.cauf, adi, ubiBald. Sc propterea inva- kiic brocardicum \W\ifr, Qriod irjlrumentum mn can- »osSAntaredfbmfv, Klock. vc! t }. confti. 1 S7’ M* Intefpretdtiomsjttrii. i f.f ifJ.H. ^i. Juramenta. Erneft. Frider, ^$chr 6 f?r. demterpr, jur.c, f„ n. 10* Sententia. Dec. in 1.96,0. a. C,d? fnt. exhrtv. recit & l, 4. §. i.Jf. deappell, § <) Cotfiračltis. Mantica det ne h & ambig. cen- vi Zeppc-r. m cynejitr. kg d/Bart. Bald, & Dd. in 4 j 9,ff, de pači, Dvn. in c. $ o. &. f 7. a?. qudm verba attendenda,, fer l 1 C. pfa val, cjtiodag. & interpretatio ka fa- cienda, ne ccutrabentes decipiantar, fed ut inter ipfbi bomfidcifervetur. Menoch, confii 68 n-2}- Et interpretatio plena fit in Contrdlibus, pluuor in te- ftamentis^ plenijfima inbencficip. Ja fon, in l. conftit. Princip n, 12 f on ramen in pr^udicinm Pert/j per l. 4'. C dcEmandp. L 2. §. 16 jf- neejuidm lot. publ. §, 10. U lumet Vclmtates, videlicet Peftanunta, Co - dkilfi FideicomjJa, Legata* &c. interpretationera. quoque admkrunt» Simon de Pritis, cjui ints- grum tračtatum (cripfit de interpret, nit. volani. Mamica de cenjcftur, alt. volmt. Žepper. de ir, La~ tiorem autem ufumenta, quam contraBus, vid. L 2 4, ff. de veh, dub, Ceplial. confii 626. ( 0 Cj)r&fet d, c.fiti- ffiorem fideicoMm/jfa poftulant, legata, pjbftHtitiones f Simon de Braetis d, tr:Ib. 1. Cephal confil: 188. n. u& conftl, 4 8a. n. 14. Zepper.d. 4 Menoch. confih, 27 . n. 4. (>47. confil. f6. w, 20. Sic eam inrer- pretationemp qu£ fideicommiflum excludkur s lumečiam sije, docet Cephal, csvfil. 447 »*• ififi Kf. Etifld' \f 4 Čap* VII t de Forma, modo, & ordine Etinterpretatioficin dubio contra Legatariuni. Menoch confil 42 j .r*. j o. Id tamen legatum i ri¬ te rpretariconvenit, ne fitinutile !egatario>&. faac de caufa aliquando interpretatio larga afiu- rrikur Menoch, cunji n, n, Sicuti etiam in tideicommifiis mterdum bcsmgna interpretatio fierifoiet. Cephal. Cmfil. 2j. ti. 15. Licetenirn centra ftdeicemnujpim, ntindncatur, facienda fit in* terpretatio : Secus tamen eft, poftqnam indu* dum cit Cephai .confpl. yi i n.f S. dcauando di* ) citur* quod interpretatio JtriShc fieri debeat, id non Temper abjolate eil inteligendura, 1 Petu(in ? mtjtl, 2J. n, 22. Zepper. d l CAPUT vir. De Forma, modo, & ordine interpretativni* Juriu §. k f^Orma quidem interpretationis in fennaea dcirujueelt, fed modus» & ordo variat, Ef I A JentialesForma interpretationis j u ris in gene- reconfiflitineo,quod illafiteomm, quj£in jure conrinetur,;»/v,c^c6grua explicatio. Pet hcecenim verba, qu«iatisexpofui in deferiptio- nc fnprac. j. ab alijs omnibus interpretationibus, vjtpbte Tbeologica, Medica, PbUofophica, &c, diftin* guitvn. §. 2 . Ejjititialis forma in fpecie illius interpreta™ ijlonis ;uti:-» quviter,&dilvcide extrahatur, Scnanetur, 2 lltinve- 3, ftigetur qm aftioinfiituta ? ;. An injurefundaul 4. 7,4. An in infa&oprebada? p An per eppeptionet J{ei 6 , itertim elija? 6 . qwdpronurtciandum,l\v$i'qm fenten- 7 , tiaferenda }p. An expenfa compenjmc.K., nec ne? §. In fpeciequinam modus referendi inCa- mera C^fareo-litiperialiobfervetur, & obfervari debeat, pršic ribi tur ab ipfa ordinatione Game 4 rali in p. 1. 1. n.&p. 5. t, 2}, d" f 6 , jm&t p, 1, i. 12 §. p,& tit. 15. §.p.&ut. 2j. §. 1 Scconfirma- tura FLeceiTii Imperij noviffimode Anno r6>“4. §. 14]. ben modum referendi, 8 cc.&Je^.Sc egregie illuftratur, k$aber. (9) Votis divifis, ac ( 9 } cxqualibet Pa rte fundatis concurrendbus, neq; confiliarijs, feu re ; aur eorreferente etiam ad in- terpofitionem Pr^/Vconcordare valentibus, ac in caufis arduis Claris dtcifionem rcquirenti bus Pr-e/ercitra praefdtumGaefiuis nihil coneludar- led i So Cap * Vlh de Tor k a, modo , & or Hm fedcausabeneperpens&utriuftjue partis fonda- menta Secretario ad calamum diciitet, atque de- ftljpei per referentem vulgd parere, @utacf)t:n/ camomnibus circurnftantijs, atnue aualitari- bus: percorreferentem autem (uper alterius partis opinione fimu! aliud pareres t§in fliibcttJ ©utacfrtčn/ad.referendurn Gfcfari, ejufdemque refolutioneffidefuperpercipiendam eoneipi cu- t, f. 5 17. l 2Bo abcc fcic ©ttmmen. eum j. i5?.Unl)^mndd> QuasCaefareas refolutiones Pr&fis fibi reflitutas inconfilio Imperiali Auiico publicari, & inftar aliorum dccretorutn, dvejtidicit- iomm perStmlaristni protocollo infcri curet.d t, f.i. 20. UnbtVttStrtr- i. AparteReferehtis funt (* )re!atidhis proponenda requifita hsc, (1) A referen-’ tepraedichdefignatioactorum. (Ive Fntocdhm quando,& quomodo fingula utriurque Partis li- (i)tigantis feripta exBibita (Int, producendilm, (2) Pioruratbria, an formulae in dicla ordinatione (J )afftxafint conformiafuflificanda, ( j) An nuU irtates in Froceffu ull*fint commifjk , br e vi ter (4 'jindicandkm (4) FaBum totim Trocefsus^Jltper quo Utigatur, oretems , velfuran ant er propč » ( Sjriendtm. ( f) Ut faBijpecies, &genm ačiic- nit injlttutce ebmeliusin conulio eapi poffit, Ubellm aSorii cum ea prohdtionit [pecie, quarrt daor ad illum probandum adbibuit , deinde ččptimes *Rei etiarh cim e a probationis f}>ecie, intepretationis juriš. t 6i quam reza ad illat probandat adbibuit, integre, vel ob prohccitatem ''Referente mn necejje cen- fenteJalte quoad clatjulat,capita,fiumembra importantia, corumqne formalia de%erbo ad verbum clare, & dijlinffe in judicio legenda. (6) In rciiquis prxfertim quoad fpeciem adio-(6) nis inveltigandarh modus referchdi in Camera hficatus obfervandus } qui etiam (?) incaufi!>( 7 ) feudalibus, confideratis tamen praeprimisO- tiginalibus inveftituris, in ijsdemque conten- tispa&is, fpeciatirnin feudis kališ, obtinet, ne Jurium fiudalium allegationibus, non ta- me faB.it probationibm plus } mintt/ve in relatio - ne, vel decifone deferatur.d. i, f. § i vrttift. (8) in referendis\ caujis fumntariit ,(8) fivilegiatis, ac procejfbm mandatorumjup- plicationes cum mandatu ad Mas decretis, iut & exceptiones , ac 1 Replicae diligenter prcdegenda, neq‘ ad triplicandtm , vel ulteriiuprocededum dtifa Vartibmfacile danda d.t. f,§. 2 , tli beit ©ummanf4?ctt. AparteCorreferentis j circa requifita correlationis nibil diverfum , “utpeculiare jiatutu invenitur, nifquod illa JUiim relationem infequi debeat absque ulla l interruptionc, d.t. 4 . §. 17 * 00 btflb* 4* 4 b parte rdiquorum contiliariorum večan¬ ja tiuip j S 2 Cap 4 VU.de Forma, modo, & or dim .. - , . _ - - . • i — (i )tium requiritur (i) Utinter ret & correferen • dum principaliora punčta. & motiva pr o mam* ( z)ria notent, d, t,4,§. i f* follett <*«$?.( -) ri/ quilibet mn nifi ordine eum tangente , & j 'Prafiae interrogante,jkum voium dicat. d. t> v ’) r. j.vSčt^tifeP Prcefident,' .?) quiiibet libertate ! votandi quidS babere, altame fingularit atih fii abjlinere (eciis d Pr.efide admoneri , ac dejitper Je nm corrigesCaJari denunciari debet,d t. f.J; (4)/^» inter referčdu citraPras« fidislicentia refergsanullocollegarti p er in- tferrogation6 impedišdus,v6lihterrumpčdusj fed t fi q u i s collegarum referentom fuper quo" dam pubčto interrogandum putat, id polteni* tam relationem, ve! quando ordovbtandi ad ipfiim pervenir,differre deber, i. t< j*. §. 4. $£$ (p)foHattd> (f)quando exrelatione unusi velaker Collegarum colligit, necefTefibi fore s*d meliusfe mformandum domi atta prselečU vel bmnia perlegere, id el ex arbitrioPrsefidiS ad tre;, vel quatubr dies concedendum, & quando per illam plus, vel minus, vel quid ali* 4 ud, quamrelatum, &tamen in ačtiscompre« henfum,ac ad fubftandam caufae pertinensj adeoque in decifione obfervandum eft, reperi- tur, id nullatertus retkendum, fed tam in voto alb: ga n* Ititerpretatioms jur h* i ‘4lb K, f* Forma inrerpretationis juriš, qusefit ab Advocato ergaclientem, confiftitin eo 5 ut Advocatus eum, five fit Ačtor, five Reus ,fern admoneat dc fallo en m omnibus circuniflantijs ingenue recenjendo, quia mi nima circumftati* tia jas variar, fecus iibi, non advocato, iriipu- tandumffi male agatur, Etfi fačtum receri- fitum eft, tune advocatus five Tit Ačloris, five Rei, videie debet« an canja jam tum inj udici' tim dedutia, an aeducendal Si prius, ulterius I inquirere debet, in quoftatu lit lis, &an male, I an bene atlum ? Si bene, pergendum; Sin ma¬ le, aut emendandus, aut corrigendm , aut mu - tandm autprorsus defei endus eft procelfusj Si caufa adhuc in judiciu deducčda, tune Advo- catus Aftoris videre debet, ubi & quae aftio eX bein rccentiro inftituenda?an, & in quotextU juriš fundata <3 quanam ejutJlmrequifita, & anin interpretatlonis juriš ♦ \6f m, in faffioproban pojjint ? & q uidem ve! per documeiua. vel per teftes, vel per/uraraenta, vel per prcelumptioneSiVel per ocularem infpe ftionetn &cy Ec, fi probari poflinc, acprobata line, an it er um cxcepiionibm, & per qua$ elidi pofjint , aa noti? Si prius, lis difuadenda t Sin polterius, fuadenda, & bene, ac caute agenda «. Advocatm vero diei ante omnia attendere de¬ bet , an A Si or altana exceptione dilatoria , & (pidrepelli pojit ? illumque ed repellat ; Si non, tune incjuirereoportec, quse i &' pualis ačtio ab A&ore Jit injlituta ? anexjure inre,an vero exjure ad rem ? Siex Jure in re, v, g. Si rei vindijcatio eft inftituta, tune videndum, an AČtor requijita libelli, & in eo reqwfita iliius aHionis ohfervaverit, ac rcSls p ropofu er it , an nun? Si pofterius, exceptio ineptilibelli oppo- nenda. Sin prius, tune totim titalm de 'Rei vindicaticne per jngulas cauf.ti percurrendm, & inquirendurn , an, quidcontra pngulum aftionis injlitut.t recpuifitum, vel contra, aliud excipiendo, duplicando, ac e/uadruplicando op- poni, aeprobari pol]it,ac debeat? Sinex jure ad rem, v. g Si adio empti, vel venditi inftitu- ta eft, tune dičlo modo poft examinationem t«quificorum libelli, &ačtionis, omnes&fin- L } gul« Cap Vil ds forma, modo, ordme j^gulas caufs i. ipfiuseoticračtusernptionis-vea $,ditionis, a 4 ipfius abligationis ex i!!o con- j 4 tra&u, 'Sc, j! ačtionisexiila obligatione per- currendee, & inquirendum, r,um, & qitjd bi; excipiemdo, daplicandn, ac quadrupiicando op* poni, acprobari pojjit, ac debeat ? Addeiis ud' liter, ac elegauter Vigel^ij (ScCiC^tS Uittl ejusquc j us Camerale, ac cerera e j uš fcripta, exqtHbus ars eoccipisndi, rsp(icandi f duplicandi, triplicandi, &c. egregie edifcipo- SetU 6* Forma, modus, & crdo.interpreutio- nis Jurisdo&rmalis k varijs varid & pr k (eri bi* tur, ac defct ibicur* Wilhelmus »n fuo,uti vocat,infor natorio juriš,ad fpecig prc* gredltur,&docet, q jomodo finguli parte juriš jper peculiaria modi, ac ordinis raquifita incer- pretari pofl?mus,ac debeamus.Sic peculiaria,(i-. ve certa modi, & ordinis requifita tradit, quo» modo texcus aliqu\s Intnftinutionibusjuris ex= plicari po/Tit, ac debeat ^ deinde peculiaria in digeilis, peculiaria in Godice,peculiaria in Ju- reCanonico,6c peculiaria in Jure Feudali. Ab fiieronymo Schurffn modus, &ordo inter- pretanditexcum jurišinculcacur in genere pet |t.xcrequiiita i 1. Conlinu- Inisrpreiationisjuriš. 167 1 Continuatio ad pr&cedentia ♦ 2, Textus par ti ti 0. Saram arij relatio. 4 . Casusfi&io, 5. "Dubitandi ratlo. 6„ Decidendiratio, 7* Kationu dubitandi confutatio 8, Kotabiliam colleHio , .9, GloJJarum diverfarum conpiliatie «, /o, Neotericorum judicium, 11. Communu opinionu judicium* 12. Adforum applisaiio * Modum, &ordinem textum juriš quemcun~ que interpretandi, ac explicandi eompendioii- orem praercripferunt, & obfenarunt Scholse Italicae, referenteAlber.G’^ il.de lib, jur , cap* 7 k qui proponitur iji dillicho fcquenti: f Preemitto,fcindo, fummo, cafitmque figuro , ‘Perisgo, do caufat, connoto , & objicio* Et hic mos, ac ordo placuit etiam fen bedo in Hk< de Ji udi oj »ris rePte inftittiendc, pag. 1 18. & Stein- berg .dijfentat 2. de interpret. 1ur.Jpeei4l.Tbef. 4. & f e S* 1 * JTMnis Troxlmm interpretationis Juriš pro dk IH verfitatefpecierum diverfus eft, Finis enim interpretationis Juriš decUrativa eft, ut cen- ter danita verborum, tnentis, ac fationis testu aHquo. |«ds monftretur. Finis interpretationis extenp- eft, ut testus /uriš ad ea, quxm mente, (ive finjtb. ac ratio* sf,aut folum r Mi one eornprehendi in- veniunrur, extendatur, licet i n verbis tonrineri non videantur. Finis interpr onis Juriš ks~ JtritlivaeO,, ut textus juriš ad . s in men'e, ac ratione , vel folum in r.atione contiueqtur, reftrin- gatur* licžt verba videantur p!u ra comprehende- re. Deinde finis interpreta de nis /u ris antbentica. htfptcieitadiLUffi, ut ornnis amlngmUs* obfimtas, ac dijficaltas, cjnae d nullojuftitiae miniftro, ac fatel- lite tollipoteft, toIlatur,ad hocjiit hx vi m fuam ?xferat, aut novam accipiat, Finis interpretatio- nis j u ris jmkairie y forcnfis,five praftk* e d, ut jas ad fflSlttm propofit u mapplice c ur, & /u in ter Partes dirimatur, Finis interpretationis juriš advocatica eft, ut litigans infb rrnetur, an ceder/e, an vero con- iendere &ebea.t ? &, fieontendendum fit, ut 1 is te- ffl,cantH, a c vi&oriose finiatur. Finis interpreta¬ tionis juriš doclrinalis eft, ut quilibet juriš capi- dusinformetur,acdifcat, quomodo aliquis tex- ^jurisdeclarative, extenfivi } ac rejlrittive espliran- % Cafa nil.de fine dus (it, Sc juxta analogiamjw'n explieetur ? Ad fi¬ nem autem praediftam cjuemlibet obtinendum (l)requirirar (l) uc lota leot, vel difpofitie, včleonven- fcoinfpiciatur. Inchile c-.vmefi, nfitota lege per- fpe&a, de um aliejua ejus portiumish prepojita judieare, velrejpondere /. 24 ff delegib.& interpre&atio itd debet fieri, ne v er h tim rnaneat fitperfimm, v Lau- (l) denf. dšinterpret,part, u e, 1 j. n. 106. (a) \ltSen- Jus potrds attendatur, quam verba, l 17. jf. de legib. vid (uprj cap. $.§. 151.qu.ia verba ciyititer 9 h,, e,at- tenta Legislaiori/, vfel. dijponentis,ve\pacijientis malte, ac intcntione'. Non vero Iudaice, h Q.fpretŽ,ae w gle&d Lcgis h tor is, vel dijpenentis, vel paeijientis volan- tate, ac animo, intelligi debent. Everh,?w loc leg. 38. a. J . Alias fit j trans legi. I zj, <& jo# de legib. Sen - fus enim praev'alet v er bi s. Steph. de Pbecteric. d, tr. fit. if. pc r verba enim exprimimus Jenfum s quia voces furit nota, & /igmrernm /. 7. f. de fupell leg , S- Seafmmitra colligi potefi 1. ex intelletlu verborum ,, five exhtenthne Legis!xtorh, di[pmetitit> vej. centra- 2 . hentis. I $6 jf. 'de Sij 1 ,2. ex rationeadje&a. Nam. quanrio in text-jjuriš, vel in d/Jpjitione, vel in cen- venti‘ne appofita eftntf/V, nincWio'inquiri non de¬ bet, Cj‘jin ex spp.fitarati-ncintintioLrgislituris.difpo-. yteniis \mP rentrdbmtis colligi potefi, (5) quod i!Ja iti" terpj eratio 1:t optima, quae fitex« ipjo, quodin* terpreekmur, d&o, ve! quse fitex eodem autbere, quem inmrpretamu r. Goedd. in 4 89. §. um fin. m de f. : (jjfiuod hges prtom debeant trahi ad %Interpretathms : Juriš* i%t psjkriores, Sc viciffim pofieriores ad jmoreš. 1 ,26, 2J. delegtif, S, n. Finis Piopitnjftifis eftut jastta um, Sc ficurdum- j ur h pr&cepta, cjuje rdia rationi, qua ho~ ui.o.s teci debent, vini quandam -ex ternam ad- duatjib republica vivatur, ade6que m«ral*s t Sc tlvHhs HBhjtes inftit uancur. /. 1. J. 1. verf jujitiasp deI. &I, l ,6 §, 1 .vtrb,nibiliny-*iicijs^mm j#,i tiu C, de appdl. § p, l ini- Remotus eft civiles beatitudo reipublict, ijve faluspuhLicH, vid Arift. 7. Foi. 13. j mil. $. uit. I,ih prooem. §. 4» Finis Vki m a; eft.GLORlA DEI« CAFUT IX. De ejječlu interpretationis Juriš, §.l. I N genere quqad effebtum idern e(i,tam quod venit ex interpreta done, qudmquod exipbs legis, difpcfitiorur, vd convtntionis verhis venit,ma- xime ficoinprehenfive venit ex merite legis, difpo- fitionis, vel cnnventionis tacita. S. 2. Infpecie eifeftus interpretationis juriš Autbcntict, & cjmdem exprejpe, ineo coniiftit, ut hatc interpretatio,iivequod venit ex illa> habeat vim legis, & quidem talon, & tarifam, quam alia lexcjustlibct habef, (ive interprctatio iiia fiat fecun- dum, five pr at er, Uve centra legem q u a m c u n o u “ , rvVi, /. il-ff- delegih. $,3. Effettus interpretatienis /uriš Triu, five VJtitfts s 7-i Cap. IX. de effeBu, Vfmlis etiam vim legis habet per /.$ 7 * & f: 4 legib. five interpretatio illa fiat jecundum legem, d L 3 7» & 3 8 • ff. de legib. five preter, five contra legem. I, $2. §■ 1. ff eod, e, uit. x, de eonfuet. §, j 1, /. de L N.G. Cr C. quia ubiquecum immediato legis latoris Confenja tacitofit: §,p. I. deI. N. G.CrC, l. 2},§. 1. jf.de legib, & quia hodi zcommunis opinio vim confuetudinis ha* berevult; hincukerius evenit, ut vulgodicatur, ejttodjttdcpc cib ea Unejmm d legefacils rccedere mnpojft , nifievidcnterappareat 3 qu6dfic faljd,&cevidentif fimis rationibusc on vinci pofllt, h l.$. 6. C, devet' lur. enucl. Everh. lot. leg, $f,ni 1 3, Communis au* tem opinio non ex autborum namero, (ed ex fblidiori- seftimanda.&an illi> qui, opitimi comnmni innitivplunr, ex profejjo, & c um jndicio, a a vero incidenter. tantum autboritatem aliorum fe* q uendo communem opinioncm allegent»uti patet ex (equenti §. f. vid. St ruv. adjf tit. de c on pit. Principe, n, fj.Cr Lincker. ibid, in Anaktl. 5.4. Effedtus interptetationis /uriš ludicuria Torcnfts,five Pratike. non alius eft, quam quod per fententiam, five remiudicatam pariat j us inter par” teslitigantes* inter quas fententu fertur, per l 11. ff. del.&L &quidem intereas Jolam, vel fdum- modo in ea, caufd, in cpia pronuntiatur Sententia, L 3. C, de Sent. & interloc. omn , indic, junci, tit. ff. de re judic, Seeus non, nifi iterum omnes, ac fingulae cireumilantite in alia eaufa fimili toneurrant! 1 f. Interpretatio juriš Dcttrinalis hunchabet Hffeclum, ui vim /fgnhabeat, fi verbis y menti } ac ra- tmt L Interpretationisjaris, 17 } 'Učni hgis congrua, & juri analoga eft, fecus non» tlnde e t ia m communis DoČlornm cpinio, nifi ratione, mv& plus moveantur authcri- tateDoEloruJtj y qua.vn rationeluris. Sed refpondetur. hancdiftindionem iniprobare.acinhibere, econ- trario in omnibus rebus juJUt:£,&c &quitatis, prse- cipuam rationemhabendamferid prcciperelm- perato« 1^4 Otp* IX*'ieeffe&u ■» mmm mm . ... .... , . mttiraiM-m mmm m ■ ' i ’ ■ r-y peratorem Conftantinum/fc / 8. C. de j udi c. & pra?= ceptum hbc ad judiccs quoque, cofque imprimiš (pettare, perrpkutapparet exinde, qaod ronfti- tutifj-iiihacCcnitaminiJub titulb, qui iuCodice nbllro de iutVcijs infčribicu r, d ju ftinia po»ac Cern- pi1atorib\;S Jdriš ftieritcoliocata. Minimecrgo u\jwiicmdo idque proba- j it velinti. exl. $.ff. deOffit. Frater, z. "ex §. 7 . L ds teftam, r>rdin. j'. ex Lj.de fape!!, leg, Nam refpcn- detur 1. ift)genere* non errorem comhmnem, ^ fed poteftateni, acvoluntatem ejus, velečrum* penes quem. vel quos efl. majejas in republika, j uš parere« Voluntatiautem« ac confenfui nihil magis contrariumefle» quam morem, refpondere ipfum Ulpianum in /. 1 16 §■ 2 ff. dej{ : /,adet>, ut hri nihil magis. qudr aerror repugnet« 2. in fpe- z* cie, neque Ulpianum hoc, quod (ciiicet commmie (‘■"rorjuspariat, ind, L 5. fenfifle. Neque enim ea, quo2 Prseturžfungens Barbarius Philippus edi- xtrat>ac decreverat»mc« potlea deprehefojfufti- neri voluifieided, qupd ex rm^comuni, qui ju- ris inftar fit, Prsetor is creatds fuerit, led potius, quod cum bumatiitas ipfa, tum utiiitas illorum, qu j apud falfum iftuni Prcetorem lege egerant, fiia- derec, neea, quxgefta fub ipfo, & quiv tranfačla, accompolitaerant, terračlarentur/ed hi? potius fubveniretur, quijufto,& probabili en or e decepti iuerant, maxime cum & publicum bornem requ it a ž %pe, Ut qmaiias fieri pr > btn- i?6 CapJl.\deeffeBu — ■ ’• .T la »n*.-« —... . . . ..I. H—— « im proutipfe Ulpianus etiam alibi teftatum re- liquit.Neque etiam, (; ) qudd teftanientu in d. §. 7, 1. de‘tejlam. ordin, fiidineatur, incailfa eft com- munis mor, fed poujtas, zc volimis.s qui ex tingu tari humanhate, ob fingularem llltimarum voluhtat q m favorcm, q p as ex it u m (orti ri priva¬ lim , ac 'puhlice interfit, i H ud teftamehtum, quod alioqu in jlriclojure corruiflet, ae nulium fuiffeh fudineri vcluerunt, Et quod denique Paulus 'errcrcn jusfacere dixe rk in d. I, 3 ,ff. de [apeli. ’ leg. id non eo fehfii accipienduin, ac fiferio, fuaque ex fententia erroremjus parere datuiflet, led quod pro admirabili potius, & abjurdo id habuerit, proilt hocnovilTime juriš interpres aeutiili- musAntonius Faber noa minus vere, quatri elegariter inčerpretatused. Nsque obdat (4) argumentum du£lum a coniuetudiiie, quam unus fubdicus inclpere. & rudis, ac irnperituš (4)pdpuius inducere foieat, iti, ut 'vira lsgi$ ha- beatj muit'j magis ergo ‘DoBorum opinio talent vim parere podeti Refpondetur ertim, illa pla- : ne diverfa ed’e,& deficere requiiu^ ‘confuetu - dinis in opiniori ? ‘BoBcium cofamimi. Abeflc enim taci tu ni mdje/latu confenjiim, & ut plu- rimum etiam ipfarnjdmm, ac veram ratio - Neque obdat (f)comparatio ceivmunh opinionu cum refbcnfis prudentim. enitu refpott' interpretationu Jum» 177 rtfj>onJd prudentuto fuerint cpiniones, acfen ■* tentia et>ruM,quibm de jure rejpondere^c Jura interprecari olim petmifium £uit,eamque anti- qaituš authorkatem obtiduirinf, utjudici ab illisin judicando recedfere ličituni nonfueritj Quia tamen refponfa prudčtum non quorum- vis,fed illorum duntaxat fuerint,j«ii«84C*/2r- re de jttre rejpondere, jurdqae interpret ari Jfce- eiatiter permiflum fuie, adeoque vim omnem, & authoritatem fuam non tam i prudentibus, tiuam d Ctefarea majeftate acceperunt j Co/n~ munts autem opinio etiam illorum fit, quibus jpraedi&a poteftas ab Imperatoribus non tribu- taeft^ Et refponfa prudentum femper nixa fu- «rint juftS ratione ^ communis ver& opinio in- terpretum plt:rumque irrationabilis, five fine tationc fit* Neque (6) obftat etiam hoc ar-(6) gutrientum, quod ipfc Salvator nofter dicat, in ore duorunt, vel trium umne verbum eonfirma - ri, & ju s tamcivile, quamGentmm duobus, vel tribusteftibusquacuhque dere deponen- tibiis fidetn haberi jubeat, erg5 muko magis non falt&m duobus, aut tribus, fed pluribus, a c plerifque ijfderrique peritiflimis de jure teftan- tibus fidesaccommodanda* Namrefponde- *«r, confundi 1 «, faUumcum jure & 2 < intelle- ua M &ut» 17 8 Cap 4 IX. de effe&u Hum cumfenjibut, utpote viju , & auditu. Dut enim, & pluresTufficiunc ad teftimoniurn fifti quia illud eft tjus geeris,ut exteriori corporis, fefu fcilicet auditu,& vifu percipiatur, adeoq§ circa faSum errare tam proclive non Aft duobus, velpluribus de jure teftantibus fides haberi ncn debet, nifi evidentem teftimonij rationem adriant, quia quae Juriš funr, non in ienfumque(7 : ) ob tiar, qu 6 d lllpianus ittl^jj.dekfa ipuimt. infkm. Sabini, & CalHj fententiae taii* ':quam omnium calculo approbatse fubfcripfe' rit T & qo-od idem lllpianus in l.12. deinJlruB « •&iriftvutirjeg4 fua fetetia Sabini&Caflij autho tirate corroboret, eorundemque opinioneffl quotid-ie crefcere, & invalelcere dicat* Et qt;bd dčnfiqoe Modeftinuš in h 13 ff. de excuf* tut Cenita verba legis expreffa Cervidi;, Seat- vbite, Julij Pauli, & iplius Ulpiani fententi* accedat. Nam refpondetur, nunquam Duum* viri iilis, Uipiano >i!icc'- & Modeftino, in men* interpretAthnis juriš «, 17 $ mentem veniffe, communi opinioni vim, & auchoritatem tantam attribuere, ut rationi, ac juri expreflo praeferri debeant, Nammcns Ulpianihaecfuit, ut CafUj, & Sabini (ententi- am approbet propterea, non quod Caffij, & Sa¬ bini (it, aut qu6d pterorumque, aut omnium judicio comprobata fit, fed quod utilisfit, & ratione sequiflimanitatur 0 Idquod ipfe UU pianus nequaquam diflimulat, dum in <4 /« 4> Caffij & Sabini fententiam omnium fufftagio receptam ideo ipfe fecutus eft, quia fic ftatui fit utile* lic nune taceam, quod Ulpianus Caf¬ fij, & Sabini lententiae, non tanquam commu¬ ni, aut plerorumque > fed tanquam omnium o- pinioni fubfctipferit. Sic etiam Modeftinus Cervidij, Scajvola, Pauli, lllpiani, ceterorum que Juriš corriphasorum fententiam recepit, ac probavit, non aliam ob caufam, quam quia men ti, ac rationi legis, a qua ibi verba difere- pant, percmniacongruit« Et licec ve! maxi- me Modeftinus Jola Jčtorurriatitboritate mo- tus fuerit, tamen opinio ifta nequc ab ipfo Mo- deftino ^ neque a, prsedičtis Jčtis vim, acvigo- re m Juriš haberet, fed ex fblius Imperatoris Ju- ftiniani perfonaauthoritaten?, ac Juriseffica- ciam accepifTet,quia univerfa ilfa juffoejus, & M 2 Com- 'tfa Cap, X de eotitrarip Compilatorum opera in jus noftrum relata noti ex alia,quam ex fua perfona,ade6que tanquam 4 (e profeda accipi, ac valere valuit* Hunn« de autber*jur* cap* uk* £ 6* Cornmunis opinio, veSrefponfa duo* ramDodarum probatorum hunc habenteffe- dum.ut, qu! eam opinianem^ vel talerefron- jum proje habetjujiam litigandi caufam ha« bere dicatur, adeo, uc in expenfas non pofltf condernnari. arg, L 29. pr.ff. de judic. Fran&k, aiff* tit* de O* J* n* uit* qud etiam referuntur rejponfa univsrji alicujus jBorttm collegi] & Jigilatim Scabinatuum in Saxonia. vid* nem* de trdnfmijj* aBor* & Seuberlich* dc Scabinat. Dc effcdu confiliorum, uti vocan- tur, infornaativorufn in Judicio Imperiali Au* !ico exhibitorum vid. <&*%* O. tit. 4*§*if* ©it cmjiiia sat)b informatisnes jum- CAFUT X. ' De contrmjs mterjpretationisjurvs* §. h V Er* ac redas interpreta tioni juriš adver- fatur 1* Divinaioria, Cerehrina, ac Ar¬ bitrarna interpretatio. Nam interpretatio non debet eflfe divinatoria, neaue interpretes juriš hiterpretationisjuriš. i $ i , Juriš divinaie, fed folidaslegum interpretatio« nes afftsrre debenc, /, 29. \ecius, item Tiber. Dec. vol.i.rejfi. 17. 19. Ca lumniojdfit, quando mn folumfuperjlitiose, &utJupercilieseJed etiam injuriose diffiutatur* $■ Quin etiam ^.contrarietur Abfurda, five Tatua. interpretatio, n on eft dubium. vid, Pacian. deprobat,p. a.Nam i!!a interpretatio eftaffumen- d a > qua cvitatur abfurdttm. Jafon. tol.fi ficjlipuhu $82 Cap, X , it c Mir ariji I mi lTr J W| M , I —.im -' ffJtV.O.n.r, Confil. Marpurg 14. rt. fo. Dan, Moller, ad conffit, Ekci, I nterpretatio autem abfr- rfadicitur d Sixtino»ii>\ de regal c n. rt p 1. illa». qux non confonutaurifas vulgi,Add. Rol, i Vali tonfil 8 1 . rt. 11 , 5,4. Interpretationi etiam ex hono, & aqao op- 4 * ponitur 4. interpretatio Rjgorcfi, Sophijhca, five CapUofa, Menoch. confil. 202, n. 10. Interpretatio enim fecundum difpoftiottis verba facienda eft, itn* primis, ubiadeft naturah aqnitas t quae in tanturr. efficas ejl, ut aliae conjctlura nonfint perquirends. Pedroch. n. 67 f. $* 5.6.Fugiendaetiam eft f ,interpretatio ni- tuium Snbtilis,ac Calida. Pacian d. I. quia fmplici- tas eft amica legam §, 7. 1 . defid. hdtred. & per til- miamfHbtilit.it cm fitfrasts legi , 1.19. §.30,ff. delegik. & qudd nimiafubtilitasftgienda (it, docet /. p Cujac. 17. obfrv. .29, 6. §: 6 N T eque interpretatio debet efte 6.Maligna, qus autem dicatur maligna, v idefis apitd Setfer- depuram, Hb. ], c. 2 & Zaf intom. 1. 7. 5,7. Deniaue7. vkareetiam debemus illam interpretationem Ermdulofam, qua fraudem legi facimus, l 29. & $ o-ff. de legib. I. }. 5. f .ff ad Stt’ Maced.l. 4J, 5 nli.ff. dsvulp. & pup.fabfiit. I. 64. ff’ dr cona. & demon/ir. Ir. leg etn autem committit is,qui 9 s?ba kgis ampfexiis-ft’*;:r,.? legu nititur volmtateta, is e ititerpretationis Juriš. i 'S § - i —————— ■ ■■ i f. C de legib five in fraudem legis is facit, qui falvis verbis legis* fentenriam ejus circumvenic: Contra legem vero facit, qui id facit, quod lest prohibet. d. l 29. ff.de legib. Fraus enim legi fit, guando, & ubi id lic, quod lex petfententiam Vo- luit fieri; per verba vero non vetuit. <£ 7 J. ff. de legib. & quod diilat to ritcw apbtis dtanoias, id eft, ditium a fente»tid', hoc diftat fraus ab eo,quod con¬ tra legem fit, d, L jo. Varij fautem modis fraus in legem eommittitur, & quidem (i)de nomine ad tto-(i) men. I. 2. §. 44.fi. adSU, Ttirpiil, 1. V. de privil fihcl. h$ C.deEpip &Cler. (£) de perfona'adperfo-(s) nam. I. f. pr.ff. dedon. int.Vir, &Vx. (j) de read(j) rem, l. f.eh 7,5. j, fj. adSft. Mased. L 1. fi. de sa- lum. (4) cfeguantitate ad guantitatem, v.g. fta-(4) tuto cavetur, quod nomine pcens nihil debeat exigi. Undefiquiscentumpromirerit,hoc pacto ad jedlo j quod, fi intra annum folverit fexaginta, £ reliquo abfolutus intelligatur: Sanehic fraus fit JJatHto, quia refiduum eft potna, non Jbrt. Bald. bi. I. C, de his, poen. mm. &c. (f) de modo ad(f) modom, five conditionem. Prohibita enim difpo- ninonpoffunt ponifub condicione, velpcena,/* 61. ff deV. O. /. 27.fi. adL. Falcid. (6) de contra &U(g) ad contračlum. d i f- 5 - ?*ff> de Don. hiter Vir. 6. Vx.l. 8. §. 14,/. 17 pr.ff. adSB. Vdlei. Bart .ml. ff defiip. Serv. (7) pet additionem y. g. quando( 7 ) Ufurarij aliquid nomine fi!iquarum detrahunt, aut retinent, vel fportulannn, vel alterias cnjuf- r unquecaufie gratia. I 26, S.fi^tds.C. de V far. /.4. tfJebi,, c ap> X,\ leconirarip ff de hit , tjjui not, inf um. Atque hsec funt, qusc de Intelligentia, Interpretacionej. R.econciliatione, & applicatiorte legiini five ] uri um, ad plutimO” rum infta!kiarh» in;avoremnon tam pra&ico- ram, qudmcurnprirnispraxim incipientium pro bouo puhlico, nori quideminteirlibros, fedinter tfarias aliAš oecupatic-nes c'driicrlpfi» & in luceni jdxca puhlicam promovi. Tu, Lečior benevole? ilia in bonam partem interpretare.& pro fruftus ifiquernperceperis exinde» nonmihi, fed DEO gratias age, Cui inTirinitate Uni, HRRATA Quae in Authoris a Typographia abfentia pet Typographi, & ejus Corre&oris incuriamirrep. (erunc, fic emendentur. In pra/atione Lin. S. pro paucos, lege parcos, frl. ir.pri quidttn, lege qmdam, fr 4 jo. P r0 mtritrinos, lege maritimos. j r “p. 2. $ i. 4 s. /ra/£«7*, lege /acilem del.fpllabam j ?. / 4, fr l. 6. rff 7. /ra definitio, lege definito,/, 6. c. j« /■ 9. pr o ab eodem congrua , leg, congrua ab e »dem ,frl,\S. froac.leg.ab./, 7. l.\ 9 . adi.add. 6./ 9 .1, i.ad verb.dic.t.add, JI.4 io l.zS.proJit, leg.jit.f 20,1. iS.de/eaturverbumJic . f- n. I. z. pre definitio, leg.definito.fr l. n.propatit ,leg.pa- Jt,/ 23 /. 3 po/l verbum abrogantur , navitf 24. I. it. (ro e. 1. leg. u.i /27.1,26. pr o ment, leg men tem , fr ibidem (ra legienslatoris, leg, legislatoris f 29, 4 10. pro fequtndum '* e g.Jequendam f. 30. profenientiam leg fententiam f, 30, lis, pr 0 differret, leg. difiert,/ 31. / pro illi, /?£. alii f 3 9, /. rr. verbum adjun/lu ponehb.f si.l tl. proveritatem leg. va- T ietatem./ s g, l, 19 po propier , leg. propter f 60, l. 26. pro tiedericleg. Phederie.f. 62. 1 . 2.pro ut, leg. aul.frl 22 ante verbum/Ho pone ut./. 46 l 1 1. pr o JI a/l, leg. pa/l./ 67. 1 . j S. >ro alteram,lege alterum./.fo. lin. 22 pro do, leg.de f. 74. lin , ' 5 .pro mateeriam, leg.materiam.f. 7s. lin. U. pro adhac , •g- a/l boe, fr Im, 2s. pro debeat leg. debet./, 77. lin. 2. poji “dde, 1 Z 84, 4 Hf. pro exteni. leg. entendi J 78. lin. 2 4. pro 'P.leg. cap,/ 9I . ii n , 9 , p r0 fed, leg.fe./. 9/. lin lK.pro m a. bet ur, leg mecketur.f 96. lin 24,pro n. leg. in.fr lin. 21. r/ contineat, leg. contineant./. 96. lin. 26. poji verbum pro- » add.Ji,/ gg. lin. 3 fr 4. pro corrolativorum fr *quiparo. um i leg.correlativorum , fr ,/. \ 1f, lin. t$. pr* tranfcenundt , leg, tranfcendunt ,f, 122. //», 7.^70 ccipienduni, t /?£. acciptendum , ^ //». 22. pro natura, leg. natura,/, 12 A lin, 1 1. pro Ide a , leg. met bodo , lin, 12, poji verb. at ter te , adde at lin, lg.pro atu,leg.fatii,^lin,2i,proper,'leg.t!el. j f. lis, lin. ult.prounde, leg, Inde.f, 12S. lin. 6,pro imnino , j leg, omnind. /,150, lin.■ 7. pro difpojito , leg. iifpojitio. &• lin, 3 o. pro legis. leg, levit. <&• lin, 17 pro pr aferi s, leg. pritfes, f, 1 lin, $ pro bonos , leg, honos.f. 141. lin. 1 o pro.Jafor, leg. Jafon , & lin. is. pro middelbura, leg, mutelburg , (f lin, 1 7,pro log, leg,lo'c.f. is2. lin. 16. pro corfejjiones , leg,confejjiones.f. 165. pro revelans , leg. relevans. f, 1S4. lin, n ^ 16.pt o reeenfto, leg, recenfo, reliqua, qua leviorafunt, prudentii Jue&arti da trt- to moder amini eamntittnntnr. 1 1 k