V; i X. . V z ■') k s ’ •; i : J ■ -' X '-^* A - " m* A/tOčju? S>rJhiJtW rV F«r» ‘ VIA PERIPATETICA 'JOANNIS BAPTIST/E Lib. Baro. de G AR2AROLL | Philofbphi - ? L tICtIB R ATlONtlM Liber vnicus. \reverendissimo ac CELSISSIMO DOMINO DOMINO TOSEPHO, Ex Comitibus a Rabatta^ Sac. Rom Imp. Principi, EPISCOPO LAB ACENSI DEDICATU5. L A B A C I, Typ.. f oannis Bapttfta; Mayrj IncIytorum Statuum varnroii* Typographi j Anno 163 L 4 v f ..*• , „ . « . + * v ■v *> % • * DEDIČ ATIO. Reverendijjimo , a c Cdfifjimo Sac. Rom. Imperij ‘Principi DOMINO DOMINO IOSEPH ExComitibils A RABATT Epifcopo Labacenfi, Lib. rimbergo, Domino Dominij CseC Majeft. intimo Confiliario, E i Jeroiolymitani, Commendatori in Groftenz, & Oberlibich, &C;&C* E VEREND IS Sl ME, & CELSISSlAiE PR IN* C EPS. Quid Gentilitise No- biliflimae Profapiss tuše ra« bentes alse , &; fulgidas currus deno« A % tene DEDICATIO. tent Urbi& Orbinotumeft,necaliud, nifi.quod illaeinnatabenigtiitatis vm- braaeftuantes fublevent)eofq} indefatu gabili prote&ione,medio falutari curm, amalignantiu jactilisavertant: & illaš, & hunc elariffimorumPraedecefforum tuoruni Gentilitij Stemmatis ac fplerl. dorisindubitatum argurhejftturn. Ne dedigneris ergb Reverend. & Celjijhte Vrmcepsfi ego Antiqvus non,alumnu$ folum > fed elienS acceffero ad certiffi- mum refugium, Sc inetim de immor- talitate Mentis humanae librum ex meate Ariftotelica imprefliont,fubin* fallibili protedtionis tuše adambfaculo, dematidavero J quandoquidem ardud ac difficile qaidquam eft pronuriciare deanima,prasterita fui ipfius co- gnitione, humana; videiicet mentisinda- gine,quahomines fumus, & per quam io- lamhominemipfum efle 3 plures Philofophi exiftimarunt j Hinc Plinius in iibris natura- 7 ' ea i- i ' lis hiftoriKjhominem dixit efle animal cun- £tis imperans & excellens: Trifmegiftus in AfclepiojAnimas noftras inHorizooteaster- nitatis ac temporis polltas efle.: Philo Ju- daeus in libro quod deterius infidietur po- tiori,& PJutarchus in qua;flionibus Platoni- cisconfiderantes 5 animi noftri natupana.de excellentiam erronee divini Murni n is par- Lih. dc tieuiam pronuntiarunt • hincLucius Apu - Dco St*. A 6 ltjus cratlj ' _ *g(io)g}» lejus, prajftantiffimum animal la;pe fepius declaravit, & in contrarium ftatuentes ho- mineš aequivoce dicendos, & Plotinus qui Lib. t. de rebus Divinis plurima fcripfit, & pro- Enead pterea divini nomeneft adeptus,dicitipfam Anima; naturam per fe efle, cdm divinitate In i £,c°njunclam, ex quo Marfilius Ficinusnon nead.x. dubitavitaflerare Animam rationalem per intellečtum copulari menti Divina;. Ani- ma etenim tam nobilis ac excellens eft, vt ? Philofophus de anima profiteatur fe Cracla- r. e r - curum d e mirabilibus j ideoqj velle aggredi hiftoriam de anima, & certe jure meri to fi- quidem omnibus fcribentibus de hac mate- ria plurimi difficultatum fcopuli occurre- runt, & maxime iis, qui Animi a;ternam durationem femotis facrarum paginarum Oraculis, Sančtorumque Patrum teftimo- niis lolis naturalibus argumentis oftendere conatifont. Mihi veropropofitum eft de- monftrare Animam Humanam,nec interi- tum vel occafom experturam ex mente A- riftotelica: & licet Philofophus videatur a- gitari modo invnam,modo in aliam par- tem, attamen textus in contrarium fta. tuentesinterpretandi, connectendiqj funt vtmens Stagirita; elucefcat. i tex 4 Ariftoteles ergo de anima ait,difficilli- ’^'mumeflealiquid certi ftatuere de ipfa, de ipfiusnempe eflentia, etenim tot tanta;q; occurrunt aifficultates, vt ipfemet toto illo pri- pr;mo libro recenfendo opiniones antiquo- Tex. rumagiteturquafi navisinter medias pro- cellas, & exprefse doceat a progenitoribus fuis didicifle animatum ab inanimato dif- ferre folum motu & fenfu, quare per totam fammam fecundam ejusdem libri refutat fententiam aliquorum dicentium, efle quid movens,& quodiflud ipfum non movea- tur j oftendit namque & movere, & move- ti : & pariter repreheijdit dicentes animam efle ignem, aliofque efle ramenta aerea:^, nec non aflerentes efle ex elementis : pari- ex ‘ que ratione confutat dicentes efle nume- rummoventem fe ipfum : Et fubinde re- Cenfet opinionem eorum, qui exiftimarunt 7- x animam eiTe immortalem eo quod moveat continuč>,vtmovent Divina, inter quos recenfetur a Philolbpho Alcmteon: Nec de- fuerunt qui naturam ejus polueruntin ge¬ ni tu ra , quoniam humiliffiirta eft, provt & infanguine, ex quibus definientes anima¬ tum, dixerunt,efle elementum , aut ex ele¬ mentis , &; qnoniam anima omma cogno- fcit ,dicebant eam conflatam efle ex omni¬ bus principiis : veram quia inter illos de principiis altercatio eft , ideo ponentes y~ num principium,exeodem animum pro- dire dixere j & qui plura, ex pluribus eun- dem originem ducere afleruerunt, vnumq; compofitum ex iisdem ftatuerunt. Veram his prastermiffis, accedamus Philofophum. Arifto- *Sf( i z )§& s.teg.4^ Ariftoteles de anima difficillimum aic dlealiquidftatuere de ipfius eflentia, nam tot tanta 3 que occurrunt difficultates , vt ipfemet toto illoprimo libro,vt fuperius di- dum efl, receniendo opiniones antiquo, rum,agitetur quafi navis inter mediaspro- cellas, Quaflio ergo hxq , quid efl: Anima ? pneclariffimorum Philofophorum ingenia trituravit, adeoquidem,vt muki aufi fint dicere Ariftotelem dubium ac irrefolutum extitifle, & videntur dubietatis argumen- tum defumere ex eis, quae fcripta funt de a- j. Texr. nima v bi ait: Si igittir c si aliqua anima ope - * s ' ratio , antpajftonumpropriapcontinget vticpte ipfam feparari,Jiver'o nnlla efi propria ipfius, Tex. j 4, non vtisne er it feparabiiis (& alio loco ) vi¬ dentur autem & anima pafftones omnes ejfe- Tex.is.cum corpore (& alibi) manifejium e st cjuod pafftones in materia funt., ex quibus licet prima fronte nihilcerti ftatuere videatur, conabimur tamen cum caeteris pofteriori-, bas textibus hos quoque ad invicem com^ binare & conciliare, vt magis prodeat inlu- cem mens Philofophi, vbi de Sterna dura- tione Anims de ejus mente ex profeffo tra- dabimus, & fufficiant hsecpauca prselimi. naria, ac ad inveftigandam ejus eflentiam ac naturam preambula dieta lint. L n. 13 ) 1 * LUCUBR ATI O II. Qmd fit Anima . A Ntequam ad anima; definitionem deveniamus,necefia'riurn eft inqui*’#- rere juxta methodum Ariftoceli- cam,an ea fitfubftantia velačcidensrita Philofophus de anima,& rtiaxime vero text. ' 4 . ad inveftigandam quidditatem & enci- tatem fubftantia; vtitur argumenta vit« ; dicit enim corpora naturalia efte in duplici differentia, alia quidem participantia vitSi , alia carentia j & concludit ; omnfi corpus natarale participans vica eiTe fubftantiam, quare congruum eft ailerere (eeundum ejus opinionem tribuendiim efte ipfi anima; ca- račterem fubftantia; ,fiquidemjprout dice- mus,n 6 nvitae folum,fedprincipium om- nium aduum vitalium eft, veram quid» nam aniam dubitandi pra;beat, inquirendu eft ad hoc, vt Faciliiis ftatui poiHt quidquani Cerri & determinati-. Galenus quidem in Fois de ločiš affečfis. i.cap.s, libris docetanimam efte temperamentum qualitatum, & immutari camipfis:& de 7 . ca. 8. vfupattium,fateturfe ignorare animoe na¬ turam :& iterum libro,quod moreš anima; temperamentum corporis iequantur:vide- tur dubius, magis tameninclinare ad tem-' periem qualitatum,eo quod fiat aniina; rnu- ratio »B§(14)§& tatioin ebrietatibus,& aliis accidentibuš # hsec vero foiubilia funt cumfacilitate,vt infra. Subftantiaigiturdicitut eb quodfub- fiftat, anima vero non videtur fubfiftere cum fit quid incompletum,quod per fe fub¬ fiftere non dicitur, verurn per fubfiftere per fe, inteliigendum eft quod poffit fubfiftere . abfque fubfiftentia inha:fiva , nori hseret itaq; ita materin, vt ablata ab illa non fub- fiftat, vt CEeterje fubftantia; materiales,quai riullamfubfiftefltiamhabeie poffunt nifiin materia, quod de anima rationali non ve- rificatur, alias materialis pronuncianda fo- ret;habet enim fubfiftentiam entitativam Si non,ut di<5tumeft,inhariivam,appeila- tur enim ens incompletum, ratione com- pofiti,&comparativead alias fubftantias, quse nullum appetitum habent ad vnio- nem cum alio. Et fi dixeris, animain efTe in fubječio, dcproptereanon dici fubftantiam,cum fub¬ ftantia dicatur, quse fubftat accidentibus, quodnon videtur competere anima; : dici- tur ergo fubftantia, qute fubftat non fubje- žtive, fed perfe r ’Prudiča m entis, dicit fubftantiam efle, qua* *' proprie & principalitcr, & maxime dicitur, qu* heque de fubjeclo aliqud dicitur, neqj infubjectoalkjuoeft : fecundas vero fub» ftantias dici fpecies, in quibus ea?'qua», pri n* cipaliter fubftantia; dicuhtur , infunt. Ex quibus palam conftat animam fubftantiam efle. Sed adhuc evidentius demonftrari po- teft quandoquidem forma fubftantialis in hoc differt a forma accidentali, qudd ablata prima aufertur homen & definitio rei, ab¬ lata vero anima aufertur nomen & deftni- j. De a.do animati, & aufertur movere fe ipfum » r q u od eft ratio animati j quandoqnidem de- ^ h ~J l ' ftručfta forint accidentali feni non deftrui- turMateria ferri, & verum femper eft dice- re materiarn illam efle ferriim, non vero ab- t mufi. ^ ata anima veram eft dicere adinic eife ani- s.tex ^.mal; & Javellus in lib. de anima, ait ani. 2. De a- matum ab inanimato differre per le & e C mma ientialiterper animam , & hoc concordat Tex.zg. cum Phiiofopho ex fuperius diitlis , qui et- lam dEcrimen inter animatum, & inanime ftatuic folummodo efle ipfum vi v ere. Ergo ani« »Jf( 17)$?* anima, fubftantia eft. Ita Albertus Magnus tt Tex, de anima,vbi docet animam fecundfl fuam*j. Eflentiam & fubftantiam refidere in folo membro pr3ecipub,quod ait efle cor: fed de c hac re alibi. Ita Jacob Zabarella de partitio- ’ * ne animae, vocat anima; fubftantiam qua- ■ tenus eft forma. Fernelius de abditisrerum.. ^" r * caufis, & ita communiteromnes: Conclu-* tex 'f. damuscumipfoPhiiofopho de anima, vbi docet eam efle naturam & fubftantiam 4 quemlocuminterpretans Simplicius, dicit a Philofopho appellari fubftantiam & na¬ turam , quia omnis anima fubftantia eft: quoniam vita anima eft, & anima fubftan¬ tia : quoniam eft ipfum quoque animal: id autem fubftantia eft , itavt ante ipfum a- nimal,vitaquoque fit ipfa fubftantia, pet quam, &qua ipfum animal determinatum eftj nam tanquam animal fubftantia eft, & tanquam animal contrariorum fufcipien- dorum vim habet, quod fane clare docet Ariftotales loco fupra citato de Prsedica- mentis, vbi docet fubftantiam efle fufce- ptivam contrariorum, & nemo eft, qui ne- fčiat animam efle fufceptivam plurimo- rum, & ačtuum & habitnum contrariorum, & vlterius de anima : dicium eft, quidftt a-z,te*.S^ nima , fubftantia eft , & pr m , quoniam au- Te*. tem eft corpus hujufmodi, vitam enim ha- bens, non vtique erit corpus anima, non enim eft eorum, qu® infubjedlo corpus, B magis magis autem ficut fubječtum, & materia eft: necefle eft ergo animam fubftantiam efi. fe ficut formam corporis naturalis poten- tia vitam habentis. • LOCUBRAtIo III. De anima dejinitione. 2 .tex, 6. ¥ "VEfinit ergo Ariftoteles de anima. I 1 Anima eh ati us primus corporis na- turalis potentia vitam habentis. Tex.s. Advertendum eft duplicem efle aflu, primum nempe & fecundum, quod expre£. se docet Philofophus dum comparat pri¬ mum fcientite , & fecundum ipeculationi, verba illius funt ha;c: hic autem dicit ur du- pliciter, alius cjuidem ficut fcientia : alius au¬ tem ficut Jpeculatio; manifejium ergo , cjuodfi¬ cut fcientia. Ex eo enim, quia ineh anima,& fomnus & vigilia eft, proportionale autem vi- gilia quidemJpeculationi, fomnus autem habi - mi non exeuntiin achim,per fcientiam nem¬ pe vt eft principium confiderationis ; per fpeculationem vero, vt eft ačtus fecundus videlicet ut eft principium operationum: hinc dici tur anima actus primus,id eft,prin¬ cipium continensvirtutem operandi ; ope- rado enim eft quid egrediens ab ačlu illo primo,feu principi o operandi, ideo primus fcientia;, fecundus fpeculationi comparatur: ha=c autem eft vt habitus tranfiens in ačlum relpe- . ^ r 9)§& refpedu principii potentis exire in aflura operandi fcientifice , datur enim icienti- fieus lieet adu non vtaturfcientia, quod manifefte patet in fcientifico dormiente ; vnde licet animai dormiens non exerceat operationes animales, falfaeftillatio, ergo dum dormit non eftanimatum, vicam e- nim Philofophus nominat de anima, quod peripfumfit, nempe nutritio, augmenta- 2 '^' tio & diminutio , & certum eft, vt optime Javellusde anima, qubdille fit adus pri -2.tex. mus in animalibus, qui praefupponitur om¬ nibus operationibus animatorum: fed ita le habetanima ,inexiftente enimilla, anima- tum operatur , & eadem ablata , non ope- ratur ; ergo anima eft adus primus opera- tionum, & vlterius ; ergo eft adus primus corporis Phyfici,feu organici, potentiavi- tam habentis in ordine ad adum fecundum reipedu nempe operationum. Adverten- dum vlterius eft, corpus organicum dici il- lud, quod conftat pluribus partrbus, fitu, fabriea, & complexione diftinclis: partes vero organicse illse funt, qua? peculiari ali- quo ofFreio deftinatas funt, atque neceflario diverfa temperie funt effedae. Et iterum,alia dicitur organizatio fub- ftantialis accidentalis altera : hacc eft dum pars totiusalicuius habet certam figuram, iitum & temperamentum , ideft diverfas diipofitiones & accidentia , qu w ^f(34)P traque fententia fat validis nititur funda- mentis, vt magis veritas elucefcat, hinc inde rimanda , perfcrutandaque funt, vt tandem fequentes mentem Ariftotelicam, magis veritas refulgeat. Commentifta; ita- que omnes feqvuti Magiftrum Averroem tuenturfolumregimen feu alliftentiam,vt fupradi&um eft, dicunt enim iuxta jam explicata fuperius animam rationalem non efTe veram formam hominis qua? tribuat efle homini, feu qune conftituat hominem, vt hominem ; Sed efle aftum cjuendam ex- trinfecum affiftentem, qui amftendo regit & gubernat, non aliter quam Intelligenti* afliftunt orbi caflefti, illumque circulariter Com. r egunt, & movent, ait enim Averroes de anima, nomen ačtus (loquendo de anima refpedu vegetativne , & fenfitivne ) dici quidem vnivoce,quoniamfunt forma? in- 2 Com fo rmantes 5 aft fi loquamur de anima ratio- 6 z, ' nali,id sequivoceintelligendum efle : imd inijsdem de anima libris aflerit cogitati- vam efle formam hominis ,qua homo eft; Venim quia ha?c fententia quam maxime diflona eft, & deformis menti Philofophica?, quam tamen ipfe Averroes tueri profitetur, ideo: 2.Tex. Ariftoteles in libris de anima enume- lS ’ rans operationes animalis ait, folum per vi- vere diftingui animatum ab inanimato,fub- ditqu e } nme autrn in t ant um dičinm fit /«- lutfl ^|(35)P litm , qmd anima efl bor um, a m dieta funt, principium: & his definita e st, vegetativo , fenfitivo, cogitativo motu: ačtum autem & principium apudeundemidem effe palam efl :, & cum eadem definitione aflerat defi- nitam efle animam in communi , vegeta- tivam, fenfitivam, & cogitativam, tjuam pro rationali accipitmec verum eft,quoda- liqui Commentiihe ad effugiendas quas- dam difficultates, cogitativam coincedere cum phantafia aflerunt, tale enim figmen- tum nullibi ,quod fciam ,inlibris Ariftote- licis mveniendum efl:: etenim fi ipfi fuiflet inilitutum, tueri Philofophum,refpicien.^ dum illi fuiflet adaliunz ejus locum, vbi*' e ' poflquam receniuiflet omnia, qus infunt animantibus, tandemi concludit his verbis, videtur enim in patiente & ditfofito a&ivo- rum inejje a&us, anima autem id efl, quo vi~ vimus & fentimus, & movemur & intettigi- mus primo, anima ratio qučtdam er it, &for¬ ma ,fednon vt materia & fubje&um , quid enim clarius au t dici,a.ut excogitari potuit ? excludit enim animam a ratione materije & fubječli, quoniam juxta Averroemha- beret quafi rationem materia: & fubječh ’, & eflet infola potentia,quoniam nifi move- retur ab ačlu affiftente, mens iemperotio- faforet, & nifi quafi impulfa non move- ret, fed neque moveretur ■, formam autem nuneupat , & talem quidera , qu« per fe C z ipfam *8§C36)§# Ipfam operetur, vt habetur in libris de ani- ma, vbi animam appellat principium ope- i.Tex. jationum, eH autem materia quidem,inquit, S Jtex •> P otent * a j forma autem afifus ,8c dilucidans Tex 4 "'hanc qusftionem, necefsi ejl ergo, ait, ani- Tex.t. mam fubjlantiamejje , ficut formam corporis naturalis vitam potentia habentis & alibi Subjlantia autem a&us, hujsmodi igitur cor¬ poris ač? us,e cce quomodo vocat a čl um cor¬ poris intrinfecum, non tantum quoad a- čtum fecundum, led e tiam quoad primum, qui confticuit quod quid efl:, & eodem lo- co comparat, vt antea diximus, iftum a- dtum fcientiae, & fpeculationi $ fi enim in- tellexiflet folumodo ačlum fecundum, vel, provt adverfarij interpretantur,ačlum afli- ftentem, fruftranee comparaflet fcientiar, quia non foret ačlus nifi in operando, fcien- tia vero eii tališ,licet non deducatur de po¬ tentia ad ačlum ,quod patet de fcientifico dormiente, fpeculari ergo eft operari, & {Čire, quod nil aliud involuit in fuo conce- ptu formali, quam habere principia fcien- di,licet non vtatur ačlu illis : Unde cum fcientificus habeat internum principium operandi fcientifice, nullavidetur necelli- tas ftatuendi alium motorem affiftentem. Verum ex eodem Ariftotele alia vi- detur difficultas ,nam videtur dubius fcri- bens de anima, an ea lit forma dans efTe rei 2 * im- W17 W Impellens ad operandum, nam paulo dubitanter ait: immanifejlum eft fifit corpo - ris a&m anima, ficut nauta navis : ex quo loco arguenda eflet aliqua contradičlio: Sc magis corroboratur dimcultas, fi alius lo- cus inlpiciatur vbi ait: Si atttem eommune ^ f , aliquid in omni mimo, oportet dicere, erit vti- ejue primus a8h*s corporis natur alis, inflrtt- mentalis: vnde mn oportet qutrere fi vnum ejl anima & corpus,ficut neque ceram &figu¬ ram,neque omnino vniufcuiusque materiam , & id } cujus materia. Unum enim, & ejfie ciim multipliciter dicatur , quod proprie efi, a&us e/1: Ecce quomodo ex anima & corpore conftituit vnum,fi vero intellexiflet a&um tantum affiftentem, cum vera ratione non potuiflet dicere ex his duobus conftitui vnum , nam ex auriga & curru, nec ex nauta &naviconftituitur vnum compofi- tum vnivoce , led forte £equivoce tan¬ tum. Huic igitur dubitationi relpondeo nunquam Ariftotelem fibi contradixifle, imo iemper vniformiter loqvutum fuifle, etenim exprefse afleruit animam efle for¬ mam informantem, & determinantem efle rei cujuseftforma,vtdi&umeft: Venim quia Plato tenuit animam vniri corpori, vt vniturmotor mobili, ideo dixit immani- feftum efle modum quo ačluat corpus, an nempe eifečtive an motive, vt videbatur C 3 Pia- > %.tex.r, iapo*)8®» Platoni ,an formaliter & perfedlive, ideoq; nulla contradičfio. Dicunt vero aliqui, fuperius Philofo- phi didUimnonintelligide anima quatenus fub le continetvegetativam & fenfitivam, Sc intellectivam ,fcilicet vtrum omnis ani¬ ma lit adlus primus, quiacertum eft vege- tativ am & fenfitivam elTe veram formam fubftantialem determinantem & dantem efte, de rationali vero immanifeftum effe; nam cum priores fint organica;, &,vt tales, inleparabiles a corpore , ideo debent dici vera forma informans,fecus dicendum efte demente humana, quae,cum non exerceat operationes perorgana, ideo non efte ma- nifeftumanfit principium efiendi, velfo- lum operandi, vnde explicant textum di- centes;de anima tali vegetativa Sc fenfitiva manifeftum efte, efte formam informantem, fecus vero fi intelligatur de rationali, qus nuilis indiget organis in operando : Haec vero interpretatio manca eft, nec vilo mo¬ do conformis eft opinioni Ariftotelicas , quoniam manifefte & exprefse de anim3 loco laepe citato inquit: Si enim aliqttidcom- munein omni anima, opor tet dicere , eritvti - qtteprimus a&tts corpons naturalis , & inftra - mentalis: cumnullam excipiat, etiam ra- tionalem includit, omnis enim anima eft genus,quod etiamrationalem vt Ipeciem continet; & fane 11 fupponatur ; vtpro certo, tene- tenemus, vnicum folum principium ant. 1 ma? reperiri in homine,rationalemque e- minenter fcu virtualiter in fe continerea- lios duos gradus,corruit dubitatio, nam fi vnicum principium, ergo falfa eflet Philo- fophi definitio de anima, fiquidem defini- ret duos tantum grados,prseterrniffo nobi- liori:quod vero de anima generice loqvu- tus eft,patet ex eo, quia Prifcos de anima fcribentes reprehendit, quia mentionem fecerunt folummodo de anima humana, nec vniverse omnem animam complexi funt, vnde & ftirpes animatas efle oftendit. Poteftetiam aliterinterpretari textus ^ dicendo : Philoiophum volentem tračhre de Anima juxta mentem propriam, rede- gifle prius ad genus anima; omnes Anima? partes , ne forte tra&atio mutilaforet, nul- lam igitur Animam ab antiquis confidera- tarn ipfeexclufit, imo potius adjecitftir- pium animam, vt anima? confideratio vni- verfaliter procederet, omnelque comple- cleretur,vnele reci e afierit: Non hujuscemodi _ corporis ipfum cjuicl er at ejfe , & ratio anima, fed naturalis hujuscemodi hahentis in fe ipfo principiummotus& cjuietis : & adducit ad formam fecuris, quia ablata forma fecuris non remanet fecuris vnivoce. Quare cum animamdiverfis in locis maxime libro fe- cundo,vocaverit ačlum primum, qui apud ipfum nil aliud eft, quam principium quo C 4 vivi- *$1( 4® )cN* JTivkas, (entimus, movemur, & intelli- gimus j neutiquam format afliftenti hoc competere poteft } nemo enim ignorat,quod per mentem eflentialitera brutis diftingui- njur, nec quempiam latet,formam afliften- tem hancdiftindtionem nonpoflfe patrare: dicant enim Commentiftat, an detur aliqua diftindtio navis a navi per nautam ? non equidem nifi per formam propriam navis ; ergo forma eft, quod quid erat efle,& vi- vgre viventibus eft efle, quod contingere nequit, nifi ab interno principio, quod eft anima. Unde Philofophns de anima: e si atttem anima viventis corporis cattfa & prin- 36. ' cipium: quodcerteexplicentquomodo li- bet,ex hisverbis non poterunt aliam ex- pifcari formam, quam informantem ; ete- nim ex adventa anima: fit vivens & homo , ex receflu, interitus. Neque a paritate quisquam dicere poterit, quod f ex adven¬ tu nautse fiat navis, aut ex receflu pereat, quandoquidem fi anima eflet tantum afli- ltens, & non informans corpus, non perti- neret ad naturam animae, ficut navis ad na¬ turam nautat: ergo tota hominis natura in anima fola confifteret, & fic homo eflfet in- corporeus. Ex quibus omnibus patet ani- inam efle formam informantem tribuen- temqueefle rei informatat , vnde rečle A- riftoteles dixit; immanifeftum efle , quia volens definire ipfam dicit non efle ma- nife- *§(40U* nifeftum , nempe ratione demonftrativa, quam inferiusparabat referre,fiquidem de- finitionon demonftrat ipfam f$fe, led in- ferius demonftrat complete, dum dicit efle principiumvitre, fensus, motus, intelle- čtionis. Agere enim, & eflepnedi&orum prin¬ cipium, internaj & eflentialis formae eft: Quare abfolute dicendum eft, oranem a- nimam vegetantem, & fentientem efleafl Cftentem, vel fi has informantes, & ratio- nalem hujusmodi admittendam eiTe. Cer- tum enim eft, quod ea, quae in primo libro de anima inveftigative tradidit , in tertio tamen fine dubitatione,id quod illic propo- fuit,refolvit. Deveniamus tandem ad argumenta adverfariorum, qua» refolv enturin fequen- ti Lucubratione. LUCUBRATIO V. Rejolvuntur contrarice obječlio- nes. V Identur Commentiftae aflumere ar-, f ex gumentum pro affiftentia anioutji. ex Philofopho de anima vbi dicit, ne fingi quidem poli e, quam corporis par- tem occupet inteliečius ; ergo vult eum eiTe abftračlum a materia : ergo non efle formam corporis. C 6 Re- Kefpondemus , Ariftotelem per hoc non negare animam extendi ad exten- lionem ccfporis, vt inferius demonftran- dumeft, led folummodo intelledum non efle organicum,& propterea illa confequen- tia. ergo non dat efle homini ,falfa eft. 2.Tex. Ulterius nituntur authoritate ejus- ia. dem de anima inquientis aliqmm anima f cvrtem nullius e [je corporis aElttm : quod non poteft verificari nifi de ratfonali , fubdit enim eam efle ačium corporis, vt nauta eft ačtus navis: Sed & hic textus parumfa- cefcit negoti), fi (ecundum reci um fenfiim explicetur ; Ariftoteles enim tria declarat inibi; nempe manifeftum efle vel omnem animam, vel aliquas ejus partes efleinfe- parabiles a corpore, partes autem,vt ex plu- rimisaliislocisvidere eft, nuncupat ipfos animarum gradus, quemadmodum patet in primis verbis tertij libri, & orditur de parte anione, qua & cognofcit anima, & fapit, totam vero animam appellat colle- ciionem omnium graduum inhomine, qute perpartem vegetantem dicitur nutri- re, augere, & generare fibi fimilet per fen- tientem, qua dicitur fentire : & per ratio- nalemcontemplari& fapere, & adducens rationem, ne quis in admirationem inci- dat, quia,inquit, funt ačtus partium cor¬ poris. Secundo progrediturnon efle prohi- biturn *ti(43)|8» bitum afierere, aliquas partes effe feparabi- les , tanquam nullius corporis adus. Tertio manifeftum adhuc non efie, an anima fitadus corporis,, v t nauta navis, & certe textus ide nec officit,nec profibit: dicant Commentiite quomodo illum ex- tendantadinftarcerse: dico enim idiilofo- phum confiderare hic animam vt princi- pium operationis, & fpecuiari actum le- cundum & non primum, alias fine dubio fibimetipfi contradixiflet, & falfia foret de- finitio prima & communiffima anima;, profitetur enimfe velle definire animam, fiib qua definitione reducantur omnes gra- dus animarum, fi daretur ergo aliquis gra- dus ,qui non eiTet adus primus corporis', ex hoc ipfo emanaret falfitas definitionis: interpretandusergdefttextus, dicendum- que infeparabiles eife aliquas partes anima; acorpore , efle nempe organieas , nec vllo- modo poile operari absque illis inftrumen- tis corporeis ; quomodo enim fieret vifio abfque inftrumento oculi, fen organo vt inftrumento? necauditnsfine organoau- ris a natura ad id dicato ? Et quia datur ali- quis gradus anima; ,qui in operando nuiio modo dependetab organis corporeis, hinc dicit dari aliquas partes, ieu nihil prohibere rohibens, feparabilis eft ; non enim abfo- ute dicit aliquas partes anima; efle fepara- biles, fedqusenon prohibeantur efle fepa- rabiles; imo reddit rationem; quia nullius corporis funt adus,id eft, cum nullius or¬ gani fint a d us. Veram noncontentihac refponfione feu Interpretatione, forte vlterius vrgere poflent, Ariftotelem comparative loqui de anima ad corpus & nautaadnavim : dico non fine ratione addu&am fuifle illam comparationem, etenim licet anima fic forma informans, determinans ac confti- tuens fpeciem, nihilominus tamen non claudicat illa comparatio, fiquidem regit cor- M *n '^(46)^ corpus, quoad operationes faltem organi- cas, vt nauta regit navim j nauta enim nondateflenavi, & fubhac confideratio- ne ab illa abjun&useft: quatenus vero re¬ git, & movet navim, abjunčtus ab illa non eft,& fub hac formalitate dico Philofophum comparative loqvutum efle, anima certe fimiliselt nauta; quatenus regit & movet, non vero quatenus informatritaetiamfen- fille eundem Ariftotelem patet in libris de T ex% anima:omnianatur aliacorpora anima injlru- 7 menta funt : ecce quomodo pra;ter ačtum primum informantem affignat etiam ačlu 7 Tex iecundu m feu adlftententiam modo lupra ' expollto j imo alibi exprefie docet, artem vti inftrumentis, animam autem corpore. -deA I caet ' am Simplicius fideliffimus intefpres nima ' Arftotelicus, fupra textum 11. & certe, in - quit, hac videt ur mens Pbilofophi , quod ex- prefsepatet , dum fit comparatio vel affirnila- tioanima cum nauta,& corporis cum navi, s. Vbyfi, nam vt nauta movetur ait enim animam Tsx.iS. mo v ere corpus animalis, &ita animal di~ vidiinparcem moventem& partem mo« tam ,prout nautae contingit, vnde ratione hujus dicitur a ieipfo moveri, quod non eflecontra mentem Stagyritae, videbimus fuo l.oco. Defumunt vlterius commentilte a- e ~“ liudargumentumprololaaffiftentiaanirn* es libris de anima v bi dicitur. Intellečtum ellš » 8§(47 ) 1 & Cfle aliud genus anima:, & ipfum folum poC- fe feparari, ex quo concludere videntur, non eife adtum primum corporis, fed tan- tum fecundum, feu affiftentem. Ego certe ex hoc textu non levem immortalitatis ani- m* ex mente ipfius Philofophi defumam energiam ; verum cum hujus loči non fit, procedamus ad dilutionem argumenti. Di- co ergo, Philofophum in omnibus tribus de anima libris femper eam eonfiderare vt formam corporis organici, & poftquam re- cenfuiflet quaecunque ab ea promanant,auC ei accidere pollunt,deveniendoadintelle- Člurn, quatenus habet vim contemplandi confiderata ejus eflentia, quafi admirabun- dus dicit, videriquali aliud genus animue, non quod abfolute id aflerat, fed videtur quafi comparative, habito relpeclu adani- mam confideratam fubratione forma: a- čluantis corpus organizatum : vnde reči e r ^ dixit; li datur aliqna paffio propria anima; , 3 . vi||pturfeparabilis,fifecus,non : & alibi; Tex, nprivnica methodopofleinveftigari natur,I afiima; , quoniam diverfa eft , ideo diverla methodo : hinc mirum non eft, fiin hoc tertio libro,recedens param ab inftituto. &a confideratione anima? , tanquam for¬ ma; corporis humani, fiftendo folummodo in formalitate mends contemplatncis di- greflus quafi ,afleruerit vidcri aliud genus anima:, fiquidem feparabilis eft, & mimo iv • tališ *$(48)§fr tališ, ex quibus non concluditur , illam non efle ačlum primum dantem efle, & fi¬ ne dubio haec confequentia fubfifteret,fi eolocifuilTetconfiderataanima, vt forma corporis. t.Cap. Aliam authoritatem Philofophi ad- I0 ' ducunt de partibus animalium vbi inquit: folus homo ere&us ejl omnirio , quoniam ejus natura. & fubjlantia divina ejl , ojfcium au* tem divini eji fapere & intelligere: er go dicunt anima rationalis ejl forma Divina & d ma- teria abjun&a. Pro refponfione, negatar confequentia : fiquidem fa:pe Ariftoteles , lyDivinum vocat id, qood admirandum eft,autensaliquod,quodin operando non fervat methodum & normam ordinariam, itavt non litteraliter interpretandus fit, 7 Teu. fsdin myftico fenlu. Videaturin Phyficis, Si. vbi omnem formam naturalem vocat di- Cap. 3. vinam & optimam, & de orfu animalium, quamlibet facultatem animae participare , inquit, Divino quodam corpore, prajfer illa, qure elementa appellantur. Dicfijt qucelo Commentife, an valeat confeque£- tia,quaelibet facultas animre ab Ariftotele denommaturtanquamquid divinum; er- go qua:libet facultas anima: eft abjunčta a matena: quare vlterius relpondetur, mo¬ riš efle ab eo vocari aliauando quid divi- num, habito relpectu ad ignobiiiora, vt fe- cit in ioco fnpra citato Phy fico, ipfe parrter omnem « 18 ( 40 ) 83 * omnem animaa facultatem appellat divi* nam, refpečlu elementorum, & anima ca- rentium i hic etiam de ortu animaliuna , formam appeilare folet Divinam refpedu materiae, a qua appetitur ; cum igitur lisec appellatio maxime homini conveniat, qui, fi comparetur ad alia certe, propius accedifc ad D E U M j quid mirum, fi dixit , fub- ftantiam hominis Divinam , & officium Divini efle fapere & intelligere; veram vti- que foret argumentUm, fi nomen Divini importaret feparationem a materia , quod falmm eft j vtclare oftenfum eft. Accedunt jam ad argumentom de- fumptum ab intelledu agente ,quod exifti- mant non efle folubiie, & dicunt; illum confenfu omnium efle afajundurft a ma¬ teria j vel, vt appellant, formam abjun- dam a materia , ideo dieunt hunc nullo modo pofle vniri materiae, quia eft quid ab- flradium ,* ergo eft forma tantum amftens, &noninformans. Verum anintelledus agens fit reali- ter divifas ab intellečlu poffibili, & an po* tius fit Intelligentia, vel ipfe Deus, hic uon eft difputandum, dabitur enim inferius oc- cafio perquirendi, vbi de hac re ex profeilb tradabimus. Refpondendum igitur eft,ly immi- z.tex. 4, xtum in libris de anima ab Ariftotele lu- mi reljpedu operationum, & non refpedu D ' fui «5i(S0)P (Ui proprij efle; nam fi confideretur fecun- dum efle, cuin lit forma , necelše eft efle Commixtum, forma etenim aliquod cor- pusconftituens,necefseeft, vt infit om¬ nibus partibus materia?, in qua ineft, & fub hacratione intelle&us eft commixtus, noti vera quidem mixrione, qualis eft corpo- ris id corpus, fiquidemmixtionis vocabu- lointelligimus nil aliud, quam conftitutio« nem fpeciei: vnde iple Ariftoteles in prin- Cipio fecundi de auima , confideravit in- tellečium fecundum propriam eflentiam, inquit enim,vniverlaliter omnem animam efle adum primum corporis. In tertio vero libro eundem refpečlu Operationis, refpečlu cujus pariter duplici- ter fpeculari poteft ; vel quatenus vtitur Corporead operandum, vel provt recipit objeda,& vtroque modo dicimus immi- xtum & abjunčtum a materia: primo qui- ,6 'dem modo ex ipfo Philofopho de anima, qui probaturus immixtionem intelle&us, ait: ficommixtus ejjetad hoc vt operaretur, debet et v ti aliauo orga.no , ntdlmn vero habet a & pariter eodem modo, quod nec in reci- piendo lit commixtus, videturargumenta* ri tali pačlo; fiin recipiendo obječium et fetcommixtus extaret vtique aliquod or* ganum in humano corpore , deberetque aari aliqua certa & determinata tempera¬ tura ad recipiendum, ac ftatuta aliqua cor- poris pars, in qua operatio fieret, <& hoc modo intellečtus eflet organicus ; organi •vero lensus officium aliud non eft, quam recipere{pecies,& cum nullum extet talč prganum pro recipiendis fpeciebus , reftat dicendum, intellečtum in operando noti efle cum corpore commixtum ; vnde jn. fert animam humanam efle locum fpecie- ram ; locus enim recipit locatum. Et vk teriusdicit,bene fentire eos, qui dicunt, efle locum formarum, de anima loco fu- pracitato, & hasc v ide tur differentia in ter animam fenfitivam, & rationalem in ope¬ rando , qudd hsec recipiat objeda, non ve* roprima,qu£eimmediatenon recipit ob*- ječta (enlitiva, fed medio organo animatoj- imo ipfum organum eft locus fpecierum , & cum intellečtus nullo vtatur organo ia recipiendis ipeciebus, ideo rede fuperius. dixit efle locum formarum feu fpecierunv His ita declaratis, facilis eft reiponfio ad ar- gumentum j licetidem eflet intellečtus a* genscumpatiente abjunčtus a materia in, operando,non per hoc fequeretur, quod non fic forma informans, nam fecundum propriam fubftanriam & eflentiam infor- mat corpus, & eo modo,quo fupra dietnim eft, eft commixtus, & dependet a mate* ria , fi enim informat materiam , qui$ non videt dependentiam ? neque paritet valet confequentiaj in operando non eft Da im- immktus j ergo non eft forma infor« tnans. Ad argumentom verA delumptum ex tt.Tex. Metaphjrfica, anomne carens materia in. si\ divifibile fit, vt humanus intellectus, ex quo deducunt; ergo fi humanus intellečtus caret materia; ergo, ex mentePhilofophi, Sion poteft efle forma informans , eo quia caret materi^. Refpondeo non efle hujus loči diipu- tare,vtrum abfolute humanus intelle&us fejun&us fit a materia, nec ne, fed folum« modo cum fit indivifibilis non commi* 3ttus, vtrum indivifibiliter intelligat, pro- vt intellečtus divinus, nempe Deus, qui per totam aetemitatem fe iplum intelligit sndividue: & defumit argumentum ab in- tellečtu humano, qui aliquando, non vero (emper indivifibiliter intelligit, Non per partes , non enimfemper habet id, quod bene efl , in boe, aut in illo , fed in toto quodam id, quod optimum efl , aliud enim ab eo exiflens : ergo mens Ariftotelis hic eft, docere Deum intelbgere fe ipfum individualiter, defu- mendo argumentum ab inteliečtu huma. no, qui aliquando intelligit individualiter tanquama notiori nobis ad ignotius: quid, quasfo, per hoc conc.udunt; fi ergo huma¬ nus intellečlus carens materia, non eft for¬ ma informans*, h ase non videtur conie- quentia habere robur 3 quia etiam relpon- )S» # deri poteft juxta jam dida ; intelle&um Ra* tnanum indivifibilem & carentem mate- ria,fi refpiciamus ad efle proprium , non efle finemateria, fiquidem commenfura- tur corpori, & corpus informat, dici debe- re commixtum & non commixtum: fi ve«, rdcanfideratur tanquam operans , & reci- piens objedla efle immixtum, nulla tamen perhoc tenet confequenria, vt difuse fu- pra dixi, fub diverfa enim operatione, di. verfum pariter fortitureffedum,ac diver- lam denominationem , vt fufius quando pertradabitur de intelledu agente & pa. tiente. Nec vlterius vllius roboris eft obje- dio defumpta ex cognitione vniverfalium, S uje fit cum abftraclione a materia, dum icitur; ergononcompetit nifi facultatia materiaabjunda;, & tališ eft anima ratio- nalis, non poterit ergo ea efle forma in* formans. Refpondeo enim, ly abftradum du« pliciter confiderari : vel quo ad elfe , vel quo ad operari; vnde quo ad efle non eft abftradus , quod nempe nullo modo inlit materia;,nam fi informat, ineft; quod ve¬ ro ad operari, tranfeat,ideft, nondepen- deat in operando ab vilo organo , verum eft, & fic & tali pado concedendum eft, & fic & tali pado concedimus quidquid dixe- rint, dummodo ex his non concludant non D j efle . *g(54)i> efle formam informantem : Unde intelle- &useft abftra&us, quatenus in operando abjunčftus eft & materia , id eft ab organo, & hocvidetur fufficere, vt poflit intelligere vniverfalia, ex abftračlione enim eorun- dem , nulla poteft adduci illatio, quam * quod intellecfus non fit organicus. Nec valde diffimile eft fundamentum z,cap. 3'ejnjfmjj ex libris de generatione anima- lium, ex qua?ftione nempe: an umne s par- tes anims, extrinfecits adveniant , an nulla *xtrinfecus , an altana extrinfecus , & alicjua ■non extrinfecus , & tandem refolvit : fola ita- 3 ue mens extrinfecus ad.venit,eaque fola ivina eft,quia nihil cum ejus ačtione, communicat ačlio corporalis : inferunt,' er go tanquam extrinfecus adveniens non po* tejiejfe forma informans, fed ajjj/lens folum: & fubdit eodemloco, mens humana eft di- vinum quoddam, quafi dicat, quod exce- dat humanam naturam. Dico Philofophum confiderare hic mentem humanam fimpliciter, non vero quatenus contemplativa eft, & non ope- rans per organa, hinc dicit extrinfecus ad- venire jideft, non habere originem a ma¬ teria, nempe non contineri in femine cum eam fepe immaterialem declaraverit, & ' fub formalitate immaterialis advenire ex- trinfecus, non efle in femine, fed aliunde originem ducere ,& fufiicit eum exprefs® nofl $I(55)§fc aon pofuifle animam rationalem (i ib Cii* thegoria generationis & corruptionis, ni hil enimrefert eam appellafle quid divinum, nam ad hoc abunde fuperius refponlum eft, & repetimus hanc pronunciationem eflfe comparative, refpedu aliarum animarum, pro v t etiam dixit,qu 6 d intelligere fit quod» dam Divinum. Et vere miror Commentiftas afleren- tes tračlatum de anima pertinere ad Philo- fophum naturalem , quoniam juxta illos j cum fit folummodo forma afliftens , eft quid extrinfecum,leu caufa movens extrin- feca, quas eft veluti auriga, vtin libris de Casio aflerit: vbi Intelligentiam, qua? mo- 3 ,t e x.6l vet caslum, vocat animam ejusdem : & li- cet aliquid breviter fuperius dičfumfit, a- liqua tamenadhucfuperlunt dicenda,vbe- rioris doftrin* gratia ; Philofophus enimr.ctf/./. de partibus animalium aflerit Phyfici efle agere de omni anima, quare, fiita eft, ejus- dem etiam eritagere de omni intelligibiii, adeoque de omni ente, cum omne ens fit intelligibile ,ex quo fequeretur praster Phy- ficam nullam dari aliam Icientiam: quod quam falfum fit, quisnon videt ? Phyfica enim non confiderat res a materia abftra- &as, illas enim ad Metaphyficum fpečlant, verumprincipium intellectionis, vteft a- nima rationalis, quas vt tale eft, abftrahit a materia, alioquin etiam Angeli haberent D 4 ordi- *8§(56)§fc ordinem ad materiam; ergo: fequela vide. tur evidens. Dico nihilominus omnino ad Phyfi- cum fpedare, confiderare eflentiam anima rationalis, v t tališ eft, & accidentia illi na- turaliterdebita, five vnitas, five ieparatim exiftentis: de primo enim evidens eft; nam ad eandem fcientiam ipedat tradare de partibus, ad quam ipedat tradare de toto , & cum anima fit pars compofiti,& cum ad Phyficum fpedet tradatio compofiti; ergo etiam animae , tanquam partis iilius. Videtur aliqua difficultas de anima fepara- ta, ied dubium refolvit Philofbphus, fiqui- dem in tertio libro nihil aliud pertradat, quam de anima rationali, & ejus potentia incellediva , & in nulla alia Philofophi# parte quidquam de illa meminit: verum quidem eft, quod primanoin eo libro con- fiderat eamvtformam, fecundario tamen, quia per modum qusefiti propofuerat,an fe- parabilis fit, ideo in hoc tertio libro refol¬ vit ,& feparabilem efle oftendit ,& hsec di- da fint per parenthefim. O^jibus ita prashabitis, dico animam rationalem efle adum primum corporis in« formantem , & adum fecundum guber- nantem & regentem, neque alio modo difi- ferre a nauta regente & gubernante na- vim, quam quod hic fitprincipium extrin* fecum motus navis , officiumque folum habeat habeat regendi: illa vero lit principium intrinlecum fungaturque duplici munere , & informandi & regendi, & ratio horum eft ,quia animavt forma lolum informat, informando autem communicat fe intrin- lece, ideo eft principium internum, & quo- ufque informat tale principium eft, movet pariter®it,nonverdvtnauta, aut au- riga ; quia illa interne id praeftat ; intelle. dio enim eft adio vitalis t adiones vero vitales funt immanentes quae in eodem jrincipio, a quo producuntur, recipi de- rent; erg6 debent produci a forma intrin. :eca,& in eadem recipi, aliasjuxca adver- farios produceretur intelledio a forma afli- ftente extrinfeca, & reciperetur in intelle- du intrinfeco, & ita eflet adio immanens. lucurratičTvl Anfemen ftt animatum. A Ntequam vlterius progrediamur aflerere de anima,inquirendum pri- mo venit,an femen inanime, an a- nimatum lit: nempe an formaliter & aftua- litertale fit,&vivat,an vero folummod6 potentia in le vitam contineat j Muki mul- ta dicunt,&fcribentes de hac materiaindi. verfas fedtas abierunt,ita vt difficile lit certi aliquid ftatuere,cum non folum quifq; pro fe apparentes adducat rationes, fed etiam D 5 valde < 8 ( 5 «)!* valde probabiles, multum vero confert (či¬ re naturam, & fubftantiam feminis, ided hac lucubratione & fequenti de hoc tan* tum pertradandum eft. Quid ergo Temen fit primo inquiren- dum eft ,&qualisejusdefinitio Trafl, Definitur ergo ab Alberto Magno fu- *4. perexpofitioneHenrici de Saxonia ; quod fit fiiperfluum alimenti, quod in fubftan* tiamreialendae non cedit. Daniel Senertus inftitut. Medic, ait, j.pap. femenefte corpus quoddam ipirituoiumi calidum, & humidum in teftibus genitum, feu(pirituplenum,ad animae propagatio* nem, & fimilis animalis generationem a- ptum. Ambas definitiones videntur fa* tisfacere, Alberti vero manca aliquo mo¬ do apparet, eo quod non attingat caufaiB j. Caf. finalem. Sed praetermiffis his videamus jS % quid Philofophus cenieat, & quidem de ge- neratione animalium appellat excremen- tum, quodfi tale,ad quid difputamus,afl fit animatum ? animam enim ens nobiliifi- mum& cunčla fublunaria excedens affigfr re excremento fupervacaneum eft : hinc pluriminegaruntcapillos,pillos & vnguei vivere, non aliunde , quam quia excr£' menta nuncupantur. Ego vero eadeffi) qu&animaivivit,anima omnia lupra dičb exiftimo vivere fuppolito tamen, quč>“ apudmecertum eft, vivere .. <|(S9)§9* quam fe movere abintrinfecomoCuvitalt ? & pillos & vngues habere tale principiuni intrinfecum, palam eft; crefcunt enim fe¬ cundum trinam dimenfionem, fecundum longum, latum & profundum, vt habetur exPhilofopho deanima, vbi inter csteras differentias ipfius vi v ere, inquit adhuc cm- z.Ten. tem motus, fecundum alimentum , & aug-13- mentum, & decrementum: vnde & vegeta - bilia onima videntur v iver e , videntur enim in fe ipfis habere potentiam , & principiurn hujusmodi , p er quod augmentum , & decre- mentum fufcipiunt , fecundum contraria lo¬ ta , non enimfurfum cjuidem augentur , deor- fum autemnon ,fedjimiliter in vtramque & omnempartem aluntur & vivunt femper qm vfque pojfunt accipere alimentum: quare cum pilli manifefte habeant organa , per qua= attrahuntalimentum,quod vero non exerceant alias viventium operationes, inde evenit, quod inftrumenta non adiint, per quae anima fuas poffit exercere opera¬ tiones, provt infinuavi in meo liberculo de coitu, ideo vivere dicendum eft. Dicitur ergo ab Ariftotele femen ex-fe^* crementum, non quodtale fit, fedrefpe- 13- Sin partisulenda; ,cum fuperfluum quid fit pro alendis partibus, ideoqne tanquam ta¬ le tranfmittit natura ad vafa feminalia,& ad teftes, referv andum inibi pro generatio- ne & confervatione fpecierum, quare Phi- r - Ca P- Mo- 18 - »S|(6o)§fc lofophus de generat: animalium, appellat femen excrementum alimenti vitimi par- tium folidarum , & materia hujus eadem eft,qua;eft alimenti vitimi, igitur excre* mentumfubftantificumeft, & tanquamfu- perflunm nutrimento tranlmiftum ad loca fupra dicla,ad id a natura deftinata, vnde nomineexcrementi,intelligendus eft Ari- ftoteles, fuperflui, & quod quafi amplius nonexigitur a natura pro munere alendi, licet ejusdem fit excellenti* cum ipfo, quod tranlmutatum eft in partem, plurain meoliberculo fupra memorato. Plurimi ergo tenent femen efle tan- tum potentia animatum, proptereaque a- nimam educi e potentia materije, r.Tex Et prsecipue Averroes in Metaphyf. 3I . * ait formam in lemine latere, & cum ibidem Philofophus comparet artificialia naturali- bus ,& de lemine idem dicit: addit v er6 Averroes : Semen generat per potentiam quam habet fimilemartifici ,quiaforma gene* rati eji in femine in potentia ,& id, ex qm ejl femen, convenit nomine & ratione cum eo, quodfit ex ferrtine cjuocjuo modo, & paulo podi in rerum generat ar um materia eji potentia, vt ex eis generatur aliquod fimile per poten - tiam qua e/i in femine. Venim quidlitha?c potentia,& aqua caufa deducatur in aftum, non videturad- huc explicatum, nec patet qmd veiint fau* tores tores hujus fententise: fi enim qua?ras quid fit illa edudio, nil aliud dicunt, quam fie- fi aliquid adu quod non erat; led adhuC magis obfcurum eft, quid illud fit, t^iod aduat illam potentiam: quare Toletus de »Cap. j. virtutis creativa: Sed non esi , ciim femper tir ca,fubje&a operet ur: eft etiam virtus mi- rabili s materi a , k cujus potentia eiucuntur , qu& a£lu non funt: fed quid velit adhuc im- manifeftum eft; nihil enim explicat, nihil aliud facit,quamverba gloriofa prodonit; vnde admirari potius debuiilet pertinaciam defendentium hanc edudionem , quam materij mirabilem vim , fiquidem non poflunt explicare illam potentiam per a- liud,quam per difpofitionem materia* ad certam formam, vt accedente operatione ordinaria agentis five efficientis, forma ex illa excrefcat, & refultet, & tamen iftam di- ipofitionem dicunt efle materije fecunda? , fiquidem materia primaeft indifferens ad omnesformas, neque magis de termi nata ad hanc, quam ad illam ; nam forma qux adu fit, cum prius fuerit folummodo in potentia, autfit ex nihilo, aut illa difpofi- tio,quamalio, quam qualitatis nomine, appellarenon debent, nec poflunt, fiqui- dem nihil importat aliud, quam certam mixti temperiem: an vero temperies illa edu- *&«»)!* . educat, veldicant,quid eftillud educensi torquentur ,necquo fe vertantfciunt,m* hilgnimliquidi autcerti in medium afFe* runt, qnid lit illud efficiens: non enim au- dent dicere materiam primam 5 quia om- nesnoruntefleprincipiumpaflivum : non folem jfeu caetera quasdam fydera, funte* nim caufa remota & vniverfalis, non fpe* cifica: non calorem aeris: non vteri: non volatilium incubantium aut fornacis, alias accidens eflet produčtivum fubftantise. Nullo ergo modo admitenda eft edo* flio animarum e potentia materi*, fiqui* dem non eft conceptibile illud efficiens, quod educit; fi enim tale educens pateret, ac intellečlui manifeftum eflet, ego lubens aflentirer educlioni; led quia tantum ver* bismulti depinxerunt fine vila apparentia veritatis, & dum probare intendunt, ad idem tandem qu*fitum rediguntur, quid eft illud efficiens: & vt in principio diduffl eft , non čadu m quia caufa vniverfalis & extema eft: non mater vel pater; quia li* cet de generatione animalium perfe&oruifl dici poflet, eft tamen propofitio vniverfalis falfa, etenim o vi pater aut mater forlan de< ceflerunt, & tamen incubante alia gallin* enafcitur pullus: & pari paflu dicendum eft de plantis , & feminibus caeteris j etenim Tatiogenerationisnon *quivoca eft 5 ided ftatuendum aliquod principium vnivo- CUID; cum,quodconveniat fub ratione generali omnibus feminibus,& id aliud nunquam affignari poterit, praeter animam : anima itaque inerit femini tanquam principium conformationis. Sed hac de re in fequen- ti lacubratione. lucubratio VII. Anfemen fit formaliter anima .- tuml S Emen formaliter afle animatum, & a. 6tu ei animam inefie intrepide aflero, ac aftu in fe continere principium vi¬ ta?. Haec fententia eft Philofophi in libris de generat: animalium; vbi aflerit femini inefle vimattra&ricem; ergomovetfe ab intrinfeco. Et pariter eodem loco docet, omnes facultates cujuslibet formae, feu z~ 2 ^ a (- nima?efleinfeparabilesquaiitates , & cum^ . , illi ipfi qui docent efle tantum potentiaa- čtum,conceduntin femine reperiri facul- tates animae, ibi etiam animam efle , ne- gandum noneft; alias negandum non fo- retaccidens pofle producere fubftantiam, maxime juxta illos,qui diftingunt potentias ab anima: &vtmagisclarelcat mensAri- flotelica circa hoc,perpendantur libri fupra di&i degenerat: animalium, videaturque cuomodo in femine anima sedificet /ibi proprium domicilium : & vlterius ex ijs- n. •* *fK64)H* dem libris videre eft, femen ex efficientium numero efle ; agens vero non operatur qua* *£af. tenus potentia eft, fed quatenus adu tale * 8 ' eft: &quod competatfemini adio & mo* tusexijsdemlibrisfačile eftlpeculari, & a* 3. Caf. lioloco clarius hanc veritatem proponit, *• vbi ait: qu&cunque ant natura aut arte effo a P' ciuntur , ab e o , quod clBh ejffiunt, ex eo, quod potentia tale eH: femen igitur tale efl, motumcfe & principium in fe babet , vt motu peraclo p ar s vnaquaq s exjlat, quoque eodemfit animata : dicant jam negantes animam in- efle adu femini, an quid clarius dici poflit, potentiam enim appellat adum primum, qui eft adu$. qui vivificat, abftrahendo ab operationibus, vt videre eft in femine exi» ftente in horreo, quoniam vivit gramen, licet operationes vitales manifefte non e? „ xerceat, & in libris Phyficis, femen & me- * dicm , & qui confuluit efl omninb efficiens, .f ’ caufafuntomties,vndemutationis , veljlatiis, vel motionis eflprincipium: Venim de prin* cipio vitali eft aliquid dicendum inferius, de femine igitur progrediamur: conforma- tioeftadusvitalis, veram cum natura fit f jrincipiummotus ejus in quoeft * ergo il* ud principium erit internum, quare caub conformationis erit intrinfeca, ejusdern autem conformationis caufa, ex Ariftotele de generaiione animaiium, ineft femini > . Cap. quid J qua:fo,ex mente iilius aliud dicendum » erit j » 5 |( 65 )§& erit, quam qu 6 d anima ačfu infit femini , imo hoc ipfo loco 3 libet illius verba in me- dium afferre: Semen tale e H, motmnčp ha- bet ,& principittm ejasmodi, vt motu pera- 80, p ar s cjudibet confurgat , eademqne fit a- nimafacultatibus donata : interpretentur , fi poflunt 3 adv erfarij aiiter 3 quam fupra di- ftumefl, čombinenttextus 3 adducant a- lios in contrarium, fi reperibiles funt, pro- ducantque 3 vtfplendor veritatis ignoran¬ ti* tenebras oifufcet ; fed qnid dicant, aut quid dicere veiint, manifeftum non eft.Di- cent forte a!iquod femen animatum eile, non vero omne,vt exiftimarunt aliqui de granis ; fed quomodo reipondebunt ad au- thori.tatem Ariftotelis, qui in Metaphyfi- 7.cap.8, eis, femen connumerat inter agentia vni.-^f;* 8, voca ? & niaxime conceptus generationis 9 ' ex ’ feftvnivocuš? De ačluali vitatitate feminis Albertus Magnus de fecretis mulierum ait: Sperma'Traft-z* vero in matrice mulieris colle&um augmen- a *‘ x ’ tatmjiatim c um infufum esl 3 & quando e H bene claufa matrix, & uHgmentum eft appo- fitumvegetativa anima, quoniama jpetmate decifo d patre , vel d generatione divifa eft po- tentia vegetativa : viide cum dicat ftatim augmentari 3 diibium non eft ipfum vive- re 3 parique ratione animatum efle ; au- gmentatio enim non eft juxtapofitio, quse eft eorporis ad corpus, quoniam dicit au- E gmem £> »i(6<3)§fc gmentum apponi anima; vegetativae, koc principium tribuit ipfi anima;. Sed inutili- tervidetur teri tempus in inveftiganda a- Iiima in femine folummodo per authorita* tes,quarumlongamferiem inferius addu- cemus ; quidratio ipfa didfet, aut quomo. do animam inefle demonftrari pomt, per. finciendum efl inferius& certe, vt verum fatear , eduftioni libenter fubfcriberem, dummodo efficaci aliquo argumento ea expifcari poflet, & illud efficiens, quod in levimhabeteducendi animam e potentia ad ačtum, aliquis rationabiliter demonftra- re poflet: nemo vero hucufque nifi nudiš verbis circumfcribere potuit, defatigarunt quidem fe in depingendo, at poftquam fa- tisconati funt probare, tandem ad prifti- nurn qua?fitum reda&i funt, ad illud nem* pe efficiens ignotum. Dicere forfan poteris, anima ad hoC vt operetur,organis v ti debet, nulla vero efle in lemine affignabilia talia organa fal* tem quoad vegetativam , & fenfitivamj ergo non efle in femine admittendum tale principium operandi. Refponfio fit, in plantis , aliisque quibusdam animalibus motu locali čaren* tibus, non dari quidem conlpicua organa > per quffi anima operatur, & tamen duce eX- perientia operari videmus, non igitur de- ducenda eft confequentia j organa non pa¬ tent / «§( « 7 )§» tent ,* ergo organanon infunt, quia provi- da natura juxta exigentiam corporum at- tribuit organa, modo patentia, & fenfibi- lia, modo obfcura, & fenfibus minus ob- via, modb penitus latentia. Enimvero anima in lemine primb format inftrumenta ad nutritionem neceli faria, vigetque in omni vivente primo nu- tritio, quae cum maxime, & fere lola appa- reat in plantis, homo primo plantarum vi- tamviveredicitur, deinde progrefiu tem- poris, & fensus inftrumenta efformat, & tandem apta ad ratiocinationem, tum de- mum Deusinfundit mentern, quare vege- tans, & fentiens, vel vegetans, fentiens, & rationale, non funt peculiares qua?dam, & generaies forma?, & tres ellentia?, led ge- neralis conceptus ex comparatione,& con- venientia. Et fane qualia patentia organa lunt in plantis & feminibus ? funt quidem hxc munita cortice, aliisque munimentis lenfi- bilibus , quia anima femina voluit defen- dere contra externas injurias , lefnen verb animalium cum ftatim in vterum matris coni jciatur, ac ab eo foveatur, & ab eodern. languinem fa?tui formando accipiat, ma- heatque elaboratum ad inftarlačtis,nonin. diguit externis his fepimentis ,aut internis patentibus organis. Et E objeceris Ariftotelem in libro de Ca P- vlt - E 2 relpi« '* *Sf(68)§» refpiratione dicentem,omne vivens quam- diuvivitnutriri, femen vero non nutriri, proptereaque non vivere. Sciendum eft duplicem efle vitam , a- liaminadu primo, quod fonat vivificare: aliam in adu lečulido ,quod,denotat edere Operationes vitales, hic vero loquitur Phi- Iofophus de adu fecundo , de Viventibus perfede conformatis: qua? fine dubio vive¬ re non poflimtnifinutriantur, quare ura¬ du primo dicimus omnia ova , & femina vivere, animataque efle ,quod demonftrat exclufiopullorumfotucaloris alterius fpe- ciei, vt anatis incubantis ovis gallinž; fed quid dicam de bombycibus, qui excluduti- turex ovis vi cujuscunque caloris tempe- lati efoti, vt experientia demonftrat ? Quare rede vivere dicuntur in adu primo j gratla in horreis, limaces , ferpen- tesque iub terra tempore hyemis , quo- niam hsec animalia eo tempore vivere cer- tum eft, & videtur anima eorum , quafi fopita lomno detineri quoad adum fecun- dum, catera vero vivunt in adu lecutidoj quia exercent aduS vitales feiifibiles, & pa- tentes, fic gramen commiflum tetra? ha- bens debitas difpofitiones , exercet attra- dionem , augmentationem, ac generatio- pem in fibi fimile, ferpentes, limaces, ifti- jusmodique c*tera animalia in a?ftate exer- cent adus vitales patentes, loco eftim mo- ventur* *8§( 69 )§ 3 * ventur , v tun tur alimento , & crefcuntj quare ratio formalis vita; conftituitur in ib- famotione intrinieca, & ideo vitali talem non dependere formaliter a motione Phy. iica, quatenus reali ter, & Phyfice viventia fe moveant; quia vita in a&u priino non eflet vita, Siq uidem nullam dependentianj habet cum modone Phyfica , nec grana , nec animalia fupradi&a vilam motionem Phyficam habent modo, ac tempore fupe- rius deferipto, fed folum principi um, vivi« ficandi. Quod fi forte dixeris, efle tantum po« tentiavitalia grana, commifla vero terrae habitis neceflariis dilpoiitionibus deduci ad aclum ,ecce quomodo incidas in quaefi- tumaprincipio ; fed dicas velim, quid fit illud educens, reverteris ergo ad petitio- nem principij, & certe, vtfuperius dixi|ri. diculofa eft illa eduebo, Jam. ergo. accedamus a.d comproba- tiones animae in femine adu, & non po- tentiaexiftentis. Quidquideniminfeha¬ bet efficientem conformationis caufam, habetinfeanimamjfedfemenjin fe habet principium conformationis corporis ani« mati; ergo ačtu animam: Thomas quidem Fiemus,qui aeriter edu&ionem tuetur,con«. cefsa majori,& minori, negat confequen-. tiam de format: fetus: Fateor inquit, pne- miflas efle veras; fed nego fequelam, ve-A? < ^ / * E 3 rum 58 ( 70 ) 1 * rum nefcio quomodo illa fequela negari poffit, admifsa majori, & minori, fiqui- dem Syllogiftice, ex veris pramiflis fequi- tur confequentia vera ; dicic enim non prius animamadefle,quam omnia a&uata fint,verum deberet oftendere, quse caula aduet, ante adventu m anim® , quodcun- queenimfemenin terram conijciatur, vel quocunque etiam in lečo humedetur , nullaalia caufa.accedente, primo radicem emittit,paulo pofl germinare incipit; de- Ciaret ergo nujus conformationis, & opera- tionis caufam efficientem, nec aliam cer- fž adinvenire poterit quam animam pr®- exiftentem; & cum,quidquid (ibi Umile ge- nerat,neceife lit, vt genito fuam eflentiam communicet, alias noneflet fecundum ef- fentiam Umile $ led vivens quodlibet ge- neratfibi limile ; ergo genito fuam ellen- tiam communicat, & per confequens non tantum materiam, fed etiam formam, qua rei eflentia abfolvitur. Unde rede Zabarella de facultatibus a nima;, ait, femen praeditum facultate vi- tali, qu® eadem in generante erat, led li- mul communicat aliquid de fua materia ; quiaforixlanonpoteft migrare de materia in materiam, quare neceiTe eft,vt vivens generans exhibeat portionem lu® materi®, vna cum portione animae nutritiv®, & ca- loris fuinaturalisj ex quofitpoftea alianu- mero mero anima, &aliud vivens ejusdem fpe- ciei, adducitque authoritatem Ariftotelis, qui libro de vita,&morte, dicit, genera-^' tionem elfe primam participationem ani- 1 ’ m se nutritivse cum calore naturali, & idem de ortu animalium replicat. Verum , quia Zabarella triplicem in homine admittit animam, ideo definitio- nem Ariftotelicam ,itaexplicuit: ego vero dico eum ibi loqvutum fuifle non in a&u fecundo,quia neceffario primo intelligitur vegetatio, quam fenfatio; etenim eriamli anima dilponat acconformet corpus ,tum ad vegetationem , cum ad fenla tionem , prius tamen, &fi non tempore, fenfibili- ter tamen intelligitur vegetatio, quam fen¬ fatio , exercentur enim prius operationes animse vegetantis , quam ientientis (lo- quor deiisinquibus vnus gradus virtuali- ter continet alterum ) forma enim eft, qua? terminat quantitatem fui corporis, & quse- libet anima fuo corpori determinatam fi¬ guram inducit j eamque in nutritione, au- gmentatione confervat. Et fi dicas forte, animam efle ačtum corporis organici, neque organa inefle Te¬ mini 3 iterum, vt prius refpondeo, elfe or¬ gana licet non apparentia ; nemo enimin- ficiabitur in grano frumenti non elfe ani¬ mam , dicant ergo, vbi funt organa , & ta- menconcreditum terrse cum cseteris difpo- E 4 fitio- < 8 ( 701 * fitionibus neceflarijs,pullulat, excrefcre^ & fruftum producit, ipfa proprij corporis organa difponit, ac conformat: quare Tho¬ mas Eraftus de occult: medicin: propriet: refert ad benedi&ionem Dei jubentis: Ger- is, nunetterra,germen , herbam producentem fe- men^arborem fru&iferam facientemfruBunt juxta Ipecien?- fuam, cuiinfitfemen fiium /#- per terram: & crefcite,& multiplicaminij ait enim ipfe, non v t exifterent, du ntaxat, res creatas, j uffit Deus, veram etiam v t fe ipfas propagarent, ficut ab ipfo conditse erant, linperavit, necfuit inanis ille juflus, fed prorfus efficax $ dum.enim j uffit, vim fi- fnul fuam tribuit fingulis, qua, quod jufla eftent, perficerent. Hujus ergo, benedi- aionisvi, mediante femine per traducem, id eft, vt anima non e femine educatur, fed per femen., & cum femine deferatur ad J>artes e femine generandas,& veiut lumen a lumine accenfum anima; propagentur. Ejus fententiam quo ad animationsm feminis, habito reipe&u ad gradum vege- tantem, & fentientem iubensrecipio, quia tamenvideturvlterius aiferere, eile etiam animatum anima rationali, in. hac parte im- proboj traduci enimfenfitivam, vt fupe- rius didum eft, non eft improbandum , de rationali vero fecus fentiendum eft,- quo- niam ejus creationem , ac infufiorem ad- mittere confentaneum eft : alias quovis- modo mc 7? )|h modo profundentes Temen homicids nun* cupandi forent, quod tamen eft conrrajus Canonicum capit: ficuti:qu£eft; 2. Ubi Co» nimbricenfes chcunt, non committi homi- cidium,ab eoqui faetumin vtero occidit ante infufionem. animae rationalis , quia nondum dici poteft natum efle hominem, & cum Canones dicant occidi 5 ergb etiam fupponunt viv ere ante infufionem animte rationalis, hanc quoque fententiarn tuetur Ludovicus. Engel in Manuali Parachorum, part. 3. cap.2. de cafibus rdervatisfol.246. qni citat Barb. ad Decret. Strab.Diftinčbo- ne 5. num.2. Cum tamen animadverfione, quod aliquando nonfit cafus. refervatus, fi praefertim in dubio fit: nec fatis conftet^de čonceptione, qui pariter in hoc citat Palao. d. pun. 154.2. no. 12. Et licet aliqui exi- fiiment Deum infundere animam in ipfo primordio generationis, hoc nibil impor- tat contra fidei fančliones fuftentata Tem¬ per animte infufione ; etenim nihil certi eft de tempore infufionis, imo neque de prin- cipio, quo fetus incipit animari ; quilibet enim pro Tuo nutu ftabilire poteft • Sic Thomas Fiemus credit infundi rationalem tertio die a conceptione; deformatione fe¬ tus quteft. 8. conclufione 11. Macrobius vero libro i.in fomnium Scipionis cap. 6. conceptum, quem quisquis vitra Teptem horas fuftinuerit, efle ad vitam creatum E 5 afle- $( 74 ) 8 * aflerit,&Tertullianuslibro deanima, ait, &inipfb,&exipfo feri hominem, & vi- vum elTe a primordio femen. Quare Faelix Platerus in quaeft.medic, guasft. I. Exurgit incjuit,primam vis iUa pro- creatrixin femine latens , & recondita , acin- figniores feminis portiones , qux d tribus pa- rentam principih' defltixertmt , in tres quafi bailas jpiritibas furgentes dijponit , cptt, cerebri cordis , & jecoris [ant radimenta , in exiguo corpufcalo conclafa , relicjuascp iUi adhsrentes portiones in artus , iliitjp adnata membra , ra- LH, 4 . diter[egregat: Fortunius Licetus de fpon- Cap. 32 taneo viventium ortu^it, femen efle ani- mal imperfečtum , ac leonem , & femen i,C,74. leoninum effe vnivoca,&habere eandem animarri pro fua forma eiTentiali: & alibi, tune patrem revera generare, quando a le femen excutit, quali partibilis anima, & qua; in femine permanet,fota ab vteri tem- perie , nadtaque materiam opportunam, in eam fuas vires exerceat, ac formet fibi corpus organis inftru&um, quibus necefle eft ad vitales operationes exercendas ,adeo vt femen fit animal & vivens, cui fola de* eftorganorummultitudojita vt generatio prscise fiat emiffione feminis. Itaetiam fentit Scaliger cujus verba Se Hi ^ unt ^ extr iufecus venit forma, at- ,,f ' qae interea, vt feribunt, omnium perfe- čtionum genere inflruitur materia, ab ali- quo *8§C75 )§» quo intus, & qualitates, & quantitateš, & numeros,& ordines, & fitus apparari , atq; inftitui necefle eft, denique corpus ipfum totum fabricari. Ha;c fabrica fit aut a iub- ftantia, aut ab accidente , aut ab vtroque: non ab accidente folo, quia nullum acci- dens agit, nifi vi Juse fubftantise , & quia nullum accidens cognofcit: illa vero vir- tus tam nobilis templi architecta fapientiC. fimaab omnibus Philofophis judicata eft. Aidificabiturigiturafubftantia: at h ase for¬ ma feminis eft, fane feminis forma, li non eft anima, bruta res eft, & fi fabricat eft se- qualis anima;, & in incrementis ,& amidae carnis repofitione, illud animae opus eft ; erit igitur in femine anima formatrix ante- cedens animam , cui parat illud domici- lium. h ftan- I / . : ' *8§(77)§fr ftantiffimum, quod fnpervacaneum eft* pro alendis partibuscorporis 3 id natura ad vafa feminalia tranfmittit, piro geijeratio- ne inibirefervatur. LUCUBRATIO VIII.. Qua črnima animatum eH femen ? R Eftat adhuc imjuirendiim, fiquiderri didlum eft feriien eflfe animatum * qua nemjpe anima, feu quo gradu himse. Nonnulli tenuerunt transfundi cum ipfo fentine animam inter quos quafi pri- mum locurri obtinet Daniel Sehertus Hy- ponin: 4. de anima; propogat: fcujus verba funt haec : Animam autemcum femine a Pa- reniibits infobolempropagari: Primo illudpro- bat , (juod , vt[upra etiam dichim, ,fimile fibi firnile generat , id, quod clare docet Arijloteles de anima, & paulo poft cvtm dubius vide- tetur, inquit: Verumftatuat hicquifquecjiiid ■celit, & animam ,feu infundi , feu propagari credat : boe tam.enfecundo certijftmmn ejje p li¬ to , animam mox dprima conceptione , cjuam primum femen patris & matris conjun&um eft, & in vtero matris retinetur , & corpm formariincipit ,adeffe: immortalitatem ta- mena parte pdft exgratia divina tenet. & deinde alibi explicans illam propagacio- nem, dicit, hil aliud efle, quam qudd per temen } quafi per vehiculum, traducatur a- nima Cap. io. i.Texi H- Cap. 14. « 8 ( 78 ) 18 * nima ad animandum aliud corpus, Teu a. liud individuum : verum omittamus ifta paradoxa, qu* diflona funt Ecclefiafticis fandtionibus, & ad magis orthodoxa acce- damus. Alij vero exiftimant animam huma- nam non cum femine traduci, fed creari, &a Deo infundi primo ftatim conceptionis momento , quod quidem improbandum vfque adeo non foret, fi argumentum quo nituntur, aliqualem majorem vim in fe contineret: dicunt enim vbicunque ani- m* human* operationes adfunt, ibi etiam adeft animaat in prima ftatim conceptio* ne operationes anima; human* adlunt, et* go animam humanam ibi ftatim adeife fa- tendum eft,&certčfi valide lila minorpro- baretur, diffitendum non foret argumen¬ tum concludere; dicunt enim operationes illas confiftere in membranarum fetum in* volventium apparatione, & in fetus for* matione, fed quia videmus h*c eadem mtf* nia cadere in animam vegetativam, & fen- tientem in c;eteris brutis , & plantis, ide6 operationes iftas communimmas anim* vtfic, & non proprias anim* human* di* cendum eft. Thomas ver6 Fiemus de format, fe' Or«/«/?. S tus, credit animam infundi tertio a conce* Conc/uf. ptione feminis die , quod his rationibus comprobare videtur; quod conformat fx* tuffl it. *$|( 79 ) tum, Conformat membranas ; fed quod conformat membranas debet tertio circi- ter die effe in femine j ergo anima rationa- lis debet effe tertio circiter die in femine, quod enim conformat membranas debet eife in femine antequam ipfe conformen- tur, vel eo ipfb, quo incipiunt conformari tempore, cum caufa efficiens fit prior tem- pore , vel fimul cum fuo effe&u ; aft mem¬ brani funt conformat* ad fummum die quinto vel fexto; ergo ad minimum inci¬ piunt conformari die tertio, & propterea etiam anima rationalis debet ineffe femini adminimum die tertio. Verum,cum, vt fupra dičlum eft,for- matio fetus non fit in homine, vt fubje£lo nonad*quato, fed in genere in omnibus viventibus, plantis, brutis, & homine, in- de eft caufa communiffima omni viventi, ideo -ex conformatione corporis, non de¬ bet argui praelentia anim* rationalis; quia hoc modo effet operatio propria, & pecu- Iiaris hominis, qu* convenire aliis viven¬ tibus neutiquamdeberet,hinc tota vis ar¬ gumenti corruit,& cum natura ne momen- to quidemfitotiofa,quam primum femen in vtero conclufum eft, ab anima inchoari, continuari, perfici, & abfolvi,certum eft. Dico ergo$ femen non effe in princi, pio animatum anima radonali, non obftan. te,quod conceptus generationis fitvnivo- Cus, »a§(8d)|* fcus, & hoc di&um lit fiftendo in Jure Cai nonico fupra citato ftatuente marem infor- mari anima rationali 40. die , vltimuni quod mihi videturhaec lententia vniformis ^ ratiohi; quia aliasquisquis quocunque mo- rno profunderet lernen femper homicida eflet, ac perimeret hominem , hoc Verd nullibi didium reperitur, vel a Conciliis* velaSS. Patribus, vel ab aliquo rečle len- tiente Philofopho , & ipfe Philolbphus in. a enp - 8 enerat; admittitin materia v ege- ^' ž 'tantem, & fentientem animam, mentem vero humanam deforas advenire abfolute ftatuit. Poftquam ergo rečle difpofitum, & organizatum eft corpus, Deus creat,& infundit animam, qure poftea operando e- minentei’ continet alios diios gradus vege- tandi,& (entiendi nempe, quare inferen- dum eft ,qubd non folum in hominem Ted in aliis bratiš quoque Vnicus gradus viti? inatus anima; reperiatur,ita vt anima bo- visin leeontineat& vegetantis, &lentien- tis, hominis Vero,& vegetantis, & fen- tientis,'dt radocinantis; & licet Henricus deSaxonia, iiiper erpolitione Alberti Ma- 'gni de Secretis Muiieruiri, diftinguat ani- inam vegetantem a ientiente in aembrione, hancqueputetintroduci avirtute quadard cadefti, tanquam caula vniverlali, eamque accipi in communi, veram, quia dicitj buod anima fenlltivain fpecie attribuatui' n fetu» trati. 1 fpetui a virtute informativa exiftente in fe« mine, & quod corpus caslefte, vt eft agens vniveriale, omni fetui indifferenter tri- buat animam lenfitivam, quid fibi velit, occultum eft, nifi forte intelligat, quod ca»- lum concurrat tanquam caufa vniverfalis, vt dicitur: fol,& homo generant hominem, & in hoc fenfu vlterius dilputandum non eft, fi vero alio modo interpraetandum lit, qaid hocfit, immanifeftum eft : ZabareIlaG*p, p, etenim de mente humana, ait, hoc agens externum, & vniveriale efle calorem, non 3 uidem igneum, aut elementarem $ fiqui- em calor igneus non eft produ&ivus vi- ventis, imo fub hac formalitate explicans Magiftrum aflerentem, folam mentem hu- manum advenire ab extra, omnes animae partes advenire extrinlecus, quod tamen exprelse conftat ex Ariftotele contrarium, concedente animam vegetativam& lenfi- tivam inefle femini ( excepta mente ) quo- niam fuperius dičlum eft, proponendum efle aliquid de ratione formah vita;, quid fitquidem vivere,& in quo confiftat,di- člum eftnil aliudefle,quam fe movere ab intrinfeco, addimus modo per fe in lo- co etiam naturah, hocquedicitur; quia H diceretur fimpliciter efle principium fe mo« vendi ab intrinfeco, manifeftum foret,quod etiam formis elementaribus , aliorumque mixtorum vita concedenda effet; iiqui- F dem dem čum non fantin fuo centro feu locd naturali, fi nullum adfit impediens, mo¬ ventur natnraliterad centram per aliquid intrinfecum, quod non eft principium intelligendi ,p r0 *§(**>§* aclu nempe completo, & non fubordinato^ quibus ita confideratis. Arifto teles in libris de anima diverfa. rum animarum genera conftituit , re{pi- 2 i 7j#j ciendo nempe ad principium vegetati-J3. 24. vum ,lenfitivum,& intelledfivum $ fi ve.27.3g. to confideretur anima relpe&u operationis 37 *. quatuor genera conftitui videntur, videli- cet j vegetativum, fenfitivum, hoc ver 6 divifuminduas clafles, nempe loco moti. vum, vtanimantia progredientia, & loco nonmotivum ,vtoftrea,& fimilia &intel- lečtivum de anima, & ita ifta principia fe 2 habere ad invicem, itatamen,vt vrium,’^ principium efle polfit inquibusdam lubje-Te#,^’ &is fine altero, & in quibusdam vnum lubordineturalteri, vegetativum enim in plantis confiftit finefenfitivo $ fenfitivum vero nequit exiftere fine vegetativo ; ex quo videtur Philofophus per primam defi- nitionem definivifle auimam per a&um primum, ideft a notiori natura ; per fecun. dam veroanotiori nobis, & per ačtum fe- cundum refpiciendo ad ipfes operationes, vnde liquido confiat dari vegetativum non fubordinatum,in quo folum fit principium vegetandi diftin£tum areliquis gradibus, ita Philofophus loco citato • etenim plantae funt etherogenea? , & confequenter in le per contraria accidentia agunt j quis vero mficiabitur per hujusmodi continuum F 3 con. eonfli&um eas perituras nifi ah'qua refiau- radofequeretur; damnaftac^ue acceptare, ferciunturper nutritionem,quce eft alimen. tiaiteratio, & ejusdem in fingulas partes diftributio : attra&io enim alimenti fit pet radices qua»fupplent vices oris, d.e anima j s. Tes. exquo Scaliger arguit Cardanum, qui lapi« 4 dibus attribuebat prineipium vita;, ratione Eserc, accretionis no n advertens illam non efTe *■ tranfmutationem , fed juxta pofitionem fimplicem, tranfmutatio etenim fitpera* nimam , anima autem eft viventis corpo riscaufa & prineipium de anima vbi feri- ptum eft: Si vero erit , koc ejt anima , & caa- t. 7ex [a augendi y & alendi : quare gaudent folo 4^- 39- principiovegetandi,fentiendi'ver6nequa* quam , quod vero loco non moveantur cum fophitis conveniunt, aft difconve. niunt etiam, quia hacc fentiunt, & punifta contrahuntur, & extenduntur, quare. '■S.eap.i. Dari edam animam fenndvam loco 3.Tex. ponfiftentem, & non motivam ; boe ex* prefše doeet Magifter de hiftoria anima- lium; imo in libris de anima exprefse di« ftinguit animanda fenfitiva fe moventia & non fe moventibus, non de quolibet motu, fed progreflivo intelligendum eft , quia etiam animanda fe loco non moventia ha- bent motum conftri&ionis ; punčla enim fe contrahunt; mens ergo Philofbphi eft a* gere de motu iocali,de progreffione niminl vnius s$( 87 )§s 3 * vniuslociadalium,quarein eodem texta reddens rationem quare hasc non loco mo. veantur , quia inquit non habent inftru- menta fe movendi , & cum natura nihil fruftra faciat, nifi in orbatis, aut imperfe- dlis, hic deficit motus iocalisin non haben- tibus inftrumenta ad motum. Sequitur ergo, dari etiam principium fentiendi, quod etiam in fe continet po- tentiam progrediendi, non tamen intelli- f endi, vt de bautis clarum eft, haec enim abent organa fensus, & fimul partes in- ftrumentales lationis, & ita quidem difpo- fitas taliquemodo,quo necefle eft ad fen- fationes & loco motiones progredi. Verum, quia datur aliud etiam prin¬ cipium intelligendi, quod eminenter & vir- tualiter continet principia, & vegetandi,& fentiendi,hincprincipium vivendi diftri- buiturinauatuor clafles,vt patet ex jam di<5Us,quiaquid Toletus dicatin fuis de ani- z.quajl, malibris,& Conimbricenfes. Etenim de exigui roboris eft adveriariorum obje-®' 9**** &io, quae nempe ex triplici gradu, quo a-^ t ’ nima elevatur fuper formas rerum inani- ’ * matarum,deducit genera animatorum, tri- plex vero folum eft modus elevationis, ex quo concludunt triplex tantum genus ani¬ matorum dari ; verum fi hoc probandi ge¬ nus fufficeret ad indaganda genera anima¬ torum , ego quoque dicam fub iplo genere F 4 vege- m**)®*, «%|gtativo d ari nobilius ad ignobilius,quod itaprobo • altioris natur® erit principium vegetativum quod mediante {emine gene- rat fibi fimile, quam illud quod non gene* rat, & tamen ipfi hoc admittere erube* fcunt: & in lenfitivo, elevatior eft fenfus internus ,quarn externus ;quiaprimus agit mediante fpecfe immaterialiori j iequere- tur igiturjuxta illos dari diverfos gradus a* nim®, quod tamen negant. Quare cla« rum mihi videtur tot dari genera anima* rum, quot genera animatorum, horum au* tem dari quatuor abunde di&um eft, quia animatum formaliter conftituitur per ani- mam fub ratione animati ; album enim non poteft fub ratione albi conftitui tale nifi per albedinem, vnde fi diverfa funt animato* • rum genera, & animarum tot efle confiten* dum eft, totque iftarum, quod illarum: it* % videtur voluifle Ariftoteles in fuis libris de anima, vbi exprefliflime dividit animalfe 16.3U locomovens, a ferionloco movente. Quare cum dičlum fit quatuor gene* ra animatorum,& quatuor genera anima* rum efle, reftat adhuc inquirendum an in codem vivente diverfa reperiantur princi* pia,nempe,vtrum inanimali principiu® vegetandi contra diftinguatur a principi® fentiendi, & ita in homine, an vero opera* tiones omnes per vnicum principium e * xerceantur, nempe vegetationum , fenfa* tionum,& intelledionum. D* _ «HSC-S9>89* De motivo eft aliqua dubitandi anG, 2 . pam Philofophus de anima explicanspot5-3i s tias anima: vegetativte & fenfitivse,ait ,fine vegetativo fenijtivum non reperlri,feparari tamen vegetativum a fenfitivo, & in libris - de generatione animalium: homo, inquit, Ctf? vivitprimo vita plantte, deinde animalis, 3 * & tandem hominis ; ex quo aliqui defump- ferunr occafionem dubitandi,an plura prin- cipia in eodem vivente contradiftm&a dentur, & quibusdam vifum fuit ita fentire, quafi tutantes fententiam Arifto telicam J vnde alia adhuc pullulavit conrroverfia , dati diverfitate principiorum, dum em- bryo animatus eft folummodo anima vegej tante, deftrudo eo, an deftručtum lit ani- mal. Quapropter fciendum eft,illud dicl animal, quod ita ani matum eft, v t non fub- ordineturad aliam perfe&iorem formama natura intentam i tališ vero embryo fub- ordinaretur ad aliam perfe&iorem for¬ mam , nempe animam rationalem, vnde vtalibi dičtum eft,rede canon inquit,lt quisdeftruxerit fetum ante 40.diem,non eft homicida: quia fetus non erat adhuc in efle vltimato conftitutus, hinc talem fe- tum innnonimum appellandum cenfemusj deftrueret ergo animatum, fed non animal; quia vivit primo vita plantEe,id eft exer- cet operationes vegetabiles, demum fen- F j tibi- *fS(9©)gfr 7. Cap fibiles, & poflremo, intelle&ionis, ita Fer. jg, nelius de nominis procreatione, atque de iemine, an vero ex hoc poflit expifcari tri- ? lex principium, non itafacileeft, & licet hilGfophus dixeri.t dari vegetativum fine feufitivo , vt videre eft in plantis, dubitare tamen aliqui voluerunt , annon & ipfis plantis fenfus infit, vt videre efi apud Ly- bavium in tradatu de agno fophiflico, vbi plures adducit inftantias de cucumeribus a. iperfis oleo , de vite confita penes bradi¬ cam, de HeliotropioTe vertentead folem, de agno fcitico fru&u ; Ted quia h ase fabu- lofa videntur, & ad inventa folummodo ad inducendos homines idiotas in admiratio- jiem j vel id fieri dico an Antipathiam: T Dicamus cum Ariftotele deanima, nullo eX ' fenfu plantas prasditas efle, contra Anaxa* goram,&alios quosdam antiquos contra- rium opipantes , & fufficere deberet fola authoritas Magiftri deanima, vbi dicit; Si x.Tex. autem fenfum, & imaginationem , & appe- 20, titum,vbi enimfenfus ejl,& dolor , & volu- ptas confecjuitur; vbi enim hacfunt , ex necef- fitate , & deftderium e/l: Dari 3. animas, fen tria principia in homine, non adeo abfur- dum eft, v t non poftit fuftineri j nnulti ete- nimantiqui ita Philoiophati funt,ade6que nonabfolute improbanda eft h$c fenten- tia, , .... Kihilominus tamen, dico illaprinci- pia ( pia feparata exiftere in di v erfis viventibus, vt in plantis, animalibus, & homine,- prin- cipium verd fentiendi nonefle diverfom in animalibus a principio vegetandi, unicum- dem efle, afl non efle manifeftam ? cum no- bilior fit forma fpeciei, qukn generis j fed , quia inejusquidditate explicanda obrnute« (cit , fateturque fe penitus ignorare ejus quidditatem, ita & nos non ulterius pro* grediendo cum ipfo taceamus. Una *8|(92)§S* Unaigitur anima in quolibet viven. "te, & ha:c determinans efle, in brutis vnica fenfitiva , continens virtualiter rationem vegetantis;ita in homine vnica, virtute triplex, vegetativa, fenfitiva, & rationa- lis. Et hoc eciam fenfifle videtur Magiftet j*. Tex. in libris de anima ; vbi reprehendit Piato- nem plures animas in homine ftatuentem, imo eodem loco dicit fe habere ea, qu* funt circa animam, atque ea, qas fpe6fant ad figuras Mathematicas ; femper enim in eo, quod eft confequenter eft potentia, quod prius eft, & in figuris, & in animatis, y. (X vt in quadrato quidem triangulus eft , in e * fenfitivo autemvegetativum , ex quo in- S.Tex. l^rtur, ficut in quadrato eft triangulus (o- gr. lum in potentia quatenus continetur in il- 3 .Tex. lo, & id ipfum confirmat licet obfcuriusde P 3 ; anima, ita vt dubitandum non fit hanc fuiffementemPhilofophi, fed hanc ipfam fententiam defendunt acriter plurimi, ita vtcommunis videatur: fed ,quia fola au* thoritas videturclaudicare, ideo etiam ra- tionibus dičta comprobanda funt, ideoque h«c fententia iftiusmndi comprobari po- teft. Si in homine plures eflent animae, fe' queretur quod quilibet individualiter ho- mo non effet animal vnum, quia diverlas operationes a diverlis formis obtineret,* f e ' Cund6 conceffis pluribus animabus in ho- mine» $s(93)§& ( < mine, negari non pofletdari individua vi» ventia, quae ad nullam fpeciem viventium pertinerent, haberet enim homo animam vegetantem,&tamenlub hac rationeve- getantis ad nullam fpeciem plantarumjre- ducibilis effet $ haberet principium diftin- £tum fentiendi, neque tamen pari ratione ad ullam fpeciem bruti reducibilis eflet. Tertio politi illa pluralitate anima- rum, ergo homo dum vivit vegetatur, ali- tur, crefcit, & lic dum per principium fen- fitivum ezercet ačtus lenfationis, lequitur ex hoc, has operationes profluere a diverfis formis ,ex quo non erit elfentialis prasdica- tio cum dicitur, homo eft animal, fiqui- dem ratio animalis non flueret a forma ho- minis, nempe anima rationali. Sed forte dicere quis polfet ; hoc prtedicatum pro¬ fluere ab utraque forma, fequela darilnima eft; ergo homo non unum animal, led du. plex eft ; animal quidem rationale quate- nus fluit ab anima rationali, & irrationale, fiquidem emanatab anima fenlitiva; fed quis non videt hoc paradoxum efle ? & li- cet contrariamfententiam tenentes dicant, quod vegetativum, feniitivum, & ratio¬ nale fmt tria diverla efle,& cum idem aplu- ribus diftinčtisqueformis prodire nequeat, prout neque plura efle diltinčla ab eadem forma , qute eft ad*quata eflentfe caula. Relponderi faciiepoteft, concedendo idem efls i.Tex. sr. Qu '«§(I00)1& quo fsetus animatur in utero, introducatuf anima rationalis, praefupponit vero lemen nonefle animatum, & animam rationalem introduci teu infundi immediate in ipfo conceptionis momento, ideo omiffis his. Videamus quid alij dicant, aflerunt equidemaliqui ,quod paffiones genere di* verfse non poffint ab unica entitate proma- mre, & danim efle quod paffiones in ho- mineprodeuntes a diverfis animabusfine diverfeadeocjuenonpofleab unico, & in* divifibiliprincipio oriri. Verum hoc argumentumquodindif- Cdubile exiftimant , nullam refpondendi includit difficultatem; concedimus enim paffiones derivantes a diverfis animabus completis,& vltimatis, non pofle fcaturi* re ab vno eodemque principio, tecus vero ftatuendum eft de pailionibus promanan- tibus a principiis radicaliter non diverfis nec completis, nec exiflentibus in efle viti* inato ; nam fi illa entitas vnica de qua di* dum eft,profua perfecbone contineat & veriarum entitatum virtutem , tune pol* funt paffiones diverfae provenire ab illa> veluti a principio radicali,* fiquidem illi o* mnes debentur, fic etiam lumen eft produ* divumlucis,& caloris, licet fint qualita* tes Ipecie diverfe. ^ Imo illorum argumentum videt ur de* s.Tex. fumpfifle originem ex ipfo Pbilofopho de a* W ioi )$9* •nima, exquo ita argumentantur! operah tiones contrarias non poflunt effluere ab eodem principio; fed in homine funt ope- rationes contraria?;ergo. Cui objedionire- fpondendum eft vt fupra, quia ifta? opera- tionesprocedunt a principio, vel comple- to continente eminenter virtutem aliorum principiorum, vel certe abincompleto, vt dum in embrione ante adventum animae rationalis fenfitivum.-, vilo modo ejje compofitam, pr afer tim ex daobus altu contrariis: Anima qu & fingillatim quidem quaslibet, to- tamejue in toto, totamque in qualibet fin- gula parte eflentialiter, & fubftantialiter re- iidere,ut dičlum prius fuit, Conclufiohsec eft omnium rečte,& Orthodoxe fentien- tium, multas tamen easque graves pacitur ditficultates , quas enueleatim perfčrutari lubet ,adhoc,utmanifeftius appareatnon ex folis operationibus exercitis in quibus- dam particulariter corporis partibus con- cludendum efle<, in iilis tantum animam eflentialiter refidere, fed aliunde id prove- nire, & antequam diluantur obječtiones, quae adduci poifunt, conclufio primopro- banda venit. Ariftoteles definivit animam , quodi. 7 w. fitačlus corporis organici, ergo informat 6 - totum 110 ) 8 * totum corpus organicum;quare docet fi di» gitus,aut manus &c. anima carent, non clfe amplius talianifi fequivoce ; ergo dum funt •vere, &univoce taliaputat in illis effe ani* mam,-fed aliquis poflet dicere Philofophuffl exiftimafle animam efle divifibilem, mani* feftam hujus obječtionis falfitatem fequen* tilueubratione demonftrabo. Ulteriuscomprobatur, in toto corpo* re funt operationes vitales, & in qualibet illiusparte ; totum enim corpus nutriturj & augetur ; ergo in toto corpore, &in qua* libet parte eft anima, fed hic alia infurgit difficultas, nam in toto adefle non negatuf, cum fit ačlus corporis, corpus vero inclu* dit totum, an vero in qualibet parte tota fit, in hoc latet difficultas ; fed ut fequentifti- cubratione oftendemus fuppofita ejus in* divifibilitate, quam demonftrabimus cor- juetanfa dubitandi: Unde cum actus vi¬ tales non poffint elici,nili ab anima fub* fiantialiter pradentet, & cum hsec indivifi* bilisfit, utvidebitur, fequitur, ratione il- luas indivifibilitatis totam-effe in qualibet corporis parte , alias non eifentialiter in qualibet parte operaretur, fed per quandam folummodo irradiationem , vt dicitur de fole, qui operatur per radios fuos folares ; a- liter vero contingit cum adtibus vitali- bus, qui immediate eliciuntur ab ipfa fub* ffontia vit*, iila vero non poteft agere it* di* »$i( m )f& diftans; ergo ibi debet efle informare a ni¬ ma , vbi eft operatio i & fi hoc negetur vix oftendipoteritinquaparte corpons fit ani- ma: quare ipfe Ariftoteles eam definiens , 2 , ttxt. ejus definitionem orditur- ab effe&ibus,^. nempea notiorinobis, cam ex adibusvi- talibus fačilis fit cognitio vita; ; nullius e- him momenti eft, quod ab aiiquibus adfer- tur,quod operationes qusedam , quse in ali- quibus partibus exercentur, qudd prove- niant a fpiritibus a corde, v el cefebro tranC. miflis, nam negandum non eft, fpiritus a. nimales tranfmitti a cerebro, vitales a cor¬ de adreliquaspartes animalis pro exercen. dis fun&ionibus animalibus i & vitalibus neceflarios, ipfimet tamen adverfarij ne- gare non poterunt neceiTum efle ipfam etiam animam adefle informative cum a- čfio vitalis non poffit procedere, nifi a prin- cipiovitaliintrinfeco fiquidem, fiquidab ■ aliquo alio extrinfeco movente moveatur, non poteft tališ motus dici vitalis,alias mo. tus lapidis ab homine illi impreffus , & mo¬ tus Caeli ab Intelligentia caufatus dici pot fent adus vitales, & fic verum eflet dicere lapis, ac cadum vivit, vnde fpiritus funt conditio neceffaria , non vero principium opera ti vum. Quomodo autem anima fit in toto, & tota in qualibet parte adeo obfcurum eftjUt Scaliger admiretut offufcationem intelle- dus . 4g(H2)gS» 307.Jeli humani in fuis exercitationibus viie- 2j. mus inquit anguflias najin intelle&us , qui di- cere aufus eft ,fefe comprebendereJpecies fub • Jlantiarum , quin latetnos exquifita lila cognu tio ,fcilicet, cjuomodo ex duobus vnum fiat , quomodo forma. fit intoto } & in quacunq«t p ar te tota, adeo divina res]forma ejl, vt cmii fit fubflantia, aliam totamfui impleat fubfiart- tiam, it a, v tex vtraque fiat vnum. Quurt vlterius difquifitio moroji , atque fatagentit črnimi ejl , humana enim fapientia par s eji, qu namfianima refidet tota inqualibetparte, quomodo igitur , quod continuo expefl* mur,ex accretione,& generatione nov* partisadinformandampartem novam ex* tenditur anima ? nam prima fronte vide* „ tur migratio forma; de fubjeclo in fubje* tlum, quod in bona Philofophia parado* xum efl , imo videtur hoc modo anima pet fe mobilis contra Philofophum , qui Phylicis docet iola corpora per fe mobilis efle, & in libris de anima, hanc tantum mo; bilemefleper accidens ad motum nemps corporis. Zabarella conatur multis verbotu® Cap extenfionibus fatisfacerehisobječlionibus lS deaccretione,&utfolveretha;cdao dufr a duplicem generationem anima; ilatuit» *t§(XI3)g3* _ _ quarum prirnam propriam , impropriam alteram appellat , illam generari in corde tanquam prindpio vit«,in eodem educi de potentia materije; hanc vero adnatis cordi caeteris membris innafci in eis animam , non vero ampliusperedučtioftem e mate. ria, fed per derivationem a corde , Sr. per iii. fluxumab illo principio ad alia omnia,& hocmodo iolvitdubia; inquit enim, non tranfit de fubječlo infubjeftum, fedperiri- fluxum abanima cordis informatur & noi. vagenita materia, fi enim anima dividua eflet, & vna pars tranfiret ad informandam aliquam aliam partem corporis novitet ge- nitam vera eflet tranfitio de fubječlo ad fubje£bim,&tunc veram foret qu6dlibet membrum ab animali feparatum alitjuan- diuviveret (intelligendum eft de animali perfe&o) fiquidemfi membrum non fra- betanimamacordeinfluentem, fedinipfo primo inftanti exortam,nulla erit ratiocom vincens, cur membrum feparatum a. toro non poffit aliquandiu animam retinere , cum fubftantialis interitus non fiat nifi pra?- via alteratione, qu:s fubitanea, & inflan- tanea efle non poteft 3 fed necefle eft eam fie- ri in tempore 3 & idem fentit dicendum efTe qualibetparticula carnis : quodtamen ex- perientiie ,8i fenfui repugnat, alias quoque adducitrationes ad fuam mentem confir- mandam,quaspra?terire duxi ne nimium H in *8(ii4 W in longum videar hanc qu*ftionem pro. trahere. Dicoverohicnon qua?ri fblum de a« nima vegetante, ut Zabarella videtur in- telligere, ex eo quod triplex principium di- ftin&um ftatuatin homine,fedde anima fationali, qu* gaudet privilegio vnius fo- lius principi) virtualis tamen, in fe conti- nentis eandem facultatem , quam in di- verfis fubječtis animatis diverfa habent s Tesc P r i nc *P' a > binc rečte cum Ariflotele de ge. 41. S' n erat: animal: dico materiam ,& quantita- 42, tem minui, formam vero manere, & ad materi* partes fluentes,non fluere animaffl feu formam, fed totam remanere, & ad re» liquam materiam reflringi ; etenim fi fub- ftantiamquoqueformalin particulis mate- fiae fluentibus , & fluere cum materia exifti- maflet, nullum materije, & form* difcri- men flatuere potuiflet ratione fluxus,vel permanenti*,nam eadem ratio de vtraque eflet , quare hinc eruitur ratio quod non tranfeat de fubje&o in fubječtum, quoniam hoc denotat, deferto primo fubje&o tranfi- tionem ad aliud, quod de anima indivifibi- li fejunda a materia , nullatenus partes quantitativas habente aliter fentienduffl efl j hinc fi ignotum nobis eft tantum my- fterium , quomodo id fleri poffit admire- mur potius anim* excellentiam cum Sca- ligero loco fupra citato , quam inveftig 6 ' ffiUsCreatoris admirandum arcantim,narti & Ariftoteles folummodo comparative de- fcripfifle videtur. dum comparat corpus v- tri aqua fluente pleno quod augetur, vtri dicit fimilem efle formam ejus,quod auge¬ tur, aqua -vero fluenti fimilem efle mate- riam; aqua enim femper fluit per vtrem manente tamen vtre fine fluxu,ficut etiam forma ejus quod aUgetur,nonfluit: hujus etiam opinionis fuit D. Thomas eum mul- tis aliis, & refolvitur pariter fecunda diffi- cultas, qua dicitur, fi eodem anima infor- maret partem noviter genitam, foqueretur quod anima moveretur, dicimus hoc mo* veri dupliciterintelligi,aut enim provt di¬ citur anima intelligens movere, aut provt mo veri competit motui locali, qui per a- quifitionem novi, ubi fit deperdito prio- ri,& fecundum hunc fenfum Ariftoteles non admifit motum in anima, nam cum impardbilis, acindivifibilis fit, non tranfit de fubje&o in fubječtum, neque ei compe¬ tit motuslocalis,movetur vero ab intrin- feco, dum operatur, imo principium eft motus localis, licet ipfa eo motu non mo. veatur,nifi ad motum corporis ; etenim pertračtans de anima duplicia ait reperiri ^ genera animatorum ,aliudfe locomovens,^ e *‘ aliud fe loco non movens,fubditque di&um Xex. ti. fit folum , qu'od anima, eft horum di&a funt principium : quapropter , ut optime H z Za* I *8§(il6)§fc Cap.z 2 . Zabarella annotavit de accretlone, &nu- tritione, Ariftoteles triplicem accretionis conditionem ftatuit, quarum primam, 3 uod ea fiat ex materia extrinfecus acce- ente,fecundam quod idem auodaugetur, numero ab initio vfque ad finem perma* neat,& tertiam demum qu6d non totum folum,fed omnes partes aliquod incremen- tum fufcipiant, verum quomodo ex acce- dente materia corpus vivensaugeatur: vi* lih,s. deatur Philofopbus, qui inPhyfica aufcul* tationeaccretionemab aliis mutationibus fejunxit ratione terminorum, qui ex diver* . _ fis cathegoriis deiumuntur ; generatio fi« rc " quidem, &interituseft mutatio defubftan- tia in fubftantiam, alteratio de qualitate in qualitatem,& imminutio de quantitate in quantitatemjetiam latiode loco adlocurni quare inter has omnes eft differentia eflen* tialis defumptaa terminis,undeaccreta a- liquapartecorporis, non dicipoteft accre- ta&anima* quia nullam habet dependen- tiamaquantitate, & cum quantitas,ute« j xiftimamus ? dicatinfuo formali conceptU j principium impenetrationis, quod nec a- nimae, nec Angelis competit, hinc reSte dicitur animam ad informandam novam aliqnam partem materia;, non extetidi s car 4 < 3 uantitativ ^ c °ext en di •. Opare Fortu- *’ ^ niusLicetusde animte coextenfione', du- plicem ftatuit extenfionem jUnam magm* r tudi« 38(H7 )8& tudinis, ac materialem , qU32 foli quante> corporeo ineft, alteram formalem, ac fub» ftantia? incorpores ,& addit, quod etfi hae duae extenfiones materialis fcilicet & for- malis, analogiam, proportionemve intec fe habeant, quod utraque certis terminis remdefinitam coerceat, Deus enim folus totus ubique eft , in eo tamen differunt, quod extenfio formalis rem, cui competit non efficit de genere quanti , nec necefiarib divifibilem , five per le , live accidens s materialis vero extenfionem facit quan- tam j & divifibilem : & hinc Scaliger in fuis 2 j ‘ 9 . Se- exercitationibus declarat animam efle ex-^ at - J2 - tenfam fine quantitateprEedicamentali,di- ftinguendamqueefle extenfionem proprie dičtam ab extenfione analogice lumptaj extenfiopropriaeft quantitatis, & corporis, quae habetpartes ita dilpofitas, ut ubi vna eft , altera efle non poffit: animavero etfi corporibus conjungatur tanquam ens in- completum, quia corpora dimenla, Sc ex- tenfa informat, & ipfiuš virtus repletiva, quod magis proprie putamus competere, quam virtutis extenfivae nomine, tanta eft, quantum corpus ipfumjCorporis dimenfio, & ipfum, quantumlibet excrelcat , nulla parte addita replet,nequeenimaliaanima? pars eft in oculo , alia in aure, nec in juve- ne,aut viromajor,quaminpubere , &li- cet claudicet fimilitudo, quia Deus a fe ipfo H S «ft, . . 1 efl j tamen, ut hic immenfus & infinitus eft ubique, non habens partem extra partem, quiaeft ens fimpliciiTImum, aliquali pari- ter modo dicendum efl de anima, quia to- tum corpus replet, nec habet partem ex- tra partem, & quaj hucusque dieta funt de 1 anima rationali dičta efle volumus, quas- damenim animas confiftentes in efle com- plero quantitative, id efl fluere cum fluxu *.Te«. materiae certum efl ex ipfomet Philofopho ex libris de anima ubi docet, animas quas* dam fe multiplicare , ex eo quod aliqu£ plantae diviiiefejunčtceque videantur vive- re jpropterea quod anima quae efl in iftis, adtu quidem in unaquaque planta efl una* potentia vero plures, quod & in animali- bus quibusdam anulofis, & ierpendo pro- gredientibusconcedit,veram hoc ad no« ftruminftitutum non efl. Hocaliquibus deditoccalionem inveftigandi, fi Philofo- phus enim concedit in plantis divilis Vi¬ tam j quare non etiam idem erit afleren- dum de ijs , quas femine propapantur, ita ut dici poffit anima una, potentia vero phi- res, veram hoc obječtum nihil officit ijs» | quae hucusque dičta funt, nam concedimus libenter unam animam unumque princi- pium in homine,virtualiter tamen triplex, fed exhoc nihil inferri poteft ; fi enim pet ly potentia intelligant edučtipnem , quaffl longa multi verborum lerie demontiraj p - oi- mcmrn hituntnr, hanc fuperius non dari abundi oftenfum eft ; Anima ergo informat totum corpus, & fimul omnes partes, & ita qui- dem, ut tota lit in qualibet parte informa- ta ,tanquam forma immaterialis, carensq; omni quantitate, idque fieri per folam ex- tenfionem formalem fupra declaratumeft, quse congrue potius vocanda eflet repleti- va j replet enim informando materiam, ita, utfipars aliqua obtruncetur anima minor non fiat, & fi de novo partem aliquam re- pleat vel informet, neque major propterea fiat, nam nune non eft difputandum cum *Zabarella in libro de fenfu agente,ubi often-,, dit omnem formam efle fui multiplicati-^ vam,& defacultatibus anima?, docet ve- getantis anima? conditionem propriam e fi¬ le , ut generans exhibeat aliquid de fuama- teria, atque aliquid de lua forma ; quia cum in homine unieum tantum concedamus principium, nullo modo admittere poflu- mus, quod generans tribuat aliquid de for¬ ma , quia taliter tribueret aliquid de anima rationali, & ita pra?tereunda eflet creatio. Poflent quidem adverfarij inferre: fi anima rationalis eft tota in qualibet parte, ergo qua?libet pars hominis eft homo; ani¬ ma enim hominis tota unita materi* con« ftituit hominem, refponfio contra eos, qui dicunt animam principaliter, & eflentiali« ter relidere in corde, aut cerebro in aliis H 4 par- gartibus tantnm per irradiatiortem ; ergb cor eft homo , ergo cerebrum eft homo, Relponfio vero propria eft , quod ho¬ tno dire&e dicat totum compofitum exa- liima rationali * & corpore diverflrnode or- ganizato,&adonlnes vita; funcliones ac- commodato, quale conflatum non eft cor, ant cerebrum,hinc confequentia adverfa- rh claudičat. Nec panter quidquam ad rem facit, dum dicunt , tota anima rationalis eft in qualibet čorporis parte ; ergo ablcilsa mami tota anima tollitur, fic eadem anima eo- dem tempore movebitur, & quiefcet; iri una enim manu quiefcet, & in altera mo¬ vebitur; tertio ejusdem anima; potentise erunt ubique, ergo videbit in calcaneo , er- go audiet in oculo, & fic a par tinm enuine- ratione. Refpondendum ad primum negahdo Confequentiam ; nihal enim per abfcifio- nem alicujus membrifit aliud, quam quod auferatur pars unipnis anima; rationalis ad materiam illius membri, nec miruitt eft ; fiquidemin aliquibus animalibus amputa- tur pars anima; cum amputata parte cor- poris. Ad lecundum nihil abfurdi fequitur fi dičatur animam in duobus locis exiften- tem,inunopoiTe quiefcere, in altero mo* veri; movetur enim motu partis, & quie- fcit quiefcente parte altera. Ad Ad tertium dicimus, potentias iden- tificatas anima; effe intoto corpore, fimul, cum non diftinguantur ab anima realiter , negatur vero confequentia, quod indiffe- tenter polfint edere operationes in omni¬ bus partibus ; quia operari non poilunt nifi per organa,quae fi uniformiter extarent in omnibus partibus, line ullo fcrupulo con- cederemus confequentiam; nam anima u- titur immediate organis pro exercendis fun&ionibus, quare calcaneus nondicitur videre,licetinipfo entitative litpotentia visus; nulla enim in calcaneo funt inftru- menta requifita ad vifum. Unde rede dicimus , omnes partes kominis, qua* informantur anima quate- hus vnicoprincipio, participare entitative, & eiientialiter de omnibus gradibus fimul , &formaliterinfe continere omnesgradus, nempe vegetativi, fenfativi, & rationalis , & quia potentis organicse, ut faepe di&um eft operari nequeunt, nifi mediantibus or¬ ganis, hinc pro vida ,&lagax natura, cuiai membro donavitinftrumenta apta, & lufl ficientia ad operandum : etenim fi omnes partes corporis etherogenei ijs vniformibus organis Condecoraflet , non harmoniam, fed diffonantiam corporis conftituiflet, e- jusdem enimfpeciei operationes a qualibet feorfim parte editae fuiflent, lic difconcer. tus,nonconcertus fuifletin republicacor- H 5 porea, * 8 §( 122 )§It porea, ideo ergo rado hujus conclufionis defumiturex indivifibilitate ipfius anima:, ex qua manifeftum eft, quod cuilibet part! communicet informando totam liiam en- dtatem,&cumin anima rationali omnes tres gradus identificati fint, inde edam da¬ nim eft eandem communicare cuilibet par« ti omnes illos tres gradus ; mirum igitur non eft, quod videamus diverfitatem ope- rationum prodire ab eodem principio, fi« quidem cuilibet in Philofophia verfato conftat j quod fi forma aliqua plures gradus Metaphylicos in fe continens poteft tri- buere effečlum formalem lecundum vnum gradum jlicet non tribuat lecundum alte- rum, quod nihil abfurdi fequatur, & hsec fufEciant, quae hucufque didfa lunt. LUCUBRATlb XI. An Anima fit partibilis , & divifu bilis. Et an pot entia dijlinguantur realu ter ab anima. D Ivifibile tripliciter dici poteft, pro« vt & indivifibile $ illud quidem primo , quatenus conftat aliquid materia, & forma partibus ejlentialibus ; fecundo divilibile dici poteft Metaphyfice, cuatenus aliquid conftat genere, & diffe- ren« i *BS(i23)Si* .... rentia ; tertio dicitur aliquid divifibile in¬ tegrali ter 3 quia conftat partibus integra- libus. Primo igitur modo animam non efle divifibilem manifeftum eft , quandoqui- dem conftare deberet materia, & forma. Secundo modo neque, etfi anima fpi- ritualis fit, fermo eft de rationali, ratio eft , quia res fpiritualis dividitur in Angelum, Angelus vero in Michaelem, & Gabrielem metaphyfice, praetermiffis illis qui dicunt polle dari materiam fpiritualem, quod ad Philofophum nonfpecdat,- quaeftio vero eft, an anima quatenus fpiritualis eft, divifibi- lislit in partes integrales. Venim antequam vlterius proceda- mus inquirendum eft , quis fit conceptus entis corporei, & fpiritualis: res ergo cor. porea in fuo conceptu formali includit or- dinem feu relpečtum ad rem habentem partes integrantes, & ita res fpiritualis, qua; nulio modo refpicit rem habentem partes integrantes, unde corporeum refpicit rem quantam fcu quantitativam cum deperu dentiaab illa, aut cum connexione eften- tiali in a quod modus cognofcendi fequatur mo- dum eflendi, vnde modus cognofendi neU- tiquam perfečtior effe poteft modo effendi, menfuraenim ada;quata ipfius cognitionis eftipfa fubftantia cognofcens j nihil enim ita admquatum eft objedlum fubftantiae co- gnofcent,is,quam ipfamet fubftantia cogno¬ fcens , quandoquidem ficuti cognitio $ proprietas fubftantia cognofcentis, ita fib« lpfi maxime commenfuratur, vnde perfe- «ius fubftantia cognofcente non cognofce- turadmquate ab illa. His ita praemiffis de fpiritualitate, & materialitate quaeritur jmP an anima flodivifibilis. Ar ! ' * 8 |C «7)8* . Afiftoteles quidem inlibris de anima, 7 ^ videtur eam indivifibilem agnofcere, in 9? . pluribus locis id aflerere videtur, agit enim z.Tex. in Metaphyficis de intelle&u abjundo a-°> materia , qua?rit enim , an omne abium- tum a materia indivifibile fit, quemadmo- dum eft intellečlus humanus & paffim. Veram enimvero perfcrutanda eft ra- tio non rationalis tantum, Ted omnium a- nimarum. Anima igitur vegetativa,quatenus eft in efle completo, nec ordinatur ad alium gradum, divifibilis eft, ita etiam confentit Ariftoteles locis lupra citatis, v bi manifefte docet animam plantarum ,& ftirpium, nec nonquorundam animalium, unamefle a- čhj,quiafcilicetpartesunitaefunt inter fe, poteftate plures, quia deftručla unio ne par- tium integrantium , nihilominus vivuntj vnde & viridemramum ab arbore avulfum * vivere ac vegetari, qui, (I debito tempore plantetur, frondefcit, ergo retinet partem anima; non enim poteft eadem anima per partes difcontinuas in formare easdem. Delenfitivis vero major videtur dif- ficultas, & quia h*c in duplici funt diffe- reutia , aliaenimperfecla, imperfecla alia, hx , vt vermes, ferpentes, mufcac, & id H- milia qn*cunque ex femine nondncunt o- riginem,quorum etiam animam fatendum divifibilem & p ra ter experientiam } locis fapra » 8 §( 128 )§S* (iipra addu&iseft edam ipfa Philofophi au» thoritas: imo D. Auguftinus lib. de quan« Cap. j s. titate, fatetur experientia didicifle hanc di- vifibilitatem j vidifleque in muldpedebe« fliola partes fe&as moveri, qua; eum pun* gerentur,non iecus movebantur,& con« trahebant fe ,ac fi integrum animal eflet, Cap. j6. Ariftoteles de hiftoria animalium id probat exfpongea,qus fi abfcindatur, iteru foreut renaicatur,& Plinius idipfum confirmat ifl fuide hiftoria animalium libris: fi objeceris 9 • Ca P' vero Ariftotelem in libris de anima aiTeren« 4 /.Tex tem * n vtraque parte animalis divifa om« 94% ’ nes partes anima; reperiri, ex quo infern poflit, horu m animalium animas eum ex>- ftimafle indivifibiles, dicendum eft eum ib* non aliud inveftigafle, voluiflečjue , quaffl quodin qualibet parte manent principiu® motus,fensus,& appetitus ,ex quo liqui« do licet inferre in talibus animalibus, vi® appetitivam , & imaginatricem efle difr* 2.Tex. f am per totum corpus,quiafecundum ipf u r 20. met Philoiophum de anima , vbi fenfuSjib 1 etiamimaginatio, & appetitus. Quid vero de animalibus perfe$ lS fendendum fit, non ita liquido conft at > nam authores divifi funtin clafles, quorUj® multi exiftimarunt horum animalium e v divifibiles, & extenfas quantitative q ul ' dem: Alij vero exprefse id negarunt, lta auidem vt totam admiferint in toto, & t0 ' 1 tam * 0 |( .«$>)§?» tam in qualibet parte 3 nec in hoc differre ab anima rationali, cum hac fola diftinčtip, ne, quod rationalis independenter a mate- ria informet, fecus illa, quam educi fta- tuunt. Primam tenuit Scotus in 4. dift. 44. qpaeft- I. n.I I. Capreolusin 2.dift. quaeft.I. Soncinas 8.Mtetaphy£ quaeft. li. Zabarel- ladepartibus 3mmarum cap, n. Soarius difput. 15. MetaphyficEe fečt. 10. nnm. 32 » vbi exprefse revocavit indivifibilitatem, quam juvenisdocuerat,inlib. J. de anima cap. i7.Toletus 2. de anima quasfl. 5. Dan- % dinus 2. de danima digreff. 8. plurimique alij. Secundam yero fuftinuit D. Thomas l.part. qua:ft. 76 art, 8. &2. contragentes cap. 72. Conimbricenfes; Albertus, Čaje. tanus, & fere omnes Thomift®. Primam fuftinendam cenfeo,divifibi- lem ,& extenfam,qu£e magis arridet. Probatur cum Rubio de anima trakta¬ tu de modo informandi; fi forma bruti fo-2 ,Qu& ret indivifibiiis, idem corrumperetur , &Jlio 3, noncc rumperetur; abfciflb enim pede bo-”. 103, vis, illa forma pedis materiam infprmans corrumperetur , & tamen fimul non cor¬ rumperetur , quia eadem indivifibiiis ma- maneret in reliquo corpore ; & fi dixeris 3 idem dicendum efle de abfciffione pedis in homine, falfum eft, nam anima rationalis 1 • non *!t§( I30)$ji nondepeudet a materia quoad fiiam effe, quod eft dicere radicaliter , anima vero bo« vis,cum educatur juxta illos abfolute de« pendet a materia ; ergo corrupta materia pedis bovis, & anima quae informabat cof« rampi deberet ; ergo tota,fi indivifibilis eft. Quare anima bovisita informat ma« teriam in qualibet corporis parte ethero- genei dependenter a materia, fiquidem di« cunt educi e potentia ejus, vt idem fit di« cere definere illam informare parteni) quam informabat, & definere eife , qu‘ a non poteft abea naturalitet feparari, atqus adeo fic anima corrumperetur abfcilTo pe- de,permaneretque in reliquo corpore,quod minime dici poteft: anima vero rationalis» vt fupra di&um eft, cum non dependeat * materia, nec habeat principium impenetra* tionisfedfitfpiritualis, binc poteft a toto corpore feparari, & a qualibet parte corpo* ris mutilata per folam ceflationem infbr* mandi nonperit, fed remanet eadem in 2 ' liispartibus informativa, itaque neque d i J finitefle, neque ferecipitad informand jS alias corporis partes, fed folum definit io* formare illam in aliquo corpore perm 2 ' nens. Obijcietaliquis diet um Ariftotelis Crfp. r. libro de juventute, & fene&ute,cujus v er ' ba fant hsc: infečia animalia cjualid fa* 1 * ’ tejfa) *pes & Jbnilia , etiam poji divifio# e!,i *4cm)38* vivunt j optimi autem conftituta animalia , hoc non patiuntur, propterea quod natura ipfo - rum ,vt pojfibile ejimanere, vnaeji: exquo arguuntexmente Philofophi animam ani. mantium perfedorum efle indivilibilem. Refpondendam eft,quin imoexhoc nos nonpofle expifcari animže perfedorum animantium indivifibilitatem, fed Philo- fophumhoc loco folumodo velle oftende- re perledorum animalium animam mane- re vnam, fed infra latitudinem entium di- vifibilium; nam illa entia, qu£e ita poflunt dividi,vt partes divifas maneant fub eadem forma ficut infeda habent minorem v- nionem, animalia vero perfeda, quorum partes fedae non retinent eandem formam , habent majorem vnitatem, feu vnionem, licet eorum animse non fmt indiviiibiles. Quare 11 animae perfedorum animan¬ tium, neque exlenfe eflent, neque divifi- biles, fequeret ur eas non efle materiales,na- que edudas juxta adverfariorum opinio- nem, imo neque dependentes a materia, confequens vero falfiffimum eft ,quoniamt fola forma lpirituaiisindependens eft a ma¬ teria, & feparabilis ab illa, unde incorrupti- bilis, & immortalis, vt videbimus. Confirmatur ylterius conclulio: vel anima bovis educitur tota juxta adverfa- riosex quacunque minima parte fubjedi, vel non, 11 non } ergo clare patet illius di- i 2 vili- vifibilitas ; fiquidem pars educeretur ex partefubječfi, & altefa ex altera parte fub* je£U,fi dixerfis vero,quod tota j ergo fub* lataquacunque minima particula corporis corrumpiturtota anima ,&cum experiei> tia doceat Bovem fublatis multis corporis partibus adhuc vivere , reproducetur ea* dem anima, vel alia diverla, ac proinde in »utritione bos continu6 corrumpitur, & reproducitur, vel corrumpitur vnus ,&re* producituralius. Ulterius fi animac brutorum eflent in* divifibilesfequereturquod accidens poflbt mutare, fubječtum, etiam partiale, quod eft contra illos , fequella vero fic probatur i animas fi eflent indivifibiles mutarent fub' ječlum a quo dependentcum educantur® potentia ipfius, led hoc eft contra eosdeir« ergo probatio vero majoris in hoc confife b 3 uod agente calore naturali materia femp er eperditur, ergo & forma, & rurlus ani- mal continuo nutritur, ergo etiam form* aliam, & aliam materiam femper a qua d«* pendetin produci,& confervari inform aC > ergo mutabit fubječlum ,• fed quid eft op uS tam laboriofa probatione , nonne anirn* perfe&orum animalium pendent a m^ te ' ria, vt fubječto ? ex quo nulla eft difKc u ’' tas inferrendi, ergo funt divifibiles, alias> & has creari deberent ; notum enim eft o*' nibus re&e Philofophontibus, qu6d resin- divlfibilfs nullo modo pendere poffit a fub- jedo divifibili in genere caufe materialist ergo fi pendet anima a materia eft divifibi« lis ; nam fi aliquidindivifibile pendere pot fet a fubjedo indivifibili, vt anima bovis indivifibilis, vel dependeret ab omnibus, & fingulis partibus materia? quas informat, tanquam a caufis totalibus totaliter con- currentibus, vel carte partialiter partialita- te caufe, primum dici non poteft ; quia idem effedlus nequit naturaliter pendere a duabus caufis totalibus: neque fecundum, 3 uia vbicunque eft adxquatus effedus, ibi ebet etiam efle ada?quata caufalitas, (al- tem naturaliter, quod maxime verum eft ^ecaulamateriali, qua? certe connaturali- ter non poteft caulare effedum, nifi fibi in¬ time pra?fentem per caufalitatem, qua? fit fuftentatio ; ergo cum tota anima bovis iupponatur tota in materia capitis, ibi de¬ bet efle ipfius ada?quata caufalitas, & fic re- liqua? partes materiae caufabunt effedum , (eu animam bovis. Et licet Ariftoteles loco fiipra citato de juventute, & fenedute videatur velle animas infedorum & reptilium efle divifi- biles, indivifibiles vero perfedorum, in- telligendus eft non in fenfu litterali, fed Philofophico ; fiouidem, ut didum eft eo loči mens ejus eft oftendere animas perfe- člorum animantium efle indivifibiles in I 3 ordi- ordine ad effe&um vivendi, non autem quo adentitatem ,quiafcilicet pars fepara- taanimalis perfečti, vt fupra dičtum eft, non vivit,quod fi aliquanao moveatur ille motaš refunditur in fpiritus vividos ani- males, non autem in animam, quandoqui- demidemetiam aliquando accidit in ho- mine at vero infecla (e habent ficut ani- mata, vt inquitPhilofophus, qua;per divi- fionem non flatim perdunt formas, quare licet Ariftoteles tefietur le vidiile arietem ambulantem detrunco capite, & Galenus vi&imas ambulafle, ha?c dicenda funt non naturaliter fačta, aut certe C ita, id evenif- fe ob vegetam complexionem , cujus fpi¬ ritus animales,ita folidi, & bene complu- xionati fuere , vt ftatim pereunte forma diflipati nonfint: vel certe id evenifle vir« tute Dei, vel Dcemonis, Divi enim Pauli caput traditur truncatum loquutumfuilfej & D. Dionifium abfcifum proprium caput ad duo milliaria transportafle, fed quod ac¬ cidit virtute authoris natura;, naturae non eft tribuendum ; quienim ex nihilo cunft a produxit, non eft mirandum li ad ejus nu- tum tremebunda natura ipeculetur ejus prodigia. Patet igitur,fi punflum Ut animal ftn- tim fe contrahitetiamin alia parte ,ita, vt & in illa fe fentire demonftret, non enim Jioc arguitur indiviilbiiitas anima;. alias& in«' infe&a ,& animalia anulofo gaudebunt am- ma indivifibili, fiquidem & hoc contingit inillis; fi enim pupugeris limacem, fe con- trahentem toto corpore confpicies, & ta- men non concediturei anima nifi divifibi- lis, hoc igitur contingit non ratione entita- tis } {ed continuitatis: &licet potentiaea- nimalium perfečlorum ie(e mutuo impe- diant, fiauidem operante v na intense qua- ilcogituraltera defiftere ab operatione, ex quo male aliqui videntur defumpfifle indi- vifihilitatem animae, etenim idem contin- gitin infečtis; fit ergo ceflatio in altera par- te, quia fpiritus ad ačtionem neceflarij om- nesevocanturad vnampartem feupoten- tiamintenseoperantem,ita enim ordina- taefuntpartes ad invicem ,vt in Republica corporis vna fuccurat alteri,dum ad bonum totius aliquid agendum eft. Reftat adhuc inquirendum cur ani- ma; animalium perfedorum, cum juxta di&a fint divifibiles, non asque divifes ha- beant operationes aliquas ac anima? infe- čdorum & plantarum, aut cur ad defitio- nem partis alicujus, alia? disjunčte etiam pereant, cum tamen habeant fuas debitas diipofitiones. Hujus ergo qnasfiti dup.lex affignari poteflratiojprima quidem ftatui debet ra¬ tione perfedionis anima;, qu£e, quo perfe- čtioreft, eopartes illius habent majorem I 4 intei Inter Ce connexionem, & dependentianlj propter Ipirituum, & fanguims communi- čationem , qure commumcatio delirtit,fi akera paftium j maxime refidente in parte principalihaberi non poteft, vnde Ižefa par¬ te ptincipali Corde, vel cerebro, buš peric anirnal, quia reliqu* partes ,vt vivant requiMrtt conjufl&ionem ,& con- nesionem cum paf tibus principalibus; fub- lacis enim dilpofitioilibus debitiš in parte pfincipali, ibi parš animae tollituf, alibi et- jam confequentef debet fecundum aliaS partes perire s hoc vero non fit id infečtis & plantiš j qua? cum fint animre valde impet' fe&ae non exigunt tantam ofganorum & di* ipolitionum varietatem, imo appetitus,& phantafia in imperfečlis animalibus viden- tiir difufa pef totum corpus, nec habent in vna parte determinata, veluti habent ani- ffialiaperfe&a, qua» phantafiam habent in Cerebro, a quo potentia loco motiva pen- det j in Corde vt čommunis eft opinio reli- det appetitus, hažč autem omnia in illis Vniverfum corpus diffufa funt j nec habent in Vna parte determinata * provt habent ifia j proinde mirum non eft li in animali¬ bus imperfečbs partes feparatde vivant. Secunda rado eft ,li dixerimus perfe- člorum animalium partes fibi invicem fub* ordinatas efle j ita vt qurevis pars exigat o- tnnes dilpofitiones animae, vel pro fe> vel pro S >ro aliis partibus; eo ipfo etenim,quod de- inant difpofitiones vnius partis principa- lis definunt etiaffi alise partes anim;e,quaJ 6xigebattt iilas difpofitiones vel pro fe, vel pto aliis,nec illis eft debitus concurfus con- fervativus finepartiam aliarum, qu;e prae- Cipuas funčliones exercebant continuatio- ne, hoc in infeclis, aut plantis nullomodo accidit, quia vbique habent pattes & di¬ fpofitiones fere *quales, & homogeneasj nonenimexigunt organa etherogenea ,ut demonftrat experientia, proinde cum ha- beant easdem fere dilpoficiones in vna par- te, & organa ejusdem fere rationis, quas habent in aliaparte, non eft mirumquod vivant partes etiam feparats, ficat forma Inanimatorum etiam leparatas informant corpus, quamvisinfeda majotem organo« rum, & dilpofitionum exigant aliquo mo¬ do , quim corpora inanimata ; hinc ex di. dis pars leparata in animali perfečfo cor- rumpitur, quia operari non poteft, non ha- bens dilpofitiones requifitas ad operan- dum, tališ enim pars anima* requiritfimul plures, & certas difpofitiones in diverfis partibus fubjedi j fiquidem vna pars lecun- dum operationes fuas dependet' ab aliis prscipuis propter connexionem de qua fii- pra didum eft. Unde ex Ariftotele de animaj omnes partes anima; infedorum manent in vtraq$ r I 5 par -* 1 »JS§(I3S)|3* partedivifa, aliter vero in perfe&is in qui- bus j ut dičtum eft, apprehenfio reperitur in cerebro, appetitus in corde, ideoque Phi- lofophus eo qu6dininfečtis, & imperfečlis etiam partes divife vivant, eorum animas divilibiles ex infallibili conjeclura ftatuit, non tamen propter hoc folummodo illo* rum divifibilitatem agnovit. LUC UBRATI O XllT Cujus rationis ftnt partes anima An anima raiionalis fit extenfa ? P Rshabitis fupra expofitis videnduin nune eft, an partes anima; divifibilis flnt homogeneas ,an vero etheroge* Cap. 2 . ne% • Soarius quidem de anima, & alibi, 19 " docet, quairdibet partem anima; divifibi* lis conftare pardbus (pecie incompleta di- verfis j fpeciem vero incompletam , non intelligit eflentialiter ,^ed integraliter, it* v t in animali pars illa anima;, quse informat os ,fpecie incompleta differat ab illa, qu« informat čarnem, & lic de ca;teris. Alij vero contrarium aflerunt 3 docent- que omnes partes anima; efle homogeneas, & totam diverfitatemorganorumeonfifts* re in di verfitate aecidentium. Hanc fečtan- darn omnino cenleo , qnae maxime con- for* formis eft menti Ariftotelis, qui fčribens de J% Tex, anima, inquit: videntur & planta? divifaejj. vivere,& infe&orum qua?aam tanquam eandem habentia aniraam fpecie, & fi non numero, & iterum partes anima; ad invi- cemejusdem funt fpeciei,& toti. Verum antequam ad ulteriora deve- niamus,fciendum eft dum dicitur partes a. nimaeefle homogeneas, & ejusdem fpeciei {eurationis,intelligendumefle non de par- tibus integralibus & entitativis ; hoc enim modo noneft tota inqualibetparte, & ta- men tota quo ad effentiam, nam in quali- bet particula albedinis eft tota entitas albe- dinis. Jam erg6 probatur aflertioanima ra- tionalisinformans omnes partes eft indivi- fibilis, eadem numero & fpecie , ergo non poterit conftituere partes etherogeneas ipecie partiali diverfas : antecedens mani- feftum eft, confequentia vero probatur; quia diftindtio fpecifica defumitur a forma , fed eadem anima rationalis informans Cn- gulas partes non diftinguitur a (e ipfalpecie partiali, ergo non poteft conftituere diife- rentiam fpecifiam partialem inter easdem partes j non enim aliter conftitueret,& cau- faret ,quamdando fe ipfem, quidquid de vnione dixerint falium eft ; nam in aliis quoque viventibuseft unio fubftantialis, quae aptaeft idpraeftare seque ac illa,&ta- men nonprteftat. Cia. *G$(i4o)§9* Clariffime vero argumenti roburo* ftendit quorundam arborum ; pracidantur enim radices falicis figanturque in terram nonne agunt, & inarborem excrefcunc quomodo vero id fieri podet fi anima, qu* eft in parte radicis avullae non effet ejusdeffl rationiscum anima todusarboris 't vndefi inpiantis anima eft homogenea, curina. nimandbus id negandum erit,ratio nott videtur; & fi qu«vis pars anima; divifibi- lis lit e jusdem rationis, non fequitur, qu6d cuilibec pard competat definitio anim*i Verum quidem eft quod qua?libet pars aqu* eft aqua, at non tota aqua, v nde pars ani¬ ma; endtati v e non refpicit ada?quatum cor¬ pus organicum, & ideo illidefinitio vt fic non competit, quae dicitur quatentis eft apta informare totum corpus, & quatenus illa fuum perfečfibile refpicit, nam aniifl* definiturper corpus organicum, veluti p eC adxquatum perfe&ibile, partes vero fing u ' las anima non refpicit, neque informat tafl* quam adacquatum perfečlibile,fed tanqu afll inada;quatum,hinc fingulis partibus no® Convenit definido. Nec valet inftantia» qua? adducitur ex diverfitate difpofitio- num cujuslibet pards,quoniam fi ex iftj* arguendaefletentitas anima? diveria,quid diceremusdeanimaradonali,a qua exof- dium ideoprobationis defumpfimus ? ha?C «nim informat corpus multiplicibus coagu- * 5 f( 141' latumorganis, nemo tamen ex hoc ejus e- therogeneitatem eiicit ; iiquidem operatio- nes diverfa? diverfum requirunt tempera- mentum, apprehenfio humidum, reten- tio ficcum,& fiquidem bene dičtum eft, male argui ex diverfitate operationum, di- verfitaspartiumanims, quod nullo modo inanimam rationalem cadere poteft, quae una fimplexque entitas eft, & qua? juxta o- perarionum diverfitatem diverfimode mo¬ dus ejus operandi nuncupatur , potentia- ruminfignitus titulo ,inquirendum modo eft , an ifta* potentiže realiter diftinguantuc ab ipfa anims (ubftantia, an vero tantum lecundum rationem. Antequam quidquam hac de re fta- tuatur fciendum eft illud realiter duplici ter ^ fumipofle,vtoptiine Zabarella de.facult: animsprimo quidem modo diftingui ali- quid dici poteft realiter per difierentiam fubječti, fic Ariftoteles dixit materiam, & privationem non effe diftindas re, id eft lubječto; altero modo dici poteft pro eo, ouodeftefleresdiverfas, & fecunaumeft. fentiam diftindas etiam animo non cogi- tante, fic dicitur materia diflincta a priva- tione, de prion modo hic non eft quaeftio j fiquidem in eodem vivente facultates,& anima ipfa diftingui fubjecto non poteft j juxta ergo acceptionem fecundam acci- piendaeftinterpretatio, id eft an potentiže (eu »lf( 142 )§& leu facultates animae fint aliquid reale,& realiter diftinčtum eifentialiter ab ipfiusa« nimae fubftantia, tanquam differentes inter rem,&rem. D. Thomas in Prima parte furrim* guaeft. 77. art. 1. & in 1. fentent. diftinft. J- quaeft. 4. art. 2. quem lequitur fcola Tho. miftarum,& plurimi alij cum eo exiftima- runt potentias efle qualitates fecundae fpe- ciei, emanantes abeflentia animae, quare realiter diftinčtas ab entitate animae. Durandus in I. diftinčt. 3. quaeft. 2< Solius animae vegetativae potentias docet identificari cum ipfa anima, fenlitivam ve* ro & rationalem diftingui realiter. Scotus cum omnibus afleclis in 2. di* IKn&. 16. & in 4. diftinčt. 44. quseft. 2.n'5* vultdiftingui formaliter, quemadmodum diftinguntur , diverfe formaliter ejusdeffl entitatis. Alij vero volunt identificari, led 6* lum ratione diftingui ,ita Gregorius Arini 1 ' neniis in 2. diftinft. 3. quaeft. 2. art. 3. 0 ' cham. ibidem quaeft.4.& paffim nune i e * centiores. Zabarella vero de facult. animae ; k- quitur quidem fententiam Thomiftaruni > led conatur aliquo modo eam refbrmarp) ftatuitque potentias animae diftingui q ul * dem realiter ab anima tanquam accidentia a fubftaniaa, ita tamen, vt non fint agentia- »&§( 143 )|* media inter animam & operationem , fed folumodo efle conditiones & aptitudinesad operandu m, hancque aptitudinem habere aliquo modo rationem privationis,non ef- fe vero privationem, fed potius reale ali- quid & pofitivum, & hanc aptitudinem pr«fupponere in eadem re aliam naturam priorem,quaminfequitur; fiquidem ope- ratio fit ab ačtu, fed quia & hic non mul- tum deviat a Thomiftis , nec quid fit illa aptitudo habens rationem tantumodo pri¬ vationis j licet privatio non fit non fatis ex- plicat, his praetermiffis, Advertendum eft varias efle poten- tias,quaedam enim nullo padto pendenta materia & quantitate, ideoque ipirituales cenfentur, vt intellečlus & voluntas, alise organic« dependentes a materia &quanti- tate, tanquam principio impenetrationis (huculque de potentiis mentis humanse) etenim de potentiis brutorum, cenfeo nul¬ lo modo dubitandum efle non diftingui eas ab anima materiali : qu:eritur er go in ho« mineutrum identificat« fint čum mente hominis, nec ne ? & hic non foium qu*ftio eft de immateriabilis intelleČlu nempe & voluntate, verum etiam de i pfis organicis, ut phantafia, appetitu fenfitivo, potentia vifiva , auditiva, generali v a 3 nutritiva,' locomotiva? Dicamus igitur, potendas inorgani- &U44)§fc, - cas nullo modo diftinguj realiter ab ipla ef. fentia animse rationalis, idemque ene ap. pellare potentias animse, ac animam ipfam; diflingui enim aliqua realiter inter le qvx nullo pačto leparari poiTunt credibile non eft, led potentiae inorganica? ab anima lepa« • rarinonpofluntper quamlibet potentiani) ergo fabulose diftingui non debent ab anima; etenim nullum eft fundamentum afterendi eas diftingui ab illa, etiam de po« tentia Dei abfoluta ; nil enim opus eft quaerere potentias fuperadditas, fi anima perle ipfam eflepoteft immediatum prin* cipium liiarum operationum;dixi enim ali« cubiin principio ,(ubftantiam efle princi« pium immediatum operandi fruftraque fta« tui aliud medium, ac proinde entitas, qu» per le ipfam poteft dare effe&um formalem non indiget luperaddito, ergo etiam enti¬ tas effečbva, quse fe ipfapoteft efficere non indiget potentia fuperaddita, hsc manift« s.Tex. fta mens eft Philolophi de anima, ubi intel« J ?« lečtui funclionem,' voluntatis attribud; quse juilio eft.Dato vero quod etiam pefi°* concelfum diftinguerentur potentiae ab a ' nima,, ea nihilominus eft immediatu prin« cipium effečlivum, &receptivum ačtuum Vitalium, ergo fruftraneae lunt potenti* illa e- manatio nihil cbnfert huc ad meritum,’qui- nimo riaturalis emanatio eft aclio proprie di&a, ergo anima vel fubftantia erit imine- diate operativa actione emanativa. Nec abftat quodPhilofbpus in Metaphyficis df- cat ačtum & potentiam effe in eodem g e ' ilere, fed aclus vitales funt de genere qua- li tatis, ergo & potentia, ergo potentia nofl poteft efle fubftantia , alias accidens eifet fubftantia* Dicertdum eft eandem rem conftiw* poffe in pradicamento fubftantire & qualr- tatis fecundum diverfam confldeta tipne#* ideo rton obftat, quo minus dicatur quafo tas , & identificetur animae. _ Quare Ariftoteles pofuit quidem p°' tentiam in prardicamento qualitatis, n0li vero fimpliciter& fecundum fubftantiam, fed redti&ivd , & fecundum conceptuff 1 , feu metaphjrfice ; nam ficuti fignificata* potentia nominequalitatis, quamviš inj? poiW ^( 149 ) 1 ? poffit efte fubftantia, ita reducitur fecurt- dum modum fignificandi ad qualitatem, ficutietiam quantitas, quas eft idemcum fubftantia |materiae , folum metaphyfice conftituit diverfum prasdicamentum a fub¬ ftantia ,ad modum quo adio & paffio,S|c vbi ,quarePhyfice loquendo , Sc vniverfa- liter falfum eft, quod potentia &; ačtus line in eodem genere,explicarienim debet; di- cdum Philofophi, intelligendum ergo eft , quod id quod eft in potentia Logica refpe- £tu fui , quando eft adu non debeat efte di¬ verfum aut genere , aut fpecie, aut etiam numero a fe ipfo, vt eft in a&u Phyfico. Et licet vlterius Ariftoteles dixerit po- tentias eiTe fufceptivas magis & minus, quod fubftantiis non competit:itemquod definiat animam efte aclum corporis, intel- lečtum vero non efte ačtum corporis,men- temque ita efte in anima, v t vifus in corpo- re, non bene per hoc concludi, quddpo- tentiae diftinguantur ab anima, Etenim diftinčlione opus eft, poten- tiae funt fufceptiva:magis Sc minus habito refpedu ad fabftantiam negatur , quo ad modum facilitandi, & conftituendi habi- tum conceditur, nam habituspoteft mams & minus intendi, &; juxta iilud magis & mi¬ nus facilitaturpotentia,oftendant vero in quo loco Ariftoteles dicat intelledum non efte adum corporis, bene dixit quod intel- K 3 Iedus 7.Tex. 6s. . _ /. : te&uš fitimmixtus, & quod nulli partkaf* poris fpecialiter fit adcliclus , ita vt fepara- tuspolfit confiftere ficut ani ma,abter quam phantafia, feu potentia vifiva, qua? poten- tm ita funt mixta; corpori, v t non poffin' eflefecundum id quod dicunt inre£lo,& inobliquo finecorpore v quatenus tales funt id eft potentis organica?; & licet intellecius intelligat, & forte non amat,& voluntas amet & non intelligat, hoc diftinčtionem Oon parit j quia intelledlus ad inteHigen- dum lufficienter determinatur per fpeci# impreflas,ad volendumvero per propofi- tionem objedli, & alias difpoGtiones,di- &um eft forte, quia cum eadem fit atiinU qua & intelligit, & amat fub diverfa forma' litate.. Quod vero potentfae non fufapiant tnagis & miniis entitative, probatur exA' riftotele de anima’, vbi docet, qubd fi fen eX accipiat oculum juvenis, videbit- vtiq^ fenexvt juvenis, ex quo colligitur, quo® potentiae juvenis & fenis quoad fubftantia^ non fint fufceptiva; magis & minus ,be nS quidem refpečlu inftrumentorum,quonia® hujusmodi potentiaa vtuntur organo cof- poreo in quo eft complexio & compofiti°> complexio enim recipit magis & minus, & quiacomplexio,& organi vifivi compop' tio melius difpofita eft in juvene, quamfe¬ ne } ideo melius videt. Hinccolligeidem dicen- dicendum de intellečtu , qui intelligendo dependet a virtute cogitativa $ ita Ariftote- les de anima j vnde prout organum cogita- ti v se melius fuerit dilpofitum & aptatum 21 ’' ratione compofitionis & complexionis me. lius intelliget ,& hoc eft fundamentum cuc aliquis homo profundioris difcurfus fit, quam alter, quare fub hac formalitate ii confideretur intellečtus, dici poteft quod recipiat magis, & minus. Scotus cum Antonio. Andrea; quqad hoc in fpecialiqua:ftione tenet,qu6d.qqae|i- 8 ‘ .bet forma fubftantialis recipiat magis & mi-^ nusclarum enim efl quod fubftantia fe¬ cundum fpeciem in vniverfali confidetata vt quidditas jUon fufcipiat magis & minus, fedin fuppofitq„, vnde Scotus volens fuam , fententiam. explicare dicit, quod Metaphj- ficusin8.1oqi\atur de forma & differentia 3, fecundum quodpertinent ad quidditatem rei, fed quidditas abftrahit a fuppofitis non inciudens aliquid, quod pertinet ad indivi- ' dua, fed fufcipere magis & minus non com- petit quidditati fecundum fe confideratse, fed vt eft injindividuis, fecundum. hoc. dif¬ ferentia addita quidditati fic variat defini- tionena, vnde diverfo modo fe habet ma¬ gis & minus in fubftantiis , & diverfo in ac- cidentibus ; fiquidem in fubftantiam ma¬ gis & minus introducitur mutatione ihdi- vifibili ,in accidente vero'motu continuo, K 4 & ^1(152 g teX & explicat Philofophum in Metaphyficfs so. ’ dicentem, quod quemadmodnm nec riu- merus habet magis & minus, nec quae fe- cundum fubftantiam ,• fed fiquidem cum materia, quod nempe ly fiquidem dua$ includat didiones , vel enim intelligituf> quodfi forma fpecifica habet magis & mi¬ nus , hoc quidem eft cum materia, & tune fenfus eft,fiquidem cum materia in infen°* ribus individuis , qua; refpedu ejus fcnt materialia , vnde nulla eft materialitas ® quidditate, ut quidditas eft, quia fic abilra- hit ab omni conditione materiali, & indi* viduali. quxjl. Henricus vero de Gandovo in quof- J S‘ libeto 4. loquendo de forma vnagenere, qua; libet inquit tališ recipit magis & min® de forma autemvnafpecieloquendo fe®' perin formis materialibus nulla in gene® fubftantiae dicitur fecundum magis & ® ! ' nus, nifi fuerit aliqua, quas fecundum rab® nem fuam fit naturas indeterminata?, vnde concludit j quod nullus alius modus fpecia- lis fit, nifi vnicus, fcilicet, quod natura®* non exiftit in termino, fed nata eft habe® infealiquam latitudinem alicujus mag®' tudinis , & fecundum illam dicitur magi s & minus, hujus verocaufa eft natura, & effentia formarum in fe. Mirandum igitur eft, quod Thomid® exiftiment profundanda eorum opinione ma- I maximuir. robur confiftere in authoritate fupra addučla , nam fi rečle confuluiifent Ariftotelemin praedicamentis, & in Phyfi-2. te*t. cis , animadvertiflent, quod in parte ani-20. mx intellečliva non fit alteratio, & tamen eft fcientia, fcientia enim asquivoce dicitur de fcientia Dei, & de fcientia humana,quia fcientia Dei eft caufa entium,& fcientia xi - tex ‘ noftra eft caufa ab entibus in Metaphjrlicis,^ 1 ' dieta itaque de potentils inorganicis fatis fint, nifi aliquid adhuc breviter refponden- dum eft ad authoritatem Philofophi, quam fumma cum emphaii obijciunt deprasdica- mentis cap, de qualitate & qu'ali, vbi ponit potentias iub fecnndo genere qualitatis, quare inferunteife accidentia, & hinc po¬ tentias diftinclas ab anima. Sed dicendum eft , Ariftotelem ibi non abfolute potentias nominaffe qualita- tes, fed vt fupra breviter di&um eft quate« nus habent rationem facilitandi ad melius, & facilius operandum, & quia vt fuperius expolitum fuit ex ipfo Ariftotele idem ens fub vna confideratione ^cceptum ponitur fub v no prsedicamento , & fub altera fub alio, vnde nihilnovi dicereturfi potentia abfolute confiderata poneretur fub prtedi- camentofubftantia?,& confiderata, quate- nuslacilitat fub prEedicamento qualitatis, inde in eodem loco citato ponitur prius ha- bitus ut facilitat ad operandum, fecundo K 5 po- 4§(iS4)g8* ponitur potentia tanquam aptitudirle vet fl magis libet fit refponfio fupra addufta, quando Phiiofophus fecundum commu- nemmodum loquendi qualitatem appelJa- rerit;. Potentia; organ icae fen materiales re- fpečtu fubje&i in quo recipiuntur, non fant quidem aiiquidrealiter diftindum ad$qua- te abanima, nontamen idendificantur a- dequate cum anima id eft potentia mate- riales feu organica;, fecundum id quod dl- cunt in redo idenriftcantur quidem cum a* nima, in obiiquo tamen intrinfece inclu- dant tamquam complementum compl e ' xionemaccidentium, qua; conftituit orga- num, & videturidem acG dixeris in adu primo funt fubftatiales& identificatee cum anima, inačlu fecundoaccidentales & di- ftinčbe,ita, vt materiales, &immateriale* dici polfint: Probatur aiTertio, quia ad fenfationes neceflario requiruntur organa, vtvidimus fuperius ex Ariftotele agente de vifione , vnde nec viGo, nec auditio, nec phantafia- tio dicitur niG adGt comp!exio, illorumaC- cidentiumin materia , & confequenter iU J organa ^ ergo potentia viGva pra;ter mate- riamincludit organa, quod de omnibus a- liis potentiis dicendum eft , confequentia vero eft facilis probationis, poGtis enimor- ganis & anim ponitur potentia viGva, non «b&č*js.)8* pojfitis non ponitur,ergo organa ingrediun-. tur tanquam quid conftituens potentias materiales, laltem in ačtn fecundo, &de- ftuoprobatur ifta confequentia, quiaideč> anima feperata non dicitur habere poten- tiam vifivam,auditiv arn &c.quia defunt or¬ gana, vnde Porphyrius dicit, quod propria interempta , interimunt 'ea quorum funt propria, & his interemptis, ipfa fimulin- terirnuntur, quare ablatis organis toljuntur potentice organica? fiquidem fpecies & pro¬ pria cum fint & recipiantur in fola anima,roateriales vero licet producantur, a fola anima cum ma¬ teria nonfitadava, nec accidentia, vt fu- pra diclum eil, recipiuntur tamen in mat, e - ria organizata, vt fubjedo adaequato. Qi> a - k M(ts?)§£ rt Jpfa complexio eft conditio neceflaria, vt anima producat efFedive adus vitales ma- teriales, quinimoeft etiam neceflaria con¬ ditio tenens fe ex parte meteria:, adhoc, vt materia recipiat illos adus quatenus per eomplexionem iilam accidentium materia formaliter dilponitur ad reeipiendum a- dum vitalem,& fane fi rede confideretur videtur nonfolum conditio, fedparsinte- grans ad hoc, vtmateria recipiat. Hinc lice t materia organizata fit prim. eipium inada;quatum paffivum, fen reče- ptivum aduum vitalium materialium, illa tamen formaliter non vivit, etenim illud vivere dieimus quod eft principium adi- Vum, & paffivum fimul, vnde fola anima proprie vivit in adu fecundo, quia illa eft principium adivum, & paffivu m,quamvis paffivum fitinadasauatum: igiturpotentia organiea incomplete fumptaprofacultate, quas eft in anima non diftinquitur abea^fii Vero complete acceperis pro facuitate nem- pe, & organo fimul, abfque dubio diftin- guitur,hoc eft acceptainaccepta in adu (e- cundo; vnde fi etiam incomplete accipia- tur, nempfe pro fola facuitate refidente in organo, non eft identificata realir,er cum a- nima , provtpars afuaparte, ita ha;c di. ftingnitur,namfecundum refidentiamde- pendet ab organo, fiquidem provt opera- tur mediante organu materialis eft, & cum lila recipftur ačtio vitalis organica, quafe 'potentia materiales fi fumantur pro FacuU tate anima? funt quidem in toto vivente^ fumpta? tamen incompiete, fiquidem qua- tenus includuntorgana foiu Funt in partibus organižatis, ličetoriginalitrer, & in ačtu pn- morefideantin totovivente, nec rniruffl eft de materialibus: dicamus vlterius ipfas inorganicas, & fpirituales fortiri quodamo- do hastonditiones, nam potentia intelle- fiiva in ač\u iecundo,quo ad operari refidet in capite,licetrionfit organica, quia ibidem etiam refidet imaginatio a qua intelleetu* in operando p3erumq; dependec dixipleru- q qnia intellečbas poteft aliquado intellig^ re abique eo, quod phontaFmata fpečuietuf aliasanima nullam propriam haberet op e ' rationem ,& quia aprreeonte intelle&u d«' pendet& voiuntas,ideo etiam ipfe volun* tas in iuperioribus partibus arcem Fuam a cdm compleatur ex facultate, qua; efl: in a* iex nima,& ex facultate,qus eftin organe eor- x j xa p t poreojhoc vero conilat ex Arifloteie de aW- *. 1 m a, & de fonano, & vigilia, vbi exprelse do- eet, anima non etle propriom fentire, ne- que corporis, led efle tnotum quendam a- d nim* *§( * 59 )$»' hi ms per corpus , illius autem efle poteri- tiamcujus eft ačtus , ergo ficuti ačtus eft 'Conjun&i,ita etiam potentia eritconjunčti. Sed maior diffieultas oritur ex intelle- £tu, & voluntate , vnde nempe fiat, quod dum intelletlus cognolcit, voiuntas amat, velrefugit. Quiainprincipio promiflafuit brevitas,ne nimia verborumfinderefi nau- lea excitetur , ideo aliqui attribuunt hoc alicui Sympathis naturali, per qUam po- tentise quafifubordinahtnr, nempe voiun¬ tas ad aniandum poftquam intelle&us co- gnoverit : verum non eft intelligibilis illa iuborcjinatio necfacilis explorationis quo- modo id agere polfit , cum non ad aliud in- ferviat, quam, vtquando intelle&us co- gnofcit , v oluntas pet Sympathiam mo vea- turad amandam, & hoč manifeftum eft, ftuoniamnifi anima concurrat immediate advtrumqueillum illum ačtum inexplica- bileeft 3 quidilla lympathia faciat, vt vo¬ iuntas, qus ignorat bonum, ametbonum, etiamfiintellečhisintelligat ,quisenimne- gabit, quod motus ad quem dum vna po- tentia,ab alia excitatur perSy mpathia lit ne«, ceffarius ? led volitio eft libera, ergo voiun¬ tas nonpoteft excitari per Sympathiam de- mum cognitio reprsfentat folum obječtum permodumcaufeformalis, ergo folum re- prsfentat illi , cui formaliter vnitur, non autem vpiturnifiintelleclui. C ir- '*8(l66)g9t Circumfcriptive ergo res lisec eft dilu* cidanda manus enim,vel pes ad nutum vo- luntatismovetur di(politive,perimperium voluntas vero ab intellečlu movetur poli- tiče ex cognitione boni fibi propofiti, non poteft vero voluntas allici, nifi aliquo mo* do moveaturab intellečtu, feupotius ejus cognitione. Inftabis contra circumfcriptionem: liabitus concurrit advolendum, licet non cognofcat,ergo etiam voluntas poterit vel* le, licet non cognofcat. Veram aliud eft qua?rere , an omne principiurn concurrens ad volitionem, de* debeat cognolcere, an Iblumodo aliquod) habitus enim eft folummodo adjuvans v o* luntatem , qui ideo etiam determinatur ab lila, vtagatin adtu fecundo, proinde non eft opus, vt habitus fit cognolčitivus, re* quiritur tamen , vtfit voluntas , quse eft principiurn vitale ; qui enim colores terrrt opus non eft, vt fciat pi&uram, fed fatis eft li fčiatpičlor, lic voluntas eft potentia ca?* ca , non quidem realiter, led tantum fbr* maliter, nam nos non diftinguimus intel- lecium a volnntate nili formaliter, leuftb diverfaformalitate , vndeli voluntas non litilluminata,nullo modo poteft velle, ne* que li alio modo illuminetur , quam propofitionem bonitatis objedli, quare » voluntas diftingueretur ab omnia, videre- tur» »5f( I6i)|3* tur, qnod non fit vere in Je Iibera magis qnam habitus, & ex hoc defumitur argu- mentum, quod realiter non diftinguatur ab anima ; quia non e det Iibera, nam in pote- fiate caeci non cognofcentis, non eft deter- minare ad hanc, vel lllam viam, &fic vo- luntas diftin&a, omnino caeca eJTet, quia careret iHuminatione, & cognitione , ex quononefletinejus poteftate eligere hoc, vel illud. Ex jam dičtis recle inferimus animam immediate concurrere ad omnes operatio- nes ienfuum, tam internorum, quam ex- ternorum, imo ad ipJummotumlocalem. Gumenim anima fit principium vr¬ tale, & omnes operationes fupradi&ajfint vitales, facilis eft dedučtio, quod anima im- mediate efficiat, & recipiat illas, quare Jol- viturargumentum Javelli quod adfert pro-Sžf^* confirmatione opinionis D. Thomas in 2 . IZ ' de anima : efle, & operari in quolibet crea- to diftinguunturrealiter, quia efleredučti- veeftin genere fubftantias, operari autem >n genere accidentis ; in folo enim Deo a- fiio eft fubftantia, & quod diverforum a- ftuum, diftinčta eJTe debeant principia • ec- ce quomodo ponit pro fundameto id,quod eft in qureftione; qu£eritur enim, an anima poflit operari immediate abfque mediis po- tentiis, & ille pro fuo prineipio ait eJTe, & operaridiftinguirealiter, imo contrarium L dicen- ^(I 62 )f dicendum eft, itavidelicet fe habere effe, jScut fe habetoperari, fecnndo, veram eft, cuoddiverfi ačlusrequirant diverfa princi- pia quandoilli diveruadlus cčparanturad diverfa principia in eode genere caufa?,vnde diverii a <51 us formales ad diverfa principia formalia, vel diverfi ačfus effedli ad diverfa principia efficientia,vt effe calefačlum,&ef. le infrigidatum.fed conftat,quod effe,&ope« rari non comparantur ad diverfa principia in eodem genere,nam effe eft aclus formalis effentise,operari autem eft a&us eflečtuspo- tentiae operativk, non enim implicat abec> dem effečtu proveni re aftum formalem,& tkachimeftečlivurn, vnde finem faciente* tandem de veniamus admentS Humana#* LUCUBRATIO XIII. An anima Rationalis cumfit In quidficnondum inter Philofoph° s con venitj nec vnquam fortafiis convenie t; & D. Auguftinus appiellat mentem ani#* oculum, & libro de definitione anim# n °' minat fubftantiam creatam, invifibile®) incorpoream , immortalem , Deo lindli' mam , imaginem habentem creatoris CuiJ* D. Ifr "*8g( 163 )|0» D. Ifidorus libro de fummo bono ait r o ho* moquid miraris lyderum altitudines &pro- funditatem maris: animi tai abylTum mtra & mirare fi potes ,&idem alibi anima dum, vivificat corpus, anima eft, dum vult ani- mus eft, dum fcit , mens, dnm recolit, me- moriaj dum redum judicat, ratio : dura fpirat ,fpiritus eft : dumaliquid fentit,fen- fus eft: & Macrobius fuper fomn. fcipionis: animarum originem manere de CceIo , in- terrede Philolophantes indubitata; conftat cfle fententia:, & anima,dum corpore vti- tur, ha;c eft perfeda lapientia, v t v nde orta fit, de quo fonte venerit, ne cognofcat: & idem libro faturnal: tria funt enim, qua ex animae providentia, accipit corpus anima- lis: vt vivat, vt decore vivat, ut immorta- litas illi fucceffione quaeratur; & Cicero lib. de legibus , quod autem ex hominum ge- nere confecratos :ficutHerculem, &ca;te- tos coli lex jubet, iudicat enim omnium a- n >inos immortales elfe, fed fortium, bo- n orumquedivinos : & lib. vltimo Tulcula- , nar. qu;rft. Humanus autem animus decer- > ptus eft ex mente divina , cum alio nullo, y n ifi cum ipfo Deo, 11 hoc fas eft didu,com- * parari poteft: Plutarchus, vt corpus eft in- )' ftrumentum anima;, fic anima eft inftru- i) nientum Dei, quare cum tot tantifque de¬ li- pnedicetur encomiis> FupervaCaneum fere & loret quidquam in medium afferre, nihil- fi* L i ominus / «B§(i64)§8i ominus tamen, quia multi textus Ariftote- lici videntur dubii, ideo inquirendum eft, & maxime cum videatur extendi ad exten- ilonem corporis. Antequam vero attingamus materi- am de mente Humana, fciendum eft divi- fibilitatem animalium reptilium, & anima- lium imperfe&orum dependere abimperfe* dione eorundem, & licetperfe&iores fint quam form* inanimatorum, quia hx quo- modocunque divife femper manent, & informant fuam materiam , non vero ita format aniinantium imperfe&orum ; vn^ Js Zabarella de accretione, & nutritione, aiC, ' animas illas efte & matenales , & quafi i®* materiales, eafqueappellat medi* natur*j interfcilicet formas a materia penitils ab* junclas& formas materi* prorfus immerfaSj has verodicit eile formas inanimatoruffl> & formas omnind a materia abcin&as indi- viduas ftatuit, quia nullam habent quanti- tatem nec materiam,formas ver6inanim eS adeo neceftario adjundas quantitati,acm a ' teriaeinqua extendutur& determinata? et ’ quandtati,& determinata? materia?,fine q uJ exifterenequei3t,nam forma, qua? eft in ba c particula aqua?, ita eft alligata huic pordo 1 " materi*,& hinc determinata? quantitati, vt non porfit extendi ad informandam ali® 1 ® aliquam portionem materi* adje&am, e * quodeducit, quod anima medio guodafl 1 giO' i«(J6s)8Jj inodo Ce habeat, & licet neceflario materi*, 1 & quantitati addičta, quia fine materia, & fine quantitate nullo modo efle poteft, non eft addičta ita determinat® materij, ac de¬ terminat® quantitati, vtnon poflit mate- riam quantam mutare, & aliamcui inh®- reat fibi adfcribere, quare anima quatenus fine materia efle non poteft, materialis eft, & femper extenfa, & femper quanta ac di- "Vidua , fed,quatenus fluentibus materi® partibus ipfa nonfluit,ideo olet naturam form® immaterialis & individu®, hancque dicit efle dočtrinam Philofophi in lib, dege- r.Test? nerat: vbi docet formam, iecundum quam^ 1 - fit nutritio,& accretio, efle formam quanda imaterialem in materia tamen exiftentem. Sciendumfecundo eft, quod licet vi- deatur divifibilitas animarum oriri ex im- perfečtione earum ex fupra diet is, funda- mentaliter tamen h®c imperfečtio origing ducit a dependentia a fubječto, etenim ita dependenta lubječto divifibili,& ita depen- de.pt ab omnibus & fingulis partibus mate¬ ri® quosinformat , tanquam a caufis tota- bbus tataliter concurrentibus , quod dici n on poteft,quia idem effečtus non poteft na- turaliterpenderea duabus caufis totalibus, vel certe dicendum foret pendere partiali- ter partialitate cauf®, quod pariter abfur- tumforet, quia vbicunque eft ad®quatus e ffečtus, ibi etiam debet efle ad®quata cau- L 3 lalitas %!(166j§& falitas,faltem naturah ter, &potiflimum ia cauia materiali. Sciendum tertio , diffe- rentiamrei Jpiritualis a materiali in hoc, ut fuprain lucubratione de divifibilitate ani- marum animalium perfe&orum, canfifte- re, quod illa nullam dicat dependentiam a quantitate, tanquam principio in penetra- tionis, h ase vero necelfario dicat per le pfl- mo ordinem ad quantitatem,feu rem q.uan- titativam aptam extendi per quantitatem cum dependentia, aut certe connexione a- daequata , & eflentiali in ačlu lecundo. eS quibus. Dico mentem hurmnam efle inclivi- fibilem , & Ipiritualem , hic vero non elt fermo de diviiibilitate eflentiali, quiacq n * fiat ex materia & forma, partibus eflentia- libus, n ec hic ad rem facit divilibilitas M e ' taphyfica,quKconftat genere,& differen- tia, Ted tertio modo dico indi villbilem nul- fis conflantem partibus integrantibus. ProbaturconcIufio,fi anima rational * 5 eflet divilibilis tertio fuperius dičto mo^° eflet quanta, &neceflario diceret ordine® ad rem quantam,quod faifi tfimueft, & fi xeris, anima rationale ordinari per fe pri ® 0 ad materia, vt cumillafaciat vnumperl e > proptereaqueei competere diviiibilitate®- Relpondendum eft , dicere quide® ordinem ad materiam , non tamen cu® dependentia ab ilia.aut eflentiali connex®' ne* ne cum illa inaftu fecundo ; fiquidem ani- ma rationalis non caufatura materia , ac propterea non pendet per veram caufalita- tem a materia. Igitur fequitur illatio ; ergoadhoc, ut aliquid dicatur materiale neceflario re- quiritur , vt dependeat faltem exigitive a quantitativo per cauialitatem, vel fi non poteft dependere per caufalitatem, depen deat faltem eflentialiterin Jačlu fecundo, & fit connexum, ut ratio adaiquata, feu mo¬ dus alicujus materialis,& quantitativi: cor- pus enim eft quantum habens partes extra partes quantitati ve, ergoquidquid depen- detper fea quanto , leu re quantitativa, quae apta eft haberč partes extra partes im- penetrabilitereft corporeum, & materiale, & conceptus corporis eft habere partes ex- tra partes quantitative j et fi poffit habere partes integraliter, quae non fint quantita- tivae } quantitas ergo eft radix extenfionis quantitativas impenetrabilis. Probatur vlterius, anima rationalis non dependet ab aliquo materiali, & quan- titativotanquama fubječto, nec etiam in a&u fecundo eflentialiter pendet a materia, t anquam a ratione ada;quata,cui fit c6hexa, ergo ; &fi verumeftaxioma, quod modus c ognofcendifequatur modli eflendi,clarum e ftquodanima rationalis fitfpiritualis,hasc e- niincognofcit ea,quua remotum efle fubftantiam corpoream, & ratio eft, quiaalimentum fuccedit in locfl fubftantiat deperdita:, ergo & ipfum debet efle fubftantia, vnde qUod v ni eft alimenti! fiepe alteri poteft efle venenum ob tempe- ramentorum diverfitatem:venenum enim illud dicitur cujus qualitates vincunt , & profternunt naturam animalis, vel fia fu- mente alteratur putrefcit, & adjunčta pu- trefacit ;aliqua tamen funt animalia, quse vtuntur cibis venenatis,viperaeScorpioni- bus, fturni cicuta, coturnices napello, ana- tes buffonibus, gallinte araneis, ciconea; vi- peris; quin imo Albertus magnus teftatur fe vidilTe C olonire Agripinae famiinam, quse aranearum aucupio fefe alebat, lic etia me- morise proditum eft filium Regis cujufdam Cambriaj adultum fuifle tamvenenatum,vt mulca e j us čute tangenteslanguefceret, & interirgt,&hiftoriaMitridatis Regis nota eft. Non ergo fine ratione di&um eft fu. perius alimentum efle fubftantiam, & non r .Tex. accidens, contra aliquos, & haec dočtrinaži, defumitur ex Philofopho, qui degenerat: ait, quod nutritur caro, efle potentia čar¬ nem; led accidens non eft potentia caro, imoconftat, quod accidens, vt tale,nec perDivinam, potentiam poteft cum ma- teriavnam lubftantiam componere, cum tamen anitnal fubftantialiter nutriatur,qua- propter m 174)§& propter hotno folis accidendbus nutritus tota tandem materia defficierite eflet homo iolumodo equivoce : &tandemid, quod Tiutrire poteft debetefle fubjecl um in quod poffit induci forma fubftandalis viventis, fed inaccidentia etiamfibt quantitas non poteft induci forma fubftandalis. Nullumpariter elementumperfe, cc in ftatu fiio naturah pofitum poteft efle ali« 2.Tex. mentumalicuius viventis,eft Ariftotelis de jo. generat .* & ratio videturquia elementa in fuo ftatu naturali habent duas qualitates vnam laltem in fummo, qua; omnino con- traria eft complexioni animalis, ita ut ele« mentum ratione hujusinconvertibile fitin fubftantiam viventis, &accedit, quode« •lementa nonfint commeflabilia, necin- craflabilia, quod requiritur ad nutritionem’- dičfumeft elementa in iuo ftatu naturali) quia extra illum ftatum, & confufa adinvi« cem poftent forte nutritioni infervire. His ita breviter enucleatis videnduffl modo eft, quomodo anima informet pft' temnoviter adgenitam;dičfum quidem e ^ •per extenfionem , vel quatenus commU' ■nicat fe ad majorem quantitatem materij informandam ; liquidem onmia corporis membraporis abundant, habentque fe i» ftar Ipongise manu cotnpreife, quae fi dimit« tatur vndequaq; fe dilatat, & majorem di- dimenfiong occupat, nec major tamennec m 17 $ m minor (e ipia exiftit ,na fpangia cu^n porofa fit,fi liberetur a compreffione dilatando fe, foramina recipiendo aeri pandit,itaetiaqi caro & alia membra, quae poris foramini- bufque plena funt, alimeutum attrahunt, eique excipiendo aperiuntforamina,&fefe dilatant, & fi pars aliqua de novo generetur anima ,quas eftin aliis partibus, feu in to- to parti nova; fefe comrnunicat, quafi dila¬ tando fe per miram natura; providentiam, vnde non dicitur migrare de fubječto in fubječtutn , quia hoc refonat folummodo qnado abfolute derelicto primo fubječto, fe transfert ad aliud, in n o (Ir o vero cafualiter fe habet, informando totum fubječtum, quod prius informabat, extendit fe com- municative, & format novam partem ma- teria; per occupationem majoris quantita- sis, ideo non abfolute extenfa eft, led ccex- tenfa corpori, ita/vt fi centies corpus majus fieret, etfi per diminutionem reduceretur adfummam parvitatem, nihilominus nec maior, nec minor fieret, quare rede ienfit Ariftoteles, cumdixit flnentibus partibus^ ntateria; formam non fluere : Cummagno fundamento zabarella de accretione , & nutritione dicit totum vi- ventiscorpus elle perfečtibile, fivemaius, fiveminus, & dum fit majus per alicuius nova; partis generationem, vere debete di- ci animam ada;quari corpori , vel corpus *S§( 176)§& ipfi anima? cum haec pluribus facultatibus predita fit, tuncdicicorpus illi elTe adae- quatum perfečiibile, quando omnibus in- ftrumentis preditum fit , quo ad exercen- das omnes iilas facultates requiruntur,vn- defiquishomonalcatur fine manibus,& fine pedibus, animanon habet integrum, & adsequatum perfe&ibile, quia non poteil in illo corpore omnes (uas facultates exer- cere, indeque dici pode animam adgene- ratam noviterparteminformandam effun. diablque motu, quis vero,qualilque fitille tranfitus nos ignoramus, quoniam non efi vocandusmotus localis, neq; omniriomo- tus , quia non movetur nifi id quod corpo- reum eft, quia vero dicit animam efte m« 1 ' terialem, quatenus addičla eft materia: qu£* tet, fine qua exiftere nequit, immateriale® vero , quateniis tranfit fecundiim partes ejufdem corporis ad informandam alian 1 materiam fimilem a qua ablolute non pen- det, nequeedučtaeft, hinc aliud eft dicere mutationem alimenti vitimi in fuftafl* tiam veluti čarnem, aliud extenfionem f eU influxum animte ad eam, mutatio enima* limenti verus eft motus, eft enim alteratio & alteratio quidem in tempore fačla, q LllS autemhancablq; motu falvabit? fiquideifl ea infequitur fubftantia? mutatio ? aft ofte n ' fio animae ad illam adgenitam partem, % bitanea, ac momentanea eft, quare nomi' *i( 177 )P ne rnotus nullo modo vocanda, & idem iz, ferit Zaborella de partitione anima? , vbi ait omnem formam informantem mate- riam, & conftituentem compofitum, efle extenfam ad extenfionemmateriae, prom¬ ile totam fecundum extenfionem fliarn in toto efle, non totam autem in parte, fed partem in parte, loquitur vero de vegetati- va, & fenfitiva in gradu completo, fubdiu i)ue necefle efle , vt ad divifionem corporis dividatur ,albedinem enim non efle per fe quantam necjue dividuam, fed efle quan- ta m, ac di v id uam per accidens ratione ma¬ terije cui ineft. Quare Arifloteles in Phyficis probanss/fj^ prim u m ma tore m efle immaterialem, ne-rs. que habere magnitudinem, deducit argu¬ mentom ex eo, quod forma materialis di¬ vidatur ad divifionem materije ,ita, vt in parte materi je fit pars forms, non forma to- ta j ex quo facit divifionem forma; ex div i- fione magnitudinis, in qua eft, evtenditur, er gb animaad corpns in aclu primo, qua- tenus nempe informat, & totum & partes, n °n extenditur in aohi fecundo quatenus vtitur corpore, & rcfpicic organa ad ope- tandum, tune enim extenderetur quanti. fetive ad extenfionem materin, eft igitur fecundum omnes fuas qualitates non folum m toto, fed m qualibet parte originaliter °on vero fubiedive, exquibus fit illatio M qu6d * 8 §( 178 )|» qu6d form* per le quant* non fint, in ma. teriaenimrecipiuntur fine vila quantitate & figura, quodnobis providanatura adho- minem oftendit in plantis, quarum quanti« tas & figura varie mutatur manente eadem anima; alia enim eft figura & quantitas ger- ininis e Temine primo pullulantis, alia pro- cer* poftea arboris, & videmus in hyeme caules emori in hortis in fola radice manen¬ te anima, quare figura corporum eft efte- člus formarum & animarumi forma enim ipla eft qus fui corporis quantitatem termi«, nat,vndeinducit figuram,eamque in nu- tritione & augmentatione confervat, qu° t ergo figur* & magnitudines corporum vi* ventium, tot animarum difterentiaej hinC • abies aliam, quercus aliam, rola aliam, bos aliam, canis aliam ,* & fic de caeteris ; fig u ' ra enim eftpofterior anima non prior, qua- propter extenfionem vocamus communi- cationem, quatenus anima communicat( s corpori ; eft igitur extenfio communicati- Exerc. va, & concludendum eft cum Scaligerod e 3S9- motu Angelorum, quod Angeli non ex^ n ' Je H. iz. dantur permotum localem, Ted folumod 0 per extenfionem fine quantitate prajdica* mentali, & moveanturnon motu corporeo mutandolocum,fed motu rei incorpore* extenfte , mutandovbi,&alio loco ailerit- Exerc. Omne , cjuod movetur in loco ei?, anima s°7 eilin loco , auia non ell auanta , auantnm e ' fecl.Ji. *S(179)§* nim in omnibus quanti partibus inejfe totttm mn poteji, afl anima ejl in cjuacung, parte cor- poris, quod ejl c/uantum , (& fubdit) c um in - troducatur eam in partem,qu& accejftt anima , qm antea erat fubmagnitudine fefquipedali , promovetur adfefquipedem , (& paulo po(t) transferturperpromotionemfui ipjius anima d [e ipfa ad par tis addita totum, adcircumfe- rentiam vfj vltimam , completa interea tota materia, qu& interjacet, & ha; c fatis fint di- &ade coextenfione. LUCUBRATIO XIV. An omnes Anima humana fmt ejus - den rationis in omnibus indi- viduis? A Verroes de anima docet vnicum s.Com. numero intellečtum, vnamque nu~r. mero animam eile in omnibus ho- minibus } fed quia h a.’c fententia damnata eftinConcilio 3. Lateranenfi lub Leone X. ftffione 8. Damnamus inquit omnes afle- rentes animam intelleftivam efTevnicam mcun&is hominibus, hanc eandem dodri- n amieqvutns eft Themiftius in 3,deani- naa, Pythagoras verb,cuem refert Arifto- te lesadmittebat foluniodo certum nume- rum animarum tranfmigrantium de corpo- te incorpus,quam traniinigrationem Phi- M 2 iofo- 'z.Tex. st. g.Tex. is. *8( I80)|8* lofcphusappellat fabulam, fed omiffis iftis recedentibus a vera dobrina. Dicendum eft ad numerum hominutn multiplicari numerice animas: primo hsC fententia comprobatur authoritate Arifto- telis, qui vt fupra oftenfum eft exprefse do- cuitanimam etiam rationalem efle for¬ mam non affiftentem, fed informantem, vnde fequitur in pluribus hominibus plures efle animas , vna enim forma non poteli informare plures materias ab invicem fep a ‘ ratas, ita etiam Ariftoteles de anima ait, non pofle quamlibet animam quodlibet corpus ingredi, fed certum quodam : & in Metaphylicis ait inijs , quse continentuf fiab eadem fpecie , nec inter infima da« prius & pofterius, neque melius & deterius, quod tamen juxta illam fententiam con- tingeret. Sed vlterius ratione probatur, vnus enim homo habetfcientiam vnius obje# 1 ; alter vero errorem, & ignorantiam, vnu* deleftaturrevnaquamalterodit, ergo il “ habent di verfas animas, quibus ita operah' tur. Sed forte dicere pofles id proventf 5 propter diverfitatem organorum, meli llS vel pejus dilpofitorum, imo quod vbi m e ' lior eft difpofitio,& organizatio ad formanj; eo perfectior eft forma inducenda, fieftj 1, dem forma perfectior arguitperfe&ioresd 1 ' fpofitiones,& anima perfectior perfe$i°' 181 ) 88 » _ res organizationes, fiquidem ipfa experleti- tia docet animam vnam prae alia in homi- nibus, & habere meliores difpofitiones, & organizationes ; ergoinferunt, vnaanima eft perfedior altera non fpede, venim indi- vidualiter, quod libenter concedimus, alias idem dici poflet ex operationibus perfe- dioribus, nam videmus quandoque ali- quem fubtiliter , prudenter, & ingeniose di- icurrere, alium e contra haebetem, ingenio flolidum, & elinguem , ergo deberet dari principium inaequale harum operationum. Nulla certe patet ratio cur fit adftru- enda tališ inaequalitas animarum, cum om- nia falventur quaecunq; incontrariumdici poiTentper ina;qualitatem dilpofitionum, & organorum, hsec enim fufficienter refun- di poteft in quasdam extrinfeca impedimen- ta, & in varias caufas per quas animaimpe- diri poteft quo minus rede, & debite ope- re tur j imo quo minus pollit fibi diipofi tio- nesadaequatas,&proportionata organa ad vitales operationes debite exercendaspro- ducere : primo id accidere poteft deffedu ntateria;, ita, vt infuffidentia difponat: fccundo defedu fpirituum vitalium nečeC. &rio requi(itorum, qui defedus poteft ori- ri ) a ut ex infirmitate matris,Patris &c.tertio tatione temporis extrinfece aerisque inde- ttientia: , cadoruminfluxus, quarto ratione Variorum acddentium, vt quia materter- M j retur, »5f(xS2)fs* fetrur, comprimitur, vel quia intemperate vivit, autparum alimenti fuppeditat effl- briori,ratione quorum fetus ante tempus efFunditur,& ita anima nequit difponere organa d ebita, ex quibus etiam concludas mirum non efle, quod diverli homines di< verfi mode, & inčequaliter operentur, nec tamen in^equalitas operationum precedit ex ina?qualitate animaram , vnde ad id, qnod fupra dičtum eft, pro refponfionefa- tendum eft omnes mentes humanasejuš- dem nobilitatis ac praeftantfe efle,ita, vt ratione proprfe eflentfe a;que nobiles exi- gant copulative difpofitiones, fed quiaVt dičhim eft ab extrinfeco accidunt impedj' menta, ideonullo modo refundendum®® ina?qualitatis vitium in ipfam animam/ e “ in organa, quae cogunt animam ita ope raH tanquamin materiam non apte dilpofitaDJ 1 at .eap. t. & in de videntur Conimbricenles in libri* £!»<*/?. de anima defumpfifle argumentum ex ip‘° s.art.z. Ariftotele, vbi illi exprelse dicunt defe& u,n operationum, qua; oriuntur ab eademP 0 ' tentia lecundum fpeciem, non a majori*' 1 '- minori perfečdione ipfius potentfe ema na ' re, led id defedlui aut perfečliori orgafl 0 ' rum adfcribendum , & ratio in promp tl1 eft j quia anima non dicit ordinem ad teriam quomodocunque , fed diipofitanj & organizatam , vt poffit operari, ergbn'1 mirum fi non fint debita; dilpofitiones » *i »5f(l 86 )§& Antonius Zimarain lib. de anima, alt intel- ledum agentem efle quafi formam in intel. ledu materiali, & quod ipfe agat intelleda, &recipiat ea lecundum intelledum mate- rialem, intellečlam vero materialem non efle generabilem , neque corruptibilem; g. CWAVerroes de anima recitans opmionem »^»r.j-.Themiftij & Theophrafti, eos inquit exifti- & 20 - mafle intelledumagentem,& intelledum materialem nec non intelledum in habitti efle vnicum intelledum fubjedo, & qubd adio & receptio intelligantur fecundum fi< militudinem ,juxta vero propriam fenten« tiam, ait animam intelledivam compo® ex intelledu pofllbili, & intelledu agente , tanquam ex duabus partibus eflentialibus realiter diftindis,& quod recipiat fpecies intelligibiles per intelledum poHibilem, & quod agat, & abftrahat per intelledum a- gentem, fed vtrum hi duo intelledus fint diftindi nec ne, poftea videbimus,modb folum invefligandum eft quid lit intelle¬ dus agens, quid patiens. Anima igiturrationalis, &intellefl u * idem fonat, ac idem eft, vt oftenfum en fuperius, cum potentias non diftingui ab animaprobatum eft, & cum anima verfe- Y ex turcircaquodcunqueens, vt Philofoph uS docetinmetaphyficis,vbieft inquit fcien- t:a quaedam, quae fpeculatur ens provt ens, &quaeeiper leiniunt, hsec autem fpecu- latio, <8fCis?)§0* latiojVt palam eft fit folum per intellečlum, alfe vero potentfe dempta voluntatej, qux intellečlum fequitur, intelligendum eft de de ačtu fecundo, vel de operatione, deter- minatum habent objeclum; vt vdus co- lores, fen qualitatem viiibilem , auditus fonurh. &c. Ratio tamen certitudinis & attingen- tfeab omnibus aliis facultatibus fuperatur; ienfas enim circa proprium objeclum dem- pto impedimento non errat : intelle&us verocuma fentibus abftrahit, rarp verita- tem attingit, quod manifefte apparet ex di- verfis opinionibus circa idem objeclum, quod non contingeret fi indubitata certi- tudo haberetur, vnde intelleclus humanus circa quodcunque ens verfatur quo ad de- fiderium & inclinationem , tecus quo ad attingentiam: hinc Ariftoteles in metaphy- ficiš: omnes homines fcire natura defide- I< ra nt,quare idem Philofophus in Ethicis, g. ^entem humanam vocat habitum princi- piorum,&in libris magnorum moralium habitum circa principiaintelligibilia ■ & in ^loralibus Nichomachiis intelle&um prin -6.cap. cipiorum ,ideb aliqui negant dari intelle- frutn agentem tanquam formam infor- jqantem,fed illum vel efle Deum, vel ati ■iftentem intelligentiam , inter quos pri- pacrn obtinet locum Averroes cum omni¬ bus Averroiftis, A!exander Aphrodifsus, *fieiM)8fr & Avicenna, quiaflerit fpecies intelle&iles produci ab intelligentia feu Chalcodea, & nujus etiam opinionis videtur fuifle Du* randus in 2. dift. 3.quaeft. 5. Ego vero non absre exiftimo fequen- dum Ariftotelemj dico igitur dari intelle- &um agentem principium producens Tpe« cies intelligibiles obječlorum ,quse debent inteiligi, & haec doktrina eft plurimorum gravilfimorum Philofophorum , & pršci« pueD.Thomae 1-parte quasft. 3.Soarijlib> 4. cap. 2. & pra;cipue lib. 2. de Angeliscap- I.no. 15. & difp. 6. Metaphyfic*, Rubij tračtat. de intellečlu agente, & aliorum. Probatur ergo primo conclufio autho- s.Tex. ntateAriftotelis, quiinlibris de anima,do- 17 ' cet quod id quod eft in potentia ad aliquH debere ab aliquo fieri in ačlu, inteileftus vero eft in potentia, vtomnia fiat ea fcili- cetpercipiendo,non autemeiie a&u offl« nia , quia alias Temper eflet intelligens & ha« TfAM^.bitualis, cum tamen idem eodem libro ai* ferat intelle&us Tecundum fe eft vt tabula rofa, in qua nihil eft fcriptum aclu, ideoq ue debere dari aliquem intelledum, qui 01O' nia faciat,qui faciat intellectum exiftentem omnia potentia efTe adtu omnia, idque pr°' ducendo inillo fpecies intellečEiles, & qu°' jiiam intellečEus, quem nullo modo diftif 1 ' guimus ab anima, eft juxta luculenter di» a forma informans, & non afliftens neceffa- fiO 189 rio dicendum eft dari talem intelledum, qui fit principium intrinfecum aftuum vi- talium j aliasfi Deus ,aut intelligentiapro- duceret illas fpecies , tališ adio non eflet vitalis, quia vt oftenfum eftad rationem vite fpe&at , vt adus vitales non folum producanturatali principio, fed vt etiam recipianturineodem, quod de eilentia a- dionum immanentium eft ; fi ergb Deus autintelligentia affiftens Averroifticapro- duceret fimiles fpecies intelligibiles, & ha? reciperentur in intelledu patibili diftindo, Don elient certe vitales, fiquidem ab vno principio producerentur, & in altero reci- perentur,& proindž noneffent immanen- tes, fed penitus adiones tranfeuntes, ergo dicendum eft dari talem intelledum agen- temcontradiftindumaDeo, vel quacun- ^rieintelligentia 3 imoeum effe veramfbr- ^minformantem, qure completedat effe ^ominis,& per quam homo conflituitur, &Itecquidern videntur defumpta ex au~ dioritate, quid veroratiories ponderis ha- beantvideamus. Ex ratione vero argumentandum eft Ita : debent in intelledu dari fpecies intelli- gibiles immateriales per quas fiat intelle- fed illarumnulla efle caufa efficiens n 'fi inteiledus agens,ergo major dara per j. e e ft j nam provt fpecies neceffarias funt ad »enfus externos i ita etiam neceflarise funt *e§O90)§& in intellečtu, debet enim obječtmn vniri potentia?, vt ab illa cognolcatur, & cum potentia ex Ce fit indifferens debet determi- nari ad cognofcendum hoc, vel illud obje- dum per fpeciem,- minor vero probatur, quia nonpolluntproduci ab intelligentia creata,ha?cenim lolum habetvim produ- cendimotumlocaleminalio (ubječio: k- cundoneque dici poteft, quod producan- tur a Deo, quia quando poteft haberi caufa naturalis creata fruftra, & fine necellitate recurrimus ad Deum. Non pofluntetiaffl produeiaphantafia,aut ab vilo alio prin- cipio materiali, quia h$ Ipecies debent efte Ipirituales, funt enim in intellečtu fpiritua- li, & cum nulla aliaappareat caufa cui poi- fichcecfpecierumprodudio attribui nifia- liqua potentia Ipiritualis animse, neceflario ita aflerendumeft, alias vtdičtum eft dare- tur harum fpecierum duplex principih® extrinlecum produčtivnm intrinfecum.r?» ceptivum, & illorum nulla daretur vi®' litas. Quapropter dico vnicum efle intell^- čtum indiftinčtum, fungentem duplici fl®* nere ,nempeagentis & pafllbilis,vnicun> que principium a quo emanant diveri# ninctiones, nune dici intellečtum agente®) nuncpafiibilem, vnica vero videtur ratio qua couclufiocomprobatur j quia non&ot multiplicanda entia fine necellitate, v ero ^&§(I9I)P vero affignabilis eft neceffitas cum omniat falvari poffint per vnicum identificatum intellečtum,qui nimo fi diftinguerentur rea- liter fequeretur, quod intellečtus agens de- litefceret otiofus in anima feparata, quia in eo fiatu nullum ačtum habere poteft, nulla enim in eo fiatu fit produčtio ipecie- rum exphantafmatibus, & licet aliquibus videatur arduum,quod de eodem intellečtu verum lit dicere,intelligit, & non intelligit, intellečtus enim paffibilis intelligit, quia fit omnia, intelle&us vero agens non intelli¬ git , fed producit fpecies intelligibiles, ve¬ rum parum intereft, vtrum fit po tentia co- gnofcitiva, vel non, & ačtio, nam etiam in intellečlu paffibili datur ačtio aliqua , qus nonefi cognofcitiva, fcilicet ačtio qua producitur habitus intellečtualis, hsec enim licetrefultetex cognitione,non efi tamen Co gnitio, ergo ficutihre aČtiones quae fub- 0r dinat£e funt revocantur ad eandem po- tei rtiam, ita dici debet de ačtione intelie- člus agentis & paffibilis. Enimvero, vel lunt ambo veri intellečtus, vel non ? fi ita j er gb ambo vere intelligunt, fi minime; qui n °n intelligit non erit intellečtus , & fi di- Xe ns etiam a natura duos efle conftitutos o- Cu los, quorum vnica eft potentia vifiva, duas aures ad vnicam potentiam auditi- ^am, curnon etiam circa intellečtivam? * e( lquis non videt, quod magna fit dilpa- ritas _ »BiC I«>2 ritas: non enim vifus duplex eft potentia, nec duplex auditus, fed vna in fua formali- tate totaliter in duobus organis ad munia facilius obeunda,vnde quidquid videt v- nusoculus polita s:quaii approximatione, videt & alter, verum ponuntur duo inteile- ftus, qui opera, & virtutes omnino diver- fas exercent, ita, vt vnus ipforum, vt fupra diclumeft,non eritproprieintellečlus,fed quia munia qu ideoque diftinčlas fateri quoque coguntuf iplas potentias efle virtutes animae ■, cur st- gopraffiantior & divinior vocatur ab A 1 }' ftotele ; nifi quia vt ipfemet lubdit, q uia nobiliuseftagere quam pati, guare ergcj & Sčtio } & paffio non poflit refundi ji n eun- dem inteiiečtum nulla eft ratio, qua? in con« trariumfuadeat,&fi dixeris quod nihil a- gatin fe ipfum, hoc objedtum inferius di- luendum erit. Etquodvkerius ejus muneris dicunC efleilluftrare, & defecare phantafmata, & ficjuisetiam contra ipfum Ariftoteiem di- Xerit intelleclum agentem non cognofcere, ergo intelledus cscus, eft lumen Jibenter audirem quomodo explicent iiiud lumen , & inquo confiftat illa claritudo, & quia di- cunt phantafmata efle tenebrofa ,& obfcu« ta refpedu intelledtus poffibilis Ipiritualis, *deo ea indigere aliqua potentia qua illu« firentur, & reddantnr apta ad eliciendas ex v atsfpeciesintelledionis: verumexiftiman- dum eft Ariflotelem in textucitato per a« , feu ačfionem non inteliexiile abfolu- te effedtionem, quod patet ex eo, quia in„ telleftum agentem comparat lumini, ne- vero. eft, qui ignoret lumen .nihil attri- “tere coloribus, nifi quod faciat eos efte vi- fibiles per communicationem fui ipfius, “pet nihil efficiat , nec quidquam tribuat eis 5 pari ratione intelle&us agens quocun- < P ,e noniine vocetur jungitur phantafma- l |bus } vt forma conftituens objedummo- tlVu m intellečtus patibilis, nam cum alibi fofuifletintellečturo patibiiem, arguit ne-7f x. 17 N celit- %8c »94 )9» eeffitatem intelledus agentes, nam imper* fe&io illius perfici debet per aliquid aliud,& id noti eft nifi intelledus agens , fed cum didum fit eflentialiter non diftingui ab in* vicem, arguenc ergo identlaget in feipfum, refpondendum eft ex hoc nihil abfurdi fe* qui, dicant enim an non Philofophus ipie in diverfis locis ahimam appellet formami »dio fpedat ad formam : an non alibi ap¬ pellet locum formarum quafi fubjedum Formarum, an non eidem attribuit nomen litateriae ? & tamen arguendum non eft a* nimam efle fubjedum materiale, fic pa® ter (i fubdiverfa formalitate accipiatur m* telledus quatenus recipit fpecies vocatuf paffibilis , & quatenus easdem producit^ Ariftotele vocatur agens, & dum docet e* nndemintelligendo fieri omnia, idemqn* priils fuit tabula rafa, & foliim in potenti^t recipiendo, Sc abfttahendo a materiali phantafmatum fit omnia, id eft adu intel* ligens, abftrahere enim cadit fub notnih adionis, Sc recipere fub paffionis attribut°> & fi haec glolatio non latisfaceret dicendu® eft nihil in fe ipfum agere adione tranf®® Cativa', pofle tamen agere adione emana® va, & quod lub diverfa ratione idem p 0 *' 11 movere fe ipfum ambigendum non eft,p°‘ tens enim eft argumentum de element 1 * provt oftenfum eft fuperius, dum grav< rJ ' tem,&levitatem profluere ab elfentia f° r ' m 195:. matum tanquam accidentia formam coni fequentia oftenfum, quorum alia perma- fientia, vt rifibilitas in hoffiine, alia tran- feuntia, & fluxibilia, vt eft motus, ja® erg& dum elementum terrre tendit ad fuum cen, trum deorfum, hoc aliunde' non fit, nifi k forma elementafi terra?, ergts forma eft mo- Vens, & tamen cum terra, deorfum cendit fflovetur, &ipla forma, ergo & movetd? Riovetur, movec vt forma, movetur vfi pars elementi, quare rede dicitur j idem lub diverfa ratione agere in fe ipfum, vndd motns elementi infequitur formam ; igitut forma eft effectrix motus per emanatio- hem, k tali namque efficiente, ita emana« tffedus, vt ipfum infeq natur fieut vmbra torpus absque vila tranfroutatione ; fiqui- domplerique adverfariorum fatenturinin- telledu pallibili non folum efle paffionem, le d etiam adionem , quoniam receptis phantafmatibus abftrahendo judicat, & ta- fojudiciumeft adiio,quare eidem fubftan* competit, & agere , & pati : & hoc 'pfum videtut voluifle Ariftoteles in Phyfi-s.7«*. Cls ,vbiagit, de agente folum tranfinutan-^o. te >qu6dneceflario requiritur dlftin P a tiente, fupra vero loquitur de efficienti P er emanationem dicit grave & leve non " a bere in feprincipium motus, fed folum MTivum, effedivum enim liabet extra le, a ftio ducitur de quiete ad motum :• effici- N z enti f.Tex, J2, ^(106 Up enti vero per emanationem tribuitagerej feu operari j ait enim grave &leve agere ftatim & operari, quare agens per emanatio. nem non poteft efle diftinčtum realitera patiente, a forma namque occidentia ema- nant in eodem compofito formato, & cum anima fit aftus corporis organici potentia vitam habentis, nonne quam primum cor- pus organicu m ačtuatum eft, vivens eft 1 k tamen dicitura&u & potentia fumpta &• verfitate ex diverfis refpeclibus, in a*' lud vero pati, hanc mo vere, illud move rl > fed cuilibet patet, quod fi corpus mo ve ' tur, & animam moveri necefse lit, falten 1 ad motum corporis,& quod ille motus cu" 1 lit aČlio vitalis debetrecipi in eodem P rl11 ' cipio a quo produ objedlo intelle&us, etenim difcurrit per i jidufti onem} & inter ipfa & vniverfalia differentiam ftatuit, nec dicant ab Arifto- N 3 tele ^Opg )§9t tele dici vmverfale pertinere ad radonem, fingulare vero ad fenfum, hoc enim dixit •comparative, nam verum eft. quod vni« . verfale fola ratione percipiatur, & quod fa. lus fenTus cognofcat particulare, fit ergo Ki c comparatio uni verlalis ad fenfum, non verointellečlus ad univerfale, &hoc jure _ videatur Philofophus in, pofterioribus, ubi v/t.te- i nverLiemus univerfale abftračtum cogno- ne0 ' fci a folo intelledtu, univerfale vero fingu* larizatum percipi etiam a fenfu. Quartum munus attribuunt produ« cendi fpecies intelligibiles, certe ridiculum -eft aflerere hoc non poffe attribui intelledtu« paffivGj non quidemut pallivo, feduta- genti,nam,ut didtum eft, eidem lubftaD* competit vis & agendi, & patiendi, lub diverfa tamen formalitate, & liquidem fp®* cies vocantur viccari« objedli, qu£e nul* lam caufam materialem feu receptivain habent nifi folam animam, quse cum fp« rI ' tuales iint, nonpolfuntrecipiin materiali* namantequam recipiantur debent defaca* ri & depurari ab omni materialitate ad hop vt pollint concurrere cum potentia fp irJ ' tuali ad ačtum fpiritualem, etenim fped& impreffie quas conftanter admittendas efl® cenfeo, tam fenfuum internorum , qna«n externorum recipiuntur in materia prim 0 organizata, ideoque materiales, & ejusdem fere ordinis & rationis . cuius funt Ipecie* pro- «f( 199W produdseab objedo permediumufque aima, confervari tamen a Deo non ab ani- , vt effugiant difficultatem fopra pro. pofitam, ne cogantur nempe animae con« tedere virtutem infinitam : Deus enim in« 'iniunt tanquam author natur« fupplet concurfum canfas fecund* , & vlterius afie« rune * 5 f( 204 runt ob a&ibus produci fpecies |eum aba. čhbus . vtpote non permanentibus non co n ferv entur,fed ab ipfo Deo, & hoc modo exiflimant, quod anima in genere caufs efficienrisnonfit infinita, Ted adhuc reftat difficultas, c um fpecies non creentur, quo- medo in genere caufe luftentantis & mate. rialisnon fit infinita, cum juxta illos edu- canture potenria materia?, nam eo modo anima eflet virtutis infinitae in certo genere caufie efficienris refpedu fpecierum in infi- nitum , quo infinita effet in genere cauf* Suftentantis, quia in hoc genere poflet plu- res & plures in infinitimum fuflentare. Dico ergo, quod iicet dicatur quod a- nima confervet plures, & plures fpecies m infinitum,aut etiam fuftentet, non tamefl bene dici elfe virtutis infinita? fimpliciter etiam in certo genere,quia adhoc,vt ali- quid dicatur virtutis infinitae etiam in certo genere ,non debet in eo genere dari pofl® perfedior virtus,live efficiens five fuften* tans, fed poteit dari in hoc genere ; ergo hi* non obftanribus anima non erit virtntis in¬ finita?, proptereaenim aliquid dicitureff® virtutis infinita?, & perfedionis, quia nihu poteftdari in eo geneze excellenrius, ratio aucem eft, quia perfedio defumitur k tet' mino extrinfeco , quare licet pollit virtus plura & plura in infinitum in certo aliqu° genere, quia in eo genere poteft dari p er f e ' $1(205 W dior v Jrtus adhuc in infinitum, eo ipfo non eft infinita illa prior, ficuti nechomo eft in- finitas virtutis licet lub fe comprehendatin- finitas fpecies imperfediores , quare non aritmetice, fed geometrice in perfe&fonem procedunt. Quintum munus ftatuitur eile intel- leclus agentis concurrere ad intelligendum, & hoc tičtitium ett, dato enim, quod om- riiafupra dičta munia fpedentad agentem, tjuid fpa&abit ad patientem ? Verum exo- dtur difficultas exipfo Philofbpho, quia a- gentem appellat incorruptibilem fe para- tu m, immixtum , impaffibilem ; Pailibi- lem vero corruptibilem, ex quo videtur fe- 1 U1 3 quod fi non diftinguerentur hi duo in- telledfusjfedvnicuseflet, quod idemeflet corruptibilis & incorruptibilis. Verum illaauthoritas nihilobeftno« ^sconclufioni, eaenim in fenfu (ano in- ter pretanda eft,nam Ariftoteles quandoqne loqvutus fuic de intellečlu quatbnus tališ e Mc habito refpe&u ad propriam illi us fub- fentiam, vtloqvutus videtur dumpertra- «avit pertotum caput de intelle&u agen¬ te, & huncrefpedtuejusentitati$dixit in¬ corruptibilem curn cmeriš prasdicatis fupra enunaeratis, aliquando vero tradavit de J pfb tanquam in habitu, & tune dixit intel- lečtum paffivum efle corruptibilem, quod ^erillimum efl, quia habitus per adus con- trarios 9 . *£§( 206 )f& trati os deperditur & comnftpitar , reči e igitur effatus eft elTe corruptibilem, noti quidem in eiiendo, fed in operaildo per ha* bitum corruptibilem. Primomodo videtur locjvutus failfe td.Cap. j n E,thi C i S dum loqueretur defelicitate ho« minis: ait enim quatenus homo esf, ita vi- •vet, fed quaienus divinum quid in ipfo e si, & fubdit , fi vita qui c ex intelle&u iraducitur , fi humana comparetur , divina ipfa etiarn e$, nomine enim D EI fepius Arifloteles ap* pellavit intellečlum humanum, quatenus in corpore degens habet operationem fibs propriam, in qua obeunda non vtitur mi- niflerio corporis, nimirum intellečbone ficpatiter de partibus animalium: faluse- nim animalium omriium ere&us ejl homo y qttoniam ejus natura atfp fubjlantia divin* ejl, officium autem divini osi intelligere, & faapere, , ■ Qupd verb etiam intellečtum pai»' vuift condecoret titulo impoffibilis & ><]' cOrruptibilis, videatur quid de anima fen* pferit; hinc in Phyficis ait, corruptioneffl eile ad no ens: dicendum ergo eft AriftotelS vol uide inteileclum paffivum efle corru* ptibilem refpečlu habitus, cum mminini conjunčtus eft ex fubftantia propria, & e3i: Cognitionum habitibus, corruptfo ertifl} cuiscjue five fubftantia?, five accidenti pa* 1 * fioeft ex illius decreto de generat: intelle* 4. Cap, to. 3.Tex. 3.7. s.Tex. 4 - S.Tex, St, etos ! »Sf(ž 07 )pe ftus enim in habitu fit, & corrumpitur-," Corruptibilis autem non quo ad fubftan- tiam, fedibhkn quo ad habitus aquifitas, eftetenim aggregatum pet accidens quod Corrumpitur , manente illafla fubftantia iftentis ; corrumpitur ergo forma rationis accidentalis, perinde ac navis corrumpitur deftruclione folius form® accidentalis ab arte fačta; , remanente {ubftantia ligni: vn,Jp !j?~ de non immerito PKilofophus hunc in tel- f ' 3 ^ leftum paffivum corruptibilem nuncupat^^. de anima, quia cum fit cnmpofitum quod- 3 7 ex. damex intelleclus eflentia, & rationis ha- 8 * bitu aquifito, jam aliquando fačlus eft, & provt ortui, ita interitui abnoxius eft hic Jntellečfus, quod vero ita interpretanda fit mens Philofophica de intelleclu in habitu, non vero de eflentia intelle&us pervolvan-i, 7 ž*v tur libri de anima, v bi manifefte reperie- 2 -*- ^us ad ftateram rationis hanc explicatio- Se 0i inibi reperiri, nam vlteri us in Pr ob le- 5 ^atibus, docet reminifcentiam efle obli- 3 ’ 0 Vloitem ignorantia;,oblivionem autem efle torruptionem fcientiae : &inlibris de Cado dum loqUeretur de materia prima, eam in- i 2 * X " 5 Ult corrumpiatquefieri, quatenus eft id, ln quoeft privat.ro ; quandoquidem priva- tlQ lecundum fe corrumpitur, Sc compofi- ■ tum ex materia & privatione pariter inte- Tlt de longitudine & brevitate vita; ; quis tam ignaruseft ,qui nefciat materiain ‘' ** pri. i.Tex. s g. S Tex. J. « 9 * Tex,jS, j.Tex, 66 . *BgC 208 )$}» primam quatenus eft quid a privatione di- ftinčlum, atcjue fecunddm fuam eftentiam & fubftantiam, quae in potentia fita eft non corrumpi, (ic etiam dicere poftumus de a* bima rationaliquatenus forma eft, fi diflol* va tur compofitum corrumpi dicendum eft, nam forma amplius non eft, ergb in hoc fenfu animarationalis corruptibiiis eft, ita etiam dicendumex Ariftotele de intelledu pafiivo,provteftidinquo eft habitus fci- enrice corruptibiiis eft, ex habituali enim fitnonhabitualis,exfcientenon fciens,& certe fepius docuit Ariftoteles intelleiftum humanum proportionem habere ad mate- riam primam in Phyficis, ftatuit enim nul- lam efte naturam aliam intellečtus, n id quod paflibilis fit,& denique intelledlu® ■ humanumtanquam habitualem efte corru- ptibilem de anima in eodem libro, cuj® verba ponderanda funt, qua? funtfequen- tia: Et ejl qmdamtalis intelle&us cjui ornni* fit, attidamvero qui omniafacit , vt habitM cjuidam , quale eft lumen quodam enim mod«) CJ“ Itimen jacit potentia exiflentes colores eolores ,per lumen enim declarat natura® intellečlus agentis, & per habitum natura® paflibilis, & alibi de anima: intellečlusaU' tem fortaflis divinius quid & impallibile ej loquensin comparatione ad fenfus,& ®' verfis in locis quandoque appellat forma® formarum , alicfuando locum fonnarum? qual J *$f( 209 )§?(r _ ^uafi comparaflet maleriae prima?, qua? vt eftfufceptivaformarum, ita Sc inteliečlus humanus omnium fpecierfi intelligibili um. Pnetermiffa vero fententia quorun-> dam antiquorum aflerentium intelleclum poffibilem. efle potentiam corpor.eam mi¬ kani exomni corpore fenflbili, ad hoc vt cmnia corpora fenfibilia poffit percipere, <] n *a omnis potentia fenfitiva patitar a fuo objedlo aliquid ab illo recipiendo , fed hoc argumencum fatis fuperius dilutum efl. Irifertur ergo intelledum humanum non effe puram potentiam in genere intelli- gibiiium, fiquidem habec in ib actum enti- tativum , effe vero puram potentiam in ge- n ei'e folummodo intelligibilium, declara- v ‘t Philofophus de anima dum eum compa-^Tj*.,; ravit tabul® rafte, in qua nihil fcriptum ex - 14 , titit,• & ratio efl, quia vt aiiquid dicatur . P to xime intelligibile non fatis efl , quod ha- pat entitatem intelligibifem , fed debet Nabere fpeciem fui in incelledlu, per illam enim res efl proxime intelligibiiis, apparet e !*im, quod incellečlus nullam habet fpe- ciem intelligibilem ilii a natura inditam, Ct ‘tales fpecies accipit a phantafmate de- ter minative, ex quo fequitur ,quod fitpu- ra Potentia ad omnia intelligibilia, ficuti ^ateria prima efl fubječlum habens po- f e ntiamad omnes formas nuilamillorum Ifl cludendo. , . O Con- *8§(2i6)ffc Concludendum ergo eft dari intelle* čtum agentem, daripofllbilem fine vila di- verfitate,& diftinčlione,eundemque eHe & agentem & patientem, fub diverfa for- malitate confideratum dici pode diverfum non realiter, & paflibili omnia mnnia alfi* gnata agenti quam optime competere. LUCUBRATIO XVI. An anima feu iniellečlus inbocjld • tu abjcpue phantafmatibuspojit intelligere ? A N neeefle fit inteiligentem lemptr phantafmata ipeculari , & quoi idem eft j vtrum neeefle fit in pr £ ' fentis vitae ftatu operante intelledu circaa- liquod obje&um, vt fimul etiam operetur phantafiacircaillud, vel circa faltem ah- quid fimile, vel aliquo modo proportiona- tum: vel vtrum intelle&us absque Ipecie- bus reprafentatis a phantafia poflit aliquid agere , & Ipeculari. Multi exiftimarunt intelle&um tiob habere in fua operatione neceflariam cone- xionem Cum phantafia Operatione, vel ul- terius lenfus, fed fine illis intelligere nen> pe fubftantias ieparatas, vel etiam alia duifl operatur per fpecies non rtiediante pha°' tafmate ab mtellečlu agente acceptas, per fuosproprios ačtus produčlos, yel dutf 1 i *i§(2ii)§8» verfatur in altilfima contemplatione, vel denigue quasvis res dum fummum adhibeE conatum, velcertealiqua, vtvniverfalia; videntur vero pluribus rationibus com- probare: dicuntenim fenfus internus po- teft operari circa aliquod objedum ocian- tibus omnibus fenfibus externis , ergo & mtelledus poterit operarij ociante fenfu externo , antecedens confiac experientia quid fiat in fomno,* confequentiam verd probant, quia non eft major dependentia & phantafia quam fenfus interni ab externis. Imo dicunt, quod anima feparata in- telligat per fpecies aquifitas incorpore fine vlia dependentia, ac cooperatione phanta- ergo concluduntper easdem intelligit fine vlia dependentia dum eft in corpore, imo volunt, quod poftquam intelledus ha- betjfpeciem, in fe exiftentem habeat omnia n eceflariaad operandu m ,ergo poteft ope- f arietiamotiante phantafia, led quod ma- g' s ]eft intelleduscognofcit incorporea, vt fi>eum, & inteiligentias, & fumma genera, 'ju.vintelledio noncadit fub phantafiam, ^nia neque fub fenfum externum, ergo im te lledus cognofcit illa fine cooperatione pfiantafite. Conimbricenfes vero exiftimant le bane veritatem deducere ex Extafi in ea feparabilis non eft,interpretetur quisquis velit verba Philofophi dicentis de generat: materiam efle medium infenfibile & infe- 3 *’ parabile ,& tamen materia, vt per le exi- Jlens, & a formis omnibus lejun&a eft, quo padlo fine dubio eft infeparabilis, rationefi- nis, non vero proprite entitatis , eft ergo materia de quidditate rerum & feparabilis , Cur id negabimus form®, & quidem om- nium formarum praftantisfima? , animae nempe rationali ? Sc fi ratio feparabilitatis potiffimum eruitur exoperatione, ea ergo nullam habent operationem feparari flon poterunt, & quae habent ex textu cita- to poterunt ,• quis autem negabit animse ra- tionali operationem ? animae enim propriu tfttnovere & agere, materia vero omnis o- Perationis expers eft, ergo anima, vt forma wit magis feparabilis, led fi intelleclus paC, fivuseftidemcumphantafia, certe anima feparata nihil intelliget, nec reminifcetur, ,n eQenimftatuphantafia,vt not um eft, proculeft ab ea,nec vllomodo ei attribui P°teft. N 0 q e ft ergo dubitandum animam nabere proprjam aliquam operationem, c Utnetiam Philolophusid aflerat de anima f eKf P°ftquam recenfuilfet pafiiones quasdamu. Su® accidunt cum corpore, intelligere ait e ne proprium anima?. s.Tex. Verum quidem eft, quod Philofophus } ^ O 4 in??. 'in libris de anima videatur aflerere animam non intelligere fine phantafmate, & rnags l Cdp. 2. c ] ar e dum inquit: & ab hoc cjui non fentita- liquid ,nihil vticp addifcet , nec intelliget, & ciim (peculatur necefje ejlJhnul phantafnaU Jpeculari , & libr. de memor: & reminifcen« tia: intelligere non ejl fine phantafmate, ncctt Hit enim eadempajfio intelligendoflua quidera, & in fcribendo ; ibi enim nuli a vtens quanU- tat e triangiili determinata , tamen jinituni fecunditm quantitatem defcribimus, & intel- ligens fimiliter etfi non intelligit qu ant urn, ponit autem ant e oculos quantum: hx fant dictiones Philofophi, quibus adveriarij ni- tuntur probare phantafiam neceflario con- currere ad intelledionem, & fine ipfa da« nonpofle. Dicimus igitur originaliter phantat mata efle neceflaria ad intellectionem^uia ornnis cognitio noftra originem ducit eX fenfibus, qui funt janua, v t objeda per fpe- cies animae cogitanti reprafententur, & m hoc fenfu verum eftintelligentem opporte- re phantafmata lpeculari, ideft omnis ani- mse fpeculatio originem ducit a pbantal- matibus,quod vero anima non podit in¬ telligere finephantaimatum quidditate fal- fumeft, eo modo, quo dicimus homine® non pode efie fine corpore , vel fine ani® 3 > neque verum eii } quod anima quandocu«- que intelligit dependeriter-a phantafia in- telh' VSf(2l7)§& ■telligatj fiqmdemintellečlio ex phantafmi- tibusinitium fumens, dereličlis illis infuo eflemanerepoteft, nectamenper hoc ne- 'gamus ,quod a phantafmatibus non reci- piataliquid auxilij in intelligendo, fed hoc non eft dependere fimpliciter & abfolute, quafi fine illis nullam exercere poflit ope¬ rationem. Exquo Iniertur, qnod coadjuvatio alicujus ad aliquid operationem precipui agentis, nec aufert, nec labefačht, in hoc propofi- toeruditilfimusvir quidam dicit,qudd mi- nifterialiter quandoque concurrant phan- tafmata ad intellečfcus operationem , intel- %endi autem fit ipfius intelle&us munus proprium. Dicendum ergo eft, Philofophum lo- qvutum fuifle in libris de anima, & in locis ‘ u pra citatis referendo quafi ad preceden¬ čni fermonem, cum fuiflet enim loqvutus de intellečtu pračtico direčto ad bonum ptofequendum,& malumfugiendum,in- q ui t enim : cogitativa autem anima ,phan- ta fmata vt fenfibilia funt , cum autem bonum malum affirmaverit aut negaverit, tune aHt mala mn pojjunt ejfe nifi fenfibilia, vel c fm fenfibus jun&a, ideo circa h&c nunquam Jinepbantafmate intelligit anima , non licet er go uiferre j ergo fimpliciter & abfolute fi- O 5 ne *8§( 2i8)§^ ne phantafmate non intelligit anima, narti quid aliud Ariftotelica verba fonant quam juxta interpretationem fupra allatam , & pra;cipue illaparticula : ideo circa hma absque vilo alio phantafmate elicere Poffit operationem fpiritualem medianti- “osillis habitibus absque vila connexione Cu mphantafia ? fi enim intelligeret aliquid n °vi, quod id fieri deberet mediantibus phantafinatibus tranfeat, fed quod in hoc cafu *Bg('220)f8* Cafu panter id fieri debeat negatur, nam it la Ipecies produčbe confirmatse & recept* inanima jam funt fpirituales, & ciim fint vicariae funt, etiam reprafentantes obje¬ dli,& ad hoc,vt easipfas animae denuoin- telligat, aut circa eas exerceatur, non vi¬ deo quare connexionemcum phantafiare- tjuirant, alias eilent & fpirituales & mate* riales, quia haberent dependentiam a phan- tafia,fedquod magis miror e It, quia adver* farij ipfimet concedunt dari operationem propriam animae rationalis feparatam, & diftinčtam omnimode ab aliis operationi- buscommunibus, & competentibus omta animae vt lic, hancque appellant intelle- dtionem, & cur intelledtus non poflit eani ipfam intellečHonemjam habituatamina- nima, iterum intelligere refledendo feabs- que minifterio phantafiae , nulla eft ratio , quae in contrarium fuadeat, alias facultas intellečtus adeo limitata effet, vt verum foret dicere eam intercludi inter limite* materiales ipfius phantafiae, & cum ftpf* rius diet um lit fpiritualte quodpiam vocari, quod neutiquam per fe habet dependen¬ tiam a materia & quantitate , ideo nullo modo dici poteft animam dependere a phantafmatibus in operando, nullam enim ablolutamrealemque dependentiam habet ab illis. Etquodpoflquam intellečtus jam ha- i bst *Sg(22l)$5* f. bet fpecies impreifas & confirmatas pofllt * independenter a phantafia operari, videa- , it tar Ariftoteles de anima , cujus exprefla| , ^ Af ' >. funtverbafequentia: [c fingula. i. J*3hs eft t vt jciens dicit ur , cjtu fecundum a- i «vm hoc autern tune accidit, cnm poteft ope- . Kri per [e ipfum, etl quidem, & trnepotentia . Itoda modo, mn tamen[milit er ,vt er at an- . tee/uam addifceret & inveniret, & ipfe atttem . P ipfum tune poteji intelligere: quid enim cla- i rius aut dici aut excogitari potuit , dum e- : n ini inq uit fingula fadus eft, vt fciens dici- . tu r,qui fecundum aclum, id eft dum jam i tabet fpecies inprfeflas, & fadus eft habi- . tialis,hoc autern accidit intelligendo ha- titum j cum poteft operari per fe ipfum, a- ® e o lucidus, & clarus videtur ifte textus, vt prorfus nulla indigeat explicatione,nam P°ftquam intelle&us intellexit fingularia, mediantibus phantafinatibus poteft °perari per fe ipfum, ergo tune non indi- Ž et minifterio phantafire, illatio clarifiima ^ j & alibi quaerit, vtrum intelligat aliquid ' e Paratorum exiftens intelledtus non fepa- ^tus ,• quando ergo dicit intellečlum non 'ptelligere fine phantafinata, non intelle- ^'fle hoc abfolute, fed de intelligere, vt eft 0r ma corporis Plryfici, nam in točo 3-libro n °n confideravit animam intellečtivam, jj'fiprovt adtuat corpus, & ideo dicit intel- ‘gentena opportet phantafinata Ipeculari, non eo «« t 222 )P non enim confiderat puram eflentlam ari m x,kd animam tanquam formam, &v- nitamcorpori ,& eodem libro dicit, quod s.Tex. reminiicimurpoft mortem, quia Ioqvutus 20 . efi pro prajfenti ftatu , & pro conclufione diCtorum. Dico nullam inferri maculam bona Philolopiii* 11 dixerimus intellečtum in ha« •T ex - bitu absque vilo phantafiae interventu operari, nempe intelligendo, & nofcendo ea, qus antea cognoverat, ita pariter trad- dit Arilloteles de anima, iufficiatque diee- rephantafiam attingere folummodo parti- cularia, intelledium vero vniverfalia , & quodmagis eft, docent aliqui intelleduffl nofcrum intelligere per Ipeciem fpiritua* lem, atque adeo abftračlam a materia,na® llngularia materialia funt, & dum fe expH; cant dicunt intelle&um non abftrahere 1 conditionibusfingularibus, feda matena- litate, ita vt inteilečlus agens ex phantaj- mate materiali deducat aliam Ipeciem fp 1 ' ricualem,dircčle tamen repra:fentativatf reifingularismaterialis,pofito ergo ,qu° illa ipecies Ipiritualis fit habituata in ani® 3 / quarenonpoterit intcllečtus iplam cogn°' fcere abscjue phantafia, c urn jam fit abft r3 ' čta a materialitate ? non poteritlaneafl 1 ' plius abftrahi abhac, cum jam fit -j ientativaobjedli. non certe materialis ,^ hi ipfius, vnde etiam intelleclus poftq u3 ' ■ t i 1 c i c 1 i 'i c t d c a ii 1, t r ( t £ ji t t T h n o *S§(223 )§& ic! refledendo venit in cognitionem (ut ipfius, quod nempe lit lubftantia creata, fpiritualis nullam habens cum quantitate dependentiam, & propterea indivilibiiis, &ha=e intelledio fuppofito , quod jam re¬ cepta fit in ipfaanima, & confirmata per habitum, dato etiam, quod in prima liti ipfius cognitione fadum fuerit depeilden- ter a phantalla , & quod etiam fpirituale' concipiaturper modummaterialis, poteft tamen poftea fe refledendo ac cognofcen- do fe ipfam inteiledus id etEcere fe polito Omni phantafmate , repugnantia , quam adftruunt adverfarij non eft apparens, nec i«quo confiftat perceptibile eft,, & G ad Phi- lofophiauthoritatem Confugerint, jam fa- bs illa explicata ac glofata eft, Manifeftum igitur eft animam rado-- oalem habere operationem ita propriam, vt nullo modo ea dependeat ab ylio obje¬ do materiali, nili forte remoto, nam cer-- tu m eft in prima apprehenfione fadum fuif- Je opephantafe, led dum fpecies jam eft nabituata refledendo lupra iplam nullam ■ntercedit objedum materiali nili rema- tu m jVtdidumeft,quia ifta reflexio habi- bialis procedit quidem originaliter a pri- j* 13 > led remote • fi igitur Ariftotelis locus betie perpendatur, manifefte deprehende- ^osjibi non abfolute dkifte intelligentem °Pporterephantafmata Ipeculari, fed dun- ta- ^Si§(224')|& fcmt dum anima cogitati va operatur com* parando ad fenfibilia, vel faltem remote; & fare quod de fenfibilibus Joqvutusfit, Te«, 39. videarur alius textus ejusdem libri v bi di- cit 5 cumjpeculatur, necejfe eftfirmtl phantuf ma aliquodfpeculari ,phantafmata mtemve- hit fenfibilia [ant , pr op ter e a cjuodfunt fem materia, ex cujus verbis liquido conftat lo- qui hic de rebus naturalibus & fenfibilibus, qure etiam intelligibiles funt per fenfus pri- mo & conjun&im cognofci debent,quare liftendo in fenfibilibus per iplam intelle* člionem femper fieri per phantafinata di« cendum eft. 2.Tex. Concludendum igitur eft cum ip[° n, Ariftotele de anima afierente: omnino erp>, vi feparabilesfunt res d materia fic & qtu ctt' ca intelle&um, igitur intelleclus ipfe cogn > fcit res a materia , & phantafmatibus fepa- ratas , provt patet in Metaphyfica , q u$ verfatur circa ea , qua? fecundum eiTe, & % cundum definitionem funt a materia & 3 4 Tex motu prorfus abftra&a, ita Ariftoteles ja® f ‘ citatusinMetaph.-eftfcientia quac fpecufi- tur ens provt eft ens, & qure ei perfe infuflb veramphantafiabilia,feu per phantafia® apprehenfa, nequea motu ,|neque ainate- ria, nequea fenfibili abftrahunt fingulaj]' tate, concludendum eft ab his Metaph)'* 1 ' cis contemplationibus exclufam eile pl® 11 ' taiiam. - • TJ-fC L #(225 )§&» Haec eft etiam mens Philo/op/ii in Phy - 2 j- ex ficis, vbi ait entia quam plurima efle abftra- jg t fta per'intellečlum a motu, & nihil referre, nequefieri mendacium abftrahentium;& g iterumalio loco Phyficorum : imaginatio 2 ‘ 6 aitfem ,gr opinio motaš qmdam effe videntur, 2.Tex, &deanima: imaginado vtique erit motus 161. a fenfu fecundum ačium fačlo, ergo fine falfitate dici poteft ex Philofopho, quod ab omni motu intelleclus poffit abftrahere, ab hoc quoque, qui in phantafia, vei imagi- natione condnetur , abftrahet, & fic fine pHantafia,vel facultate imaginativa intel- flget, propriamque habebit operationem. Retorquent vero non nulli, & dicunt abr fttahere quidem intellečlum amotu percor gnidonem, inoperando vero, & in abftra. dione neceffanum efle motum phantafia?, jdpondet vero argutiffimus quidam Phi- ‘dophus , inveftigari hic Tolummodo non ^atenus ačbo intelledus propria dirigitur obječlum cognofcibile, hatc autem eft Polacognitio fine phantafmate; lieetenim °Peratur ex-iftens in corpore , & cum aliis P°tentiis juncfus nemo dubitat, &fubdit; ^'telle 6 (us facit comparationem ac diftin- dionem plenam inter ea, quae funt phanta- mbilia, vel fenfibiliaab iis, quae funt intel- ‘gibilia tantum, ergo haecdiftinčtio debet te iminari ad res omniquoque diftinclas ,ita vt< fuo adhoc in nullo conveniaht ,aliter p elient S.Tex. 49 - i.Tex. »i|( 226)1* eiTent diftinčla indiftinčta , feu diftin&e & indiflincte cognita: cumigfturad phanta- fiabilia termineturper phantafmata,adin- telligibilia fine phantafmatibus terminabi- tur i prseterquam quod phantafmata non repra?fentant nifi fingularia, fequitur, quod per ipfa non poflint repraefentari vniverfa* lia, intellečbus enim vniverlalia intelligit ex Phyficis. Unde rečte Philolophus deter. minans hanc materiam de anima : inteUigd z.7ex. 6s. 3.7ex, 60. mns cjuando volumus ,fentimus anteni non cjuando vol umu s : illatio clara efl j fi intelle« čtio dependeret ab imaginatione , ptovt dependet pofteriusoriginea fuo priori» fi- mul jundieflentefFečtaSj vel intelligendo effečfus eos qui fimul phantafis,vel fecufl- dum totum, vel feeundum partem inclu- derent, hoe autem falfum e de experientia patet. Sed vlterius fčribens Philofophus (i e anima , relpiciendo ad operationes relpe$ u organorum , ait ipfum intelligere & ipft n> Jpecularimarcefcit , alio cjmdam interiuscof' rupto , ipfum autem impajftbile ejl q u °“ dicat marcelcere relpedu organorum in e0 ' dem textu j non ejlcjuiafujlinuitaliquid ma ,fed id, in cjuo, ficut in ebrietatibut v morbis, & iterum alibi de anima cornp 3 ' rans intelleftum adpotentiam fenfitivaifl) fenfum incjuit ladi ex vebementi fenfibili, trl ' tellečluM vero ex maenis intelligibilibns «§(.227 )m* rohtrari, & tlemum degeneratione animx- 2 cap „ lium ait aclionem inteiledus non commu- nicare cum actione corporis , quod certe I nonfonat aliud, quam quod intellectus ha- beat proprias operationes , & independen- tera phantafmatibusintelligat, & cum To-In g. leto de anima dicamus, quod licet Ariflo- telesin j.deanima tex. 36. nihil determi-^s* nate dixerit, tamen in 2. Metaph: determi- net,vbi comparat intellectum humanum reipectu abftračtorumintelligendorum, o- culonočtiite ad folem, fed noctua non pri- v atur omnino vifione folis & luminis ,fic &U19. Metaphy. vltimo vbi dicit intelle- noftrum elfe & potentia ad intelligen- ^ irnmaterialia, & non in potentia caecita- tls jexprelse docuit intelle&um humanum Pode cognofcere feuattingere etiam infia- tu conjundto res abjunčlas a materia : imo^ 0Kc ^’ ^Toletus in fupra dicla quaefl: perphan- ta ftoata nullo modopolTumus venire in co- gnitionem diflinčtam {iibftanti* immate- |J a ds, qui a cum phantafmata funt materia- 13 & intelle&iones fint (pirituales, feqiiere- tUr aliquo modo quodaliquid materiale da- * et effe fpirituali, cum tamen nihil poffit are id quod non habet, praeter caufam fi- ^ e m ^ & haec latis dičta fint in !ioc propo- lto } fufficienterque convalidata tellimo- ■ niis Philofophorum Philo- fophi. P 2 LV- __ *aj(228)§» . _ a LUCUBRATIO XVII. Quidfit obječlum intellečlus? S Iquidem per totam lucubrationem an'» tecedentem tračlatum eft de natura* eflentia operationibusque intellečlus oftenfumque eft, eum abfolute non indige- rephantafmatibus ad operandu m etiam m hoc ftatu j nifi coadjuvantes, & ad melius faciiius efle -, reftat inodo inquirendum, quale fit ejus obječlum. Caf.ti. jZaborella de mente humana putat obječlum primum & ad£equatum intelle¬ člus non 'efle materiale, quatenus materia¬ le, necpoteftate intelligibile,quatenus j>°' teftate intelligibile, fed quoddam nofflin { carens, nempe omne ens, quatenus eft ens, vno excepto ipfo intellečlu ; quidquid e- nim inquit eft praeter ipfum contineri fub objedlo ejus primo,ipfum vero intelledluin fibi efle obječlum lecundafium , n£que & eoinferri, quiaintellečlus fit poteftate i n ' telligibilis , ipfum efle fibi obječlum p r jj mum,quia obječlum ejus primum non e omne poteftate intelligibile. 3 .quaji. Javellus de anima, de obječlo p rlITl ^ intellečlus paflibilis, ait, non efle qu® re ^ dum limpliciter, quodnam fit objeti 11 ^ j intellečlus, led intellečlus conjunčli, hoc pnefenti ftatu, dividi tque illud in^H *J|(229 )§& i ftum ada*quationis,temporis refolutionis, &perfe£tionis ,fed quia hoc nil aliud eft qnam adimplere paginas, praetermiffa lori¬ ga verborum ferie, qua ipfe precedit, & di- 15 cit obječla primum ad*quationis, feu ob- jeftum adaequaturn efle ens vt ens vniver- ’ faliffimo modo fumptum, provt in fe com- prehendit omnes, modos entis, & hoc dicit j efle obječtum adaequationis, temporis & j refolutionis, n on vero perfečtionis, & vi¬ tle tur probare, quia vnumquodque intelli- ’ gibile eft, in quantum eft ens ex mente Phi- t lofophiex Phyficis,quiaquo,dnoneft,non T ' contingit fcire, ideft quod nujlo modo eft ens, nec te, nec ratione non poteft tntelli- 4. g>,&idem videtur Ariftoteles velle inMe- , ta phyficis , vbi annurnerat privationes & ne gationes inter entia,provt apprehendun- ' tu r abintelleStu ,& v t iic intelliguntur. 1 Dico ergb obječlum ada>quatum & j nttributio nis i n t el j e )!?* j notat Toletus de anima, vbidicit 10.cap. quod fertfus non percipiat fuam cofidicio- 7. nem, vifus enim videt colorem , at non vi* fibilithtem & ilnguiaritatem , ititellectus vero qpod fit tam amplse cognitionis, vt fe Convertat,& refledlat ad conditionesiiitei- ligendas, & quod percipiat vniverfalitatenl & fingularitatem ,intelligibilitatem,& ve- ritatem, ac alia omnia. Ratio vero didlorum eft, quia ilope- ratio propria intelledlus eft intellečlio ,fe- quitur neceflarid quod objedlum debeat efle ens intelligibile, quia ii difficultas in- telligendi procedit ex parte intelledlus no- ftri, non per hoc objedlo demituf intelft- gibilitas, qua? debet tenere fe ex parteobj e * člitanquamquidproprium ad hoc vt red- datur intelligibile etenim in cognitioni fubftantiarum feparatarum difficultas fe& net ex natura noftri intelledlus ,qui eft itd>; mus iri genere fubftantiarum intelligifo' lium ; & vt continuaturnobifcum in intel' ligendo, dependet & licet non abiolute a fenfu & phantafia , Sc hoc vt didlum eft q u ° ad melius efle, non enim tališ difficultas o* riturex parte objedli cOgniti, fiquidem ta* lia objedla funt adlu abftradta a materia,'* k conditionibus materiae,quareha;cad bo c vtintelligantur, non indigent intelledlus 3 ' gentis opere, fcilicet ad hoc vt extrahat).* transferat illa de ordine in ordinem, vt ' 3 ' ca 1 : ciat nempe de intelledHs potentia a$u in« . telle&a, provt Philofophus clariflime do- > cet in Metaphyficis/ory^w inquit, & difficul- 2 ‘Teu. i Ute duobus modis exijlente , nen in rebus,fed 1 ' ■ in nobis ejl ejus caufa , vnde orane ens intel- • ligibiie eft objeclum intellectus humani, i tentia viiiva, quod dicendum eft etiam de aliisj&idipium de objedlio intelledlus,& cum fpecies imprefta fit viccaria objedli qualitas, quae communiter dicitar fimilitu- do objedli, aliqui exiftimarunt hanc quali- tatem merito ftatui polič pro objedlo intel- leftus, intelligendum eft defpeciebus im- preiTIsin anima, quia alia > aliae fpecies fen- faumtaminternorum, quam externorum cum materiales fi.nt nullo modo imprimi poflunt in anima, fed quidquid ilt, fuffi- cienter videtur declarari natura objedli in- telledlus perens intelligibile, fiquidem per bane vltimam particulam excluditur quid- 'juid attingit aliquid materialitatis, fiqui- “em cum fadlum eft intelligibile, jam non foteft alio modointelligi,quam abftradlum a materia, etiam concurrentibus phantat toatibus, quia phantafmata per intelledlum bppurantur ab omni labe materiae, neque poteft intelligibile vttale, niiiquate- nua non habet amplius dependentiam a Materia inefle Phyiico, alias materiale re- ^peretur in fpirituali contra declarata in anteriorilucubratione, vnde patet defadlo nt dlam daripotentiam, qute refpiciat vni- P j cum *S|(234)i& čum objedum formale, quod idem attin- gatper omnesfuos adus,fedpoteft habere plura objeda formalia inada?quata,quorura vnum attingat per hos adus, aliud per a- lios, fic videmus potentiam vifivam habe¬ re plura objeda formalia inada;quata , al¬ bum, nigrum ,rubrum&c. objedum fiqui- dem adaequatum vilus completur per fec omnia , ita etiam potentia intellediva ha- bet plura objeda formalia inadsequata, nempe adum ex tali motivo, alium ex a- lio,quod facile comprobatur ,quia alioquM omnes vifiones eifentejusdem fpeciei,item omnes intellediones ,quia neque diverfifi- carentur ab objedo formali, nequea po¬ tentia diverfa , neque a modo tendeni'- 3 uare opere pretiumeft videre,quot mo- is, & (pialiter adus /pecificentur. Dico ergo abiolute loquendo fpecifi- čari ex diverfo modo tendendi notabili ter > qui diverfusmodus tendendi diverfimodc oriri poteft, vel ratione principij, vel obje- diformalis inordine adprudens judiciu® 1 Quare alia infurgit difficultas, an ne®' pe adusdiverfificentur fpecie,quandopf°' cedunt a diverfis Ipecie principiis ci® 3 idem objedum, vel an duo adusproceden- tes a diverfis Ipecie principiis ex modo tendendi notabiliter de fado differant, H ceC fit idem objedum formale vtriufq; a$ uS ’ vt vifionis albedinis , equi , leonis, ho c *&š055)f?* ntra potentiam vilivam hominis, aut equi, fecundum nullum aftum different hae po- tentire, & confequenter forent etiam ipfe potentiae ejusdem fpeciei, fed cum dicimus differre notabiliter , folvitur adamuflim difficultas. Vndean adus fpecificentur ab obje¬ do formali adxquato, vel ab inadaequato , ®xiftimo dicendum quod ita, declaro, al- bedo, & nigredo funt objeda attributa & particularia formalia, ratio eft, quia color e ftobjedumattributionis, fiquidem nihil P°teft videri,cui non conveniat ratio co- * 0r is, aut lucis, harc autem ratio nonfpe- c ‘ficat'adusdiverfimode, quia eft in om- ni bus eadem .cum attributis, erg6 & parti- c ularia lpecificant adus diverfimode & no« tabiliter inter fe albedo, & nigredo, qu* i&§( 236 )ffr funt objeda formalia (pecie diverfa fingiv laria inada?quata ipfius potentia; , omnia vero fimullumpta, ada?quata, quamvisa. dus vifionis, intelledionis ab vno ex his objedis fpecificetur. Sed adhuc aliud infurgit dubium,qua- re albedo. fit objedum formale fpecificans diverfum adum, & nigredo alium, nonve¬ ro duae albedines aut nigredines. Conftat exjamdidis refponfio, ačtus enim notabiliter ex modo fuo procedendi juxta prudens judicium differunt quamio procedunt ad albedinem & nigredinem, non autem quando duo adus verfantur cir« ca duasalbedines, qpia has folum differunt materialiter, a quibus non diverfificantuf fpecie adus, & folum in hanc vel illam al¬ bedinem fertur potentia, quia eft albedo, &quiahabet proportionem cumpotentia, vt abilla per 1'uos adus attingatur, quan> vis diveriomodo attingat, quam nigredi- nem, & videmus,quod aflenlus & dilenfe proveniant ab eadem potentja, &tam en totogenere differunt,quia habet majore® diverfitatem , quam quae reperitur foU>® in fpecie diverfis adibus, ergo bene po*' funt duo adus fpecie differre ex fuo mod° tendendi propter diverfa objeda formal* 3, Quare ab objedo, materiali vel folo numero differente, fiveproximo , five re ' moto non Ipecificantur adus, & de rem°' »Š|(237)§& foquidem 'non eft dubitandum, etiam fi fpecie differunt, nam video album , albedo eftobjedlumformale, fubftantia vero pa- netis eft materiale remotum, & Folum de- nominationis , nam etiamfi paries aufera- tur, aut fubftantia latftis, eadem femper Manebit vifio: de materiali proiimo etiam conftat, & lolo numero differenti hac vel illa albedine, hoc vel illo intelligibili ejus- demfpeciei, nam non diverfficantur fpe- cie ačlus } & riotabiliter in ordine ad pru- dens judicium,& ha;c pro brevitatis tefle- ia fufficiant, licet plura oecurrant, qua; in- dagandaforent. LUCUBRATIO XVIII. An anima rationalis ex mente Ari- Ihtelica immortalis . & ~ | TT JEc quaeftio ardua 'eft , ač adeo diffi- K ■ cilis, vt Conimbricenfes ad hanc JL exprimendam nonfnt veritipro- r umpere in quendam tradlatum particula- re m de anima feparata exiftimantes ita eos ftabilire polfe durationem perpefuam ejus, d £ m, ita vt quidquid dicant omnia veridi- Ce exponant, & licet dubium nullum lit dari feparationem anims , attamen an ea d £ turexPhilolopho non adeoclarum eft,vt 'Pfi liipponunt, liquidem aliqui PhilofopKi pri- < 8 (* 38 )§ 9 * _ prim* claflis Catholici exiftimarunt Ari. ftotelem femper dubiam hac in re fuifle, & modo declinafle in hanc modo in alteram partem. Advertendum igitur eft 3 quod dum de immortalitate feu incorruptibilitate animas human* loquimurid duobns modis intelli- gipofle, vel enim accipitur anima pro ip* iiuseflentia & quidditate, vel prout eftfub fpeciebus intelligibilibus, & aclu intelligen- di ,& in hac lecunda acceptione Commen- tator appellat intelle&um ipeculacivum, & hoc modo confideratum dico abfolute nominandum efle corruptibilem & tempo- ranee exiftentem, neque iemper durantem fed dum qu*rimus an immortaiislit&in- corruptibilis,primd debet accipi modo,& inveftigari vtrum ipfius fubftantia fitali- quando deventura de efle ad non efle 3 fc u de exiftentia ad inexiftentiam, & an occa- fum quandoqueexpertura fit:& fub hac ac¬ ceptione ipfemet commentator eam vocat incorruptibilem, venim , quia ille vt vid«- re eft apud Gregorim Ariminenfem in 2 * fenfent.-diftinet 17. & 19. qua;ft. 1. art. I- in principio qu*ftionis 3 conced e bat quideiB animam intellečiivam efle formam hom 1 ' nis vt principium operandi, fed non eflen- d;, quodidem eft efle formam Averroi« 1 ' cam nempe afliftentiam non vero infot' mantemcontramentem Ariftotelicam, u ^ 1 ( 239 )^ ded praetemida hac opinione , videamus quo potuiflet humine duci Philofophusad conftituendam ejus imortalitatem ,& tan¬ dem defcendamus ad eiufdemmet authori. tatemjuxta propofituminftitutum. Et antequam vlterius elongemur fcl_ endum eft immortale duobus modis intel- ligi pofle j primo id quo nulio modo etiam perpotentiamdivinampoteft definere, & koc modo iolus Deus eft immortis, quia re- k nec ab vilo poteft in iis prohiberi, ficuti d e ' pendent reliquae ficuti aqua eft ignj s non eftcorruptibile, talemautem eile atf' mam rationalem clarum eft. Argumentum morale producent 1 non eft, quo probaturbonorum 6perap f *' t I 1 m« n “ *§( 241 W mianda, malorum punienda, & cum non femperfiatin hac vita, faltem futurum in altera, aliqui enim hoc argumentum v o- cant nugatorium ,nos vero ex hoc ipfo ar¬ gumente demonftrabimus immortalita* tem Ariftotelicam. Ulterius probatur datur fubftantia in- creata natura luaimmortalis vtDeus, da¬ tur pariter alia fubftantia completa immor- talis fed creata vt Angelus,ergo datur etiam fubftantia fpiritualis incompleta qu?e eftim- mortalis , cum fimilem habeant operandi naodumper intelledum & voluntatem, ta¬ liš vero fubftantia eft anima rationalis, & tum plurima fundamenta ex faeris paginis e futa adduci poflent ad hanc comproban- tam immortalitatem obici poflet hoc non fot ere ad mentem Philofophi, quare deve- ni endum eft adrationem quare exiftiman- fit Ariftotelem credidiife hanc immor- telitatem. Et fane exiftimo inter esetera argu¬ menta, qua? fubtilitatem ejus ingenij con- v incere potuiffent, fuifleillud quod multi an te ipfum eximii viri hac de re Philofb- Pbantes exiftimarunt mentem humanam e lfe immortalem. . Multi enim quipraeceflerunt ipfum fla¬ vtam ita crediderunt nullo ficlei, fed folo ^aturali lumine convičti, quia hanc im- ^rtalitatem expifcati funt ex fola con- tem- *&§( 242 templatione efientiae anims rationalis & ex modo operandi, vnde enim Plato hane do. ičtrinam haufit, vnde Pythagoras, qai ado- ftendendam immortalitatem animarum tranfmigrationem commentus eft, vnde Socrates, vnde Tullius Cicero, vnde Alc- maton quem ipfe Ariftoteles citat docen- tem immortalitatem, vnde Seneca, vnde jplurimi alij Pnoncertealiuncle quamexil. liusoperationibus independentibus ab vib materialitate,&fi hi ante ipfum credide- runt, cur & ipfum credidifle negabimus, nec credibile eft illos aliter argumentatos fuifle, quam hifce fequentibus rationibus. Quod in fuo efle non dependet a ma- tsria eft incorruptibile & immortale natura fua,fedanimahumanainfuo efle non de¬ pendet a materia j ergo ex natura fna ed immortalis &incorruptibilis, major pet - e patet,namficutnullum agenspoteft il^ producere excepto DE O, ita etiam nul- Ium poterit corrumpere ; minor v ero it* probari poteft, quod poteft habere aliquaiu operationem independenter a materia & fuo efle non dependet a materia, quia in h°. c cafu ficutlehabet efle,ita fe habet operah fed anima intelligit & vult independenter a materiavt fupra probatum eft, quia cuu 1 fint adliones fpirituales recipi nullo ffi°. pofluut in materia, ergb non dependent 111 efle a materia. ^§(243 )S*» Non defunt qui exiftimant obje&io- nem illorum efle validiffimam cum dicunt, f ic ' mihi eum locum confideranti venit in tem, quod mn čredo Arijlotelem cogit4y quamquam illud cogitare maxime debuit j y mit ur enim ex eo loco ,&ex Arijlotelis conj e l Jione argumentom aliquod ) vel faltem ton/' čiora de anima humana immortalitate '• c enim de anima vegetante , qu& /j : n i0 245 )§£ imnium animarum eft, loquens ibi Arijktt- les ,fateatur eam modo alicjuo ejfe immateria- lem , & elevatam, & liberam d nexu mate¬ rij , quia poteji faltem d partibus fm mater it feparari , credendum ejl animam fenfibilem multo elevatiorem ejje ,fed maximč omnium animam rationalem, proindi it a ejje liber am a nexu mat eri a , vt pojfit enim d tota [ha ma¬ teri a[ ep ar ari j fi alupartes anima funt d par¬ tibus faltemfua rnateria feparabiles , eo enim negato non haberet anima rationalis majorem elevationem qudm anima vegetans , quod non "oidetur ejfe confentaneum rationi'. hxc TLa.-i.Tex, borella ex Ariftotelis libris de generatione veruna antequam vlterius procedam ob- fervandus eft ordo ejusdem Philofophi, Spem tenuit in luis de anima libris, quo- n jam habita hac obfervatiorie, quam ma- ximefacietproindaganda mentis humanas e x e j us mente immortalitate. In primo itaque libro docet cognkio-Tex.r. nernanimse efle nobilem St honorabilem,^ 2 . ^vlterius duo effe perquirenda in fcientia^-** ^ anima ipfam primo eflentiam & fubftan- tian^fecundo ejus potentias & operatio- «es,& deinde inouirit modum,& viam, qua pervenire poflit ad ipfius anima; defi- ^itionem, dicitque difficile efle cum c °nftet, an Ut genus,anfpecies,an forma, 1 * a n rnateria, St an operationes ejus depen- “eant a rnateria, id eft ab organis corporeis, 0.5 vt _*&§(246)ffc vt vifio, auditio&c. fi enim producit ali. quam operationem independentem a ma- teria, vt funt qua; non redpiuntur in orga- no ,neque perillud exercentur ,talem do- cet leorfim a materia pode exiilere, fi vero nor* habet non pofle, & fequitur prifcorum Tex.t 3.dednima referre fententias, & deinde eas fufiHime refutat vfque ad finem ejusdem s6 ‘ primi libri. In fecundo libro refutatis jam aliorum Vfcj, ad fententiis, quod ipfe de anima fentiat ape- Tex. rireincipitex propria fententia, & defim* s-f* tionem anima: in communi qu aerit & trad- a dit , deinde profequendo agit de anima ve* vja, ad getativa, deinde de fenfitiva, & lenfibusin 66. communi; ex inde vlque ad finem de Vfaad Jibus internis , & externis, & diftindione 121 ienfuum, Teu inter intelligere , fapere, & J- fentire, id eft de 5. fenfibus in particulari lle diferit, & demum oftendit 5. tantumelfe 136, j^fimfus externos, & demum vfque ad finem que ad de fenlu in communi. Tex. 40. In tertio libro agit de potentia intelle- čtiva, & ejus objedo & intelledione, nem- pe de anima rationali, & deinceps de ordi- ne animarum, nam de anima vt eft form* corporis naturalisad Phvficum fpedat tra¬ či are ,& tandem vfque ad finem de poten¬ tia loco motiva, ad Phvficum vero non fp e ' dat tračlare de anima feparata, tanquam in eo fiatu nonhabente ordinem ad cof- pus, •8(247)8* pus, fed Mettaphyfics confiderationisj>eft. His ita praelibatis mentem Ariftotelis fuifle animam rationalem non efle fuppofi- tam interitui tenet D. Thomas de anima t nonquidemaparteante, fed a parte poft, quod & ego hic intelligo, non enim quseri- tur vtrum fuerit aba;terno clarum enim eft habuifle principium, fed de ejus duratione a parte poft inveftigandum eft, rationes ve« fd D. Thomte, quem fere omnes Thomift* tanquam ejus antefignanuml feqvuntur, videre eft in prima parte qusft.75. art.6. & fiquidem mentio fačla eft de duratione komodo illa intelligenda fit videamus. Sciendum autem eft, quodduratio rerum e ft tam rerum permanentium, quam fuc- ceffivarum permanentia feu continuatio e xiftendi inter modos incipiendi, & defi- Dendi. Advertendum panter eft duos efte ^odos incipiendi, totidemque definendi ferum creatarum , primusque incipiendi ^odus appellatur intrinfecus feu pofitivus, kcundus extrinfecus & negativus , itaque •ncipere intrinfece, eft incipere per pri- ^utn fui eife, hoc eft, vt verum fit dicere*, ^unc res eft immediate , ante non fui ti 'ttcipere vero extrinfece eft incipere Pf r vltimumfui non efle, itavt verum fit 'hčere nune res non eft , immediate poft erit > & eodem modo duo aiiignantur defi- Q_4 nen- ^( 248 )^' nendi modi, vnus nempe intrinfecus & po. fitivus alter extrinfecus & negativus, res definit intrinfece quando definitper viti- mumiuiefle, ita vt immediate poftnonfit, definere vero extrinfece eft definere per primum fui non elTe, ita vt immediate an> te fuerit, & tune eft verum dicere nune res non eft, immediate ante fuit. Voeantur autem duo ex his modisin- trinfeci rei , fcilicet incipere per primum fuie|ie, & definere per vltimum fui elfe, quia tam primum inftans quo res incipit, quam vltimum quo donat intrinfece perti* nent ad durationem rei eamque compo* nunt ; alij duo funt extrinfeci, quia viti* mum non elfe, & primum non efle rei funt extra durationem illius, nam funt illa in- ftantia, qute vel immediate procedunt, vel fubfeqvuntur elfe rei, & clarius primum efle rei, & vltimum efle illius funt duoin- ftantia, in quibus inclufive durat res, vlti¬ mum autem non efle ,& primum non elfe funt duo inftantia exclufive illius dura* tionis. _ Et praetermifla dočlrina Zenonis do* centis res indivifibiles quas incipiunt 'tot* fimul incipere & definere in inftanti intrin* feco ,in quo habent totum fimul efle, p r °' vtilludproducunt, easdemque resindivi* fibiles incipere & definere extrinfece, q u,s verum eft dicere hoc inftanti res non eft’ & «8(249 )S» inftanti immediate erit, ergo incipit extrinfece,item veram efle dicere jam res non eft,& in inftanti immediate anteceden- tjfuit,ergd etiam definitextrinfeco. Evicatis igitur iftis difceptationibus accedamus ad meritum, & videamus,cum verum fit dicere quam primum Deus ct ea- vitanimam rationalem, anima mo.doeft, tjute immediate ante non fuit, modo non efi, quae immediate ante fuit, vtrum ex ttiente Ariftotelis demente humana podit Verificari tališ defltio fecundum nempe fci efle. Ego exiftimo produčtionem etiam rei indivifibilis efle divifibilem & fucceffi- Vam,quiaprodurftextum. 30. diftulit declarare quomodo TJ*. *«- fine *8§(252)gfc fine phantafia non intelligat anima fafta comparatione phantafma tuna ad intelle- q u ° d pro hoc ftatu difficilime poflumus intelu* gere nifi polita compofitione & divifionf» hoc modo expifcando ipfum , quod q ul eft, & ideo dicit. quod pro hoc ftatu n®' ' ^ v pliciuin I ... . ^f(253)P _ plicium fubftantiarum quidditates /g nora- ' ritualitatem, abftrahendo ab illo appetitu naturah, ejusdem rationis cumAngelis ipbs, nifi quod hi tanquam fubftantiae comple* 8 perfečliori gaudeant inteilectu, quo perfe- itiori modo tenduntin objecta. Ex quo dico Ariftotelem loco fupra ci¬ tate per ignorantiam nofiri intellečtus nil aliud indicare voluide, quam,quod hiedif- ficulter attingat fubflantias abftračtas ra- tione dependentiae in operando a corpore: quare rede Toletus fuper tex. 31. tertij de anima exponitordinarie inteilečhimhuma* Kum operari mediantibus phautafmatibu s > neque pode absque illis quidquam profice- re,venim Ariftotelem loqvutum efle ib 1 de intelleftu pračtico, quem inferius exp°' nens fuper tex. 34. ait inteileclum opera*] & inteiligere in abfentia fenfibilis, quia* eommuneeratetiam intellečlui fpeculat*' Vp, qui eum fic intellexerit in abfentia,qur fub ratione boni vel mali apprehenderit & judicaveritrem, tune moveturappetitus, & in aflione efl:, id eft dicitur praclicus, leu intellectus ačtivus. Infero igitur ex ipfomet Ariftotele, quodrečle confiderat etiamToletus,inhoc 3 .J>#, textu duplicem ftatui intellečlum fpeculati- jr, Vum Phyficum vnum, qui confiderat for- ©as vtfornue fantin materia, alterum ma- Aematicum , qui formas materia: mexi- ftentes fine tamen illa confiderat, & exem- plum Ariftotelicum de fimilate feu curvi- ta te nafi addučtum fiatis demonftrat, fiqui- curvitas nafi dupliciter confiderari Poteft, vel enim vt in nafo materiali eft, & V fit perintellečlumPhyficum, vel con- taatur curvitas vel fimitas vt fimitas fim- pliciter eft,qute licet affixa fitmateriae ta- ©en indepenter ab hoc confideratur per in- te llečlum mathematieum, qui confiderat ea j_quie in materia quidem funt, non tamen 'finmateria fenfibili funt. Quidquid fitex " ls textibus mens Ariftotelis non tollit im- m °i'talitatem anima?,illi enim ipfi, qui afle- f Pnt animam conjunčlarr. nonpofie abfq; Phantafmatibus operari , immortalitatem ta menadmittunt. _ Quid vero lenierit Philofophus, vite- 11 r f eMa tll 's inveliigandum eft, ftatuin feparatum I7 , atl| rnsagnovitifi Mataphyficis, vbi licet videa- r. Tex. ss. i! Teu. 17 . .* g ( 256)^' videa tur dubitanter aiTerere, tamen cum excipit intelledtum ab aliis animabus,qua! interitui fant obnoxia?, videtur exprefse confenfifte , verba autem textus funt hsc Ji autem aliquid pojlerius permanet confide- randum e H i in quibusdam enim nihil proti- bet , velutiji anima taleJit, non omnis jed in- telle&us, omnem namque impojfibile esl duo veniunt confideranda in hoc textu, vnum quod nihil prohibeat aliqua manere polle* rius, nempe feparata, cum nuli um habeant obftaculum j leuprohibens quo minus id fieripollit, & intelligendum eftper prohl- bens, quod nullum adfit contrarium cof* rumpens id eft fubftantiam,non vero vn to¬ nem ; alterum eft confiderandum, qu 0( * dicat non omnem animam pofte permanf' re pofterius, excepto intelleelu, quiaali* funt materiales, qu^ ad interitum fubjed 1 interire debent, fiquidem habent princi- pium intrinlecum corruptionis,quoa vo<> tur prohibens , quare fcribens de ortu ,& in ' teritu: Si daretur inejuit calor a materin r atus, is nihil vtique p at eretur, prat er fflffl 1 ' riam igitur nihil patitur per fe , ver um patitur j per maternim patitur , non ejlperfepatibilis jed quatenus in ria: Sc idemrepetit multis in locisin M eta ' phylicis : vbi poteftatem patiendi, q uJ i^ potentiam pailivam appellamus mat er ^ prim a: elfe propriamnec vili competere nr L *&§(25 7 )§ 8 * pfrillam, hinc cateras animas jure merito ciixit impoffibile efle permanere pofterius, t]uia procedunt a principio intrinleco pro- hibente, ideft principio paffivo & corru- ptionis: &de animafaftacomparationead potentias organicas: intelleftusautem taflisdivinius qnid& impoffibile eft ( &a- Mi ) de intelle&u autem & fpeculativa po- tentia nihil adhuc manifeftum eft : fed yi.^.Tex. detur aliud genus ammae eiTe, & hoc folum 2 r * polfe feparari ficut perpetuum a corruptibi- ft,qiiod conlonatcumloco fupra citato Me- bphyfico. Veram aliqui exiftimant Philofophum ®c loqvutum fuifle de intelleftu agente, <)uemaut D EU M ,aut intelligentiam e- :< iftimant, veram fupervacaneum exifti- »>o adducere plures rationes ad oppugnan- hanc opinionem, fufficiat dicere hos •jjferere intelle&um agentem efle realiter ®>ftinUum a paffibili, neque efle informan- te W ,fed folummodo ailiftentem quo pofi- to j quomodo qua;fo interpretari poterunt '•la verba & hoc folum polfe feparari, fi at *|ftens folum eft, five Deus, five intelligen- tla fit j natura fua feparabilis eft, imb lepa- > Cum enim, vt fupra oftenfum eft,in- elleftus feu anima ex mente Philofophi fit _°nna informans, ideo dixit feparabilem et ’ e j & polfe exiftere fub ratione proprise et et >ti^ pra;cifa vnione, fruftra erg6 dixilfet R intel- ihtelle&um agentem tanquam afliftentem efle feparabilem, quis enim nefcit nautant feparabilem efle a navi ? Herveus vero conatur glofare hunc textum,& dicit, quod dubitanterdixerit efle aliudgenus anima;, nonaffirmanter,& cum idem Philofophus in tex. 19. qu*fivi(* fet v trum omnes partes animae id eft poten« tise fint feparabiles ab invicem folumratio* ne , vel loco & fubje&o, fubdit paterede auibusdam non feparari loco, de quibus- dam autem dubiumefle, & ita dicit, quod de intellečlu & potentia fpeculativa du« bium fit, quia intentio ejus non eratagetf de pura eflentia animae, fed folummodo de ea pro vt ačluat corpus, hinc dicit nihil cer- ti haberi, & hoc idem eft contra illos qui e- xiftimantAriftotelem per intelleclum age n ” tem intellexifle Deum, vel intelligentiaffli Deo enim abfolute competit immortal*' tas, neque crediderim eos exiftimare intd* ligentias mortales, neque pariter credib« 8 eft, quod tračlando ae mente human 9 » tanquam forma ačluante corpus, immifo 3 * erit intelleclum agentem Deum , nemP ff realiter ab intellečliva foparatum, nam ej uS inftitutum foittraddere de anima, Sc e .i llS quidditate , & definitione , quis enim lt3 progrediendo non taxaret Philolop!' 1111 ?’ quod tam longe deviaflet ? de Deo enim 115 Ethicis ex profeflo pertraclat: &librisMm $1(259 )P ntlum Nichomachiotumexplicansiriteile- I0 dum divinum, & hominem, taleminquit7. fi traducat vitam fecundum intelledum, ergo etiam hominis vita, qua; ex intelledu traducitur: &iterum de anima intelledum. ait feparabilem efle, immixtum, impalli- s-Tč*. bilem , Sc immortalem , fcio te didurum loqui ibi de intelledu agente, fed cum fu- pra oftenfum fit fine fundamento ftatui huncduplicem intelledum vlteriusinhoc non eftinquirendum j & profedo juxta hos glofetores , qui dicunt intelledum agen- tem non intelligere,fed agere vt intelledus poflibilisintelligat, Sc omnia fiat, videatar ‘OCUS: necefsč eftitacpcjmniam omnia intelli- 3-Tex. l‘t, immixtum eJJe , ficut dicit Anaxagoras 4 ’ bminetur: hoc autem eft vt cognofcat, in- terpretentur modo fi poflunt hoc intelligi fe agente,id eft deDeo, nam intelligere 'ncludit redudionem de potentia adadiu, ^eus au tem nunquam eft in potentia juxta etiam mentem Ariftotelis, fed femper adu J ntelligiC, & textu fequentiad confirman- fam hanc opinionem fubdit: ejuare netjue ‘Pfius vila eft natura, nifi koc ejuod pojfibilis, Q M igitur vocatur anima intelle&us , nibil eft tt ^ lt eorurn y qux funt anteejuam intelligat: ne fčio fane an darioribus verbis potuilTec , Pfopofitumnoftrum explicare, vnde neq; ra tionabile eftipfum mixtum efTecumcor-’- 7 *** d° re , Sc reddit rationem, nam fi organi- R z cus «§(26o)fi?« _ cus eflet, fieret calidus aut frigidus, & ei iii^ ftrumentum aliquod eHet ficuti fenfitivo, nune autem nullumeft, fed quisforte di- cere poflet, efle quidem inftrumencum/ed latens, alt cum Toleto refpondemus fi ca?, terae potentia?organica? habeilt inftrumen- ta, quid ni & huic natura attribuiflet po- tenscumintellečlus operatio inter omnes alios fitpraeftantiflima, & nobilillima,• & alibi comparans intellečluifi parti fenfiti- 2ex.f. vae • MtinteUeBumexfortiinteue&ionecorrib borari ,fenfitivum vero exfortifenfatione de* bilitari , & reddens rationem, cpuia inejuit fir- fitivum non est fine corpore: hic auterri, ^ $.Tex. eft intelledtus eft fepatabilis , & alio ločo: 19’ his enim, qu& funt fine materin, idem e/hjtt°d intelligit, & cjuod intelligitur ,fcientia erM Caf. 3. Ip^ulativa, & ipfumfcibile iderii efl: & in tra- člatu de intelle&ii agente muka videreeft quaefaciunt ad rem, fedquia recedere no- lunt ab imprefla fibi opinione intellexid® s.Juper Deum } vel intelligentiaifl ,quafe cum To* Tftf.ar.leto de anima dico quod nort aflefat fep a ' ratum efle fed pode feparari,& licet Alexarj' der interpretans hiitiC textum, dicat An- ftotelem dubitanterioqvUtum fuiilc > ct *?? dixerit videtur. Simplicius Vero expre^ e aitaffertive intelligendum efTe verbum »J' lud, non alio modo, quam fi dixifTet feftum eft. Accedamus ergo ad alias authorita te ? *a§( 26 i)§fc S A meritum facientes, de anima intelle&us Jiumanus poteftintelligere (e ipfum,ecces*. operationem propriam intelleaus : quod prgumentum deduco ex Metaphyficis : r2 ^ (juacarent materia funt incorruptibilia ,fed inteUeSlus humanus esc autboritatibus fupra allatis caret mater ia , er go efi incorruptibilis , major efi Philofophi , minor etiam ejusdempjbi oflenclit intelle&um non ejfe organicum , quia tleč calidus , necfrigidus efi ,fed vlteriuspro- ^ bat ur exeodem de anima : agens enim de eX ‘ partibus anima;, & pocentia earundemin corpore ,nec fingi qujdem dicit pofle quo% modo intellečlus contineat aliquid corpo- ris , ergo intelle&us ex dočlrina ejus caret materia, ergo eft in aeternum duratnrus. Non reminiigimur, id eft poft mortem, eX ' quiaintejlečhispaffivuscorrumpitur& fi- fte hog nihil mtelligit anima, ecce qmmodo frater /latam conjunclum attribuit anima ^ a P- *• etiamfeparatum ; repetitfcribens demundo ^bipofiqttam enunciajjet ; Deumvnum elle eundemq^ efle principinm & finem, & me. fiinm rerum otnnmm tenentem, re&aque fineaincedentem, iljum quidem operari fe- cundum naturam, a veftigio tamenhabere c qnfitem juftitiae pradldem , divina legis vindicem ,& progrediens ,cujus vtfitpar- ticeps numinis, jam inde opportet ab ini- ^o 3 qui ad vitam beatamevafurus eft atque * e liceai: boe mnne portendit alium preter J o.Cap. i\. z /latam S ' fiat urn eonjunBum ? iterum in Ethicis: at qui ex intelle&u operatur, huncque excolit, atqueoptimeafficit, is efle Deo cariffimus videtur , nam fi aliquam humanarum re. rum curam Dii habent, ficut videtur, con- fentaneum eflipfos reilla, quae optimael?, atque ipfis maxime cognata delečlari, qui eft intellečlus, eosque eos qui eam maxi- me amant remunerari: jam ergo fi intelle- ftum humanum cognatum Dei appellat, quomodo ipfum macerialem agnoviffet, quomodo qu£efo eum interitui obnoxium ? Deum enim vt fupra loco citato sternum ducentem vitam aeviternam nuncupat, & intelle&um habentem affinitatem leu 13* militudinem ejus temporaneum pronun- ciaret, abfit, ablitinquam nec fufpicionern de ipfo iimilem habere qui adeo pius i fl Deum extitit,qui inmagnisMoralibusre- 2 . Cap. fdtans fatum, feu fortunam prorupitin h% c p. verba: An id minime videri debet, taliumfi- e/uidem Dominumpraficimus Deum, vt bc' na j malarp meritis dijbribuat : & profecto n profundiori collectione perpendamus jčrt* pta Ariftotelis eum omnes facras pagin aS t.Tex, P er 'egin r e animadvertimus: etenim de c%- lo videre opportet caufam dicendi, qmnamph prat er e a quo paclo fe habeant in credendo, v- trum humano modo, an validius: ecce <] u0 ' modo fateturaliquacredendaefle Iicet hu- manum captum excedant, validius e 11101 fon * 1 *s§(26? fonat aliquid quod excedit humanuro mo« dum credendi ,nam perle&o (acro Codice nullum dubium eft eum etiam perlegiffed# fatura refurrečtione, & profečlo etiam ra¬ jone naturali id comprobari poteft , quo motivo puto dučVos fuifle etiam Gentiles adidipfumcomprobandurn. Etenim qua- lis rei eft operatio, tališ etiam neceflario res tile debet , operatio enim ex natura prove- ni t jigitur ex operationibus ijsdem in fpe- c je, res in fpecie colligends funt, fi opera- tioaesimmateriales ,& principium imma. teriale neceflario efle debebit. Voluntas nobis manifefte oftendit na¬ brale immortalitatis argumentum, hfljus en >rn operationes funt nolle, & velle,fed Krtum eft has operationes liberas efle, nec vilo modo dependere a corpore ,cum iasp^ fepius videamus voluntatem operari con- tra omnem appetitum ienfitivum , quare Voluntas dominatur fenfui quia libera eft, 'lood fi ab hoc dependeret id fieri non poflet, flcut vmbra lequitur corpus, ita in o- perando voluntas fequi deberet appetitum J^nfus; Et vlterius deduco argumentum ex ‘oletoinlibris deanima,quia danturqua>- g.cap.y. virtutes, & virtutum adus,quaenul-7£x. 20. 0 'podo poflunt efle in lenfu aut in corpore, ^juftitis virtus. Religionis, fpei in Deo, l6 ‘ 'oior Dei , reverentia Dei, fiducia in Deo, ai tiorDei,&c. lenfus enim aut appedtus R 4 non «g(a«4)S8* pon potell afcendere ad tam altum obje. /dum amandum, vel expetendum cjualis eft DeuSj & res divinae. Et vlterius idem Toletus loco citato defiimit etiam argumentum ex operationi. bus intelledus,ex fide nempe in intelledu, & ex fidei adibus , & non folum divina, led etiam humana ? } hi adus enim funt fupra o- mnem lenfum, & corpus, neque vilo moda ab hoc pendere polfont, quia credimus quando volumus, fcuidem intelledushu« rnanus non cogitur ad credendum in ratio- nis, quia taliter edet foientia vel opinio, fed movetur folum authoritatOj quia ita vult confentire & credere 3 Hdes enim non fo* lum divina, led etiam humana in hoc con« liftit, quia nos movet authoritas dicentis, & hic aduseft a corpore & fenfu fejundtus, &hoc argumentum multifariis rationibus per totam qu«fUonem deducit, quqs ibi vi« dere quifque poterit. In Metaptiylicis comparat intelleduM ra.TVtf.Deo dumqua?rit 3 vtrum omne carens ma* Ji. teria lit indivifibile, vt intelledus huma* nus, fi exiflimat intelledum humanum ex« pertem materia indivifibilemque elle,n e ' fcio quomodo ex illo folo textu negari pol« litimmortalitas mentis human «, maxi® e cum circa medium textus alferat: cum Ig 1 ' tur non fit diverfum id qmdintelligitur & M' tellečlusj quMun% non habeat material l ^ era '*8§( 265 )§& ttrnt, acmtelle&io vna ejus quodintelligitHr^ en quomodo intellečlus eft absque materia, 3Cimmaterialis , & paulo poli vc lupra : an umne non habens mater iam indivifibile efi , ftemadmodam humanus intelle&us , aut qui fi mpojitorum in aliqM temperefe babet , nam pon beneejfe babet in boe, ant in boe, 'veram m toto quodam quod optimum eflaliadab eo exiftens ,fic aatemfua ipfius intelleilio p er to- tam dternum[ebabet:\\xc vitima verba du- pliciter interpretor, vel enim intelhguntur de intelle&u humano, quod in ftatu non conjunčto in a?ternum fitintellečlurus, St, fc prorumpit immortalitas, vel intelligen- dum eft de intelledludivino, & fic textus ?l. libri tertij vbi vocat intellečlum elle »Hud quodam genus anima?, non epit ipfe Deus , quia ibi naminat intellecluna non efle femper intelligentem, quocunque ar¬ go modo accipias femper erues anima ternam duratinnem. Redeamus vero ad textum exiftima £ r |o Phifofophum hicintendiffe omne non tabens materiam elfe indivifibile ac infepa- rabile a fua operatione, oronem itaque in- te llečlnm feparatum ,ac Deumcujus antea contemplationem inftituerat femper intel- ngere ,necvllo tempore intermittere mu- f u s fuum intelligendi, argumentatur ergd a nninori admajus, & ad argumentandum a ccrpit intellečlum humanum,qui aliquan- R 5 do do vnitus eft materije, & aliquando fegre- gatus abea ,ac dum eft vnitus non femper intelligit, led plerumque interrumpitur ab opere, vbi vero eft a materia abjunaus,in- deficienter intelligit, quod illis verbisdo- cet, an omne non habens materiam indivi* fibile eft, vidilicet omne principium im* materiale non eft leparabile a fua operatio* ne,accumomne carens materia fit quod- dam intelle mum contemplatur per totum ^ternam! ex quibus fequitur dari intelle&um ex men« te Philolbphi leparatum, jo Cap. Videamusvero quomodo loquaturd« 7. fiatu futuro in Ethicis , verba funt hasc igitur inteUe&fts divinttm quid ejl ,fi ad ho0‘ nem rejpžciamus ,ficvita qm exintelleBui^‘ ducitur j/i humana vita comparetur, div0 ipfaetiam eft, ne% vero opportet quemad^' dum mn nulli monent, vnumquemq s etaPr bomo, humana & cum [it mortalis cog mortalia, fed quatenus licetfe itnmor Teddere, omniafa effcere , vt exprajiantijj 1 ^ Dmnium , qua in ipfo efl, vitam traduMf' quidplura hortatur omnes ad contemp 13 ' tionem vita; futura?. ^ »5|(2 3 quia ex nihilo nihil fit, non ex fecundo, P u ’a ad hoc quod produ&a fuiflet ex alio P r sexiftente fubječlo, ergo ipfe non eflet Materia prima 3 & tamen iubftantialiter efl bbječlum primum, ergd ex mente illius n °n eft generata, erg6 eft incorrnptibilis,”^ ff bditerum decaflo per totam partem fepti-^'^' toam vfq“ ad finem generatio & corrUptio f u ntterminiconvertibiles,de mente illius ‘derndicendumeritde anima rationali 3 & fialicubi materiam primam corruptibilem ^pellat, hanccorruptionem refpicere for- ^as dicenduin efl :, comparatio vero fačta & “rilofopho certum eft, quod non teneat fe r phil. telpe-Tear.Si *5i§(270)§& _ refpedu folummodo entitatis , quia hsc potentiaeft , illa vero adus , fed folummo- do refpe&n originariae entitatis , ita vt qnemadmodum illa originarie eft incorru- ptibilis, ita & anima ejusdem fit rationis,& repeto argumentum quod fuperius in alia lucubratione retuli, idem Philofophus de generat; animalium, ait mentem iblam hu- r/ ^' 3, manam advenireabextra,qui locus expli- canduseft, quoniam ita reiolventur obje- diones qua? adduci folent ; loquitur igituf 'bi de anima vegetativa , qua planta, de lenfitivaquaanimal,&de intellediva qua hotno, & duoproponit,primo vtrumom- nesanimse praefuerint, an nulla,an aliqu 3 ita,fecuna6 vtrnmomnes veniantabextw, vel omneslmtiiainmateria, vtneceftefrt fateri advenifle epotentiamaterij, velah- qua faitem ab extraoriginem ducat, aliq ua autem non, & tandem concludit quodfob mens ab extra adveniat. Ex quo patet mens Philofophi, & quo ad quid enim intelledum agentein contra- diftindum ,& adu feparatum ab intelle3 u poflibili commifcuiilet cun. anima vegf' tante & fentiente i nor videtur certe ratio idafierendi, loqvutus eft ergo de anim 2 .' qua Komo eft hotno, vnel c contorqueati e Gaetanus quantumlibet, nunauam pote f, 5 geiiuir> e * ff(270f& genuine aliter interpretari fupra citatum textum, nam cum eo loči feparatim agat (te quolibet gradu animae ad quid vt dixi itnmifcere fermonem de intelleclu agente, quem dicunt efle fubftantiam feparatam, & ! a bomnimateria{ejundam 3 & fivefitDeus, Vt aliquibus placet, five intelligentia vt a- liis, five animaintellečfiva conflituens ta- men vnum quid cum intellečtu poffibili, fruftraneum erathic inferere. Ex quo rede & indubitanter infero ex ^ ^ ®ente Philofophi anims immortalitatem, "* incorruptibilitatemque,tamquam nullo ne- Xu Phyfico dependentis a materia & quan- titate, & videtur id corroboratum ex Me- taphyficiSj dum inquit 3 intellečlum huma- n um non bene fe habere dum conjun&us £ ft corpori, aft optimum efle halaere dum e *tra corpus eft,& propterea melius efle in- ttlledui humano non cum corpore efle , 'luemadmodumconfuetum eftdici,& mul« ? ls placet vt afleruit in libris de anima , atqj ‘itelleftutrt, dum feparatur fieri id , quod Ve te eft, &paulo poli: profequitut: etenim l^dam melius eft non videre, alioquin ?°n fueric qnod optimum , intellečtio fe 'Pfam ergo intelligit, fi eft quidam quod o- P^rnum eft, & eft intelle&io intellečtionis jptellecUo tanquamquid optimum, fi ve- ‘•vtus hunctextum in fenfu fano interpre- ari l cogemur dicere, eum hic loqui de Ipi- ritua- ea vi *$|(27ž)§^ rltualitate anima?, qua; non fubjacet esc!« 'tati oculorum , neque potentia vifiva k di» fundere poteft ad {aericrutandum tantum arcanum, ideo rečle dicit melius eft aliqua non viderenifi intuitu mentali, quiaquod ontimum eft non cadit (ub vifum, & fic ita, optmuun non eft , id eft ipirituale , hinC dum anima inquit fe ipfam (peculatur eft intelledio inteile&ionis intellečlio } nempe operatio proveniens a principio optimoid eft i amaceriali, tendens pariter in opri* mnm 3 inimmateriale,& cum fuperiuso- ftenfum fit principium corruptionis depen- derea materialitate, igiturqua;cunque ca* rent hac non funt interclufa terminis cof* ruptibilibus, ergo concedenda eft anim* duratio etiampoft feparationem. Sedquodmirumeftnefcio quomod° .Tex. j]]j q U j dicuntdubium extitifle Ariftotelem 3 * circa anima; immortalitatem non adverte- rintquiddicatfcribens de anima dilputans contra antiquns inquit enim : Principalif 1 ' mam enim eft iilud , qmdcontinet, cjaodcaft tl adhac intelle&u, rationabilijftmum enim e n eft e httnc antftaijftmam, & Dominamfecam dam naturam: fi ergo exprefse dicit n 1 * 11 prasftantiusefle intelle&u , certe eum abP- mni materialitate legregavit, non dixite» e ab »terno, autab »terno extitiiie,ideoq ue *8§(273)|Š* antiquiflimum appeliavit contra Plato- nem, quem leqvutusvideturOrigines,qui putabant omnes humanas animas fimul ante corpora extitifle , & propter errores quos in illo ftatu comiferant ad corpora, vt j ad carceres fuifle tranfmiflas, quod tamen Ariftoteles exprelse negat in Metaphyficis vbiexpre(se negat vilam formam praecede-rtf. re fuum fubjectum. Igitur ex dičlis cum intelle&ui attribuerit gradum, & attribu- tnm prjeftantiffimum pr* caeteris anima- t>us, nullum dubium eft ejus etiam eflen- bam eminentiorem agnovifle. Et certe argumentum indubitatum mihi videtur pro immortalitate ejusdem 2,7 *’*' anina* dum in libris de anima proponit r ‘ conditionalem: fienim incjuit anima non ejl feparabilis a c or por e , ant aliqm ejmpartss r fipartibilis ex fua natura ejl, mantfejlum ejl , qnia cjmrimdam ipjarum partium ejl a&us , a luibusdamvero ejje feparabilem cum nullum fit prohibens ,propterea quod nuttius corports fant a&us: nomine vero ačlus non intelli- git ačfumprimum, ideft adum informandi & vivificandi, quoniam fub hac ratione a- n imaeft adus omnium partium, totiusque c orporis,fed intelligendus eft de a&u fecun- , videlicet de modo operandi. Si da tur ergo pars aliqua qu* inope- |^ndo non dependeat a corpore, ergo ex il- ‘ iUs mente feparabiliserit, & hsec ex pluri- S mis »i( 274 )§& mis lupra citatis textibus intelle&usefttan- quam potentia inorganica. Et iterum de anima poftquam loqvu- 1. Tttx, tus eft de paffionibus 63. & 64. ait : lafete* 61. El us vero videt ur innafci fubflantia quadam exijlens , & non corrumpi , maximb enim cor* Yamper et ur vticp abea , qua eB infenio debi* litate , nune autem cjuemadmodum in fenta* riis accidit y fic enim acciperet fenex oculum, & vider et vtiqueficut &juvenis , proptereufo fenium non ejl quia fujlinuit aliejuid anima , fed in quo s ficut in ebrietatibus & morbisi jam ergo confideranti patet, quomodo paf* fionesnon attribuat anim;e, Ted corpori, fed animam psnitos immaterialem agno- fčat, nam debilitatem vifiis in fenibus attri- buit organo & complexioni, non vero ani- mac, imo paulo poft fubjungit: Igitur inteb leclus & ipfum ficculari marcefcit , alio q ti0 ‘ dam interius corrupto, ipfum autem imptiffi" bileejl , quodintelligendum eft, alio qu°' dam interius id eft habitus marcefcit, v £ fupra expofitum eft, corrupto enim habit u corrumpitur denominatio intellečfus hab 1 - tualis, non vero fdbftantia intelleclus,q uia hsec fubfiftere poteft ablque habitu, prop te ' rea concludit ipfum vero impauibile 111 efle. j.Tex. S3- Et non minus validitas argumenti p* 10 anima; immortalitate eruitur ex libris de a- nima, vbi arguit fabulofam aniraarum . , W *7S )gB* thagorlcam tranfmigrationem, eo quod Py- thagoras folum loqvutus fuerit de anima, non vero de fufceptivo nempe corpore, itieoque comparat animarn arti Tečtoniae in fiftulas ingredienti, opportet enim in- er'o apnel fefie cjttisfp ne: temerarih , ne c fegni- ter , conftituere debet , cjtta nam Part e bsata "vita confijiat , & quid (it , qan fine nemini e a contingat: hatcillepverum quidem eftquod beatitudinem deferibat, vt in Ethicis in vi¬ ta videlicetcontemplativa ,fed& h»c quo t>am tendatconftat,enimvero & hanc ait nnnquam motu carituram, dum pervene- tit ad ftatum in quo ejus efle erit opti- tttum. S 4 De- *B§(3*0)§S* j.Tex. Deducitur vlterius immortalitatisar. 66. gumentum de anima: cogitare aatem , &t- mar e , aut edijje non funt iUius pajfiones, [el tajaš habentis Hlad. [ecandum quod illad hn- bet, qaare & boe corrapto neefe meminit, amat >non enim iUius er ant , jed communu cjuod (juidem deflraclum eji y inteUeilus enim fortajps divinias cjuid & impaffibile esd: v bi manifefte oftendit pafliones illas fpe&are ad corpus, vel fi etiam ad animam ad hanere. fpečlu corporis, ideo dicit quod deftruifto corpore definant illae, quia animi non funt, propterea concludit animum impaffibilem 3 Tex e ^ e 5 & fepeto qu°d fuperius infinuatum ed, ** x eX ' dum enim difputafletde vegetativo &f®n* fltivo , iftaque principia non efle feparabi* lia concludit intellečtum aliud genus ani- mse efle,& ab his fupradičlis feparabile flcut perpetuuma corruptibili. De partibus animalium non efle Phy- s'Tex‘ ^ C1 *tradaredeomni anima, non enim d® 20 ' ' intellečfiva ; fiquidem non habet efle de* pendensa corpore, & demum exprefse te* ftatur de anima : cum intelligimus oper®' tionem quidem intellečtus non manei® polt feparationem ejusdem a corpore, m 3 ' nere tamen fecundum fuam eflentiam,}® eft non manere quo ad modum operandi, quia conjnnčda operatur ad exigentiam co r ' poris, ergo anima ex ejus fen ten ti a eft )in ' mortalis; verba textusfunt haec: Sednont' J} ntf/Jlt 0 ' «g( 28 l )p licjuando cjuidem intelligit , alitjttando autene non intelligit, fep artus autem ejl folum hoc y quod cjuidem ejl^&hocfolum immortale ejl & ferpetuum. Verum ad magis particularia defcen- damus, fcribit enimCadius Rhodiginus a deo ftaguritam fuifle cultorem pietatis & ti- P' 24 ' mentem futuros eventus in altero ftatu, vt moribundus lacrymatus fuerit implorans mifericordiam divinam, libet ejus verba proferre : pr odit um & illud monumentis e ti , tum Pbilofopbus hic extremu fibi ingruere pr§( 28 a)ifc tem a D E O mifericordiam implorantem, neque animam ejus commendaiientDeo, nifi abeo didiciiTentillam efTe immortalem, quod exiftimo argumentum indiflolubile, fruftraneutn enim fuuTet primo enti com- mendare quae ad dilunionem cum corpore traniit de elle ad non efTe. g ^ Et tandem immortalitatem conclu- g2 e ' dimusex Phyficis vbi laudat Anaxagoram aflerentem animam efle impaflibilem: potentiarum his miniftrantium, ac paulo poft fenfitivaSjita enim requiritordo na¬ tura?, ad quid enim fentiret aembrio nifinu- triretur & augmentaretur ? fruftranea certe e ffec fenfatio, originaliter ergo primo requi- runtur vegetationes quam fenlationes. Nune reftat inquirendum fi quid re- peribile fit quod redarguat ex Philofopho mortalitatem anima;, & pro pode diluen- dum eft, & quibus aliqui ejus mentem du* biameruunt. Et ante omnia dicunt eum in Phyd- cis pronunciade fibi impofterum agendum qde de Phyficis & corruptibilibus formis, a- nima eniminquiunt ed forma Phyfica,er¬ go & corruptibiliSjhuic textui varie refpon« deri poteft, dico igiturquod anima fub du« plici occurrat confideratione,vel enim con- fideratur vt tališ fubftantia eft, vel pro vt ed forma corporis {organici, fi primo modo textus addudus nih.il facit ad rem,naml J hy- lofophus hic non loquitur de tali fubftantia anima?, fed de anima quatenus forma eft j & fub hac confideratione dico ede corrupti- bilem , in formati ve videlicet, non entita- tive, feparata enim a corpore non ampl lUS forma eft, ergo fub hacratione definiteft^ ^(285 )§& & ita corruptibilis dici poteft, non enim d!. cit fe adurum impofterum de Phyficis fo- iiim, fed addit & corruptibilibus formis, quare manifeftum eft, quod eam accipiat fub ratione formae, etenim cum fit forma hominis qui corruptibilis eft , & fatis eft quod Philofophus fit eam fpeculatus fub hac ratione, & ita videtur generice loqvu- tusjomnes vero formse corruptibiles di- cuntur ,etiamli aliqua qu£e fit vitimi ter¬ mini Phyfici fit incorruptibilis, hxc enim vitima fpecies non poteft pra?judicare gene- rico modo loquendi. Verum alio etiam modo refponderi poteft nempe Philofophum ibi loqvutum effe contraPlatonem, qui exiftimabat prin- cipiarerum elfe idaeas, quas formasvoca- batabjun&as amateria, & ab omni fingu- laritate abftra&as, ideoque ingenerabiles, & incorruptibiles ac vniverfales: Ariftote- lesigitur loquitur comparative adhas,fa- d.aque comparatione vocat eos corruptibi- les j qu$ non ita funt abftrad x & vniverfa- les, fed corpori corruptibili junda: , exi- fiuntque vt partes compofiti corruptibilis, & ita interpretari debet textus etiam alibi e x Phyficis vbi ait: latent autem qui hoc fa~ timt , &qui idsas dicunt: loquitur enim de ’• ex - Aparat ione reali vniverfalium a iingula- i? ' dbus. Dsfumunt pariter mortalicatem Me-** %286)§fc Metaphy(Icis, vbi aiTerit quod D E O infit faelicitas perpetuo,homini vero pauco tem- pore,ergo anima inquiunt non poteftelTe perpetua &immortalis; facilis eftfolutio, loquitur enim de fadicitate quae competit intellečiui conjuncto, ouse certe parumdu- rat ,non vero de ea qus competit ieparato, quamluperius ex Ethicis demonftravi ex illius mente pertevumasternum durare. i.cap.6. Etiterum defumunt argumentum ei Ethicis, vbi aflerit quod fortis in mortis pe- riculo timet, quia mors ell terribilium viti- mum, nec quidquam boni, vel mali fortis cogitat fibi poftmortempofle accidere,fea quia cogitat poft mortem ceflaturam ope- rationem fortitudinis, htec fuit Philofophi mens & non aliter. j ~' SX ' Ulterius producunt argumentum de- i & fumptum exlibris de anima, vbiait,quod *>- intelledus non polTit intelligere finephan- taimate, ergo inquiunt ex mente Philofo' phi nonpoteftfeparari a corpore,quia ani¬ ma fine phantafmate nihil intelligit,h ulC argumento fatis relpondi, vbi egi an anim 3 absque phantafmatibus intelligat, mhilO' minus tamen dico, quod ibi Philolophus In- quatur de intelle&u quatenus verlatur cit' ca lenfibilia, non vero de intellectu abfo- lute,nam hic vtdixi fubftantias abjuntfa* *&§t287)P' tibus, ha?c enim concurrunt ad facilitan- dumintellečhim, non vero ad abfoluteo- perandum. Poteft etiam. alio modo relponderi, guod Philofophi intentio lit intelledtum conjunčlum in hoc ftatu operari quidera ordinarie dependenter a fenfibus, quia ita racilius operatur ,ita tamen vtdum prima vice Ipecies intellečluales funt impreffie in 2l uma, tali pačto anima polfit, fine fuper- a dditxs feu fupervenientibus aliis phantaf- ®atum Ipeciebus cognofcere& intelligere, luod evenit juxta Philofophi mentem loco s.Tex, pitato , dum intelleftus reflečlitur in fe s - 'pfum, quid ni intellečlus in habitu non in- telligeretfinefpeciebus phantafialibus ? de ani ma } nulla enimvidetur neceffitas pro- P ter quam ab illis Ipeciebus neceflum foret Poveri, nam licet vtlupra operatio pereat, j| u ia produčta |eft mediis Ipeciebus phanta- ‘lalibus, remanet tamen fubftantia intelle- ^, quare nulla eft illatio } perit operatio, ^ r go etiam perit principium, quia aliaintel- “R'hilia manent, quat polfunt intelligi abs- jl Ue miniflerio phantafia; : etenim habitus . het fe per modum format informantis ‘pfana animam leu intelle&um , fed dato I u °d forma pereat fub ratione difunionis., ^°n per hoc perit fubjedlum fubftantiali- j, er >ita etiam per ačtus contrarios emarce- CUnt habitus,& alij introducuntur, non ta- S.Tex, Si. $1(288)§fc * _ tamefl per hoc perit ipfa fubftantia recepti- va babituum, nifi dixeris quod pereat in- tellečtus fub formalitate habitualis, quod vitra concedo. Ulterius obijciunt ex Phyficis, ex eo quod principia qua; fe movent per accidens funt corruptibilia , anima vero movet fe { )er accidens ad motum corporis , ergd in- erunt ex Ariftotele eft corruptibilis. Relpondendum eft hanc propofitio- nem non efle abfolute veram, fiquidem corruptibilium neceflario funt partes cor- ruptibiles,etenim II moveri per accidens fpečtaret folummodo ad corruptibilia, ei' >6 (ol, luna, & alia aftra elfent corruptibi* ia, quia moventurper accidens, ad mo* tum enim fuorum orbium moventur,man- cum igitur & mutilum exiftimo textumdl* lum five interpretumj five impreflionisin* curia, quoquo modo fitfenfusefle debet, quod moveri a fe ipfo per accidens imp° r ' tet debere inefle corruptibilibus, omnes fi¬ nim anima; infunt corporibus generabil 1 '’ bus & corruptibilibus , licet per hoc n° n colligatur , quod poft corpus omnes in 3 ' neant ,folutio ergo fufficiens foret nifi ,n ' ftantia de aftris aliter fuaderet. Dico ergo,qu6d illud quod movetuf 3 fe ipfo feu ex /e incipit motum fine alia pr#' ceaenti motore a čtivo, & hoc motu vens moveri per accidens ineft corrupt^ 1 ' f libusfolum, lic anitna inripitmotum aft ipta iii corpore , & ad motom corporis mo*, veturper ačcidens, quoniam quod fic mo* Vet & pet accidens movetur ,habet čum re mobili connexionem J & dependentiam in- ftparabilem, aliter non moveretur ad mo¬ tum illius, dependens autem, &infepara* bile corrUptibile eft, faltem ad corruptio- aem illius a quo depetldetj quare cum fic tooveat animaccrpus, &.moveatur, vide- tur argumentum aliqnalem apparentiam babere , fed certe fi res bene perpendatur hullius vigoriš efl, nec altud importat, ^uam quoŽ anitnaaclu eiiftensiu corpore, ftaturalem ac neceflariam cum ipfo habeat tonnexionem, fteque liberari a dependen*. ^Sj&inter corruptibilia quo adattittentia & confiTtutionem connumerari: ex alio v ero capite fi eflentiartl ejus & entitatem telpidatnus, non abfolutd dependentia lu* perius dieta inleparabilis eft, led quis dubi- tar et hanC dependentiam non pode perli*. ftere cum immortalitate ■? fiatefgo Co^iTpa, fatio ad materiam primanl -, quam fefrtper '* e pendere cum alio fantum reperiemus, ^unquam per le ipfam motam 3 nihilominus ,r >corruptibilis eft quo ad fubftantiam,& li» ^ per inamortalitatem viedeamur quafi 'Jeoasquip ara): i jCuin tamenanima mate*. vnita fit , videtur aliquid ejus natur* ^rogarij nuia videtur quafi materi«? con* T ditio* » 8 §( 29 ?)§ 3 * ditiones in{equi, fed immortalitatem exi* ftimamus , fi in fe formaliter fpe&eturefle quoddam intrinfecum rei, quod additum alicui non variat , provt etiam remotum non deftruit, quod nil aliud eft dicere, quam eiie durationem aeternam quae natu¬ ram rei durantis non mutat. Unde rede . 6 aflerit Philofophus in Ethicis : verumtamM J ' ett P‘ ' cjuiafempiternum alicfnu^ eft , ideo magis bo- num er it ,ftcj uidem necp album , e/uod diutius, quam quod vno die t ant um dur at albius eBp ideo ipfa iempiternitas eft optabilis , quia anima per virtutes intellečlivas rnagnum Iperat bonum inalia venturapatria,ideo* que omni conatu ad eandem immortalita¬ tem anhelat. Ulterius mortalitatem animte dedu- cunt,exeo quod anima fit terminusvlti- matus perfedtivus, faciunt illationem ,er* go teft infeparabilis, certe hsec confequentia paru m fonat ad meritum, nam anima pro- priam habet entitatem, & tamen dicituf per fe & eifentialiter ačius corporis, licet di- verfa fit entitas ab ačlu informandi, nam feparata remanet elfentia,non vero ad uS informandi, quia non eft amplius ačtus cor¬ poris, cum certum fitprsdicata eflentiaj| a eife inieparabilia; inordine vero natura!’) ad finem&ad aliud (provt decet eflenti*' lia principia ) forma a&uans eft, & fi diceret a&um poni vt genus in rečto io/ e ." r ° finJ- nnitione ipfius anim®, & quod ide6 fitpra?« dicatum vere quidditafcivum, qnia'plerurn- tpie in naturalibus habent fe per modurp refpeclus , ex rationibus nobis videlicet, fic niateria definitur per fubječksm in rečto, fic qnantitas in Metaphyficis definitur nrditie ad fubftantiam, & qualitas pari ter , l8 " ®ateria nempe quod alteri fubjiciatur, & fiibftantia quod lubflet lic a nima, fic reli- form® in ordine ad materiam, ita vt per colligantiam & ordinem dentur definii dones, non vero ablolute. Dico ergo animam non efle terminom, taiiter ac tali pa&o conftitutum, quin pro- Pdam habeat entitatem creatam , fecun- quam infeparabilis fit, ergo anima ra- tlQ nalis eft deeflentia & conlfitntiohe ho- rninis a non autem quatenus ačlusefl,eft ^seiientia in primo modo per le de anima, ' ! cut animal vel rationale hominis, qu;a taliter fine dubio non eflet feparabilis, & v t Vef 0tn fateor , quandoquidem.a plurimis e Xcellentilfimisque Philolbphis materi® pdm® propria attribuitnr exiftentia, quid ni &anim® qo® indicibili pr®ftat fubftan« tlar & tamen ab illis per potentiam D EI fe« patabilitas n6n negatur* „ Impugnantrnaxime,quia anima pafi loties videnturcommunes cum corpore i pdui vero rfelpondent verum eiTe, fi intel- 'gere excipias: led h®c relponfio nugataria » Ta vide- '*&§(292)p V ide tur , fi enim Philofophus excepilfet * facile eflet objie&ionem diluere, fufficit er* go pro refponfione dicere , quod in toto Tex.6s. primo libro de anima videtur Philofophus 3.Tex. dubitanter in hoc merito loqui, nec quid- 37. quam determinalfe } verum refolvit tan* 3 .C«/. dem, dum ait feni um non eife quia fufti* 3 ' nuit aliquid anima, & vlterius fenfum ex vehementi fenfibili l£edi,intellečtum exma- gnis intelligibilibusroborari: °enerat: animalium actionem intellečtus non com- municare cum ačtione corporis, quod eft dicere animam habere proprias operatio- nes independentes a phantafmatibus , nam phantafmata repraefentant fingularia , eX quo vniverfalia per ipfa non poflimtrepra*- a,Tex, fentari , intellečlus vero ex Phyf]cis vm* 4p. verfaliaintelligit. Objicitur etiam quod Ci anima ration« operationis eflet feparabilis quod idem fo* ret dicendumde alijs omnibus animalibus> Sc formis , quia omnes funt operationis principia. Relponlio fit,quod Csetera? anima; a y' folute dependeant a corpore, ideo fi dj s ' .jungantur intereunt, quare necefse eft,qu° nec principium abfolutum operandi ha- bent ; Anima vero rationalis habet entita- tem independentem, a qua fcaturiunt p r0 ' ' . prise operationes ,& quidem tam feparat^* f ** x ' quam conjunda: & licet Ariftoteles in PpJf' _%fc 293 licis dicat accidens efle feparabile,dico hane feparationem intellexifle cum corruptione accidentis feparabilis, cum vero loquimur de feparatione anima? , eam intelligimus cum permanentia rei feparats, forma ve¬ ro v t forma, eft relativum fecundum dici admateriam, & lic inleparabilis eft. , Obtrudunt panter quod Ariftoteles ^ vocet intelleclum paffivum corruptibi- ^ lem, abunde huic objecftionirefponfum eft fupra, fed videntur magis fundari fuper au- thoritate Philoiophi de anima dicentis: afti non Jentit aliquid nibil addifcet, aut intelli- & cum fpcculatur neceffe eft aliquodpban- tdfma jpeculari ; verum non eft dimcilis iolutio hujus qua?ftionis, dico enim Philo- %>humibiloqvutum efle de intelligentia ftua: eft circa res naturales & fenfibiles, ete- nim fenlibiiia quoque intelligibilia funt per fenfus primo debent cognolci, vnde fiften- do inter lenfibilia femper dixit intelligen- tiam fieri per phantafmata, & quod ita in- tellexerit, 8c tališ fit lenfias textus pa tet ex te xtu antecedenti, v bi ait : neque res vila f Jl fr ut er magnitudinem, vt videntur fenfi- ex - 3^ bilia feparata informis fenjibitibus intelligibi- kafunt , & qm in abjiraSione dicuntur , & fenfibitimn habitus & pafftones funt, & ob boe qui non 'Jentit aliquid nihilvtid ad- ^/re/:quis vero non advertitloqui cie re- ■'is naturalibus ? per hoc vero argui non X 3 P°“ 29 4 poteft anirnaj martalitas „ & idem refpon- fam irtadeaqua;adferuntur de memoria& Cap. j, reminifcentia , loquitur enim de naturali- bus, & de memoria fenfitiva , quae circa fenflbilia verfatur,&in tali' cafu egoquaque dico intellečlum dependenter a phantafma- tibus necelTario operari, non vero fimpli- citer, quia vt faepedm idem Philofbphus Y ex irilibrisdeanimaaitjCUtn jamfačtuseftin- 8^ * telligens per ie ipfum poteil operari ; item etiam D. Auguftinus libro de quantitatea- nimse fub littera D. Atqm Ji corporea corpo- reis oculis mira cjuadam rerum copnatione cernuntur , opportet animnm qm vider/ms ilU inccrporalia , corporeum corpusve non ejfe, & iterum littera E ait: quia corpas non ejl ideo incorporea vider e pojjet. Nec quidquam officit quod adverlari) obijciunt ; nullibi fcilicet Philofophum di- xide intellečtnm operari abfque phantafi»> nam Temper traddidit Icientiam de Tenfibi- libus, & in ordine ad hoc quo ad praxim verumeftj neque enim difcurrendo Temper nobis idola fingemus, nam aliquando im* materialja, abftračla & divina intelligimus, vndequi dicuntprimamintellečtus opera- tionem per phantalrnata lolum Beri, al ,aS non lic neceflario non male alTerere viden- tur, & li dicatur animam nonhabere bas operationes feparatas , quia podet ad libi- tum operari, imo dico polfe ad libitum o pe* ^( 295 )!?* # perari dum verfatur cjrca vniverfalia,haec enim de anima funt verba Philofophi: cau- fa autem quoniam fingularium quidemfecuu- 2 ■ Tex K iuma&um, fenfus , fcientia autemvniver- 60 ’ falium: hac autem in ipfd quodammodo funt' anima , vnde intelligere in ipfo efl, c um v uit , fen tir e autem non ejiin ipfo , hecejfariumeft enim effefenfibile. : ergo anima rationalis ina- mortalisj, & in aeternum duratura,interi- tum nunquam,neq'ue occafum expertura e ft,duratio enim ipfa quaccunque fit, na¬ turam rei durantis menfurat, ficut tempus menfurat motum , at menfura a principio inciperedebet; fi indeficiens,vel adsqua- fa(vtdecet) fitfutura,cau(a enim prima urunortalitatem & naturam tribuit ipii a- ni ma?, ab. ea enim pendet in efle & v iv ere: Etenim rationi confentaneum eft duratio- P e m rei(quam in rebus incorruptibilibus 'mrtiortalitatem vocamus ) ah initio lute formationis largitam efle in aeternum men- furam,ordo enim vniverlt requirebat,vt •n ipfo omnes gradus entis reperirentur, ftuorum vnusfuit eorum, qua? funtpartim fpiritijalia partim corporalia } in quorum n urnerQ efl mens humana , quatenus enim Pf r paffiones fuhjefta efl; motui, corrupti- mlitati fub jedla eft, quo vero ad propriam e ntitatem falva, incolumis, ac immortalis e ‘‘ j permanet, permanfaraque eft, qua? li- Ce thabeat rationem fubječli recipientis, ita T 4 fentit 296 >|?* # f q A £' fentit D. Auguftiuus libro, de immortalitat* t, anims, cu jus adamuflim verbainfererevi- fum eft inquit ergo : manifeftum etimt'eft immgrtalem ejje animum humanum , & om « ne s ver as rationes in fecreiis 'ejas effe quamds ea,five ignoratione v five oblivione,aut noti hab er e , aut amifijf4 videatur , ( & paulb polt lubdit) -prius ergo quot~modis accipiatur, dicitur anima mutatio , videamus, qu clar.iorefqke nolis. dua funt gtnere, fpecie vero plures invenM- tur , namque ant fecundumpajfiones corportSy a at fecundum fuasanimus dicitur vmmuttfh fecundum corporis , vt per atates ,permofkoSy dolores, laheres , ojfenfiones, voluptates fe¬ cundum fuas autem, vt cupiendo , htandoy metuendo , Jludendo, difcendo. Ha oYHWi. muta.tione sji non neceffario, argument o funt mori animam , nihij enim metuenda funtf er fe ipfafeparatim feu ne rationi nojira adve?.* fentur , qua dithim ejl mutato fubje&o, ornne cjuod in fubje&o eft neceffario mat ari, viden* A. dum ejl ;■ & circa finem fub elemento, A.con-- cludit: patejt igitur altqua mutatio figt.t e0 “ rum qua in fubje&o funt, cum ipfum tarntd. juxta idquod boe eft, acdicitur nonmutetur - & fupra. ad comprobanda afierta addutft exempltim de cera alba inducente coloreffl nigrum, nofj, minus ceram elTe dicit, fi eX quadrata , rotundam formam fumat, & eX moli durefeat ; frigefcatque ex calida, & J ‘. «§( 297 ) 1 *». infubječto efle , St ceram fuhje&um mane- re ,manet igitur cera, non magis minufve Cera cum illa mutentur, & licet non folum paffiones, fed & caetera; fpecies inteiJigibi- ies recipiantur in anima tamquam in fubje- ttoad eam mutationem feu interitum non eft neeeffe & animam mutari, & concludit Auguflinus; cjuamobrem Ji anima.[ubjecium tft vt fupra diximus, in quo ratio infepara • biliter ea necejjipate qnoqtie q m infubje&o ejje fnonflratur, necniji viva anima potejl ejje a- nima, ni c in e a ratio potejl effe Jine vita,& immortalis ratio, & immortalisejlanima, & eodem libro: qmdfa&um ortumve non eji,£ a p Jempiternumfit necejje esl : St poftquam per totum ferme caput 8. diileruiffet decom- paratione corporis ad animum reaiTumit ar- gumentum de vita.' Non ergo incjuitpotejl animus mori, namJi carer e pot er it vita, non animus ,fed animatum aliquid efl: St libro de anima; quantitate : anima videtttr Jimilis I)eo, & tu diJJicilepHtas Deo fteijje, vt aluptid fibiJimile faceret, cum koc in tanta varietate l Maginitm ,etiam videasnobis ejje concejfmn. Igitur animaintellečtiva duplici fun- grtur munere faciendi nempe & recipiendi, ^provt fungitnrprimo appellatur intelle-. agens, quo eft omnia tacere, cujus a- cliones du» funt, illuminare formas leu *P e cies lenfibiles, exiftentes in imsginatio- ne feu aedimatione , 8t illuininando abflra-. T 5 h er V ^§( 298 )§ 8 » here , & alfo recipiendo fpecies abftradhs jam amateria, & fub ratione dicitur intel- le&uspaffibilis 3 quare dicitur etiam mate- rialis quatenus eft folurpin potentia,nullam habens formam feu fpeciem intelligibilem, nifi quandoeftin habitu $ Hic idem etiam vocaturdiipofitus,quod idem eflac Habi- tualis , quando fcilicet habet in {e princi« pia, vel propofitiones, qua? non aliunde, ied perfe funt nota, vtomnetotum eftma- jus fuaparte, de quolibet eft vera affirma- tio, v el negatip, & fi aequalia abaequalibus demas, qua? remanent £equalia funt. Ali- ter etiam vocatur adeptus vel perfedus, quando habet conclufiones, quae leqvun- turadprincipia, fed non eft converfusad illa per actualem confiderationem ,* it® etianrracfuatus, vel accommodatus quan* do haec adu confiderat. Unde D.Auguftinus diftinguitintelle- ftum infuperiorem & inferiorem, fed h xc diftmclio rationis eft, ideoque Plato in Ti* mso ad koc inqmt anima conjun&a eft cor - pori , vtfr nat ur Jcientiis & virtutibus; Ji Ati ' tem c urn fervore magno fe invenerit , benif^ recipietur d fuo creatore y Ji autem fetus, rele- gabitur ad infera : & Ariftoteles in Politif s ■ Anima naturaliter dominatur corpori, ftcut dominus fervo: & ibidem vtile eft corpus regi ah anima: & Parphyrius in fuis pr*ce- ptis; Anima inquit immortalis eft, vivit- *8§( 299 )ffc m P e ' tim *5fOdi)§£ fium, & vt finem imponamus huicdigrefl fioni attinenti quidemad immortalitatem animae juxta etiam tot Gentilium opinio- nem,quam iolo lumine naturali dučti agno- verunt cura Cicerone concludamus qui de fomnio fcipioliis haec fcripfit: tu vero eni- ter e , habeto ,non ejje te mortalemfed cor- pus hoc,nec enim tu is es,quemforma ijla decla- rat, fed mens eujuscp is efl quis^, non eafigur a < jutt digito demonfirari fot efl: Deum igitur te fcito eJJ'e } fi.juidem esl Deusflfti viget,quifentit > ejui meminit , cjui providet, qui tam regit & moderatur, & movet hoc corfus cui prapofi- ius esl, quam kune mundum Ule Princeps Deus , & vt Ule mundum quadam p ar te mor¬ talem ipfe Dem aternus, fic fragile eorpus a- nimusfempiternus movet : Et ipfe Tbeopbra- flus & Temijlius Difcipuli Philofophi admit- tunt immortalitatem anima , quam fine dtt- kio didicerunt ab ipfo magifiro . Cum vero abundanter dičlum fit ani- mana efleaeternam ideoq; leparabilem ex» b tu ram , & defaclo exiftere inquirendinn videtur de fiatu feparationis. Aliqui exifiiinarunt hanc feparatio- pemdequa qua;ritur fabulo fini efle, quii mcjuiunt cum anima habeat inclinatio* nem & appetitum vniri corpori, lequere« tur quod ille ftatus efiet violentus : refpon- dendum tamen eft, efle quidem connatura- ’e animae informare eorpus, non tamen ejrigs« ^ 1(502 )§?* exigereperpetuo informare, & cum habeat operationes etiam independentes a corpo- re, non exigit ita vnita efle corpori, vt noti poflit feparata exiftere , ille tamen ftatus dici poteft fecundum quid innaturalis & violentus , quia non eft ita confentaneuS fini a natura principaliter intento, & ita poteft dici prsternaturalis,, hoc eft prste! finem a natura intentum, quamviš fimpli- citer & abfolutie ftatus feparationis non lit violentus ,folumautem illud videtur fitn- pliciter violentum ,quod eft ablolute tale, nec durabili eft & perpetuum. Quareftatus feparationis animtedici poteft appetibilior quam conjunclionis, non quiuem fecundum appetitum innatil fed elicitum, nam in illo ftatu fine depen* dentia a fenfibus dperatur vt Angeli, & pet- fetftius cognofcit fe, & fpiricualia : ita vte- jcigat vnionem cum corpore quantum eft defe, atque adeofitcontra inclinationem illius non efle vnitam, quia vero non appe- titappetituabfolutio, vt inclinetur ad v« nionem perpetuam, cum hoc fit natura« ifter impoffibile, & confequeriter natura- iem appetitum habere non poflit ad rerrt naturaliter impoflibilem, fequitur evidefl« ter fecundum quid ftatum feparationis efle contra inclinationem anim.v & violentuffl > non autem fimpliciter & abfolute: & ratiO eft ,quia cumnon detur in anima abfelutus .$§( 303 )§& appetitus & exigentia refpe&u vnius, non poteft negatio viiionis illi abfolute efle vio- lenta , & ficuti appetitus eft tantum fe- cundum quid , ita & negatio vnionis, vn¬ ele anima; non debetur neceiTarib ftatus conjunčlus, quia cum fit operativuaetiam independenter rib otganis corporeis, con- naturalitervterqueftatus eft illi proportio- natus fimpliciter, quamvis fecuudum quid fiteontra inclinationem. Verumquaeri poteft vtrum anima le- parata producere poffit operationes mate- nales negative relpondeo quia ad perficien- das operationes materiales neceflario requi- f unturorgana feu inftrumenta, anima ve¬ ro leparata nulla habet, ideo fimiles opera- tioncs producere non poteft, anima enim ''t fupra didtum eft exPhilo(bph: vti tur cor- pore, vt ars inftrumentis, fed etiam ex alio capite non eft produdliva fimilium opera- fronum, quia anima eft principium vitale ^ alibi didtum eft, & ejus operationes cum "M immanentes deberent recipi in ipfa a- nima 3 cum tamen nihil materiale recipi pot in lpirituali, nec ratione igitur inftru- •®enti, nec ratione principii, -quare ex his “ 1{ ^is lequitur mentem humanam poflepro ducere operationes fpirituales intelligendi, ® v olendi nempe. Vlterius qua;ri poted, an anima fepa- ca ta ferat iecum Ipecies impreflas & habitus v Intel- *ŠO&4>ffr Intelleflaales, quos habuit vnita , &diffi* cukatis fundamentum efl:, quia cum illai fpecies flnt Ipirituales, videntur pode ifide- pendenter a materia confervari prakertim cum illarum caufa ada;quata & coniervati va, Dico probabile elTe adferre fečuiti fpe* cies & licet probabilis etiam fententia fit, quod in feparatione eas amittat, & Deu$ alias infundat nihilominiis tamen prior fen* tentia magis arridet. Probatur ailertio, quia anima: fepara* ta; recondantur eoram, qu$ vnitae gelfe* funt, vt c conflat exmultis hiftoriis, & fa* cris paginis & hujus rei nulla alia poteftred* di caufa , nifi quiaretinuerufitfpecies quoS habuerunt dum errant vnita;, ad Deume* ftim confugcre eft One fundametito & ne* ceffitate quod alias videlicet Ipecies info* derit ,norividetur opere pttetium ham ad quid deftruerentur primse,vt aliae infundafl* tur , quare dicenduni animam feparatafli habere quidem fnultas Cogitationes perfe* £h'oresillis,quas habuit in corpore , fed et» lam po teli habere mukaš aecjuales & fim 1 * les, flc etiam homo adultus multas ha* bet cogitationes perfedliores quarn habue- ritpuer, fed tamen etiam aliquas fimiles^ vlterius dico annimam cum iifdem fpecie- bus polle elicerei perfečliores čperatioti^ ieparatam quam conjunčtam, & rano e* »lic 305 $$ _ quiainfiatufeparationis magis liberaeft SC Hidependens a fenfibus. Quai*e explico non folum adfert fe- cana omnesfpecies intelleduales habitufq; anuifitos fcientiarum, & virtutum, cum 0mnia ifta conferventur & permaneant in memoria intellediva, quse cum Cit intelle- ftus ipfe ex neceffitate permanent in ani¬ ma feparata, & rado videtur cum habitus deperdantur , & corrumpantur per ačtus contrarios, confirmati vero in ipia anima nuiios habeant contrarios habitus vel ačtus in fiatu feparationis a quibus corrumpi pol- fint, minus per oblivionem , aut ceflatio- nem ab ačtibus ; Veram aliquid forte dimcultatis ad- fert, eo quod in prima aquifitione fimiles habitus habuerint dependentiam a phan- tafmatibus, dico tamen quod licet habue¬ rint illam dependentiam in Seri , nullam ideo habeant in confervari cum fačti fint fpirituales, minus in vfu , fiquidem illa de- pendentia quam habet dum eft in corpore, feaud eflentialis eft , fed necefiaria tantum propter naturalem limpatiam,nec nonfub- ordinationem potentiarum lenlativorum cum intellečtu vnito. Anima vero fepara¬ ta clariori & nobiliorimodo intelligendi v- titur, inpriori enim fiatu conjun&o refpi- citurnon folum modus effendi, fedetians, V mo- *&t(308 )p nima a Corpore, ergd non eft alligata alicui lpatio,& exindedico cummoveaturcum corpore,quod difficilius eft,quam fi mo- veat fe ipfam folam,& fi aliquid abjeCeris de vnione, Hanč dico folummodo efle con- ditionem requifitam vt moveatcorpus fe- cum, V t autem fe ipfum moveat nullo mo¬ do requiritur illa conditio, & ratio eft, quia potentia loco motiva non diftinguitur ab ipfa anima, & quamvis anima non poffit clicere motum fenfibilem , qualem habet vnita dependentem ab organis materiali- bus, poteft tamen habere motum fpintua- lem,quia eft idem cum ipfo, vbi anim* rationalis, fiveillud fit divilibile,five in- diviflbile, quod modo non controver- to. Aliqui tamen aflerunt, ex eo animartl ratio nalem habere virtutem movendi qua- tenus eft forma corporis, & quia fcparat# deficit htec formalitas, ideo deiiegandam efle ei facultatem matricem, fed quidqu