^iffifltfPrif i ~ir" ! »Wiiiiiyw^i''1l||(i h fr^r //"AV../rY( ,/<\ V HVGONIS GROTII DEIVRE BELL AC PA CIS LIBRI TRES. In quibus ius nature 6c Gentium : item iuris publici pra^cipua explicantur. PARISIIS, Apud Nicolavm Bvon, in vialacob^a,Tub fignis S.Claudij, 6 1 Hominis Silueftris. M. DC. XXV. '*44* CVM PR I V I L E G 1 0 REGIS, LVDOVICO XIII. CHRISTIANISS. FRANCORVM ft "• , . ET NAVARRA REGI H V GO GROTI VS. Vdet hie. liber , Regum eminent if fime , tuum fibi augujlum nomen inf crib ere , non fui , non auctoris 3 fed argument fiducia ,pro Iuflitia quippe feriptus j qua virtus adeo tua eft, vt inde tuis mentis pgp humani generis fuf. fragio digmfttmum tanto Rege cognomentum ac - ceperis , vt iam vbique Iufti appellatione non mi- nufquam Lvdovici nofca ris. Speciofi Romanis ducibus videbantur ex Creta , Tfumidia, Africa, sAfia alilfque deuiths gent thus tituli. aAt quanto tuum illuftrim , quo fignificaris nuttius populi , nnllms hominis fed elm quod iniujtum eft & ho- ftis vbique victor femper ? tAMiagnum puta- runt ALgyptij reges +fi pat ris hie, matris ille, fra - trum amans alius dicerentur. At quantula ha partes funt tui nominis , quod non ista tantum, fed qutequid pule brum & honejium excogitari poteft, ambit u fuo complechtur ? In ft ns es, cum JMagni'feupra omne id quod didpoteft Regis Patris tui memoriam honoras ipfum imitando: Iuftus y cum Matrem Optimum reuereris plus quam vd pnuati folent : Iuftus > cum Fratrem modis omni¬ bus , feed nulla re magis quam exemplo tuo in- Jlruis: Iujhts , cum Sorores feummis matrimonijs ornas : Iuftus , cum fepultas prope leges reuocas , , 0 %'quantum poles , ruenti in pews fexculo temet opponis: Iuftus y feed fimul clemens, cum fubditis , quos tux bo.mtatis ignorantia ab officij limite \ttanfuerfos egerat , prater peccandi licenttam ni- i-hil adimis , nec vim adfers animis circa diuina ■diuerfeum a te fentientibus : Iuftus fimulque mifee- ricors , cum opprejfos populos , afftiefos Principes : \tua dudoritate relmas , nec fortune nimium li- cere permittis. Qua tua fmgularis beneficent ia in ta'ntum Deo fimilis quantum humana natu- rapatitur ,me cogitvt in hacquoquepublica al¬ locutions gratias tibi pro me priuatim babeam. Ham quemadmodum cceleftia fidera non tantum magnis mundi partibus fee mfundunt, feed ad fein- gula animantia vim fitam patiunturdefecende- re 5 it a tu , in term benigniftimum fidus y ?ion con¬ temns ertgere Principes y feubleuare populos , mibi quoque inpatria male habtm &prxfedium volui- fti ejfee & feolatium. Acceditad implendum Iufti- tix orbem posi adiones publicas etiam priuatx vita tux innocentia & puritas } dignaqnam non homines homines tan turn fed& atherUmentes admiren- tur. Nam quotus quifque de plebe infima , imo de ipfis illisqui a mundi conform fe abfciderunt, ita fie ab omnibus culpis immunem praflat, vt tit, in ea pofitus for tun a qua innumeris peccandi il - lecebris vndique obfidetur ? Quantum ‘verb hoc efi, inter negotia, in turba, in aula, inter tot tarn diuerfa peccantium exempla id confequi, quod alijs folitudo vix,fkpe ne vix quidem , praflat ? Hoc 'verb efi , non Iufli tan turn, fed & Sancti nomen in hac ipfa vita mereri, quod maioribus tuis Carolo Magno & Ludouico piorum confen- fuspofi obitum tribitit: hoc efi ejfe nongentilitio, fedfuo proprio iure Chrifiianifimum. SedIufli- tia cum pars nulla ate alien a fit, ilia tamen qua circa libri huius materiam , id efi circa belli pa- cijque confilia verfatur , eo proprie tua efi quo Rex es>& quidem Rex Francorum. Ingem hoc re- gnum tuum,quodper tanta tarn felicium terra- rum flatta in vtrumque mare procurrit : fed maius hoc regno regnum efi quod regna aliena non concupifcis. Dignum hoc tua pietate ,dignum ifio fafiigio ,non cuiufquam ius armis attentare, nonveteres turbare fines 5 fed in bello pacts gerere negotium, nec incipere nifi hocvoto vtquam pri- mum defmas. Quam verb pulchrum hoc, quam gloriofum , quam ipfi confcientia Utum , vt fi quando te 2 )eus ad fuum regnum , quod folum tuo melius eft y vocauerit, audatfer pofiis dicere: a nj Jdfunc ego a te gladium pro lufiitia tutela accept, hunc ttbi null ms temerefufi fan gum it reum,pu- rum infiontemque reddo . Ita fiet vt quas nos nunc regular ex libris petimus , in poftemm ex tuts adionibus , tanquam ex perfedifimo exemplari petantur. Quod ipfum cum fit maximum, plus tamen aliquidate exigereaudentChrifiianorum populi: -h.IO 2. dJI s, ■ i I ' I /,•■;,:■ •:'i"Z2. imni eitr.; -.'! «. : r io ft*. r v.: .or;- /;/;-? ►K-jfcbrssv or: '.n.-jcri <: : •* z.rH :.■; ?ino:-:;:\ ■ i t i '« V • ■' ■ f' : i rndin/li-r/l rrrr’ ■ -r.u A i /urn x;axK{ ' rrn. J'xir-fir;' in?'nzv ■ r v. „{?. .ri 2[fi : :r/I oif,A . IN TRES LXBROS DEIVRE BELLI AC PACIS >0 PROLEGOMENA. V s ciuije due Romanum due quod cui- quepatrium eft, aut illuftrare commenta¬ ry's aut contra&umob oculos ponereag- grelTi funt multi. at iusillud, quod inter populospluresautpopulorum recXoresintercedit, fi- ueab ipfa natura profetftum, fine mpribus & pajdifco tacito introdudtum attigerunt pauci, vniu^mijK ac certo ordinetra&auithad;enus.nemo .-cumftamen id fieri interfit hutiiani generis. Vere enini^iceropra:- ftabilem hanc dixit fcientiam, in federibus, 'pa^Iio- nibus, conditionibus populerutrr; regum exterarum- quenationum ,in omni denique belli iure & pads: Et Euripides hanc fcientiam return diuinarum & hu- manafumtdgnitioni praeponit. fic enim Theocly- menem compellari facit: 'Njtm turpe idefjet, cum fcias bominum ac r Dcktn . Qjtod eft entque, iufta te baud cognofcere.. A tque ed magis necefl'aria eft h^c opera , quod & no- jftro Geculo non d-efunt, & ohm non defuemntqui hanc juris pattern ita contemnerent quad* nihil eius pmer inane nomen exifteret. Inomnium ferine ore a v PROLEGOMENA, eft Euthydemi di&um apud Thucydidem, rcgi auc ciuitati imperiumhabenti, nihil iniuftumquod vti- le: cui fimile illud, in fumma fortunaid a?quiusquod validius,&rempublicamfine iniuria geri non poEe. Accedit quod qua? inter populos aut reges incidunc controuerfia? ferme Martem habent arbitrum. Eft autem non vulgi tantum ha?c opinio, bellum ab om- ni iure abefte longiftime, fed & viris do cum necdominatus adhuc nec coitio vlla primitiuam veritatem adulterare potuit. Quihis fuccelTerunt Sc-holaftici quantum ingenio valeant faepe oftendunt :fed in infelicia Sc artium bonarum ignara faecula inciderunt: quominus mirum li inter multa laudanda aliqua & condonanda funt.Tamen vbi in re morum confentiunt, vix eft vt errent: quippe perfpicacesadmodum ad ea videnda qua: in aliorum didfcis reprehendi poffunt: in quo ipfo ta- jnen diuerfa tuendi ftudio laudabilc pr^bent mode- ftix excmplum, rationibus inter fecertantes,nonqui mos nuper adeo literas inquinare ccepit, conuitijs, turpi foetu impotentis animi. Iuris Romani fcien- tiam profitentium tria funt genera. Primum eorum eft quorum opera in Pande ciuili arffm , & ciuili latius, quod tjl m Gentiumi em explica tio & quomods r. IX. x. XI. XII. A a DE IVRE BELLI XV. lm dtuimm dmditur in vniuerfale & vniui populi pro~ prittjn. xvi. lure Hebr&ortim nunquam obligatos fuijje alienigenas. ZVXX.^fat argument a Cbrijliani petere pofiint ex lege Hebraa & quomodo , Ontroversi^e eorum quos nulla iuris ciuilis tenet communio, quales funt& quiin gentem nondum coie- runt, & qui inter fe diuerfarum funt gentium,turn priuati,tumreges ipfi, quique par regibus ius obtinent,fiue illioptimatesfunt,fiuepopuli liberi, aut ad belli aut ad pads tempora pertinent. Sed quia bellum pacis caufa fufeipitur, & nulla eftcontrouerfia vnde non bellum oriripoftit,occafione belliciiuris quaecunque tales incidere folent con trouerfia? rede tradabun tur; ipfum deinde nos bellum ad pacem vt finem fuum deducet. ir. De Belli ergo iureaduri videndum habemus, quid bellum fit de quo quaeritur, quid ius quod quae- ritur. Cicero dixit Bellum certationem per vim. Sed vfus obtinuit vt non adio fed flatus eo nomine indi- eetur,itavt fit Bellum flatus per vim certantiumqua tales funt: qua: generalitas omnia ilia bellorum gene¬ ra comprehendit de quibus agendum deinceps erit. neque enim priuatum hie exclude, vt quod reipfa prius fit publico,& haud dubie cum publico commu- nemhabeat naturarmquaepropterea vno eoquepro- prio nomine fignanda eft. Neque huius nominis ori- go repugnat.Eft enim bellum ex voce veteri duellum, vt duonus quod fuerat fadum eft bonus,& dais bis. Duellum autem a duobus didum fimili fenfu quo AC P AXIS, LIB. I. 3 pacemvnitatemdicimus. SicGrascis ex multitudinis fignificatione Neque vfus vocis Iaxiorem hancnotionemrepudiat. Quodfiquando belli no- men publico canciim tribuitur, nihil id nobis obftat, cum certiffimum fit nomen generis fiepe fpeciei pras- fertim excellentiori peculiariter adh^refcere. lufti- riam in definitione non includo, quia hoc ipfum in hac difputatione quasrimus,fitne aliquod bellum iu- ftum,& quod bellum iuftum fit. Diftingui autem debet id quodquatriturabeo de quo quacritur. in. De iure belli cuminfcribimushanctra&atio- nem,primum hoc ipfum intelligimus quoddi6tum iamett, fitne bellum aliquod.iuftum,&deinde quid in bello iuftum fit. Nam ius hie nihil aliud quam quod iuftum eft fignificat: idque negante magisfen- fti quam aienre,vtius fit quod iniuftum non eft. Eft autem iniuftum quod nature focietatisratione^ten- tium repugnar.Sic alteri detrahere fuicommodi caula contra naturam efte dicit Cicero, idque ita probat 3 Deoff.m; quia fi id fiat focietas hominum & communitas euer- tatur necefie fit. Hominem homini infidiari nefas L.vtvim.D. efte euincitFlorentinus,quia cognationemquandam f u e r * uft,&: inter nos conftituerit natura :Se-neca : Mo v Hununo generi mm lex datur ab lone fummo: %2fPP e AC P AC IS, L IB. I. 9 Quippe fera, pi fees, auium genus altiuolantum Mutua fe vertunt in pabula, mis egentes , luftitia at nobis, qua res eft optima ,ceflit. Polybius cum narraflet quibus initijs primum con- ueniflent homines, addit, fi quisin parentes aut be- neficosiniuriusfuiflet fieri non potuiffe quin idcse- teri xgte ferrent,ratione addita: )Dfoj.(pi^rTU‘r l ifI d!tAa>v£a>ay,ri /ujvoie cuZTe /ueTttf, voS >C3H ^sytojx. ocT, epate^v ebe <\y eiitot t doTvti tUu Sf&cpo&ii } ’On dfyf pra~ monita, vii. Lsfrgumenta pro negante fententia ex facris Uteris. viii. Solutio argumentorurn ex facris liter is pro parte aiente. ix. Examinatur veterum Chrillianorum circa hanc rem com fenfio. Ifisiuris fontibus, ad primam acge- neraliffimamveniamus quaeftionem, qua: hzec eft , an bellum aliquod iu¬ ftum fit jfiuc, an bellare vnquam li- ceat. Hxc autem ipfa qua:ftio,vt & alia: qua: deinceps fcquentur,ad ius naturae primurn exigenda eft. M. Tullius Cicero turn tertio deFmibus, tumalijsinIocis 3 ex Stoicorum li- bris erudite diflerit efiTe quaedam prima naturae, quae- darn confequentia, fed qua: illis primis praeferenda fint. Prima naturae vocat, quod fimulatque natum eft animal, ipfum fibi conciliatur &c commendatur adfe conferuandum, atque adfuum ftatum &ad ea quaeconfemantiafunteius ftatus diligenda : aliena- tur autem ab interim iiTque rebus qua: interitum vi- deantur afferre. Hinc etiam ait fieri vt nemo fit, quin cum AC PA CIS LIB. I. 17 cum vtrumuis liceat , aptas malit & intcgras omncs partes corporis, quameafdemvfuimminutas aut de~ tortas habere : primumque efTe ofhcium vt fe quis conferuet in natura ftatu,deincepsvtea teneat qua: fecundum naturam fint, pellatque contraria. At poft hac cognita fequi notionem conuenientia return, cumipfarations quacorporeeft potior; atque earn conuenientiam , in qua honeftum fit propofitum, pluris faciendam quam ad qua fola primum animi appetitio ferebatur ; quia prima natura commen- dent nos quidem re&a rationi, fed ipfa rebta ratio carior nobis efle debeat quam ilia fint a quibus ad hancvenerimus. Hac cum vera fint & ab omnibus qui iudiciofano funtpraditifacile fine aliademon- ftratione alfenfum impetrent; fequitur in examinan- doiure.natura primum vidcndum quid illis natura inicijs congruat, deinde veniendum ad illud quod quanquam poft oritur, digniustameneft;neque fu- mendum tantum, li detur, fed omni modo expeten- dum. Hocipfum verb ,quod honeftum dicimus, pro materia diuerfitate, modo vt ita dicam in punbto confiftit, vt fi vel minimum inde abeas,ad vitium de- flebtas ; modo liberius habet fpatium,ita vt & fieri laudabiliter & fine turpitudineomitd aut aliter fieri poflit, ferine quomodo ab hoc efTe ad hoc non effe ftatim fit tranfitus; at inter aliter aduerfa , vt album & nigrum , reperire eft aliquid interpofitum , fine mixtum, fiue redubtum vtrinque. Supra autem di- ximus,deiure natura cum quaricur,hoc quartan fie¬ ri aliquidpoffitnoniniufte : iniuftum autem id dc- muffl intelligiquod neceffariam cum natura rations liacfbcialiiiabetrepugnantiam. Interprima natura d I IS DE IVRE BELLI Siihil eft quod bello repugnet, imo omnia potius ci fauent. nam & finis belli, vitaz membrorumque con- feruatio & rerum ad vitam vtilium aut retentio aut acquifitio illisprimis nature maxime conuenit. & vi ad eamrem fi opus fir vd, nihil habec a primis natu¬ rae difl'entaneum'*' cum animannbus jfingulis vires ideo fintanamraattributaz vr fibi cuendis iuuandifi- que fufficianr. Sentit enim vim quidque fuam^qua poffitabuti. Cornua, nota pnus vituio quarn frontibus exfiant Illis irat us petit atcjue infenfus inurget. Nec in beftijs hoe tanrum fed & in infantibuspue- rifqueconfpicitur. Re&aautem ratio acnaturafocie- tatis, quazfecundo acpotioreloco ad examen vocan- da eft,non omnem vim inhibet,fed earn demum quaz focietati repugnat,-id eft quaz ius alienum rollir.Nam focietas eo tendk vc fuum cuique faluum frcorama- ni ope accon-fpiratione. Quodfacile intelligi pocefc locum habicurum, etiamfi dominium quod nuncita. vocamus introdudum non diet, nam vita, membra, libertasfic quoque propria cuique eftenr,ac:proinde non fine iniuriaab alio impeterentur. fic & rebus in medio pofitis vti & quantum natura defiderat eas ab- ,d/ iumere ius eOet occupantis: quod ius qui ei eriperet facerec iniuriam. Hocipfumautem nunc poftquam ex lege autvfu dominium formam fuam accepit,mul- to intelligitu-r fadlius: quod exprimam T ulifi verbis: > f 1 vnumquodque membrum fienfum fuum baberet , vt poffe putaret fe valere fi proximi membri valetudinem ad fie traduxijfet , debihtari & intenre to turn corpus necejfie sfi :fic fi vnufiuifcjue nofirum rapiat ad fie commoda alio- mm. detrahdtque } quod cuique poffit , emolumenti fiui A C P A C IS, LIB. L i 9 fia , focietdi kominum & community euertatur necejje eft: nam fibi vt quifque matit quod ad vfum vita pertineat qudm alteri acquiri , concejftum eft non repugnante natura. illud natura non patitur , vt aliorum ftolijs no fir as facui- tates , copias , opes augeamus. Non eft ergo contra fo- cietatis naturam fibi profpicere, atque confulere } dam ius aiienum non toliarur : ac proinde nec vis quae ius alterius non violatiniufta eft: quod idem Ci¬ cero ita extulit. Cum fint duo genera decertandi } vnum per - difeebtationem , alterumper vim , cumque iHudproprium fit hominis , hoc belluarum, confiugiendum eft ad pofterius fivti non licet Juperiore. Idem alibi, ^htideft quod contra vim fieri fnevipojjet t Apud Vlpianum eft-: Vim vi re- pellere licere CaJJius feribit , idque ius natura comparator, apparet auiem ) inquit ) ex eo arma drmU repellere licere. 1 1. Id quod did mas, non omne bellumiuri natu¬ rae aduerfiiri,probatur amplius ex fiacra hiftoria. Nam cum aduerfus Reges quatuor qui Sodoma diripue- rant Abraliamus cum miniftfis aefederatis fuis ar- matus vidoriam reportaftet, Deus per facerdotetn fuum M c 1 c h i fe dec u m fa da m eiusprobauit.Ita enim ilii Melchifedecus. Laus fit Deo altijfimo qui tradidit hoftes tuos in manum tuam. Gen x i v. 10. Atceperat arma Abrahamus , vt ex hiftoria apparet, fine fpecia- li Dei mandatu : fretus igitur iure nature , vir non fanctiilimus tantum, fed & iapiemiffimus, etiam ex¬ traneorum Berofi atque Orphei teftimonio. Hifto- ria feptem populorurn quos Ifraelitis exfeindendos Deus tradiditnonvtar: fuitenfinibi mandatum fpe- ciaie ad exfequendam rem a Deo iudicatam in popu- los maximorum criminum reos. Ad rem magis perti- netquod Amalecitas vim fibi inferences- Hebrari du> Epift. Fats. x l i.;. L i. $■ vins vi. D.de vi ^ vi armata. So DE IVRE BELLI cibusMofeac Iofua armis repulerui\t. Exod. xviw quod Deus ante fa£tum non iufferat, poft fa&um probauit.$ed& legesgenerales ac pcrpetuas de mo- do gerendibelli Deus populo fuo prarfcripfitDeut. xx. lo.ij. eoipfo oftendensiuftumbellumetiamfine mandatufpecialifuo efle poffe. nam aperte ibidem caufam feptcm populoruni ab aliorum populorum caufa diftinguit : ac cum de iuftis caufis belli ruTci- piendi nihil ibidem edicat, eoipfo oftendit easna- turaliter fatis effe manifeftas: qualiscaufa tuendorum finiuminbello lephta; aduerfus Ammonitas, Iud. x i. violatorum legatorum in bello Dauidis aduerfus eofdemDI-Sam. x. Sirnul notandumquoddicicdi- uinus ad Hebrasos feriptor, Gedconem, Baracum, Samfonem JephthenjDauidem, Samuelem, atque alios per EdemdebellaiTe regna, inualuifle in bello, exercitus exterorumvertifTeinfugamjXi^j.j^.. quo IqcOjV t iftius dilfertationis feries docet, in fidei nomi- neincluditperfuafionemquaid quod fit Deo placere creditur. Sic & Dauidem fapiens feminaaitpradiaui Dei pradia, I. Sam. x x v. 28. id eft pia ac iufta. 111. Probatur idem quod dicimus omnium gen¬ tium aeprazeipue fapienrum confenfione. De viqua vitadefenditur notusCiceronis locus ipfi nature te- ■ 1 'ioMilone. ftimonium perhibens: Eft hac non feripta fed nata lex 3 quam non didicimus , accepimus , leftmus , njerum ex natura ip fa arripuimus , baufmus , exprejftmus ; ad quam non do- £H 3 fed faulty non in ft it uti 5 fed imbuti fumus: vt ft 'vita noftra in aliquas inftdias 3 fi in vim } in tela am latronunt } am -mimicommincidiJ]et 3 omnis bonefta ratio effet expediendiure feciffe exiflimetur, Iofephus: J - iib.m.c.ij! cicci yd tluii c# aliw-tn ‘S 'TV'to ^ tyaftficSs ddjcv.^v /afyjov, y\agu, Isvtbv 7wA&(xloig ryvfi&a,, Efl enim naturae lex ilia qua in omnibus valet , vt vehnt a mere > idque ipfum efl quapropter eos qui vita manifefe nos voluntfloliare , hoBes cenfemus. Adeoque manife- ftam asquitatem hoc habet, vt in beitijs etiam ,quae iurisnon rem iplain vtdiximus,fed vmbram habenc quandanr, diftinguamus inrer vim qure iniuriam in- fert & qux propulfac. Nam cum dixiffet Vlpianus L . 3 . D .fi q!la a, animal quod fenfu id eft rationis vfu caret, non pofle P^“ c ?; n iniuriam fccifle, mox tamen fubiungit, ciim arietes anetes. vel boues commififient & alter alterum occidifiet, Q^Mutio audore diftinguendum , vt fi quidem is perifTecquiaggrelTus erat, ceflaretadio ;fi is qui non prouocauerat, competeret adio. Cui explicando fer- uiet illud Plinij : Leonum feritas inter fe non dimicat, ferpentum ntorfus non petunt ferpentes:fed (ivis inferatur, nulla efl cui non fit ira , non fit anima iniuria impatient, O' promta y fi noceas , ad fe defendendum alacritas. iv. De iure naturali ergo, quod &c gentium did poteft,fatis conftat eo bella non omniaimprobari. lureautem Gentium voluntario itidemnon damna- L.ex-hocm- ri bella fatis nos docent hiftoriae, & omnium popu- lorumlegesac mores. Imo iure gentium introduda efie bella dixit Hermogenianus: quod paulo aliter quam vulgo accipi folet interpretandum cenfeo : nempe vt certa bellorum forma a iure gentium fit - - q - xx DE IV RE BELLI introduda,quamformamqu£e habeant bella ea pc* culiares ex iure gentium effedus confequantur: vnde diftindio nafcitur qua vtendum nobis erit infra, in bellum folenneiuris gentium, quod & iuftumid eft plenum dicitur,& non folt:nne,quod tamen non ideo iuftum efleclefinit, id eft iuri congruens, Nam alijs bellismodo a^qua fubfit caufa, itis gentium non ad- fiftit quidem, fed nec re(iftit,vt infra latius explica- lib.xin. bitur. Jure Gentium (inquit Liu ms) itacomparat am efl a >t arma armispropulfent'ur . Et Florentinusius effe gen- L vtvim.D. tiumaitvt vimatqueiniuriam propulfemus, vt COr- de mft.&iare, p usno fl- rum tutemur. v. Deiurediuino vofuntario maior eft difficultas. Nequehic obijciatquifquamius nature efte immu- tabiie, ac proinde a Deo nihil in contrarium potuifte conftitui. id enim verum eft in ijs qux ias nature . vetat atit pra^cipit; non in ijs qua; iure nature licent tantum. namquab eiusfunt generis,cum proprieiu- ris nature non lint, fed extra ius nature,& vetari pofi- funt & prtecipi. Soletergo priimima nOnnulliscon¬ tra bellum adferri lex data Noxeiufque pofterisrvbi Deus fie loquitur, Gen. l x. 5. 6. Quinetiam fanguinem •-veflrum , ideftanimarum ’veftrarum repofeam: ab omni be - Hid repofeam cum : atque etiam de manu bominis altering , , d^mwjxf'JcUj Q fjJ. Quam beneparentumprouida at as fat Herat 3 ZJt cogeretur dc via decedere 2-4 DE I VRE BELLI Hominkmcpie 'vifu cade patrata nocens } Fugacjue lueret trifle non leto fcelnsi Ab vno fado illuftri fumta coniedura diuinas vo¬ luntatis in legem iditjtavt Lamechus quoque fimi¬ ll facinore perpetrato impunitatcm fibi ab hoc exem- plopromilerit. Gen. i v. 14. At cum iam ante dilu- uium,gigantum state.promifcua inualuifTer csdium licentia, inftaurato poft diluuium humano genere, ne mos idem inualefceret, feuerius occurrendum Deus cen fuit: & reprefTa prioris fsculi lenitate, quod natura non iniquum efle didabat Sc ipfepermifit, vtinfonsefTetquihomicidam occidiflct. quod poft- eainftitutisiudicijs fummas ob caufas adiudicesfo- los reftridum eit; itatamen vt moris priftini vefti- gium manferit in iure eius qui occifum (anguine pro- xime attingeret, etiam poll Molls legem, qua de re infra fufius agetur. Magnum habemus audorem no- ftrs interpretationis Abrahamum,qui cum legem Nos datam non ignoraret, arma fumfit in Reges quatuor, vtqux plane crederet cumealege non pu- gnare. Sic& Mofes Amalecitispopulum oppugnan- tibus atma iuffit opponi, nature fcilicet iure vfus: nam Deum de hac re fpeciatim confultum nonap- paret, Exod.xvn. 9. Adde iam quod capitalia fup- plicia nec in homicidas tantum 3 fed & in alios facino- rofos vfurpata apparet, non modo apud populosex- traneos,fedapudipfos pis dodrinsalutnnos, Gen. xxxvm. 14. Nimirum coniedura diuinae voluntatis ipfanaturalirationeadiuuante afimilibus ad fimilia proceiferatj vt quod in homicidam conftitutum erat 3 in aliosquoque eximie nocentes non iniquum videretur.Suntenimqusdam qua? vies squiparan- tur, AC PA CIS, LIB. r. tUT, vt exiftimatio, pudor virginalis, fides matrimo- nijjaut fine quibus vita tutaeTTe non potcft, vt im- perij focietatem continentis reuerentia : aduerfum qutequi faciunt, ij homicidis n^|Bresnonvidentur. Hucpertinet vetus quas apud Hecm^os exftat tradi- tio, legespIuresNoa^filijsdatasaDeo quae* non om- nes a Mofenarrata^fint, quia Tatis erat ad ipfius in- ftitutum easpofteainlegepeculiari Hebrasorum ef- Tecomprehenfas.Sic aduerfiis nuptiasinceftas legem veteremquanquam aMoTe Tuo loco non memora- tam exftitifle apparet Leuic. xvm. Inter ea autcm qux Noas liberis Deusedixir hoc quoque aiuntfuiflc, vtnonhomicidiatantiim,Ted&adulteria & concu- bitus incefti, item violentte rapinas morte puniren- tur. Quod ipfum confirmant Iobi verba xxxi. n. Jamverodata per MoTemlex Tandionibus capitali- busrationesadijcit, quasapud aliospopulos non mi¬ nus quam apud Hebramm populum valent :vtLc- uit. xvm. 14. zy. 17. z8. Pfalm. ci. j. Prou.xx. 8. Et peculiariter de homicidio dicitur terra non poffe ex- piarinifi Tanguinehomicidaefulb, Num.xxxv.3L33. PrastereaabTurdumcogitatueftHebrxo populo in- dultum difciplinam &Talutem pub'icam ac fingulo- rummunirepcenis capitalibus ac Te bello tueri,ce¬ teris autem regibus gentibufque idem eodem tem¬ pore non licuiile rneque tamen reges eos aut gentes vnquarn a Prophetis admonitos improbari a Deo vfum capitalium fuppliciorum ac bella omnia, fi- cutdealijspeccatis admonid fiepe fimt. Imo contra quis non credat, cum lex Mofis de iudieijs expreffam habueric diuinte voluntatis imaginem , rede ac pie faduras fuilTenationesquasinde fibi exemplum pe~ D DE IV RE BELLI terent fquodcerte Graecos, Atticos praefertim,feci€- fccredibile eft: vnde tanta iniure veteri Attico,& quod inde fumtima eft Romano xii. tabularum eum legibus Hebjps (imilitudo eft. Sufficere hxc videntur vt appareat legem Nox datam non eum ha¬ bere fenfumquem volunc qui bella omnia eo argu- mentoimpugnant. vi. Speciem maiorem habent quae ex Euangelio contra bellum adferuntur : in quibus examinandk nonilludmihifumamquodfumunt multi,in Euan- gelio.extrapraeceptacredendi& facramentorum ni¬ hil efte quod non fttiuris naturalis. id enim quofen- fu aplerifquefurrutur,verumnonputo\ lllud libens. agnofco,nihil nobis in Euangelio praecipi quod non naturalemhabeat honeftatem:fed non vlterius nos. obligari legibus Chriftiquam ad ea ad qu^ius nature per feobligat,curconcedamnon video. Etquialiter fenriuntmirumquam fudent vt probent quae Euan¬ gelio vetantur ipfo iurenature efle iilicita,vt concu- binatum , diuortium, matrimonium cum pluribus feminis. Suntquidem haec eiufmodi vt eis abftinere honeftiuseffedi&etipfa ratio; at non taliavtabfque legediuinanefasin illisappareat. Ad illud verb quod Chriftiana lex prascipit, vt alij pro alijs mortis pericu- lo nos obijciamus, I. Ioh, in. 1 6. quisdicat ipfo na¬ turae iure-nos obligari ? Iuftini didlum eft: o k$ 7&i : fecandam naturam vt- uereem eft qui nondam credidit. Sed ne illos quidem fe- quar quiaiiud fibi fumunt non exiguum- , Chriftum fcilicet in tradendis praeceptis quae extant Macthxi v. & deinceps, interpretem tantum agere legis pet Mofem datae. Aliud enimfonant verba totksrepo- AC PA CIS, LIB. I. vy cita. dudiftis ditfumfuiffe njetenbusEgo vero dm lebis: quae oppofitio, fed & Sy riaca & alias verfiones, often- dunt illud njetenbxs fignificare, ad veteres, non a ve- teribus, vt 'vobis eft ad vos non a vobis. Veteresau- temillinonalij foeruntquamquiMofis tempore vi- uebant. namquaevt veteribusdida recitantur, non legifperitorum font, fed Mobs, aut verbo tenus, aut fenfo. Non occides 3 Exodi xx. 30 . Quifquis Occident te- nebitur iudieio. Leuit. xxi. zi. Num. xxx v.Kj. 17. 30. Non mcechaberis. Exod. xx. 30 . Quifquis dimiferit vxo- rem , det ei libellum dittortij. Dent. xxiv. 1 . Nonpekrabis, fed reddes Domino cju&jf 0 LTim, Rom. vii. 14. exhilarans animum ,Pfalm~’ xix. qui Latinis xvm. 9. Legifperiti & Pharifasi priore ilia parte contend, fecundam quae potior eftinfu- perhabebant,neque inculcabant populo. quod ve- rumeffe non ex noftris duntaxat libris, fed ex Iofe- pho quoque & magiftris Hebraeorum oftendi po- teft. Sed etiam fecundam h^nc partem quod attinet, fciendum eft virtutes quae a Chriftianis exiguntur, etiam Hebraeis, aut commendari, aut praecipi, fed non praecipi in eo gradu ac latitudine quo Chriftia¬ nis. Vtroqueautem hoc fenfuChriftus fua praecepra opponit veteribus rvnde liquet verba eius non con- tinere nudam interpretationem. Hxc autem fciri non ad hoc tantum quod nunc in manu eft refert,fed &admulta alia,nelegis Hebraicae audfcoritate fupra quam aequum eft vtamur. Vii. Omiilisergo argumentationibus quae minus fe nobis probant, primum ac praecipuum teftimo- ilium quo bellandi iusaChriftilegenon plane tolli probamusefto Pauli illud adTimotheum 1.11.1. z. 5. Honor ergo ante omniavt fiant deprecationes >preces } in- terpellattones ,gratiarumafliones pro quibufvis hominibus : pro regibus &' quibufvis in cminentia conflitutis :vt tran- quillam ac quiet am warn degamus cum omni pietate ac fanflitate. nam id bonum gratumque efl apud Deum fer- uatorem nofirum, qui omnes homines vult feruari ($g ad agnitionem veritaiis venire. Triaenim hinc docemur: Gratum cfle.Deo vt reges fiant Chriftiani: vtChri- ftianifafti reges maneant:quod itaexpreffitluftinus Martyr; W /u$ res $a v 5 o DE IV RE BELLI dam Sc honorcm cxhibendum ; Sc quidcm ex ani- mo: Sc qui ei refiftit eum Deo refiftere. Si ordinatio- nis voce res intelligeretur quam Deiis tantum non vult impedire, quomodo fe Deus habet circa adus vitiofos, iam inde nulla honoris, nulla obedientiar, adanimummaxime pertinentis, obligatio fequerc- tur jnecquicquamdicerec Apoftolus, vbihancpoce- ftatem tantopere praedicat atquc commendat,quod non latrocinijs Sc furtis conueniret. Sequitur ergo vc ordinatahazcpoteftasvoluntate Dei approbante in- telligatur: vnde porro infertur, cum Deus libi con- trarianon velic, hanc poteftatemcum voluntateDei per Euangeliumreuelata&omneshominesobligan- tenonpugnare.Nequeeliditurhoc argumentum eo quod qui in imperijs erant eo tempore cum haze Paulus feriberet, dicuntur alieni fui/Ie aChriftiana piecace. nam prim-um id ita vniuerfim verum non eft.nam Sergius Paulus Cypripropr£torCfirifto no¬ men pridem dederac. Ad. xiii. n. vt iamtaceam quod de Emeflenorum rege vetus fama tradidit, non- nihil forte falsbinquinata,fed vtvideatur ex vero ori- ginem trahere. Deinde non de perfonis quazritur, an impiaz fuerint., fed an ilia fundio in illis impia fue- ric: quod dicimus ab Apoftolo negari, quando il- lam fundionem dicat a Deo inftitutam etiam pro ilio tempore ac propterea honorandam etiam intra animi receflfus, quibus proprie folusDeus imperat. Potuit ergo Sc Nero Sc Rex ille Agrippa quem ad Chrifti reiigionem ampledendam Paulus ram ferio inuitat, Ad.xxvr. Chrifto fe fubijccre, &retinere hie regiam, illeimperatoriam poteftatem:/ine iure gladij&aonorum intelligi nequit. Sicut ergo olim A C P A C I S, 11B. I. 3 * piaerantfacrificiafecundum legem quamuis ab im- pijs facerdotibus celebrata;ficpiares eft imperium., quamuis ab impio teneatur. Tcrtium argumencum petitur ex IoannisBaptifta:verbis,qui ferio interro- gatus a miliribus Iudads., cuius gentis mukamillia Romanis militafte ex Iofepho & alijs feriptoribus manifeftiftimumeft; quid haberent faciendum , vt iram Dei effugerent; non eos militia abire iuffit, quod facere debebat fi ea erat Dei voluntas, fedab- ftinere concuflionibus & fallacijs, ftipehdiifque ef- fe contentos. Luc. 111. 14. Ad hxc Baptiftas verba, cum apertam fatis militia approbationem conti- neant, multi refpondent, qua: Baptifta praftcripfit ita diferepare a Chrifti pra:ceptis, vt aliud docere po- tuerit Baptifta , aliud Chriftus. quod quominus ad- mittamhxcobdam. Joannes& Chriftus eodem ex- oidio dodtrina: quam afFerebant fummarn indica- runt. Refipifcite : appropinejuauit enim regnum calornm. Matt. 111.1.1 v. 17.Chriftusipferegnum ccelefte (id eft legem nouam: nam legem regni nomine appella¬ te Hebradsmoseft) dicitcoepiffe inuadia diebus Ba¬ ptifta:. Matt. xr. 11. Ioannes dicitur prasdicafte Ba- ptifmum poenitentia: in remiflionem peccatorum. Marc. 1. 4. Tantundem fecifle dicuntur Apoftoli Chrifti nomine. Adi. 11. 38. Exigit Ioannes frudiusdi- gnos poenitentia, &ijs qui talem fructum non pro- leruntexcidium minatur. Mat. in. 8. & 10.Exigit opera diledtionisfupra legem. Luc. 111. 11. Lex dici- turduraflfevfque ad Ioannemjideftab illo incepifle cfotftrina perfe&ior.Matth.xni5.Etprincipium Euan- gclij a foanne ducitur. Marc, i.l Luc. 1.77. Ipfe Ioan¬ nes hoc nomine maior Prophetis,.Matr. x 1. 0. Luc DE IVRE BELLI vi r. ztf.miflus fcilicet ad dandarn cognitionem fa- lutarem populo. Luc. 11.77. ad Euangelium annun- tiandum. Luc. 111.18. Neque vfquam Joannes Iefutn afe diftinguitprarceptorumdifcrepantiafquanquani qusegeneralius&confufius, & rudimentorum mo¬ re a Ioanne fane indicata , eadem diferte tradidic Chriftus vera lux ) fed eo quod Iefus eftet promilfus ille Mcffias Ad. x 1 x. 4. loan. 1. ip. rex fcilicet regni cceleftis qui daturus elTet in fe confidentibus vim SpiritusSandi. Matt. in. 11. Marc.i. 8. Luc.x 11. 16. Quarcum hoc eft argu men turn quod mihi ponderis non exigui videtur: Si tollaturius capiralium fuppli- ciorum , Sc armis ciues tuendi aduerfus latrones ac prardones, maximam inde fecuturam fcelerum k- centiam Sc qnafi diluuium malorum, cum nunc quo- queconftitutis iudieijs xg re reprimatur improbiras. Quare fi mens Chrifti fuiftet, talem rerum ftatum, qualis auditusnunquam fuerat inducere, haud du- bie verbis quam maxime difertis ac fpecialibus edi- cendusn ei fuerat, ne quis de capite iudicaret, ne quis arm afe r ret; quodfeciftenufquamlegitur:nam quas adferuntur , ant valde funt generalia , aut obfeura. Docetautem ipfa requitas Sc communis ratio , non rantum verba generalia contrahi, Sc ambigua com¬ mode explicarijfed^: a proprietate vfuque recepto verborumdifcedinonnihiljVt is fenfus euitetur qui maxima fecum incommoda fit allaturus. Quintum fit, quod nulloargumentooftendi poteft lex Mods quae ad iudicia pertinebat defiifte priufquam vrbs Hierofolyma exfeinderetur, Sc cum ea turn fpecies turn fpes reipublica: coneideret. nam neque in lege Mofis vllus terminus ifti legi praftmitur, neque Chriftus AC P A C IS] LIB. I ' 33 Chriftusaut Apoftolivfquamdeiftius legis ceftatio- nc loquuntur, nifi quatenus id comprehenfutn vi- deri poteft in reipublicae vt diximus deftrudione: imd contra Paulus fummum poatifts^em ait conftitu- tum vt judicium ferret fecundum legem Mofis. Ad. xxiv. 3. Chriftus ipfe in pradatione prasceptorum fuorum,aitnonvenilfe fe ad foluendam legem,fed adimplendam. Matt. v. 17. quod quern deritualibus fenfumhabeatnon obfcurum eft ; implentur enim lineamenta adumbrantia cum perfeda rei fpeciesex- hibetur: de legibus autern ad indicia pertinentibus quomodo verum die poteft, fi Chriftus, vt quidam exiftimant.aduentufuo ea fuftulit?Si autem manfit obligatio legis quamdiu ftetit Hebrreorum refpu- blica, /equiturvtludiEi etiam adChriftum conuer- ii, fi dimitte illi 5 S DE IVRE BELLI etiam pallium rnonomnisprouocatioad iudicem aut arbicrumprohibetur, Paulo incerpretc qui lites non omnes prohibet, I. Cor. v i. 4. fed vetac Chriftianos inprofanis auditorijs inter fe lidgare, ldque ad Iu- da:orumexemplum,apud quosreceptaerat fenten- tia , Qui adducit negotia Jfraelitica ad extraneos ,polluit nomen Df/; fed vultChriftus ad exercendam patien- tiam noftram, de rebus qua: facile funt recuperabiles, vc tunica, aut cum tunica ,fi opus fit, pallium, non contendi iudicio , fed quamuis optimo iure nita- mur, omictiiurisperfecutionem- Nonimprobat Pra~ tor (inqult Vlpianus) faBum eius qui tanti babuit re car ere } ne propter earn ft plus litigaret. Heec enim cogitatio eius qui Ittes exfecratur non ejl njituperanda. Quod hie probari aprobisait Vlpianus,hoc Chriftus imperat, ex rebus honeftifhmis&probatiflimis deligens pra:- ceptorum fuorum materiam. At non hincreifte cob Jigas etiam parenti , etiam tutori nefas fore id fine quo liberi, fine quopupilli fuftentari nequeant, fi cogatur , apnd iudicem defendere. Aliud enim eft tunica & pallium , aliud totum illud vnde viuitur. Quod ergo de moralibus did folet.hic quoque lo¬ cum habet, non confiftere h xc in pundo, fed habe¬ re fuam quandamlatitudinem. Sic in co quod dein- ceps iequitur, Quj angariabit te ad milliare e vnum, abi cum eo duo : non dixit Dominus de centum milliari- bus,quod iter hominem afuisnegotijs longius ab- duceret, fed devno,&fi ita vfu veniat de duobus; qua: deambulatio quafi pro nihilo ducitur. Senfus ergo eft, in his qua: nobis non multum funt incom- modatura, non vrgendum nobis elfe ius noftrum, fed cedendum plus etiajnquamalterpoftulet, vt & AC P A CI S, L I B. L 39 patientia & benignitas noftra omnibus innotefcat. Sequitur porro : 'Tetentiabs te dato,$f 'volentem a te mutuo fumcre,ne reijce. Si in infinitum hoc producas, nihil durius.Qui domefticorumcuramnonagit, in- fideli eft deterior, inquit Paulus, I. Tim. v. 8. Se- quamur ergo eundem Paulum optimum legis heri- lis interpretem , qui Corinthios exeitans ad benefi- centiarn in Macedonas exercendam : Non, inquit, vt alijs ft Uxamentum , vobis res anguft *, fed vt jcjua- biliter vefira copia fuccurrat illorum inop'ue. 11. Cor. Vi M. 13. Simiiem aequitatemadhibeamus interpre- tando prjecepto quod iam a nobis reciratum eft. Lex Hebrasa ficutdiuortij libertatem indulgebat, vtfas- uitiae maritorum in vxores occurreret; ita etiam pri- uata; vltionfiad quam gens ilia valde prona erat,coer- cendx iuslxfo fecerat ab eo qui laderat, non ma¬ im fua , fed apud iudicem exigere talionem: quod lex etiam x 11. tabularum fecuta eft 5 fi membrum ru- pit y talio eflo. Chriitus verb maioris patientias magi- ftertantum abeft, vt iilam in iam tafo probec vin- didcx flagitationem, iniuriasquafdamnearceriqui- dem vultjautvi, aut iudieio. At qualesiniurias? to- lerabiles fcilicer, non quod non in atrocioribus quo- quelaudabile hoc fit ,fed quodreftribtiore quadarn patientia contentus fit. IdeQ exemplum pofuit in ala- pa , quae non vitam iirfpetit, noncorpus mutilat, fed tantum contemtum quendam noftri fignificat , qui nos nihilo deteriores facit. Senecalibro de conftantia fapientis, iniuriam a contumeliadiuidic : Prior illa % inquit, naturagrauior efhb&c leuior & tantum delica- tisgrauis, cjua non Udun turfed offenduntur. Tanta eftani- morum dijfolutm & vanitas ,vt quidam nihil acerbius pu~ 40 DE I V R E BELLI tent. Sic inuenias feruum , qui flagellis quam colaphis ca¬ di malit. Idem alio loco. Contumelia eft minor iniuria, quam queri magis quam exfequi pojfumus , quam leges quoque nulla dignam vindifla putauerunt. Sic apud Pa- cuuium quidam: CPatior facile iniuriam } fi eft vacua a contumelia. Et apud Cascilium alius: Facile arumnam ferre pojftm, ft inde abeft miuria ; Etidmque iniuriam y nift contra conftat contumelia. Demofthenes : Qrdi yb 'S 'TV'zfjecdaj WIs 9ov , on ^oV,^V\5t o i&odio babebis inimicum tuum: Ego verb di- co vobis y TDiligite inimicos veftros, benedicite eis qui vos ex- fecrantur > precamini pro eis qui infefli vobis Junt & vos perfequuntur. Sunt enim qui exiftimant cum tali di- ledtione & beneficentia aduerfum inimicos & infe- ftospugnare tumiudicia capitalia, tumbelia. Sed fa¬ cile AC PA CIS, LIB. I. 41 cile id refellitur.,fi ipfum iiludiegis Hebraicaj didum coniidercmus. PrascipiebaturHebraris vtproximum diligerent, Hebraeum fcilicemraenimvocemproxi- mi ibi Tumi oftendic Leuit. x 1 x. comma 17. colla- tum cum commateiS. Atnoneo minus imperatum crat magiftratibus occidere homicidas, & alios graui- ter fontes: non eo minus tribus vndecim'ob deli¬ ctum atrox iufto bello perfecutas funt tribum Ben- iamiticam,lud. xxi. non eominus redeDauidqui praelia Domini praeliabatur , regnum hbi promifTum ab Ifbofeto armis repetit. Sit ergo nunc porredala- tiu.sproximi fignificatio ad homines quofvis: omnes enim incommunem gratiam funt receptirnullipo- puli a Deodeuotriliccbit tamenin omnes quod tunc inlfraelitaslicuit, qui diligi teque tunc fubebantur, vcnunc quiuishomines.Quod fi etiam velis in Euan- gelica. lege maiorem diicdionis gradum imperari, concedatur & hoc, dum illudquoqueconftet.,non omnes sequaliter diligendos, led magis pattern, quam extraneum. Sic etiam bonum innocentis bono no- ccntis , bonum commune priuato antehabendum ordinata: diledionis lege. Ex diledione autem in- nocentium natafunt & iudicia capitalia &piabella. Videfententiam moralem qua; exftat Prou. xxiv. 11. Debent ergoChriftipraceptade fingulisdiligen- dis atque adiuuandis ita impleri , nifi maior ac iu- ftior diledio impediat. No turn eft didum vetus: Tam omnibus parcere crudelitas eft quam nulli. Adde quod inimicos diligere iubemur Dei exemplo qui malisSolem fuum oririfacie. At idem Deus de qui- bufdam malts, & in hac vita poenas fumit, & olim fumet grauiiftmas. £)uo argumento fimul foluuntur F DE IVRE BELLI caquasdelenitateChriftianis praeccpta ad hanc rcm adferri folent. Nam Deuslcnis, mifericors, longani- mis, appellatur Ionasiv. z. Exod. xxxiv.fi.At ciufdem in contumaces iram,hoceft puniendi vo- luntatem paflim defcribunt facrae litterse. Num.x i v. 18. Rom. 11. 8. Et hums ira? minifter conftitutus eft magiftratus. Rom. x 111. 4. Mofes abeximia leni- tatepradicatur; At idem poenas de fontibus exegit, ctiamcapitales. Chrifti lenitatem & patientiam imi- tari paffim iubemur. At Chriftus eft qui & Iud^os inobedientes fupplicijs afFecit grauiflimis. Matt, xxir. 7. &impios in dieiudicij promeritis eft dam- natarus. Magiftri lenitatem imitati funt Apoftoli, qui tamen poteftate fibi diuinitus data vfi funt ad pcenam faclnoroforum, I. Cor. 1 v. 2.1. I. Cor. v. j. I. Tim.t. 10. Quartus locus qui obijcitur eft Rom. X11.17. Nemini malum pro malo reddite : procurate bo~ nefta in omnium conffeftu : ft fieri potejl 3 quantum in vo- bisefl , cum omnibus hominibus in pace -viuentes: non vof- met ipfos njlcifcentes , dilefti 3 Jed date locum ira : feriptum eft cnim ; Meum eft vlcifci: ego rependam> dicit Dominus. itaque fi efur it inimicus tuns 3 ciba eum *, fi fitit , da ei po« turn, hoc enirn fi feceris, carbones ignis coaceruabis in ca¬ put eius , Nevincitor dmalo 3 fed vince bono malum. Sed hicquoqueeademquas ad locum fuperiorem patet refponlio. Nam quo tempore didum fuerat a Deo, Meum eft vlcifci, ego rependam; eo ipfo tempore &iudicia capitaiia exercebantur,&de Beilis feriptae erant leges. Quin & beneficiainimicis (popularibus fcilicet)■cxhiberiiubentur.'Exod.xxi 1 r. 4.J. Hxc tameniVtdiximus, neque poeniscapitalibus^neque beliis iuftis inipfosetianilfraeiit^sobftabant. Qua- AC PA Cl Si LIB. r. 45 ire ne nunc quidem verba eadern , auc praeccpta jfi- milia,quamuis latius patentia, intalem fenfum ra- pienda func: eoque minus quia capitum fedioncs non ab Apoftolis funt, aut eorum setate, fedmulto feriusfadasad diuidendam ledionem Sc faciiiorem locorum allegationcm. Quare quod nunc xi n. ca¬ put inchoat, Omnis anima potefiatibus fupereminentibus jubiefla eJio,Sc quse fcquuntur, cum illis de vltione nonexpetendaprseceptis cohaefit. Inhac autemdif- fertatione dicitPauluspoteftatespublicas Deimini- ftraseffe, &vindicesadiram (id eft ad pcenam) in maleficos: eo ipfo apertiffime diftinguens inter vl- tionem publicam, qua; Dei vice exigitur, Sc ad vl- tionem Deo referuatam referenda eft; Sc priuatam, quam paulb ante interdixerat*Nam fi publicam etiam vltionem in illo interdido comprehenfam velis, quid erat abfurdius, quam cum dixiftetabftinendum a pcenis capitalibus, deinde fubijeere, in hoepotefta- tes publicas a Deo conftitutas, vt poenas vice Dei exi- gant f Quintus quo nonnulli vtuntur locus eft 11. Cor. x. 3 . Quanquam in came ambulantes , nequaquam carnis bella gerimus. Nam arma militia fiojlra non funt carnalia , fed diuinitus malida ad deflruflionem munitio - num : Sc quae fequuntur. Sed hie locus nihil ad rem facit. Oftendunt enim turn praecedentia , turn quat fequuntur, carnis nomine a Paulo ibi intelligi, inv- becillamcorporis conditionem,qualis in afpedum veniebat, Sc cuius nomine contemnebatur. Huic opponit Pauliis arma fua, poteftatem fcilicet ftbi vt Apoftolo datam ad coercendos refradarios, quali vfus fuerat in Elymam, Corinthium inceftireum, Hymensum Sc Alexandrum. Hanc ergo potefta- 44 DE I VRE BELLI temnegat eflecarnalem, id eft infirmam,imo con¬ tra validiftimam earn efle afterit. Quid hoc ad ms capitalium fuppliciorum , aut belli ? Imo contra, quia Ecclefia eo tempore publicarum poteftatum auxilio deftituebatur, ideo ad eius tutelam prodi- giofamillam poteftatem Deusexcicauerat, quas de- ncere ferme ccepit ex quo Imperatores Chriftiani Ecclefiae contigerunt, ficut Manna defecit vbi in terras frugiferas populus Hebrazorum peruenerat. QuifextoafFerturlocus Eph.vi.n. Induite vniuerfam illam armaturam T)n , not pojjitis Bare aduerfus artes dia- boli: quia non eft ojobts luBa aduerfus fanguinem & car- nem (fupple^tantum, more Hebrazo ) fed aduerfus im- peria , & quae fequuntur: agit de pugna quae Cbriftia- norumeft quafuntChriftiani, non quam comma- nem habere cum alijs hominibus certis eu cntibus poftunt. Iacobi locus qui leprimo aftertur iv. r. Vn- de bella &pugna inter 'vos'tnonne exvoluptatibus 'vcflris qua militant in membris 'vejiris ? Concupifcitis & nonba - letis : inuidetis ajfeflatis s nec poteflis nancifci : pugna - tis & bella geritis , nec obtinetis eo quod non petitis: Pe~ titis & non atcipitis, eo quod male petitis , vt in volupta- tes vejiras abfumatis: nihil continet vniuerfale : tan- tum dicit bella & pugnas quibus turn Hebrazi difper- fi inter fe mifere collidebantur (cuius hiftoriaz par¬ tem aliquam apud lofephum videre eft ) ortumha- buifteex caufis non probis.-quod nunc etiam con- tingere fcimus&dolemus, Quod verb Petrodi&um eft , Qui gladio ferit , gladio peribit ,cum non ad ( hel¬ ium comm uniter fpe 6 fcatum,fed ad bellum priua- tum proprie pertineat (nam & Chriftus ipfeinhibits aut negledx defenftonis hancreddit cauiam, quod AC P ACIS, LIB. I. 4J ftgnum fuumde hoc Mundo non eflet, loan, x v 111. $ 6 .) fuo loco re&ius pertra&abitiir. ix. Quotiesde fcriptifenfu quasritur,magnam vim habere folet turn vfusfequens,tumprudentum au- tftoriras : quod etiam in diuinis fcriptis fequendum eft.Neque enim probabile eft Ecclelias quaeab Apo- ftolisconftitutas funt.aut fubito,automnes defeciffe ab ijs quas Apoftoli breuiter perfcripta ore libera- lius explicauerant, aut etiam in vfum introduxerant. Solent autem ab ijs quibeilaimpugnant adferri di- ftaquaedam veterum Chriftianorum .• ad quae triadi- cenda habeo. Primum eft, ex ijs di fucfiois W Tt7uyfjJfcu;7mAe(M>v ;, £-’/ sszm Sioi , o* tdsSzfi- Tfois : ZJt bella iufta atque ordinata inter homines gerantur, fi qttando id iuheat necejfttas. & idem ille Tertullianus qui alibi fupplicia capitalia minus probare videtur . dixie, Bonum ejje cum puniuntur nocentes nemo negat :Et de militia h^fitat. nam libro de Idololatria: tur, inquit } an fideles ad militiam conuerti pojfint , & an militia ad fidem admitti : Et videtur eo locopropen- dere in earn fententiam quae militias aduerfatur. Ac libro de corona miiitis cum quaedam aduerfus mi- lit jam difputaffet, mox diftinguit qui ante baptif- nium militabant ab ijs qui poll: baptifmum nomen dantmilitix. Plane, inquit, fiquos militia prauent os fi¬ de s poHerior inuenit y alia conditio eft } v o 7t\cl p&Cfi cfyjumv, nefias in popularesfuos arma fumere t tunc fcilicet cum populares ob patria: legis obferuationem periclitabantur. Quoties verb AC PA CIS, LIB. I. 47 base incommoda cauere poterantIudad,militabant ctiamfubexternis regibus,fed ipfimms '(sismtelois i'%a.myiap rpmnM,pr£turam recufo : apud Tertullianum, Cbriflianus nec vim vocant leges, quoties quu id quod deberi fibiputat , non per iudicem repofeit. li. Certe quin reftribta multiim fit ea quae ante iudiciaconftitutafuerat licentia > dLibitari nonpoteft. Eft tamen vbi locum nunc quoque habeat, nimirum vbi ceftat iudicium : nam lex vetans fine iudicia fuum confequi, intelligicommode debet vbi copia eftiudieij. Ceftatautemiudicium momentanee,aut continue. Momentanee ceftat, vbi expeiftari iudex; nonpoteft line certo periculoaut damno. Continue vero, autiure, aut facy r nS Trampa. Ego autem dicovohis Ne refifliteiniuriam facienti. Matth. v. 39. 5c Rom. xii. 15?. /Mf IcuKsil cscJixsuoTu dytrmfii, vbi La¬ tina verfio habet, non njos defendentes, charijfimLT er- tius autem locus eft in illis Chrifti verbis adPetrum: Hepone gladium tuam m wgtnam $ mm qmcumque as** ceperint AC P A CIS, LIB. I. 57 eeperint gladium , gladio peribunt. Addunt his non- nulii Chrifti cxcmplum qui pro inimicis fit mortuus. Rom. v. 8.10. Neque defunt inter Chriftianos vete- res qui bella quidem publica non improbauerint, fed defenfionem priuatam putarint vetitam. Ambrofij loca pro bello fupra attulimus. Auguftini, multo etiam plura funt &clariora, omnibus nota. At idem Ambrofius dixit : Et ideo fortaffe ‘Taro duosgladios ojferenti, Satis , dicit } quaf licuerit vfque ad Euangelium, Lib *-‘ n ^ *i!f fit in lege _ a quit at is eruditio , in Euangelio r ueritatis. Idem alibi: Cbrijlianus etiamfi in latronem armatumin- Deoft j.c.j: cidat 3 ferientem referirenon Voted; nedum falutem defen- j - a a- ' , •/ Lib.de lib; dit,ptetatemcontaminet.AugumnusvzTo; Legem quidem arb .c. J# non reprebendo qua tales (latrones & alios inuafores vio- ientos )permittit interfici , fed quomodo if os qui interfi- bu/oiam.^ ciunt , defendam , non tnuenio. Et alibi: De occidendis bo- minibus ne ab eis quifquam occidatur, non mibi placet con- /ilium , ni/i forte jit miles , autpublica funclione teneatur , *vt non pro fe hoc faciat , fed pro alijs, accept a, legitimd po- tefiate. Sed oppofita fententia ficut receptior eft, ita verior nobis videtur, vt tabs patientia non fi t in obli- gatione: iubemur enim in Euangclio proximum amare iuxtanos ipfos,non pranobis ipfis.-imb vbi par malum imminet , non vetamur nobis potius quam alijs confulere, vt fupra oftendimus audtori- tate Pauli beneficentix regulam explicantis. Inftet forte aliquis, & dicat •, Etiamfi meum bonum prefer- repofiim bonoproximi, hoc tamen locum non ha¬ bere in bonis inaequalibus; quare vitam meam tnihi potius deferendarmquaminuaforpermittatur inci- aere in perpetuam damnationem. Scd refponderi poteft, Ikpc etiam eum qui isnpetitur opus habere H 5 8 DE IVRE BELLI tempore ad poenitentiam, aut probabiliter ita exifti- mare; &ipfi quoque aggreffori ante mortem poflfc ad poenitentiam fpatium fuperefle. Deinde morali iudicio non videri arftimandum illud periculum in quod ipfum fe quis conijciat & vnde fe poteft exime- re.CerteApoftolorumaliquiad vltimum vfque tern- pus Chrifto vidente &c feiente videntur iter fccifTc armati gladio , quod & alios Galileos e patria vr- bem verfus properantes ob infeftas latronibus vias fadicaflfe ex Iofepho difeimus. Hinc enim fadum eft,vt cum diceret Chriftus tale tempus imminere, vcgladij comparandi caufa vel veftis vendendaefTec, Lucas xxii. 36. ftatim Apoftoli refponderint in fuo comitatu duos efte gladios. erant autem in eo co- mitatu nulli prasrer Apoftolos. Turn vero illud ip- fum quod dixitChriftus.,quanquamprasceptumre~ uera non continet, fed prouerbium eft fignificans graui/Iimapericula imminere,vt dare oftendit op- pofitio primi temporis, quod tutumac profperum fuerat, commatejf. eft tamen tale, vt fumtum ap- pareat ex eo quod fieri folebat, quodque Apoftolili- citumcenfebant. Illud verb, Ne refifiite iniuriamfa- cientt , non magis vniuerfale eft,quam quod fcqui - tur, Date omni petentr, quod tanien exceptionem ad- mittit,dum ne nimium nos pragrauemur : imo ifti prasceptode dando nihil adijeitur quod vim habeac reftringentem, fed ex folo fenfu asquitatis adftrin- gitur, cumpraeceptumde non refiftendo fuam ha- beat adiundam explicationem per exemplum ala- pas; vtintelligatur turn demum precise nos obliga- re,cum eaimpetimuriniuria,qua: autalapa/it, aut alapas par.namalioqui redius fueratdicere, 7 ^ re- AC P ACIS, LIB. I. p fifth e iniuriam facienti , fed'v'ttam profundite potius qudm arm is utamini. In verbis ad Romanos, ieuKst^ cWi- K5^TS5,omnino d^JixSie non tuendi, fed vleiicendi habet hgnificationem, vt &i.Iudith. li.&n. i.Lu- cas xv in. 7.8. xx 1. it. 11. ThefT. 1.8.1.Pet. 11.14. Rom. xi 11.4.1.ThelT. iv. 6 . Idqueipfaverborum connexio manifefte oftenditipraecefferat enim, Ne rependatis vlli malum pro male : h^c autem eft vltio- nis,nondefenftonis defcriptio. Et monitnm fuum fulcit PaulusDeuteronomij loco, ifm cxJktjJit, iyd lomnfoleum habeat debito- raw?Simulque hisChrifti verbis vaticinium videtur jnefle depcenis quas a fanguinarijs Iudaeis erat exa- durus gladius Romanorum. AdChrifti excmplum, qui proinimicis mortuus dicitur, refponderi poteft* Chrifti fada omnia quidem virtutis efte plena , 6 c quasimitari laudabile ftt,&fuopra:mionon cariru- rum ; non ramen omnia ciufmodi ede, vt aut ex lege veniant, ant legem faciant. Nam quod Chri- ftus pro inimicis atque impijs eft mortuusid non fecit ex lege aliqua, fed ex fpeciali quafi pado & fee- dere inito cum Patre 5 qui ft idfaceret , non modo fummam eigloriam , fed&gentem ini-sternum dn- raturampromifit. Efaias 111. 10. Alioqui eflehoch- dftm quafi fingulare.,& cuivix quicquam reperia- tur fimile', oftendit Paulus.Rom. v. 7. Et Chriftus nos animam noftram periculis obijeere iubet, non proquibufvis ,fed pro eiufdem difciplina: conforti- bus. I. loan. 111. 6 . Quas verb ex Chriftianis feri- ptoribusallat£efuntfententias,partimvidentur con- fdium magis, &fublimis propofiti commendario- nem, quamdeftridumprascepcumcontinere ; par- tim prtuatasfunt ipforum,non communes totius Ec~ AC P A CIS, LIB. I. 61 rlciix. Et hanc fententiam ipfc etiara Aueuftinus, ? e y ”°-* quem in contrariam partem adduximus.probarevi- &c.Cgnifica- detur,Quadt.Lxxxiv. inExodum. middio i v. Publicum bellum aliud eft folenne ex iure gen¬ tium, aliud minus folenne. Solennequod hicvoco, plerumque iuftumdicifolet eo fenfu quoiuAumte- iftamentum codiciliis, iuftas nuptias feruili contu- bernio opponuntur: non quod non liccat &codi~ cillos facere ei qui velit, & feruo fecum mulierem habere in contubernio ; fed quod teftamentum & nuptiae folennes peculiares quofdara ex iure ciuili effe&us habeanr. quodnotari vtiie eft; multi enim voce iufti male intelleda damnari putant vt ini- quaautillicitabella omnia, quibus ilia iufti appella- tio non conuenit.Vt bellum folenne fit ex iure gen- riutn, duo rcquiruntur; primum vtgeraturvtrimque audore eo qui fummampoteftatemhabeat in ciui- tate; Deinde vt ritusquidam adfintde quibus age- mus fuo loco. Haze quia coniun&im requiruntur, ideoalterum fine altero non fufficit. Bellum autem publicum minus folenne, poteft &ritibus illis care- re , & geri in p riuatos, & audtorem habere m agiftra- tum quemuis. Et fane fi citra leges ciuiles res fpede- , Tir • 1 • -O P 1 11 tur, Vjdeturomnismagiitratusiicutadtuendample- iui. maicai bem fibi creditam , ita ad exercendam iurifdiotio- nem,fi vis oecurrat, ius habere belli gerendi. Sed quia- exbellotota ciuitas in periculum venit, ideo ferme omnium populorumlegibuscautumeft, ne bellum geri poffit,nifi audore eoqui fummam in ciuirate po- teftatem habeat. Extat lex tabs Platonis vltimo dele- gibus.EtinRomanoiuremaieftatis teneri diciturqui iniulfu principis bellu gefiej;it,deledifmve habuerir ? H iij VIA. de jure belli, n. 9 - Molin. difp. 10o. §.idcm VfUoria. Bait, in l.er hociure.fF. deluft.Se iur. Bart.deRe- pcef 3 princi- paliaa fccuu- darn n. 6 . Malt. Laud, debcllo, qtl. i. Liuius lib s x x i v. rio late patente inferiores poteftates belli inchoan- 40 - di conceffam habeant poteftatem:quod fi fit. iam arn.suu. rv ri -til >erbo Bellum lane ceniendum erit bellum geri exvi lumm^e po- p .i. n 5 .Lor- .-teftatis. nam quod faciendiquisalijiusdat, eius ipfe 5 ° audor cenfetur. Illud magis controuerfum,an vbi tale mandatum non eft, fuificiat coniedura volun¬ tatis. Mihi id admittendum non videtur. Neque e- nimhoc fufficit videre , quid hoc rerum ftatu fum- mampoteftatem habenti,fi confulatur^laciturum fit: fed hoc magisvidendum, quid ille/vbi res moram fert, aut dubiarn habet delibcrationein, fe inconful- to cupiat fieri, fi ea dere lex ferenda fit. Nam vt ma- ximeinaliquofado particulari ceftet infpeda parti- culariter ratio quas volunratem fiimmi imperantis mouet, non tamen ceftat ratio fumta vniuerfaliter quaepericulisoccurrivult. quod fieri non poteft fie- iusreiad femagiftratus quifqueiudicia trahat.Non ergo iniuria alegatisfuis accufatusfuit G11. Manlius, quod Pop. Rom. iniuftu bellum Gallogtscis intulif- Llu ' 5 ' 4 ®* fee : nam quanquam in Antiochi exercitu Gailo- rumlegiones fuerant,tamen pace fada cum Antio- cho,anea iniuria in Gallograccos exfequenda efTet ? €4 D E IVRE BELLI non in Cn. Manlij,fed in Pop. Rom. arbitrio effe de- buit. C. Casfaremquod bellum Germanis intuliffet, dedi Germanis Cato voluit; credo non tam iusre- fpiciens,quamqubdirnminentis domini metu vellet vrbem liberari.Nam Germani Gallospopuli Romani hoftes adiuuerant* acproinde non erat quod iniu- riam fibi fa&am quererentur^fi modoiuftafuitpo- puli Romani caufa in Gallosbellandi.AtCadar con- rentus effe debuit Germanos Gallia mandata fibi prouinciapepuliffejnec Germanos, pracfertim cum nullum inde periculum immineret,intrafuos fines, hello perfequi, nifi confulco prius populo Romano. Non ergo Germani iushabebancdedidonem poftu- landi, fed populo Romano punire Csefarem ius eras, plane vtCarthaginienfes Romanis refponderunt. E- Lk.Lib xxxr .gp non prmatopublicove confilio Saguntum oppngnatumjtt quarendam cenfco ; fed vtrum iure an iniuria: noftra enim bac quaflio atque animaduerfio in ciusm nofirum efl , no- ftro an fuo j'eccrit arbitrio ; •vobifcum non a dijjutatioeflji- cueritne perfcedas fieri , DefenditM. Tullius Cicero fa¬ ctum & Odauij &c DecimiBrutfquipriuato confilio in Antonium arma ceperanc. Atqui etiam fi confta- recmericum hoftilia Antoniuna>Senatuspopulique Romani iudiciu expebtari debuit,an e republica effec biffimularefa&um, anvlcifci; ad pacis venire con- ditiones, an ad arma procurrere. Nam iure fuo quod App.cm.iv. p^p £ cum jamni periculo coniundum eft vti nemo cogitur. Turn verb etiam hofte iudicato Antonio permittenda Senatui,&populo Romano delibera¬ te fuit, perquospotiffimum bellum id geri vellet. Sic Caffio auxilia exfcedere petenti refpondere Rho- dij, miffuros fefi Senates iubere£. Monici hoc exem¬ pt AC P A C IS, LIB. I. try pio,& plura occurrent, meminerimus non omnia probare quae a quamuis prasclarae farnae audtoribus dicuntur. faepe enim tempori, farpe affedtibus fer- uiunt J & aptant tz/ mb?? quare danda eft opera vti in his rebus defecato vtamur iudicio , nec quae excufari magis quam laudaripoffunt temcre in exemplum rapiamus, in quo perniciose errari folec. Cum verb didtum fit, beilum publicum geri non de- bere nifi eo audtorequi fummam poteftacem habeat, & ad huius rei, & ad quasftionis illius qua^ eft de bcl- lo folenni intelledhim,atqueadebada!iamulta jne- ceflfarium erit,qu;e fit fumma ilia poteftas, quique earn habeant intelligere : eoque magis quia noftro fkculo virieruditi, quifque exvfu magis rerum pra> fentium, quam ex vero illud argumenturn exfequuti, rem per fe haud expedieam muled impeditiorem red- diderunt. vi. Facultas ergo moralis ciuitatem gubernandi, quas poteftatis ciuilis vocabulo nuncupari folec , a Thucydide tnbusrebusdeferibitur, cum ciuitateni, quae vere ciuitas fit jVocat eui'pvoysv , ootoSikoi), owTvTzAn, ftfis 'Vtentem legibus , iudicijs , magiftratibm. Ariftoteles Lib. lv . PoL tresfacitparresin adminiftranda republica, conful- c *4: tationem de rebus communibus, curam legendorum magiftratuum ,& iudicia: ad primam autem partem refertdeliberationemdebello, pace, feederibus fa- ciendisacdiffoluendis ,de legibus; addit de morte, exiiio, publication, & repetundiSjhoc efl,vt ego interpreter, iudicia publica,cumprius iudiciorum nomine priuata intellexiflet. Dionyfius Halicarnaf- Lib lv; fenfis tria maximenotat, ius magiftratuum creando- rum, ius legum condendarum & tollendarum, ius I 3Lib."vir €6 DE IVRE BELLI decernendi de.bello ac pace. Alibi addic quartum,iti- dicia: Rurfum, alibi adijcit curationem facrorum & conuocationemcomitiorum. At fiquis redepartiri velit,facile qua; hue fpe&ant reperiet omnia;ita vt ni-* hil aut defit, aut redundet: Nam qui ciuitatem regi t, cam partim per fe, partim per alios regit.Per fe autem verfatur, aut circa vniuerfalia, aut circa iingularia. Circa vniuerfalia verfatur condendo leges eafque tol- lendo , tarn circa facra (quatenus eorum cura ad ci¬ uitatem pertinet ) quam circa profana. Ars circa hsc Ariftoteli ^ 0 ^ 1 '^x.T3;<^?,archited:alis.Singularia circa qu<£ verfaturjfunt aut direde publicajaut priuata qui- dem, fed quatenus ad publicum ordinantur. Dire- depublica funt adiones, vt pacis, belli, foederum faciendorum j aut res, vt vedigalia, & Cl quae his funt limilia:inquibus comprehenditur & dominium e- minens, quodciuitas habetinciues,&resciuiumacl vfumpublicum. Ars circahsc Ariftotelinomine ge¬ ne ris -m\i7txtiy id eftciuilis, & fiouAfoTix#, confultatrix> Priuata funt res controuerfs inter fingulos, quas pu- blicaaudoritatedirimi publics quietisintereft. Ars circa hsc eidem Ariftotelicfi)^*^, iudicialis. Qua? per alterum expediuntur, ea expediuntur, aut per magiftratus, aut per alios curatores, in quibus funt Si legati. His ergo in rebus coniiftit poteftas ci- uilis. v i r. Summa autem ilia dicitur, cuius adus alterius iurinon fubfunt, ita vt alterius voluntatis humans arbitrio irriti poflint reddi. Alterius cum dico,ipfum excludo<|ui fumma poteftate vtitur; cui voluntatem mutare licet, vt & fuccefforem,qui eodem iure vtitur,, ac proinde eandem habet poteftatem, non aliam. AC P A CIS, LIB. I. ft , extindfa domo regnatrice imperium ad quemque betii’a.?. f populum feorfim reuertitur. Sic etiam accidere po¬ teft, vt plures ciuitates ardifiimo inter fe foedere colligentur, neque tamen fingulce definant ftatum perfeda? ciuitatis retinere : quod turn ab alijs,tum ab Ariftotele etiamnotatum eft non vno loco. Sub- Uh iedum ergo commune fummte poteftatis efto ci- cao.i,m.c 4 uitas, itavt iamdiximus intellcda. Subiedum pro¬ prium eft perfona vna legibusaemoribus. v 11 r. Atquehoc loco primum reijeienda eft co¬ rum opinio, qui vbique & fine exceptione fummam poteftatem eflevolunt populi, itavtfiregesquot-ies imperio fuomale vtuntur, & coercerc & punire li- I ij plurefve pro cuiufque gentis ExocLxxi,6. Inft. de iurc perf. §. Serui sutem.Gell. Liu. ii. C. 8. 6S DE IVRE BELLI ceat r qux fententia quot malis caufam dederit, & da¬ re etiamnum polfit penitus animis recep ta, nemo fa- piensnon videt. Noshisargumentis earn refutamus. Licet homini cuique fe in priuatam feruitutem cui velit addicere , vt & ex lege Hebrata & Romana apparet. quidni ergo populo fui iuris lieeat fe vni cuipiam , aut pluribus ita addicere , vt regendi fui ins in eum plane tranfcribat nulla eius iuris parte re- tenra?Neque dixeris minime idpratfumi :non enim iam quatrimusquid indubio pratfumendum fit:fed quid iure fieri poftit. Fruftra quoque afferuntur in- commoda qux hinc fequantur , aut fequi poftint. nam qualemcumque formam gubernationis animo finxeris, nunquam incommodis aut periculis carebb. j4ut hac cum illis funt habenda , aut ilia cum kisamitten- dafunt jaitComoedia. Sicut autem multa funt viuendi genera , alterum altero prafttandus, cuique libe¬ rum eftextot generibusid eligere quod ipfi placet i. ita & populus eligere poteft qualem vult guberna¬ tionis formam :neque ex pratftantia huius aut illius. format, qua de re diuerfa diuerforum funt indicia, fed ex voluntateiusmetiendum eft. Neque verb non multac extare poffunt caufx cur populus ius toturn imperandi a fe abdicet, aliique tradat, pura quia in periculum vitae addubtus alia lege qui fe defendat re- perire non poteftraut quia inopia prefliis aliter habe¬ re non poteft copiam vndefefuftentet. NamfiCam- paniolimneceftiratefubadi populoRomano fefub- iecerunt in hunc mod-urn: c Topulum Campanum, vr- bemquc Capuam , agros } delubra Deum , diuina humand- que omnia, in veflram P.C . ait tone m dedimus : &quidam populi aim Romanorum ditioni fubijeere fe veiient* AC P ACIS, L IB. I. Ee recepti quidem funt; quod narrat Appianus : quid obftat quominus & vnihominipraepotentipopulus aliquis eundem ad modum dedcre fe poflit ? Acci- derc etiam poteft,vt paterfamilias latifundia pof- ftdens neminem alia lege in fuas terras habitantem recipere velit. Adde quod ficut Ariftoteles dixit quofdamhomines natura efte feruos, id eft ad fer- uitutem aptos j ita & populi quidam eo funr ingenio, vt regi quam regere norint re&ius; quod de fe fenfift fe Cappadoces videntur,qui oblate a Romanis liber- tati vitam fub rege prxtulerunt. Neque verb non aliquos mouere potuerunt exempla gentium quae per fxcula plurimafub imperio plane regiofatis fe- licitervixerunt. Iam verb bello iufto, vt ante dixi- mus, ficut acquiripoteft dominium priuatum ; ita& dominiumciuilcj ftue ius regendi non aliunde pen- dens.Neque verbhxc tantiimpro vnius imperio,vbi id receptum eft, conferuando didfa cenferi debent: nam idem ius eademque ratio eft procerum qui plebe exelufaciuitatem regunt.Quid,quod nulla refpubli- ca adeb reperta eftpopu!aris,in qua non aliqui aut val- de inopes aut exterm, turn verb & foeminx a delibe- rationibus publicis arceantur ? Iam verb & populi quidam alios fub fe populos habent, non minus ad~ dictos' fibi quam ft regibus parerenc: vnde iliainrer- rogatio,E_/?wfp0p«/«i Collating in fuapoteftate} qux om- L'u.i.i, ilia conuelli necefte eft,ft id recipimus,ius regendi Temper fubditum efte eorumiudicioacvoluntatiqui reguntur. At verb efte reges qui populi etiam vniuer- iim fumtiarbitrio non fubfint, turn lacra,tumpro~ fana biftoria teftatur. Si dixeris , inquit Deus popu- dcoe. ium Ilfaeliticum alloquens, Statuam fapra ms-regem; ^sanjvm ^ ~~ “ .? ISam.tx.iS. x.i.z-v. r. II. Sam. v. i. I Reg. i v„ i Pf.cjruv.i. Inc. xx 11.2.5. Epift. xev. Elamin. Jnft deiur. mt. §. fed & flood. Xiph. vita M.Aoto.l. 70 DEIVRE BELLI 5c ad Samuelem; Indica eis ins regis qui regnaturus ejl per eos. Hincrex vndusdicitur fuper populum, Pa¬ per hcreditatemDomini,fuper Ifraeleni: Salomorex fuper totum Ifraeleni. Sic Dauid Deo gracias agit quod populumfuumipfijfubiecerit.EtChriftus; Re-~ ges , inquic ,gentium dominantur eis. Notum illud Ho- ratij : Regum timendorum in proprios greges, Reges in ipfos imperium eft Jouis. Tres gubernandi formas ita defcribit Seneca : In¬ terdum populus eft quern timere debeamns ; interdum ft ea ciuitatts dijciplina eft } vt plurima per fenatum tranftgan- tur } gratiofi in ea timentur viri : interdum pnguh quibia poteftas populi (ftff in populum data eft. Tales funt quos Plutarchusaic tsU vo/msm ydvov , xft) vo/acet etp^de, imperium habere non ex legibns ntodo , fed & in leges. Sic poftquam Romani principes imperium ve- reregium vfurpare coeperunt,dicitur populusineos omnefuum imperium & poteftatem contulifle , e- tiamin fe 3 vt interpretatur Theophilus. Hinc illud didum M. A ntoniniPhilofophi: Nemo nip[olus Hens, ■ index principis ejje potefl. Dion lib. L 111 . detaliprin- cipe: etJ^TsA};? ovrses yftj cuflsKfd.r&f) , IzvtQ, yjq tW vo- (jxd v, 77^/173 r n clot. 0 :vPsm 775151, yftj snV'G’ o nullo bello ac ab hoftibus 'vliis obfejjum ejfe , liberum eundempopulum ab Hetrufcis obfideri . Et alibi: Non in rt- gno populum Romanum > fed in libertate ejfe. Cicexo di- xerat: Autexigendi reges nonfuerant , autplebi re,non 'ver - k S- bis danda libertas. Poft hos Tacitus : Vrbem Romam An T ab initio reges habuere: libertatem & confulatum L . Bru - ~~ K iij Sara. z.2«- IX. I2v 78 DE IVRE BELLI Getm° nb * tm m ^ li uit.'Hx alibi: Acrior Arfacts regno (7 ermanortitn libertas. Etpaffitn inlegibus Romanis de bello & de iudicijs recuperatorijs } externi diftinguuntur in re- ges &c populos libcros. Hie ergo non de hominum fingulorum, fed de populi libertate qu^ritur. Creci- naapudSenccam: Regalia fulmina font quorum vitan- gitur y vel comitium , vel principals vrbis liber* loca ; quo¬ rum fignificatio regnum ciuitati minatur. Quin & ficuc ob priuatam,ita ob hanc publicam fubiedionem, aliqui dicuntur eftenon fui iuris ,non fu^e poteftatis. Liu. lib. Hinc ille .* quavrbes, quiagri,qui homines ALtolorum iuris idem Hb v aliquando fuerunt : 6c , Eflne populus Collatings in fua potentate ? Proprie tamen cum populus alienatus, non ipfi homines alienantur, fed ius perpetuum eos re- gendi, qua populus funt. Hie cum vni liberorum patroni libertus afiignatur, non hominis liberi fit alienado, fed ius quod in hominemcompetittranf- feribitur. Nequeilludmagisfirmum eft, quodaiunt; fiquos populos rex bello quaefierit } cum eos non fine ciuium fanguine ac fudore quasfierit, ciuibus quasfi- tos pocius credi deberequamregi. Nam& fieri po- cuitjVt rex ex fua priuatafubftantia exercitum alue- ric, auEetiam exfrudibuseiuspatrimonijquodprin- cipatum fequkur. Nam vtinipfum illud patrimo- nium rex aliquis non ni.fi vfufrudum habeat, per- inde vc inipfiimiusimperandipopulo qui feelegit, frudus tamen ipfius func proprij. ficut in iure ci- uiii eft prodicum , herediracis quae refticui iufla eft L.in fideii frudus non refticui, quia non hereditati accepti fe- commiffario. p , • r- • n • 1 r plane.cad runtur, led rei. Euemre ergo potelt vc rex in quoi- sc.Trebeii, Jam populos Enperium habeat proprio iure ■, ira vc i, xu, alienare etiam poftit. Sic rex Solomo regi Phoenicum AC PA CIS, LIB. I, 7P Hiromo (ita enim eum Grace vocat Philo Byblius qui Sanchuniathonis hiftoriam vertic) dedit vrbes »• viginti:non ex vrbibus populi HebrairnamCabui (quod nomen illis vrbibus datum eft) ponitur ex¬ tra fines Hebraorum, Io f. xix. 27. fed ex ijs vrbi- bus quas populi deuidi hoftes Hebraorum adeum diemretinuerant, quafque partim RexAEgypti So- Iomonis focer vicerat ,&c Solomoni dotales dederar, partim fubegerat ipfeSoIomo, Nameo tempore ab Ifraelitis non habitatas argumento eft^qubd poft- quam Hiromus eas reddidit., turn demum Solomo eodeduxit Hebraorum colonias. Sic Alexandri fuc- ceflores in ius illud plenum ac proprietatem impe- randipopulis, qui Tub Perfis fuerant, profua quifi que parte fiicceftUTe,aut etiam ipfi vi&orice iure id imperium fibi qu^fiuifle cenfendi funt. quare non eft mirandum fi alienandi ius fibi arrogarunt. Sic cum Attalus rex Eumenis filius populum R omanum teftamento bonorum fuorum heredemfeciflct, po- pulusRomanusfubbonorum nomine etiam regnum complexus eft. Et poftea cumNicomedes Bithyniae rex moriens populum Romanum feciftetheredem , regnum in prouincia: formam redadum eft. Sic Li¬ bya: pars Cyrenaica eadem ab Apione rege tefta- mento relida. Cicero delege A gratia : Quis ignorat ^ lt, ] ^ I t u h ' r 45 regnum JEgy^ti tcftament 0 regis ^Alexandrini, populi Ro- sdib.i.Liuij mcvni ejjefaflum} xni. At in regnis qua: populi voluntare delata funt, concedo non efie prafumendum earn fuifte populi voluntatem , vt alienatio imperij fui Regi permirteretur. Quare quod Crantzius vt rem nouam LibtI i. Djm , notat in Vnguixio,qubdis Noruagiam teftamento re- c - * 8o DE IVRE BELLI liquifler, non eft quod imprabemus,fi Germanorum mores refpicit,apudquosregnaeo iureminimeha- bebantur. Nam quod Carolus Magnus, & Ludoui- cusi ius, &alijpoftea eciam apud Vandalos&Hun- garos de regnis teftatileguntur, idcommendationis magis vim apud populumhabebat,quam vera: alic- nanonis. Atqne iddeCarolo fpeciatim Ado memo-’ rat, voluifle cum teftamenturn fuum a Francorum LuiJib.u optimatibus confirmari. Simile eft quod apud Li- mum legimus, regem Macedonum Philippum cum Perfea a regno arcere & cius loco regem facere vel- let Antigonumfrarrisfuifilium,obijffe Macedonia vrbeSjVtprincipibus Antigonumcommendaret.Nec quod is quern modo dixiLudouicus vrbem Romam PafchaliPontifici reddidiflelegitur,ad rem facit,cum Franci imperium in vrbem Romam a Populo Ro¬ mano acceptum , reddere eidem populo redie po- tuerinc : cuius populi quad perfonam fuftinebat is qui primi ordinis princeps erat. xiv. Qupd autem hue vfquemonuimus,diftin- guendam efTe fummitatem imperij ab habendiple- nitudine, aded verum eft vt non mode pleraqueim- peria fummanonplene habeantur,fed& mukanon iumma habeantiirplcne :qubfitvt marchionatus Sc comitatus facilius quam regna vend! Sc ceftamen- to relinqui foleant. x y. Eft Sc alterum huius diferiminis indicium in regni tutela, dum rex a?tate, aut morbo fungi pote- leftate fua impeditur. Nam in regnis qua: non funt patrimonalia, tutela eorum eft quibuslex publica , aut ea deficiente confenfus populi earn mandat. In regnis patrimonialibus eorum quos pater aut pro- pinqui AC P A CIS, LIB. I. Si p’mqui elegerant. Sicvidemus inFpirotarum regno, cpiod conlenfupopuliortumfuerat, Aribse regi P u " ruftLiblxvI ^ pillo publice tutores conftitutos, At in Afiamino- piut.de aroo- re bellopartarex Eumenes Attalo fiiiofratretn fuum iefl3C? tutorem dedit.Siue verb rex ftmul fir priuato inre fun- dorum dominus, vt Rex ./Fgypti poft Iofephi tem- pus, feu non fit, hocimperio extrinfecum eft, nec ad eius naturam pertinet. Quare nec imperij fpe- ciem aliam, neque alium habendi imperij modnm hoc quidem conftituic. xvi. Tertia obferuatio fit, non definere fum- num efte imperium, etiam fi is qui imperaturus eft promittat aliqua fubditis aut Deo , etiam talia quae ad imperij rationem pertineant. Nec iam de ob- feruationc iuris naturalis & diuir.i, adde gentium, ioquor, ad quam regesomnes tenentur,etiamfi ni- ' fill promiferint, fed deregulisquibufdam ad quas fi¬ ne promifto non tenerentur. Verum efte quod di- co ex fimilitudine pacrisfamilias apparet , qui ft quid familias fa&urum fe promiferit , quod ad fa¬ milial gubernationem pertineat, non ebdefinet in fua familia ius fummum,quantum fertfamilia, ha¬ bere. Nec maritus maritali poteftate priuatur eo quod aliquid vxori promiferit, Fatendum tamen, id vbi fit, ar&ius quodammodo reddi imperium p fiue obligatio duntaxat cadat in exercitium a6lus,ftue etiamdirecte in ipfam facultatem. Priore fpecie adtus contra promiftum fabtus erit iniuftus, quia, vtali-' bioftendemus, verapromiflio iusdatei cuipromit- titur ; altera autem fpecie erit etiam nullus defedu facuftatis. Neque inde tamen fequitur, ita pro- mittente fuperiorem dari aliquem nullus enim is L Va1. Max; lib. ix. e.j. lib. nr; lib. i. r Si DE IVRE BELLI adusnonredditurhoccafuexvifuperiore, fed ipfc iure.ApudPerfas rex fummo cum imperioerat, & VtimagoDei adorabatur. Rexcratqui dicebat pro^ ceribus Perfarum ; Ne viderer meo tantummodovfa -confilio , 'uos contraxi. etterum mementote , parcrJum 'vokis magis ejfe quam fuadendum. Tamen leges cer- ta quadam forma latas rnurare illi nefas erat, vt & Danielis hiftoria & Plutarchus in Themiftode nos docent, & multopbft tempore Procopius Per- hei belli libro primo, vbi infignis ad hanc rem hi¬ ftoria extat. Idem deyPthiopum regibustraditDio¬ dorus Siculus. Eodem tradente JSgyptiorum reges a quos tamen, vt alios reges Orientis, fummo imperio •vfos non eft dubium ,ad multarum rcrum obferua- tionem iuteiurando fe obligabant: verum fi contra * feciflent,accufari viui non poterant, fed morruorum accufabatur memoria , ficut & Hebraorum return quimalc regnaftent.cadauera abijeiebantur infepulta - 9 egregio temperantento, quo & fandimonia lummse poteftatis manertt,& tamen futuriiudicij metu reges afidemutandaretraherentur. Quidfiaddatur,fi rex fi.dem fallat.vt turn regno cadat? neficquidem im- perium definct efte fummum. fed erithabendimo- dus imminutus per conditionem & imperium tern- porario non abfimiie. Sic fundus qui fideicommif- fo tenetur, eft quidem fundus non minus quam ft plenodominio poftideretur, fed habeturamiflibili- ter. Talis autemlex commiiTorianonrantum in re- gni delatione adijeipoteft, fed & in alijs contradi- bus. Nam & feedera quadam cum vicinis videmus cum tali fandione inita. x v i i. Quarto notandum,quanquam fummum ' • r AC P ACTS, LIB. L % imperiam vnum quiddam fit ac per fe indiuifum, conftans ex illis parcibus quas fupra enumerauimus, addira fummitate , id eft mS fieri tamen. interdum vtdiuidatur, fiue per partes quas vocanc pocenciaJes, fiue per partes fubie< 5 biuas. Sic cum v- num efiet Romanum imperium, fa&:um tamen fse- pe eft, vt alius orientem, alius occidentem teneret, aut vt tres etiam tripartite orbem regercnt. Sic etiam fieri poteft,vt populus regem eligens quofdamacftus fibi feruet, alios autem regideferat pleno iure. Nc- quetamen id fit ,vtiam oftendimus, quotiefcumque rexpromiflisquibufdam obligatur; fed tuncidfieri intelligendum eft, fi quid populus adhuc liber futu- ro regi imperet per modum manentis praecepti; aut fi quid fit additum quo in telligatur regem cogi autpu- mripofTe.Nam prasceptum eft fuperioris,faltem in eoquodpratcipitur; Etcogere noneftquidem Tem¬ per fuperioris : nam & naturaliter quifque iusliabet cogendi debitorem, fed cum inferioris natura repu- gnat.Itaqueex coa&ionefaltem paritas fequitur,ac proinde fummitatis diuifio. Multi aduerfus talem ftatum quafi bicipitem incommoda multa adferunt; fed vt fupra quoque diximus, in ciuilibus nihil eft quod omni ex parte incomtnodis careati& ius nor ex eo quod optimum huic aut illi videtur, fed e$ voluntate eius vnde ius oritur metiendum eft. x v 111. Multum tamen falluntur qui exiftimant, cum reges a&a qusedam fua nolunt rata effe nifi a Senatu aut alio coetu aliquo probentur, partitionem fieri poteftatis: nam quae atfta eum in modum refcin- duntur,intelligi debent refcindi regis ipfius impc- rio,qui eqmodo fibi cauerevoluit ne quid fallaci- L ij Boer, ad c. de conft, in Dectet. Plat, Apoph L. vnica, C. quando itn- perator. §4 DE IV RE BELLI terimpetratum provera ipfius voluntate haberetur. quale erat Antiochi tertij regis refcriptum ad ma- giftratus, ne fibiparerent, fi quid legibus aduerfum iuftilfet; &c Conftantini ,ne pupiili aut vidure cogan- tur venire ludicij caufa ad comitatum imperatoris, etiamfi Imperatoris refcriptum proferatur, Quare hxc res ft mills eft teftamentis,quibus adiedtum eft lie pofterius teftamentum valeat:nam hate quoque claufula efficit, vc pofterius teftamentum non ex ve- ra voluntate profedtum prasfumatur. Sed ficuc base claufula, ita & /ilia regis iuffu expreftb ac fpeciali pofterioris voluntatis fignificatione colli poteft. xix. Sed neque Polybij hie vtor audtoritate qui ad mixtum genus reipublicce refert Roma flam rem- publicam, quat illo tempore, fi non adtiones ipfas, fedius agendirefpicimus,merefuicpopularis:Nam&2 Senatus audboritas, quam ad optima turn regimen re¬ fert, &confuium quosquaftregesfuilfevult, fubdi- taerat populo. Idemdealiorumpoliticafcribentium fententijs didtum volo, qul magisexternam fpcciem &-quotidianam adminiftrationem, quamiusipfum fummi imperij fpedtare congruens ducunt fuo in- ftituto, XX. Magis ad rein percinet quod Ariftotelesfcri- pfic,inter regnum plenum quodao:Astonvocat, (eademeft tt^otsA^ , Sophocli Antigone) & regnum Laconicum , qui merus eft principatus^ aliquot regni fpecies effe interiedbas. Egoexemplunv bums rei dariarbiiror poffein regibus Hebratismam hi quin in rebus plerifquefummo iureimperauerint* dubitari nefas arbitror. Voluerat enim populus re- gem quales habebant vicinb at orientis.populi ad- AC BA CIS, LIB. I. % di£te admodum regnabantur. AiichylusPerfis dere- gc Perfarum fic loquentem facit Atoffam i — o vmoQuuoi 7nU necpopuli Partborum>aiu Media Hy da foes Obferuant. A pud Liuium: Syri & Ajiaticigenera bominum feruituti J ^ nata. Et apud Tacitum Ciuilis Bacaui illud ad Gallos: Hiii. iv, Seruirent Syria Aftdque & foetus re gib us orient: nam & in Germania^inGallia cum rcgeserant,fed vtidem Tacitus notat,precano iure regnandi& audoritate fuadendi,noniubendi poteftate. Supraquoque no- tauimus totum populum Hebraeum fuilTe lub rege:& Samuel i us regum d e fa 1 bens' fatis oftendic aduer- ius regis iniurias nullam in populo relidam pote- ftatem. quod rede colligunt veteres exillo PLdmi: u 6- Tibi foli peccaui. ad quern locum Hieronymus : Quod rex erat ahum non timebat. Et Ambrofius: Rex erat f nulhsipfe legibus tenebatur, quia liben font reges a vincu^ Its delidiorum: T^eque enim vllis ad pcenam vocamur ie~ gibus , tutiimperijpotejlate. bomini ergo non peccauit cui non tenebatur ebnoxius. Idem legere eft apud Ifidorum Pe- lufiotam epiftola poftremb editarum ccclxxxiii, Haec cum ita ftntjtamcn aliqua iudicia arbitror re^- gibus adeffita,manfi(Te penes fynedrium l x x.virum, quod diuinoimperio a Mofeinftitutumad Hcrodis tempora perpetua cooptatione durauit. Itaquc Si Mofes &Dauidiudices Deosvocant, & iudicia vo..- d® ”"' 5, cantur iudicia Dei : &iudices dicuntur non hurna- f airaaMrfI ’ aa/ed dmmyice iudicare.imo aperte diftinguuncui “•<**•*«* L. iij X.Che.xxvi. jt.&lI.Chr. x i x. II. Icrem. xxx viii. J Epill. ioo. III. Anna!. 85 DE IV RE BELLI res Dei a rebus regis,vbiresDei, monentibusdo&iC. fimis Hebraeorumdudicia intclligi debent.Non nego regem Iudteorum capitalia quaedam iudicia per fe exercuifle:quainre ipfum regi decern tribuumlfrae- liticarum prxfert Maimonides : quod & exempla non pauca,tuminfacris literis,tum in feriptis He- br^orum euincunc : fed qu^dam cognicionum genera regi videntur non permifla, vtde tribu , de Propheta. Eiufque rei argumentum eft in Ieremiae Prophets hiftoria, quem cum proceres ad mortem depofeerent, refpondit rex: Eccein potefkate'veflraeft , nam contra a tos rex nihil poteff : in hoc negotiorum genere fcilicet. Simile quid in Romanorum regum temporibus obferuo; nam turn omnia ferme nego- tia manu regis expediebantur. Romulus nobis , a >t li¬ bitum Jmperauerat , inquit Tacirus. Conflat initio ciui- tatis reges omnem pote/latem habuiffe } inquit Pompo- nius. tamen quadam populo excepta etiam illo tem¬ pore vult Halicarnaifenfis. Quod fi Romanis magis credimus, in caufis quibufdam prouocationem ad populum a regibus fuifle exCiceronis deRepublica Jibris, ex poncificalibus quoque libris & Feneftella annotauit Seneca. Mox Seruius Tullius non tam iu- re quam auris popularibus ad regnum peruedus, plus etiam vim regniimminuit: quippe, vt loquitur Tacitus , fanttor legum queis etiam reges obtemperarent. Qjaominusmirandumquod Liuiusdicit ,primorum confulum poteftatem a regia hoc ferme vno difti- tifTcquod annua efiet. Similis etiam mixturaexpo- pulari optimatum potentia Roms fuit tempore interregni &primis Confulum temporibus rtiam in rebus quibufdam iifque maioribus, ita demum ra- AC P A CIS, LIB. i. s 7 : turn crat quod populus iuflifTet,fi patres au&ores fie- rent: quod ppftea, vi populi audta ,fpeciem tantum veterem retinuit, cum in incertum comitiorum e- uentum patres au&ores fieri caeperunt,vtLiuius Sc Dionyfius noranr. Quin Sc ferius aliquanto mix¬ ture manfit aliquid, quamdiu, vt idem loquitur Li . Liu. lib. yi, uius, imperium penes Patricios (id eft Senatum;) pe¬ nes tribunosfideftplebemjauxilium erat. His po¬ litic quasftiones quatdam qua: frequenteminhocar- gumento vfum liabent examinemus. XXi. Primaeft,an fummurn imperium habere pof- fit is quiinzequali feedere tenerur. In^quale feed us *hieintelligo, non quod yuerviribusdifpares initur, quomodo Thebana ciuitas Pelopidze tempore fee- dus cum Perfarum rege habuit,& Romani cum re- gc Mafanifla:nec quod adhim habet tranfeuntem. „ ... vt cum holtis qui fit ad amicitiam recipitur , dum vu.c i. impenfas belli foluat, aut aliud quid prasftet : fed quod ex ipfa vi pa&ionis manentem przelationem quandam alteri donatj hoc eft vbi quis tenetur al- terius imperium , ac maieftatem conferuare, vt in foedere^Ltolorum cum Romanis erat, id eft turn o- perarn dare vteius imperium in tuto fit , turn vt di- gnitas,quze maieftatisnomine fignificatur,ei con- ftet.Imperij reuerentiam dixitTacitus:adquod ge¬ nus referenda funt iura qua: nunc vocantur prote- tftionis, aduocatize, mundiburgij: Item ius vrbium matricum in colonias apudGrecos :NamvtThucy- dides ait, colonize cum vrbibus matricibus pari erant LlP1 ’ iure libertatis, fed debebant lipa* 7 1w fjcnfymMv, Sc exhibere wW'o/ttW,reuerentiam fcilicet& honoris figna quatdam.Liuius deveterifoedere inter ub. i. 88 DE IVRH BELLI R omanos qui Albas ius omne acceperant, & Lati¬ nos Alba oriundos :Jn eo fadere fvperior Romana res erau Scimus quid ad hanc quasftionem Proculus rc- I., nondubi- fponderit, fcilicet liberum efl’c populum qui nul- to.D,dccapt. |- us a i ter j us poteftati fubiedus fit, etiamfi in foede- re comprehenfum fir vt is populus comiter alcerius populi maieftatem conferuaret. Si ergo populus ta¬ li fcedere obligatus liber manet, fi alterius pote¬ ftati fubiedus non eft , fequitur , vt fummum im- perium retineat. Atque idem de rege pronuncian- dum eft. Eftenim populi liberi & regisqui vererex fit, eadem ratio. AdditProculus,illudadijciin foe- dere , vt intelligatur alterum populum fuperiorem efte, non vt intelligatur alterum non efte liberum. Superiorem hie intelligere debemus non poteftatc (iamenim dixerat talem populum alrerius poteftati fubiedum non efte ) fed audoritate, & dignitacc: quod verba lequentia apta admodum fimilitudine explicant. Quemadmodum , inquit , clientes nojlros in- tclligimtis liberos effe, etiamfi neque aufloritatc , neque di- gnitate , neque iure omni nobis pares funt : ftc eos qui maieftatem noftram comiter conferuare debent , liberos effe in- tclligendnm eft. Clientes in fide funt patronorum; fic populi foedere inferiores in fide populi,qui digni- Ap.Mithr. tate eft fuperior. Sunt ’On (tacscdvnc, , Jiibpatrocinio, non j«^dmo«e,vtSyllaapud Appianum loquitur: & Cicero ofiiciorum fecundo fandiora ilia Romanorum tempora delcribens,patrocinium focioram ait penes eos fuiffe, non imperium. Sicut patrocinium priuatum non collie libertatem perfo- nalcmdtapatrociniuna publicum non tollit liberta¬ tem ciuilem, quae fine furnmo imperio intelligi ne- quit. AC P A CIS, LIB. I. %9 quit. Ideo apud Liuium opponi videas, in fide eiTe & in ditione : Et Syllaeo Arabum regi minatus eft Auguftus,tefte rofepho,ni iniurijsinvicinosabfki— nerer, curarurum fevtex amico fubditus fieret: Cu¬ ius condirionis eranc reges Armenia:,quos in ditione Romanafuiffead Vologefen fcribebat P£etus,& pro- inde fonomagis nominis quam re ipfa reges. Obfta- re his qu£ diximus videtur, quod additProculus: Et ftunt apud nos rei ex ciuitatibus fcederatis, & in eosdamna- tos ammaduertimus . Sed vt haec res intelligatur,fcien- dumeft quatuor inciderepofTecontrouerfiarum ge¬ nera. primum,fi fubditi populiauc regis qui in hde eft alterius, dicantur feciffe contra foedus: deindc,fi ipfi populiaut reges accufentur: tercio, fi focij qui in eiufdem populi aut regis fide flint inter fe litigent: quarto, fi fubditi conqueranrur de iniuriis eorum quorum funt in ditione. Prima fpecie fi peccatum appareat,tenetur rex aut popuIus,eum qui nocuic autpunire,aut ei cui nocitum eft dedere: quod non tantum inter incequales, fed & inter aequaliter foede- ratoslocumhabet, imbetiam inter eosqui nullofoe- dere tenentur, vt oftendemus alibi. Tenetur etiam dare operamvt damna refarciantur jquod officium Romas erac recuperatorum. Gallus Ailius apud Fe- ftum: Reciperatio eft cum inter populum & reges nationef- que ac ciuitaus peregrine lex conuenit,quomodo per reci- peratorem reddantur res , reciperenturque,refque priuatas inter fe proftquantur. Secunda fpecie ius habet focius cogendi focium,vtftet foederis legibus, atque etiam puniendi ni fteteric. Sed hoc quoque inaquali fee- deri proprium non eft. Idem enim locum habet in foedereasquali,cjuale fuerat Romanorum cum Alba- M lof.Hb.xTt. c. 7. 8. Polit.iii.c.j. 5,0 DE IVRE BELLI nis, quo tempore Tullus a Metio poenas perfidiae ex- egit.Nam vtquisvltionemfumat abeoqui peccauit, fatiseft,vt ipfeeiqui peccauit fubditus non fit; quod alibi a nobis trabtabitur. Quareetiam inter regesaut populos nonfcederatos idem vfuuenit. Tertiafpecie ficutinfoederea:quali folentconrrouerfiaedeferri ad conuentum fociorum,quos fcilicet resnon tangit,vt Grrecos, Larinos veteres, & Germanos olim fecifie legimusj autaiioquiad arbitros } aut etiamad princi- pem foederis tanquam communem arbitrum .-ita in fcedere inrequaliplerumqueconuenire folet,vtcon- trouerfiasdifceptentur apudeumqui fuperior eft in foedere. Quarenehocquidem oftenditimperij pote- flatem.Nam& reges apud iudicesafeconftitutos iu- dicio contendere folent. In poftrema fpccie iusco- gnofcendi nullum eft focijs. Idco cum Herodes quae- dam aduerfusliberos ad Auguftum fua fpontedefex- tcty&ixtnmtiWv.Poiera&denobis fupplicium jumeretuo lu¬ re jum qua pater, turn qua rex . Et hoc eft in quo Arifto- telesait focietatem aciuitatedifrerre,quod fociis cu- rae fit ne iniuria in ipfos committatur, non verb ne focire ciuitatisciues inter fe iniurias committant. So- let&illudobiici, quod in hiftoriis ei qui foedere fu¬ perior eft imperandi, & ei qui inferior eft parendi vox interdum tribuitur. Sed nec hoc mouere nos debet. aut enim agitur de rebus ad commune bo- numfocietatisperunentibusjaut de vtilitate priuata eius qui fuperior eft in foedere. In rebus communi- bus,ex.tra tempusconuentus } etiam vbifoedus aequale eft, foie t is qui lecftus eftprinceps fcederis fociis im~ perare,vt Agamemnon regibus Grazcis^Lacedemonij Gratis poftea.deinde Athenietafes. InoracioneCo- AC P ACTS, LIB/L ^ 9 i rinthiorumapudThucydidemlegimus:;^ kv, jusyctt to (cfzct ^ icnjy ra wW* rQr£9. Decet eos qui foederis principes funt, circa fuas qmdcm Militates ni¬ hil pracipuUm fumere , at in communibus rebus curandis eminere fupra cateros. Hoc ipfum Latini imperare, Grasci modeftius tyosia dicunt. Athenienfes delato fibi dudu belli in Perfas, inquit Thucydides, ug ts *r Kvteait sgt&st (ddfagyu »«,£. ordinarunt (lie qui Roma in Graciam mitteban- tur dicebantur mitti ad ordinandum ftatum libera- rum ciuitatum ) qua vrbes pecunias in bar bar urn,qua na- ues conferrent , Hocenimftfacitquiprinccps tantum eft in feedere, nonmirum eft ft in feedere in;equall idem hektis qui ftiperioreftfeedere. Imperiumergo hoc fcnCu,id eft, vn/MpU, libertatem aliorum non tol- lit. Rhodij in oratione apud Senatum Romanum quxapud Liuium extat: (freed domefticis quondam 'vi- ribus etiam imperium ampleflebantur : nunc imperium •vbi eft, ibi not fit perpetuum opt am : libertatem 1 'eftris tueri armis fatis habent , quoniam juis non pojjunt. Iniis verd rebus quae ad propriamvtilitatem fpedant fuperio- ris,poftulata folent imperia dici, non ex iure,fed ex effedus ftmilitudine,ftcut regum preces imperia fazpe efle dicuntur, & atgroti imperare medicis. Liuius libro xl 11. Ante hunc conjulem (C. Pofthumium ) nemo vnquam foeijs in r vlU re oneri ant fumptui fuit : ideo magijiratus muhs , tabernacuhi , (fff omni alio inftru- mento mihtari ornabantur, ne quid tale imperarent foeijs . Interim verum eft accHerepIerumque,vtqui fupe- rior eft in feedere,ft ispotentia multum antecellat, paulatimimperium propriedidumvfurpet: praefer- timftfeedus perpetuum fit,&cum iure praeftdiain- M ij Lib.xxxyir Hal. lib. vi Liu. lib. x x x i v. Liu. lib. x'xxvii. Hift. IV. 5>i DE IVRE BELLI ducendi in oppida,ficut Athenienfes fecerunt,curn a focijsad fe prouocari palTi funt;quod nunquamfe- ccrant Lacedaemonij. Sic Latini querebantur fub vm- bra foederis Romaniferuitutem fepati. Sic ^Etoli va- nam fpeciem & inane nomen liberratis: Achaeipoft- ea fadns Jf>ecie iam ejjeprecariam feruituiem. Eumenes Rhodiorum focios ait, owA? ejje focios , reuera fubjeclos imperio &obnoxics. Sic apud Taciturn CiuilisBatauus de eifd em Romanis conqueritur \neque enim focieta- tem,vt ohm, fed tanquam mancipia haberi: &c alibi, Mi- feram feriiitutcm falso pacem 'vocari. Sic Thefl'alos in fpeciem fiiifie hberos, fed reuera fub imperio Mace- donum notar Polybius. Hxc cumfiunt, & itafiunt vtpatientiainius tranfeat, qua de re alibi erit difpu- tanai locus, tunc aut qui foeij fueranc Hunt fubditi, autcerte partitiofitfummi imperij,qualem accidere pofle fupra diximus. xxii. Qui verbcertum quid penfitantautad re- dimendas iniurias, aut ad tutelam comparandam, quales Hebrasorum reges,& vicinarum gentium poll Antonij tempora, tpo'gfts dtiuyfAmt, > vt Appianus loquitur, quo* minus fummum imperium habere poffint, nullam dubitandi caufam video, quanquatn infirmitatis confeftio dedignitate aliquid delibat. x x i i i. Difficilior muftis videtur quaeftio de nexu feudali/ed quae ex antedidisfacile folui potcft.Nam in hoc contra&u qui proprius eft Germanicarum gentium, neque vfquam inuenitur nifi vbi German! fedes pofuerunt,duo funt conftderanda, obligati© perfonalisj&iusin rem. Obligatioperfonalis eadem eft,fiue quis ipfum ius imperandi, fiue aliud quid- wisetiam alibi fnum feudi iure poilideat. Tails an- ACPAG 1 S, LIB. I. 93 tem obligatio ficut priuato non eratdemtura ius li- bertatisperfonalis, itanecregi aut populoius demit fummi imperij, qua: libertas eft ciuilis. quod aper- tiftime confpici datur in feudis liberis qua: Fran¬ ca vocant, qua: nullo iure in remain Tola perfonali obligations confiftunt. Hxc enim nihil funt aliud quamfpecies foederis inrequalisdcquo egimus, quo alter alteri operam pollicetur,alter alteri pra:fidium &tutelam. Pone etiam aduerfus omnes promilfam operam,quod nunc feudum ligium vocant, (narn o- limeavox latiuspatebat) nihil id de iure fummi im¬ perii in fubditosdetrahit: vt iam taceam Temper in- efte conditionem tacitam,dum iuftum fit helium, de qua agendum erit alibi. Ius verb in rem quodattinet, id quidem tale eft,vt ipfum imperandi ius, fi feudi iureteneatur,autfamiliaextinda, aut etiam ob certa criminaamitti poftit. Sed interim fummum eife non definit: aliud enim eft res, vt fiepe diximus,aliud rem habendi modus, xxiv. Diftinguendum quoque non minu£ in imperio quam in dominio, ius ab vfu iuris, fiue adus primus ab adu fecundo. Nam ficut rex infans ius habet,fed imperium exercere nonpoteft;fic &?furio- fus & captiuus, &qui in alieno territorio ita viuit, vt adiones circa imperium alibi fitum libera: ei non permittantur: omnibus enim his cafibus curatores fiue prodicidandi funt. 5>4 D E IVRE BELLI Cap. IV De bello Subdicorum in Superiors. I. St atm quafh on is. II. Be Hum in fupertores qua tales or din arte liciturn non ejfe iure nature : 11 r. Nec concejfum lege Hcbraa. , i v. Minus etiam lege Euangelicatquedprobaturexfacris Uteris: v. Et fall is Chri/lianorum veterum. vi. Refelliturfententia (latuens inferior thus magijlratibm li- citumejfe helium aduerfrs fummam potejlatem : idque rationibm, & facris Uteris. v i r. £>uidfentiendumfifumma & alioqui ineuitabilisfit necef- viii. I us belli dari pojfe in principem populi liberi: [flat ? 1 x. In regem qui imperium abdicauerit: x. In regem qui regnum alienet 3 ad impediendam traditiontm tantum: xi. In regem qui manifejle totius populi hojlem fe ferat: xil. In regempojl amijfum regnum ex lege commijforia: xiii. In regem qui partem duntaxat imperij habeat pro ea par¬ te qua ipfm non Jit : xiv. Si refiftendi libertas cert is cafibm referuataJit. x v. Inuafori alieni imperij quatenus parendum. xvi. Inuafori alieni imperij vi refjlipojfe ex iure belli manentis: xvii. Ex lege antecedente: x v J i f. Ex mandate ius impe 'randi babentis. xix. Cur extra hoc cafus id non liceat. xx. In contrauerfo iurepriuatosfibi iudicium fumere non debere . E l l v m gerere poflTunt & priuati in priuatos,vt viator in latronem; & fummum imperium habentes in eos qui itidem id habenc, vt Dauid in regem Ammonitarum; & priuati in eos qui imperio fummojatnon in fe, vtuntur,vtAbrahamusinregem8abylonia:&vicinos; AC P A CIS, LIB. I. 95 & qui fummum imperium habent in priuatos aut fibi fubditos, vt Dauid in partem Ifbofethi ; aut non fubditos, vt Romani in piratas. Tantum illud quaeritur an aut priuatis aut publicis perfonis bcl- lum gererfe liceat in cos, quorum imperiofiue Cum- mo fiue minori fubfunr. Ac primum id minime controuerfum eft arma fumi poffe in inferiores ab iis qui fummxpoteftatisauC5t9Z)5 FU'^ Vc/l’ d?Jyu>p . Dant coniugibus jus Quifquc fuis fobolique. N ofty-hi' olkov\ Qr^it Qrd\U Qrdho?. Confufa turbo ., nemo nobi audit neminem. Itavtdixi habent mores omnium ciuitatum: Gene* rale podium efl focietatiu human* , inquit Auguftinus, Regibus obedire. Aifchylus. T &yps fxsva^^oi tc xy v7reu%>eo$ Rex efl fuo vtens iure , tmlli obnox'm . Sophocles: Apysrrti (-rim, ode $>’ vompt'Aov . ni /ud; , JSlam principes funt: objequendum. quippe nil Euripides: Ted x^pTQudmp oL/u&'flcu %gpd>v Jmperia habentum perferenda iniuria efl. Addequodfupra exTacitoinhancrem adduximus: cuius & hoc eft; ‘Trincipi fummum rerum arbitrium dij dederuntyfubditis obfequij gloria relielo efl. Hie quoque Indigna digna habenda funt Rex qu* facit: Et quod apud Salluftium t&:Impune quiduisfacere , id efl regem ejfe. Hinc vbique maieftas 5 id eft digni- tas, fine populi,ftue vnius qui fummo fungitur im- perio, tor legibus, toe poenis defenditur: quas confta- re non poteft ft maneat reftftendi licentia. Miles quicaftigare volenti fecenturioni reftiteriqft vitem tenuiqmilitiam mutat:fi ex induftria fregic velma- num AC P A CIS, LIB. I. 27 mim eenturioni intulit, capite punitur:Etapud A- riftotelem i-mmfyt x i ^ilv^Krrftcoci). ft magiftratum gerens aliquem •verberauerit , ipfe reuerbe- randus non eft. nr. In lege Hebraea mortis fupplicio damnatur, qui inobediens fuerit, am fummo Pontifici, aut dcumvih;^ principi fenatus, aut ei qui extra ordinem re&or populi a Deo eftet conftitutus, Quod verb apud Samuelem eftde iure regis, omninoredeinfpicien- sam.vm. h. ti apparet ,necde iure verointelligendumjideft de facultate honefte Sc iufte aliquid agendi, ( longe Deut.xm.i4. enim aliaviuendi ratio praefcribitur regi in ea parte legis, quae eft de officio regis) neque nudum fa&um : nihil enim effietin eo eximium,cum iniurias facere ctiam priuati priuatis foleant: fed fa&umquod ef- fe&um aliquem iuris babeat, id eft non refiftendi obligationem. Ideo additur,populum preffium iftis iniuriis Dei opem imploraturum, quia fcilicet hu- mana remedia nulla exftarent. Sic ergo hocius vo- L.Ius pluri- catur ,quomodo praetor ius reddere dicitur, etiam cum inique decernit. 1 v. In nouo foedere Cbriftus prscipiens dari Cselari quae Caelaris funt, intelligi voluit a fuae di- fciplinae i'edatoribusnonminorem.,li non maiorem, obedientiam cum patientia,liopus fit.coniun&am fummis poteftatibus deberi, quam ab Hebraeis re¬ gibus Hebraeis debebatur ; quod latius exfequens optimuseius interpresPaulus Apoftolus,officia fub- ditorum late defcribens ; inter alia; Qui obftftit, in- R 0m , J2IJ ; quit, poteftati ,Dei ordinationi obftftit: turn •verb qui ob- Jifliint) ftbi ipfts condemmtionem accipient. Additmox, Dei enim minijler eft qui poteftate fungitur tuo bono , N X. jS. D. (delegibus. I. m.in fine.D, depct.hered. 98 DE IVRE BELLI Deinde, quaprcpter necejfe eft fubijci , non folum propter tram , fed & propter confcientiam. In fubiedione in- cludit non refiftendi neceftitatem, neque earn fo¬ lum quae exformidine maioris mall oritur, fed qu^ exipfo feniu ofncij noftri manat, neque hominibus tantum,fed &Deo nos obligat. Rationesadditduas: primum,qubd Deusordinem ilium imperandi,&pa- rendi approbauerit,&olim in lege Hebrtea, & nunc in Euangelio. quare potentates publics eo loco no¬ bis habendaslunt,quadabipfo Deo effentconftitu- tae. Noftra enim facimus,quibus audoritatem no- ftram impartimur. Alteram, quod hie ordo noftro bonoinferuiat. Atqui, dicata!iquis,iniurias pativti- 1c non eft. Hicquidam, veremagisquamad fenfum Apoftoli, vt arbitror, appofire ,dicunt hasquoque iniurias vtiles nobis effe,quia iftapatientiafuanon fit caritura mercedc.Mihi videtur Apoftolus confi- derafie finem vniuerfalem ifti ordini propofitum, qui eft tranquillitas publica, in qua & fingulorum comprehenditur. Et fane quin plerumque hoc bonum per poteftates publicas confequamur, dubi- tandum non eft: nemo enim fibi male vult ratimpe- rantis felicitas,in fubdicorum felicitate confiilit. Sint quibm imperes, aiebat ifle. Quod fi quando nimia formidine, aut iracundia, aliifve affedtbus, tranfuerfi agantnr redores, quo minus redam in- eant viam quae ad tranquillitatem ducit , id inter minus frequentia habendum eft; & quae,vt ait Ta¬ citus, interuentu mcliorum penfantur. Leges autem fatishabent id quod plerumque accidit refpicere, vt aiebatTheophraftus,quo &c illudCatonis pertinet: Nulla lex fat is commoda eft: id modo quarimr 3 ft maiori AC P A CIS, LIB. I. parti & in fumma prodeft. quae autem rarius contin- gunt, communibus tamcn regulis conftringenda funt.quia etfi ratio legis in ifto particulari fafto par- ticulariter locum non habeat, manet tamen ratio in fua generalitate , cui particularia fubiici fas eft. Id enim fatius quam fine norma viuere, aut nor- mam cuiufque arbitrio permitti. Seneca appolite ad hanc rem. Satins erat a paucis etiam iuftam excufa- Lib m i(j tionem non accipi^quam ab omnibus aliquant tentari. Lo- cum & hie habere debet ilia nunquam fatis memora- ta Periclis apudThucydidem fententia: Sic exiftimo, etiam fingutu hominibus plus earn prodejje ciuitatem qua tota retie fe habeat , quam ft qua priuatis for eat Vtilita- tibus , ip (a autem vniuerftm laboret. qui enim domefticas for tunas bene collocatas habet , patria tamen euerfa, pereat &ipfe necejfe ejl: Contra verb etiam fi quit in beatd re - publica parum fcelix eft y multo tamen facilius per illam incolumts feruatur. Quare cum ciuitas quidem fmgulorum pojjit fuftentare calamitates , ftnguli autem public as non item ; quid eft cur non vniuerftm ip ft confulere > ipfdmque tueri oportcat , nec id facere quod vos facitis , dum quafi attoniti iaSlurd rei familiar is y falutem proditis reipublica? Quem fenfum breuiter ita explicat Liuius: Rejfublica Lib.xxyi: incolumis &priuata$ res faluas facile praftat ‘.publica pro• dendo tua nequicquam (erues. Plato dixerat legum i v. $ ft yb xciycv i 0 JsfW Dfycazra ^4 cv/x- vnde qui armati palatium irrumpunt , omnibus tot Sige- rijs (fiediferte habec manuferiptusqui eft apud om¬ ni laude ornatiftimos iuuenes Puteanos j ac Par- thenijs audaciores l Dc Romanis , ni fallor, id eft de nm AC PACIS, LIB. I. i©i fflriftianis. De paladlrica 5 quodait,adCommodi mor¬ tem pertinet, perada imperio prafedi lij L.Tti, xnanu palieftric^; quo tamcn Imperatore vix quifi- quam fuit fceleratior 3 aut Chriftianis infeftior. Par- thenius cuius fadum itidem detefiatur Tertullia- nus, erat ille qui pefiimum Imperatorem Domi- tianum oppreflerat. HiscomparatPlautianum pra’- fedum Pracorio,quiSeptimiumSeuerum valdefan- guinarium Imperatorem occidere in palatio volue- rac. Ineundem SeptimiumSeuerum armaquafi pro reipublica caritatc fumpferant in Syria Pefcennius Niger } in Gallia & Britannia Clodius Albinus. Sed horum quoque fadum Chriftianis d.ifpIicuit 3 quod tk ad Scapulam iadat Tertullianus: Circa maieflatem Im- peratoris infamamur: tamen nunquam Albiniani t vel'Ni- griani y velCaJJiani inueniripotuerunt Cbnfliani. Caffia¬ nt illi erant qui fecuti erant Aufidium CaiTium vi- rum egregiura 3 qui in Syria fumptis armis caufa- batur rempublicam fe ire reftitutum 3 quam M. An- tonini negligentia perderct. Accedat hocCypriank Quamuis mmius copiofis nofter Jit populw y non tamen AdDem®*- aduerfcts violentiam fevlcifcitur: patitur. Ambrofiuscum tm<1, ioiuriam non fibi tan turn, fed &gregi fuo 3 &Chri- flo fieri crederet a Valentino Vaientiniani filio 3 po- pulifatis concitatimotu ad refiftendum vti non vo- luit. in quit, repugnare non nouitdolere potero, potero jiere,potero gemere: adacrfits arma } milites , Gotbos quoquejachrima me: atramen indifcriminatim damn are. aut fingulos aut. partem populi minorem, quas vl- timo necjflitatis prafidio fie vtatur, yt interim 6c communis boni refpedum non deferat, vix aufim. ilsam.xxn.Nam Dauid, qui extrapauca fada teftimomum ha-, bet vitas fecundum leges exadas, armaroscircum fe primum quadringentos, deinde plures aliquanto ha- buit ;qubnifiad vim arcendam li inferrerur?EthGC ipfo tempore Dauidaprudence foemina dicitur bel- s.Sam.xxv. laDeijd eft pia gerere, quod male multi ad fola bella, priora trahunt,cumpotius emendatiofit eiusquocl lb.io. Nabal dixerat, multos ftibditos a tege fuo deftcere: quod vt corrigat Abigail, bella Dauidispia eife dicky vtpote non ddedionis, fed folo vitas raendas con- filio fufeepta. Sed fimul illud nocandum eft, non fa* dumid aDauide, nifi poftquam& lonathanisindh cio,&pluribus aliis certiffimis arguraentis compe- rerat Saulem vitas fuas imminere. Deinde verb nec vrbes inuadit, nec pugnandi captat occaftoneSj fed* ktebras quasrit, modb in locis deuijs,, modo apud populos externos, & hac religione vt popularibus fuis nunquam noceat. Simile videri poteft fadum Maccabasorum: nam quod quidam hasc arma eo tb ttilo defenduntj quafi Antiochus non rex, fed inua- for fyerit; vanum puto: cum nufquam in omni hi- ftoria Maccabati, & qui eorum partes fequeban- tur } Antiochum alio quam regis nomine compei- !cnt j & merito fane, c14m.jampri.dem Ma^edorjum AC PACIS, LIB. I. 107 iffiperia agnouiffient Hebrad, in quorumius Antio- chus fucceffierat. Nam quod lex vetat alienigenam populo praffici, de voluntaria ele£tione intelligen- dum eft, non deeo'quod temporum neceffitate ad- dudtus populus facere cogebatur. Quod verb aiunt alij,vfos Maccaba^os iure populi , cui ouw^niAa. dc- beretur,ne id quidem firmum. Namludad primum aNabuchodonofore deui£ti iure belli ex eodem iu¬ re fuccefforibus Chaldxorum Medis&Perfisparue- ranc; quorum totum imperiumadMacedonesdeue- nit. Hinc iudadTacito vocanrur: Dum JJfyrios pe- Hi«. 1 lib.v. nes JMedofc^ue & ‘Terfas Orient fait vihjfuna pars fer- uientium. Necquicquam ab Alexandro,eiufque fuc- cefforibus ftipulati funt, fed fine vlla condition® in eorumditionem veneruntjficut ante fubditione Darij fuerant. Quod fi & Iudaei interdum ritus fuos 6 c legespalam exercere permifti funt, id fuit ex re¬ gum beneficio ius precarium, non ex lege aliqua imperio addita. Nihil ergo eft ‘quod Maccabaeos tueatur , praeter fummum certiffimumque pericu- lum: quamdiu fcilicet intra fui defendendi termi- nos ita fe continuerunt, vt in loca deuia excmplo Dauidis fecederent, quaerendae fecuritati; nec arma expedient, nifi vitro oppugnati. Ilia interim cau- tio tenenda eft,etiam in tali periculo perfonas regis parcendum-.quodqui fa£tum aDauide putant non ex officii neceffitate, fed ex fublimiore propofito, fallunmr. Ipfe enim Dauid aperte dixit, infontem t.Sam.MTi: ncminem effe poffiequi manus regi inferret. Nirni- ? rum feiebat feriptum in lege: Vijs , id eft Iudicibus DeQt -« 31 -^ fummis, non maledkes , &Trincipi in popttlo tuo non mahdices. in qua lege mentiofa&afpecialiseminen- O ij io8 DEIVRE BELLI tiumpoteftatum ,oftendit aliquid pracipi fpeciafe. At falfa maledida ne in priuatum quidem licet ia- cere;in regem ergo verisquoqueabftinendum. quia, se&.xi. vtaitfcriptor problematum, quas Ariftotelis nomen praderunt : o xytonypaSl etjpyttTvt, <~Ai i turn fide catbolka peflus inueniet. Sequiturpoflhac la- niena in non repugnances, in cuius narratione haeq funt Eucherij verba :Ne iufii punircntur multitude non obtinuit^um inultum:( male editur multorum ) effe foleas quod multitude delinquir. In vereri Martyrologio res cadem fic narratur : Cadebamur itaque paffim gladtjs non reclamantes ,fed & depofuis armis ceruices perfecuto- ribus , W inteflum corpus offer ernes , non ojel ipfa fuorum multitudine, non armorum motione elati funt , voub'Tm ) 'vt earn d tyrannis liberem. Melius Plato epiftola ad Perdic- cam fuadet, cuius verba Latine fie pofuit Cicero: Tantum contendere in Republica , quantum prohare tuts ciuihuspojjis: ‘vim nequeparenti >neque patria ajferri o-' portere. Qui fenfus & apud Sailuftium extat: Nam m quidem regere patriam aut parentes , quanquam & pojjis & delifla corrigas , tamen importunum efi , cum prafertim omnes, rerum mutationes cadem , fa gam , alidque hojhlia portendant . Huc&Ambrofij illudnon male referas: Adiuuat hoc quoque ad profieclum bona exifltmationis , [i de potentis manihus eripias inopem , de morte damnatum quantum fine confujionc fieri potefi; ne -videamur AC P A CIS, LIB. I. 117 iaflant’ue magu facer e can fa quam mifericordU& grauiora inferre vulnerdydum minor ibits mederi defideramus. Tho- * t.q. mas feditiofam efle dicit interdum quamuis tyrannici art **’ regiminis deftrudionem. Non debet mouere nos in contrariam fententiam fadum Aodis in Eglonem regem Moabitarum. Nam aperte teftatur facra au- iud. rj doritas, hunc a Deo ipfo vindicem fufcitatumj man- Nehe ' datu fcilicet fpeciali. Neque verb conftat hunc Moabitarum regem nullum ius imperandi ex padio- nehabuiffe.Nam&in alios regesDeus perquosvo- lebat miniftros fua iudicia exfequebatur,vt per Ie- n .Reg hun in Ioramum. xx. Maxime autem in re controuerfa iudicium libi priuarus fumere non debet, fed pofleftionem fequi. Sic tributum folui Ca^fari Chriftus iubebat, Matth, quia eius imaginem nummus pra:ferebat, id eft quia 10, in pofteftione erat imperij. C A P. V. Qui bellum licite gerant. I. Belli caufas ejfcffrices alias ejje principals in fua re % II. Jut in aliena: Hi. s^Jlias infnmentales, fed&honeftum eft. Re toocTto xfi) dytfior. Iniuria opprejjos defienderepro viribus oportet } & non negligent illud enim iufium bonumque efl. gent, eodem. Bart.adl.ho- ftes. ff. de capt. n.9. In- noc. ad c. ficut.de iure- iur. St in c. olim. de reft, fpol.n.tfi. Panotm,n.i8. Sylueft. in verbo Bel- lum. q. 8. AC PACIS, LIB. I. 119 1 11. lnftrumenta cum dicimus,non arma hie in- telligimus,&A quae funt his fimilia, fedeos qui ita agunt fua volunrate, vt ea voluntas ab altera pen- deat. Tale inftrumentum eftpatri Alius,pars quip- L.eumfumus. pe eius naturaliter: tale & feruus, qua A pars ex lege. ^‘ d 1 - b ag I “ c °' nam Acut pars non tantum pars eft totius eadem v - . . r n r demonbus- relatione, qua totum eit totum partis, led hoc ip- c.io.i.Grac- fum quod eft totius eft : ita pofleftio eft aliquid dult.Sen.i. ipAus poflidentis. Democritus: olylr^ov) as /uepecn ? cont ' 41 extipeos pga aMffl Famulis tanquam partibus corporis alijs ad aliud were. Quale autem in familia eft feruus, tale in republica eft Aibditus, ac proin- de inftrumentum imperantis. 1 v. Nec dubium quin naturaliter omnes fubditi bello adhiberi poffint, fed quofdam fpeeialis lex arcet, vt olim Romae feruos, nunc paftim clericos: Th u 4 qua; tamen Iex,vt omnes cius generis,cum fiimmae neceftitatis exceptione intelligenda eft. Et h^cqui- dem generaliter de adiutoribus & fubditis ditfta funto-.nam quae fpecialia funt,fuis locis tradtabun- tur. Ill HVGONIS GROTII DE IVRE BELLI AC PACIS LIBER SECVNDVS. -PfP *x Xts •a. Xu u. w -U. %*Au. xtJ'U. U/Vl AiAu. JoA*i JU/Wx. juau. a- Wx. a*/Wx. w A*A*c «Ai jL^W. juAj C —>. C A P V T I. De belli caufis^&primumde defcnfionc fui&rcrum. i. P%S$I { ^ u f t belli iuftiftca qua dicantur: 11 ’ Eos win e * defenjione, exaciione eius quod noftrum eft, aut nobis debetur, aut ex pcena. in. Pro vita defendenda helium ejfe licitum: I v. Contra aggreftorem folum: v. In periculo prafente & certo , non opinabili: v i. Item pro integr'ttate membrorum: v 11. Maxime pro pudicitia. viii. Licit e omitti defenftonem . 1 x. Defenfontm illicit am ejfe inter dum aduerjus ptrfonam pu¬ blic e valde vtilem , ob legem dileftionis. x. Interfeclionem C hr fti an is non ejfe licit am ad arcendam alapam, aut contumeliam fimilem , aut nefugiatur. xi. Pro rebus defendendls tnterfeciiomm non ejfe illicit am iure natura: XII. Jjhtatenui ea perntijfa jit lege Mofts: xiii. An & quatenus Euangelica lege permijfa Jit, xiv. An lex emits interftci aliquem defenftonts cast fa permittens ius det , an folam impunitatem, cum diftintlions expli¬ cate. x v. Jpuando licita ejfe poftit jingularls dimicatio . xvi. De defenftone in hello publico: Q lib Hift. Lib, x t r. lib, yru. Qlynth. it. Be rep. lib,, i 11. Eo.xcy:. isi DE IVRE BELLI xvil.. Earn non licit am ad mmimundam duntaxat pcUntiajn- •vicini : X y J11. Etec in co qui iuftam hello caufam dcdit. En i am vs ad caufas beiiorimi: iu- ftificas intelligo : nam funt Sc- alia:, qua: mouent Tub ratione vtilis, di- ftin&a interdumab iis qua mouent Tub- ratione iufti: quas inter fe, Sc a belli principijs, quale erat ceruus in bellp Turni Sc y£nea, accurate diftinguit Polybius. Atquanquam manifeftum eft harum rerum difcri- men, voces camen cbnfundi folent. Nam quas cau- fas dicimus iuftificas, eciam principia dixitrEiuius in Rhodiorum oratione : Certe quidem vos eflu Ro¬ mani, qui ideo felicia ejje bella vefira-, quia in fid Jint , prat vobis' ferm , nee tarn exitu eorum, quod Vine at is , qudm principijs , quod non fine caufa fufeipiatis 3 gloriamini. Hx iuftifica caufa proprie noftri funt argument!, acf quas illud pertinet Coriolani apucf Halicarnaflen- fem : (Gr&TO't vfjUV 7ntf>ctiicT'c%s'niTv } o7nS).$ SuoiCv yjf Tragi p77te tv mxlyjv fGr&Q'&cnv. Id primum njobis curan- dum arbitror , vt.piam & iujlam dccipiatis belli caufam .. Et hoc D era of. hen is: dlamp ohm, bt/sst-, xsu ttA e/y, yj% •ffl C?M« T XsCdTUy Kdw%v i^Joj-TuTgL el} %i , 'k? 1 %-i r dsm%cji dxn%it, xss tf) (oocrnui. ’Sicfit in domWm &nduigijs rebufque fimR libus qua fubjlernuntur fjrmijfima ejje oportet , it a in a- flionibvs caufasac fundament a oportet iuflo ac njero ctm- xpuere. Et illud Ciceroms : Jlla bella iniufla fum gqua - pint fine caufa fufeepsa. Quod non minus de bellis. publicis quam priuatis verum elf. Hinc ilia Seneca, querela: Homkidia compefcimm &jtngulas cedes tauiA AC PACIS, LIB. II. ifslia & ocdfarum gentium glonofum fcelus f Non auaritia # non crude lit as modum nouit. Ex Senatufconfultis pkbifqae jcitis faua exercentur ,^r pttUice inbemur'vetitapriuatim. Habcnt quidem bclla publica audoritate fufcepta aliquos eftedus iuris,vt & fencentjx: de quibus a- gendum infra erit:Sed non eo, magis peccato va¬ cant, nl caufa. fubfit; vt meritp Alexander, fi fine caufa inPerfasbellumarripuit,Senecce latro,Lucano prxdoappelletur, & apirata quondam tradus fit in criminis focietatem.Caufaiufta belli fufcipiendinul¬ la eftc alia poteft,nifi iniuria. Inicputas partis aduerfeiu- Deciait.iv. jtabellaiygerit, inquit Auguftinus,vbi injquitatem di- ^’ l “ n d ' i bel!o xit pro.iniuria, quafi dJiucu dixifiet, cum vellet di- cere cZJiwijb c^. Sic in Romano Feciali carmine : Ego njos. tefiorfopulum ilium inuifium ejjt^neque m perfoluere. u. Ac plane quot.adipnumforenfium funt fon- tes, roddem funt belli : nam vbi iudicia deficiunt incipit bellum. Danturautem adiones aurob iniu- riam non fadam, aut ob fadam. Ob non fadam, vt qua peticur cautio de non oftendendo, item damn! infedi,& interdidaalia ne vis fiat. Fadam, aut vt reparetur,aut vt puniatur.Quod reparandum venit, aut fpedat id quod noftrum eft vel fuit, vnde vindi- cationes &condidiones quxdann autid quod nobis debetur fiue ex padione, iiue ex maleficio, fiue ex lege, quo referenda quae ex quafi contradu & quaft maleficio dicuntur, ex quibus capitibus nafcuntur condidiones caeterx. Fadum vt puniendum parif Bai adU.c.' accufationem & iudiciapublica. Plerique bellorum tres ftatuunt caufas iuftas, defeniionem , recupera-' tionem rerum, & punitionem :qux tria in Camilli ■f'adGaliosdenuntiatione inuenias -.Omnia qua defend^ L ’ m . lib.v, ii4 D E IV RE BELLI repet ique & 'vlcifci fas ft : in qua enumcratione nifi vox recuperandi fumatur laxius ,omiftaeft perfecutio e- ius quod nobis debetur; quam non omifit Plato,cum dixit bella geri non modo Ci quis viopprimatur,aut expiletur, vertim eriam fi deceptus fuerit. Qqiicum Lib. in.dc illud Scnecae conuenit: Mcjuijfma 'vox eft (ftp ins gen- ,c,l4 ‘ tium pra fe fere ns : Redde quod deles. Et in Fecialium formula crat: £)uas res nec dederunt , nec filuerunt y nee Liu.lib. i. fecerunt , quas res dari, fieri, folui oportuit. A uguftinus ,„ cum dixit: 7ufla lella definiri folent , aiu 'vlcifcuntur in- Lib. vi.quaft. . . J J 1 V? / lo.fupcrio- tunas : vocem vlcilcendi generalius iumpiit pro eo quod eft demere^: quod & fequentia oftendunt in quibus non eft enumeratio partium, fed exemplo- rum additio : Sic gens (ft/ ciuitas petenda efl , quavclvin- dicare neglexerit, quod a finis improle fitclum eft y 'vel red- dere quod per iniurias allatum efl. Prima igitur caufa iufti belli eft iniuria nondum fa&a, qua: petit aut corpus, aut rem. m. Si corpus impetatur viprtefente cum periculo Syiu.inverbo vitae non a litcr vitabili , tunc bellum e(Te licitum Bcllum.p. i, . . enam cum interredtione pcnculum mrerentis ante diximus, cum ex hac fpecie , vt maxime probata, oftendimus bellum aliquod priuatum iuftum efte pofle. Notandum eft ius hoc defenfionis per fe ac primarib nafei ex eo quod natura quemque fibi Bart, adl vt r i . . n . . 1 1 . vira.D.dcm.eommenaat, non ex iniultitia aut peccato aitcrius Bai".in rcp'i. vndc periculum eft. Quare etiamfi ille peccato ca- •BannesfV*’ rear ’ P uta bona fide militet, aut alium me quaift.io.art. putet quam fim, aut quod infania aut infomnijs a- s otoiib.iv. gitetur,vt euenille quibuidamlegimus,noneo tol- vlfcrwki!t letur ius fe tuendi;cum fufficiat quod ego non te- ditp^.queft. neor quod ille intentat pati * non magis quam fi lib II. t 3. n. 147 Ca let. 1 1. art. i. AC P A C IS, LIB. II. i M beftia aliena periculum inteiltarec. iv. An & innocentes , qui interpofiti defenfio - Caret, cpaift, nem aut fugam,fine quaeuadi morsnon poteftftm- 1 pctr pediunt, transfodi aut obteri poftint, difputatur. Sunt qui licere id p'utant,etiam Theologi, prefer- 6 m u timfi ius fotum proprie didtirmnon etiatn caritatis prarcepta refpiciantur. Mihi Temper probabilior vifa eft contraria fententia, qux & Paulo Iurifconfulto placuit: Si mei dcfendendi caufa, ait, lapidem in aduer- l. Scientia farium mifero, fed non earn ,fed prdtereuntem percujfero, fa 1 !!! T ™ui- ' tenebor lege dquilid : ilium enim folum (p&ezu>lu> vCpeas, iujlam dcfenfionem ad arctndam inmiam m caflitatem. vui. Quod autem dkimus fupra, quanquam oc¬ cidere parantem occidere licet, laudabilius tajneo cum facere qui occidi quam occidere malit,id non- nulli ita concedunt, vt excipiant perfonam multis vjilem:Sed mibi han.cpatientiae contrariam legem omnibus illis iinponere, quos viuere aliorum inter- ' eft, paru m tutum videtur. Itaque reftringendum- id arbitrer ad eos quorum officium eft ab aliis vim. e/cere ; quales func focij itineris ea lege contra&i*. Bannes q. art.7. dub. 4. Bal.inl.mal- tis C.dc lib. cauf. & in 1. 1, C vnde vi. Leff lib-1 r. c. ?. dub. 8- So* to lib. v. au.i. art. 8. Card, in Clem. Si fu- riofus.de ho- micid.Couar. 'ib.[.arte?. 1 km %o), w c pasepcff to/nsv, V ysvov s&fyi top yt- ygcLfA/lfiflOV TdV Mil)OV CtTr^TUV CUP <3^°l>7mi9 90/Mt , 'fit a!yum KW uod intelligendum f quid permittatur quaf ex ture natursli , non vt ex benefcto. contractus cum populo , vt is frugcs fuas eis iam contraxtt , non alijs vendat. Eqjvitvr inter belli caufas iniu- ria fada , &c primum aduerfus id quod noftrum eft. Eft aurem no- ftrum aliud communi hominum iu- re , aliud noftro fingulari. Ab eo quod hominibus commune eft in- eipiamus. Hoc ius aut direde eft in rem corporalem, aut-ad adus aiiquos. Res corporales aut vacuaefunt a proprietate,aut iam aliquorum propriae. Res qua: a proprietate vacant, aut tales funt vt propria fieri nequeantyaut vtpoftinr. Qubrediushoc intelliga- tur^nofcendum eft proprietatis , quod dominium Iurifconfuki vocanr, exordium. ccb.i. x?.jo. ii. Deus humano generi generaliter contulit ins JX - 2 ‘ in res huius inferiors naturae ftatim amundocon- dito,atque iterum mundo poll diluuium reparato. Hinc fadum vt ftatim quifque hominum ad fuos vfus arriperepofiet quod veller, &quaeconfumi po- terant confumere. Ac tabs vfus vniuerfalis iuris eras turn vice proprietatis. Nam quod quifque fic arri- puerat,id ei eripere alter nifi per iniuriam non po- AC PACIS, LIB, II. ip terat. Neque is ftatus durare non potuit, fi aut in magna quadam fimplicitate perftitiflent homines, autvixiffcnt inter fein mutuaquadam eximiacari- tate. Horum alrerum , communionem fcilicet ex fimplicitate eximia , videre licet in qinbufdam A- mericee populis, qui per feeula mtilta line incommo- doineo more perftiterunt: alrerum verb ,,comrhu~ nionem nimirum ex carirate , ex-hiboerunt olim Efl'eni, deinde Chfiftiani qui Hierololymis primi exftitcrunt, ac nunc quoque non pauci qui vitam degunt afceticam. Simplicitatis in qua primi ho¬ mines funt conditi argumentum praebuit nuditas. Erat in illis ignoratio magis vitiorum quam cogni- novirtutis; vtdeScy this loquitur Trogus. Hasc fim- fcft.fib.xi: plicitas cL$%f>mcL videturdici fapientiHebraeOjPau- sapim.t^ lo Apoftolo attXovk ,quam opponit tv a- H * Cot * XI *5* fbe calliditari. Negotiumerac illis vnicum Dei cul¬ ms, cuius fymbolum arbor vine, vt Hebrari veteres phiiode explicant,aflentiente Apocalypfi. Viuebant autem Apoc.wi i‘.»j facile ex bis quae fine induftria fponte fua terra pro- ferebat. Verum in vita hac fimplice & innocente non perftiterunt homines,fed animumapplicuerunt ad artes varias,quarum fymbolum erat arbor feien- tfe boni & malijid eft earum rerum quibus turn bene turn male vti licet: q ad multorum vfus fufficeret: Ne fyn are quid cm aut partiri limite campum Fas erat. donee audio vt hominum ita pecudum numeropafi- fim terrse non in gentes vt ante, fed in familias diuidi coeperunt. Puteos vero, rem in fiticulofa regions. valdenece0ariam,nec multis fufficientem. 1 occupan- do quifque fiiosfecere. Base hunt qua: exlacra hifto - ria docemur, Paris conuenientiacum his quasphilo- foplii & poetas de primo ftatu rerum communium, & poftea fecuta rerum diftributione dixerunt,quo- rum teftimonia alibi a nobis produdla funt. Bine, difeimusquas fueritcaufaobquam a primasua com¬ munion e rerum primo mobiiium, deinde &immo~ bilium difceiTum eft : nimirum quod cum non con¬ tend homines veCcifponte natis, antra habitare,cor- pore aut nudo agere aut pellibus ferarum veftito, vitas genus exquifitius delegifienr, induftria opus 1 fuit, quamdinguli rebus fingulis adhiberent. quo- minus autem frudlusin commune conferrentur,pri- mumobftititlocorum in qua: homines difce/Teruntj, diftantia, deinde iuftitbe & amorisdefeblus,per quern AC PA CIS, LIB, II. 141 ficbat,vt nec in labore,nec in confumtione fruduum quae debebat aequalitas feruaretur. Simul difcimus quomodo res in proprietatem iuerint: non animi a£tu Colo j neque enim fcire alij poterant, quid alij fuum effe veJIent, vc eo abfiinerent; & idem velle plures poterant: fed padlo quo dam autexpreffo,vt - per diuifionem, aut tacito, vc per occupationem. ftmulatque enim communiodifplicuit, necinftitu- ta eft diuifio,cenferi debet inter omnesconueniffe, Vt quod quifque occupaffet id proprium haberet. £onceJfum> mquit Cicero ,fibi vt quifque tnalit quod adcic.oEm. vit* vfum pertinet qudm alteri acquiri non repugnante natura.-Cui addendum illud Quintiliani: Si b legem accipiunt ab eo qui in terraimperium habet, NecaliudcenfendumdeSyrtibus, vbi nihil eft quod, Gultum fcrat 3 &vfus vnicuspetendarum inde arenas S - iij; Lib, r. De Gen. lib. 11, c, 1. Lib. 11. c. 15. 44* DEJVRE BELLI rum exhauriri nequit;. Eft & naturalis ratio quae ma¬ re confideratum vt diximus, proprium fieri vetat*. quia occupatio non procedit nifi in re terminata: vnde Thucydides terram vacuam vocat doejtgot. Li- quida vero quia per fe non terminantur (<$ o&t**# oImu » of a, inquit Ariftoteies) occupari nequeunt, nifi vt contenta in re alia: quomodo lacus & ftagna occupata funt, item fluminaquiaripistenentur. Ma- revero terra non continetur, par cerrae aut terra ma- ius , vnde terram mari continori veteres dixere. Sul- picius Apollinaris apud Gellium: Quid potejl dici citra Oceanum ejje,cum vndicjue Oceanus ctrcumfcribat omnes terras, & ambiatf Mox: Quum vero omnes terras omni- fariam& vrideijiseuerfitm circumfluat , nihil citra earn eft, fed vndarttm ill i us ambit u t err is omnibus conn alia t is in medio eius funt omnia intra oras eius inclufa funt* In Senecae fuaforiis diciturOceanus totius orbis vin¬ culum terrariimque cuftodia. Nec fingenda diuifio: nam cum primum terra* diuifat funt,incognitume- rat mare fui maxima parte: atque ex eo nullus fingi modus poteft quo gentesadeo diftitae de diuifione conuenirent. Ideo quscommunia omnium fuerunr & in prima diuifione diuifa non funt; ea non iam diuifione, fed occupatione tranfeunt in ius pro¬ prium , nec diuiduntur nifi poftquam propria effe 'cceperunt. iv. Veniamus ad eaqus propria fieri poffunt,fed nondum fa6ba funt propria. Talia funt loca multa inculta adhuc, infuls in mari, ferae, pifces, aues. Sed duo noranda funt : duplicem effe occupationem, vnam per vniuerfttatem, alteram per fundos. prior folet fieri per populum,aut eum qui populo imperat: AC P AC IS, LIB. II. i 43 altera deinde per fingulos,magis tamen allignatione quam libera occupatione. Quod fi quid vniuerfim occupatum in fingulos dominos detcriptum non eft, nonideo vacuum cenferi debet. manet enim in do^ minio primi occupatoris,putapopuliaut regis.Ta- lia efte folent ftumma,lacus, ftagna, filuat, montes afperi. V. De feris, pifcibus,auibus illud notandum eft, Couarr. c. qui imperium habet in terras & aquas,eius legeimpe- parwiLj.s. diri pofiealiquos,ne feras, pifces, aues capere&ca¬ piendo acquirere eis liceat : atque hac lege -teneri Dd inl cua . etiam exteros. Ratio eft , quia ad gubernationem c°dc P fumm S ’ populi moraliter neceftarium eft, vc qui ei vel ad Trinitate.i n - * r 1 ■ r , r . i 1 . . noc. & Pa- tempusleadmilcent, quodht intrando territorium, norm, in c,a ij conformes fe reddanteius populi inftitutis. Nec obftat quod fatpe in iure Romano iegimus,iure na¬ ture apt gentium liberum effe taliaanimalk venari: hoc enimverum eftquamdiu lex ciuilis nulla inter¬ cede; ficut lex Romana res mukas relinquebat in illoprimxuoftatu,dequibus alias genres aliud con- ftituerunt. Cum autem lex ciuilis aliud conftituit, earn obferuari debere ius ipfum naturat didat. Lex enim ciuilis quanquam nihil poceft pratcipere quod ius nature prohibit, aut prohibere quod pratcipit, poteft tamen libertatem naturalem circumfcribere, &vetare quod naturaliter licebat, acque etiam ip¬ fum dominium naturaliter acquirendum vi fua an- teuertere. v 1. Videamus porro ecquodius communiter ho- minibuscompetat ineasresquat iam propriasaliquo- rumfa&at funt. quod quaerimirum forte aliquispu- tet, cum proprietas videatur abforpftffe ius illud Couarr.tl lo- L.z.$, Cum ineadem. D. ad 1 , Rho- diam. t. Quo na'i- fragium. §. Quod ait, D. de incendio, L. Qucmad- modum; §. Item. D. ad 1 . Aquiiiam. Th. z i. 66.7. Couar.c, pec- catum. p.i. §. i. Soto lib, v. q. 3. art, 4. 144 DE IV RE BELLI omne quod ex rerum communi ftatu nafcebatuf* vSednon itaeft. Spcdtandumenimeft qnas menseo- rum fueric qui primi dominia fingularia introduxe- runtrquxcredendaeft talis fuifte, vtquam minimum abaequitatenaturali receflerit, Nam ft fcript^ etiam leges in eum fenfum trahenda? funt quatenus fieri poteft,multo magis mores qui fcriptorum vinculis non tenentur. Hinc primo fequitur in grauiftima neceftitate reuiuifcere ius illud priftinum rebus y- tendi tanquam fi communes manfiftent; quia in om¬ nibus legibus humanis,ac proinde&in lege domi- nij, fumma illancceffitas videtur excepta. Hinc illud vtin nauigadonefiquandodefecerint cibaria quod quilque habet in commune conferri debeat, fic 8 c detendendi mei caufa vicini atdificium orto incen¬ dio diftipare poftum: &funes auc retia difcindere in qua? nauis mea impulfa eft, fi alicer explicari nequit. Qua? omnia lege ciuili non introdtidfca, fed expofita funt. Nam & inter Theologos recepta fententia eft: in tali neceftitate, fi quis quod ad vitam fuam ne- ceflarium eft fumat aliunde, eumfurtum non com- mittere: cuius definitionis nonha?c caufa eft,quam nonnulliadferunt,qubd reidominusex caritatis re- gula rem egenti dare tenetur, fed quod res omnes in dominos diftin&a? cum benigna quadam receptionc primitiui iurisvideantur. Nam fi primi diuifores in- terrogati fuiftent quid de ea re fentirent, refpon- diftent qnoddicimus. NeceJJitas, inquit pater Seneca, magnum human# legis patrocimum omnem legem (’huma- nam (cilicer,aut ad humane modum fa&ram) 1 frangit* vii. Sed cautiones adhibenda? funt ne euagetur bare licentia: quarum prima fit: omni modo primum tentan- AC P A CIS, LIB. II. 145 tcntanchim an alia ratione neceftitas euadi poftit, LeOfe-n: puta adeundo magiftratum; aut etiam an reivfus domino poftit precibus obtineri. viii. Secundo,non concedendum hoc iusfipa¬ ri neceftitateipfepofteftbrteneatur. namin paricau- fa polfidentis melior eft conditio. Stultus non eft , aitLib.v.e.^ Lactantius , qui tabula naufragum , ne falutis quidem propria caufa } nec' equofaucium descent: quia fe abftmuit a nocendo ,quad eft peccatum ; ^7* hoc peccatum Xcty A C P A C J S , L I B. 11 . 149 inquit Seneca. Et de fluminum tranfttu pleni funt F d ” OT * Iurifconfultorum libri. s abcll « XV. Morari quoque aliquantifper praeteruehen- tibus aut praetereuntibus, valetudmis aut alia qua iuftade caufa licere debet. nam eft & hoc inter vtili- via de India rates innoxias. Itaque probata Grsecis querelaMe- rel ' 1,nura i ' garenfium aduerfus Athenienfes qui eos portubus fuis arcebant: ita vt Lacedaemoniis nulla belli caufa D iod.iib.xn. iuftior vifa fuerit. Cui& hoc confequens eft,vt tu- Thuca - gurium momentaneum ponereliceat.putain litto- re, etiamfi littus apopulooccupatumconcedamus. nam quod decretum Pratoris adhibendum dixit Pomponius, vt in iirtore publico vel mari exftmere quid liceat, ad permanentia redificia pertinet: quo & illud Poerae: Contrafla pifces quod populo veteri faluum manet. Troianis data a Latinis Abori- ginibus iugera duri atque afperrimi agri feptingenta, vtSeruius notat. Ciamabant olim Anfibarij,/w ceii xxi. In hoc iure quod diximus inefte cenfemu> Gaul etiam libertatem marrimonia ambiendi & contra¬ hendi apud vicinas genres, puta ft virorumpopulus aliunde expulfus alio aduenerit. nam fine femina aetatem agere etfi humanae nature non omnino re- pugnat, repugnat tamen naturae plerorumque homi- num. caelibatus enim non nifi excellentibus animis conuenit. Quare facultas comparandivxoresadimi viris non debet. lure belli iniujle negatas nuptias wfle •vidlor an ferret, A uguftino iudice. Leges autem ciui- p b e ' iuh - D « les aliquorumpopulorumquae connubiaexterisne- gant,aut earatione nituntur quod temporibusqui- bus funt conditaenulli erant populi quibus non fc~ minarum copia fuppeteret 3 aut non de quibufuiscon- nubiis agunt, fed de iis quae iufta funt, hoc eft quae ipeciaies quofdam iuris ciuilis efFcdus producunt. xxii. Ex fuppoiidone ius commune eftadadtus via.d ici. a . quos populus aliquis extendspromifeue permittit. Iud. XX. Dilp. 10/. lit Di IVRE BELLI Nam tunc ft vnus populus excludatur,ei fit inium. Sic ft ex tern is alicubi venafi, pifcari, aucupari ,mar- garitas legere licet,!! ex teftamento capere, fi res vem dere, ft etiam extra penuriam feminarum coniugia contrahere, vni populo id negari non poteft ; nifi delicftum praecefterit: qua decaufa BenjaminitisHe- braei caeteri ademerunt connubij facultatem, xx 111. Sed depermifiisquoddiximuSjintelligen- dum eft de his quae permifla funt tanquam ex vi na- turalis libertatis nulla lege fublatae: non fi permifla fine perbeneficium relaxando legem, nam inbene- ficij negatione nulla eft iniuria. Atque itaarbitran- mur conciliari pofle quod poft Francifcum Vifto- riam quafi eicontrarius notauit Molina, xxiv. Quaefitum memini an populo alicui liceat cum alio populo pacifci, vtis populus certi generis fructus qui alibi non nafeuntur fibi foli vendat. Liccre cenfeo, fi is qui emit populus paratus fit aliis vendereaequo pretio. nam aliarum gentium non in- tereft aquoemant quod ad defideria naturae attinet. Lucrum autem alter alteri praeuertere licite poteft, maximefi caufafubfit,vt fi qui id ftipulatus eft po¬ pulus alcerum populum in foam tutelam receperit fumtufque eo nomine faciendos habeat. Talis au¬ tem coemtio eo quo dixi animo faefta iuri naturae non repugnat, quanquam folet interdumob vtili- tatem publicam legibus ciuilibus prohiberi. Cap. AC PA flS, LIB; II. t s$ C A P. I I I. De acquifitione originaria rerum,vbidemaii & fluminibus. i. Origin art am acquifitionem fieri per diuifionem aut occu¬ pation em. i i. Reijciuntur bic a!ip modi, vt concefiio iurts incorporate: HI. Itemfiectficatio. I v. Occupatio duplex , ad imperium ,addominium:qua difiin *» ilia exphcatur. v. Occupationem mobilium lege pofife anteuerti. v i. JVuo iurt nitatur dominium infantiurn & amentium. vii. Hum in a occupari pojfe. vin. An & mare. 1 x. olim in partibus Romani imperij id non licuifie: x. Natura tamen ius non obfiare in parte marts qua tents epuafi claufa fit . xi. Jd>uomodo talis occupatio fiat & quamdiu duret. xii. Talem occupationem ius non dare impediendi tranfitus innoxj. xiii. Imperium in partem marts occupari pofife, & quomodo. x i V. Vetfigal nauigantibus mari ex cert is caufis impont pofife, x v. De paftionibus qua populum aliquem ultra certos ter min os vetant nauigare. xvi. Fluminis curfius mutatus an tenitorium immutet cum diftincHone explicatur. xvii. Jgjiid fentiendum fi alueus plane mutatus fit ? xv i H. Flumen interdum totum accedere territorio. xix. Res derelifias occupanti cedere , nifi populus dominium quoddam generic occupautrit. V L.Poflideri. $. Genera. D. <4eac Hxc quanquam vera funt, tamcn ex inftituta V ii| 1 5 S DEIVRB BELLI non ex naturali rationeprouenit, quod mare eo quo diximus fenfu occupatum non eft, auc occupari iure nonpotuit. Nam&flumen publicum eft,vtfcimus, 5c tamen ius pifcandi in diuerciculo fluminis occupa- . fed 5c de mari di^lum a Paulo eft, ius ad aliquem pertineat,vtipofli- pxacicr, detisinterdidlum eicompetere,quoniam ad priua- tamiam caufam pertinetnon adpublicam haec res, LSane.D.de vt pote cumdeiure fruendi agaturquod ex priuata jniunis. caufa contingit, non expublica: vbihauddubie dc exigua agit maris portione,qua; in fundumpriuatum admitticur :quod a Lucullo&aliis fadtum legimus. L.Iniuriaru, Sed idem poftea conrra veterum Iurifconfultorum addnTudls refponfa ad , id eft veftibula in Bofphoro Thracico produxit Leo Imperator, vc ea quoque feptis quibufdam quas vocabanr includi, 5c priuacim vindicari poflent. Quod Ci priuarorum fundis aliquid maris poteft accedere, quatenus inclu- fumnempe eft,&ita exiguumvcfundi ponio cen- feripoflit,necquominusid fiatrepugnat ius nature; quidni 5c portio maris inclufa littoribus eius fiatpo- puli eorumvepopulorum cuius quorumvefunt jit- tora, dum ea pars maris ad terricorium comparati non maior fit quam diuerticulum maris compara- tumad magnitudinem fundi priuati ?Nec obftarc quod mare non vndique includatur exemplo flumi¬ nis intelligi poteft ,5c exemplo maris advillamad- mifli. Sed multa quaenatura permittir, ius gentium ex communi quodam confenfu potuit prohibere. Qua re quibus in locis tale ius gentium viguit, neque communi confenfu fublatumeft,maris portio quam- uis exigua 5c maxima fui parte inclufa littoribus l. si quit- ri a priuato poteft quam.D. dc r 1 . 1 . diuerf.temp, 11 IliarlS propHUm AC P A C I S, LI B. II. 159 in ius proprium populi alicuius non concedet. X I. Verum notandum etiara fiquibus in locis ius illud gentium de mari receptum non diet, aut (ubla- Eumjtamenexeofoloqubd terras populus occupa¬ nt mare occupatum colligi non pofl'e : nec animi atftum fufficere,feda 11 . So/ere tamen & inter bos allegari longauxs pojfeftones : ill. Caufa inquiritur , ex conic Hurts hum an a voluntatis : qua petuntur non ex verbis tantum; I v. Sed & e.x fall is: v. Et ex non faff is. v r. fhtomodo tempos adiunffum non poffefioni & filentio ad conieffuram iuris dereliffi valeat. Vil. Ordinarie ad talem conieffuram fuff cere tempos memo- riam excedens, & quale hoc ft. via. Solatia obieffionis,nemtnemprafumendum fuum iaffare. 1 x. Videri etiam feptfta conieffura , iure gentium ex imme- • moriali pojfeftone dominium transferri. x. o 4n nondttm natis ius aufetri hoc mode pofi't. xi. Etiam fumma potefatis ties'aut poptda aut regi acquire longaua pojfeftone. xi i. An leges duties de vfucapione & prafcripticne teneant etim qui fummam petefatem habet i cum dtfinffioni- bos explicatur. Xiii. Ea iura qua feparabiliter aut communicabiliter adharent fummo imperio , vfucapione aut praferiptione quad & amitti. x i V. Refcliitur fententia ftatuetts fempsr fubditis licere fe vtn- * dicare in libertatem. X V. ffta merafunt facultatis nulls tempore amitti: quod ex¬ plicatur » AC PACIS, LIB. II. R avis hk difficultasoriturdevfu- capiendi iure. Namque id ius cum lege ciuili fit introdudfeum (tempus enim ex fuapte natura vim nullam efFedlricem habet j nihil enim fit a tempore,quamquam nihil non fit in tempore) locum habere non potett, vt cenfet Vaf- quius, intersduos populps liberos aut reges, popu- lumve liberum 8c regem: imo ne inter regem quidem & prinatum ipfi non lubditum, nec inter duos diuer- forum regum autpopulorum fubdiros. quod v&rum videtur nifi quatenus res vel adtus tenetur territorij legibus. Atqui idliadmittimus,fequi videtur maxi¬ mum incommodum, vt controuerfias de regnis re- gnorumque finibus nullo vnquam tempore extin- guantur : quod non rantiim ad perrurBandos mul- torum animos 8c belk fcrenda pertinec, fed 8c com- Lib.ir. c.p n.ii!, muni gentium ienlui repugnat. 11. Nam & in facris literis lephthes regi A mmoni- tarumfibi vendicanti terras inter Arnonem & Iabo- cum&ab Arabumdefertisadlordanem fitas obiicit rrecentorum annorum poffeilionem , 8c ab eoquaerit curipfeeiufquemaiores tanto tempore cefTauerint: Et Lacones apud Ifocratem, tanquam certiflimum ArciM ponunt peffeffiones publicas non minus quam pri- uatasmulto tempore ita firman, vt reuclii nequeant: quo iure repcllunt eos qui MefTenam repetebant. Verba Grfcca ftint:^ ^ Ufa £ ^ ’Qn'ffi'wrH toixU vjjz ks Xj -mifcJay cl7T&jjtz$ Tf) pojui- £oun. Sulpitius contra Annochum difputansoftendi£i-iu.iib.xx;sri' imquum efTe, vt quod pppuliGrxci in A fia aliquan- * " X iij Tac» AnnaL vx. t.CiSa ratio¬ ns. $• vlt-D. deaeq.rer. dom. L. Qui kuands. D. adl.Rhod. L.Falfus.§, fi ia&um.B de funis. L, La- Iseo, D. de paftis, L.Re* eulatlDde acq. vei o- nmt.hered. L Qujdatn, D.deter.iud. L Barbarlus, de off, Pros- toils. m DE IVRE BELLI do feruiiflfent, id ius pod aliquot faecula eos affcrendi in feruitucem faciat. Et hiftorici vetera repofeere vaniloquentiam vocant. iii. Quid dicemus ? Iuris effedus qui ab animo pendent non pofiunt tamen ad folum animi adurgt confequi, nifi is adus (ignisquibufdam indicaws fit. quia nudis animi adibus efficientiam iuris tribuere nonfuerat congraum naturae human re, quae nifi ex fignis adus cognofcere non poteft:«qua de caufa .etiam interm adus meri legibus liumanisnon fubia- cent. Signa autem nuliade animi adibus cerricudi- nem habenc mathematicam,fed probabilem tantum: nam & verbis doqui aliud poiTunt homines quam quod volunt & fentiutfit ) & fadis fimulare. Neque •tamen patitur natura humanae focietatis, vt adibus animi fuffidenter indieatis nulla fir eificacia. ideo quod fufficienter indicatum eft, pro vero habetur aduerfius cum qui indicauit. Ac de verbis quidem expedita res. iv. Fadis incelligitur derelidum quod abiicitur, nifi ea fit reicircumftantia, vt temporis caufa & re- quirendi animo abiedum cenferi debeat. Sic chi- rographi redditione cenfetur remiiTum debitum. Recufari hereditas, inquit PauIus 3 non tan turn ver¬ bis 3 fed etiam re poteft .& quouis indicio voluntatis. Sic fi isqui rei alicuiuseft dominus fciens cum altero earn rein poflidente, tanquam cum domino contra- hat Jus ftmm remififie meriro habebitunquod cur non & inter reges locum habeatj&populosliberos nilul caufa? eft. Simile eft quod fuperior concedens inferior!, vel imperans id facers quod facers licite non poteft jnifi' lege (bluaturjege foluifie cum in- AC PA CIS, LIB. II. 1*7 felfigitur. Venit enim hoc non ex iureciuili,fedex iure naturali, quo quifque fuum poteft abdicare, Sc ex naturali praefumtione qua voluiflfe quis creditur quod fufficienter ftgniftcauit. v. Subfadisautemmoraliter veniunt&non fa&a eonfideratacum debitis circumftantiis. Sic quifdfens &praftens tacet videturconfendre :nifi circumftan- tiae oftendanr > quominusloquatur,metu eumvelalio cafu impediri. Sicamiftlim cenfetur id cuius recupe- randi fpes proiicitur, vt porcos a lupo raptos,&quae naufragio amittimus,noftra eflfe deft Here ait Vlpia- nus,non ftatim, fed vbi recipi non poffunr, id eft vbi acq.rer.dom,' non eft eurcredatur aliqu^ animum domini reti- nere: vbi nulla talis voluntatis indicia exftant. Nam ii miffi eftent qui rem inquirerent, ft promiflum /xAcv^^aliad e/Tet iudicandum. Sic qui rem fuam abalio reneri fck, necquicquam conrradicit mult© tempore, is nifi caufa alia manifefte apparear, non L.sifim».£ videtur id alio fecifle anirno quamqubd rem illarn- SSc infuarum rerum numero efte noilet. Et hoc eft quod ^ a ™ n01Ilfe ' alicubi dixit Vlpianus, asdes longo ftlentio videri pro dereli&o a domino habitas. Par am in fie ( refcri- L.Cumqm- r rr i \ r ■ . dara -§’ aiuusi put Plus Jmperator Jprceterttas vjurds pens, quas omi- D.devfuiis, fijje te longi temper is intcrualium indicat : quia eas a debt- tore tuo , vt grattor apnd eum videlicet cjjes jpetendas non putajli. Cm ftmdlim&m quid in confaetudine appa-. ret. Nam hasc quoquedemotislegibusciuilibusquae cerco tempore ac modoeam introduci voluntjapO' pulo iubdito introduci’poteft ex eoquodab impe- rium habente toleratur : tempus verb quo ilia con- aK ' 5 ' fuetudo effedum iuris accipit non eft definitum, fed arbitrarium, quantum fads eft vt concurrat ad i«8 DE IVRE BELLI fignificandum confenfum. Sed vt addereli&ionem Snar.ub yu. prafumendam valeat filentium,duo requiruntur ,vc dc kgibus,c. filentium fitfcientis,& vt fit libere volentis.namnon agere nefcientis, caret effedu :&alia caufa cum ap- paret, ceflat coniedura voluntatis, v il$ Vt ha^c igiturduo adfuifle cenfeantur, valent & alias coniedura:; fed temporis in vtrumque magna vised. Nam primum fierivix poteft vtmultotem¬ pore res ad aliquem perynens non aliqua via ad eius notitiam perueniat, cum ,multas eius occafiones fub- miniftret tempus. Inter prasfentestamen minus tem¬ poris fpatium ad hanc conieduram fufficit quam inter abfentes, etiam fejaofita lege ciuili. Sic &in- cufius femelmetusdurarequidem lion nihil creditur, fednonperpetuo,cum tempus longum multas oc- cafiones adueifus metum fibi confulendi per fie vel p^r alios fuppeditet, etiam exeundo fines eius qui metuitur,faitemvtprotcftatiode lure fiat, aut,quod potius eft,adiudicesautarbitros prouocetur. r. Hocmtc. v j Quia verb tempus memoriam excedens quafi deaqua quot. infinitum eft moraliter,ideo eius tefnporisfilentium 5 ad rei derelidre conieduram Temper fufficere vide- bitur, nifi validifiimas fine in contrarium rationes. Bene autem notatum eft aprudentioribushirifcon- - Tultis,non plane idem efte tempus memoriam exre- denscum centenatio,quanquarii faspehaecnon lon- ge abeunt: quia communis humanae vitae terminus l'unr anni centum, quod fpatium ferme folet states hominum, auc fye&i tres dficere : quas Antiocho Romani obiiciebant cum oftenderenr repeti ab eo Ou.xxxiv. vrbes quas ipfe, pater, auus nunquam vTurpaffent. viii. Obiiciat aliquis, cum homines fe ftiaque ament, AC P A CIS, LIB 4 II. 169 ament, nondebere eos crediquod fuum eftia(fta*re, ac proinde adus negatiuos , etiam cum magno tern- poris fpatio, non fufficere ad cam quam diximus conie«fturam. Sed cogitare rurfum debemus,bena fperandumdeliominibus,ac propterea nonputan-. dum cos hoc efte animo,vtrei caducaecaufa homi- nem alterum velint in perpetuo peccato verfari,quod euitari fxpe non poterit fine tali dereli&ione. De imperiisverb,quanquam eamagni fierbfolentjfcire debemus magna efte onera, & qua; non bene admi- niftrata hominem diuinx irx reddant obnoxium: ac (lent durum efletqui fie tutores dicerent damn© pupilli litigate vter ad tutelam ius habeat, ita non Temper laudandos qui cum fumma iadtura, fxpe & cum fanguineinnocentis populi 3 difceptare cupiant - quisciuspopufi remfit curaturus. Turn verb imperia tandem aiiquando in certo & extra controuerftx aleam conftitui humanx focictatis intereft; quam quxadiuuanrconiedturx, fauorabilesputandxfunt, Nam fi durum putauit Aratus Sicyonius priuaras quinquaginta annorum pofleftiones labefa&ari , quanto magis illud Augufti tenendum eft, eum vi- rum bonum ac ciuem efte qui prxfentem reipublicx 4 ftatum mutari non vult, & qui,vt apudThucydi- dem. Alcibiades loquitur ,o'Qp %%/ua 4 m Amices •iVTB iicut 6c Cicero oratione ad Qui rites contra Rullum, otij & concordix patronoconueni- re aitdefendere ftatum reipublicx qui quoque tem¬ pore fit. Quod ft etiam deficerent eaqux iam dixi- cia- mus, tamdft aduerfus prxfumtionem qua quifque mVjambo’ fua feruare velle creditur, validior eft altera, quod Inuema ' credibilenon eft quenquam cius quod vult, longo Y I 7 0 DE IVRE BELLI tempore nullam plane edere fignificationem ido- neam. i x. Ac forte non improbabiliter dici poteft non effehancremin folapradiimtione pofitam,fediure gentium voluntario indudam hanc legem,vt poftef- iio memoriamexcedens,non interrupta nec prouo- catione ad arbitru m interpellata, omnino dominium transferret. Credibileeft enim in idconfenfiflegen- tes, cum adpacem communem id vel maxime inter¬ dict. x. Sed alia hic,& quidem perdifficilis, fuboritur quatftio ;an nondum natis ius fuum tacite talidere- lidionepoffit decedere. Si non pofledicimus,nihil ad tranquillitatem imperiorum ac dominiorum pro- fcdt modo data definitio, cum pleraque talia lint, vtpofterisdebeantur. $in polfe affirm amus,mirum videbitur quomodo nocere filentium poffit his qui loqui non potuerunr, quippe cum nec exifkcrent aut quomodo aliorum fadum aliis damno effe poffit. Ad huius nodi folutionem fciendum eft , eius qui nondum natus eft nullum effe ius,ficut nec vlla funs accidentia rei non exiftentis. Quare fipopulus, a cu¬ ius voluntate ius regnandi proficifcitur, voluntatem mutetjiis qui nondum nati flint, vt quibus iusqux- ficum nondum eft, nullam facit iniuriam.Sicut au- tem populus expreife mutare voluntatem poteft, its & tacite credi mutafie. Mutata igiturpopuli volun¬ tate, neque dum exiftent.ecorum iure qui exfpedari poftimt ;parentibus autem e quibus nafci poffunt, qui ius fuq tempore eflent habiturfiid ipfumius de- relmquentibus, nihil eft quod obftet quominus ii- lud vt derdidum ab alio occupari poffit. Agimus AC P ACIS, LIB. II. 171 de naturali iure. namiure ciuilivt alias fi 6 Hones,ita &haec introducipoteft,vteorumqui nondum funt perfonam lex interim fuftineat, atqueita impediat, nequid aduerfum eos occupari poffit: qucrd tamen leges vellenon temere cenkndx funt, quia priuata ifta vtilitas publics valde repugnat. Vnde & ilia Feuda,quas non ex iureproximi poffieffioris,fed ex vi inueftiturasprimitiuas defcrunturdongo fads tem¬ pore acquiri poffie receptior fcntentia eld:quod ad lura Maioratus & ad res hdeicommiffio obnoxias non infirmis rationibus fubnij^ producit fummi iudi- cijlurifconfultusCouarruuia. Nihil enim prohibet quominus lege ciuili ius rale introduci poffit:, quod vno adu alienari licite non poffit; poffit tamen ad vitandam dominiorum inccrtitudinem certi tempo-. dsnegleduamitd:atqueitactiamvt exftituris falua fie adio perfonalis aduerfum eos qui neglexerunt aut corum heredes. Xi. Ex his qua: diximus apparet & regi aduerfus regem,&populolibero aduerfus populum liberum, ius acquiri pQire,vtexpreffo confenffiitaderehdHo- ne&eam fecuta, aut ex eavimnouam capicnte ap- prehenfione. namquod dicitur,quas ab initio non valent ex poft fado conualefcere non poffie, hanc babet exceptionem,nifi caufanoua ius per feparere idonea intercefferit. Similiter & alicuius popuibrex verus armitterc poterit regnurn & populofubf ci; &c qui reucra non rcx } fed princeps crat,rex fummo cum imperio fieri 5 8i fummum imperium quod penes populum aue penes regem in fohdum crat inter eos diuidi. XU. lllud etiam indagari opera; pretium eft;an Y ij c. poffeflor.’' Spec.yt.Je feu. $. Qup- aiam, verf.j, quasritar. ChalT. de conf.Burg.de mainfimrtes. §.6.vetC.fiaf an&ie»r.a. a. Crauett.de ant. temp, part. 4. f. Ma¬ teria, a, 90 , Bitt.inl.Ho- fles. D. dc capt. &in 1.1. D. de aqua piuu.arc, Iaf. conC 70. lib. in. Aymon. dcantiq.part. 4. vcrficulo, materia ifta. num. 61 . Anc. Corfetus de exc. regis, quarft. 104. Balb.depra;- fcr.z. p./.pr. q. z. Caftal.de Imp. q. 53. Couar. in c. peccatum. dc teg. juris ifl 6 . p. z. $,?.in one. 172. DEIVRE BELLI lex de vfucapione aut praeferiptione condita ab eo qui habeat iummura imperium, pertineat etiam ad ipfum iusimperij, &eius partes neceftarias quas alibi explicauimus. Pertinerearbitrari videntur Iurifcon- fultinon paucfquiqmTftionesdefummoimperio ex iuretradantciuili Romanorum. Nos aliter arbitra- mur. nam vt quis legibus obligetnr, requiritur in legis audore,& poteftas& voluntas faltem praefum- ta. Se per modum legis, id eft per modum fuperioris obligate nemo poteft: & hinceft quod Jegurn audo- res habent ius leges fii^mutandi : Poteft tamen quis obligari fua lege non direde, fed per reflexio- nem,qu.a fcilicet pars eft communitatis exaequitate naturali, qua: partes vult componi ad rationem inte- gri. Sed hoc hie locum non habet,quia legum au- doremhic confidcramus,non vtpartem,fed vt eum in quo virtus infit incegri. agimus enim de fummo imperio qua tale. Sed nec voluntas adfuide prxCu- lnitur :*quia legum audores non cenfentur le velle comprehendere,nifivbi& materia & ratio legis funt vniuerfales, vt in aeftimandis rerum pretiis. At fum- mum imperium non eft paris rationis cum rebus aliis: imbnobilirate fua res alias multum excedit. Neque vllamvidi legem ciuilemde pra^feriptione agentem qure fummum imperium comprehenderet,aut com- prehendere voluiffe probabiliter cenferi poffet. Vn- de fequitur, neque tempus lege dehnitum fuffieere ad acquirendum fummum imperium aut partem eius nccelFariara, fi defint coniedurae naturales de qui- bus fupra cgitmre: neque tantum temporis fpatium iequiri,Ji intra id tempus ex coniedurae quantum latis eft adlint: neque legem ciuilem quae acquiri AC PA CIS, LIB. II. 175 certo tempore res vetat, ad res fummi imperij per- tinere. PolTet tameninipfa imperij delationepopu- lus fuam exprimere voluntatem;quo modoac tempo¬ re amitti imperium non vtendopolfet: qua; voluntas fequenda haud dubieefTer,necinfringi poflet a rege etiam fummum imperium obtinence : quia non ad imperium ipfum,fed ad eiushabendi modum per- tineret: quo de difcrimine alibi diximus. xiii, Ea verb qua de fummi imperij natura non funt,necvtproprietates naturales ad earn pertinent, fedautfeparariab ea naturaliterpoffunt, autfaltem cum aliis communicari,omnino fubiacent legibus populi cuiufque ciuilibusquade vfucapione &prae- fcriptione fabtae funt. Sic fubditoseife videmus qui praefcriptione acquifierunt, vt appellari ab iis non poilir.-ka tamen vt Temper aliqua ab eisfit prouo- catio,perfupplicationem fcilicet, vel alium modum. nam vtabaliquo nulla rationepoflit prouocari cum perfona fubditi repugnat, ac proinde ad fummum imperium aut partem eius pertinet,nec potcftaliter acquiriquamfecundumiusnaturalccui fumma im- peria fubiacent. x 1 v. Ex his apparet quatenus recipi poffit quod aiunt nonnulli, Temper licere fubdicis fi poilint in libertatem,eam fcilicet quae populi eft, fevindicare • quia quod vi partum eft imperium vi poffit diiTolui j quod autem ex voluntate fit profedum,in eopoeni- tere liceat.&: mutare voluntatem. Nam & quae vi par¬ ts primum funt imperia poffunt ex voluntate tacita * ius inn mm accipere,& voluntas, aut ex initio con- ftituti imperij, aut cx poft faifto efle poteft talis vt ius dec quod in poftcrum a voluntate non -pendcat. Y iij Couar.c.pof- feffor. p. i. D'E IV RE BELLI Agrippa rex apud Iofephum in oratione ad ludae©#* qui ex praepoftero repeats libertatis ftudioZelotas dibti funt, (iq ait : j bmempeftiuum eft nunc libertatem con~ cupifcere. Olimne ea amitteretur certatum oponuit. Nam feruitutis periculum fiacere durum eft } (fif ne id [ubeatur, honefta certatio. At qui femelfiubaftus deficit, non libertatk am an s die endus eft fifed feruus contumax. Atquc ipfe Io- fephus ad eofdem : Hone ft urn quidem eft pugnare pro li- bertate,fed id olim fattum oportuit. At qui vifii feme!funt & longo temporeparueruntfiiugum excutiantfiaciunt quod deffteratorum hominum eftjion quod libertatem amantium. Et hoc ipfum Cyrus olim Armenio regi dixerat,qui rebellion! fuse obtendebat iibertatis pridem amilhe deiiderium. C^cerum quin &: regis longa patienria talis qualem fupra defcripfimuSjpoffitpopulof^fH- cere ad pariendam libertatem publicam, ex pnpfum- ta imperij dcrelibtione , miniroe dubitandum ar- bifror/ XV' Jura verb qua; non habenc quotidianum exer~ dtium, fed femel vbi commodum erit,vt luitio pi— gnoris ; item iura Iibertatis quibus a£tus is qui exerce- tur non eft directs contrarius, fed ei ineft vc pars fuo integro; velut fi quis per centum annos fodemcm euro vno duntaxat vicino habucri t,cum mam habe¬ re & euro aliis pofTetmon amittunturnift ex quo tem¬ pore intereeffit prohibit!© auteoadiojeiquepatitum. eft cum fufficienti confenfus fignificatione, quod cum non tun ciuili tanthro, fed 8i ration! natural! eongruar,merit© locum habebitetiam inter fumms femiai homines. AC PACIS, LIB. II. ij s Cap. V. De acquifitione originaria iuris in perfonas:vbi de iure parentum: de matrimonijs: de collegiis: de iure in fubditos: feruos. I. De iure parentum in liber os: II. Difl'tnUto temper is infant i a :drtbi de infantium dominio in res: III. Temp or is extra infant iam in familia: iv. ibi de iure coerce ndi liber os: v. De iure vendendi liheros. vi. Temporis extra infant iam & familiam . vn. DiJlinHio potejlatis parentum naturalis & ciuilis. via. De iure mariti in ruxorem. i X. Infolubihtas dr adjlriffio ad vnam vxorem an jint nectf- faria ad matrimonium ex lege natura , an tant am ex lege Euangeliea. x. Jure n at urnfolo irrita non ejfe con nubia oh defectum con- fenfm parentum. xi. Ex lege Euangeliea i'rrita ejfe connubia cum alieno viro dr vxore. xil. lllicita dr irrita ejfe iure natura connubia parentum cum liber is. X11 r. Connubia fratrum cum fbroribus , item nouerca cum priui- gno , dr foceri cum nuru, acJimilia iliicita dr irrita ejfe iure diuino njoluntario . xiv. Non idem videri de connubtjs cum propinquis ’vlterioris gradus. X v. Tojfe ejfe quadam connubia dr licita , qua a legibus ap~ pedemur nomine concubinatm. xvi. Tojfe ejfe quadam connubia iliicita contrahi } & tamen rat A, xvii. I us maioris partis inquibufvis focietatibm , xviii. Pari numero qua fententia praualeat. xix. Jgua fententia diuidenda ant coniungCnda , x x. c dbfenikim m prafenttbus accrefcere. «7« DE IVRE BELLI x xr, Ordo quit inter pares , eturn reges, . . xxii. In fedietatihos qua fundamentum habent in refententim afimandas fecundum partes quas quifqtte habet in re, xxm. I m emit at is in fubditos. xxiv. An ciuibus a ciuitate difeedere liceat . perdijlinclioneyn • explicatur. xxv. I us ciuitati nullum in exfules. xxvr. lui ex confenfu in JUiutn adopt at urn, xxvii. I us in feruos: xxvi 11. Jpuatenus in hoc iure dicatttr inejfe ius vita ac need. xxix. Jpuid ex iure natura fiatuendum de his qui ex feruis na* fcuntttr : xxx. Seruitutis diner fa genera , xxxi. Ius ex confenfu in populum qui fe fubijeit. x x x i i. Ins ex delicto inperfonam. Pol. i. c. vlt. | Nic. iv. j. Eth.v.c. ioi O n in res tantum, fed & in perfonas .ius quoddam acquiricur, & originarie quidem ex generatione,confenfu,de¬ lido. Generatione parentibus ius ac- quiritur in iiberos ; vtrique inquam parenturh,patri, acmatri: fedft con- tendant inter fe imperia,pra:fertur patris imperiutn ob fexuspraeftantiam. 1 1. Diftinguenda autem funt in liberis tria tempo- ra:primum tempus imperfedi iudicij, vy frjh&jTixxS Jmtevi, vt Ariftoteles loquitur, dum abeft earo^p^s vis eledrix, vt idem alibi: fecundum tempus perfedi iudicij, fed dum filius pars manet familiae parentum, tas /sub vt loquitur idem Ariftoteles:ter- tium poftquam ex eafamilia exceftit. Inprimo tem¬ pore omnes. liberorum adiones fub dominio funt parentum : aequutn enim eft , vt qui fe regere non poteft regatur aliunde, vbfchyli didum eft: at as prima , ceu brut am peats, Vt AC P A CIS, LIB. II. ry 7 Ut educetur mentis alienee indiget. At alius naturaliter inuenirinon poteftcui regimen competatquam parentes. Eft tameneo quoque tem¬ pore filius aut filiacapax dominij in res ex iure gen¬ tium, fed exercitium impeditur ob eamquamdixi- mUsiudicij imperfedtionem. Qtiarevt res omnes li- berotum parentibus acquirantur non naturale eft, fed ex quorundam popu4orum kgibus,qu^& patrem amatre ltfhac re diftinguunt, & filios non emanci¬ pates ab emancipatis, & naturales a legitimis. qua: difedmina natura ignorat; excepta ea quam dixi fexus pra? ftantia,fi imperia inter ft conrendant. in. infecundotempore ciimiamiudicium tetate maturuitjfubfunt parentum imperiisnonaIia?an poteft quod ipfa imperat. vi. In tertio tempore filitis in omnibus eft aoi ftnque iuris, manente tamen Temper if*o pietatis & obferuantixdebito cuius cauTaperpetuaeft. Vnde fequitur regum adtus irritos dici eo nomine non pofte quod parentes habeant. v 1 r. Quicquid extra hxc eftja lege eft voluntaria qux alibi eft alia. Sic iurequod Deus Hebraeis dedit maior-erat poteftas patris in filiam Tecum habitan- tem quam in filium :nam illiusvota acpromifta pa¬ ter irrita facerepoterar, huius non item. Sicpatria qu^edampoteftas propria erat ciuium Romanorum, etiam in filios qui. familix proprix capita erant, quamdiu emancipati non erant. Qualem in liberos poteftatem alios non habere ipfi Romani profited tor. Sextus Empiricus Pyrrhoniorum tertio: 0/ P&- f/jjdv yofAxf)ini\ t vig 7rsyS)st4 >fy Sbv^gti if)' yjj ovdeii toes 7rzt/- $04 , ^VAot Tm , turn av ol Tftyhs Tvyy$ m*o» tStv Q&Xmw,. Legum Romanorum auftores liberos in manu parent urn ad tnfiar feruorum ejje ’voluerunt; neque fuorum bonorum ipfos ejje dominos , fed parentes, donee manumit- tantur eo modo quo mancipiajolent: quod alijvt tyrannicum repudiant .Similepatrium iusapud PerTas, vt tyrairni- cum accufat Ariftoteies: qux ideo a nobis aiferun- AC P A CIS, LIB. IL i 7 5> tur, vt accurate diftinguamus ciuilia a naturalibus. vm. Ex confenfu ius in perfonas quod oritur, autexcon-ociationevenit,autex fubie&ione. Con- fociatio maxime naturalis in coniugio apparet:fed ob Texas diflferentiam imperium non eft commune, fed maritus vxoriscaput, nempe in rebus coniugij,5i in rebus familiae. namvxor pars fit familiae maritalis. Ideo de domicilio conftituere ius eft marito. Siquid vltraiuris maritisconceditur, vt lege Hebnea ius re- fcindendi quasuis vota vxoris, apud populos non- nullos ius vsndendi bona vxoria,non anatura eft, fedab inftituto. Exigit hie locus,vr videamus quid fttde naturaconiugij. Coniugium igitur natural iter efte exiftimamus talem cohabitationem maris cum femina, quae feminam conftituatquafi fuboculis 8c cuftodia mar is. mm rale confortium,&in mutis ani- mantibus quibufdamvidcre eft. Inb omine verb,qua animans eft; vtens ratione,ad hoc acceftit ftdes qua fe femina mari obftringit. ix. Nec aliud vt coniugium fubfiftat natura vi- detur requirere. Ted nec diuina lex amplius vide- tur exegifteanteEuangelij propagationem. Nam 8c viri Tantfti ante legem plures vnavxores habuerunt, Sc in lege praecepta qutedam dantur his qui plures vnahabeant, Sc regi praeferibitur, vt nec vxorum nec cquorum nimiamjibi adfeifeat copiam , Sc Dauidi Deus imputat quod vxores ei complures & quidem illuftres dediftet. Sic & dimittere vxprem volenti modus praeferibitur, nec dimiftam ducere quifquam impeditur, prater eum qui dimifit & principem la- cerdotem. At Chrifti lex, vt res alias, ita Sc hanc coniugij inter Chriftianos ad perfe&iorem redegic Eph. v. t}. Dent.xxi. ij. Deutx-yii.16. 17- 11. Sara. xix. 8 . Deur.xxir.4^ Jtlatth.v. $». xix, 9. ju Cor.vu.4. e sHo DE IVRE BELLI normam,exqua &qui dimififtet vxoremnon adul- ter am ; & qui duxiftet dimiflam adulteri],reos pro- nuntiat: Sc Apoftolus eius atque inccrpres Paulus, noii viro tantumius dat in corpus vxoris, quod & in* naturali ft at 11 procedebatf c y) Kp voysv d~ •f oriodcrvs , inquit ArtC- midorus,id eft, qui connubijlege fernina coniungitur , U in corpus eius dominium habet :) fed & vxori viciffim in corpus mariti. Scio aplerifque exiftimariinvtroque hoc capite non nouam a Chrifto conditam legem, . fed reftitutam quam Deus pater reruns primordio condiderat: in quam fententiam adduxifte eos vi- dentur ipfaChrifti verba, vbi ad primordium iilud nos reuocat: fedrefponderi pofeft exprimaillacon- ditionequa vni mari feminam non nifi vnamDeus attribuit, fatis apparere quid optimum fit Deoque grati flimum : 5c hincfcqui Temper id fuiffe egregium ac laudabiJe.-non tamen vt aliter facere nefas eflTet: quia vbi lex non eft,ibi non eft legis tranfgreftio. at lex deea re nulla illistemporibusexftabat. Sic etiam cum dixit Deus fiue per Adamum, flue per Mofem 3 tantum efte fedus matrimonij, vtvirparentis Tami¬ lian! relinquere debeat, quo nouam eum vxorefami- Jiam conftimat: idem ferme dixit quod Piiaraonis Elite dieitur Pf. xlv. 11. Obliuifcere pQpulitui,& do- mm patris tun Et ex hac tam ardl^e amicitix inftitu- .tione fatis apparet Deo gratiflimura efle, vt perpetua fit ea: coniun£tio: non tamen eo euincitur a Deo iam tuncimperatumnequa decaufa fedus iiludToluere- tur. AtChriftus quod Deus inftitudone coniunxe- rat id ab homine feparari vecuit,ex eoquod optimum Deoque acceptiffimum eft digniffimam lege neua, AC P ACIS, LIB. II. 181 defumens materiam. Plerafque gentos certum eft antiquitus vtdiuortiorum libertate, ita plurium fe- minarum coniugio vfas. Prope *folos barbarorum Germanosfingulis vxoribus contentos fuo tempore fuifle Tacitus memorat:idque paflim oftendunc hi- ftoria: turn Perfarum turn Indorum, Sed & apud Grascos Cecrops primus^tcfte Athen^o in ZoVj'vnam feminam vni marito attrtbuU. quod ramen ne Athenis quidem diu obferuaturmS© cra"tis,& alio— mm exemplo doceraur. Quod fi qui populi conti- nentius egerunt, vt Romani femper duabus vxori¬ bus, diuortio diu abftinuerunrjaudandifunt fane^vc qui ad id quod optimum eftacceiTerint:non tamen inde fequitur peccafTequi fecerunt aliter ante pro- mulgatam Euangclij vocem. X. Nunc qua?rata lint iure naturae coniugia vide? mus:in quo dijudicando meminiflc debemus, noi- omnia qux i uri nature repugnant irrita fieri iur r nature, vt exemplo prodigydonationisapparetjfe ea demum in quibus deeft principiu’m dans validit temadui,autin.quibus vitium durat.in. effcdu. Prir cipium 5c hie &c in aliisadibus humanis vnde ius on tur,eftius illud quod facultatem moralem interpre tati fumusjfimul cum vohantate lufticieme. qua: vo luntas fit fufftciens ad ius ptoducendum infra mein tradabituf,vbide promiffis in genere agetur. Sup facukate moral! quaeftio oritur de parentum con- fenfu,quemad validitatem coniugij quafi naturaliter quidam requirunt: Sed in eo falluntur. Nam quae adfe-unt'argiAienra nihil aliud proban tquam officio ixboium conuenieris effe vt parentum confenfum impetrenc: quod plane concedimus cum tempera- L. Films e- mancipatuj. D. de ritu nupt. JL. Oratione. §. ncpote, D, eo. tit. L.In coniun- &ionc. C. de nuptiis. VII. jfi. Sen.* xx vi. Dec!. 4.57- 182, DE IV RE BELLI mento, nifi manifefte iniquafit parentumvoluntas, Namfiin omnibus rebus fiiij reuerentiam parenti- bus debent, certe praecipue ea*m debent ineonego- tioquod adgentem totam pertinet, quale funt nu- ptke. Sedhincnon fequitur ius illudquod faculta- tisaut dominij nomine explicaturdeefte Elio.-Nam qui vxorem dueit & mature die debet gratis, & extra familiamabit,itavt hacinreregiminifamiliari non fubiiciatur. Solum autem reuerentiae officium non efneit, vtnullus fit adus qui ei repugnat. Quod au- tema RomanisaliiTque conftitutum eft,vt quaedam nuptiaequia confenfus patris deficit irriras lint,non ex natura eft, fed ex iuris conditorum voluntate. Nam &codem iure mater,cui tamen naturaliter li- berireuerentiam debent, fuo diftenfu matrimonium irritum nonfacit: acne pater quidem Elij cmancipa- ti: & fi pa tcripfe fit in patris Eii potelhte, in Elij nu- prias&anus&pater confeiirire debent :Elix, aui au- doritas fufficic. quae diferimina naturali iuri inco¬ gnita Tatis oftendunt venire hasc ex iure ciuili. In Tacris litteris videmus quidem pios viros multoque magis mulieres (quarum verecundixmaximeconuenithac in re alieno arbitrio ftare,quo& ilia pertinenequx priore ad Corinthios de elocanda virgine legimus) in contrahendis nuptiis- Tecutos audoritatem pa¬ rentum: fed non tamen irritum pronumiatur Efaui coniugium, aut liberi illegittmi, quia fine tali au- doritate nuptiascontraxerat. Quintilianus ius ftr'i- dum,&quidem natura!e,refpiciens, fic ait. Quod ft li¬ cet aliqmndo etiam contra patris vo/xnidfam eaqute alio- qui reprehenftonem non meunturfifio facere snufquam ta¬ men ItbeffyS tarn necejjaria quant in matrimonio eft, - AC P AC IS, LIB.'II. 1*5 XI. Cum ea quse alteri nupta eft matrimonium liaud dubie irritum eft,lege quidem naturae, nifi vir prior earn dimiferit:tamdiu enim durat eius domi¬ nium : lege autem Chrifti, donee mors vinculum diftoluerit. Irritum autem eft ideo, quia 6i facultas moralisdeeft fublata per priusmatrimonium,& ora- nis effebtus eft vitiolus. Singuli enim a&us contre- btationem habentreialienas, Viciftim ex Chrifti lege irritum eft coniugium cum eo qui maritus fit alterius mulieris,ob ius illud quodChriftus feminas pudici- tiam feruanti dedit in. maritum. xii. De coniugiis eorum qui fanguine aut affinita- te iunguntur fads grauis eft quasftio , Sc non raro magnismotibusagitata. Nam caufas certas acnatu- rales,cur talia coniugia,ita vt legibus aut moribus verantur,iilicita finr,aftignare qui vojuerit,ex , perien- d o difeet quam id (itdifficile , imo praeftari non pof- fit. Nam quam Plutarchus attulit in quaeftionibus qu.io*. Romanis, 6c Auguftinus fequitur de Ciuitate Dei > libro x v. cap. 16 . de latius fpargendis amicitiis per diftufas affinitates,non tanti eft ponderis, vt quod contra fiat irritum aut illicitum cenferi debeat. Ne- que enim quod minus vtile eft ftatim 6c illicitum eft. Adde quod accidere poteft ,-vt huic qualicunque vti- litatialia maior vtilitas repugnet, nequeeo duntaxat cafuqucmDeus in lege Hebraeis data excepit vbi vir quifpiam fine prole obiit, cui non diffimile eft quod , de virginibus ex affe heredibus quas 'Gmox&v, vocant, / &Hebraio & Attico iure conftitutum eft, ad con- Fernandas ficilicet in familia res auitas, fed aliis multis qui aut^pnfpici folent,aut excogitari pofiunt. Ab Iiacgeneralitateeximo matrimonia parentum cuiuf- £. Adoptiuus g.Scruiles D. ieriranupt. L.vk. de ritu aupt. Socr. xv. 184 DE IV RE BELLI cunque gradus cum liberis, quae quominus Mciti fine, ratio (nifallor) fatisapparet. Nam neemaritus qui fuperior eft lege matrimonij,eam reuerentiarm poteft ptaeftarematri quam naturaexigit, nec patri Elia-, quia quanquam inferior eft in matrimonio, ip- fum tamen matrimonium taiem inducit fbcietatem quaeillius neceftitudinis reuerentiam excludat.Bene .Paulus lurifconfultus cum dixiflet in contrahendis matrimonijs naturale ius&pudorem infpiciendum, addidit contra pudorem effe filiam fuam vxorem ducere. Talia igstur coniugia baud dubitandum quin &c illicita fine, & irrita infuper , quia vitium perpetud effetftui adherer. Neque mouere nos de- bet Diogenis& Chryfippi argumentuma galfis gai- linaceis aliiTque animantibus mutis petitum, quo probare volcbant commixtiones tales non effe contra ius nature. Nam vt initio iibri diximus , fads eft ft cum narurafiumana quidpugnet, vtillicirumhabea- tur. Et hoc eft inceftum quod lure gentium com- mitti feripfit Paulus lurifconfultus inter gradus afeendentium & defeendentium. Hoc eft ius illud quod Xenophon ait non eo minus ius effe, quia a Perfis contemnebatur. Naturale enim reefte dicitar , interprete Michaele Ephefioad Nicomachia, X &4 vrKl'igvis d; • quod apiid plerojque.non corruptosjed nature conutniemtr fe ha Ren¬ tes obtinet. Atquehic mirari libet Socratis commen- tum apud Xenophontem , qui in coniugiis tahbus nihil cnlpandum inuenit, praerer gratis difpantatem: vnde aut fterihtatem ait (equfiaut male conforma- tam fobolem: quae fola ratio fi tali coniu^io obfta- ret,certenecirritum efTet > nec illicitum,non magis. quam AC PA CIS, LIB. 11.' 18 ; quam inter alias perfonas,quarum aetas tot annis di- ftatj quot annis parehtes liberos folent praeccdere. Illud potius dtfqiiirendutn , an non in hominibus nulla prauacducationecorruptisjpraeterid quod in- tellebhi concipi poflc’iam diximus, infit ipds affebtU bus infica fuga quaedam commixtionis'cum paren- tibus&exfe natis.quippe cum ab ea etiam quledam animantia muta naturalitcr abhorreant. •xiii. Scquitur quaeftio degradibus affinitatis om¬ nibus , & de gradibus fanguinis ex tranfuerfo limite, iis praefertim qui Leuitici cap. x v 111. expredi legun- tur. Nam etiam concelTo a mero iwe naturae non venireharcinrerditta.,videri tamen po/Tuntpr^cepto * diuinae voluntatis haec iuifTe in vetitum: neque verb taleid ede praeceptumquod folosHebraeos adftrin- gat, fed quod homines vniuerfos 3 colligi videtur ex i Ill’s Dei verbis apud! Mofem. Nepolluite ofita- } iam muttum refer't obfeructur lex necne. Omnes autem fra - ties 6c foiores comprchendi Jex ipfa indicat., tarn agnates quam cognatos eius gradus,fiue foris^fiue domi natosatqueeducatoscomprehendens. x i v. Quae manifefta expretho oftendere videtur diferimen quod eft inter hos 6c alios reraotioris gra- dus. Nam ducereamitam agnatam vetitum eft: quod Hebneorinn interpretatio ad vxorem fratris patris ex inatre,& ad vxorem fratris matris, fiue ex patre, fiuc exmatre,id eft ad omnes %m vxores porrigit: At filiani fratris, qui par eft gradus,ducere vetitum non eft:imb eiusfadi exftanc exempla. T^oua nobis in pat rum Jilias coniugia; at alijs gent thus fedennia, nee le¬ ge %'lla prohibit a , inquit Tacitus. R.acionem adferunt Hebrxi 3 quia viriiuuenesaftiduefrequentantdomos auorum& auiarum, aut etiam in iis habitant fimul cum amitis aut materteris: ad domos verb fratrum minus frequens ipfis eft adieus, nec ibi tantundem habentiutis.' Quae fi recipimus, vtfime rationiTunj: confciitanea,fatebimur legem de non ducendis a Mi¬ nibus redi gradus, 6c fororibus,ex quo multiplicari cceptumeft humanum genus effe perpetuam :&ho- minibus communem, vt qux honeftati naturafi ni- tatur, ira vt 6c irritum fiat fi quid fadum fit aduerfus\ hanc legem ob vitium permanens: at exteras leges non item, vt qux cautionemmagiscontineant*qux cautio etiam^iiis modis adhiberi poteft. N c&ditfici*' Annal.xii. AC P AC IS, LIB. II. 189 lis eft refponfto ad id*quod diximusde peccato im- putato Cananaeis &: finitimis populis. Poteft enim locutio vniuerfalis reftringi adprrecipuaeius capitis, Vt de concubitu cum mafculis* cum beftiis, cum pa- rentibus, cum fororibus. Nam de fingulis partibus neintelligatur,arg*imento die poteft interdidum dc non ducendis fororibus duabus: quod in commune datum olim humanogeneri ftiifte lacobi pieras,qui contra fecit, credere nos non ft nit. Rede tamemfe- ceruntChriftiani veteres,qui leges non illas nfntum in commune datas,fed alias peculiariterHebrzopo-■ pulo leriptas fponte fuaobferuarunt:imb&adgra~ dusquofdam vlterioresprotendcruntverecundi^fu^ fines, vchacquoque in virtute non minus quam in casreris Hebraeos antecederent. Atqueid p.ridemfa- dum magno conCcnfu ex canonibus apparet. Augu- ftinusde pansneluim Sc confobrinorum coniugiis inter (Sriftianos loquens : Raro fnqmt, per mores fie- Deduit.Dei bat quod peri per leges licebat , quia id ncc diuina probi- I;b ' IV ' c,lC * butt , & nondum prohibuerctt lex bumam ; 'veruntamen fablum eliam licitum ‘propter f vieinitatem borrebatur ilh~ ’ citi . Hanc mo rum verecundiam leges regum ac po- pulorum fecutae funt. ftcut Theodoftj conftitutio patruelium 6c confobrinorum coniugia vetuit, lan- dante id'fadum vt pietatis plenum. Ambroiio. Sed fciendum firnul eft non quod vetitum eft fieri lege liumana,fi fiat,irritum quoque efle,nifi Sdioclexad- diderit aut fignificauerit : & id ft fit,tamen non in aliosvaliturumquamqui legi‘itafubiacent,vt ab ea . cogi poftint. nam irritum facere cgadionis eft lpe- cies. . XV. ytadaiiapergainus,obferuandtim& hoc eft, ■ A a iij ,5)0 de ivre belli concubinatum quendam verum ac ratumeflc con-’ iugium, etft effe&ibus qmbufdam iuris ciuilis pro- priispriuetur,aut etiam effecftus quofdam naturales impedimento kgisciiwlisamitcat. Exempli caufa, in¬ ter feruum &ancillam iureRomant) contubernium efte dicitur, non macrimonium.,«acramen ad ip/am coniugij naturam nihil deed: in rali confociatione. Sic inter hominem liberum &ancillamconcubina- tus ,dicicur, non matrimonium: quod deinde imita¬ tions quadam ad alias perfonas difparis qualitatis produdum eft: vt Athenis inter ciuem & peregri- nam, vnde Seruius ad illud Virgilij, Suppofnos de matre nothos fur at a creauit: nothos interpretatur materno genere ignobiles 6c obfeuro's. Atqui ficut in ftatu nature inter tales con- •iugium verumeflepotuit,fi feminaeffetfubcuftodia maritali,& ftdem marito dcdifl&c ; fi#etiamMi ftatu kgisChriftianx verum erit inter feruos &a *illam, aut liberum & feruam coniugiutn imultoque magis inter ciuem & peregrinam,Senatorem Sc Ubertam, ft qua? iure diuino Chriftiano Cunt neceflaria accedant, feilicet indiftolubilis vnius cum vna cgniundio, e- tiamft effcdusquidamlcghciuilis non fequantur,aut lege impedianrur. Atque-hunc infenfum capienda funt verba concilijToletaniprimL Ctfterum is quinon babetvxorem, ($p pro vxore concn-bindm babet y a commu¬ nions non repellaturitamenvt wins mulieris } aut vxoris , aut concubine, •vt ei placuerit y fit coniundfione contemns . xvi. Imo etiam ft lex humana coniugia inter cer- tas perfon-as contraHi prohibeat.,nonideo fequetur irritum fore matrimonium ft reipfa conrrahatur. Sunt enimdiuerfa J prohibere J &irritum quid facere. AC P A CIS, LIB. II. 191 nan> prohibitio vim fuam exferere poteft per poenam vel expreftam vel arbitrariam: & hoc genus leges im- perfe&as vocat Vlpianus quae fieri quid vetant, fed fa&um non refcindunt. qualis erat lexCincia quae fupra certum modum donare vetabat,donatumnon refcindebat. Scimus.apud Romanos pofteaTheodo- fijlegeindu&urmvtfi quid lex prolnbuerit tantum, non etiam fpecialiterdixeric inutile elfe debere quod contrafa&um eft,id ipfum tamen caflum,inutile ac pro infe&o fit, nimiium fi in indicium resdeueniat. led haec extenfio non fit ex vi folius prohibitions, fed ex vi nou^ legis, quam alij popufifequi necefTe non habent. Saepe enim indeccntia eft maior in adu, quam in efFe&ibus: faepe etiam incomniodaquae re- fciftionem fequunturmaiora'quam ipfaindecentia, aut incommodum adus ipfius. xvii. . Confociationes prater Jhancmaxime natu- ralem funt & ahx turn priuatae turn publicas:& hx quidgmautin populum aut ex populis. Habent au- tem omnes hoc commune, quod in iis rebus ojbqnas confociatio quaeque inftituta eft^vniuerfitas, &'eius pars maior nomine vniuerfitatis obligant fingulos qui funt in locie tare. Omnino enim ea credenda eft fuiffevoluntas in focietatem coeuntinm, vt ratio ali- qua effet expediencU negotia : eft autem manifefte iniquum , vt pars maior fequatur minorem : quare naturaliter, feclufis paftis ac legibus quae formam tracftandis negotiis imponunt, pars maior ius habet / integri. Appianus : e oQu ? • vAixictjt sJ^tf A-rlour:, pargs enim funt fratres , niji quate- nus cetas eos diftinguit. Theo ioiius & Valens in con- ftitutione de ordine inrer Confides feruando .* Quit l. j. e. de »x i. nil ^ Coof.lib.xu. .emm in vno eodemque genere dignitatis prior ejje debuerat , nifi qui prior meruit dignitatem? Atque hie mos anti- quitus inChriftianorumquoquc regum ac populo- rum focietate obtinuit, vt qui pnmi Chriftiani- fmum profe/fi funt, in conciliisad rem Chriftianam pertinen-tibus prsecedant caiteros. >. x 11. lllud lamen addendum eft j queries focietas fundamentumhabetin requam non aequaliter om- nes participant, vt fi in hereditate aut fundo.aJius dimidiam partem habeat, alius tertiam, alius quar- tam, tunc non tantum ordinem fumendum ex modo participati&nis, led & fententiasad eum rftodum, L Maiofem id eftmenforia.vtloquuntur. proportioneaeftiman- partem. D.de , padis. L. Si das. quod licuz naturaii xquitati conuemt, ita Ro- plures. D. Bb 194 DE IV RE BELLI KSSLu ®*“* quoque legibus probatum eft. t>.Derebus xx iii. Confociatio qua multi patres familiarum poiiid. * in vnum populum ac ciuitatem^cocunt maximum, dat ius corpori in partes :quia htec perfe&iflima eft focietas: neque vlla eft adtio hominis externa,- qnx non ad hanc focietatem, aut per ft fpeblet, aut ex circumftantiis fpebtare poflit. Et hoc eft quo d ah MomU.j. Ariftotele eft proditum tojutts oLTm.y>j>&j{v M0W7, leges de omnis generis rebus praecipere. 3 fxiv. Solethic illudquaeri, an ciuibusdeciuitate abfcedereliceat venianonimpetrata. Scimus popu~ losefle vbi id non liceat,vt apud Mofchos rnec ne- gamus talibus pactis ini$ipofte focietatem ciuilem , L.riiij. D.ad & mores vim pa&i accipere. Romanis legibus,faltem Mumcipa- . 1 i O icia. • pofterioribus,domiciliumquidem trfnsrerrelicebat: ftd non eo minus qui tranftujerat municipijfuimu- neribusobligabatur. Vewimln quos id conditututn erat, ij man chant intra fines imperij Romani:atqueea ipfa Gonftitutio fpecialemfpe&abat vtilitatem mbu-. t-aria: praeftationis. At nos quid naturaliter, ft nihil aliudeonuenerit, obtinere debeat q.uterimus:nec de parte aliqua,fed de tota ciuitate hue vnius fiimmi im~ perij com plcxu.Et fane gregadm difeedi non po(Tc fh+ sis expeditum eft ex necellitate finis,qua>iusfacit in moralibus.namidfiliceat,iamciuilis focietas fubhfte- re non poilit.Defingulorum difceflioneaiia res vide- tur,ficut aiiud eft ex fiumine aquam haurire,aliuci 1 inbeiio d. nuumdiducer c. Defua cuique ciuitate ftatuendi facultas de capt. sc libera e/?,aitTryphoninus. Cicero pro B’albo laudat \ poftl. . J f , . * . art ius illud ,nequis in ciuitate maneat tnuim ,& fmdamen- turn vocat libertatis> fui quemque iuris & retinendi & dimittendi ejje dominion* Tamenhtc quoqueftruanda * AC PA CIS, LIB. II. i?f eft regula natura!is£quitatis,qnamRomani in pri- uatis iocietatibus dirimendis fecuti funt, vt id non liceatfifocietatisinterfit. Semper enim,vt re&e in¬ quit Proculus, non id.quod priuatim intereft vmus t.aakme.f. ex fociis feruari fiolet, fed quod focietati expedic. In- ibdo°.' D ' Pl0 tereritautem focietads ciuilisnon abire duem fi ma¬ gnum contradtum fit ass alienum, nifi paratuyfit ci- uis in praefens partem fuam cxloluere: item fi fiducia multitudinis bellum fit fufceptum,prasfertimfiob- fidio immineat, nifi paratus fit ciuis die alium asque idoneum fubftkuere qui rempublieam defendat.Ex- . tra bos cafus credibile eftad Iiberamcjuiumdifcef- fioiiem confentire populos, quia non minus ex ea libertate commodi Tenure aliunde poiTunt. xxv. Skin exules nullum ius ciuitati. Heraclidas Argiseie6ti abEuryftheopertutoremfuum Iolaum, ficioquunturapud Eudpidem ; Quo iure iam nos ad Mycenxos trahat, Eadem agentes vrbe qtios vrbe expulit ? Nunc ergo dues non fumus. Iam verb pluriumpopulorum,fiue per fe.fiue per ca¬ pita fua confociatio fedus eft, de*cuius natura & effe- dtu locus agendi erit vbi ad obligationem ex pabto erit deuentum. xxvi. Subiebtio ex confenfu,aut priuata eft,aut publica. Subie&io priuata ex confenfu e(le poteft multiplex, ficutmulciplicia funt regiminum genera. Nobiliftima fpecieseft arrogatio, quaquis fe ira dat infamiliam alterius, vt ei fubfit adeummodum quo filiusquimaturas eftastatis fubeft patri. Pater autem iilium fuum eombdo dare alteri non poteft,vt ius paternirmplene in eumtranTeat,&ipfepaterno offi- Bb ij Gstra. \& DEIVRE BELLI cio exfoluatur. id enim nattira non -finks fedpoteft filium alteri commendare, & alendum dare quail fubftituendo. xxvii. Subie&ionisfpecies ignobiliftima eft,qua quis fe dat in feruitutem perfedam.vriiiiapud Ger- m^nosqui nouiftimoaleaeia&ude libcrtate contend Dcmoiibus debant: Vibhis njoluntariam feruitutem adity3.it Tacitus. Eft autem feruitus perfc&a quae perpetuas operas debet, pro alimentis & aiiis quae vitae neceffitas exigit: quaeres fi itaaccipiatur interminis naturalibus,nihil habetin fe nimiae acerbicatis. namperpetua iftaob- ligatiocompenfatur perpetua ilia alimentorum cer- titudine,quam i'x pe non habeot qui diurnas operas Iocant,vnde accidit faepe quod dixit Eubulus: cT[ c ii&J fMcdvS 17$) cunmi > ’£fa cmiotr. JManere apud illos voluit, tmrceiis car ms a V’idiu content us. Idem Comicus alibi: TraMol « <7^’ d* ■e'laum ? d &-U as&FrJjci 'GnjUihdca , dSQ 7 kLais 'iGn idem iflud obflabit , & ei qui regem babet , & ci qui ducem, quoniam quanquam fttb difyari titulo pari a in ilios licent. Cum tamen haud dubie feruus a domino iniuriam poffit accipere, vt rede affirmat idem Seneca, fed agendi impunitas improprie ius dicitur, Quale ius & Solon parentibus in liber os cancefterat,& veteres Romanorum leges. xxix. De-his qui ex fe furs nafeuntur difficilior infpe^tio eft. Romano iure & iure gentium circa captiuos, vtdicemus airbi, vtinbeftiis J itain feruilis conditionis hominibus partus matrem fequitur. quod tamen iuri naturali non fads congruit,vbi pateraliquarationefuificiente cognofci poteft. nam cum in muds animantibus patres non minus quam mattes foetuum curam gerant, lv>c iplo oftenditur faetumvtriufqueeflfe communem. Sic ergo ii lex ci- uilishacde retacuiftet,partus non minus patrem fe- queret,ur quam matrem. Ponamus ergo, quo minor iitdifficultas^vtrumque parentem feruitutem feruirej &videamus an naturaliter partus feruilis futurus fit conditionis. Certe ft alia nulla fuerit ratio educandi parrum,potuerunt parentss prolem ftbi nafeituram .in feruitutem fecum addicere j quippe cum tali ex Bb iij * ; Lib. in.de Benef. c, iS, Lib. hi. dc Bentf.c. 11. Sextus Empi¬ ricus Pyrrho* nic.nz. Left. lib. v. e.y. dub, y. i.Cor.vn.n. Gal. v i. y. Colofl'.iu.ii. Tit. n. 9. j'.Pct. 11.1 6 . c. fiquis fcr- uum. 17, q, 4. 198 DE IVRE BELLI cau/a etiam in libertate natos vendcre parcntibusli- ceat. Sed cum hoc ius naturaliter orcum ducat ex ipfts, neceftitate, extra earn non eft ius parentibus prolem fuam cuiquam addicere. quare ius dominorum in prolem feruilem hoc cafu n a feet ur ex ip/a alimen- torum & eorum qi^evitar necefCariaCunt prxbitionc: acproinde curndiu alendi fuerinteferuis nati,ante- quam opera eorum domino vtilis efle poflit ,& fe- quentes operse fui temporis alsmentis refpondeantj .effugere ica natis feruimtep nonlicebitpifi pro ali— mentis quantum fatiseft reddant. Certe ft immanis fitdomini ikuitia, feruos iilos etiam qui ipfi fe in fer- uitutem dederunr,fugaconfulereftbi pofle probabi- lis fententia eft. Nam quod Apoftoli & antiqui ca- nones feruis edicuntne fedogainisfubtrahant,gene- rale eft, & eorum errori oppbfitum quiomnem Cub - iedionem, tam priuatam quam publicam rcijcic- banr,vrpugnantem cum Chriftianaliberrate. * xxx. Prater perfedam feruitutem de qua iam. egimusjftint & imperfe£tas,vtquae aut in diem fint, autfubconditione, aut ad rescertas. Taliseft liber- torum, ftatuliberorum , nexorura , addidorum, aflcriptorum glcbx,feptem a nnorum feniitus apudf Hebrieos, & altera annorum quinquaginta: Pene- ftarumapudTheftalos: eorum quos manusmoxtuas vocant,acpoftrenio mercenariorum: quaediferimi- na aut a legibus aut a padionibus pendent. Imper- feda feruitus naturaliter etiam e/Te .videcur eius qui altero pafente liberae, altero feruilis condkionis ftr natus, ob earn quam fupra diximus caufam. xxxi. Publicaiubiedioeftqua fepopulushomini alicui, aut pluribus hominibus, aut etiam populoal- AC; P AGi:S, L I*B. II. i 99 £eri in ditionem dat. Formulamtalisfubiedionis in exemplo Capuae fupra adduximus. Similis eft ilia populi Collating Deditifne ecidem t aut per confuetudinem. XI. Patrimonium populi d regibus alienari non pojfie. XU. Difiinguendas res qua infruftu fiunt patrimony d rebus patrimony. xiii. Partes patrimony oppignorari a regibus quatenus pofiint , & curt XIV. Tefiamentum dienationis efifie Jfieciem & iurcs naturalu. in • ’■ Cq^visitione deriuatiua no- ftrum fit aliquid fa£to hominis aut legis. Homines rerum, domini ,vt dominium, aut totum, aut ex parte transferrepoilintjiuris eft naturaJis. poftintrodudum dominium: ineft enim hoc in ipsa dominij,pleni fcilicetmatura. Duo tantum notanda funt, alterum in dance, alcerum in eo A C P A CIS, LIB. II, 2.0) in co cuidatur. Indantc,non futficcre abtum inter- num voluntatis, fed fimul requiri, aut verba, aut alia iigna externa:quia abtus internus, vt alibi di- ximus,non eft congruens nature focietatishumanae. Vt verb traditio etiam requiratur, ex lege e^ft ciuili. quxquiaa multis gentibus recepta eft,ius gentium improprie dicitur. Sic alicubi vfurpatum videmus, vt profeftio apud populum , aut magiftratum, &re- latio in acta requiratur; quae omnia ex iure efte ciuili certiffimum eft. Abtus autcm voluntatis quae figno exprimitur„ intelligi debet voluntatis rationalis. II. Viciflim ineocuiresdatur, fepofira lege ciuili, requiritur naturaliter voluntas accipiendi, cum fuo jfigno. quar voluntas ordinarie fequitur dationem, fed poteft & praecedere, puta fi quis quid dari, aut concedi fibi perierat.cenfetur enimdurare voluntas nifi mutatio appareat. Carrera quae turn ad iuris conceftionem,rumad acceptionem requiruntur, Sc quomodo fieri vtrumque poftit, infra in capite de promiflis trabtabimus. nam in hoc alienandi &pro- mittendi par eft ratio, iure quidem naturali. II I. Sicut autem res alias, ita & imperia alienari pofiimt ab eo cuius in dominio vere funt; id eft, vt fup ra oftendimus,a rege,fi imperiumin patrimonio habeat-.alioquin apopulo,fed accedente regiscon- fenfu •, quia is quoque ius aliquod habet, quale vfu- frubtuarius, quod inuito auferri non debet. Et hare quidem procedunt detoto imperio fiimmo. 1 v. In partis alienatione aliud infuper requiritur, vt etiam pars de qua alienanda agitur confentiar, Nam qui in ciuitatem coeunt/orietatem quandam contrahuntperpctuam Scimmortalem, ratione par- Cc Soto lib. it, q.f.art.i. Lett 1 .11. c.j dub. 3. 101 DE IVRE BELLI tiutn quae integrantes dicuntur : vnds fequitur has? partes nan ita efle Tub fuo corpore , vt funt partes corporis naturalis, quae fine corporis vita viuere non poffunt J & ideo in vfinn corporis re&e abfcindun- tur. Hoe enim corpus de quo agimus aiterius eft ge¬ neris, volunta ce contra&um fcilicetj-acproprerea ius eius in partes exprimaeuavoluntate metiendum eft, quae minime credi debet taiis fuifte,vt ius eftetcor- pori partes abfcindere a fe , 8c alij in ditionctn. dare, v. Sicviciflim parti ius non eft a corpore recede- re, nifi euidenter fealiterferuarenon poftit: nam,vt fupradiximus,in.omnibusijs quae human! funt infti- tuti, excepra videtur neceftitas fumrna quae rem reducit ad merum ius nature. Anguft'inus deCiuir. Dei, lib. x v 1 11 . In omnibus fere gentibus vox efquodam- modo nature, vt fubiugan ho fib us malint vittoribus quam belike omnifaria vafatione dcleri. v i. Atque bine fads intelligi poteft, cur hac in re mams fit ius partis ad fe tuendam quam corporis in partem: quia pars vjitur jure quod ante focieta- tem iniram habuit, corpus non item.Needicatmiha -ahquis, imperium cifc in corpore ran quam }n fub- ievbi vero momenranea eft ceffatio.licita in 1. Quintus . . N * r ,. Mutius.alias, qmdem erit acceptio rei, puta ii aiioqni nunquam aii«num?in tuumrecuperare pofiis^ufugiente fortedebitore.Sed Aqun' ad 1 dominium a iudicis addidlionc erit exfpe&andum, B *eirq 1 /? rc ~q u o d fieri folet in repreffaliis, de quibus infra erit pre agendi ne, rap D. quod roe tus. 1. credi¬ tor. 1. fin. D ad 1. Iul. de vi priu. Thom- i-i. i6.art’50. A C P A C I S , L IB. 11. a©? agendi locus. Quod fi ius quidem ccrtum fit, fed fimul moralitcrccrtumper iudicctn iurisexplcmen- tum obtinerinonpofte. putaquiadeficiatprobation inhacetiamcircumilantiajCefl'are legem de iudiciis, & ad ius rediri priftiniim verior fententia eft. 11 1, Succeftio ab inteftato qu« dicitur, pofito do- rninio, remora omni lege ciuili,ex conie&ura vo¬ luntatis naturalcm habet originem. Nam quia do- minij ea vis erat, Vt domini voluntate transferri in alium poftetjetiam mortis cfbfa acretentapofleffio- ne,vt t’upra. diximus, fiquis voluntatis fux nullam edidiffet teftationem , cum tamen credibile non eftet eius eum mentis fuifte, vt poll mortem fuam bonaoccupanti cederent/equebaturvt eiusefie bo¬ na intelligerentur, cuius ea efle voluifle defun£tum maxime erat probabde. Dejfunflorum njoluntatem in- teUexiJJe , inquit Piinius iumor, pro wre eft. Creditur autem in dubio id quifquc voluilfc quod tequifti- murn atquehoneftiftimumeft. In hoc autem generc prima eft caufa eius quod debetur , proxima eius quod etfi non debctur,officio congruit. iv. Difputant lurifconfuki an alimenta a paren- tibushberis debeantur. Nam quidam fentiunt efte quidem naturali ration! fatis confemaneuiruvtapa- remibus alantur liberi, debitum tamen non eftc. Nosomn'mo diftinguendum arbitramur invocede- biti, quod ftride'interdum fumicur pro ea obliga- tionc,quaminducitiusexpletoriumiinterdumlaxius, vtfignificet id quod nifi inhoneftc omitti non po- tcjft,edamfi honeftas ilia non ex iuftitia expletrice, fedexalio fonts proficifcatur. Hoc fenfu debitum dixit Valerius: Parmes nos ftmdo, inqukns } nepotm Dd Sotodcluft. q.^.ats.i. Caiet.d.q.d*. Fra ft C. Pifcttu die flat, exc. fero.n-iy. Mench, in auth. nouifli" rn* C dcin- offiteft.n,i?6. Tell. Fernan¬ des in 1, io. Tauri.n.q. 4. lnft.de inte nat. in pr.I. Ius naturale. D. de iuft.Sc iure. l.vn §.tace- ar.vcrOfileat. C. dereivx. aft. I. vlc.C. de bon. quae lib. $.ip-lum. 1., Siquis. §. Ergo. D. de agn.lsbeiis. no DE IVRE BELLI ntitriendomm debito alligarunt. Qui dat formamdat qu£ ad formam funt neceflaria, didum eft Ariftotclis: quare qui cauiaeft vt homo exiftat ,is quantum in fe eft, & quantum needle eftprofpicerc ei debet,de hisquatad vitamhumanam,id eft naturaiem ac fo- cialem, nam ad earn natus eft homo, funt nece/faria. Ea de caufa/inftindu fcilicet naturaii,cetera quoque animantia proli fua: quantum needle eft alimenta fuppeditant. Vnde Apollonius quod ab Euripide erat didum : ccTutm yj ri'/cyd. Cunflis homimbus liberi vita altera. ita emendabat: d ..I y I < r \ ( cLTcrun 3 C’OocKny v ’pvyy nyjct. Anmantibus quafi vita funt partus fui. Hinc Iurifconfulti veteres liberorum educationemi ad ius naturale referunt, id eft adillud quod curn in- ftindtusnaturae aliis quoque animancibus commen- dat,nobis ipla praeferibit ratio. A laturalis famulus, vt Iuftinianus loquitur, id eft, wpyn, parent es ad liberorum educationem houatur. idem alibi xFilium velfiliam alert patri necefte eft propter ipfam naturam, Diodorus Sicu¬ lus : ctystfa fa » 14 fdsig ’oh rtzrgfg Optima quippe magtftra natura eft cuntlis ani- mantihm non tantum ad fui , fed 5“ ad pr&lis fa# confer~ uattmem , *vt cognat a hac cant ate cominua fuccefjio ad aternitatu circulum perttemat. Etquia naturale eft hoc debitum, ideo etiam vulgo qua: fit os aiere mater debet. Etquanquam exdamnato legibus concubitu natis nihil relinqui leges Romans volebant, ca- I AC P A C I S ; L I B. 11. HI noncsChriftiana: pietaus hunc rigorcmcorrcxerunt, qui docent qualibii{curnque liberis id rede rel'inqui quod adalimentaneccflarium eft. Nec alitcr capien- dum quod did folct, Iegitimam human is legibus c tolli non pofte’, quatenus fcilicec inlegitima infunt i’««- dcc » alimcntanecefTaria. Nam quodiupra cft,tolli poteft p°n. adufc non repugnantenatura. Ali autemdebent non tan- tum liberiprimi gtadus,fed &c fccundi, fi ita res ferat, fk. vlterioris : quod oftendit Iuftinianus cum non filios tantum ,fed &qui dcinccps func, alcndos pro- £ raf mdo^pTl' 'S y& cured' MKtw •nl dft a. Magis ajfichur caufa gignens erga geni- tum , quam genitum erga gtgnmtem. Nam quod ex ahquo srtum eft) id ei quaf proprium eft, Hinc fit vt ctiam cifraauxiiium legisciuilis,primg bonorumfuccdlio, D d ij , Till. JL ! 3 de IV re belli libcris deferatur; quia creduntur parentes illis, vf corporis fui partibus, non tantumdeneceflariis, fed &de his quae ad vitam fuauius honcftiufque tranfi- gcndam pertinent quam vberrime voluiifc profpe- &:um.,abeomaxinie tempore quo ipfi rebus fuis frui D^dsTbon* 0 ' non P 0 ^ enc - Ratio naturalis, inquit Paulus IuriCcon- dama. fultus, quaji lex quadam tacit a liberis parentum beredi- tatem addicit , vchtt ad debitam fuccejjionem eos mocando. Papinianus verb; Non (ic parentibus hberorum y otpe'iAj m XT. Cor, XII. rrlyja ^ yy£cn fyonoejifyir, %M.’ ci ymc tsn$ rewolf* Mon enim hberi parentibus ,fedparentes liberis rent con* genre & feruare debents V i. Quia verb & hoc ordinariiim eft,vt pater ma- terque hberis fuis profpiciant,ideo dum llliexftant aui auiaeque ad ahmenta danda teneri non intelli- gunrur : vbi illi eorumve alter defeceric, xquum eft vtauusauiaque,pro mortuo filio hhaque curam fufeipiant nepotum ac neptium: quod & in pateiui- bus longius remotts pari ratiane procedit. Atque quif.v.ai.iur. hinc or turn traxit ius illud,vt nepos hi ij loco fuccedar* l.i.§.ncc quemadmodum Vlpianus loquitur. Id Modeftinus exeunt D < ^ e dixit, TVI) T ‘tbvn'j'aOWTPt •pTCM Iuftinia- Koue h vtfra 'nus J r velar vmunifttj Philo Iudaeusiuwoi 5S ttura £uj,ia f , V , > °k\ • i p r * 'm'ttpav ixmitavtnrtj>v c# urn \st54 enPN 'trairmit r$.mt£p* Legatione ad J - T , j r >. fiaium. fjuuutJMepotes parentwm mortms apud auos pliorum Ac PA CIS, LIB. II. *IJ obtineat locum . Vicariam hanc fucceffionem quse per ftirpes fit, repraefentationem vocare amant re- centiores Iurifconfulti; quam valuiffe etiam apud Hebraeos, diuifio agrorum terras Iacobi filiis pro- mifTae,aperte Tatis oftendit. v 11. Quae autem diximus ha&enus de conie£tura voluntatis,ita locum habent, nift indiuerfum indi¬ cia fuppetant. In hoc indiciorum genere primum habet locum abdicatio quae Grascis, turn exheredatio quae Romanis fuit vfitata. Ita tamen vt eiqui mor¬ tem peccatis fuismeritus non eft, alimenta neceflario debeantur obeamquam Tupra attulimus rationem. viii. Sed& ilia regulae cxccptio addenda eft, ft non Tatis conftet huncilloefle genitum, Verum eft dc fadtis nullam efle certam perceptionem : fed ea qux £ohm in hominum confpe&u fieri Tui generis certitudmcm habentex teftimonio :quo TenTu ma¬ ter cei ta efTe dicirur, quia inueniuntur qui quarve partui & educationi adfuerint: at de patre huius gra- dus certitudo haberi non poteft,quodHomerusin¬ dicat dicens: \ e \ A / .1 it V y&f im 'rti tot y/jo$aov)C cueyva' Generis nemo feibi confcius ipfe eft. Et eum Tequutus Menander: outti$ y> Girdlic oiSi imc iyiivctTV. Nemo ipfe nouit quo (it exortus fettts . Qui & alibi: c&v 3 fJcdmp cpi^sTE>cyo 5 fiaMoy 7ra^$c 3 ' r / 4 i yb ewTVi olht ifcy , o erf oieiaj. Meter tenerius liber os adamat patre: g)via mater ejje fecit fuos, pater atttumat. Ideo ratio aliqua reperienda fuit qua probabiliter Dd iij 2.14 DE IVRE BELLI conftafet quis eftet partus cuiufque pater. Ea ratio eftconiugium fumtum in terminis naturalibus, id eft confbeiatio qua fcemina Tub maris cuftodia con- ftituitur. ,Sed et£i alio quouis modo conftct quis fue- rit pater,aut pater id proexploratohabuerir,natura- liter is partus non minus quam, alius quiuis facccdec. Quidni,cum eti'am extraneus palampro filiohabi- tus^ quern adoptarum yocanc,fuccedat cx coniedtura voluntatis?NaturaIes verb etiam, poll: legeintrodu- (Siira eorum difcrimen a lcgitimis: ( 7$T yncnCDt y) QrAn cW$ di/foilg yo/XCD iCCVClt, Noth a parte nulla foboles legitim a mintr , Sea lege premitur: vt dixit Euripides) pofiunt tamen adoptari,nifi lex obftet. Atque idolim permirtcbat lex Romana A~ L.iubemus. thanafij, fed poftea in iufti matrimonii fauoremdiE C.dcaatBJMi. r -i- » .... J lib. nciiior qu^dam ratio eos leginmis zquandi repertz eft per curiae obIationem,aut fubfequens matrimo- niunv. Excmplum vetcris adoptionisnaturaliumeft inlacobi fiUjs,qui adatqu&ti a patre funt liberarum mulierum filiis, & atquispartibus hereditatem crcue- / runt. Contra cuenirc poceft non cx lege tantum, fed &expa' >; a* : c ~ e "• • r ’a vi iya> bud m v j> ouw, u,ludp «umlt uj vte t i} & quibus fi viuerent paren- c.dfw 15 ’ tes JWxime yellent benefieri, Et hanc aequitatem qu *iib.ut fequuti funt Iuftinianei iuris conditores asquitatis §.eutncnira'. ftudiofiiUini in qusftione inter fratres plenos, 6c Jicr.l.-Sanri- confanguineos, &; vterinos, & aliis quibufdam. A ri» dcfQccefl° m ’ ftoteles, dfi*,V)VfC SaAhAsU £oni. V£C£* *■ , % r i, , y>« , /i for. Jr ratres Je tnuicem duigunt quatenus ex ijjdem nati junt i nam ortus communis ipjos quafi eofiem facit. Quod fi nonreperiatur is aquoproxime bona vencrunt eiuf~ ve liberkreftat vt gratia referatur hisquibus minus qmdem,fed tamen poll ilium proxime debenturAd elf paremi fuperiorisgrgdus, eiufque liber is, ptxfct- tiro cum eo modo maneatur intra proximos, & eius de cuius hereditate agitur 4 & eius a quo proxitaebona venerunt. Idem ilk Ariftotclcs: p w « Atim) && m7&v mjoo>%mwviA' ncJ y> ‘tPro rV w ei , el p Patrueles ?y§rg tpcmri cognati tmtunguntur per parentes^qmtmm ex ijfdm or turn hdm; it a ut alij t cmm$bres fint, aiij ■mink mittnfii pro arms mme, X, At in bonis nouiter quafitrs qua? «€»'«& tQ w>ej« AC P A CIS, LIB. II. ^ ijff xm&v Placoni, cum ceflet gratis referendaofficium; fupereft vc ei deferatur fucceftio qui defun&o ca- riffimusfuiftecreditur. Isautem eft quigraducogna- tionis proxime defun: Et alibi cum de affectione erga propinquos egiflcc: Exhac animorum affechone, fu b d l r, ieftamenta commendationefque morientium nata funt . Am- brolius quoque: Eft etiam ilia probanda liber alit as,vt pro¬ ximo* feminis tut non defticias. Succeffio autem ab in- teftarodequa agimus, nihil aliud eft quam taciturn teftamentum ex voluntatis conietftura. Quod de bo¬ nis nouiterquasfttis diximus ea naturaliter proximis deferri, idem locum habebit in bonis paternis aui- tftque, ft nec ipft a quibus venerunt,nec eorumliberi extent,ita vt gratis relatio locum non inueniat. XI. Hxc verb quae diximus quamquam natural! conie£turae maxime funt confentanea, non funt ta¬ mers. iure naturae neceftaria; ac proinde ex diuerfis caufts voluntatem humanam mouentibus, vayari fo- lent pa£lis,legsbus, moribus: qui fubitionem in lo¬ cum in nonnullis gradibus admittunt, in aliis non admittunt; alibi diftinguunt vnde bona veniant, ali¬ bi id infuperhabent. Eft vbi primogeniti plus poft- genius rertint, vt apud Hcbraros: eft vbi inter fe sequnntur. Eft vbi agnatorum liabetur ratio, eft vbi £c i* DE IVRE BELLI eognati quilibet cum agnatis tantundem ferunt. Eciam fexus alicubi momentum habet, alicubi non habet. quaslongumeftet exfequi,necinftitutinoftri. Iilud tamen tenendum eft, quoties voluntatis ex¬ pire fli ora indicia nulla funt, credi quemque id de fua fucceftione ftatuifte,quod lex aut mos habetpo- puli, nontantum ex vi imperij, fed ex coniedtura, qute etiam in eos valet quorum in rpanu eft fnmmu'm imperium. Nam & hi probabiliter creduntur in re¬ bus fuisacquiflimum iudicatle, quod autlegibus fan- xerunt ipfi,aut moribus prob snt, in iis dico rebus * in quibus de nullo ipforum damno agitur. xi i. Sed in regnorum fucceftione diftingui de- bentregna qute pleno modo poflidentur, & in patri- moniofunt, ab his qute mod-um habendi. accipiunt ex populi confenfu. quo de diferimine egimus fupra. Priorisgeneris regna diuidipoihmt etiam inter ma~ rcsScfcxminas, vt invEgypto Sc Britannia olim fa¬ ctum videmus :necadoptati minus yens 1 bens fuc- Sjiiuft.beii, cedent ex praefumta voluntate ,vt luguitha nothus elfffiod fed adoptatusfucceftit in regno Numidico : ficut&in is qua; Gothi & Langobardi armis qu^fteranr, tioncm vafuijfTe legimus. Imo etiam ad cos pro - svlrrmi poftefforisregnum perueniet, qui pri— mum regem fanguine non attingunt,ft talis fucceffio • in iis locis recepta fit. x 111. Quod fidibtumfitne diuidatur regnum,nec cui cederedebeat exprelfum fit, vt quifque natu eft maximus,mas aut fcemina,regnum habebk.No/^V- WF 7B» 7 iuj , inquit Hferodotus. Mos omnium populorum eji vs juft. lib, 11 , n4m max imus imperium habeas* Apud Trogum Pom- regm Paul, Diac, lib, v i, cse - gefi. Iangob. a U O p ximo; AC P A CIS, LIB. II. xi 9 peium , j4rtaba%tnes maximus natu at at is priuilegio re¬ gnum fibi 'vindicabat: quod & ordo nafcendi , (ftp natura ip fa gentibus dedit. Idem alibi ius gentium vocat; quod intellige nifi pater aliud iuflerit, vtPtolemaeusapud eundem Trogum. Quiautem in regno tali fuccedit, coheredibus tcnebitur pro ipforum partibus atfti- mationemrependerCjfi & quatenus id fieri poteft. xiv. At ea regna quaz populi libero conlenfu fa- <5ta funt hereditaria,ex prrefumta popuii volunratc deferuntur. Praefumitur autem populus id voluifle quodmaxime expedit. Hincprimumilludnafcitur, vt ni aliud lex aut mos ferat ( ficut Thebis Boeotiis xegnun* fuifie inter mares diuiduum ex Oedipodis filiorum hilloria apparet,) indiuiduum fit regnum, quia id ad tuendum regnum & ciuium concordiam plurimum valet. XV. Altcrum, vt fucceilio /let intra eos qui de- fcendunt aprimorege:eaenimfamilia obnobilita- temeleda cenfetur, eaque finita regnum redire ad populum. xvi. Tertio, ne fuccedanr nifi qui nati funt fe- eundum patrias leges:non naturalestantum,quiaad contcmtum patent, quorum matrem pater iufto con- iugio dignatus non eft,&praeterea quia minus eerti habentur: at in regnis expedit populo haberi maxi- mam certitudinem quae haberi poteft ad vitandas controuerfias: fednec adopuui, quia nobilitas ge¬ neris vere rcgij magis reuerendos efficic reges, maior-- que de eis Ipes concipitur : Eft in iuuencis , eft in equis patrum Hot. qaarfc Virtus. od * %ViJ. Quartum, vt inter co^ quipariter in he- Ee ij 2.20 DE IV RE BELLI reditatem admitterentur,fiue quia vnius funt gr»- dus, fiue quia in parentum fuorum grad'um fucce- dunt,praeferantur mares fceminis jideo quod mares turn ad bella^tum ad alias imperij partes magis idonei foeminis cenfentur. xvi ii. Quintum^vt inter mares autinterfcemina^ vbi mares deficiunt,prasfcratur natu maximus;qubd isiudicio aut perfedtior iam elfe, aut prius futurus creditur. Quia verb hasc aetatis prasftantia tempora- ria eft duntaxat, fexus autem perpetua, ideofexus 'prserogatiua potior eft quam astatis. SicTrogus dixie ad filiam pertinuifle Medorum imperium>qubd nul¬ lum Aftyagi virilis fexusgenuserat. Sic ante Heracli- darum imperium apud Lacones Eurotas fueceftit fauf.lib.in. Sparte filia, aut eius liberi,vtTyndareo Helenas li- beri,quia mares filij non extabant, &£uryftheoin j^ycenarum imperium fucceftit Arreus eius auun - lih.u: cuius, notanre Thucydide. Vnde&illud intelligere datur .quanquam liberi nonnullis gradibus paren- tum praemortuorum vicem impleant, id tauten dun¬ taxat intelligendumd vt capaces lint iuxta easterns,, falua tamen fexus primum, deinde astatisprasrogati- ua inter capaces. Nam qualkas fexus,&xtaus,qua~ tenus in hac re a populo confideratur, itaperfonas adhasret;vt auelli inde nequeat. x ix. Quasritur an regnum, vbi hunc in modum defertur,pars fit hereditatis. Et verius eft efie here- ditatem quandam, fed feparatam ab aliorum bono- rum hereditate,qualis heredicas peculiaris in feudis quibufdam, emphyteufi , iure patronatus & iure prascipui quod dicitur confpicitur. Vnde fequitur, vt regnum ad eumpertkieat qui& bonorum fieres Ac P A CIS,. LIB. II. *2,1 cflepoffit fi velit, fed ftavtetiam fine bonis &eorum onere poflit adiri. Ratio eft,quia populus regnum voluiife creditur quam optimo iure deferri nec quicquamei.usrefert here'ditas arege adeatur necne, cumheredita-rium ordinemnon obhoc elegerit,fed vt certiquid eflet,&reuerentiaconciliaretur ex fan- guine: fimulque ex genere & educatione fpes eflet praeclarae virtutis , & regni poffelfor regnum magls curaret animohufque defenderet,fi idipfum iis elfec relidurus quos ipfe ob acceptum beneficium,aut ob caritatem maximi faceret. xx. Vbiveromos fucce.dendi dinerfus eft inallo- diis& feudis, fi regnum non fit feudale, aut certe primitus non fuerit, etiamft poftea hominium pro eo pneftctur, fucceditur ex lege, qua in allodiis fuc~ cedcbamr tempore regni inftitutL xx j. . In iis autem regnis quae primitus data funt in feudum abeo qui plene do.minus erat,fequenda eritlexfuceeftionisfeudalis jnon Temper Langobar- dica ilia quam perfcriptam habemus, fed quae in gen- te quaque recepta fuit qu.o tempore data eft prims veftitura. NamGothi,Vandali, Hunni,Franci,Bur- gundioncs, Angli } Saxoncs,nationes omnes Germa¬ nic#, qui partes optimas imperij Romani hello oc- cuparunt, fuas finguli leges,aut mores de feudis non minus quam Langobardi habuerunto- XXii. F re quells autem in regnis eft alia qucedam fucceffio non hereditaria , fed qua; linealis dicitur, in qua obferuari folet, non ius illud fubitionis in locum qua; repraefentatio dicitur, £ed ius tranfmit- sendifuturam fucceffionem, quali delatarn, lege fti- licetcx ipe, qii# nihil ex fe & naturaliter operator^ E e iij XXI D E I VRE BELLI i ft’dcTo * us q u0£ ^am vcrum excitante'. quale fcilicct ius eft in ’ his quae ex ftipulationeconditionatadebentur: itavt hoc i pfum ius in pofteros ex primo rege venientes ne- ceflario tranfeat,fed ordine certo, vtprimum voceni tur liberi vltimi poCcfForisprimi gradus, tam qui vi- uuntquamqui mortui hint: turn verb inter viuos&: mortuos ratio habeaturfcxus primum, deinde gratis; Morruorum autem ius ft pramaleat tranfeat ad eos qui abipfisdefcendunt,pari rurfum inter paresprae- rogati'ua fexus, ac deinceps setatis, faluaque femper tranfmiftione viuorum in mortuos. Si liberi eius de- ftnt,venitur ad alios qui proximi funt, aut fi viuerent eftent, hmili tranfmiftione & inter pares in eadem *, linea obferuato difcrimine fexus & aetatis,ita vt ob fexum & aetatem nunquam tranfeatur de linea in lineam. Cui confequenseft vt ftliaexfiliopratferattn? hlio ex filia,& Elia ex fratre Elio ex Cor ore, item Elius maiorisfratrisfratri minpri,atque ira in exteris. Hxc „ eft fuccdhoregniCafteilae.adcuius exemplum etiatn Couar. t.r. . G>. J I praa.q c.38. maioratus iura ineo regno conftitutalunt. Succellio- primog.Hifp. ms autem hums Imealis argumentum, li lex & ex- cmpladefint, fumipoterit ex ordine qui in publicis ccetibusferuatur. Nam ft in eo ratio haheatur linea- rum,idftgnum eritfpemalege in ius animatam, ita vtamorientibus in fuperftites tranfeat. Haec autem eft fucceftio.linealis cognatica,in qua feeminae & foe- minis nati non excluduntur, fed poftponuntur in eadem linea, ita vt etiam regreffus ad eas fit,fi pro- piores aut pares cetera mares aut ex maribus defe- cerint. Fundamentum autem huius fucceftionis,qua- tenus ab hereditaria differt, eft fpes populorum de optima cducatione eorum qui fpem regni habent jC.8, AC P AC IS, LIB. II. u 3 iuftiftimam ; quales funt quorum parentes ft viue- rent effent fuccefluri. xxiii. E1Lalia linealis fucceflio agnatic-a.dun- taxac marium ex maribus;quae ex nobiliflimi regni exemplo fucceftio iuris Francici vulgb appellatur. Hxc quatenus a cognatica difFerc in hoc maxime introduda eft, ne per foeminarum matrimonia ad peregrinam fanguinem imperium deuenirec. In v- traqueautem linealifucceflione in infinitum admit- tuntur etiam qui ab vltimo pofleffore remotiftimo' gradu diftant,dum aprimo rege defcendant. xxiv. Poflunt & alij fuccdlionum modi intro- duci, aut populi voluntate, aut etiam eius qui re- gnum itain patrimonio habet,vt alienate podit.Li¬ cet enim exempli caufaconftituere,vtqui fibiquo- que tempore faturi funt proximi fuccedant in re- gnum,ficut apud Numidas olim,puro tali ex caufa, fratres lib eris vltimi polfefToris prafterebantur. Nec Stwb0J!VI ' ita dudum eft cum apud Afros Maroci & Fella: reges idem eft; vfurpatum. Atque hoc in dubio obfer- uandum in HdeicommifTo quod familiar relinqui- tur, verier eft fententia.Romanis quoque legibus eongruens, quanquam eas interpretes alio detor- quent. His bene cognitis facile erit relpon'dere ad l .Cumitale- controuerfias de regnorum iure,quaeob differentes feicommlffb". lurifconfultorum fententias difficilhmae putantur. couarT*’ XXV. Primum quaeritur an filiusapatreexhereda- j^^ 38 * xi poftitjVt ne in regnum fuceedar. In quo diftin- c.&a^ ’ guenda funt regna alienabiliajd eft/patrimorrialia a non alienabilibus. Nam in alienabilibus dubium non eft quin exheredatio procedat,cum a bonis aliis nihil diiferant: arquc ideo qua: leg, bus aut modbus- . XXTZ. L. Lucius Ti- tius § Lucius Titius.D. dc leg 5 .1 Filio. §. Seio. D. de adim. leg. Hoftienfis & alii in c. licet, de voto. it 4 DE I V RE BELLI obtinent de exheredatione, hie quoque habebunt locum :& fi null# proferantur leges auc mores,ta- men naturaliter licita erit exheredatio vfque ad ali- menta, aut etiam fine ea exceptione fi crimen morte dignum filius admiferic, auc alioquigrauiterpecca- uerit,&fic vnde ali poftit. Sic R.uben a Iacobo ob culpam priuatus eft iure primi natus, Adonia regno a Dauide. Imo etiam pro tacite exheredato habebi- tur,quigraue crimen commiferic in patrem,fi nulla funteondonatac culpas indicia. Sed mnonalienabili- bus,quanquam hereditarijs,idem non procedet,quia populusviamquidem elegichereditariam, fedhere- ditariamab inreftaro. Mulcominusprocedet exhe¬ redatio in lineali fucceftione , vbi nulla imitatione hereditatisex dono populi regnum peruenit ad fin- gulos prasferipto ordine. xxvi. Similis eft qu asftio, an abdicaripoffit re' gnum,aut ins fuccedendi in regnum. Ec quin pro fc quifque abdicare poftit non eft dubium: an & pro liberis magis controuerfumj Ted quod eademdiftin- dlione expediri debet. Nam in hereditariis qui ius a fe abdicagin liberos nihil poteft transferre. A t in lineali fiicceflione patris fadum nocerc non poteft liberis natis^quiafimul atque exiftere cceperunt ius proprium eisquaefitum eft ex lege: fed nec nafeituris, quia impedire non poteft, quin ad illos quoque fuo tempore ius pertineat ex populi dono. Neque obftat de tranfiniffionc quod diximus. Eft enim ea tranf- miftio neceftaria,non voluntaria,adparentesquod attinet. Iilud intereft inter natos&nafcituros,quod nafeituris nondumquasfitum fit ius,atque ideo au- ferri iis poftit populi voluntate, fi etiam parentc s AC PAC1S, LIB. II. us quorum intereftius ad filiostranftre, iris dlnd remi- ferint: quo pertinent ea qux de dereli&ione fupra diximus. xxvi r. Solet& hoequaeri, an de fucceflione. regni iudicare poffit, autrexquinunc regnat, aut populus per ft, aut per iu'dices datos. Negandum vtrumque eft dciudicioiurifdidionis. Nam iurifdidio non eft niftapud fuperiorem,non nuda ratione habita per- fonae, fed caufte fimul, quae fpe&anda eft cum fuis * circumftantiis. Eft autem caufa fucceffionis non fub- ieda regi nunc regnanti: quod inde apparet,quod rex nunc regnans nulla lege obligare poteft fuccefio- rem. Succeftio enimimperij non eft fubiureimperij, ac proinde manfit in ftatu naturali,quo nulla erat iurifdidio. Attamenftcontrouerfi iuris fit fucceftio, rede& pie facient quiius vindicant, ft de arbitris inter ft conucniant -, quod alibi tradabitur. Populus verb omnem a fe iuriididionem in regem, & regiam familiam tranftulit, nec ea durante vllas eius habet reliquias. Devero regno loquor, non de principatu. Attamen ft de primatua populi voluntate qusftio incidat, non abs re erit populum qui nunc eft, quique idem cum eo qui olim fuit cenfetur,fuum ftuper ea re fenfum exprimere, quiTequendus erit nifi fatis Patfr1Hj IT ; certoconftet olim aliam fuilfe populi voluntatem, iuft.iib.n. & ex earns quxfttum. Sic Euphaes rex Melleniis per- frat. Hotom. miftt difpicere quem ex regali Epitidarum genere de pdinTg! regnare oporteret: Et de Xerxis & Artabazanis con- q ' }I * trouerfia populus cognouit. xxviii. Vtadalia veniamusjfiliumqui anteregni adeptionem natus eft in regno indiuiduo prxferen- dum,ei qui in regia forcuna natus eft,in quauisfuc- Ff iztf ■ DE IVRE BELLI ceftionis fpecie verum eft. Nam in regno .diuiduo baud dubie partem feret, vt in bonis ceteris in quibus nunquam diftinguitur quo tempore lint quanta. Quiautem partem ferret in diuiduo , & in indiuiduo aetatis priuilegio prakerturiquare &feudum fequi- tur filiumqui ante primam veftituram mtuseft. Sed 6c in lineali fuccefTione fimul atque regnum quaeft- tum eft,fpes aliqua parta eft liberis antenatisrnam * fac alios poftea nacos non effejnemo prius natos ex- cludendosdixerit. In hocautem genere fucceflionis j fpes femel parta ius facit, nec ex poll fa£to cellar* nili quod ex fexus priuilegio fufpenditur in c-ogna- tica fucceffione. Obtinuit hxc quam diximus fen- tentia in Perlide inter Cyrum 8c Ar/icam , in lu- dxainter Antipatrum Herodis magni filium & eius fratresjin Hungaria cumGeifla regnum a diit,8cia Germania, non line armis tamen , inter Othonem primum & Henricum. xxix. Quod autem Spartce aiiter fa¨egimus, ex lege propria eft eius populi, quae ob educationem magis accuratam natos in regno praeferebat. Idem: acciderepoteritexpeculiari lege veftituneprimxuae, fi imperium detu r in feudum vafalio & cx eo nafei- turis.-quo argumento nixusvidetur fuilfe Ludouicus aduerfus Galeatiumfratremin controuerfta ducatus Mediolanenfis. Sed & ft a populo regnum nouiter delatum eo modo fuerk, poll nari potius erit ius; quod Xerxes vrfilfe videtur aduerfus Artabazanerm quod oi eft , gratia magis quam iure valuit. Tua-i'^e h x xx ‘ ^ T dc , le ^ P , . 1 . 1 ,P . 1 . tutonbus. m his enimyincctqui lexuatit aetateerit potior. Xxxm. Addit nepotem ex filio filiae praeferri: rede,ob fexum fcilicet; cum hac exceptione, nifi quadlio fit in ea regione qure etiam inter liberos gradum folum fpedet. xxxiv. Adijcit minorem nepotem ex filio praj- 1 ferri nepoti maiori ex filia; quod in lineali cogna- - tica fuccefiione verum eft, in hereditaria non item, nifi lex fpecialisoftendatur. Nec ratio allegata fufti- cit, quia pater huiusillius matrem fuerat exclufurus: id enim eueniftet ob prxfrantiam mere perfonalem qux non tranfit. xxxvM Quod addit,verifimilius fibi videri,vt ne- ptis ex filio primogeniro filium excludat, in regnis jhereditariis recipi non poteft, etiam admifia in vi- cem mortui fubitione: ea enim efficit, vt capax fit fucceflionis: fed inter capaces valere debet fexus Mefcas priuilegium. vi.hift.Po% xxxvi. Atque idco in Arragoni# regno filius fo- foris filix fratris prxlatus eft. xxxvil. Eundemque ad modum in regnis here- Afffia.c.i. ditaiiis goftponenda erit filia fratris maxirai natu, fratri regis natu mmork Aguirr. apo!» DE IVRE BELLI Cap. VIII. De ac^uifitionibus qux vulgo dicuntur iuris Gentium. ''■ (: ■' J ; ‘\ « I. Malta diet iuris gentium qua ftproprie loquamur talia nan i I. Fifces & feras ftagnis aut viuarijs inclufas in dominie ejfe iure naturally contra quam iure Romano proditum eft- Hi. Feras ft aufugerint non dejinere eorum ejje qui ceperantfo re tie agnofei pofint. lv. Foffepo anper inftrumenta acquiraturquomodo. v. Ft fera regum fint non ejfe contra ins Gentium . v r. Rerum aliarum hero carentium quomodo acquiraturpof- fefio. 0 v i r. Theft urns cut cedat naturaliter: & legum circa hoc va~ rietas. VII r. JJa* iure Romano de infolds & alluuionihus font prodita % nec naturalia ejfe^nec mis Gentium. IX. Naturaliter infulam in famine & alueum exficcatum eim ejfe cuius eft ftumen aut pars fluminis , id eft gopuli . x. Inundatione naturaliter dominium agr 't non amitti. x I. i^Allmiones quoqne in dubio ejfepopuli: x i r. Sed concejfas eJff^cLTTx } fi ue crepundia,qualia feimus habuilfe ccruosquofdam & accipitres 3 atque LWara»ie»; inde agnitosSi dominis redditos. Requiritui^utem poff.' corporalis qusedam pofTefiio ad dominium apifeen- dum -,atque idco vulneraflenon fufficiqvt rede con¬ tra Trebatium placuir. 1 v. Sed pofledio ilia poteft acquiri non folis ma- nibus 3 fedinftrumentis,vt decipulis,retibus 3 laqueis 3 dumduoadfinr^primum vtipfa inft rumen ta fint in noftra poreftate, deinde vtferaira inclula fit. vtexire L.iniaqnea. ftio deapro quiin laqueum incident/ y. Hxc ergo locum habebunt fi lex nulla ciuilis ^notw intcruenerit: Valdeenim fallunturrecentiores Iurif- f' dccimis r nequeantrfiint enim naturalia non fimpliciter, fed pro certo rerum ftatu, id eft fi aliter cautum non fit. Germanise autempopuli cum principibus ac regibus bona quaedam effent affignanda , vnde dignitatem fiiam fuftinerent,fapienter exiftimarunt ab illis rebus poiiint, cuiulmodi iunt res omnes qua; in dominium nullius peruenerunt. Potuit autem lex etiam ante coim. ; n 5 occupationem harum rerum dominium transferre, cum ad dominium producenduria lex fola fufficiat. damno cuiufquam tribui X. Ill, ftjprL diximus, nifi quatenus plerumque pate^Lgh-vs^atur. At ft probabili ratione de eo con- ftaret,cur non partus ex parte ad turn pertineatni¬ hil poteft afferri. Nam & patris partem efl'e quod na- fcitur certum eft. Plufiie verbde patrc, an de matre habeat inter Phyftcos difputatur. Xix. Si ex alienamatenafpedemquisfeciflet,Sa- biniani dominium eius elle volebant, qui materia: fuiflet dornmus-, Proculus eius quifpeciem feciflet, quia per eum efl'e ccepiflerquod ante non exifteret: arrepfa tandem eft media fenrentia, vt ft; reuerti ad priorem fpeciem materia poftet, materia: dominus- remhaberet; ft nonpofler,turn ishaberetqui fpeciei' eftet.audtor. Quod ipfum improbat Connanuss y Si.L.iu,c.g. hoc vnura videri vulr,plufne fit pretij in opere an in. . materia, vt quod pluris eft id prxuakntia ft}a quod minus eft ad fie trahat , argument© eorum qua: a Ro¬ manis quo que Iurifeojofiikis. de acceftione tradita. funt. At ft naturalem veritatem refpicimus , ficut confufis materiis commumonem induci pro rata eius quod quifque habeat.; Romanis quoque Iurif- confukis placuitjqukres. alium exitum naturaliter reperire non poterat; ita cum res conftent. materia M Cpecie tanquam fuis partibuSjft alterius fit materia, alterius fpecies* fequitur naturaliter rem cbmmu- nem fieri pro rata eius quanti vnumquodque eft. Species enim parsed fubftantiae,nonfubftantia totat quod Vlpianus vidit,cumdixit mucata forma prope^f^-^ interemtam fubftantiam. D.adexfeib, x & Vt autem qui; mak fide mateiiam islienam ^4°. A attre&anr,fpeciem perdant>eft.quidem noniniqus ffib?' ad Hh &4& DE IV RE BELLI conftitutum., fed poenale, atquc ideo on naturale. Namra enim poenas non determinate 1 per fe dominia aufcrt, quanquam naturaffcer pcena aliqua digni funt qui delinquunt. xxi. Vtveroreimaioriacquiratur res minor, quo fundamento Connanus nititur, naturale eft fa; ius habebit foli dominus, quod & Sequoia? placuit„ xxiii* Bonae fideipofTeifor, vt frudu? omnesex AC PA CIS, LIB. II. 24? rcfuos faeiatquos percepit,naturaleftidemnon eft y : fed hoc tantum vt ius habeat,impendiain rem fada & operam vtilem imputandi, ac pro iis deduccndi frudus perceptos;imo & cxcantes,fi alitcr non fiat ei reftitutio, retinendi. xxiv. Atqueidemdicendum videtur dc malasfi- dei pofTeffbrc, vbi lex pcenalis non intercede, ftew- l .ruaiD.i .gniuseft t a\tVzuluslunfconfuUus>etiaminprtdonif per* ac ' pe£ ' 1 ' fona baberi rationcm impehfkfum 5 non enim debet petitor ex aliena iaffura lucrum facere. xxv. Vltimus acquirendi modus qui iuris gen- tium dicitur eft per traditionem. Atqui fupra dixi- l sifewu*. musad dominij tranfiationcm nacuraliter tradirio- Jom! 4<<1 ' Kr ’ nem non requiri; qupd Sc ipfi Iuriiconfulti in qui- bufdam cafibus agnofeunt^vt in re donata vfufrudu T du ™; , O u a ■ rr t L. Cum here- rerenrojaut in eum coilata qui poliideat, aut com- des.D.dc* c . mo da ram feruet j in iadis miffiUbus; imo etiam ante D, de farci*. adepram poftc/fionem nonnullis cafibus nunc quo- aSS?' que tranfit dominium, vt fiereditatis, legatorum, rei £•**°" ai *» donate ecclefiis & piis loeis, aut ciuitatibus, aut caufa qusfubmi* alimentorum,bonorum quorum vniuerfalis focietas um.i.&u; concrada eft. D ' piofQcio? xxvi. H«cideoannotauimus,nequis repertaiu¬ ris gentium voce apud Romani juris audores ftatim id ius intelligat quod mutari non poftic: Sed diiigen- ter diftinguat naturalia prseeepta ab his qua: pro certo ftatu funt naturalia, & iura multis populis feor- fim communia, ab his qux focietatis humane vincu- lumcontinent, Carterum illud feiendum eft, fihoc lure gentium improprie dido, autvnius etiampo- puli lege incrodudus fit modus acquirendi, fine dif- criminc ciuis Sc peregrini, iam indequoque exteris Hh ij a 4 4 DE IVRE BELLI ius nafci: & fi iuris eonfecutio impcdiatur, iniuriam etiam talem quae iuftam belli caufam praebere poflit. Gap. IX. Quando imperia vel dominia definant. r. Dominium & impeiwm toili fublato eoqui fits habuit ,%$$ exifientefuccejjore: i r. Sic & im familu extinBa familia: III. Sic& popult [i'popului ejfe dejin at: iv. £>Jtod ft^fublatis partibus necejfarijs-, v. Sub la to cor pore toto populi: Y r, Sublataforma qua ejkpopttlw .* v i r. Non etiam migratione: v i i i. A at mutato regimine: vbi de loco qui debeatut nouo regi aus. populo Uberato. 1 x. JpjtidJipopuli vmantur ? x. Jputjjl'diuidaturpopulm r xi. Cuiua nunc fiat qua Romani itnperij fuernnt , nec alienate apparent. XII. Deiure heredum. XIII. De iure viffiiresi Vo modo primitus acquirancur, & quomodo tranCcant cum dominia priuata, cum imperia J fads dmmus. quomodo definaRtjVideamus. Et qui* dem derelidione definere obiter fu- pra demonftratum eft,quia- voluntate ceflantenonmanet dominium.. Eft & alius defincn- di modus > fublato fubjedo in quo eft imperiumvcJ dominium, ante alienationem fcificet velexpreiTa/ii, yel tacitam, qualis eft in fucceftionibus abinreftata, AG P ACIS, L IB. II. i 4 y Qitare fiqua perfona, nulla edita voluntatis fignifi- catione, nullo confanguineo relido moriatur,omne ius quod habet intent, ac ptoinde ferui (nifi lex humana impediat) erunc liberi: populi qui in dicione eius fuerant fuiiurisfient, quia nonTunthxc luina- tura occupabilia : nifi libertatem fuam vitro defe- rant. res autem alke fient occupantis. ii. Idem dicendum fi familia defecerit quae ius aliquod habebat. hi. Idem fi populus. Dixit liberates, & poll eum De P ace: Iulianus imperator,eiuitates efle immortales, id cftL.Rerum. d effe pofie,quia fcilicet populus eft ex eo corporum de vfuG ' generequod exdiftantibus conftat, vnique nominiAch.st«.ad fubjedum eft,quodhabet vtPiutarchus;fpi- ritum vnum,vtPaulusIurifconfultus loquitur. Is au- rem (piritus fine gfi$ in populo eft vitx ciuilis con- fociac oplenaatqueperfeda■,cuiusprima produdio eft ftimmum imperium , vinculum per quod refpu- blica cohaeret,{piritus vitalisquein totmillia traliunt, vtSenecaloquitur. Plane autem corpora hsec-artifi-ckmid.*? cialiainftar habent corporisnatural'is. Corpus natu- rale idem efie non delink particuiis paulatim com- mutatis vna inanente fpecie, vt Alphenus ex Philo r.Propone- r 1 ■ 1- rr ■ 1 IN • batur.de m- lophisdilierit. Atque ideo commode mterpretan- didis, dum , quod ait Seneca, neminem noftrum -eundem Ep.js. effe in fenedute qui fuit iuuenis,vt de materiaTola inrefligaturjquomodo Heraclitus dixerat,citante Pla- tonein Cratylo & Seneca dido loco,in idemfluinen bis nos non defeendere :quod rede fie corrigit Se¬ neca : Manet idem fluminii nomen, aqua tranfmijja eft. Sic, t§£ Ariftoteks flumen popnio comparans dixit iviPoi,^ jflumina cadem vocari quanquam aliafubcat Temper Hh iij Aoo.i .it. TLQ.iil Lib. xvi t. jet, gsft. i 4 (S DE XVRE BELLI aqua, alia decedat. Nequcvcro manetnomcn inane* fed & t%t( ilia quam Conon definit e&r mous* ktIkLuj ,Philo 'Trp&jfj&TiMi ozW^ci, Latini quoquc fpi- ritumvocant. Sic ergo popuIus,audore Alpheno& Plutarchode fera numinis vindida, idem hoc tem¬ pore putatur qui abhinc centum annis fuitjCum ex illis nemo nunc viuat. Ee hincortus mos loquendi, vc populum qui nunc eft alloquentes ei tribuamus qu£e eidem populo ante multa ftecula acciderunt,vt viderc eft turn apud hiftoricos, turn & in libris facris* vc Marci x.5. Ioh. vi.31. vn.15). z.t. Ad. v 11.38, Sic apud Taciturn Antonius Primus Vcfpafiano mili- tans militesTertianosveterumadmonet,vt fuhjM, Antonio ‘Tarthos } fub Corbulone Armmios repuliJfentJZx odio itaque,non ex veto apud Taciturn Pifo negat Athenienfesfui temporis,efle Athenienfes,quippe tot cladibus extindos, fed illuuiem nationum. Nam externa ilia acccfliodc dignicacc force aliquid detraxerat, populum alium non fecerat. At ficut particularum mutationoneiftcit,vtpopuluseffcde* ' finatquifuit,nc perannos quidcm milledamplius, ita fieri pofifc vt intercat populus negari non poteft, Fitautem hoc dupliciter,interim corporis 3 zut inte r* itu/peciei hue Ipiritus quem dixi. iv. Corpus interitvel fubiatis fimul partibus fine quibus corpusfubfiftere nequit,vel fublata corporis ratione. Ad priorem modum refer populos mari abreptos,vt Atlanticae populos,tcftePlatone,& alios quotumTertullianusmeminit,item eos quos terras motushaufttpenitus,aut chafma; quorum exempla font apud Senecam & Agimianum Marcellinum, Sc alibi :& qui fponte internecioni fe dederunt,vt Si- AC P AC IS, LIB. II. 2 47 Died. iyi. Bibl. donij &Saguntini. Ex antiquo Latio l i 11. populos fine veftieiis interiifle aitPlinitis. Quidfi ex talipo- 1. Sicui. $. < & 1 . r ' r —. r * tit. D. quae pulo tam pauci luperiint, qui populura raccrc nc- cuiufq. vni- qucant?iam po terit in illis fubfiftere dominium quod uuf; populus habet ad modum priuatorum : non liquid L.inbeiio. populo, vc populo competic. quod & de collegia dK^T’ fentiendum eft. V. Corporis ratio tollitur ft ciues aut fponteob pcftilenciam aut feditionem a focietate difeedant; aut vi ita diftrahantur,vt coire non poflint,quod bel- lis accidit interdum. vi. Species interim fublata,automni, aut perfetfta iuriscommunicate, fiue ftnguli perfonalem quoque feruitutem fubeant,vtThebani ab Alexandro ven¬ din',BrutijaRomanispublicisfcruitijsmancipati,fiue care ten ta imperioexuantur. Sic de Capua narratLi- tib.xxr*. uiusplacuiflb Romanis, vttartquam vrbsbabitaretur; corpus nulIumciuicatis > necfenarus,necpiebisconci'- lium,nec magiftratus efle, fed fine confilio publico, fine imperio mulcitudinem , cui praftetftus Roma miflus ius redderet. Itaquc imaginem reipublicx nullam Capuas relibtam dicit Cicero priore ad Popu- lum contra Rullum. Idem dicendum de populis in prouinciaeformam redatftisritem de his qui alteriusTheoiv.hHi. populiditionem fubierunt. Sic Antiochia Laodicean fuppofita a Theodofio, 5c Byzantium Perinthiis datum. i.T.hid. Vii. At verb ft loco migrauerit populus, fiue Ilo *’ ljI ’ <,,jr} fponte obinediam,aut aliamalajftue coa6tus,vtpo¬ pulus Carthaginienfisbello Punico tertio,fi fpecies quae dixi maneat,populus elfe non delink, multoquc minus fi muri tantum vrbisdifiedi funt. i 4 B de ivre belli Viii. Nequerefertquomodogubernetur,regi6ne/® an,plurium,anmulticudinis imperio. Idem enim eft populus Romanus Tub regibus, confubbus, impera- toribus. lino etiamfi pleniffimoiure regneturpopu¬ lus idem eric qui ancea erar cum fui eftec iuris,dum rex eiprofit, vc caput iftiuspopuli,non vt caput alterius populi. Nam imperiumquodin rege eft vtin capite, in populo manet vt in toto,cuius pars eft caput :at- que adebrege fi eleduscft,autregis familia extinfta, ius imperandi ad populum reait, vc fupra oftendi- a.c.j.poi. iib. mus> ]sr e q ue eftquQjj Ariftotelemliicmihiquis ob- iiciat, qui reipublica? forma mutata negat eandem eife ciuitatem, ft cut, in quit, harmonia non eadem eft vbi a Dorico modo in Phrygium tranfitur. Scien¬ dum enim eft vnius rei artificialis plures effc pofte fpecies,ficut legionis fpecies vna eft qua regitur^Itera qua militar. Ita ciuitacis fpecies vna eft,conIbciacio iuris atque imperij j altera, relado partium inter fe earum quae r-egunt, & qure reguntur. Hanc fpe£tat Politicus, illam Iurifconfukus: quod nec Ariftote- lem latuit cum ita fubiicitrd» ier.b exfoiuenda jint no - min a necne ,mutatd gubermndi forma . aha wfeftio eft arris fcilicet alterius quam cum PoJitica non con- fundic Ariftoteles, ne quod in aliis culpat admittat ebe- fyotg&it ‘^uo5,ab vno traftandige- nere ad alterum tranfitum faciens. Non defink de- bere pecuniam populus rege fibi impofitoquam li¬ ber debebat: eft enim idem populus, & dominium retinet corum qux populi fuerant,imo&imperium infe retine t,quanqu am iamnon excrcendum acor- pore fed a capke vnde parata eft refponfio ad con- trouerfiam ex fadto nonnunquam agitatam, quo. AC P A CIS, LIB. II. M9 loco inconuentibusfedere debeat qui fummum im- peiium in populum ante liberum accepit ; eodem ni- mirum quo ipfe populus. lie viciflimqui regis fue- rat locus, cum populus liber implcbit. ix. Quod ft quando vtiiantur duo p6puli ,non amittentur i.ura,fed communicabuntur,ficut Sabi- norum primo, deinde Albanorum ius in Romanos transfufum eft, Sc vna fa ’On izS Jbdtei, CCM’ ’On TtS 0(M10\ If) rrajj , inquit Thucydides: Non enim vt ferui,fed vt pari 1 ' iure fnt dimittuntur. Rex Tullius apud Dionyfitimf L - Halicarnaftenfem : $ q 6k ^jotxh rfy” dTr^pratti ds afcLFrJjov V tpvnuii vc/xi[Mt % y-re ctA»%V vte cTi^ov &’ llfjuhv, Vt omnino matrices vrbes colonijs imperent,quafi nature lege^idvero nos nequeve- rum ntque aquum arbitramur. XT. Nobilis eft Sc ilia quasftio apud hiftoricos Sc iurifconfultos, de his qua; Romani imperij fuerunt cuiusnuncfintrmukiea nuncelfe voluntGerrnanici fiueregnijVt olim vocabatur ; fiue imperij ( vtro au- ■ • li 1J» DE IV RE BELLI tem nomine appelles ad rem non refcrt) Sc nefcio quam furrogationem huius imperij in illius locum fibi confingunt, cum tamen Aotum fads fit Germa- niam magnan^id eftTranfrhenanam,totam fuiffe extra complexum Romani imperij. Mifii non prz- fumenda videtur mutado aut tranftado mCi ccrtis documentis probetur. Quare Sc populum Roma- num eundemeffe dicoqui olim fuit, quanquam ex¬ traneorum acceflione admixtum, Sc imperium penes eum manfiffe, tanquam penes corpus in quo diet ac viueret. Nam quae olim iure potuit facere populus Romanus antequam Imperatores Romani regna- rent, idem facicndi iushabuir, vtquifque Imperator mortuus erat, alio nondum exifteme: mo Sc eledio Imperatoris ad.populum perdnebac'i & al.quoties a populoper fe,aut per fenarum facta eft:quaeaurem a legiombus modo his,modb illis Bebanc elcdiones y non crane ratx ex iure legionum (’mam in vago no¬ mine ius certum die non poterat) fedex approba- tione populi. Cum his non pugnatquod Antonini conftitutione quotquot in orbe Romano funr, dues Romani effedi funr. Conftcud enim ea conftiturio- ne func fubdici Romani imperij., ea iura qux olim habebant colonix Sc municipia,& prouincim togatae, vt Sc honorum participes effent, Sc iure Quiritium vterentur -.non vt in aliis populis, itidem vc in po~ pulo vrbisRom^e fons imperij efiet:quod facere in poteftatelmperatorum non fuit, qui habendi impe¬ rij modum ac caufam mutare non potuerunt. Nec quod ImperatorespofteaConftanbnopoliquamRo- mx habitare maluerunt,de iure populi R omani quic- quamimminifit. fed tunc quoque eledioncm fadam AC P A C I S, L IB. II. 151 apartefuiqux Conftantinopolihabitabat, vndeBy- zantinos Quirites vocat Claudianus, ratam populus totus habuit: iurifque fui monumentum noncenuc feruauit in vrbis Cux prasrogatilra, 6c in honore con- fulatus alilfque rebus. Quare iusomnequod hi qui Conftantinopoli habitabant ad eligendum Impera- rorem Romanum habere poteraru, pcndebat avo- luntate populi Romani: 6c cum illi contra mentem ac morem populi Romani femina: Irenes fubiifient imperium, vt alias caufas omittamus,merii:b populus Romanusillam conceffionem hueexprelfam hue ta- citamreuocauit,&per fe Imperarorem legit, ac voce primi ciuis,idefi:£pifi:opifui( quomodo&inludai- ca republica rege non exiftente prima erat fummi Pontificis perfona) pronuntiauit. Fuit autem hare eledio perfonalis in Carolum Magnum , 6c quof- dam eius fuccefiores: qui ipfi ius imperij quod habebanr in Francos, vt &in Langobardos, a iure imperij in Romanos, vtnoua ex caufaquasfito, folli- citediftinxerunt. Pofteavero diuifo Francorum po- pulo in Occidentalem qui Galliam nunc obtiner, 6c Orientalem qui Germaniam hue Alemaniam te¬ net (duo Francorum regna vocat Frifingenfis) cum populus Francorum orientalis eligendo fibi reges facere ccepidet ( nam 6c ad id tempus Francorum regum fucceffio quad agnatica,non tarn a iure certo, quam a populi fuffragiis pependerat) p’acui t populo Romano,quo certius prarfidium haberet,regem non proprium h bi fumere, fed eum quern Germani fe- ciflent; ita tamen v|pius fibi aliquod retineret pro¬ banda: velimprobanda:eledionis, quantum fcilicet earesadfe perriHebat. Hccc quoque approbatio per Ii lj t S i DE IVR.E BELLI epiicopuni edici &c folemniter teftata fieri pecu- jiaricoronationefolebat. quare ex eledione feptem principumqui Germanic corpus referunt,qui kdus eft ius habet imperan'diGermanis fccundum eorum mores:ex approbarione verbpopuli Romani fir idem rex, aut Imperator Romanus, aur,vt hiftorici Gepc loquunrur, rex regni Italia: : arque eo titulo Tub fie habet quaecumque populi Romani fuerunt , neque padionibus ,autdere!idi occupatione, aut vidoriae lure in a!iorum popuiorum imperium concefferunt. Vnde lllud quoque intelligi facile poteft , quo iure epifcopus Romanus vacante imperio, inueftituras tribuat feudorum imperij Romani, quia ficilicet in populo Romano,tali tempore iibero^primasobtinet. Solent autem quae fiunt corporis alicuiusper primam perfonam corporis nomine expediri.,vt alibi quoejue diximus. Neque verb maleCynus Sc Raynerius tra-- didere,/i imperator Romanusmorbo auc capduitate impediretur fungi imperio,pofie ei vicanumdariab ipfo populo Romano. x i t. Heredis perfonam,quoad dominij ram pu- bliciquam priuati continuationem,pro eadem cen- fieri cum defundi perfona, certi eft luris. xi 11. Vidorautem vido quatenus fuccedat,infra ■ in effedibus belli explicabitur. AC P ACIS, LIB. II. *53 Cap. X. .De obligatione quae ex dominio oritur. I. obligatio reddenda domino rei aliena vnde & quails. II. Obligatio de reddendo co quod quis Uteri fecit ex aliens % qua multls exempli £ illujlratttr. hi. Bona fidei pojfejforem ad rejlituttonem non teneri Jl res perierit: IV. Eundem teneri ad reflituendos fmclus exf antes. v. Et confumtospiifialias confumturm non fuerit: VI. Non eos quos neglexitpercipere : VII. _ Non teneri eundem ad refritutionemreiquarts donauitalf cum diftinliione: viii. Necfi rent emtam vendiderit ,/imiliter cum difiinclione. . 1 x. Jpuando pretium aut eius partem feruare pofit qui rent alienam bona fide emit. X. Bern alienam emtam re flitui venditori nonpojfe. xi. Jfui rem babet cuius ignoreiur dominus 3 nemini teneri earn concedere. xn. Ob caufatn turpem aut alioqui debit am acuptum non ejfe refrituendum naturaliter. Xlii.' Refellitur fententia flatuens rerum quapondere, numero , menfura confront, dominium fine confenfu domini tratsjtre. S X p l i c A to quantum inftituto no- ftro fufficit,iure eo quod in perfonas* aut res nobis competit 3 videndum etiam quae exinde nafeatur obligatio aduerfum nos. Nafcitur autem haec aut e rebus exftantibus ( rerum no- mineiam comprehendamjetiam iusin perfonas qua vcilcnobis eftepoteft ) aut non exftantibus. E rebus L.Bonafiiks, D. depofiti. DE IVRE BELLI exftantibus obligatio htecnafcitur,qua teneturis qui rem noftram habet in fua poteftate,efficere quantum infeeft,vtin noftram poteftatem veniat.Quantum in fe eft dico; neque enim obligatur ad impoftibile, nequead reddendam remfuis impends : fed fndic are tenetur,vt alter recipere fuum poftir. Nam ficuc in rerum communium ftatu obferuanda erat^qualitas quaedam, vt huic non minus quam alteri rebuscom- munibus vti liceret;ita intro*du£to dominiohaec quad focietas inter dominos contra&a eft, vt qui rem alic- nam in fua haberetpoteftate, earn domino redderer. Nam ft dominij ea tantum fuifiet vis, vt pofeenti domino reddenda res efiet, nimis debile futurum fuifietdominium ,& nimis fumtuofa cuftodia. Ne¬ que hie confideratut bona quis an mala fide rei poffeffionem nadbus fit: alia enim obligatio eft ex de¬ lido,alia ex re.taccdxmonij deliCto fe liberauerant, damnato Phoebida qui Cadmeam Tfiebanorum ar- ccm contra foedusceperat, fed ipfi iniuftitiae accufati qubdarcem niliilominus retinerent. Quia verb haec obligatio tanquam ex contradu vniuerfali omnes homines tenet, &iusquoddam rei domino parit, eo fit vt fingulares contraCtus > quippe tempore pofte- riores.exceptionem inde accipiant. Inde' Iucem ac- cipit illud Tryphonini: Latre fyolia qua mihi abfiulit , pofuit apud Seium infeitm de malitia deponentis : f utrum Utroni , an mihi refit uere Seius debeat. Si per fe dantem , accipientemque intuemur } bac eft bona fidesvt commiffam rem recipiat is qui dedit: Si totius rei aquitatem , qua ex omnibus perfbnis, qua negotio iflo continguntur , impletur t mihi reddenda funt , quoi (male legitur quo ) faflo fcele- leiHjfmo ademta funt. Rede autem addic : Et probo AC P A CIS, LIB. II. i SS hanc effe iuflitiam , qua fuum caique it a tribait , not non diftrahatur ab 'vllius perfona iujliore repetitione. Iuftior nimirum eft repetitio domini ex iure illoquod ipfi dominio a^quamum diximus : vnde etiam illud le- quitur quod apudeundemTryphoninum eft,vtqui remfuam ignorans depofitam accepit, reddereeam non teneatur: 6c quod ibidem paulo ante qua^reba- tur de bonis depofitis ab eo cuius bona erant publi- cata, hinc potius quam ex eo quod de pcenarum vti- litateadfertTryphoninuSjdefiniendum eft. Nam ad domini] naturam nihil refert ex gentium an ex ciuili itire onatur : Temper enim fecum habetqureftbi funt naturalia, inter qua; eft ohligatio cuiufais pofteftbris ad rem domino reftituendam. Ex hoc fonte oritur il¬ lud quod abVlpiano eft proditum ,qui remalienam inuenir, eum ita ad earn domino reddendam teneri, vt hoc eft premium inuentionis petere non Reddendi autem funt & fru&us /aluis im- >e rebus non extantibus hoc humano generi placuiqvt ft tuexremcafadhises locnpletior,me rem nonhabente,in tantum tenearis,in quantum es fa- d:us locuplerior ;quia quatenus ex meo lucratus es, plus habes, cum ego minus habeam :introdu£ta au¬ tem funt dominiaad feruandam aequalitatem in eo fcilicet, vt quifque fuum haberet. Contra naturam ejje ait Tullius ,ex hominis incommodo fuum aagere com- modum. Et alibi : Illud natura non patitur s vt aliorum ffolijs noflras facabates , capias > opes augeamus. Eft buius didti tanta asquitas, vt multa hinc definiant Iurifcon- fulti extra legumprafcripta, lemper ad ipfam asqui- tatem,vt euidentiftimam, prouocantes. Ex adtu femi poftit. penfis. 11. L.Falfus. §. quid ergo. D. de furtit. Cain, ad Tk. 1. 1. 6i. Ait. 6. 1 . Item ve- niunt §. pra¬ ter hxc.D.dc petit, lrered. De Off. in. L Vxorma- rito. D. de donat int, fir. &vx. tf 6 D E IVRE BELLI inftitoris teneturqui praepofuit,itanifidenunciaue- ritneeicrederetur. Atetiamfifit fadadenunciatio, & feruusexeo contradupeculiumhabcagautin rem domini verfura (if, replicabittir de dolo. Ftdeturemm, cipiis, D. de ’ inquit Proculus, dolum malumfacere qui ex alien* iathtra lucrum quxrat. Vbidoli rnali vox id omne fignificar, l. Qnaqoatp; quod naturali iuri & aequitati repugn at; Qui matre iubenteprofilijdefenforefideiufiigaduerfusdefen- fotem mandati adionem non habet j nec proprie eius geffit negotium , quia contemplations matris fide.*, iudit. Attamcn ex Papiniani fententia dabitur adio negotiorum geftorum (vtilis ni fallorj in defenfo*- rem, quia pecnnia fideiufioris liberatur. Sic vxori cui maritus pecuniam donauir,quam ex legepofiec repetere , datur condiditia aut vtilis vindicatio in rem ex pecunia comparatam; quia, inquit VJpianus, locupletiorem eflemaritum negari nonporeft:&hoc quaniturquidexremulierispo/fideat. Si confirm fe- risnummos quosmihimeusferuus furripu&rat, pe- cundumqu*" culiares putans,condidio eo nominemihiaduerfus OTfcJc«n. te competit, quad res mea ad te fine caufa perue- L.fedmihi.p, ner it, Pupilii non tenentur commodati fecundum commoditi, i leges Romanas j ramen vtihs actio dabicar h pu- pillus locupletior fadus fit. Sic fi aliena res pigno- ri data & a creditore vendita fuerit, quantum ad creditorem , pro pretij accepti quantitate , libera- tur debitor .-quia, inquit Try phoninus, ex quali qua- li obligatione occafione debitoris redadum pre- tium ^quius debitori proficiet quam creditoris iu- cro cederet: fed emtori debitor tcnebitur ne ex aliena l. si me & iadura lucrum fibi quterat: nam & fi maiores frudus ~ ’ a pofieifore creditor abftulifict vniuerfosin quanti- tatem t. SeruUs.in Terf. fe L.TUfcriptu, §.t. dedift. pignorum. Tirium. D. de \ rcb. crcd. AC PACTS, LIB. IT. i# tatem acccpto ferre deberet. Similiter ft cum debi- rore meo,non tanquam meo, fed alienum debitorem putans egifti,&mucuam ab eo accepifti pecuniam, obligaris, non quia pecuniam tibi credidi( hoc enim nifi inter confentientes fieri non poteft) fed quia pe- • cunia mea quae ad te peruenit earn mihi a te reddi bo- num Sc aequum eft. Pofteriores quoque iuris inter- pretes adfada fimilia haec rede producunt: nempe Accin <*f- 1 , refc;iptum, vtcuiuslatitantis bonavenum lerant,cum excepno- nem haberet, is ad pecuniam ex bonis fuis redadam me&Titium! admittatur,6cvtquipecuniam patricredidit ad alen- dum filium,ii pater foluendo non fit,in ipfum fiJium bona materna habentem adionem fiabeac. His re- gulisduabus rede intelledis non difficilis erit reipon- fio ad eas quatftiones quae Sc a lurifconfultis Sc a an.1 'cdtli. Thcologis internum animi tribunal inftruentibus proponi Colent. 11 . t r T • rr rr wboRefh- hi. PrimumenimapparetbonaendeipoiieiJorem cuta.11.5q*. (nam malae fidei pofleftor vltra rei rationem ?x fado.IJnfrq.ii fuotenetur) nonteneri ad vllam reftitutionem fires perierit: quia nec res ipfaapudeum eft, neclucrum c -‘7- n -7* ex re. i v. Secundo, bona? fidei poflcftbrem teneri ad rc- ftituendos etiam frudus exftantes rei: dico frudus rei-, nam induftriae frudus etiam ft fine re non pro- cederent, rei tamen non debentur.Caufa huius obli- gationis eft ex dominio. nam qui dominus eft rei, idem naturaliter dominus eft fruduum rei. V. Tertio^bonae fidei pofteftbrem teneri ad reftitu¬ tionem & rei Sc fruduum confumtorum, fi modo a- ftas quoque tantumdem confumturus fuerat: nam in hoclocuplctior ccnfctur. Sic laudatur circa initia im- Kk Suet.c.i^. I. Qui vas. §. ulc.D.furti, L. Si Si rem. D dy>ec her. L. Sea & ll le¬ ge. D. eod. L. Si eura fer- uum. D dc reb. cted. L. Mater tua. L.Si manci- piara C. de tsi.vind. L. Su®. D. de eont, emt, L. i, D. de cui aii L quorum res iadu fcruatas funt: quia & qui rem alio- qui perituram feruauit, in hoc videtur locupletior. x. Odauo, eumqui rem alienam emit,non pofle earn reftituere venditori,vt pretium feruet, quia ex quo resin eius fui t poteftate, ram, vt diximus, coepit obligatio reftituendi. xi. Nonb,eum qui rem habeat cuius dominus ignoratur, non teneri naturaliter earn rem pauperibus dare :quanquam valdehoc pium fit, & rede multis in locisconftitutum. Ratioeft.quia ex dominio ne¬ mo ius habct praster dominum. Non efieautem, & non apparere tantundem valent quoad eum cuinon apparet. xi r. Decimb, naturaliter quod ob caufam turpem Tb.i.yt. authoneftam,adquamquis obligabatur, acceptum cai«. eft,non efie reftituendum. quanquam hoc quoque J““a/c. r * v non immeritb legibus quibufdam introdudum eft. pcciatum * Ratio eft quia ratione rei nemo tenetur, nift res fit I>Sara 2II aliena. hie autem dominium tranfiit ex prioris do- j* 6 * mini voluntate. Aliuderit fi in ipfo accipiendi modo vitiumfuerit, putaextorfio. hoc enim eft aliud obli- gationisprincipium de quo hie non agimus. x 11 r. Addamus & hoc mendose a Medina tradi- De Reft. qn. turn,rerum alienarum in nos dominium tranfire fi¬ ne confenlu domini, fi res fint tales quas pondere, Kk ij 10. 16 o DE IVRE BELLI numcro & menfura aeftimari foleant. Nam res eius generis fun£tionem quidem recipere dicunfur id eft reftitui po(leper id quod genere idem eft, fed* ita demum fi con fenfus precedent, aut ex lege aut more priced! (Te intelligatur, vt in muruo jaur etiam/i res, • vtpote confumta,exhiberi nequear. At extra talem confcnfum, vel expreflum, vel praefum turn, & extra necefticatem fun&io ifta locum non habet. r i. 11 . hi. iv. V. VI. VII. VIII. IX. X. XI. XII. XII I. XIV. Cap. XI. De promiflis. Refellitetr fententia ftatuens ex prmifiu m naturaliter non eriri. K^JJfertienem nudum non obligare. PoUicitationem naturaliter obligare, fed inde alteri ius non nafci. Jguidftpromifium vnde alteri ius oritur. Requiri ad hoc in promittente vfum rationis: vbi diJUn- guitur ius naturde a legibut ciuilibus circa minores. Promfio err antis an dr quatenm obliget naturaliter. Promftonem ex metu obligare ,fed qui metui catfant de- dit teneri ad liberandum promijforem. id quod promittitur, vt promifiio valeat, oportere in pote- fate fit prominent is*. An promifio ob caufam vitiofam valeat naturaliter , per difitnilionem explicate. fihtid fentiendum de promfione facia ad confequendam rem tarn ante debit am. Modus valide promittendi per nos ipfios. Modus valicte promittendi per alios; vbi dr de legates man- data excedentibus. E xercitoria dr injlitoria obligati ones qaatenus ex iure natu¬ re procedant, vbi dr iuris Romani error natatur. Ad pumftones validitatem acceptationem require. AC PACIS, LIB. II. % 6i X v. Aft accept ado innotefcere deteat promijori } per dtjlinttio- nem explicatur. Xvi. Reuocari promifmiem pojje mortuo ante acceptationem cui promijjum erat. xvii. An & internundo mortuo ,per dtJlin£iiones explicatur. xvm. An reuocabilis Jit promijiio acceptation per alterum fada 3 per diJlirMiones explicatur. xix. Onui promijfo adijci quo temporepoflit. xx. Jjhtomodo conualefcere pofit inualida promifiio. xxl. Promijiiones Jine caufa , naturaliter non ejfe irritas. xxn. JJuifaffum alienum promijitad quid naturaliter teneatur, Erdvxit nos ordo adobligatio- nem quaz ex promi/To oritur: vbi fta- tim fe nobis obijcit vir eruditionis minime vulgaris FrancifcusConna- Lib nus. Is enim hanc defendit fenten- Lib tiam,iure nature ac gentium ea pa&a qux non*habent ozwdt\a.ypia, nullaminducerc obli- gationem : honefte ramen impleri li modo tabs res ftquam praeftare etiam citra promifium honeftum ac virtuti alicui congruensfuerat. Adfert autem pro fententia fua non tantum Iurifconfultorum didta, fed & rationes has: quod non minor fit culpa eius qui temere nulla de caufa pollicenti credit,quam eius qui vanitatem adhibuit promifiionis:deindequdd for- tunis omnium magnum immineatpericulum fi pro- miflo,quod faepeex oftentatione magis quam ex vo- Juntate proficifcitur, aut ex voluntate quidem, fed ieui ac parumconfiderata,tenerentur homines :po- flrcmb quod iuftum fuic aliqua honeftati cuiufque relinquere, nec ad necefiitatem obligationis exigere: turpeeflepromifianonimplere, non quod iniufte id Backed quod detegatur promiifionis leuitas. Tufiij Kfc iij lit DE IV R E BELLI quoquevtitur teftimonio, qui dixerit nec promifla Fernanda qua: fint iisquibus promiferis inutilia, nec fi plus tibi noceantquam illi profint cui promiferis. Quod fi res integra non fit , vult deberi non quod promiffum eft, fed quod intereft : ca^tcnim pada, quam ex fe non habent vim, earn accipere, auc cx contradibusquibusiniunt,autadijciuntur, aut ex rei traditione: vndenafci partim adiones,partimexce- ptiones, Sc vetitam repetitionem. Quae verb pa&a vim obligandifecundum leges habeant,vt padta fti- pulata&alia quredam, habere earn legum beneficio, quarumeaeftefficacia, vcquod per fe honeftum eft id efficere poftinr etiam nece/farium. Verum hxc fententia,itageneralitervt ab ipfb efFertur accepta, confiftere non poteft. Primum enim fequitur inde inter reges Sc populos diuerfos,padorum i# quamdiu nihil ex iis praftirum eft, vim e/Te nullam, prxferrim iis in locis vb.i nulla cerra forma fcdcrum auc fpon- fionumrepertaeft. Turn verb ratio nulla reperiri po¬ teft, cur leges, qua quafi pa&um commune Punt po- Rhet.i.ij. puli, atque hoc nomine vocantur ab Ariftotele Sc icgibus° ' Demofthenc, obligationem padis poftintaddere, voluntas autern cuiufquc hoc omni modo agcncis vt fe obliger,idem non poft]t,pracipue vbi lex ciuilis impedimentum non affert. Adde quod voluntate fufficienter fignificata transferri rei dominium po¬ teft, vt ante diximus. quidni ergopoftit transferri Sc ius in perfonam , aut ad transferendum dominium (quod ius ipfo dominio minus eft ) aut ad aliquid agendum, quippe cum in adiones noftras par ius habeamus atque in res noftras ? Accedit his fapien- tum confenfus: nam quomodo dicitur a Iurifcon- A C P A CI S, L IB. 11. ltfj fultis.,nihil effe tam naturale quam voluntatem do- mini volentis rem fuam in alium transferrc ratam haberi,eodem modo dicitur nihil effe tam congruum de rer - diuir ' fidei humane quam ea qute inter eos placuerunt dc feruare. Sic edi&umdepecuniaconftituta,vbi nulla in conftituente debendi caufa pl'tecefferat prater con- fenfum,fauere dicitur naturali asquitati- Paulusquo- que Iurifconiultus eum ait natura debere quern iure Li.De* gentium dare oportet, cuius hdem lecuti lumus : quo L. Cumam- inloco primumvox.oportet, neceffitatem quandam moralem fignificat: neque verb admfttendum eft quod ait Connanusjfidemfecutos noscenferivbi res integra effe defiit: agebat enim eo loco Paulus de condibtione indebiti, quse ceffat ii ex qualicunque padto folutum quid fit,quia iamante re adhuc inte¬ gra, naturae ac gentium iuredari oportebat, etiamft kxciuilis ad prxfcindendas litium occafiones auxi- Jium fuum non prxftabat. M. aqfem Tullius in oifi- Deoeu; ciis tantam promiffis vim tribuif ,vt fundamentum iuftitia: fidem appellet, & Platonici fatpe iuftitiam Vocant *a fyctt, quod fidelitatem tranftulit A puleius : Ap.de piato- acSimonides iuftitiam definiebat,non modo acce- nt ' ptum reddere, fed & verum dicere, Sed vt bene res r - ds int^igaturjdiftingucndi funt diligenter tees gradus \oqpendi de rebus futuris qua: noftree funt potellatis, autforeputantur. ii. Primus gradus eft affertio explicansde future animumqui nunc eft: &adhanc,vt vitio careat, re- quiritur veritas cogitationis pro tempore prarfend, nonautemvt in ea cogitations perfeueretur. Habet enim animus humanus non tail turn naturalem pa¬ ten riam mutandi coniilium, fed & ius. Quod ii in i <4 DB IV RE BELLI mutationefentent'arvitiumfitaliquod,vt accidie,id noneftintrinfecummutationijfed ex materia, puta quia prior fententia erat melior. 111. Secundus gradus eft, cum voluntas fe ipfam pro future tempore determinatjCum figno fufficien- te ad indicandam peYfeuerandi neceftitatem. Ec hxc poilicitatio dicipoteft,quaefepofitalege ciuili obii- gac quidem, aut abfolute, aut fub conditions, fed ius propriumalteri nondat. Multisenimcafibuseuenit, vt obligatio fit in nobis, & nullum ius in alio; ficut in debito mife’ricordiae & gratiar reponendar apparee, quibusfimile eft hoc debitum conftantiar fiue fide- litatis. Itaque ex tali pollicitarione res pollicitantis retineri,aut is ipfe qui pollicitus eft ad implendam fidem cogi iure nature non poteric. iv. Tertius gradus eft vbi ad determinationem talem accedit fignum volendi ius proprium alceri conferre: quxpeifedtapromiflio eft,fimilem habeas effe&umqualem alienatio dominij. Eft enim aut via ad alienationem rei, autaiienatio particular cuiufdam noftrar libertatis. Illucpertinent promifta dandi, hue promifta faciendi. Eiusquod dicimus infigne nobis argumenrum prxbent diuina oracula,qux nosdo- cent Deum ipfiim, qui nulla conftituta lege ob^in- gipoteft,contra naturam fuam fadurum nifipro- miffa praeftaret. Neh. lx. 8. Hebr. vi. 18. 8c x. 2.3. 1. Cor. 1.19. x. 13.1. Theft. v. 2,4.11. Theft 111. 3. 1 1. Tim.11.i3. Vnde fequitur vt promifta prarftentur venire ex natura immutabilis iuftitiar, quar Deo 8c omnibushisqui rationevtuntur fuomodo commu¬ nis eft. Accedit iudicium Salomonis: Fiii mi , /squid Jbopondifti alteri t deftxifii externo •volas was : iUaqticatus es AC P ACIS, LIB. II. tc s 'verbis oris tui : captus es emmciationibus oris tui. Et hinc Hebracis promillio vocatur mps vinculum*,- & voro comparatur, Num. xxx.4.5. 6 . His cognitisnondif- ficulter refpondebimus ad Connani argumenta.Nam W Iurifconfultorum dida depadis nudis refpiciunt id quod Romanis Iegibus erat introdudum, qua: de- liberatianimi lignum certum conftituerunt ftipula- tioncm. NcquencgamusJfimiles efle in aliispopuiis leges. Quee lex ad id prajlandum nos quod alicui promi- fimus obligat ? ait Seneca de lege humana& promiflo J nonfolenniterfadoloquens. Polfunt autem natu- raliterdeliberatianimi alia efiefigna praeter ftipula- tionem, aut fi quid ei fimile ad adionem pariendam lex ciuilis poftulat. Quod autem fit ammo non de- liberato,idnosquoqueadvimobligandi non credi- mus pertinere quod &Theophraftus libro de legi- bus notauerat. imp & quod deliberato fit, fed non eo animo, vc ius proprium conccdat alceri, ex eo nega- mus ius exigendi cuiquam naturaliter dari, quan- quam non folam hinc honeftatem, fed &neceftua- tem quandammoralem nafei agnofeimus. De eo au¬ tem quod ex Cicerone adducicuragemus infra, vbi de interpretatione padoruin fermo erit. Sed quae ad perfedae promiflionis vim requirantur videamus. v. Primum requiritur vfus rationis: ideo & furiofi, amends, & infantis nulla eft promifho. Aliud cenfendum deminoribus. hi enim etfinon facis fir- mum iudicium habere credantur, vt & feminae, id tamen nec perpetuumeft.,necper fe fufficicadadus vimelidendam. Quandoautem puer ratione vti in- cipiat, non poteft certd definiri: fed ex quotidianis adtibusj autetiam cx eoquod communiter in quaque \De Beast ,10, i a DE'IVRE BELLI regione accidi^defumendum eft. Leges quidem el¬ udes iuftt rationemotae quafdam promiftionespu- pdlorum ac minorum irritas pronundant,aduerfus quafdam reftitutionis beneheium introducunt: fed hi effedusfuntproprij legis ciuilis, ac proinde cum iure nature ac gentium nihil habent commune j nil! quod quibus in locis obtinent, ibi eas feruari etiam liaturaleeft. Quare eciamli peregrinus cum ciue pa- eifeatur, tenebiturillis legibus: quia qui in loco ali- quo contrahit, tanquam fubditus temporadus legi- bus loci fubiicitur. Plane aliud critfiin maripadio fiat,aut in vacua infula, aut per licteras inter abfentes. Talia enimpada iure folo naturae reguntur, vr & pa- da eorum qui fummarn habent poreftatem, qua tales funt. Nam in his quae priuatim agunt, locum habent leges, etiam quae irritumadum faciunt,vbi.id in fa- uorem ip forum fit, non in poen am. Vi. De pa do errands perplexa fatis tradatio eft. Namdiftinguifolet inter errorem circa fubftanti^m rei, & qui non fit circa fubftantiam: an dolus caufam dederit contradui, an non : fuentne alter quicum adum eft doli particeps: fitne adus ftridi iuris.an bonae hdei, Nam pro ha rum rerum varierare alios Antonin p.z. . X . , ., ... tit i c i 7 .§. actus irntos pronunnant icnptores, alios vaiidos contraatis.de quidem, fed vt arbitrio eius qui laefus eft tefdndi couar.de'eo- poflint aut reforffiad. Sed harum diftindionum traaibus q. pjeraeque veniuntexiure Romano, tumciuilivetere, 57- Mcdinac. X i r ■ dereft.q.3j. turn praetorio: quaedam etiam non lads verae aut ac¬ curate funt. At viam nobis reperiendaenaturali ve- ritati pandit quod de legum vi atque efficacia om¬ nium fermeconfenfureceptumeft,vtfi lex fundetur inpnefumdonealiqtuafadi, quod fadum reuera ita AC PA CIS,* LIB. II. 2* 7 Tenon habeat,tuncea lex non obliget,quia veritate ^ fa&i deficiente deficit totum legis fundamentum. conftit. n, 40, Quando autem lex in tali pracfumtione fit funda- ^i's!c'di'” ta, ex legis materia,verbis &circumftantiiscolligen- |“ r n ' 0 f faai dum. Similiter ergo dicemus, fi promifiio fundata fit ° in praefumtione quadam fabti quod non ita fe ha- beat, naturaliter nullam eius efie vim : quia omnino cou«. in c. promiiTornon confenfitinpromi(fum,nifi fubqua- dam conditionequae reipfanon exftitit.Qubd fi pro- miflor negligens fuit in re exploranda, autin Tenfu n r i- fuo exprimendo,& damnum inde alter pafius fit,te- nebitur id refarcire promifior,non exvi promifiio- nis, fed ex dam no per culpam dato, de quo capite in¬ fra agemus. Si verb adfueritquidem error, fed in quo fundatanon fuerit promifiio, ratus eritau£ aq unlit as locum habeat in attibus mere aut partim benefc’s. X i V. JUftomodo sfimandum rei prelum in venditione, & ex ’ quibus caujis iujt\ crefcat aut minuatur. X V. Jpumdo natura liter per fell a fit vendttio: & quando do¬ minium tranfeat. XVI. Monopoha qua fim contra m. natura, aut diligendi legem. Mm ij J 17 nalis a/Hmatio fatten da in contracttt auerji periculi, fine ajjecurationis, xxiv. 'ualis in fiocieiate, vhi mult at eius fjecies eyplicantur. xxv. De fiocietate nauali. XXVI. lure gentium inaqualitatem in quant confienfum efi,quoad attus exteriores non attendi: dr quo fenfiu id naturale dicatur ., Ctvvm humanorum qui ad alio- rum hominum vtilitatem tendunt, alij funt fimplices^alij compofiti. 1 1. Simpiices alij beneBei, alij per - mutatorij. BeneEci aut meri, au£ cum mutua quadam obligatione. Benefici meri, aut in prxfens abfoluuntur a aut in futurum prominent. In pnefens abfoluitur fadum vtile,dequo nihil loqui rjecefTe eft^quando vtilita- tem quidem park, fed nullum iuris effedtum: item donatio,qua dominium transferor, qua de reegi- musfupra cum de dominij acquifitionibus ageretur. In futuriMn prominentpromiffioncs turn dandi,turn faciendijde quibusiamiam egimus. Benefici adus cum obligatione mutua funt, qui aut de re difpo- nunt fine alienatione, aut de facto ira vt aliquis effe- dus fuperfir. Talis eft circa rem vfus conceftio,qui commodatiodicitur rinfadis pneftatio operas fum- tuofie, aut obligator^, qu^ diciturmandatum, ai- AC PACIS, LIB. II. 2.77 ius fpecics eftdepofitum, prxftatio fcilicct opera: in re cuftodienda. His autem adibus fimiles funt aduum promiftiones, nifi. quod, vt diximusjhx in futurum prominent: quod &de adibus iam expli— candis intelledum volumus. 1 r r. Adus permutatorij, aut dirimunt partes,aut communionem adferunt. Adus eos qui diremtorij funt rede diuidunt Iurifconfuiti Romani in Do vt des, facio vt facias,facio vt des: de quibus videri po- teft Paulus Iurifconfultus in I. Naturalis. Digeftis, Prxfcriptis verbis. Sed Romani ab hac diuifione eximunt quofdam contradus quos ipfi nominator vocant, non tam quod proprium habeant nomen (habet enim hoc&permutatio quam a nominator rum numero excludunt) quam quod ob vfum fre- quentiorem vim quandam & naturam accepiflent talem, qux eriam/i nihil eftet didum fpecialiter,ex ipfo nomine iatis po/Tet intcl!igi:vnde etiam certx de illis proditx erant adionum formula : cum in exteris contradibus minus frequentibus hoc tan- tumineflet quod didum erat,ac proindenon com¬ munis aliqua& vfitata, fed accommodata ad ipfum fadtim daretur formula qux ideo prxfcriptis verbis dicebatur. Obeandemcaufamvfus frequentioris, in eohuentiombusnominatis,(i requifita quxdam ad- effent,vt in venditione fi de pretio co-nueniffet,, etiam re integra, id eft antequam a partium altera prxftituxn diet aliquid,iniungebatur implendi ne- ceffiras: cum in illis ratioribus re Integra daretur pce- nitendi libertas, id eft impunitas, quia lex ciuilis vim coadricem ftibtrahebat illis conuentionibus, vtfola eontrahentium Me ftarenr. At ius naturx ignarat Mm iij Arift. v Eth, S. D. de con- txah. emr.I, i. 178 DE IV RE BELLI hsc difcrimina:neque vcro qui innominati abillis dicuntur contradus, auc minus funt nacurales,aut minus antiqui. imbpermutatio,qusinnominatis ac- cenfetur.emtione & fimplicior eft &antiquior.Nos ergo naturam fequcntes, contradus omnes direm- torios, nulio nominatorum auc innominatorum difcrimine , ad tria quae diximus genera reuocabi- mus. Dicemus proinde darivt detur ftatim quidcm remprore, veincaquae fpecialicerdicitur permuta- tio , anriquiflimum hauddubie commercij genus: auc pecuniam pro pecunia , quod collybum Grsci vocant, mercarores hodie cambium: aut rem pro pecunia, vc in emtione ac vendicioneraut vfum rei pro re: aut vfum rei pro vfu rei: aut vfum rci pro pe¬ cunia , quod p oft remum locatio condudio dicitur. Vfus autem nomine hie intelligimus turn nudum vfum, turn eumqui cum frudu coniundus cd,fiuQ is fit ccmporariusjfiuc perfonaiis, fiuc iiereditarius, ftue alio quouismodo circumfcriptus.vt apudHe- braeos is qui durabat ad annum lubilsum. Datur verb,vc interpofito tempore tantundem, &genere idem detur, in rnuruo, quod locum habet in his,qua? pondere,numero, menfura conftant, ram rebusaliis quam pecunia. Fadi cumfado permutatioinnume- ras habere poteft fpecies pro fadorum diflerhtate. At facio vt des, aut pecuniam, atque id quoque in fadis quotidians vtilitatis locatio condudio dici¬ tur , in fado prsftandae indemnitatis circa cafus jypvtuitos aueriio periculi, vulgo aifecuratio, qui contradus olim vix cognitus nunc eft inter rece- ptillimos; aui vtdes rcm,aurvfum rei. i v. Adus autem communicatorij, aut fada com- AC P A CIS, LIB. II. 2.79 municant, aut res, aut hinc res,indc fada ad v tilita- temcommuncm, quas omnia veniunt focietatis no¬ mine : in quo genere comprehenditur & bellica fo- cietas,qualis ilia apud nos frequens nauium priua- tarura coitio adueiTus piratas, aut alios inuafores, quam vulgo Admiralitatem nuncupant,Graeci avf/,- •Trhoiat vocant. V. Mixti autem adus fynt, aut principaliter, aut per acceffionem alterius. Sic*li fciens rem maioris emam quod plus eft in pretio alteri conddfiem, partim donatio erit, partim emtio: fi fabro pecu- niampromittam vtdeluoauro mihiannulos faciat, partim emtio erit, partim condudio. Sic & in fo- cietate accidie vt alter fadum pecuniam, alter pe- cuiiiam tantum contnbuar. Et in feudali contradu rcifeudalis conceftio beneficium eft, padio autem militaris operas pro tutela, eft facio vt facias. Quod Hi onus penuonis accedat, eatenus mi feet ur cum em- phyteufi. Foenus quoque nauticum mixtum quid ell cx contradu mutui&periculiauerffi vi. Per acceffionem ad alterum adum fit mixtio , vtinfideiuffione&pignorisdatione.Nam fideiuffio, linegotiumfpedesquod inter ftdeiufTorem& prin- cipalem debitorem geritur, plerumque mandatum eft: Gnnegotium quod inter creditorem & fideiuffo- rem qui nihil recepit geritur,videtur adus mere li- beralis: fed quia*contradibus onerofis accedit, indp cenferi folet. Pignoris quoque datio per fe videtur adus liberahs, qua detentio rei conceditur. fed IiasCL.Labeo.D. quoque naturam trahitex contradu cui fecuritatcm deverb *^ * • ' ’' * vii. Omtxcs autem ados alijs vtilcs extra mere L. t. D. dc aft. emt,& venditi. Cie. de Off. hi. Off. it, c. i o. Tk.1-1.78, art. j.Bal.I, x. de aed. ed. Couatr. ad c. peccatum. p. d.loco, 2.80 DE IVRE BELLI beneficos conttaduum nomine appellantur. viii. In concradlibus natura aequalitatem impe- rat,&ita quidem vt ex inaequalitate ius oriatur mi¬ nus habenti. Haecaequalitaspartim confiftit in adi- bus, partim in eo de quo agitur j & in adibus turn praccdaneis,turn principalibus. i X; Ad praecedaneos adus pertinet, quod is qui cumaliquocontrahitvitiajibi nota reide qua agitur fignificare debet: quo*d non ciuilibus tantum legibus conifttui folet, fed nature quoquc adus congruit. nam inter contrahentes propior quasdam eft focic- tasquamquae communis eft hominum. Atque hoc modo foluicur quod dicebat Diogenes Babylonius hoc tradans argumers turn, non celari omniaquae ta- centur-.nec quicquid tibi audire vtileeft idem mihi dicerenecefle efte,vtde rebus cceleftibus. najn con- tradus natura vtilitatis cauia rcperta propius quid- dam exigir.Bene Ambrodus:/» contrafltbus etiam 'vitU eorum qua'ueneunt prodi iubentur 3 ac nifi intimaucrit'uen- ditor,quamuis in ius emptorU tranfcripferit , doli aftione vacuantur. A t non idem dicendum eft de his quae rem non contingunt: vt ft quis fciat multas naues in cur fa efTe qua: frumcntumaduehunt. nam calc quid indi¬ car e eft quidem officiofum ac laudabile, Tape adeb vt omittinequeatnift vt caritatis regula violetut •, non tamen iniuftum,id eft non pugnans cumiure eiusqui- <:um negotium eft ritavt locum hichaberc poftit il- ludquod idem illc Diogenes non incommode dice- bat referente M. Tullio: Aduexi 3 expofui : vendo meum y non pluris qudm eaten:fortajje etiam minoris cum maior eft copia. cuifit inittrWi Non ergo generalirer fcquen- dum lllud eiufdem Ciceronis, celare cfle cum tu quod A C P A C I S, L IB. II. iSr id ignorare emolumcnd tui caufavelis cos quorum inrerfit fcire: fed turn donum id locum habet cum de iisagitur quasrem fubiedafn per fecorttingunt, vt fi domus Ci t peftilens, fi a magiftratu dcijci iuila, quae exempla ibidem videas. At vitiaeiquicumagas,no- ^‘ Je ta, vt fieruitutem tedium quasM. MariusGratidianus infiae * C.Sergio Oratae vendebat ab ipfo prius emtas^dici ni¬ hil attmet.fcientiaenim vtrinque par pares facit con- trahentes. x. Neque verotantum in intelledu rerum, fed& in voluntatis vfu quaedam contrahentibus inter fe ac¬ quaints debetur : non quidem vt fi quis anteceflit metus iufte incuftus,is demi debeat; id enim contra- dui extrinfecum eft :fed nequis incutiatur contra¬ hendi eaufa,,autfi incuirus eft, vt dematur. Quodta- menquam exceptionem ex iure gentium habeat,fuo loco videbimus. xi. In ipfo adu principali hxc defideratur tequali- tas, ne plus exigatur quam par eft. Quod in contradi- busbeneficis locum vix poteft habere. Nam fi quis inftit. de pro commodato aut opera in mandaroauedepohto vit. l.i.j si. exhibenda aliqtiid mercedulre ftipuletur, noniniu- adcpofitl” riamfaciet,fed contradum mi fee bit, id eft ex gratui- to efficiet femipermutatorium. At in permutatorijs omnibus lollicite id obferuandum eft. nec eft quod dicat quifpiam id quod pars altera amplius promittit donatum cenferi.Neque enim folet hie efle tales con- tradusineuntium animus, neeprtefumenduseftnifi appareat. Quod enim promittunt aut dant credendi funt promittere aut dare tanquam tequale ei quod aecepturi hunt, vtque eius asqualitatis rations debi— turn. Nn i. loco. Si’ueflr. in ■verba RelSu. p.i n. 7 . Th. t. z.£z, art, 6. z2l DE IVRE BELLI xir. Reftat tequalitas in eo de quoagitur, in hoc confiftens,vtetiamfi nec celatum quicquam fit quod didum oportuiqnec plus.exadum quamdeberi pu- tabatur, in re tamen deprehendatur inatqualitas, quanquam fine culpa partium,puta quod vitium-la- tebat, aut de pretio errabatur, ea quoque fit refar- cienda,& demendum ei qui plus habet reddendum- que minus habenti: quia in contradirid vtrimque- propofitum auc fuit,aut e(Te debuit, vt vcerque tan- tundem haberent. Lex Romana hoc conftituit non in quauis inxqualitate,minima enim nonperfequi- tur, imb& occurrendum cenfet multitudini litium, fed in (aris graui, vr qux dimidium iuftipretij exce- dic. Nimirum leges, vt ait Cicero, iniqua tollunt quatenusteneri manu polfunt, philofophiquatenus ratione &intelligentia. Hi verb qui legibus ciuilibus fubiedinon funt,id Cequi debent quod xquum c(fe jpfis ratio reda dictat'd mo Scilli qui legibus fubiedi funt, quoties de eo quod fas piumque eftagitut , ft modb leges non iusdant aut tollunt,lediuri dunta- xat ob certas caufas auxilium fuum denegant. Xiu. Sed notandum eft quandam rei atqualitatem fpedari& in conrradibus benehcis non quidem omnimodam vt in commutatoriis, fed ex fuppoft- tioneeius quod agitur, ne quis fcilicet ex bcneftcio damnum fentiat: ob quam rationem raandatarius in- ■ demnispraeftari debet afumtibus fadis &damnoin quod ex caufa rei mandate incidi|:&:commodata- rius rem tenetur refarcire ft periit ,quia non folius rei ratione domino tenetur - , id eft ex vidominij,quomo- do quiuis pofteflbr teneretur, vt lupra didicimus, led Sc ratione benefice acceptionis: quod ita verum eft AC P A CIS, LIB. II. 1S3 nifi omnino & apud dorainum fuiffet peritura. Hoc enim cafu nihil per commodatum domino abeft. Contra depofitarius prxter fidelitatcm nihil rcccpit: ideo fi perijt res,non tenebitur: non rei ratione, quia non exftat,nec locupletior eft, nec acceptionis ratio¬ ne, quiaaccipiendo beneficium non accepit,fedde- dit. Inpignore, vt & in locato, media viafequenda cft,vt qui rem accepit, nec de cafu quouis teneatur, vt commodatarius, &maiorem tamen diligetiamquam depofitarius prxftare debeat: quia pignorisacceptio eft quidem gratuita, fed accedere folet contra&ui o- nerofo. Qux omnia Rbmanis quidem congruunt le- gibuSjfed non exillisprimitus, fedexxquitatenatu- rali veniunt, Quare eadem apud alias quoque genres reperire eft. Inter cxteros apud Hebrxum Mofetn Alaimonidem hbro 1 1 i.Dudoris dubitantium capite 43. Spetftauirhuc Seneca cum dixit alios fidem clebere , alios tutdam. Adhanc verb formain dectcceris quoque contra&ibus iudicium eft faciendum. Sed general! tra&atione quantum inftituto noftro fufficit ablo- luta,fpeciales quafdam contraduum quxftiones per- curramus. x i v. Men/ura eius quod res quxque valeat maxi¬ me naturalis eft indigentia , vt Ariftoteles rede oftendit-.quodin permutationibus rerum apud bar- baros populos maxime fpedatur. Non tamen hxc vnicaeft menfura. Namhominumvoluntas 5 qux re¬ rum domina eft,multas res magis dcfiderat quam func neceftarix. Margaritis, inquit Plinius, pretium luxuria fecit. Et contra euenit vt res maxime neceft farix minoris ftnt propter copiam: Q^uod Seneca multis excmplisoftcndithbrodeBencfidis vi.cap.ij. Nn ij vu.Debene- Mor, Nic.' V.8. IX. 3;. I.Pretia D. ad 1. File. zS 4 DE IV RE BELLI vbi & hoc acidic: Pretium cuiufque rei pro tempore eft. cum bene ifla laudaueris , tanti funt quanto plum venire non pojjunt. Pauluslurifconfultus: Pretia rerum non ex ajfechi nec vtihtate fmgulorum , fed communiter fungun- tur. Hinc fir vt res tanti aeftimetur quantum pro ea communiter offerri auc dari foiet, quod vix eft vt non aliquam latitudinem habeat, intra quam plus minufve dariautexigi poftit,nifi vbi lex certum re¬ bus pretium f,vt Ariftoteles loquitur,id eft in pun&oconftituit. Incommuniautem illo pretio ra¬ tio haberi fo!et laborum&expenfarumquas merca- toresfaciunt: foletque fubitd^quoque mutari ex co- pia& inopia ementium,pecuniae, mercium. Ca^te- rum pofllmt &c quadam efie rei accidentia teftima- bilia,ob quae res licite fupra aut infra commune pre¬ tium ematur vendaturve, puta ob damnum confe- querfs, lucrum cefians, affedum pcculiarcm , auc (i in grariam alcerius res vendatur emaukve alioqui non emenda aut vendenda; quae ipfa accidentia ei. cum quo agitur indicanda funt. Eius quoquedam- ni aut lucri cdTantis ratio haberi poteft , quod ex pretijfolutionedilataaut anticipata nafeitur. XV. De vendirione & emtione nocandum etiam fine traditione ipfo contradus momento transfersi dominium pofie , atque id efie fimplicifiimum. ita Senecse venditio alienatio eft & rei fud iurifque fui in alium tranjlatio : nam & ita fit in pemiuratione.Quod fi adum fit neftatim dominium tranfeat, obligabi- turvenditor ad dandum dominium, atque interim res eric commodo&pericuio venditoris.-quarequdd venditio & emtio conftat praeftando, vt habere li- ceat&euidionem, item quod res periculo eftemto AC PACIS, LIB. II. 2.2s ris&vt frudtus adeum pertineant antequam domi¬ nium tranfeat, commenta funt iuris ciuilis, quod ncc vbique obferuatur : imo plerifque legum condito- ribus placuifle, vt ad traditionem vfque res commo- do & periculo vendicoris fit,notauitTheophraftus in loco qui apud Stobamm eft,vbi & multa alia infti- tuta reperias de folennitate venditionis 4 dearrhabo- ne,de poenitentia,multum differentia a iure Roma¬ no. lllud quoque fciendum,fi res bis fitvendita, ex duabus venditionibus earn valituramquaein fe con- tinuit prtefentem dominij tranflationem, fiue per traditionem,fiuealiter. Perhanc enim facultasmo- ralisinremabiit a venditore : quod non fitper folam promiflionem. xvi. Monopolia non omnia cum iure nature pu- gnant. nam poflunt inrerdum a fumma poteftate pexmirri iuftade cau/a & pretio conifituto. Poffunt Sea. priuatisinftitui, arquodunraxat compendia: cu¬ ius rei exemplum nobis illuftre prsbetIofephi hifto- ria cum is vice regia yEgypto prreeffet. At qui,vt in Velabro olearij, de compadto id agunt, vt res fupra pretium id quod fummum nunc efl in communi pretio,vendantur, aut vi, autfraude impediunt,ne maior copia importetur, aut ideo merces coemunt vt vendant pretio quod tempore venditionis ini- quumfit, iniuriam faciunt,atque earn reparare re- nentur. Quod fi alio modo impediunt inuebtionem mercium, aut ideo coemunt vt plans vendant,pretio tamen pro temporis ratione non iniquo , faciunt quidem aduerfus caritatis normam , quod multis euincit Ambrofius libro ofEciorum tertiO,fed pro- prie ius alterius non violanr. N n iij ite DEIVRE BELLI xvn. De pecunia fciendum, cam naturaliter fun- dionem recipere,non in materia Tola, nec in fpeciali appellationeaut forma, fed in genere raagis commu- ni., qua fcilicet comparator ad resauromnes autma- xime neceffarias:qu^adftimatio,fi aliudnon conue- nerit.facienda erit tempore ac loco foiutionis. Mi¬ chael Ephefius ad quin mm Nicomachiorum: m ’@n IpppldA tS’td ’On TV to/UtofiaLTds fJbi at yd/i/%jov, at eW tyiceu hs cbe d&i oim tus Sto/u9a. yjq d* otMo- 7 ftcet QrA c vo/Moiua. m\$ov ShooL/vfyjov vcf^v « ^ctdJov $ Girdiv I’a/jj. o/uu$ /u£fihov yt t?to yftj Si7 ws /ueTgca cLmS rp/ Xvs oLayo/idfiat ^rodzq. £)uod deindipentia acridity idem in nummo videre eji. Nam ficut ea non eadem fem- per, nec £nim alienis rebus aque femper, opus eft nobis , Jic nec nummus idem femper valet , fed mutdtur,&cumprius plus valuerit > poftea ant minus , aut nihil valet: diuturnius autem eft nummi pretium -‘toque vt men fur a aliarum qua comparantur rerum vti (olemus. Cuius loci hie fenfus eft: quicquid adhibetur inhoevt menfura (it rerum aliarum. debet elfe tale vt per fe minime fledatur. ta- iia autem funtin genere adlimabilium.aurum, argen¬ tum, ass. per fe enim ferine tantundem vbique, 5c femper valent: fed prout res aid, qiubus indigent homines,copiofx funt aut rar£,ita eadem pecunia. ex eadem fada materia,eodem pondere,nunc plus, nunc minus valet. Lu.d.Lo- xviii. Locatio & condudio, vt rede aCaio di-’ dum eft, proximaeft venditioni & emtioni, eifdem- que regulis confiftit. Refpondcnt emm pretium penfioni hue mercedi,& reidominium faculrati v- tendi. Quare ficut res domino petit, ita naturaliter can. AC PA CIS, LIB. II. 287 fterilitas, Sc alij cafus qui vfum impediunt,damnc> funt condudoris: neque eo minus locator ius habe- bit ad pecuniam promiflam ,quia ipfefacultatem v- tendi tradidit,qua: eo tempore tantumvalebat.quan- quam Sc legibus Sc padis immutari id poteft. Si ta- men locator^cum condudor primus.rc vti impedi- tuseflet,alij earn iocauerit, quicquid confecutus in- defuerit rependet primo condudorfneex re aliena fiat locupletior. xix. Et quod 4e venditione fupra diximus pluris rem vendi minonfve emi poflc, fi in gratiam alte- rius vendatur ematurve, alias non vendenda aut e- menda, idem Sc de re aut opera locata condudave intelligendum eft. Quod fivna opera pluribus vtilis eftepoftit, vt itineris fufeeptio, & locator pluribus ft in folidumfingulisoBlfrinxerit. ) pQterit de fingulis mercedem pacifei quarri ab vno exigerer, vbi lex non obftatrquia quod ill a opera fecundo quoque vrilis eft,extrinfecum eft contradui qui cum primo eft ini- tus,neque refpedu primi quicquamminuitdeaefti- matione. xx. Circa mutuum quaeri folet quo iure vetitae fmt v/urae:&quanquam iure naturaii vetitasefte re- ceptior eft fententia,contrarium tamen fentit Abu- ; n c. lenfis. Neque verb videntur argumenta qua: in alte-^ ram adferuntur partem talia efte vt affenfum extor- queant. Namquodde mutuodiciturgratuitum eiTe. s tantundem Sc de commodato dicipoteft:cum tamen pro vfu reipretium exigereillicitum non fit, fed effi- ciat vt contradus in aliud nomen rranfeat. Nec ma- gis vrget quod fuapte Baturafterilis eft pecunla.Nam Sc domos Sc res alias natura infiaecundas hominwm ■ij. Mat* . 171.Sc L,i I. p. de vfiifruftuear, rcr.quaevfil confuin. tue. z. ip. z88 DE IV RE BELLI induftria fruduofas fecit, lllud fpeciofius quod hie res pro re reddatur,vfusautem reia rediftingui non poflitjcum in abufu coniiftat,ac proinde pro eo nihil debeat exigi. Sed notandum eft cum rerum quae vfu pereunt, aut in alterius dominium tranfeunc, vfus- frudus Senatufconfulto introdudusdicitur,non ta- men efFedum, vt propriusvfusfrudus eftet, de voce ' vfusfrudusagiquaecerte fecundum ftiarn proprieta- temtali iurinon congruit; non tamen fequiindeius tale nihil eiTe,aut non xftimabile. 3 cum contra cer- tum fit, fi quis proprietario tale ius cedat,pecuniam pofle exigi eo nomine. Sic 8c ius illud non nifi pod: rempus cerrum reddendi pecuniam aut vinum,eft ali- quid aeftimabile: minus enim fioluit qui tempore mi¬ nus foluit. Quae veroa Catone, Cicerone, Plutarcho, &aliis contra vfurasdicuntifF,eareipiciunt non tarn quod intrinfecum ei eft,quam quod plerumque ei adeft,eamque confequitur. Sed quicquid fiac dere fentirelibeatjfufficere nobis debet lex a Deo Hebrseis data, quae vetat Hebraeos Hebraeis pecuniam dare foe- nori. Eft enim huius legis materia fi non neceftaria, certe honejfta moralirer, vnde 8c aliis maxime mora- libusannumeranir Pfalmo qui apud Hcbrazoseftde- cimus quintus,apud Latinos decimus quartus,& apud Ezechielem capitedecimo odauo. quae autem huius generis funt,Chriftianos quoque obligant, quippe vocatos admaioravirtutum fpecimina :&quae tunc officiahomini Hebraeoaut alioquicircumcifo (nam huius cum Hebraeo par caufa erat) praeftari iubentur, ea nunc praeftanda funt homini cuiuis,omni populo- rum difcrimine per Euangelium fiublatcr, latiufquc extenfoproximiintelledu:quodpraetercetera often- A C P A C I S , L IB. 11 . 185, dit infignis Chrifti de homine Samarita apologus. Itaque Latftantiusde officiis tra&ans hominis Chri- ftiani,»o» dabit 3 in(\uit, in vfuras pecuniam. hoc eflenim de alierns malts lucra capture. Ambrofius: Subucnirenon habentihumanitattsejls duriti#autemplus extorquere quam dederis. Ipfe Caefar Auguflus notauit aliquos quod pecunias leuioribus vfuris mutuati grauiori faenore collocaffent. xxi. Obferuandym tamcn eft efle quaedam qua; ad vfurae fpeciem aecedant, ac vulgo vfurae efte vi* deantur, cum tamen pa£ta lint generis akerius: vt de repenfando damnoquod facitqui pecuniam dat mutuam eo quoddiu pecunia careat:item de lucro oh mutui dationem ceflante, dedudo fcilicet incerto fpei, & labore qui fubeundus fuerat: Sic eciam pro iwpen/is ci us qui multis dat mutuam pecuniam, 6c in boepararam habet: 6cpro pcriculo amittendaefortis, vbi idonee non caiietur, ftquid exigitur, vfura verb non eft. K xxii. Leges verb humanae quae conceduntaliquid ftipulari pro vfu pecuniae, aut rci akerius;vt apud. HoIlandos iampridem conceftum eft aiijs quidem odlonumm os in centum, mercatoribus autem duo- decim pro vfu annali exigere , kquidem verb ftant intra compenfationem eius quod abeft , aut abefte poteft ,nonpugnant cum naturali aut diuino iure: fin cum modum excedunt, impunitatem praeftare poflunt, ius dare non poflunt. xxiii. Contrablus auertendi periculi, quern afle- curationem vocant,omnino nullus erit fi contrahen- tium alter iemd^ua agitur, aut faluamqubdefti- nabaturperueniiTe, autperii/Te Tciuerit: non tantiim Oo i*© DE IVRE BELLI ob paritatem quam exigit contraduum permutato- • riorum natura,fed quia propria materia huiuscon- tradus eft damnum iub racione incerti. Periculi au- temhuius pretium ex communi^ftimationepeten- dum eft. xxiv. In focietate negotiators, vbi confemir pecuniacum pecunia, fi pecunia: asquales fint, asqua- les efte etiam oportet partes in damno & lucro : fin, inasquales fuerint, partes quoque fient pro rata. At- ^•tieidcm habebit locum (i operas autsequales autin- , jequalesconferantur. Sed&opera cum pecunia, aut cum pecunia & cum opera,conferri poteft,vt dici foie r: ‘Tar pari datum hoftimentum ejl opera pro pecunia. Sedhax collatio non vno modo fif.nam aut opera confcrtur cum folo pecunia: vfu,quo cafu Tors do¬ mino peril, & ft ftdua eft domino falua eft; aur opera conferturcum ipfo dominio pecunia, quo cafu qui NaHsrr.iy.n. operamimpendit particeps fttfortis. In prima (peck i !0 .coi>arr. comparaturcum opera non forsjed periculum amit- ii!« var c,z, *• — l 9 l Lffl lib. ii. i. xendxiortis,&lucrum quodprobabiliter exea fpe- *>• » -3- rar | p 0Cerar> j n altera operas pretium habeturquaft fiord adiedum , & pro eo quod valet in ip fa forte partem ha bet qui operarn prasftat. Quod de opera diximuSjidem&delaboreac periculo nauigationis, Sc ftmilibus intelligi debet. Vt autemfociorumalk qurelucri fttparticeps, immunis damni,eft quidem practer naturam focietatis: poteft tamen ita conue- niri fine iniuria. fiet enim mixtus contradus ex fio- cietate& ex contraduauerfi periculi, in quo ita fier- uabitur asqualitas fi tanto plus luen feratquam alio- qui laturus fuerat qui in fe damnum recepit. Vt an- A C P A Cl s; LIB. II. if?! tern quis damnum fentiatfinelucro,ideo admitcen- dum non eft, quia ita naturalised focietati vtilitatum 7 . siiu.v«b» 1 r r . rn Societ s.i.q. communio , vt line ea nequeat loctetas coniiltere. z.Naua i 7 .n. Quod autem dictum eft a lurifconfuko non expreftis u^d.iodf partibus tequalcs intclligi, ita demum proveroha- ^ i a i j t L 1 x l x I * Ir * bendum eft ft qua: conferuntur lint aequalia. Info- Po > ir c tf - U 1 •L.fiaon.D. cietate autem vniucrlorum bonorum non id quod pio&«». hinc aut illinc obuenit, fed quod probabiliter fperari poterat comparandnm eft. xxv. In focietate nauali aduerfus plratas vtilitas communis eft ipfa defenflo: interdum & prasda. So- lent autemaeftimari naues,& qua: in naui funt, atque cx his fumma confici,vtdamna qua: eueniunt, in quK bus funt &i vulneratorum impeiidia,ferantur a domi- nis nauium & mcrcium pro parte quam habent in ea fumma. Ec hxc quidem c^ux diximus hadtenus ipft iuri nature funt confenranea. xxvi. Ncc in his iure gentium voluntario quic~ quam mutatum apparet-.vno excepto , quod inx^ qualitas rerum/in quam confenfum eft,vbi neemen- dacium interceftit, nec eius quod didtum oportuit reticentia,inadtionibusexterioribus pro a:qua!itate haberur: ita vt quomodo iure ciuili ante conftitu- tionem Diocletiani adtio in foro nulla dabatur ad- ueifustalem masqualitatem ,ita nec inter eosqui iure gentium folo fociantur exadtio aut coadtio fit eo no- ° • TT 1 • r . • • L.in cauCx mine. Hoc emm eitquod aic Pompomus,in pretio cognitive, venditionis & emtionis naturaliter licere fe mutub J^ s e . min0 ' circumuenire :vbi licere eft non quidem fasefte,fed ita permitti vt nullum contra proditum lit reme¬ dium in cum qui fe p%dto velit defendere. Natura- liter autem co in loco, vt & alibi interdum pofitum O o ij Sit I. I. Efh, i i.j. Ifi DEIVRE BELLI- eft , pro eo quod recepti paflim moriseft,quomod(> cm.».i 4. apud ApoftolumPaulum ipfa naturadocere dicitur viro turpe cfie comam alere, cum tamen id neque re^ pugnct naturae, & multos apud populos vfltatum fir. Sic idolorum cultores, non autem quofuis homines Cvai ju&TWteis, id eft naturavanosappellatfcriptor li- briSapientiae,& 'nW Qvoi cpyns Paulus Apoftolus, non tam ex fua quam exRomanorum,apud quos turn viuebar,perfona ioquens. Euenu$ poeta vetus : 7t)* Quod meditate diu durabilc fiet , amife, Jltcjue id naturam credo mortalibus ejje* Apud Thucydidem fimili notione diciturr^* tl/um x^nicnzoTZ U af^jpvnla bumana natura legumnji- Liusnoftru. ftrix. Sic Pomponius Iurifconfultus cum dixiftetius n.dcR.i. R omanumnor , p ar i eunciem in paganis StteftatoSc inteftaro decedcre } addidit earum rerum naturalitcr inter fe pugnam efle, cum tamen ea regula e folis Romano rum moribus pcndeat, neque apud alios po¬ pulos locum habeat,ac ne apud ipfos quidejn Ro¬ manos in militum teftamento. Euidens autem fuit v- tilitas eius quod dixi iuris imcoduccndi, ad prxci - dendas controuerfiasinfiniras, &,obinccrta rerum prctia inter eos qui communem iudicem non habent, inexplicabiles , quae vitari non poterant ft ob inae- qualitatem a pactis difcedere licuiiTet. H 4 DE IV RE BELLI xix. Quando irritant fit quod contra turamentum fit. x x. Superiorum aft its quid ptfiit circa id quod fibditm iurauit i aut quod fubdito iuratum efi , cum difiinftionihui ex- ponttur. Xxi. CHonita chrifii de non iurando ad quale iuramentum pr.oprie pertincant. xxn. Qua fides iniurata iuramcnti vim ex more babeat . PvDomncs populos, & ab omni xuo circa pollicitationes, promifla, & concradtus maxima Temper vis fuit iurifiurandi. Namvt Sophocles ait Hippodamia: Mens ex atari iureiurando filet, Vt bina diligenter euitet mala , Culpari amicu & Deos ojfendere. ©£ r. Nullum 'vinculum , inquit Cicero , ad afiringendam ft - dcm maiores nofiriiurciurando arflius eJJe 'voluerttnt. Hinc grauis poena penuris imminere nunquam non ere- dica: vt Heliodus dixit de iuramento: clades mortalibus 'vnde iMdueniunt >quoties fallaci petlore iurant. Itavc pofteritasetiammaiorumdelidta !ueret } quod aon nifi de grauiflimis criminibus crcditum: define fadtovoluntasquoquepoenamin fe accerferet quo¬ rum vtrumque Herodotus copfirmat narratione de iib.u: Glauco Epicydide,qui deliberauerat tantum an iu- ratam de depofito fidem falleret: vbi hoc carmen Pythiaeadfertidem Herodotus: At iuramento queedam efi fine nomine proles Trunca mantts t &truncapedes: tamen tmpete magns Aduenit , atque omnem vafiatfiirpemque domumqut. Et eatidem hiftoriam recitans I uuenalis ira coneiudi t: AC P ACIS, LIB. II. i 9S Has patitur pcenas peccandi fold voluntas. Bene Cicero : Eft iufturandum affrmatio religiofa: quod autem ajfrmate quaftDeo tefte promiferis id tenendum eft. Quod autem addit: lam enim non ad iram Deorum qua ofF ' ttu nulla efty fed ad iuftitiam & fidtm pertinet : fi irce nomi¬ ne perturbationem intelligit, non improbandum eft;fin qualemcunque nocendi afFedum aut volun- tatcm, minimeeftrecipiendum,vt rede probat La- dantius. Nunc vnde visiurifiurandioriatur, &quo pertingat vfque vidcamus. 11. Primum quod de promiflis & contradibus di- ximus,&hic habet locum,vt animus rationis com¬ pos & deliberatus requiratur. Q_uarefi quis non pu¬ ts ns fe iurare verba prgtulcrit iurantia , vt de Cy- dippe narratur, locum habere poteft quod ei tribuk Ouidius: £)Uie iurat mens eft: mlcomurauimus ilia. ex Euripide defijmtum qui in Hippolyco dixcrat, lurata lingua eft:mente iuraui nihil. Quod fi quis volens iurare obligare le nolucrit, non SotoM&. vm. cominus obligatur,quia obligatio a iuramento eft Couatr. ad e. infeparabilis & effeduseius neceftarius. t q “j“ pas * in. Atfiquisdeliberato protuleritverbaiurantia, animo tamen non iurandi , huncnon obligati,funt quitradant, peccaretamentemere iurando. Sed ve- rius eft teneri eum vera facere dida quorum Deum adhibuit teftem. nam is adus qui per fe eft obliga- torius ex animo deliberate procefiit. Cui confequens eft vt quanquam plerumque verum eft illud Tullij; £htcd ex animi tui fententia iurauer'u , id non facere per- off. mi iurium eft-,id tamen hanc e^ceptionem habeat, nifi qui iurat fciat,autprobabiliter credatab eoquieum i 9 6 DEIVRE BELLI negotium eft verba alicer accipi. namdidis ipfis to¬ il cm adhibens Deum, debet dida facere vera.quo- modo putat intelligi. Et hoc eft quod idem ait Ci¬ cero :Quod it a iuratum eft ,vt mens deferentu conciperet Epift.ccm?. fart oportere, idferuandum efi. Et Auguftinus : Periuri funt qui fematis verbis cxfteftationem eorum quibus iura¬ tum eft deceperunt.. Et Ifidorus : Quacunque arte verbo- rum quis iuret y Deus tamen qui confcientia teftis eft , it a hoc accipit ficut ille eui iuratur intelhgit. Atque hoc eft quod dicitur liquidb iurare. Ideo Metellus rede re- cufauit iurare in legem Apuleianam , quanquam App.de beiio erant qui dicerent legem ob rogationis vitium efle lrritam, ociuramentum in legem ita lntelhgendum fm ' ‘dci^'e ^ ^ ex ro S ata l atac l ue e 0 et. Nam quanquam in iur»si!u.in promiffis aliisFacile fuDintelligitur tacitaaliqua con¬ ditio quae promifforem cxfoluat,id tamen in iura- mento admittendumnon eft: quo pertinet egregias ilklocus Apoiloliad Hebrxos: Deus volens abundan- tijfrne beredibus promijjionis oftendere immutabilityem ■conftlij fui, fidem fecit iureiurando: vt per duos res immu - tabiles in quibus fieri non pot eft ,vt fallat Deus (ita rede vertiputoillud^Ji^a^, ficut aperta Iocutio vocatur veritas, Dan. V 11 . 16.) fir mum babe am us folatium. Quae verba vt inrelligantur, fciendum eft fandos fcripto- resde Deo faepeloqui eudkyim , 5 c magis fecun- dum id quod \idetur nobis quam quod eft. Nam Deus vere decreta fua non mutat. Mutare tamen 5c pcenitentia duci dicitur , quo ties aliter agit quam vetba fonare videbantur, nimirum ob conditionem tacite intelledamquxceftat. Ierem.xviu. 8. Exem- plavidereeft Gen.x x. 3. Efaire xxxvm.i. lonseHU j. 11. Quo fenfu etiam nos fallere Deus improprie did veibo Iura mcntura. 4 q 13. vi. 17. ibi Thom. Ton* iv.i. AC P ACIS, LIB. II. 197 did poteft. & folet vox , quae in dido loco ad Hebrasos apparet, fignificationem habere euentusfpemfruftrantis, vtvidere eft tumalibi, turn Lcuit. vi. 2. Iof.xx1v.17. Ofe.1.2. Abac.111.17. Fa- cillime autem hoc procedic in comminationibus, quia illaeius nemini conferunr. In promiflis inter- dum, vbi fcilicetconditio tacite qu^dam fubeft.Ideo duas res Apoftolus nominat qu^e immutabilitatem notant, ptomiftionem, quiaius dat,& iuramentum, quia conditiones tacitas &aliquo modolatentes re- pellit.Namaliudeftft quas conditiones ipfanegotij natura aperte indicet. Quo nonnulli referunt id quod legitur Num. x 1 v. 30. Sed verius eft terrain pro- miftam iurato dici ipfis, non perfonis,fed populo, pofteris fcilicet eorum quibusDeus iurauerat, com. 23. Talis autem promiflio impleri quouis tempore poteft, nec perfonis certis adftringitur. Ex his quae diximusintelligipoteftquid fcnticndum ficdci ure- iurando quod dolo elicitum eft. Nam ft certum eft eumqui iurauitaliquodfadum fuppofuifte quod re- uerafe itanonhabeat,aenift id credidiftetnonfuifle Naaar. c. It, iuraturum,nonobligabit iuramentum. At ft dubium fit, an non etiam fine eoidem fuiftetiuraturus, ftan- dum erit verbis, quia fimplicitasquam maxima iura- mento conucnit. Atque hue refero iufturandum quodlofue primores populilfraelitici Gabaonitis Iofue * s * dederunt. Decepti quidem erant a Gabaonitis e re- gione longinquafe venire fingentibus. Atnon inde fequebatur Iofuam& prim ores, ft feiflent ex vicinis populiseos efte ,non fuifte eis parcituros. Nam quod dixerant Gabaonitis: FortaJJis in medio mei habitat, quomodo tecum pacifccrer f hunc habere fenfum poteft, Dent. xx. 10. i. Reg. ix.t. Xi. ip.20. ii.Saro.xxr.S. i 9 3 DEIVRE BELLI vc interrogentur Gabaonicac quale pa&um defide-^ rent,fociaie an dedicionis ; auc etiam vc oftendant Hebrasi licitum fibi non effe cum quibufdam populis feedusinire focialemon etiam vtnegent dedentibus fe vitam relinquipofTe. Lexenim dmina quae cos po- pulos interneciom deuouebat,ex legisalrerius com- pararione ita erac intelligenda, vc locum haberet nid fi qui moniti ftatim facerenc imperata. Quod inter alia probac hiftoriaRahabas cui ob benemerita par- citum eft, & Solomonis, quiCananaeorum reliquias fubimperiumaccributumaccepit. Atquehuc perci— net quod m iofuae libro dicitur nullam fuifte ciuita- tem ex populis feptem quae pacem feceric; obduratos enim ne gratia illis fierer. Quare cum credibile efler, fi rem lpfam Gabaonitae indtcaffenc, quod prae mctu non fecerunr, tamen vitam faluam fub parendi con- ditione impetraturos fuilfe, valuic iufiurandum 3 ad- eoquidem vr &de co violatopoftca pcenx fumtx fine grauiftimae Deo autbore. Ambrobus hanctradans hiftoriam : Iofue tamen pacem cjuam dederat } reuocandam non cenfuit } quia firmata erat facramenti religione,ne^dum alienam petfidiam argmt , fuam jidem folueret. Nihilomi- nus do’i fui pcenamaliquamfuftinueruntGabaoni- tteiamfuadediuone fubditi fadiHebraeorum. Ad- didi enim Turn perfonali cuidam leruituti, cum ft egiflent aperte,potuiffent ad tributariam conditio- nem recipi. v. Non tamen vlrra receptum loquendi mo-* jrem extendenda eft iuramenti bgnibcatio. Ideo periuri non erant qui cum iuraflent non daturos fe inmatrimonium biiasBenjaminitis,raptas cum ra- ptonbus viuere permiferunt. Aliud enim eft dare, AC P ACIS, LIB. II. 199 aliud ami (Turn non repetere. Ambrofius de hoc fa- £to -Qua indulgentia oongruo intemperantta fupplicio non widetur vacarc , quando tilts hoc folum permiffum ejl vt rapta inirent coniugia, non connubij facramento. vi. Vc valeat iuramentum oportet obligatio fit licita. Quare nullas vires habebitiuratapromiffio dc re illicita , aut naturaliter, auc diuina interdi&ione, aut etiam humana de qua mox agemus. Bene Philo IudaZUS: tju q 7ra$ CAUiM’T&i alShtje tffcSi , oTi &jOfOcnarj /tdfi $, Tilt q Qv Ast-tons XM ‘Gkiftyewt afyottpm alctrrirtr^ d m K21?& yjq ’fhorp^yt^TOt. m£S1nd.ctya -rot ©soy fta. /Uif&fS iMco Slu/d/Ueas tctmJovfjfotq t{a3of wc4oC?&£{ A SVota.'ni. Sciat quifquts obiuramen¬ tum iniufti a liquid molitur agere, non fe iurifiurandi ob~ feruantem fore , fed potius euerforem iurifiurandi , quod magna cura ac religions dignum ejl, & quo bonejla acrefla fanciri folent. Addtt enxm culpam culpa, iuramento non recle faflo } & quo abflinere fatim fHerat aflumiliegitimum. Quare ab iniufla aftione abflincns Deum 'veneretur, vt qua ipft efl maxime propria mifericordiam e’t impertiat. Nam dupla eligere mala, cum parte altera exonerari pojjis , infanabilts ejl furor mentis inopia. Exemplum aari poteft inDauide quiNabali pepercit quem fcocci- furum iuraucrat. Cicero iimile ponit exemplum in voto Agamcmnonis: Dionyfius HalicarnalTenfis in coniuracione Decemuirorum derepublica occupan- da. Seneca: Prajlarefateorpojfe me taciturn fidem, Pp ij ‘.i, c.Tlt, joa DE IV RE BELLI Si fcelere car eat: interim fcelus eft fides. Vbi interim valet interdum. Ambrolius: EJlcnim csn+ tra ojftcium nonnunquam foluere prom'tjjum, iuramentunt cttftodire. Augiiftinus:<5z ad peccatum admittendum fides exbibeatur, mirum eftfifides appellator. vii. Imb etiamfi res qux promittiturnon fit illi¬ cit^, fed maiusbonum morale impedicns, (ic quoque non valebitiufiurandum: quia fcilicetprofe&um in bono Deo debemus.ita vt eius libertatem eripere no¬ bis ipfis non valeamus. Hue pertinec infignis eius quern dixiPhilonisIudad locus quern affertbere non pigebit. Sdai c f o) t Quoit d/jCix/si,^ dmvdnfsi JV \tzdf- £oAtu) /Mcrdju ( St?7ncti ytpvo'rt$ i $ yfij C'Zff opfiii eta. Siccmmi 1 / entiiis y ot, n oysggpw tov owa.,n 7m- Xiv veS(M) ptfal? dqlx<{d,p v riff cxem^vd a» 4 «- c3£, yj] , esX&jvii. Sunt quidam adeo duro atque in- fociabih 'mgemo,Jiue odio bumani generis ,fue dura domino, iracundia fubdfti, vt morum feritatem iureiurando 0 bfir- ment ,yt ne burn babeant menfte aut tetti focium , ne illi bene vnquam faciant ,ne quid ab eo ad mortem 'vfque ae- cipiant. Quod ait iuraflequofdam nchuicvelllli vn¬ quam bene facerenQdHehra;i vocabant ns:n mi, id eft dpiXiioi, votum de beneficentia: Huius formula tradentibus Hebrasorum magiftris erat Kanm naba pnp, aut •h mm p-\p,cui conuenit ilia Syriaca in veteri verilone Matthad xvry. uaip Nan nm did : Greece, 0 left $ dpixdfg. Id eft, Donum Deo dicatum fit, (id enim eft pip xt/Cdi/) ft quid vnquam a me boniacceperk. Votum additacon- fecrationis poena validum plane cenfebant Hebra?o-r rummagiftri, peftinpd iuris diumi interpretes^etiamfi AC PA CIS, LIB. II. 301 aduerfus parentes fadtum effet: quod dido loco re~ fellitChriftus,in cuius verbis honorareeft be- nefacere, vt collato Marci loco apparet, & Pauli 1. Tim. v. 3.17. & Num. x x 111. 11. Sed etiamfi aduerfus Caimra^c. aliosconceptum fit, rede dicemus non obligare iuf- quxft.4.So- iurandum, quia vt diximusprofedfcuiaduerfum eft. £ vni. Dc impoflibilibus dicerc nihil attinet. Satis cnim manifeftum eft ad omnino impollibile nemi- nem obligari. ix. Deeo verb quod pro tempore, aut ex fuppofi- tione eft impoffibile inpendenti efle obligationem, ita vt is qui ex fuppofitione mrauit operam quam po- teft dare debeat, vt quod mrauit pofiibile reddat. X. Forma iurifiurandi verbis differt, re conuenic. Hunc enim fenfum habere debet,vt Deusinuocetur,' puta hoc modo, Dens teftis fit, aut Dens fit vindex, qiue duo in idem recidunt. Nam cum fuperior Jmniendi iushabens teftisaduocatur,fimul ah eo peril diss vl- tio pofeitur: & qui feit omnia vkor eft ideo quia te~ ’ • ftis. Hue pertinent federum formula antique qui-- bus mos erat vidimas adhiberi, vt apparet Gen. x v. 5>. &fequentibus. Vt ilia Romana apud Liuium: Tnub.i: Jupiter ita ilium ferito , m ego hunc porcum. Et alibi ,r£ Deos precatm ita fe matiarent quemadmodum ipfe agnum mottajet. Et apud Polybium ac Feftum: Si fciens folio, ita me Diejpiter eijciat , 'Vt ego hunc lapidem. XI. Sed & nominatis rebus perfioniTvc aliis iurari mos eft vetus/fiuequbdillasfibinoxiasimprecaban- tur,vt folcm,terram,coelum,prmeipom, fiue quod inillispuniridepofcebant^vtin capite,inlibens,in. patria, in principe. Nequeprofanamm tantum gen¬ tium hie mos,fed bdudarorum, vt idem die Philo nos Pp iij 301 DE IV RE BELLI docet. Ait cnim non debcrc iuraturos ob rem quarn- uis ftatim Tmrniu) xw 'fW oA at a}a.T^i^l Vt ad rerum omnium auftorem ac parentem procurrerc, fed iarare perparentes,cceliim,terrani, vniuerfum. cui Emile eft quodHomen interpretes notanc,Gra;cos illos veteres non folicos f&c$7rzTu $t %at o/mi r itffOr, facile per Deos iurare, led per res alias pra;fentes, vt per feeptrum: idque ipfum a iuftif. limo rege Rhadamantho fuifle conftitutum tradit Gen.mi, if. Porphyrius &ad Ariftophanem fcholiaftes. Sic lofe- xi. Reg. ii.i. phus per falutem Pharaonis iurafte legitur, Elifteus per vitam Elia;. Neque verb Chriftus Matthad v. vt quidam exiftimant,lia;c iuramenta vult minuselTc li- cita quarn qua; exprelfo Dei nomine fiunt:fed cum Hebraei ea minus curarent, opinione quadam non diflimili illius qui dixit, Sceptrum non putat ejje Deos, oftendit & hare elfe vera iuramenta. Nam &c Vlpia- t. qui p er . nus optime dixit: Qui per falutem fuam iurat , Deum D iemttmu iurare videtur. refte&u enim diuini numinis iurat. Sic M«tt.xxm. Ghriftus oftendit eum quiTemplum iurat,Deum iu- rarc qui Templo preefi det, & qui ccelum, Deum qui coelo velutinfidet. At Hebra;imagiftriiftorum tem- porum exiftimabant non obftringi homines iura- mentis per rescohditas fadis nifiadieda poena,vt (i res de qua iurabatur Deo confccraretur. Hoc enim* eftiuramentumitapSeu^fiue ctmf &»p&p£a*ot4 , qua; vox apud Aifchylum & Euripidem exftat. w/Gwa 4 aofras, apud cundem yEfchylum. Huic ergo er- AC P ACIS, LIB. II. 303 fori di&o loco Chriftus occurrir. Chriftianos vcteres Tcrtullianus iurafle ait per falutem Principis omni¬ bus Geniis auguftiorem. Apud Vegetium formula eft cuius & fupra meminimus,quaChriftiani mil^tes iurant non per Deum tantum,fed & per maieftatem Impcratoris,quae fecunddm Deum humano gened diligenda eft & colenda. xii. Sed&fiquisper falfosDeosiurauent.obliga- bitur: quia quanquamfub falfls notis generali tamen complexionc numen intuetur: idcoque Deus verus fi peieratum lit in fuam iniuriam id fadum interpre- tatur. Et fandlos virosvidemus nondetuliflequidem vnqoam tub ea forma iufiurandum.multo minus ira iuraflc f^Liod a Duareno permitd miror; fed tamen ft quibufcum negotmm erat adduci non pofl'ent , vt aliteriurarenc, conrraxiflecumeis, ipfosquidem vt adPablic.ij-j. oportc batiurantcs, ab illis aincm iuramentum acci- pienresqualebaberipoterat. ExempJum eft in laco- bo& LabaneGen xxx 1.53. Hoc eft quod ait Augu- ftinus: Et qui per Upidem iurat } ft falfum iurat perimus eft. Deinde : Non te audit lapis loquentem , fed punis Deus fallentem. Effedus iuramentipratcipuuseftpras- ddere controuerfias. ndcrus V^As> fz&u nti oL/A.qnoGtmv/ifyj'ii: Dei teflimonium eft iuftmandum de re de qua ambigitur. Et illud not) diflimile Halicar- naflenfls : TtA&jTzqct q almtcnt ’&tv aJdjfjp7m$ t AAroi •n Xj tw QrdiU -TtzoTron aiajpdcnl » Ji’opxay yji caw Nit edvH'&i %ois rft/ crv/A^aoucv. 'Ultima /ides inter homines turn Graces turn bar bar os 3 quam nulla Biod.Sie. Ezecli. i7ti. 1z.14.1j. Off, HI. Tokt.lib.i / C. 2.1. Off. hi. 304 DE' IVRE BELLI delebit at as , ejl ea. qua per iurata pafla fyonfores adhibet Deos. Sic& Aigyptiis iufrurandum ju&y} 7a 3 Asy>s v/uap ,»«} y y, quod ficIacobus explicat, ym 3 ?<*/ pa), w $ &':vbimanifefte eft ftguraquam-TrAo^'Rherores va¬ cant, vt in illo, illo Cordon Corydon eft tempore nob'u. Et in altcro fimili : iAd ilium diem Memmm erat Memmius . Nam prius w Sc y promiffum ftgniftcat, pofteriuseiusimplemenrum. Eft enimf^promitren- tis: vnde per dfic&v explicatur Apoc. 1. 7. Hinc vetus Hebraeorum didum ftufti hominis eft: D«j, (ynon efl non . Contra, quorum fada a didis diferepant apud eos effe dicitur ^ & n. Cor. 1.18.19. id eft eorum efte $,&y efle ?«/. Sic Paulus Apoftolusipfe exponir, nameum negaffet fe iftgty'e}* ^Wo9a/,leuitate vfum additfermonemfuumnonfuiffev^ ^ y.Feftus varias referens fententias de fignificatione vocis mucum 3 fic feribit: Qutdam (aiunt } ex Graco vaj •<«/ ovyd leuem bo- minem Jtgnificari. Quod ft 1>aj yftj ou ieuitatem ftgnift- cat,fequitur, vt 7*) id) } it «, conftantiam ftgnificet, Idem ergo dicit Chriftus, quod Philo: % &«-• (peAiFXTW xfti Asytxft $ tstj ofkats Tf) tt- Q3 iij Can. in c. querelam.de iureiur. Pan, in e. ad aures.Dehis qua: vi vel xnetus caufa. laCinl.tn. §, iurari. D, de iureiur. Mynf. obf. 17, Gent.r. 310 DE IVRE BELLI Optimum atque vtihjfimum & rationali nature conuenientijftmum eft iuramento abftinere , atque ita feve~ racitati aftuefacerevt verba pro iuramento accipiantur. Et alibi :o TV ceuov^BifV Asps cp>toc Sigmts. Uiri beni oratio pro iuramento fit firmo, immuta- bili>fallere nefcio. & quod de E(Fenis Iofephus tm? pij%t CtF eumSv Ifvpdnopp tpy.ov. o 3 opuvtjt/ auflsli tFsxIsw.T zq: quicquid dixerint validius eft iureiurando: ac fuperuacua res ipfishabctur iurare. Clemens quoque Alexandrinus dixit viri boni efle, <3 TnsV'w ofM>A$fia 4 c* yfti l TV o/xvudcq, T?sJ dtlfo^o/iSflCOV rfj CL 0 &.C-M £ CfoCdazag if>nuv Z> ^mtu y5 to rf (lem- TTiTrloify , sft OUTS ilT OfAHWcLj OUT d(np(jlAli. Qui in principio dixerat , lufturandum reuerere, eo ipfopro, - ceperat abftinere a iurando de his qua pojfunt fieri (if non fieri, (if incertum habent cafus exitum. Taha enim (if parui ducenda funt 3 & mutabilia funt, vnde nec difnum de ijs iurare nec tutum. xxii. Ideomuitisin locisvice iurifiurandireper- tumeft,vt fides dads dexteris,aut alio quo figno ob- ftringatur,ea vi, vc ni impleasur promiflio,promif- for non minus deteftabilis habcatur. quam fi peie-J rafTet. Praecipue de regibus viriTquc principibus di¬ ctum eft vfitatiifimum, fidem eoru.m pro iureiurando yaiere. Tales enim eiTe debent, vc cum A ugufto dice- AC PACTS, LIB. II. 3 n re poffint, Bonac fidei fum: & cum Eumene, vitam fe potius pofituros quam Tidem:qud & iUudpertinec Guntheri Ligurini: nudo ius 6 * renerentia verba Regis inejfe folet , quoms inr amine maior. Cap. XIV. DeeorumquHummum imperiumhabent promiffis & contra&ibus & iuramentis. I. Refelliturfententia Jlatuens refiituttones in integrum ex iure ciuihvenientes ad regum aihu qua tales funtper- tinere: item regem ex iuramento mn teneri. 1 i. Ad qnos regum actus leges pert meant dijlinctionibm ex~ plicatur. II I. Juiadrander rex quands teneatur, aut non teneatur. IV. Jpumtenus rex teneatur bis qua fine Cauda promifit. T. yfuTem quod de legum vi circa re gum contratfus dittum ejl. _ [- ' vi. Rex fubditis obligari naturaliter tantim aut & emitter 7 quo fen fit retie dicatur. VII. Ius qua/it um fubditis liciie quomodo auferatur : vm. Retetta hie difhnctio quafiti ex iure naturali aut ciuili. ix. Contrail us regum an leges fint , & quande. x. Jjhtomsdo ex regum contraciibiu teneantur omnium be- norum heredes . XI. Quomodo ex ijfdem centracHbmobligentur qui inregnum fuccedum : XU. Rt quatemu. X1 1 r. Benejicia regum qua reuocabilia Jint> qua non ^ diftmetiom explicatur. xiv. Contratlihus inua forum imperii an teneatur cuius erat ins- perium. DE IVRE BELLI 3a R OMissA,contra&us&iuramen- ta Regum &qui alij iis pares ius in republics fummum obtinent, pe- culiares liabentquaeftiones, turn de eoquod ipfisin adusfuos licet, turn deeo quod in fubditos,tum de eo quod in fucceffores. Quod primum caput attinet, quaeritur an ipfe rex,vt fubditos fuos,ita fequoque reftituere in integrum, aut contradum irritum face- Lib.i.c. 8 . re, aut a mreiurando fe exfoluere poffit. Bodinus cenfet iifdem ex caufis Regem fiue aliena fraude ac dolo,fiue errorecircumuemum,fiue metu,reftitui poke ex quibus fubditus reflitucretur, turn in iis quae ad iura majeftatis imminutae, turn in iis quae ad priua- ta commoda pertinent. Addit ne iureiurando guf- demteneri regem, fieiufinodi fmtpada conuentaa fintconfentanea-.nonenim ideo tenen quia luraue- rit,fed quia iu.ftis conuentiombus quifque teneatut quatenusakeriusinterfit. Nos vt alibi diftinximus, itahicquoquediftinguendum cenfemus inter aCtus Regis qui regij funt,&a£hiseiufdem priuatos.Nam in regiis adibusquse rex facit eo locohabendafunt quafi communjtas faceret:in tales autem adus ficut leges ab ipfa communitate fadae vim nullam habe- rent, quia communitas feipfa fupcrior non eft,ita nec leges regia:. Quare aduerfushoscontradusreftitutio locum non habebit: venit enim ilia ex iure ciuili. Non admittenda igitur exceptio regum aduerfus contradus quos minores feciflent. q uibus diCccdere lex patiarur, efiam/i p; 11. Plane k populus regem fecerit non plcno iure, fed AC -PA CIS, lib: II. 313 fetiaddicis legibus, poterunt per eas leges contrarij adus irriti fieri,aut omnino, aut ex parte, quia eate- nus populus ins fibi feruauit. Deiis autem adibus re¬ gum qui pleno iure regnant , fed regnum non vt proprium poffident, quibus regnum aut regni pars autresfifcalesalienantur,egimusfupra,&oft:endimus hos adus ipfo naturae iurenullos effe vtfadosde re aliena. Atpriuatiadusregisconfiderandi funt,non vt adus communitatis, fed vt adus partis, ac proinde fadi eo animo vt communem legum regulam fe- quantut. Vnde etiam leges, quae adus quofdam aut fimpliciter, aut fi is qui lad'us eft veli t, irritos faciunt, locum & hie habebunt, quaft fub ea conditione con- tradum foret. Sic videmus regesquofdam aduerfus foenebre malum fibiconfuluifleiurisremediis. Pote- rir tamen rex vt aliorum ira fuos adus his legibus folucre; quod an facerc voluerir,ex circumftantiis erit aeftimandum. Si fccerit, iudicanda res erit ex mero iure naturali. Hoc addendum,fi quae lex adum irritum faciat,non in fauorem agentis,fed in poenam, hanc in regum adibus locum non habituram, vt nec alias leges pcenales & quicquid vim habet cogendi. Nampunitio& coadio non poffunt procedere nifi a voluntatibus diuerfis: itaque cogens & coadurn. requirunt diftindas perfonas,neque fufficiunt diftin- di refpedus. hi. Iuramentum autem Rex irritum reddere an- teccdenterpoteft: vt priuatus, fi fe ip fepo reflate tale quid iurandi plane priuauerit priore iuramenro: confequenter non poteft, quia hie quoqueperfona- rum diftindio requiritur. Nam qux confequenter irrira redduntur,iam anteaexceptionem in fe habe- Rr Ang. D. de eui- dlion, Curt, iun.i n.<4« 314 DE IV RE BELLI bant, nifi fupcrior noluerit. at ita iurare vt tenearis nifi ipfe nolis,perabfurdum eft Si naturae iurifiurandi contrarium. Etfiveroex iureiurandoiusquaeri alteri non poftit,ob aliquod vitium in perfona, tamen eum qui iuraueritDeoobftringi fupra oftendimus:quod ad reges non minus quam, ad alios pertinet, contra quam fen tit dido loco Bodinus. 1Y- Promilfa quoque plena & abfoluta atque acce- .i.Lueius. P tata naturaliter ius transferre demonftratum fupra eft, quod itidem ad reges non minus quam ad alios conr.i 3 s; pertinet, ita vt improbanda fit hoc quidem fenfti eorum fententia qui negant regem teneri vnquam hisqu^fine caufa promifit; quod tamen quo fenfu locum habere poftit tnoxvidebimus. V. Caeterum quod diximus fupra, leges ciuiles re- gni locum non habere in regum pabtis & con rraefti- 1 n.Conti. bus,idre£tevidit& Vafquius. Sed quod in fere em- c 5I ' n ° 4 ' rionem Sevenditionem fine certo pretio Jocationem Si condu&ionem non expEeifa mercede, emphyteu- fin fine feriptura fi a Regibus fiant valituta, non con- ccdcndum eft: quia hi a&us non a tege qua rege, led ab eoquafi alio quouis fierhfolent. In quo aduum genere tantum abeft vt communes regni leges vim nullam habeantjetiam leges oppidi vbi Rex habitat valere credimus: quia fpeciali ratione rex ibi fe habet, vt illius coetus membrum. Quae tamen vt diximus itaprocoduntnifi circumftantiae oftendantplacuiflTe regi fuum a&um ab illis legibus immunem facere* Ahud verb exemplum quod idem adfert Vafquius de promilfione quolibeemodo fa aut aduum genus populus a poteftate regia exce- perit. Nam vt tales adus valeant populi per fe aut per eos qui populum legitime referunt confcnfus requiritur, vt ex iis quar de alienatione fupra dixi¬ mus incelligi poteft. Quibus diftindtonibus adhi- bitis facile iudicari poterit,iuftar,an iniufbr fuerint , exceptions regum qui priorum regfim iiomina ex- Libi.c.S. §. Nequc enim. Curt, iun, •coni'. 138.11. 4, conf. 157- n.i8.Crauet- ta deant. tep. i.parte,i.par- tisprinc.n. 38. Bell in fpec.ptinc. rubr. 16 . Ant. Gabr. lib.r. tit. de iure qusf. nontollendo concl.6-n.zo & concl. 7, 310 DE IVRE BELLI foluerc recuCarunt, quorum heredes non fuerant: quarum exempla apud Bodinum videre eft. xiii. Iliad quoque a multis traditum, beneficia Principum qu^e liberaliter funt concefla fempet pofte reuocari, fine diftindione tranfmittendum non eft. Sunt enim qua:dam beneflcia qua: rex de fuo facit, Sc qua:, nifi adfit precarij claufula , vim habent pcrfeda: donationis. Ha:c reuocari non poffunt nifi quod fubditos attinet in pcenam, aut ob vtilitatem publicam cum compenfatione fi fieri poteft. Sunt alia qua: vinculum duntaxat legis de- ‘ munt fine vilo contradu. Et hxc funt reuocabilia. Quia ficut lex fublata vniuerfaliter reponi vniucr- faliter Temper poteft, ita Sc particulariter fublata particulariter reponi. Nullum enim hie ius quan¬ tum eft aduerfus legis audorem. x 1 v. Contradibus verb eorum quinine iure im- perkim imiafenmt 3 non renebuntur populi aut ve- ri reges. nam hi ius obligandi populum non ha- buerunt. De in rem verfo tamen tenebuntur, id eft ejuatenus locupletiores fadi funt. Cap. % AC PA CIS, LIB. II. 3U Cap. XV. De federibus ac fponftonibus. i. Fublica cenaenttones qua: • . 11 . Diuiduntur in fcdera ^Jponfiones ^pattiones alias. Hi. Federum & fponfonum difrimen , & in quid Jponfones obligent. iv. Bait cl a diuifio federum quam LMenippus feci ,A v. Federum diuift in ea qua idemJlatuunt cum iufe natural & vnde id natum. vi. Et ea qua aliquid ad gaunt: qua funt aqualin: vii. Aut inaqualia , qua rtcrfum diuiduntur. vui. Federa cum his qui alieni funt a vera religione licit a ejfe iure natura: i x. Nec •vniuerfaliter pHhiberi lege Hcbraa: x. Nec Chriftiana. x r. Cautioner circa talia federa. xii. Chrifiianos omnes obligari ad fates incundum aduerfus hoftes Chrifianifni. xm. Si plures federatorum helium geraiTt , cui potties opem ferri oporteat diftinciionibm explicatnr, XIV. An tacite renouatum cenfeatur fedtts. x v. An partis alter ins perfdia alteram liberet. xvi. In quid teneantur (penfores f Jponfo improbetur , vbi de Caudina fonfonc. xy 11. ^An fponfio non improbata obliget ex notitia&filent to di- ftinciiombtti exphcatur } vbi de fponfone Luilatiam. L.Connen- tionum.D.de pa£tis. DE IVRE BELLI Onventiones Vlpianus diuifit in pubiicas & priuatas: & publicam expofuic non vtquidam putantdefi- nicione, fed exemplis addicis, qu* fit ' per pacem 3 quod primum excmplum eft : quoties inter fe duces belli quadam pacifcuntur ; quod fecundum. Pubiicas ergo conuen- tioneseasintelligicquae nifi iure imperijmaiorisaut minoris fieri nequeunt, qua notadifferunt non tan- tum a contradibus pHuacorum/ed & a contradibus regum circa negotia priuata. Quanquam expriuatis quoque iftis belli caufa nafei folet, frequentiustamen ex publicis. Ideo poftquamdeconuentionibusgene^ raliter a nobis tradata funt fa|is multa, quaedam ad¬ denda funt quae ad excellentiorcm hanc fpeciem pertineanr. ii . Pubiicas has conuentioncs quas Grxci diu'fi)- vocanr, diuidepe pofiumus in federa, fponfiones, padioncs alias. hi. De federum & fponfionum diferimine adiri poteft Liuiuslibr. i x. vbi rede nos docet federa die quae fiunc iuflu fummae poreftatis,& in quibus ipfe populus irae diuinae obftringitur fi minus fterur di- dis. Ea apud Romanos peragi per feciales folebant additopatrepatrato. Sponfio eft vbi hi qui a pote- ftate fummamandatumeius reinon habenr aliquid promittunt quod illamproprie tangit. ApudSallu- ftium legimus : Senatus njtipar erat decreuit fuo ajque populi imujfiu nullum potuijfie fedus fieri. Quare quod a- pud Senecam patrem eft Imperator fedus percujfit , •videtur populus percujfijfie Romanus federe continetur: AC P A CI S, LIB. 11 . 313 non ad antiquos illos Imperatores pertinet, id eft belli duces, fed ad Carfaresqui ius omne populi in fe transferebant. Sicuc autem magiftratus populum non obligant, irancc minor pars populi. quod pro Romanis eft aduerfus Gallos Senonasrnam maior pars populi eratapud Didatorem Camillum. Sedvbi qui ius populi non habent de eo quod populi eft fpoponderunt, videamus in quid teneantur. Purer forte aliquis hoc cafu fponfores fidem liberate fi operam omncm dediffent, vt id quod fpoponderunt fieret, fecundumeaquaedepromido terti] fado fu- pra diximus: fed negotij huius, cui contradus ineft, natura obligationem multo ftridiorem de/iderat. Nam qui contrahendo aliquid de fuo dat aut pro- mittit,is viciflim praeftari rcipfa fibialiquid vulc: vn- de & iure ciuili, quod fadi alieni promiffiones re¬ pudiate promiffio ramen ratam rem haberi, ad id quod inrereft obftringir. 1 v. Federa Menippus regis Antiochi ad Romanos Libxxxiir ' legatus, rcfercnte eodcm Liuio, magis ex vfu fuo quam ex prasfcripto artis ita diuifit, vt diceret tria elfe eorum federum quse inter fe pacifcerentur re- ges ciuitatefquc genera, vnum cumbellovidis dice- rentur leges, quo in gencre quid vidum habere, quo muldari eumvellet 'vidoris effe arbitrium : alterum cum pares bello aequo federe in pacem atquc amici- tiam venirent. tunc repeti reddique per conuentio- nemresj&fiquarumturbatabellopoirdlioiitjcasaut ex formula iuris antiqui,aut ex partis vtriufque com- ^ modo componi: tertium effe genus cum qui hoftes nunquam fuerinc adamicitiam fociali federe inter fe iungendam coeant; quos nec dicere leges, nec acci- pere. Sf ij 3 i 4 DE IV RE BELLI V. At nobis accuratius inftituenda partitio eft, vc primum dicamus federa alia idem conftituere quod juris eft naturalis, alia aliquidei adiicere. Prioris ge¬ neris federa non tantum fieri folcnt inter hoftes qui a beljo difcedunt, fed olim & fiebant ficpe,&aliquo modo erant neceflaria inter eos qui .ante nihil con- traxiffent. id inde ortum quod regula ilia iurisnatii- ralis,cognationem inter homines quandam elfe a na- tura ac proinde nefas elfe alterUm ab altero laedi, vt olim antediluuium ,itarurfus aliquo poftdiluuium tempore malis moribus eflet obliterata,itavtlatro- cinari & prxdas agere in externos nullo bello indido i.vkD.de pro licito haberetur. Hinc ilia apud Homerum, an coikgus. pr^dones eftis ? arnica interrogatio, cuius & Thucy¬ dides meminit, & in Solonis lege veteri collegia 'On Lib.x l111» teiav £pyo/tdfia): quippe,vt Iuftinus ait, ad Tar quinij tempora latrocinium mans gloria habebacur:&illud in Romano iure, vt fi cum genre aliqua neque amici- tiam, neque hofpitium, neque fedus amicitite caufa fadumhab?atur, hi hoftes quidem non fmt tquod autemex Romano ad eosperuenerat Riorum fiat, & liber homo Romanus ab eis captus feruus fiat, idetu¬ que fit fiquis inde ad Romanos perueniat; & hoc quoque cafu poftliminium detur. Hinc in barbaros praedam* exercere laudatum Ariftoteli, & ipfa vox hoftis veteri Latio nihil nifi externum fignificabat. Sub hoc genere comprehend? & fcdera quibus caue- tur,vtvtrinqueiushofpitij,vtiuscod|snercij fit,qua- m Eenusiftafuhiurenaturaliveniunt,q^de re egimus alibi. Hoc genus totumconuentionumGraciftride SipUpU# vocant, & opponunt turn alibi videre eft,turn in oratione Andocidis depace cum Lacedaemoniis. AC P A CIS, LIB. II. Vi. Conuentiones qua: iuri nature aliquid adii— ciunt j aut atquales funt, aut inatquales. Aquales funt quae vtrinque eodem modo fe habent, 4 »W xattcSs c* ctFtqo'ri&K liberatesinPanegyrico loquitur: quo illud VirgiJij pertinet: Nec mibi regna peto, paribus fed legtbus ambas JnuiflaS gentes aterna in federa mittam. # Graeci iftasvocant modo limpliciter, modo 'Qa\'crn km o(Mt a, vt apud Appianum 6eXe- nophontem videre eft:has magis proprie camtits, 6e quatenus minus dignos refpiciunt aut c£uy%y^j; coo tW ’ffornyudl-rap ,quas Demoilhenes in o- ratione de Rhodiorum iibertate fugiendas ait his qui libertatem amant, quia ad feruitutem accedant pro- xime, Vtriufqu.e modi federa aut pads, aut focietatis alicuiusfiuntcaufa. ./Equalia pads, vtqua: de refti- tuendiscaptiuis^rebuscaptis,&ad fecuritatem con- ueniri folcnt, qua de re agendum eric infra in belli effe&ibus&confectaneis. ^Equalia focietatis, aut ad commercia pertinent,aut ad belli communitatem, aut ad res alias. AEquales de commerces padioncs variae effe poifunt, puta vtrinque ne vedigal vllutn foluatur,quodin vetere erat federe Romano rum & Carthaginien(ium,excepto eo quod feribae 6c pracco- mdabatur,aut ne maius foluatur quam in pnefens, autadcertamquantitatem. SicSc inbeliica focietate vt auxilia praeftentur paria equitum, peditum.na- uium, fiue ad omne bellum quod Graeci vocant,fiuead tuendos hnesduntaxat,quQd Q7A^- hue ad certum bellum, aut in certos holies, aut in ornnes quidem, fed exceptis fociis, vt in federe in¬ ter Pcenos &Macedonas, qifodapnd Polybmm eft* . S f iij. • 3 %6 D E I.VRE BELLI Poteft^vtdiximuSjSequale fedus & ad res alias per- tinere,vt ne in confinio alcerius alter arces habeat, ne fubditos alterius alter defendat, nc iter alterius kofti pratbeat. vii. Ex sequalibus qualia ftnr in^qualia facile eft intelligi. Promittuntur auteminaequaliaautexparte digniori, aut ex minus digna. Ex parte digniori, vt ft quis auxilia promittat,nec reftipuletur, aut maiora promittat: Ex parte indigniori imequalia, aut vt lib¬ erates di&o Panegyrico loquitur,-ra W %suo to. 'S «r/x 5 c #ot'> funt ea qua? diximus tss aut ‘6ki7tt.yju<£& vocari. Et ha?c ipla aut cum im- minutione funt imperij, aut fine eius imminutio- ne. Cum imminutione imperij, vt infecundo fede- re Carthaginienfium cum Romanis,ne cuiCartha-? ginienfes bellum facerent iniuflu populi Romani. Ab co tempore^vt Appianns loquitur, KeygiMm Pa- f&faa vTnmvw iKzmvJbi,Cartbaginienfes Romanis ex federe morem gerebant. Poteft addi huic generi deditio con- ditionata ,.nifi quod ilia non imminutionem, fed tranflationemtotius imperij continet,quadere di¬ ximus alibi. Talem autem conuentionem federis no¬ mine, & alibi Liuiusappeliat, vt libro ix. Teates*si- puli impetrauerunt vt fedus daretur , neque vt a quo ta - men federe , fed vt in ditione populi 1\pmani ejfcnt.. Sine imminutione imperij oncra,aut tranfitoria funt, aut manentia.Tranlitoria de foluendo ftipendio,de mce- nibus diruendis, vt iocis quibufdam decedatur : vt dentur obfides, elephanti,naucs. Manentia, vt de im¬ pede ac maieftate comiter colenda,cuius federis qua? fit vis alibi diximus. Huicproximum eft vt hoftcs& amici habeantur quos velitparcium altera. Turn ill a AC P A CIS, II B. II. 327 minora, ne arces certis locis2edificare,ncexercitum ducere,ne naues habere vltra numerumdefinitum, ne vrbem condcre, ne nauigare, ne militetn certis lo~ cis confcribere licear: ne commeatu hoftes iuuare: ne recipere cos qui aliunde veniunt: vt federa priusfa&a cum aliis dirimantur : quorum omnium exempla apud Polybium i Liuium,& alios videre eft. Solent autem federa inaequalia contrahi.non tantum inter vi&ores &: vi&os ,v«t Menippus cenfebat .fed & inter potentiores&impotentioresetiamquibello inter fe experti non funt. vin. De federibus frequcns eft qu^ftio, licitencin- eanturcum his qui a vera religione alicnifunt:qua: resin iure naturedubitationem non habet. Nam id Th. ius ita omnibus hominibus commune eft, vt religio- art - 10 * m Ji is difcrimcn nonadmittat. Sed de iure diuino quaz- ritur,ex quo hanc quaddionem tradanc, non Theolo- gi tantum, fed & lurifconfultorum nonnuIli,inter quosOldradus & Decianus. OWr.confyrj ix. Videamus primum de iure diuino veterf aduri coafh®, 1 * deindede nouo. Fedus non nocendicaufa cum aLie- nis a religione contrahere ante Mofis legem licuir. Exempla funt in federe Abrahamicum Abimeleco, Gen.xn.47. Ifaaci cum eodem, Iacobi cum Labane. Neque id Lex Gena:xvi ' lS * per Mofem data mutauit. Exemplo Lint Aigyptij D ^ X ” IU 4 ^ hauddubieidololatrae. Hos tamenauerfari vetantur Hebraei. Excipiendi funt populi feptemdiuina fen- tentia damnati, cuius fententia; exfecutores erantde- legati Ifraelitx. nam his in idololatriaperftantibus. Si imperium detredantibus parcere vetantur, itidero decreto diuino additi funt Amalecita;. quoquccommerciorum,&qu£his ftmilia ad vtihta- quibus Dtut vmi * J; > Deut, s.sy, !?> Federa 11. Sam. v. n. r. Reg. v.ii. Leuit. xix-8. Deut.xxn. i, Off. r. De belief iv. JU\ Hift.v. Ioh.iv.9- =18 DE IVRE BELLI a* tem Gommunera, aut alterius partis pertinent, inirc cum profanis licet per legem, nihil enirn reperitur quodobftet. Etexempla habemus federumquaeDa- uid Si Solomo cumHiromoTyriorum regefecerunt: ac notandum in (acra hiftoriadici fedus hoc aSoIo- raone fadum iuxta fapientiam quam Deus ei dede¬ rat. Lex quidem Molisfpecialiter imperat beneface- ’ re popularibus, dyt-mv iiv Frolov : praeterea peculia¬ rs vi&us.& morum ratio Iudseispraefcripta familia- rem cum hominibus caeterisconfuetudinem vix pa- tiebatur. Athinc non fequitur autbenefacere extra- neis non hcuiffe , aut etiam laudabile id non efle, quod male inde coliegit pofteriorum magiftrorum praua interpretatio: vnde illud luuenalis de Iudaeis: Non monjlrare vias eadem niji [acra colenti. quo loco exemplum monftrandaj vix minimi moS leftaneque fumruofa benehcia indicar, qux ignotis etiam tribuenda Cicero dicit Si Seneca. Eodem per- tinetTaciti illud de iifdem: dpud ipfos fides obflinata, mifericordia in f>romtu,aduerfus omnes alios boftile odium. Sic in noui federis hiftoria legimus fgepe non foli- tos Iudatosconuiuere ,cnjf^o5zq t cziuco3i\p, ( wo'cripyt^ alienigenis. Et Apollonius Molo Iudaeis oj)iic.iebat,o'^ W iri&v oztini- Siav rtz&ctjejv/idpoic : non admitti ab cis quids Deo fentirent alia ,nec quicquam ipjis commune ejje cum bis ant infiimtis differrm; Sicut Si paffim lud^is apud Iofe- phum obiicitur, o cl/xiktdv, o ^VJ^cp-.^sr, u' Sic^thc d>M- FJa, infociabilis viuendi ratio. At hunc non elfe legis fenfumChriftus nos docuit cxemplo fuo,eum aSa- maritide femina aquam accipere non recufauit, legis AC P ACIS, LIB. II. 3 ip vbique obferuantiffimus. Sed & olim Dauid apud populos irreligiofos perfugiumfibiquaefiueratnuf- . quam eonomine reprehenfus. Excipiendiab hac rc- gula non illitantum populiquos fupra dixiraus,fed infuper Ammonite&Moabitaede quibus fcriptum eft Deut. xxiil. 6. Non quires projjeritatem corum (ita rebtius hoc loco^erteris DDh\y quam pacem eo- rum) nee bonum corum r vllis diebus tuts vnquam. Qui¬ bus verbis federa benefica cum illis populis vetantur, non etiam ius belli conceditur. Imo diferte ius belli in Ammonitas illis negatur Deut. 1 1 . ip. neque Ieph- thesarma ineos mouit nifi pod tentatas xcpix pacis vias, neque Dauid nifi atrocibus iniuriis Jacefiitus. De fodecate bellica quasftio fupereft. Ante legem, banc quoque nonillicitam fuifle cum profanis gen- tibus exemplo apparet Abrahami impios Sodorni- tas helloadiuuanns. Nec lege Mofis quicquam ge- ncraliterhacin remutatumJegitur. Acque ita appa¬ ret fenfifle Afmonaeos, legis & peritos &reuerentes admodum, vt ex religiofa Sabbati obferuatione, per- mifia fola fui tutela, non alio armorum vfu, appatet. Et hi tamen cum»Laced^moniis & Romanis fedus pepigere, approbantibus facerdotibus & populo. Quae verb contra adferuntur, caufashabent pcculia- res. Namfiquosreges aut populos,extra eos qui in lege expreili erant, exofos fibi Sz infortunio damna- tosper prophetasDeus fignificaflfet,eorum tutelam fufcipere,autcum iis armafociare baud dubie nefas •erat. Hue illud pertinet prophets ad lofapbarum de regc Ifraelis: Tene improbo opitulari, cos diligere qu% Deum oderunt ? At ob hoc ipfum exarfit in te Dei ira. Et akerius Prophets ad Amafiam :Ne ito tecum exercim Tc Iud. xi, 1 5. 1 1 . San. x. i. Paralip. n. z. n. Panlip. xxy, 7. 11. Panlip. xx. 37. ir. Panlip; xvi,1.7. Elai.vni.6. 11. Paralip. xv 1.11. * Ambr. ad Rom. c. 3. Audlor. im- perf. ad Matt, e xvi. 11. Sam.xxiv. 11. Reg. xx. J 3 - Efai xxxr.i. 1 . Reg m. 1, Deut.xivni. 7 - Prou. 1. 15. XIII.10.XXII 14. xxiv.1. 330 DE IV RE BELLI Ifraelharum: nam non adejl Dens Ifraelitis, 'vlli inquam Epbraimitarum. Hoc verb non venire ex natura fede- ris, fed ex perfonas peculiari quadam qualicate^vel. bine euincitur,quod grauiter increpitus eft Iofapha- tus etiam diris addicis eo nomine quod commercij caufafocietatem iniifletcum Achazia rege Jftaelita- rum plane fimilem ei quam l^auid 8 c Solomo inie- rant cum Hiromo,quos eo nomine partim non re- prehcnfos, partim laudatos diximus. Notandum 8 c hoc,peiorem fuiflecaufam eorum quia Iacobo orti Deum bene cognitum deferuerant, quam populo- rum extraneorum. Nam in defecftores illos creteri populares armabantur lege qux exftat Deut. x 111.13. Eft 8 c vbi culpantur federa ob animi vitium vnde procedebant:ita a propheta reprehenfus Ala quod ad focietatem Syri fe contulifl'et, Deo diffjfus:quod oftenderat cum res Deo facracas ad Syrum mirrerer. Scd ncmpe rex idem culpatusquod in medicis fpem pofuifTetnon in Deo. Non ergo ex hac hiftoriama- gis fe'qukuu per fe, aut generaliter malum effe focie- uatemcontraberecum talibusqualeserantSyrgquam medicos confulere. Multa enim non illicita vitiac animus, vr cenfum in Dauide, rhefauroru.m often- jfionem in Ezechia. Sic alibi fiducia in ^Egyptio po- ftta reprehenditur,cum tamenSolomonicum y£gy- ptio affinitatem contrahere licuerit. Quibus 8 c hoc addendum eft.Hebrreos fubftatulegisveterisdifertas habuifte promiftiones vibtorias ft legem obferuarent* quominus reenrrendum habebant ad humanaauxi-* 1 ia. Exftant quidem 8 c apud Solomonem fententia? ‘ non pauca: de virandis confortiis impiorum.Sed hxc . prudential monita funt, non legis pra:cepta;& ilia A g P A C I S, LIB. 1 1. 331 ipfa monita,vt moralia pleraque, plurimas habent exceptiones. x. LexautemEuangelij nihil hac in partemutauit: VJaoria Je imomagis etiam fauetfederibusquibushiquiareli- gionealieni funt incaufaiufta fubleuantur,quiabe • Pranc. Ariu« 0 r . . r ■ 1 1 r 1 de bcllo. n. nehcentiam in quoiuis homines data occauone,non l9i.Caift. 1. liberam modb reliquit & laudabilem., fed 6c fub prae- hoima'uaa' cepto pofuit, Nam Dei exemplo , qui folem oriri facitbonis 6c maiis^ pluuia vtrofque hume&a^iu- bemur nullum hominum genus a beneficiis noftris excrudere, BeneTettullianus: Quamdiu intra Ifraelem erat [acramentum > meritd in fobs ftatres mifericordiam mandabat. At vbi (fbrtfto dedit gentes hereditatem & pof- fefjionem terminos tfrra ccepit expungi quod dittum eft Oftee: Non populus mens populks mens } & non mifericor¬ diam confetMta mifericordiam confecuta , Natio fcilicet ; ex- inde Cbriftus in omnes legem ftaternee benignitatts ex ten- dity neminem excludens in miftratione ftcut in vocatione. Quae accipi oportet falua gradus differentia , VC in Gai.vi.io. omnes fimus benefici ,praecipue tamen in religionis confortes. ‘Terfcfla liberalttas > inquit Ambrofius,yWe , off.i.c.3. cat*fa j loco,tempore commendatur y vtprimumopereris cir¬ ca domeflicos fidet. Simileeft illud Ariftotelis, y ft 0 - Nic. it. iuelai fGi&wxJ ozccnifap odnicev tpjyt'nQv.. Njque enim par ejl aqualem curam Jubiri pro externis & pro amicis. Conui6tus etiam f%miliaris cum hominibas qui alieni funt a religione non prohibetur: ac ne cum illis qui- dem quorum peior caufa eft,& qui a difeiplinae Chri- ifianae reguladeficiunt, omneinterdiciturcommer- cium , fed familiare extra neceflitatem, non etiam quod emendandis ipfis fpem praebet. Illud verb quod apud Paulum eft, Ne iugum duciie cum alienis d luTm h Tt ij 33 i DE IV RE BEL^I 1uC0t.y1.14. fide: quod enim confortium efi iuflitia cum iniquitate y aus qua commixtio efi luci cum tenebris y aut qua Concordia efi Chrifio cum Satana, aut qua pars credenti cum non ere- dentef ad eos pertinetqui in idoliis conuiuabantur, atque ita aut idololatriam committebanc, aut certe committentium fpcciemprabebant. Oftendunt fe- quentia: Qua cmfinfio Templo Dei cum idolis f fimilia *.Cor.x,xi. iHisqua; jn prioreadCorinthioseofdem:A/()»/ 7 vooScr or dysi U.ftfp ' d'sr 'frxh'thm p friefsicnii •RvAtt. Ego ejje vefier non queam commilito , Quando nec teges } nec mores confentiunt 3 Sed multis inter fe interuallis diferepant. lib. 1. c.u Qjjq p e rtinent & ea quasalibi attulimus de religions AC P ACTS, LIB. II. 535 Xudaeorum&Chriftianorum in commilitiocumpa- ganis-Sed & fi ex focietate tali profane opes magnum lint habiturasincrementum , abftinendum erit extra p.i.a?. v.*. fummamneceffitatcm :In qua locum habet,quod in fimili re dixit Thucydides :an7n exceptis regibus, ciuitatibm & p or tubus quibufcum fedus no- bis&atnicitiaeft. Quod fi federati interfecommittau- turcaufisvtrinqueiniuftk.quod accidere pordt,vrra- queparte abftincndumeric, Quod ft federati in alios bellent iufta quifque de caufa, fi vtrique auxilia mitti ptoffunt.puta in milite aut pecunia,mittenda erunt,vt fit circa crcditoresperfonales. A t fi ipfius qui promifit praefcntia requiritur quae indiuidua eft, ratio poftukt vt praeferatur cum quo antiquius elifedus , quod A- carnanesSpartanis dicunt apud Polybium: eodem- Lib.ix.' que pertinet Confulis Romani refponfqm Campanis datum: amicitios tta injlitui par ejlne qua vctuflior amicitia ac [octetas violetur. Sed addenda exceptio, nifi fedus pofterius vltra promiflionem aliquid habet *quod quad dominij tranllationem in fe contineat, puta syiu; in verb, fubie&ionis aliquid. Nam & fic in venditione diri- bdium.p.r. mus p r j orem p r ^ferri, nifi pofterior dominium lib.ar. tranftulerit, Sic Nepefinis apud Liuium dedicionis AC P A CIS, LIB. II. 335 quam focietatis fides fan&ior. Diftinguunthaec ali) fubtilius, fed quae dixi,vt fimpliciora ita veriora ar- bitror. * xiv. Finito tempore fedustacite renouatumintel- Dsc - con{ , telligi non debet } nifi ex a&ibus qui nullam aliam 4 o 7 ’ interpretationem recipiunt. nonenim facile praefu- mitur noua obligatio. xv. Si pars vnafedusviolaueritj potent altera a fe- ^ c,con& dere difcedere: nam capita federis lingula conditio- cep.4j1.4jj, nis vim habent. Exemplo fit illud apud Thucydi- Lib. r. dem: hvoun ^ amvS)!$ oi S) ipv/ul&i ctMois rtj T&morciiy ol fXH $ Soluti federis cul- pam fufiinent, non qui deferti ad alios fe conferunt } fed qui quam iurati promiferant opem re non prafiant. Sed hoc itaverumeft 3 ni aliter cpnuenerit tquod fieri inter- dum Coke ne ob quafuis offenfas a federe difcedere liccac. xvi. Sponlionum cot elk materia; poffunt quot federum. Diftant enim haecperfonarumfacientium poteftate. Sed duo funtquae de fponfionibus quaeri folent:Primum fi improbetur a rege, aut ciuitate fponlio 3 in quid teneanturfponfores 3 adid quod in- £ereft 3 anadreftituendamremineum ftatum in qua eratanteiponfionem, an ad corpus dedendum. Pri- ma fentendavidetur iuri ciuili Romano congruerer fecundaaequitadquaminCaudina controuerfia tri- buni plebis L. Liuius, & Q. Melius vrgebant: tertia vfu probata eft , exemplis fponfionum duarum nobilium Caudinae&Numantinae apparuit.Sed illud ante omnia tenendum 3 eum qui fummum impcrium habet nullam in partem obligari: Bene enim Roma- nisPoRhumius :Hofti nihilfbopondifis: cistern ntminem w g DE IV RE BELLI pro 'Vohis ftondere iujftftis. nihil ergo vobis nec nobifcum eft, cjuibus nihil mandaftis s nec cum Samnitibus, cum quibus nihilegiftu. Bene idem: Iniuftfupopuh nego quicquam fan - ari pojfequodpopulum teneat: Sc hoc non minus rede: ft quid eft in quod obligari populus pcjftt , in omnia pot eft. Ergo'nec ad id quod intered,necad reditutionem populus tenebatur : cutn quo fi negotium fibi efle voluiiTentSamnites,retinere exercitum apud Furculas Caudinas debueranc Sc Romam legatos mittere qui cum Senatu ac populode pace ac federe agerent,vt quanti ipfis eflet exercitus incolumitas id ipfi aeftima- rent. Turn demum fi padis datum non eflet, po- tuifient dicere quod &ab ipfis &a Numantinis di- dumait Velleius, publics violationem fideinonde- bere vnius lui fanguine. Maiori fpecie dici poted milites omnes dude obligatos. Et cerre xquum id efletfi ipforum iudu ac nomine contra&um fore c a fponforibus, vc in pafto quod Hannibal fecit cum Macedonibus fadum videmus. Quod d fide fpon.- forum Sc fexcentorum quos imperarunt obfidum. fuerunt content! Samnites,habentquod fibi impu- tent. Rurfum fi fponfores pra: fe tulerunt poteda- tem publico nomine contrahendi,ex damno per do- lumdato adreditutionem tenebantur. Si id nonap- patet, tenebantur ad id quodintererat.ex vi negotij’ ratum haberi. Et hoc cafu non corpora tantum/ed Sc bona fponforum fuident obligata Samnitibus, nifi pcenam vice eius quod filtered ex^reffiffent. Nam de obfidibusconuenerat, vtcapiteluerent fi pado non daretur. De fponforibus an eadem dida fit pcena inobfeuroed. Poente autemdipulatio talimodofa- da eificitjVt fi fadum pradari nequeat, nihil aliud fit AC PACTS; LIB. II. 337 fitinobligatione;fucccdit enimcertum loco incerti quod intereft. Erat autemcommunis iftorum tem- porum fententia,etiam vitam vaiide poffe obligari. Apud nos autem qui alitcr fentimus exiftimo tali, fponfione bona primurn ad id quod intereft, & fi ea non fufficiantcorpusadleruitutem obligari. Fabius oJim Maximus cum padum quoddam eius cumho- llibus fadum Senatiis improbaflet, fundum fuum 4'. ducentis millibusvendidit^ fidei fadsfecit. Samni- Liu.iib.vni. tes veroBrutulumPapium induciarum ruptorem u- & lx ' mul cum bonis fuisdcdendum redle cenfuerunt. xvii. Altera quxftio eft, an fponfioobliget fum- mam poteftatem ex nodtia & filenrio. Hie diftin- guendum primum an purefada fit fponfio,an fub conditione firata habereturafumma poteftate.Nam hac conditio non impleta (debenc autem conditio- nes diferte implcri ) nuliam facie fponfio nem.Qwod rede conuenit in CponCionemLudatij cum Poenis: Liu iib m. accedebatquod ea fe populus,quia fuo iniuflu fa- PoIyb ' hb ' m ’ ud turn regula obferuanda Jint. xxx. Scripturam in dub to ad contratfus valid it at em non requiri. xxxr. Regum contrail us interpretationem ex iure Romano nett fumere. xxxi i, Verba conditionem accept ant is an offerent'ts magisjpeifan- da per dtfinilionem explicatur . DE IV RE BELLI P s v m qui promifit folum fi fpeda- mus, (ponte id praeftare obligatur in quodobligarivoluit. In fide quid fen- fir is non quid dixeris cogitandum efi, in¬ quit Cicero: Sed quia interai adus per fe fpedabiles non funt, & eerti aliquid ftatuendum eft, ne nulla fit obligatio fi quifi- quc fenfum quem vellet fibiaffingendo liberare fe poftet, ipfa didante naturali ratione ius eft ei cui quid promiftum eft promilTorem cogere ad id quod reda interpretatio luggerit. nam alioqui resexitum non reperiret: quod in moralibuspro impoftibili ha- betur. Hoc force fenfu cum de padis cgiuet liberates praeferiptione aduerfusCallimachum,tst;'ni»,inquit, so/ucn Mipa iripms rede eum locum emendauit vir cimnentifiimx crudicio- nis Petrus Faber. Hac lege communi homines inter nos Perpetuo utitnur , nec Graeci tantum, fed & barbari } \t paulo ante idem dixerat. Hue lllud pertinet in anti- quafederum formula apudLiuium: .Sine dolo malo v- tique ea hie hodie reflijfime inteleBa funt. Redx intel- pretationis menfiura eft colledio mentis ex fignis ma- xime probabilibus. Ea figna funt duum generum* verba & coniedurae alix :quae aut feorfim, confide- rantur, aut coniundim. i r. Si nulla fit conieduraquae ducat alio,verba in- telligenda funt ex proprierate, non Grammatica quae ^eft ex origine, fed populari ex-viu, Quern penes arbitrium efi } & ius & norma loquendi. Stulto ergo perfidiae effugio vfi funt Locri cum pol- licitifepadis ftaturosquamdiu terramhanc infifte~ § AC PAG! S, LIB. II. 341 rent Sc capita humeris geftarent, terram calccamentis iniedam, & alliorum capita humeris impofita abie- eerunt,quafi eo modo religione fepoffentexfolue- re, quxhiftoriaapnd Polybiumexftat:acfimilisper- Bdix exempla aliquot apud Polyaenum, qua: tranfcri- bere nihil opus eft,quia controuerfiam non habent. in. In artium autem vocabulis, quaepopulus vix capit, adhibenda erit artis cuiufque prudentum defi- nitio,vt quid fit maieftas, quid parricidium^quas ad finitiuum ftatum referunt oratorio artis magiftri. Sic fiinpadisde exercitu didum fuerit,definiemus exercitum efle earn militum multitudinem quxpa- Jam fines hofticos aufit inuadere. nampafiim oppo- nunthiftorici idquodfurtim fit aut latrocinantium more, & quod iufto fit exercitu. Quare pro viribus hoftium adtimandumqua: copiae exercitum faciant. Polybius Romanum exercitum plerumque ait con- ftitifle fexdcci m millibusRomanonjm } viginti foeio- rum. at minor quoque numerus implere poteft eius nominis menfuram. Nam Vlpianusexercituiprasefie eumaitquivelvni legionicum auxiliis prseeft.& Li¬ mns in odo millibus fpeciera ponit iufti exercitus. Pari modode clafie erit arftimandum. Sicarxeft lo¬ cus qui arcere hoftilem exercitum ad ternpus poflit. iv. Conieduris affumtis opus eft, vbi verba aut verborum complexio Cunt , id eft ,'pl-ures fi- gnrficationes recipiunt. Hunc locum RhetoreS vo- cant 2% d/xty&otiat: Dialedici fubtilius,fi invna voce fenfus effeplurespoflent $/M>tvjuiew, fi in complcxio- ne ajuQtCeAi'cer. Similiter conieduris opus eft quoties in padis eft cjw7frA*>g/'« } fpeeies quardam rcpugnan- tix. Tunc enim coniedurasqu^rendrefuncqu^par- * Yu iij L. t.D. - r * tlicnienhbus, licerc ipfisfibi auxilia mittere.necob- ftare quod Athenienfes habebant cum Lacedamio- niis fedus, quando per id fedus nouos focios adfcifce- rc liceret. Atque cam fententiam fecuti funt Athe¬ nienfes poftea imperato fuis ne in Corinthios pugna- rent, nifi vbi ij defcendere pararent hoftiliter in Corey ram, aut in aliquod folum ditionis Corcyren- ilum,ne fcilicct fedus rumperenr. Non pugnat au- tem cum federe, vtquosalij oifenderent hi defender renturabaliis,manentedeca:tero pace. Et hoc qui- dem excmplum eft infedere aequali. xiv. In federe inaequali ponemtis alterum,fi con- ucnerit ne alter federatorum iniuflu alterius bellum ge#erepoffit;quod pofirumfuifTe in federe Romano- rum SeCarthaginienfium poft bellum Punicum fe- cundum fupra memorauimus. ficut Sepofitum fuit in federe Macedonico cum Romanis ante Perfeum Ku.iib.xmf regem. Cum belli gerendi nomen, & ad omne bel¬ lum pertinerepoffir,& ad id quod infertur non quod repellitur, in dubio ar&iorem hie fignificatum fu- memus, ne nimium coar&etur libertas. x V. Eiufdem generis eft illud quod Romani pro- ij 34 S DE IVRE BELL! miferant libcram fore Carthaginem : quod quan- quam ex natura adus de fummo imperio intelligi non poterat, aliquam tamen illis relinquebat liberta- tem,& minimum rant am vt alieno imperio vrbem fedibus transferre non tenerentur. Fruftra ergo vo- ‘ cem Carthaginis vrgebant Romani, dicentesciuium multkudincm non vrbem fignincari: (quod quan- quam improprium coneedi poteft ob attributura quod eiuibus magis quam vrbi conuenit .) Nam in voce,libcramrelinqui,cuSwpji, vt Appianus air,ma¬ tt ifefta erat captio. xvi. Hue & ilia frequens qu^ftio referenda eft de pacSfis perfonalibusacrealibus, Et fiquidem cumpa- pulo Jibero adum fit,dubium non eft quin quod ei promittitur fui natura reale fir, quia fubiedum eft res permanens. Imb etiamfi ftatus ciuitatis in regnum mutetur, manebit fedus quia manet idem corpus> etfi mutaro capita , Sc vt fupra diximus imped uni quod per regem exerceturnon definit impetiumeffe populi. Excipiendum erit,ft appareat caufamfuifte propriam ei ftatui, vt ft liberae ciuitates libertatis tu- rand^caufafedufeontrahant. At ft cum rege con- tradum ftt,non ftatim perfonale erit cenfendumfe- i. i are aen. dus:nam vt rede didtum eftaPedio & Vlpiano, ple- aum d aV rumc l Lie petfona pado inferkur, non vt perfonale ij.ais, padum Eat, fed vt demonftretur cum quo padum fadum eft. Quod ii adiedum fit federi vtperpetuum fit aut fadum in bonum regni, autcumip.fo&fuc- cdToribus/autad tempusdefinimm,iam faris^appare¬ bit reale efie. Tale vide tut fukfe fedus Romanorum cum Phil-ippo Macedonum Rege, quod cum Per feus eius filins ad fe pertinere negaret,bellum eo nomine: At: P A CIS, LIB. II. 349 exortumeft. Sed& alia verba ipfa interdum ma¬ teria conie&uram fuppeditabunt noil improbabi- lem. Quod fi pares fine in vtrumqueconie&ur3e,fu- pererit, vt fauorabilia credantur elfe realia, odiofa verb perfonalia. Federa pads caufa fada,aut cotn- merciorum ftuorabilia funt. Quas belli caufa, non odiofa omnia, vt quidam cenlent, fed "vh/u&x&i, ^ eft federa tuendi fe caufa. propius ad fauorem acce- dunt, magis ad onera. Ad qua; accedit quod infedere adbellum quoduis,prafumitur ratio habita prudentiae & pietatis eius quicum agitur, vt qui non modo non iniufte, fed nec'temerebellum fufeepturusvideretur. Quod verb did folet,focieta- tes morte finiri,huc non adfero.-pertinet enim hoc ad focietatespriuaraSj&iuris eltciuilis. lure ergo aijDec.iib. * iniuria Fidenates, Latini, Etmfci, Sabini a federe conCl1 *' difeefterint mortuis JRomulo, Tullo, Anco, Prifco, ScruiOjdijudicarianobisrcde non poteft,curn non exftent federum verba. Cui non diftimilis eft iJJa a- pud lullinum controuerfia, an ciuitates qute Medo- rurti tributarias fuerant, mutato imperio conditib- nem mutaffent. Spedandum enim an inconuentio- ne fidem Medorum elegiflent. Minime veroadmit- teflda^fBodini argumentatio,federa ad regum! fuc - L, v.cvlr.. ceffores non tranfire, quia iuramenti vis perfonam non exeat. Poteft quippe iuramenti obligatio per- fonamtantum obftringere, & ipfa promifiio obliga- re heredem, Neque enim verum eft quod fumit, fe¬ dera iureiurando veluti firmamento inniti, cum pie- rumque in ipfa promifiione fatis lit cfficacia:,cui ma- iorisfeiigioniscaufaiufiurandumaddittir. x vxi. Sanecumregeinicum. fedus manet,.edamft Xx iij 55 o DEIVRE BELLI rex idcmaut fucccffor regno afubditisfitpulfus. Tus enim regni penes ipfum manetjVtcunqucpoiTeflio-; liem amiferit. xviii. Contra fi alieni regni inuafor volenre ve- rorcge,aut oppreftor populi iiberi antequamfuffi-. cienspopuliconfenfusaccedat belloim^p'etatur, nihil eo fiet contra fedus rquiahipofteftionemhabcnt, ius non habent. Et hoc eft quod Nabidi dicebat T. Liu.iib.xxxir. Quintius. Amicitia&focietas nobis nulla tecum y fed cum Pelope rege Lacedeemoniorum ittjlo ac legit imo fa Si a efl, Qualitates autem iibe in federibus, regis, fucceftbris & fimiles ius pfoprie fignificant,&odiofaeft inua* forum caufa. x i x. Tra&auerat olim Chryfippushanc quxftio- nem,an premium promiflfumeiquiprimus ad mc- tam perueniffet debeatur vtrique fi fimul peruenc- rint,an neutri. Et lane voxprimi amb/gua eft, nam aut eum CigniRcat qui omncs antcccdic, auc quem nemo. Sedquia virtutum premia fauorabilia funt, verius eft concurfuros ad prxmium, quanquam libe- ralids ScipiOjCsefarjIulianus his qui pariter mliros afcenderant folida premia tribuerunt. Et h&c qui- dem didta funto de interpretatione ea qu^e verborum fignificationi propria vel impropriseapratur?* * * xx. Eft & aliud interpretandi genus ex coniedu- ris extra fignificationem verborum, eorum fcilicet Euerh. in lo- quibus promiffio continetur:ldque duplex, vel ex- Tcguldtcftri- tendens,vel coardans. Scd qua: extendit intcrprcta- S^Sionetiodifticiliusproceditjfadliusqujeardat. Namficut legis ad ex- j n rebus omnibus vt effcdus non fequatur fatis eft v- tcnfioncm. « ^ r * nam deeflc caularum,vt naicatur omnes conucnire oportet} ita & in obligatione conie&ura extenders AC P A CIS, LIB. II. 351 obligationemnontemereadmittenda eft:multoque hicdifficiliusquam in cafu de quo Capra dicebamus, vbi verba Iargam aliquam figmficationermetCi minus receptam admittunt. Nam hie extra verba promit- tentia coniedluram quarrimus, quae valde certa efle debet, ytobligationeminducat,necratio fimilis Cuf- ficit,Ted oportet eadem fit;nec id Temper Tatis eft, vt dicamus ex ratione faciendam extenfionem :quia vt modo dicebamus, Csepe ratio ita mouet vt volun¬ tas tamen Tit cauCa per Te Tufficiens,etiam fine ratione ilia, Vt ergo tabs extenfio reeodemperi- culo fafla fit , eodem ture effie 'voluerunt. XX I. Arque hincfoluenda eft .Celebris ilia quaeftio quae tk. apud Gellium eft de mandato, an impleri poftit non per idem, fed per aliud arque vriie, autvti- Jius quam erat id quod mandator prxCcripCe rat. Id enim it.a demum licet fi conftet quod prxfcriptum erat, non praeferiptum fuiffe fub fpeciali fua forma, fed fub confideratione generaliore quae aliter quo- que obtineri poftic: quomodo eum qui fidciubere erat iuffus, mandare pofle creditori vt tertiopecu- niam numeret,a Scaeuola refponfum eft. xxii. Reftringens interpretatio extra (ignifica- tionemverborumquae promiffionem continent,aut ex defeiftu petitur originario voluntatis, aut ex cafus emergentis repugnantia cum voluntate. Dcfetftus voluntatis originarius inteiligitur ex abfurdo quod alioqui euidenter fequeretur; ex ceffatione rationis quae fola plene & ethcaciter mouit voluntatem; &c ex materia defetftu. Primum in eo fundainentum habet, AC P A CIS, LIB. y. 35 3 Jiabet j quod nemo credendus eft velle abfurda. xxiii. Secundum^x eo quod contentum in pr»- w yjj stolen, & titulum habet, cum dicitur non Tem¬ per eadem fententia. 0 xxv. Sedde rationenotandumcft fubea compre¬ hend! Taepequafdam res non Tecundum exiftendam, fed Tecundum potentiam morariter confideratam, quae vbi locum habet,reftri!mczu>Iuj 3 id eft squiprudcntiam, in voluntate verb 'fb\xdaj 3 id eft aequitatem , quam fapiencer definit corredionem eius in quo lex deficit ob vniuerfalitatem :quod ad teftamentaquoque&pada fuomodo referri debet. Nam quia cafus nec prsuideri omnes poiTunt, nec ex- primi, ideo libertate quadam opus eft eximendi cafus quos qui locutus eft fi adeflet eximeret: non tamen te- mere ;id enim effet dominum fe facereadus alieni; fed ex fufficientjjpus indiciis. Certiffimum indicium eft fi quo cafu fequi. verba illicitum eftet, ideftpu- gnans cum naturalibus aut diuinis prsceptis. Talia enim cum obligatibnis capacia non fine, eximenda funtneedfarib. Itaqui promificdepofiturngladium , reddere non reddet furenti, ne aut ipfi periculum erect, aut aliis innocentibus. Sic nec reddetur resde- pofita ei qui depofuir, fi dominus earn reperar. Probo, D depofit!”' inc l u i c Tryptioninus* banc ejje iuflitiam qua: fuum cut - que ita tribuit ,a/f non diftrahatur abvilitts perfona iujiio- re repetitione. Ratio eft quia,vt alibi notauimus, in- trodudi femel dominij ea vis eft, vt rem domino co- gniro non reddere omnino iniuftum fit. xxvI j. Secundum eric indicium fi verba fequi non quidgm per fe & omnino illicitum fit, fedsque rem sftimanti nimis graue atque intolerabile : fine abfolute fpedata conditione humans naturae,fiue comparando perfonam & rem de qua agitur cum ip- Moiina aifp, fo fineadus. Sic qui rem ad dies aliquot commoda- con^mclatt u ^>i ncra eos dies repetere earn poterit*, fi ipfe valde n M . Lcfl^ib. egeat;quia adus ram benenci ea eftnatura,vt non ‘ ,17 ' credendus fit quifquam ad magnum fuum incom- modum fe voluiffe obligare. Sic qui auxilium federa- AC P A CIS, LIB. II., } , s to promific, excufabitur quamdiu ipfe domi peri- a ng. ad 1.7. «■ • •• 11 1 a - adl.Rhod. * chtatur, 111 quantum copus opus habet. , t*»concdlio immunitatis vedfcigalfum &c tributorum intelligetur dequotidianis&anmuerfariis 3 non deiis quaeiiimma*vafq court. neceftitasexigit,&quibuscarererefpublica non po- reft. Ex quibus apparet nimis laxedidhim a Cicero¬ ne,non feruanda promifla qua: Tint iisquibuspromi- ferisinutilia,nec Ji plus tibi noceant quamilii pro- fint cui promiferis. Nam an res vtilis fitfuturaeicui promifta eft, iudicare promiffbr non debet, nifi forte in cafu furoris de quo fupra diximus :& vt promiflum promiftorem non obliget,non fads eft quodlibet no- cumentum in promifforem, fed tale oportet fit quod pro naturaaduscredi debeatexceptum. Sicqui ope¬ ras vicinoad dies aliquot promiftt non tenebitur ft eum morbus foncicus patris aut Blij detineat. Ethoc rede Cicero de oRiciis primo: Si conftitueris te cuipiam aduocatum in rem pr a fen tern ejfe venturum , atque interim ’ grander agrotare flint caper it, non ft contra ojfcium non facere quod dixeris. In eundem fenfum accipiendum, nee vltra trahendum eft, quod apud Senecam legi- Dcbenef: !ib « 7 1 i o iv. cap. 3;. mus: Tunc fidem fallam , tunc inconfiantia crimen au~ diam,f cum omnia eadem fnt , qua erant promittente me , non prafitero promijfum. alioqui quicquid mutatur fiiber- tatem facit de integro confulendi , meam fidem liber at. ‘Tromifi aduocationem : poflea apparuit per tflam caufam praiudiciumin patrem meum quart, promif me peregre in a iturum: fed iter infefan latrocinijs nuntiatur. In rem pra- fentem 'venturusfui:fed ager film , fed puerpera vxor tenet . Omnia effe debent eadem qua fuerint cum promitterem, ait promittentisfidem teneas. Omriia inteliigepro adtis eius dequoqu^riturnatura,vt iam modoexpofuimus. Yy ij 35 <5 D E I V R E BELLI xxviii. Diximus aliaquoqueeflfepoflefignavo¬ luntatis q»ae*oftendant cafum eximendum. Inter ea figna nihil validius eft quam verba alio loco pofita, monvl>idiredepugnant,qu£ eft ufTivo/Mct., cuius fu- pra menvinimus, fed cum velut infperato ex ipfo re¬ rum euentu inter fe committuntur, quam Rhetores Graeci vocant, r cbo ttfet&toiat xxix. In hac difceptatione vtra pars fcripti cum ex cafu fit collifio praeualere debeat, regulas quafdamox antiquis audoribus Cicero pofuit, quae vtfpernen- dae neutiquam funt, ita mihi non fuo ordine viden- tur collocatae. Nos eas hunc in modum digeremus. Vtquodpermitticcedateiquod iubet: quia qui per- mittit aliquid itapermittere videtur, nifi aliud quid obftet quam de quo ibi agitur.Vt quod faciendum eft certo tempore ei praeferatur quod quouis tempore fieripoteft.-vndefequiturvrplerumguepadio vetans vincatiubentem,quiapadio vetatisobligatadquod- uis tempus,iubensnon item,nifi aut tempus fitex- p re (Turn, aut iuffio tacitam proliibitionem contineat. Inter eas padionesquaefupradidisqualitatibus pares funt,vtpreferaturquod magis eft peculiare,&ad rem propiiisaccedic: nam foJent fpecialia efficaciora effe generalibus. & in prohibitionibus, vt quae poenam adiundam habet ei quae poena vacat, Sc quae maiorem poenam minaturei quae minorem praeferatur. Turn verb vt fuperetquod caufas habet,aut magis hone- ftas,aut magis vtiles. Ex tremo lo’co, vtquodpoftre- mbdidum eft vincat. Illudexfuperioribus hicrepe- tendum eft,padorum iuratorum earn effe vim , vc intelligi debeant fecunddm receptiflimam proprie- tatemq&vt omnes reftridiones tacitas>&ex namra AC PA CIS, LIB. II. ^ J57 rei non omnino neceffarias quam maxime repu- dicnt. Quare 11 iuratum pa&um cum non iurato pugnet certo euentu,prafferendum eritcui adeft iu- rifiurandi religio. xxx. Solet & hoc quant, an in dubio contra&us perfedrus cenfcri debeat antequam fcriptura confe&a lit, & tradita. Natp id Murena caufabatur aduerfus App.Mttht. ea quae inter Syllam & Mithridatem conuenerant. Mihi apertum*videtur, ni aliud conuenerit,creden- dum,{cripturam adhiberi, vt monumentum contra- £his,nonvt fubfiantiae eius partem. xxxi. Illud verb non admirtam quod quibufdam Aic.v.conC placuit, contra&us regum & populorum quantum I7 ‘ fieri poteftinterpretandos ex iure Romano :nifi ap- pareat inter quofdam populos ius illud ciuilein bis quxiuris firnt gentium etiam pro iure gentium rece- ptum effe. quo d temere pnefumendum non eft. xxxii. Deeo verb quod Pluurchusin Cympofia- n. Symp. jy, eis, mouet conditionem offerentis, an accipientis verba attendi magis debeant, itavidetur,cum aeci- piens hie fit qui promittit,eius verba forrnam dare negotio,fiablbluta&infeperfe AC PAC1S, LIB. II. e- • Vpra diximus eius quod nobis de- betur fonrcs efle tres, padionem, maleficium, legem. De padionibus fatis tradatum. Veniamus ad id quod ex maleficio naturaliterdebe- tur. Maleficium hie appellamuscul- pam omnem, hue in faciendo, fiue in non faciendo,, pugnantem cum eo quodaut homines communiter, aut pro ratione certae qualitatis facere debent. Ex tali culpa obliggtio naturalit'er oritur fi damnum datum eft,nempevt id refarciatur. 11. Damnum a demendo didum efi:,o ep^-fjo^cum quis minus habet fuo, fiue lllud fuum ipfi competic ex mera natura, fiueaccedente fado humano,puta dominio, autpado , fiue ex lege. Natura homini fuum eft vita non quidem adperdendum, fedadcu- jftodiendum,corpus, membra ,fama, honor, adio- nes propriae. Dominio &padisquomodo fuum quid cuique fit,fuperior tradatio docuit, turn quoad rcfS; turn quoad ius in adiones alienas. Simili modo ex lege ius fuum cuique oritur, quia idem aut plus lex poceftquamln feac fua finguli. Sic pupillus ius ha¬ bet exadam quandam diligentiam exigendi a tutore, refpublica a inagiftratu , nec refpublica tantum, fed &ciues finguli,queries lex idexprefse,aut perfuffi- cientem confequentiam fignificat. At ex fola apti- tudine, quod ius minus propriedicitur,d ab afiigna- trice iuftitia fpedatur, non oritur verum dominium, aeproindereftitutionis obligatio: quia non idalicui fuum ell: ad quod aptus eft: oAStff ait A- riflotcleSj o y fiovjriczc' A” ounK^>%t>-aui, Contrary c _^ DE IV RE BELLI proprieditfdm iujlitiam nihifo commit tit qui petunia fua al- teri non fuccurrit pr aurtoritate reipublic ait delegato quodam M.Tullius) ita etiam fidione fimili conftituerentur quafi extra territorium. vnde&ciuiliiurepopuli apud quern vi- uunt non tenentur. Quare fi tale fit delidumquod contemni polfe videatur,autdiflimulandum entrant e fimbus iubendus exccdere legatus. quod Polybius cifadumnarrat qui Romas obfidibus fugiendi cau- famprasbuerat. Vnde obiter datur iprelligi quod alio tempore legatus Tarentin-orum qui idemdeliquerat \irgis csefus eft, id eo euenifle quodTarentini vidi fub Romanis effecoepiffent. Si crimen fit atrocius & ad publicum malum fpedans, mittendus erit legatus ad eumqui mifit cumpoftulato,vteum puniataut dedat, quomodo Gallos poftulafte legimus, vt fibi dederentur Fabij. Sed, quod fupra diximus aliquo- ties, humana iura omnia ita effe comparata,vtnon o bligent in fiimma neceifitate , id de hoc quoque Aaa ij Phil. Yin# Off. II r: jLia hb.xxni. §7i DE IV RE BELLI praecepto fan&imonias legatorum obtinebit. Verum is apex neceflitatis non eft infumtione pcenae,quam &c aliis in oaftbus tolli iure gentium infra apparebit, cum die folennis belli effe&ibus agemus:multo mi¬ nus in loco, tempore ac modo fumen da; poena:, fed in praeautione grauis mali, praefertim publici. Qua- revt obuiam eatur imminenti periculo, ft alia nulla eft ratio idonea,& retineti&interrogari legati po- terunt. Ita confules Romani Tarquinij legatos de- prehenderunt, literarum in primis habita cura, vt Li- uius loquitur,ne interciderent. Quod ftvim arma- tam intentet legatus, fane occidi poterif, non per modum poena;, fed per modum naturalis defenfionis. SicTydeaThebani,Fabiosquosviolatores iuris hu- mani LiuiusvQcat,Galli occiderc potuerunt. Itaque apud Euripidem Heraclidis Demophon fecialem ab Euryftheo milium & vi fuppliccs abripcrc conan- tem, vi prohibuic,&cum ille dicerer, Tun fecialem cadere hue mijjum audeasf refpondet, TSlifecialk dexter am a vi temperet. Diftin&ione non diftimili foluit Cicero quantum illud,an patrem patria; prodirorem filius acculare de¬ beat, Vult enim debere ad auertendum periculum imminens, non autem vitato iam periculo in fa&i poenam. V. Eaveroquamdixi lexdevi legatisnoninferen- da intelligenda eft eum obligare ad quern milla eft legacio,atque itademumfi admifit,quafi fcilicet ab co tempore tacitapadio intercelferit. Caeterum de- nuntiari &poteft & foletnemittantur legati ;alioqui pro hoftibus fore; vt jEtolis a Romanis eft denun- AC P ACIS, LIB. II. 373 tiatum^ & olim Vcientibus ediftum ni faccfferenc vrbe,daturos quod Lars Tolumnius dediffet. Non pertinet ergo haze lex ad eos per quorum fines non accepta venia tranfeunt legati’. nam fiquidem ad ho¬ lies eorum eunt, aut ab hoftibus veniunt,aut alioqui hoftiliamoliuntur,interftcietiampotGrunt,quod A-Thuc.iib.n* thenienfes fecerunt legatis inter Pcrfas & Spartanos, ^ Illy rij legatis inter Effios & Romanos: multoque ma- iu, p ‘ c gis vinciri quod conftituit Xenophon inquofdam, Romani in legatos Philippi ad Annibalem,&Latini in legatos Volfcorum. Tale fi nihil fit & male tra- lib.vr; i, Ctentur legati, non illud iusgentium dequo agimus , cxp ' Cytu fed amicitia & dignitas, aut ciusquimillt, aut eius ad quern eunt,violata cenfebitur. Vi. Cseterum admifla legatio ctiam apud hoftes, tanto magis apud inimicos, prazfidium habet iuris gentium. Sicjuis legationhofliumpulfajjet,contra m gen- L.vit.D.ds tmm idcommijjum effe extjlimatur, quia fanfti habentur le~ lesatls ‘ gatiy inquit Pomponius.EtTacitus hoc ius de quo agi- ‘Ann. r. mus vocat, hoftium m&facra legations fas gentium, Cicero prima Verrina; Nanne legati inter hofies mealti¬ mes ejje debent f Seneca de ira: VioLuit legationes rufrto Lii».ui. «.j, gentium we. Merito fane : nam & in bello plurima incidunt negotia quaz nifi per legatos tranfsgi non poffunt, & ipfa pax vix eft v t aliter coeat. vii. Solet & illud quaeri, an iure talionis interfici, ast male tra&arilegatuspofli tab eo veniensqui rale quid patrauerit.Et quidem vl tionis talis exempla funt in hiftoriis fatis muka. fed nimirum hiftoriaz non tantum quaz iufte, fed & quaz inique, iracunde, impo- tenter fafta funt memorant. Ius gentium non tan- tum mittentis cauec dignitati, fed & eius qui mittiwr A, H 374 DE IVRE BELLI fecuritati. quare cum hoc quoque tacite contrahi- tur. Huic ergo fit iniuria,etiam fi eiqui mifit nulla fiat. Non igitur magnanime tantum, fed & ex iure gentium Scipio, qui poftquam legati Romanorum a Carthaginienfibus male effent habiti, dudis ad fe App.ae beiio Carthaginienfium legatis, & quid fieri deberet inter¬ rogate, refpondit nihil tale quale fadum effetaCar- thaginienfibus. AdditLiuiusdixiffeeumjnihil fe fa- duruminftitutispopuli Romani indignum. Valerius Maximus hanc eitnbuitvocem :IJlo temetUyHannot jides ciuitAtis noftra liberat. viii. Comites quoque & vafa legatorum fui gene¬ ris fandimoniamhabent. vnde in antiquo fecialium carmine erat: Rex,facijne me tu return nuntium populi Romani Quintium f vafa comitefcjtte meosf Et lege Iulia de vipublicateneri pronuntiantur nonmodoquiie- gatos,fed & qui comites eorum iniuria affecerunr. Sed hxc fanda funt acce/Torie, Scproinde quatenus legato videtur. Itaque fi quid comites grauius deli— querint, poftulari a legato poterit vt eos dedat. Vi enim abftrahendi non funt:quod cum fadum effet ab Paaf.iib,yn. Achaeis in Lacedasmonios quofdam qui cum legatis Romanis erant, vociferati funt Romani ius gentium bedi. quo refcrri etiam poteft Salluftij iudicium de Bomilcarequo fupra vfi fumus. Quod fi dedere eos nolit legatus,eadem fcilicet facicndaerunt quae mo- do de legato diximus. Ipfeautem legatus an iurifdi- dionem habeat in familiam fuam, & an ius afyli in domofuapro quibufuis eo confugientibus, ex con- ceflionependeteiusapud quern agit. Iffcud enimiuris gentium non eft. i x. Bona quoque legati mobilia, 5c qux proinds t. lege Iulia. D.adl. Iul. de vipubl. AC P A CIS, LIB: II. 37; fiabentur perfonae acceflio, pignoris caufa, aut ad folutionem dcbiti capi non poffe, nec per iudiciorum ordinem, nec, quod quidam volunt,manu regiave- rius eft. nam omnis coa&aquum colens animus. Perfis quoque Appianus ait difplicuifle xA^ctcdzzj d, 7 mrn?dv ts Giui,: % W ' dsm 3 Xzutm ch eld Ji' Wj M 0r> n;«. Xw’ oie/rzq Seip <&py}v idsli ciujaxxd^au^i , apud quof- Wlli ***' dam de his rebus indicia non funt. exijlimant enim homi- Mor.ix'.r. it. Sam. x. 376 DE IV RE BELLI nes contentos e fie debere fide quam funt fectiti. Et alibi: ofiet^Snr (~\mv pof/ot y iwtA.w av/nCo^ajcDf juuilfy co 5 Siov c!) ’Qrtqivaz Q^fyhvSiuien cz&gji TV'TOF Y^rlrAf cuoi- vciwmv. Efivbi leges de cr edit o ins reddi vet ant, quafipriua- tim tantum cum eo agendum fit cum quo quis contraxit } & cuiusfidefn fecutus efi. Qua? contra hanc fententiam ad- feruntur ex iure Romano, non ad noftros Iegatos, fed ad prouinciales autmunicipales pertinent, x i. Bellorum qua? ob male habitos Iegatos fufcepta funt plena? funt profana? hiftoria?. Exllat&infacris libris memoria belli quod eo nomine Dauid geffit aduerfus Ammonitas. Ncc aliam caufam iuftiorem, exiftimat Cicero aduerfus Mithridatem. Cap; AC P ACIS, LIB. II. *77 Cap. XIX. « De iure fepultura?. i. Ex eodem iure gentium nafci im humandi mettuos. II. Vnde ortum ? III. Deberi & hoJHbtu : iv. ^An dr infigniter facinorofis ? v. An & his quife interfecerint? vi. Qua alia ex iure gentium debean tur. X iure gentium quod exvolun- tate ortum habet, debetur 5c corporum morcuorum fepul- tura. Dion Chryfoftomus inter mores ,due e% qux Xsis eyf&Qots, id eft fcripto iuri opponit,poft legatorum iura commemorat fxn xm\v W nxyois , non prohibere quominns fepelianttir mortal : * Et Seneca pater inter iura non fcripta, fed om- nKn.Coa«. nibus fcriptis certiora ponit humum porrigere cadaueri. Nature id ius appellant Hebraei Phi¬ lo ac Iofephus, & Sed auo ab omni: initia in occulto latent. ^ Nonne ergo for tt corde y fepofto metis Mortalis ira 3 par Deis magnis fuit Me gerere morem ? liberates debello agensThefeos aduerfusCreon- tem ita loquitur : Qjtis nefeit 3 quis non didicit y •vel in Dionyftu ex trageediarttm auttoribus, quaAdrafto mala circa Tbebas contigerint , cum reducere 'volens Oedipodis filmm , generum autem fuum , Argiuorum - plurimos perdtdit , ipfdfque du flora vidit interemtos: ipfe vero cum dedecore fuperfes cum inducias ad hu- Panathenai- co. AC P A CI S, LI B. 11. 57 9 mandos mortuos obtinere non potuijfet , fupplex Athe¬ ne venit, quam tunc ciuitatemTbefeus regebat, eum- que oraait ne viros tales infepultos iacere pro nihilo duceret, neve pateretur proculcari antiquum morem, & m patrium quo omnes homines inter fe vtuntur , non quaji ab humana natura condito , fed tanquam imperato a diuina potentia : qua cum ille audijjfetyjtne mora legationem Thebas decernit. Idem mox Theba- nos reprehendit quod ciuitatis fua: decreta legi- bus diuinis antehabuiflfent: eiufdemque hiftoria:, & alibi meminit, Panegyrico, Helena: Encomio, Plataica oratione : & LyCias ea qua: eft in ho- noremfepukorum. Etpaffim apud Iaudatos au- (ftorcs videmus egregia virtutum nomina huic officio tribui. Nam humanitatem vocant Cice¬ ro 8c Laiftantius, humanitatem ac manfuetudi- nem Valerius Maximus, mifericordiam 6c reli- gionem Quintilianus , mifericordiam 8c huma¬ nitatem Seneca, mifericordiam 6c pietatem Vl- pianus, Modeftinus memoriam humanse condi¬ tions : clementiam Capitolinus: Jintu/, hue iufti- tiam Euripides 6c La&antius. Contra Donati- ftasqui Catholicorum corpora fepeliri vetabant impietatis accufat Optatus Mileuitanus. Apud Papinium, hello cogendus armvs In mores hominemque Creon. Spartianus tales ait effie fine humanitatis reue- rentia. 11 . Qux primum caufa moris huius introdu- Bbb ij J Cic. oratione pro Quin do. La&, lib. vi. inft.c. ii.& ir. Val. M.x. lib. v. c.r. Quint lib. Xu. c.vlt.inft. orat. Sen. de Benef. lib.v. c. 10. Vlp. 1 . Atfi quis §. interdum.D. de fun. aft-. Modeftinusl. quidam in fuo. De cond. inft Capitol, in M. Ant. philof.Opt. lib. v i. Spart. vita CaracsHx. 3 So D E I VRE BELLI cendi fucrit, vt corpora humo tegerentur, flue Gen,L.i,Tac. condita prius, vt apud ^Egyptios, fiue cremata, vt apud Grecos plerofque , fiue ita vti funt, de eo non idem omnibus videtur. Nam Mofchion exiftimat occafionem datam ex gigantea feritate mandendi homines, cuius abolita? fignum fepul- turam:ita enim ait: Tunc morte raptos imperatttm legibus Mandare terra , pulueremve infyargcre Necdum fepultis , ne darentur conoid \sibominanda Jigna pa fins priflini. Aliis videntur hoc modo homines velut fponte foluiffe debitum quod alioqui vel ab inuitis re- petit natura. Nam hominis corpus ex terra or- tum terras deberi,non Deus tantum Adamo e- dixit, fed & Gr^ci Latinique paffim agnofcimt. Cicero ex Euripidis Hypfipylc : Reddendo terra terra. icdeCc.ni. Et quod apud Solomonem Iegimus puluerem 7 ‘ quidem ad ter ram redire, quale fuerat, fpiritum autem ad Deum qui dederat, Euripides hoc ip- fum argumentum ex perfona Thefei in Suppli- cibus tradlans fic ait: lam finite terra mortuos gremio tegi: Res 'vnde quaque fumferat primordium Eo recipitur : jfiritus ccelo redit Corpufque terra: lure nec enim mancupi> Sed breuis ad aui tempos mend'um datur: Mox terra repetit ipfa quod nutriuerat . Lucretius fimiliter de terra: AC P A C I S, LIB. II. 381 Omniparens eadem rerum eft commune jepulchrum. Plinius quoque fcripfit terram nos pafcentes cxcipcre , natos alere, femelque editos fufti- nere Temper, nouiftime complexam gremio iam a reliqua nacura abdicatos, vt matrem operire. Sunt qui refurredtionis fpem a primis huma- ni generis parentibus hoc veluti monument© pofteris confignatam putant. Nam & ob reui- uifcendi promiffum adferuanda corpora do- cuifle Democritum , Plinius teftis eft libro fe- ptimo , capite quinquagefimo quinto. Chri- ftiani autem faspe morem honefte conden- di corpora ad hanc fpem referunt. Pruden- tius : Quidnam ftbi faxa cauata , Quidpulchra volunt monumenta , Nifi quod res creditur tills Non mortua , fed data fomno ? Simplicius eft, cum homo casteris animantibus praeftet, indignum vifum ft cius corpore alia animantia palcerentur : quare inuentam fcpul- turam vt id quantum poffet caueretur. Mifera- tione hominum cuftodiri corpora ab incurfu a- Deci. uium ferarumque dixit Quintilianus. Et apud Virgilium legimus: non te optima mater Condet humopatriove onerabit membra fepulchro: \~Almbus lincjuere feris. Et Deus inuifis fibi regibus minatur apud Pro- phetas futurum , vt afini fepulturam habeant^ Bbb lij 3 H 2 , D E IVRE BELLI vc canes eorum fanguinem lingant. Nec aliud DeTobia, in fepultura confiderac Ambroiius , cuius haec verba funt: T^jhil hoc officio prxflantius ei conferre t qui iam tibi non pot eft redder e : vindicare a volatile bus yVindicare a beftijs conffortem nature. Sed etfi ta¬ les abeffent iniurias, proteri tamen ac Jancinari corpus humanum, aiienum merito viderur ab iftius nature dignitate. Vnde non abit illud in SopatriConrrouerfiis:o 7 i^ r&Xov,*) o'-rf WF- toii » t ‘ 'tSto oXsis Erin %oi Erin %pi$ dfaBi ‘Cgulrico /i(f %c!pcctvp 1 pis^ T $faded HSLnftia&pn. ’Qrff f cbt- $?&y>9 7 a t?$ (pina>$ ^mpfnist pdff T TiXSorUd alimai Sityjvcff , yy KfV7?]fy ’JPP cui'Sajp- mp dico%p t iscl S t&Xi/TTjecd^ /cu/yi jua.Ti JjW- 9ws o <7&^ Oft&\vo^$jjop. Honejlum ejje humare mor- tuos, (if ab ip fa natura quaff concejfum corporibus , ne velat probro ajftciantur poft mortem ft nuclei difftuant. placere id omnibus, ftue Dij fuerint , flue femidei qui hunefunflis vita corporibus honorem induiferunt. Quia enim a ratiane aiienum efl natura humana arcana poft mortem omnibus confficua exponi , morem inde ab antiquo accepimus humana corpora fepeliendi,vt rnonu- memo condita clam & procul d conjfeflu tabefcant. Hinc eft quod officium fepeliendi, non cam ho- mini,id eft pcrfon^,quam humanitati, id eft nature humanaepraftari dicitur: vndepublicam Debcnef. Ub. hanc humanitatem dixerunt Seneca &QuintiIia- Qumt.Deei. Hus, tralatitiana Petronius. Cui confequenseft,vc VI. AC P ACIS, LIB. II. 3S3 nee inimicis nec hoftibus inuideri fepultura de- beat. De inimicis egregia eft apud Sophoclem diflertatio Vlyftis pro humando Ajace, vbi hoc eft inter camera. Menelae,pofl tot ditta fapienter, caue Iniurioflus (is in hominem mortuum. Rationem reddit Euripides Antigone: Mors iurgiorum finis efl mortalibus: Nam mam aliud quid potefl letbo darif Idem Supplicibus: Fecere vobis fiquid Argiui male, fiecidere : in hofies ifia vinditta efl flails. Et Virgilius: Nullum cum viBis certamen & gthere caflflts. Quam fententiam citans fcriptor ad Herennium addic:Nam quod malorum efl extremum, accidit illk iam, Papinius: bdhuimus: eflo : Sed cecidere odia, <& trifles mors obruit iras. Eteandem reddit Optatus Mileuitanus. Si inter viuenies fuerat certamen , odia ‘veflra W mors aliens comptflcat. iam facet cum quo ante litigabas. ill. Quare & hoftibus publicis deberi fepul- turarn emnes fentiunt. Belli hoc ius mnv 6* 7 »A 8 j was , vocat Appianus, belli commercia Phi¬ lo. Tacitus: Ne bofles quidem fepulturam inuident. Dio Chryfoftomus feruari hoc ius ait etiam ds> Xsii KsM/ulou , apud hoftes: addit Sis ipflrLv fa* : etiamfi ad flummum odia procejfle- rint. Dc eadem re agens Lucanus hominum ileus 3 u DE IVRE BELLI in hoftc feruandos dixit. Sopateridemquifupra: 7?5 7n/Ae/xos c &orns £ ‘bixvi '&’$]’ at'Snjp'TmP eVp»- <7E ; e^pet fAMolttgLWtmou 7x vrXvfOfXiXv(JiaRg, fGp&Gwcy rrin ^oyuo'jf «rVTsy Loe^fTD ; Quod helium hoc 'vltimo bonore hum ami m priuauit genus ? qua inxmici- tia eoufque extends malefaSlorum memoriam , & ’ quam tradant Euripides dida tragcedia Suppli- cibuSj& liberates eo quem adduximus loco, v i. Sunt Sc alia quredam quae ex iure gentium voluntario debentur ? vt longo tempore poflefla* Ccc iij i t.Macc. xir. 39i DE IVRE BELLI j 9 l fucceffiones ab inteftato, & qua; ex contradu quantumuis inasquali veniunt. Nam hac omnia quanquam ex iure nature orrum aliquatenus liabent, accipiunt tamen ex humana lege firmi- tatem quandam, flue aduerfus conie&ura in- certa, fiue aduerfus exceptiones quafdam quas alioqui ratio naturalis videtur fuggerere : vt fu- pra obiter a nobis de iure nature agentibus oftenfum eft. Cap; AC P A CIS, LIB. II. 4 $' 4 ^ *0 4 ^ 4 ^ ‘0 4 ? Cap. X X. De Poenis. Pcen.e depnitio & origo. Spebhire poenam ad iufiitiam expletricem & quomodo. Poenam cert a perforin naturaliter non deberi,fed exigi pce- namlicite quoad ius nature ab eo quip aria nondeli¬ quent. Poenam vtilitatis alicuius caufa exigendam inter homi¬ nes fitter quam apud Derm: & quare, Jjhiofenfuvltio naturahter Jit illicit a, Vtthtas peent. triplex, Ojlenditur advtilitatem eiusqui deliquit poenam dquo- libet exigi naturahterpum dijimBionetamen: Item advtilitatemeim in quernpeccatum Jl^vbidevl- tione licit a lure Gentium: Item ad vtilitatem quorumlibet . Quid lex Euangelica circa hanc materiam conjhtuent. Soluitur argumenium fumtum d Dei mifericordia in E- uanvelio patefaSla: XII. Eta prxcijione pcemtentu. , X I r I. Reiiciuntur imperfect# diuifiones paenarum. Xiv. Chrijlidnis priuatis nonefje tutum poenam exigerc etiam vbi wre Gentium id licet: X V. Aut fpontead accufationem profilire: xvi. ^4 ut indicia capitalia affect are. XVII. Leges human# quv n Uva. Si as f ’Qii to czu>oLtt\clcrcnly.?&£dn/ y^f a f aMo o SiSujav ctfi Gxetvw SdyvioLS. Eft hie cfuodamodo datio & acceptiojn quibus conftfiit natura con¬ tractu urn .* nam qui res nut a Hud quid furatus efl^pro eo dat pcenas. Idem pofterius. Swct^.ctVfesiTTJt oi 7m?&iotdxcihvv i'/MVOV ct 6JMVTE5 OVHTi^Td rar^S ct>Kr]^S mS, otM* iuTc .e r$f voftcpv SnrpfSjuHct. Contractus a 'vetenbus ap- pellabantur non tan turn qua mutuis conuentionibus con- flan t, fed & qua legibus pant yetita. ii r. Sed huiusiuris fubiedhimideftcuiiusdebetur, per naturamipfam determinatumnon eft.di&at enim ratio maleficum pofte puniri, non autem quis punire debeat: nifi quod fads indicat natura conuenientifli- mumeftevtid fiatabeoquifuperioreft: non tamen vt omnino hoc demonftret efte neceftariuni, nih vox fuperioris eo fumatur fenfu,vt is qui male egit,eoipfo fe quouis alio inferiorem cenfeatur feciffe, Sc quail ex Th t ^ hominumcenfudetrufiffeincenfum beftiarum qua^ . u.u. Idem ergo quodChri- ftus dixerat,dixit & Apoftolus : Quapropter inexcufa- bilis es yd bomo,quifquis ahum damnas : nam hoc ipjb quod damnas alteram te ipfum condemn .is: quando eademfacis tu qui alterum damnas, lilud Seneca; hue pertinet :non potefl vllam audforitatem haberefent ostia vbiqui damnan- dm efl danat, Et alibi: faciet nos moderations refeflus no- firi,f confuluerimus nos: mm quid ft) ipfi a liquid tale com- mifimus l Ambrofius Apologia Dauidis: 'vnufquifque de alio iudicatums defeipfe primum iudicet } nec minora in alio errata condemnet cum ipfeprauiora commiferit. iv. Altera quxftio eft define poenis propofito. Nam qux diximns hadtenus id daneaxat oftendunt nocentibus iniuriam non fieri ft puniantur. Inde vero nonfequitur oflinino puniendos. Neque id ve- nmi eft: multis enim nocentibus multa &Deus &ho- mines condonant eoque nomine laudari folent. Ce- IebreeftPlatonisdidum,y^ ’Qny^oca Jftcw gM- fxia .: & alibi gigjyt TV Koix^vp-yrczcj Si haw, Ji)tv , ( d •n a,ycvyrm ggtti Tnm } oVds £i$ nnv aotia gigjcct ftfuwov. Quod ita vertit Seneca: Nemoprudens punit , quia pec- r - DeClem ’ catum ejlfedne peccetur. Reuocari enim preterit a nonpof- funt .futura prohibentur. Idem alibi; Me homini quidem nocebimus quiapeccauit Jed nepeccet , nec Vt fenfus fi q resfingu- 9 las Dens fiat propter ipfas, etiam impium ad diem malum. Id eft etiam turn cum impium punit, non alio fine hocfacitquam vt puniat. Quanquam etiam ft rece- ptiorem fequamur interpretationemeodcmresreci- det: vc dicatur Deus fecifTeomnia propter fe,id eft iu- re laminae libertacis,&perfedtionis nihil extra fe oux- rens aut refpiciens: ficutDeus dicitur cuKsQvU , quia non eft natus ex aliquo. Certe poenas quoriindam valdc perditorum a Deo nonob almdexigifacra ver¬ ba teftantur, cumdicunteum voluptatem capereex ipforum malo, fubfannari atque irrideri impios a Deo. Turn vero & extremum iudicium poll quod nulla expedlaturemendatiojimo &in hac vita poenx quxdam inconfpicuae vt obduratio,verumeftequod contra Platonem dicimus euincunt. At homo cum hominem punit aliquid fibi debet habere propofi- fos.^sim. turn ne quidinamter faciat*. Et hoc eft quod aiunt invcibo fcholaftici non debere in malo cuiufquam acquieft cere vlcifcentis animiim. Sed & ante ipfos Plato in Gorgiajeosquiquenquam'mortepuniumqautexfilio, aut mul&a non hoc /Zptea 9 */ fimpliciter velle, r..,. ddra. fed boni alicuius caufa Ivina. »rS dytbQ : Et Seneca ad vindidam veniendum non quajidulce fit yin dicare 3 Jed quaji vtile. v. Quod ergo a mimo diftum eft: La'jo doloris remedium inimici dolor. congruit AC P A CIS, LIB. II. 40 I congruit quidem ei naturas quam homo cum be- ftiis habetcommunem:eft enimiravtinbeftiisita in homine xpoiv cqqocTvi ’bfefyv arriAu7nj««*, vt rededefinit Euftratius, ferimfangmu circa cor oh appetitum reponendi doloris , qui appetitus adeo per fe caret ratione vt fx pe feratnr in ea quas non lasfe- runt, vt in foetus ferae quae laefit, aut m fenfu carentia, vt in lapidem quo idus eft canis, At talis appetitus in fe fpedatus non conuenit parti rational! cuius eft im- peraie affedibus: ac promdenec iuri naturae, quia id eft didatum naturae rationale vt talis eft.didatau- tem ratiohomini nihil agendum mfi quod bonum aliquod habeat propofuum Infolo autem inimici dolore ita nude fpedato nullum eft bonum mfi fa 1- fum &imaginarium:vt in diuitiis fuperuacuis multif- que aliis rebus eiulmodi. Atque hoc lenfuvlnoncm improbantinhominibus non Chriftiani modo do- dores, fcdScPhdobphi vt Seneca: Inbumanum ver~ L.n.deira bum eft (ftp quidem pro iuftoreceptum yhio , & d conttt- c ' 31 ' melia non dijfert mfi ordine Qui dolorem repent tar:turn excufatm peccat. Imo ft Maximo Tyrio credi- lllUS o TijO&pcciy 'TV '®fQump%citnv4 eenyx^'n^g , iniqmor eft qui fe vlcijcirureo qui prior nocuu . M ufonius, id ait co¬ gitate quomodo qua remordeatmordemem 0* nocenti no - ctat fera eft non horn bits. Pugnat ergo cum naturaex ratione ob finem agentis alieno dolore qua dolor eft iatiari: Atque adeo quo hominumquifque minus valet rationis vfu eo ad vindidam eft pronior. Iu- uenalis. ^At vindifla bonum vita iucundius ip fa. Nempe hoc in deck , quorum pracordia nuilis Interdum aut lemb its videos ft prantia caufis: E cc 40 » DE IVRE BELLI R&cm.c.io Quantulacumque adeo efloccajto , (ufficitira. Chryjippus non dicet idem, nee mite Tbaletis Ingenium , dulcique Jenex njicinus Hymetto i Qui partem accepta fan a inter njincla cicutue %^4ccufatori nollct dare. Plurima felix Paulatim 'vitia atffUe errores exult omnes r Prima docet rectum fapientia: quippe minuti Semper grinfirmi ejtanimi exiguique voluptas Vltio : continue fie collige , quod njindicla Nemo magis gaudet quam feemina. Liquet ergo ab homine hominem non rede puniri tantum puniendi caufa. quae ergo vtilitates redans faciant pcenam videamus* v r. Pertinet autem hue pcenaruin partitio qu^ eft apud Piatonem in Gorgia & Taurum philofo- phum ad eum locum cuius verba Gellius recitat libro v. c. x i v« nam partitiones ifta* ex fine defumpra? Cunt, nifi quodcum duos fines Plato pofmfTct emendatio- nem& exemplu,tertiumaddidit Taurus-S^ei^qua Clemens Aiexandrinus definit, admanham in •n f i\i %{jut)aovrm$ (uQigj)\ ouicLtpi^iuim mail retributionem qux ad exigentis vtilitatem refertur. Ariftoteles qul omifia pcena exempfari hanc foi'um fpecrcm cum emendatione ponit , adhiberi earn dicir, TV r mioZrrt<; tUKoc 'Ivcl , exigentis caufa -vt ei (a.tisfat. Et hxc proprie eftquam idem A riftoteles refert ad JV- i&ioffvnv ffz^ctMcotT/Job,iuftitianxquamipfe commuta- tricem vocat. Sed fubtilius ifta examinanda font. Dicemus ergo inpoenis refpiciaut vtilitatem eiusqui peccarit, auteius cuius intererat non peccatum die,, aut indiftindequorumlibet. Ad horum trium fi- nium primum pertinet poena qu« philofophismo- 'AC PACIS, LIB. II. ioj do iteratet, modo jc?Aocffi5 3 modo 7ra/a|vgij-i5dicitur,qa£e hocagit vteum qui peccauit reddat meliorem mc- dendi modo qui eft per contraria. Nam quia omnis adio, prxfertim vero deliberacaac frequens, quan- dam gignit fui procliuitatem, qua: adulta habitus di- cicur, ideo vitiis quam primum fieri poteft adimen- da eftillecebra, quod fieri redius nequit, quam fi dolore quodam fubfequente faporem amictantdul- cedinis. Platonici recirante Apuleio: gramus & acer- bius eft omni [up p lido ft noxio impunitas differa- tur , nec hominum interim animaduerftone pletfa- tur. Vi n. Punitionem qua: huic fini infervit natura cuiuis efielicitam,quiiudicio valeat& eiufmodi ge¬ neris aut panbus vitiis non teneatur ex ea qua: verbis fir caftigadone apparet. yimicum caftigare ob merit am noxiam , P! ^r- Immune efl facinus, verum in at ate vtile. In verberibus vero 5 c a His qu x coadionis aliquid continent,diferimen interperfonas quibusidliceat • aut non liceat non eft fadum a natura (neque enim potuit,nifi quod ratio parentibus inliberos eius iu- ris vfurpationem pro aftedus neceflitudine peculia- riter commendat)fedalegibus, qu^ communem il- lam generis humani propinquitatem vitandarum ri- xarum ergo ad proximos affedus reftrinxerunt, vc videre eft turn alibi turn Codicc Iuftinianeo titulo de emendatione propinquorum. Hoc vero punien- di genus ad mortem pertingerenon poteft, nifi eo modoquem redudiuum vocant quo negationes re- ducuiitur ad rerum oppofitarum genera. Nam ficut Cbriftus dixit melius quibufdam mturum fuifte, id Marc.u eft non tarn male, ft nati nunquain efient, ita in- “* Eee ij 40 4 DE IV RE BELLI geniis infanabilibus melius eft, id eft minus eft ma- Deira e l um s emor i q uam viuerequando certum eft viuen- rf. do peiores euafuros. De talibus Seneca loquitur, cum ait interdum vt pereant interefle pereuntium. Iamblichus: vd \jzhts7Wgo C&fbov tv tv ^of.fM]/\y t ouru TO) to d\aj\ t (jiv. Qjiomo- do Juppurato melius c ft ~yri Guam fie manere, ita impro- ho mori quam njiuere . Sunt qui hos ipfos efle putant s.toh.v.itf. q UOS lohannes Apoftolus ait ad mortem pcccare, Sed quia fallacia hint eius rei argumenta,di6lat ca- ritas neminem temere habendum pro deplorato, ita vt hoc quidem fine animaduerfio non mfi raro ad- modum locum habere poffir. vii r. Vtilitas eius cuius intererat non peccatuni efie in eo fita eft ne poft hac tale quid patiaturaut ab eodem aut ab aliis. Gellius ex Tauro hanc fpe- ciem fic deferibit , cum digmtas auclontdfue eius m quem eft peccatum tuenda eft, ne pratermijfa animad- "Uerfio contemtum eius pariat & honorem leuet. Sed quod de audtoritate laefa dicit idem de libertate cuiufque aut alio Lure ltefo intelligendum eft.. Ne qui Itefus eft ab eodem malum patiatur tribus mo- dis curari poteft : primum fi tollatur qui deliquit, deinde fi vires nocendi ci adimantur : poftremo fi malo fuo dedoceatur delinquere quod cum cmen- datione de qua. iam egimus coniundtum cft.Ne ab aliis hedatur qui laAus eft pumtione nonquauis,fed aperta atque confpicua quas ad cxemplum pertinet obtinetur. Ad hos ergo fines, &intra asqni termi- nos fi dirigatur vindicatio,etiam priuata,fi iusnudum nature, id eft abdudtum a legibus diuinis huma- nifque &ab his qu^ nonnecefi'ario rei accidunt,re- £picimus,non eft illicita : fine fiat ab ipfo qui lzfus AC PA CIS, LIB. II. 401 eft , fiue ab alio quando hominem ab honiine ad- iuuari natural eft confentaneum. Atque hoc fenfit c>e Wu. admitti poreft quod Cicero cum ius nature efledi- xiftetid quod nobis non opinio fed innatavisaffert, inter eius exempla collocat vindicationem quam gra¬ tis opponit: acne quis ambigeret quantum eono¬ mine vellet inrelligi , vindicationem definit, per quam njim ac cofitumeliam defender!do aut 'vlcifcendo pro. pulfamus d nobis ac no (Irk qui nobis cari ejje debent 3 ($f per quam peccata puntmus. Hoc natural! iure defem dens feSamfon aduerfus Palxftinos infontem fete- ftatur fore ft Palaeftinos qui femalo affecerant ma- lo viciflim afficeret : Et poft peracftam vkionem eademfe tuetur ratione , dicensfeipfis fecifle quod ipft fibi feciflent priores. Platxenfes apud Thucy- didem, ofu><; iTi/usppruTa.jutJrt yf "Sv met vofMV x.a%qwTU <$i> ’Qabvm mAi/Mov oaiov if) d/junic^ , mcrito eos i/lti jumiiSy iure apud omnes recepto vt boftilia patrantem vl- cifci liceat. Demofthenes orarione aduerfus Arifto- eratem communem ait efle legem inter homines vt eum qui noftra vi rapiat vlcilci nobis fas fit. Et Iu- gurtha apud Salluftium cum dixiftet Adherbalem vitae fux efle infidia'tum, addit Populum Roman uni neque pro bono neque pro refio fatlurum ft ab iure gen- De0ff tium fe probibucrit : ideftab vltione. Maccabaeos lau- c -*>o- dat Ambroftas quod etiam Sabbato vlti funtinno- centium necem fratrum fuorum. Idem aduerfus Iudxos incenfam a Chriftianis bafilicam grauiter querentes difputans, ftc ait <_Ac certe ft iure gen- Ep. 15. tium agerern, dicerem quanta* bafilicos hided tempore imperij luliam incenderint hi ius gentium vocat par pari referie. Nec aliter apud Taciturn Ciuilis. Egre- tm iv. Eee iij 405 DE IV RE BELLI gium pretium laboris cepi necemfratris & vincula mea , & fieuifiimas hums exercitus ~yoces quibus ad Jupplicium petitrn , iure gentium pcenas rcpofco. Sed quia in rebus noftris& noftrorum affef orum i i'udex,nifi quem iure de Wans’ vindicari pudet. Imperatores Honorius & Theodo- fius : idcirco iudiciorum vigor iurijque publtci tutela in medio conjlituta , ne qutjquam fibi ipfi permittere va- Lib at vltionem. Rex Theodoricus: bine efi quodlegum reperta efi facra reuerentia , vt nihil manu t nihilproprio ageretur impulfu. Manet: tamcn vetus naturalis li- bertas , prfinum in locis vbi iudieia Cunt nulla, vt in mari: Quo forte referri poteft, quod CaiusCae- ( far priuatus adhuc piratas a quibus captus fuerat claife tumultuaria perfecutus eft , ipforumque na- Vel.Pat.l. r ' ■ r o 1 ii&piur.inties partim rugauit, parcimmerlir, & cum procon- c * r - ful negligeret animaduertcre in captos piratas, ipfc Apud stob. eos in mare reuerfus cruci fuffixit. Idem locum ha¬ de kgibus.bebit in locis defertis, aut vbi Nomadum more viuitur. Sic apud Vmbricos narrat Nicolaus Da- mafeenus fibi quemque fuifle vltorem : quod & a- pud Mofchos nodie impune fit, poft tempus ali— quod aditi iudicis. Nec aliunde origo fingularium certaminum quae ante Chriftianifmum Germanicis AC PACIS, LIB. II. 707 nationibus vficata , alicubi necdum fatis defueta funt. idco apud Vclleium Pacerculum mirantur Germani , cum Romance iurifdidionis formam Lib , r confpicercnc, quod iniurias iuftitia finiret, quod folica armis difcerni iurc terminarentur. Lex He- brxa. propinquo occifi permittit vt extra afyli loca ftomicidam interficiat : redeque notant interpretes Hebrasi talionem pro mortuo manu exigi polTe; pro fe,vt puta invulnere, non nifi per iudicem,quia Scn.i.dc fcilicet difficilior eft moderatio vbi proprius dolor Clc:t1, accedit. Sed maxime frequehtia funt huius moris exempla inter eos quicommunem iudicem non ha- bent. bine iufia bella definirt folcnt Auguftino tefte, L.vi.qu. eju* 'vlcifcuntur iniurias : Et Plato bellicam certamen £j, r ftpe * probat , (A’jjy.s ov A cl cyrtoi aieLr'KcLodnjcriv ''\jzcjv mv cti- ^ ctjTiav ct’ApJt'rai' ^ov:aj Jikv\v 3 donee qui in culpa j-uerint cogantur innocentibus dolore ajfefHs- pan as pendcre. ix. Vdlitas indiftinde quorutnlihec , qui finis erat tertius, cafdcm habcc partes qua s ill a quas ad iaTum pertinet. Nam ant hoc agitur , ne qui vni nocuit aliis noceat ,quod fit eumtollendoautdebi- litando , fiue conftringendo ita vt nocerc nequeat, aut emendando : aut ne alij impunirate illedi aliis quibufuis molefti fine, quod ex fuppiiciis confpi- cuis obtineturquae Grceci Latini exem¬ pla vocant. Huius*quoque iuris poteftas natural!* ter penes vnumquemque eft. Sic Plutarchus vi- rum bonum ait a natura magiftratum defignari, & Pf * c -P o1 - quidem perpetuum: nam ipfa narurx lege'ei prin- cipatum dererri qui agat iufta. Sic fapienreni nun- quam efie priuatum Naficarexemplo probat Tullius, & Lolliuin non vnius anni confulem Horanusvo- cat: & Euripides Iphigenia inAulide: 403 D E IV RE BELLI Aiente qui prudente pollet is magifiratum gerit. Quae tamen in republics intelligenda funt quate- nus eius leges id ferunt. De hoc naturali iure ira loquitur Democritus: ipfiusenim verba quia nota- bilia funt adferam. Primum de iure beftias interfi- ciendi iic illi videturt yjart fidav c pons ^ /uu (pons dfo rat ctJixiovTO sc, %Ao\ra a,Slxeu/ audios a x. r ni\oov ^ aTr&i SJ U tSts ifStiv « (jlh. Oe occidendis ant non occidendis anim antibus ita fe res habet: qua imuriam faciunt aut facere volunt quifquis Occident purus eft, adeo quid in vt hoc fecffe Guam non fecijje jit rechus, Et nlOX, KTiimv pjd] tcl 7 ry/j&i'/onti ad&i dxUa irdinzt ttAjutss , ea qua iniufle nobis nocent omnino ftd om¬ nia fas occidere. Ru rfus, oxx*s 'sfei MccSiiM tb ^ ep7re- ndoiv yay pfity octoji 7roA cfim , xtm jc, kclI' cG^fccTmv Sb- xtt /mi If) aysvaiv. Qua verode vulpibits & de ini- micis ferpentibus fcr.ipfimus,eadem in hominibus facicnda njidentur • Turn Vero fubiungic: zi^aMve x, Ayfiiv tuE- va KTiivut rtf ctfycoog cut tty )t, ad-ny^ej.q E luMvm ii ejj^- <$>«. F'urem & latronem qui quocumqi-e modo Occide¬ nt , ftue mamt y fine tuffu } fiue fiffragio innocent eft. Ad quos locos refpexifle mihi videtur Seneca cum L.11. deira- ait: cum ceruices noxio pracidi tmperabo , eo Dultu ani- moque ero quo ferpentes & animalia venenata percu- tio. Et alibi: ne viper as quidem & n at rices & fi qua tnorfu aut icht nocent cfjhgeremus , fi vt reliqua man - juefacerc pofiemus , aut ejfcere ne nobis alujque peri * ■ ado efient. Ergo ne honnni quidem nocebimus quia pec- cauit fed ne peccet. Sed cum & fa&i inquifitio fae* pe magnam dihgentiam & pcenae adiimatio mul- tum prudentiae & aequitatis defiderct, nc dum quiD que de minium fe pradiimeret, alias non cedenti- AC PACTS, LIB. II. 409 bus, rixae onrentur, eo placuithominum iuftis com- munitaribus cos deiigere quos optimos ac pruden- tiilimos putarcnt,aut fore fperarent. Idem Demo¬ critus: ebe odl (x&Avoroi to/xoi tfv tx.a.$oV JcctT Ulou> ifytrlcU, tt ju# iTi£$V 6 Au/jjtj) iTO. V0$ y&f $0,010$ Ctp^W Non prohibiujjent vticjue leges [ko quem- au% arbitrio vmere 3 nifi «lter alterum ojj'tnfum iiffet. In- uidia enim [edit font molitur exordium. Sed f cut in vl~ done fadtum modo diximus, ica &in hacad cxem- plum punitione manent veftigia ac reliquiae prifei iuris in iislocis atque inter eas perfonas quae certis iudiciis non (ubfunt: aepraeterea inquibufdamca- fibusexceptis. Sic Hebia^orum moribus Hebraeus a Deo & Dei lege deficiens aut ducem fead falfos N “ ra - X *i cultus pratbens illico aquouishomine poteratinter- fici. Iudicium zeli id vocant Hebraei quod a Phi- nea primo cxercitum aiunt, & inde abiilfe in mo- rein. Sic ludxum quendam Grxcis fe ritibus pol- lucntem occidicMathadas. Sic trcccnd alij ludaci a MaW; Ii: popularibus fuis occifi referuntur Iibro qm vulgo dicitur Maccabseorum tertius. Nec alio obtenmin- Aa.vn.j 7 : ftitutalapidatio inStephanum,& coniuratioinPau- , Aa ‘ XX1U ‘ Ium:multaquc alia exempla eiufcemodi extant & a- pud Philoncm ,&apud Iofephum- Turn vero apud multos populos& dominion feruos,& parentibusin liberos man (it ius puniendi plenum etiam ad mor¬ tem vfque. Et exhisquidem quae diximus quale lit- circa pcenas ius naturae, & quo vfque manlerit m- tclligi poteft. x. Nunc illud videndum eft num lex Euangclica libertatem illam ariftms circumfcripferit. Certeyc alibi diximus non miruin eft quaedam qua; natura per leges eludes licent vetari lege diuina , eaque Fff 4 * DE I V RE BELLI perfedtlfllma Sc premium promittente natura hu¬ man a rjiaius, ad quod confequendum non imme- rito virtutes requimntur qua; tola nature prxcepta excedant. Caftigadonesqua; nequeinfamiam 3 neque damnum pcrmanens relinquunt, & pro ascatis auc alterius quaiitatis ratione (tint ncceffaria;, fi ab iis fiaait quibus leges humanoid permittuntpucaa pa- rentibus, tutoribus, dominis, niagiftris, nihil habe- aod cum prascepris Euangelicis repugnet, ex rei natura fatis intelligi datur. Sunc enim ha;c re-media animorum non minus innocentia quam pharmaca fenfui ingrata. De vitione aliter fentien- duraeft. Nam quatenus duntaxat animurn dolentis exfatiat iliiciram e£Te etiam naturaliter, tantum abeft vt Euangclio conueniat , fupraoftendimus. Lex ve- ro Hebra;a non mode vetat odium afferuari in pro- ximum, id eft popularem Leu* xix. I7. bed Sc com- munia quad am beneficia talibus inimids impends pracipir. Exod. xxm. 4 5- Quare proximi nomi¬ ne ad omnes homines prolato per Euangelium, pa- tet a nobis requiri, non modo ne noceamus inimi¬ cis, verum etiam vt bcnefaciamus quod Sc diferte imperatur: Match, v. 44. Lex tamen Hebrais gra- mores iniuriaspennittcbatvlcifci, non manu, fed adh to iudice. At Chriftus idem nobis non permittit quod apparet ex ilia oppofitione • Judijhs difhimfuif- fe } oculum 'pro eculo ; Sc mox. Ego "v ero dico 'zobu. Quanquam enim qua? fequuntur de arcenda iniuria propric agunt, &hanc quoque' licentiam aliquate* nus faltern rcftringunt multo tamen magisvkionem improbare eenfenda func, quia vetesem permiftio- nem vt imperfection tempori congrucntem reij- eiunt: qua dere fic loquitur Tertulliatius, Non am re q ipfa A C P AC IS, LI B. 11. Si* plane patiemiam docet Chrism , etiam vicem iniuri# prohibens permijjam a C reatore oculum exigence pro ocu- lo zi? denlem pro Uente , contra ipfe alteram amplius maxilUm efferri iubens , & f u p er tunicam pallia quoque cedi. Plane hoc Qkrifius adiecerit vt fupplementa con r fentanea dijeiplina Creator it. Atqtte adeo hoc fiatim re - nuncixndum tfl an difeiplina patientia pradicetur penes Creatorem. Sic per Zachariam pracepit ne vmfiquifique thalitiam fratris fiui meminerit > fed nec proximi.Nam & rurfo : Malitiam, inquit ,proximi fiui vmfiquifique ne re- cogitet.Multo magis patientUm indixit iniuria,quiindi- xit obliuionem Scd & quum dicit 3 mihi vindiaam (fif ego vindicabo 3 proinde patientiam docet njindicia exjpe- - fhtrieem. Inquantum ergo non capit , not idem videatur& dentem pro dente, oculum pro oculo ,in vieem iniurm exi¬ gent, qui non mono vicem 3 fed etiam vltiontm , etiam re- cordationem & recogitationem eniuria pYohibet, in tan- turn aperitur nobis quemodo oculum pro oculo,(fif dentem pro dente cenfuent, non ad Jecmdam iniunam taiionis per- mittendam, quam prohibuerat interdill a vltione, fed ad primam coercendam quam prohibuerat tahone oppofita 3 vp 'ynufquifque refficiens hcentiam fecunda mum# a prima Jemetipfum contineret. Faciliut enim vim comprimifieit reprafentatione taiionis 3 quam repromijjione vltionis. : Z- trumque autem conflituendum fiuit pro natura & fide ho- minum 3 not qui Deo crederet, vltionem a Deo exfpefla- ret : qui minus fideret leges taiionis timeret. Lla.nc legis voluntatem de wtdleclu laborantem 3 dominus ft) fiabba- ti, & legis, & omnium paternarunr diffofitionum fihri- flus & reuelauit (fig compotem fecitgnandans alterius qtto- que maxilla oblationem,vt tan to magis vicem iniurue ext in - Fff ij 411 DE IVRE BELLI. gueret, quam & lex pertalionem lioluerat impedifferer- te quam Prophetia manifejle coercuerat , & memoriam iniuria prohibens & vltionem ad Dcum redigens. ltd Ji quid Chriftus intulit non aduerfario ,ftd adiutore pracce¬ pt o , non deftruxit dijciplmas Creator is. Denique fiin ip- jam rationem patientia pracipienda,& quidem tam pie- ne atque perfecle confiderem , non conftftct > ft non eft Crea ¬ tors t qui 'vindiflani repromitt it , qui iudicem praftat. ^A- lioqui ft tantum patientia pondus non modo non repercu - tiendi, fed & aliam maxillam prabendijC non modo non remaledieendi 3 fed etiam benedicendi , (ftp non modo non retinend.i tunicam ,ftd amplius & pallium concedendi is mihi imponit qui non fit me defenfurus , in vacuum pa- tientiam pracepit, non exhibens mihi mercedem pracepti,. patiently dico frufturn, quod eft vltio , quam mihi permi- JijJe debuerat, ft ipje non praftat } aut ft mihi non permit- tebat ipft praftarer , quoniam & dijciplina inter eft iniu- riam vindicari. Adetu enim nj It ion is omnis iniquitas re- franatur. Cater urn pajjim emijfa libertate dommahitur ‘vtrumque oculum cjftojfura, & omnem dentem excitatura pra impunitatisftecuritate. Cenfet, Vt videmuSjTertul- iianus non modo Chriftianis poftulationcm talionis efTe veticam, fed ne He brads quidem permiflam tan- quam quajvitio caterer,fed maiorismaIivitandic.au- fa. Quod quin verum fit de tali poftulatione qua: ex odio venit,non eft.dubitan.dum , vt ex fupcrioribus apparet. Namhancimptobatam etiam illss qui inter Hebraeos fapientia excellebant, nec legis verba tan¬ tum , fed & propofitum intucbanrur, ex Philone ap¬ paret apudquern Iudad Alexandrini ita loquunture COt i(pAt*jS$cL 3 d Hicarom , fticpftaui tyff* hSCctyf- m hfdis. vofaoo'i ctf c $fceTiV7m c p{v : non ddcclamur, f AC' P AC IS, LIB. IL 4 ! j dominey vltione deinimico: nam ex facris leftbiis didicimus hominum mifereri, Ec hue pertinet quod Chriftus a nobis indiftindleexigit,vt omnibus remittamusqui in nos deliquerunt. Mat. vi. 14. 15. id eft ob fen- fom mail noftri malum ilfis nec procuremus, necop- remusrnam idqui faeit, vt cum Claudiaiio loquar, ferns eft legu rique vide tar indicia m p raft are ftbi. Quam obcaufam Ladlantiusdidlumillud Ciceroniscomme- morans ■ iujUtix prirnum munus eft ne cut noceat nift la- cejftcus inmrii > ait fimplicem veramque fententiam dliorum verborum adiedtione corruptam : & Am- brofius idem illud Ciceronis didtum vacare ait Euan- gelij audtoritate. Quid autem de vltione dicemus, non quatenus praeteritum refpicit, fed quatenus in futurum cauet? Sane& hanc condonari vult Chri- flusjprimum fi qui nos befit teftimonia probabilia dec pcenitentis animi Lucae xvn. 3. quibus locis de pleniore quadam remiffioneagirurjidcftquaectiam in ius veteris amicitix r efticuac eum qui peccauit,vn- de fequitur vt nihil ab eo poena* nomine exigi de¬ beat. Praeterea etiamfi abfint talis poenitentias figna damnum baud nimium graue infuper habendum Chriftus praecepfo dimittend^ tunicae docet. Quin & Plato dixie non referendum malum it te Su rySe, TOi'dS -^M-rmn.oa. W a-yftv,etijmft c*in dgrauius pat eiJam nobis imminent, qui fenfus &apud Maximum Tyriuni Cxtat.TSpe»4 Jik’uoj id eft actionem ob acceptam eon- tumeliam aliquam (qualem Chriftus alapae nomine indicat) negabatMufonius 5 aut fe inftiramrum,aut cuiquam vt inftitueret audio rem fore : multo eiiim redlius condonari talia. Quod ft diftimulatio magnu fecum pcriculam ferae ea cautionecontenti effe de- bemus qux quam minimum noccat. Nam & apud F ff iij i.DeOf. 18. Eph. .ji. Col, ni, rj. 414 DE IVRE BELLI Hcbraos quidemin vfu erac talio,vt lolephus & alij Hebraeorum dodtores notant, fed folebat qui Isefus erat vltra impendiaafefadta , de quibus leorlim lex cxRatEx. xxi. 19. (haxenimeREmpli rettitutioni¬ hil pcerrale continens) protalionepccuniariam mul- etam accipere :Quod & Roma; factum docct apud L.xx.c.r Gellium Fauorinus. Sic Iofephus dominihoftrilefu educator cum vxorem fuam adukerij compertam crcderet, diuordo fe liberare maluit, quam com- mitcere vt traduceretur: atque idfcciffedicitur,quU iuRus erat, id e ftvir probus ac facilis: ad quern lo¬ cum Ambrofius ait non tantu ab vltionis atrocitate, fed etiam ab accufationis feucricate alicnam abefle iu- Ri perfonam J ficuc&'antcLa&:aiidusdixerat:«£’^«£’rtc- cufare cjuenquam crimine cap kali iujlo //ceik.IuRinus dc ChriRianorum accufaroribusagens. Nolurma^h,eos puniri , qui in nos calumviantur-, Suffcit illis fua praui- -td$, & rerum bonarum ignorantia. Reliant pocnx qux moil priuato, fed publico bono confulunt: partim tollcndo aut ccfercendo noccntem,ne cui noceat, par- rim deterrendo alios feueritate exempli , quas non fublatas a Chrifto certiffimo exemplo alibi proba- uimusquod cum fuadarec prasceptafimul reflabatur fe nihil legis rollcre. Lex aurcm Mo fis, qua? in his re¬ bus , quamdiu Rabat refpublica, Rare debebaqmagi-' ftratibus rigide imperabat, vthomicidia & alia quae- dam crimina punirent:Ex.x xi. 14. Num.xxxm.14. 37. Dcuc. ix ix. 13. Quodli ChriRipr^cepta con- RRere potucrunt cum lege Mofisquatenus fupplicia etiam capiralia Rrogabat, poflunt 8 c cumhumanis tegibus diuinum hac in parte imitantibus confiRere. x 1. Sunt qui vt contrariam fententiam tueanturad- ferunt RimmamDei lenitatem in nouo federe, quz AC P ACTS, LIB. II. 4 T 5 proinde hominibusetiam magiftratibus, vt Deb Vicariis fequenda fit: quod aliquatcnus verum efte non negamus, fed non tarn latepatet quant ilii vo- lunt. Nam Dei ingens mifcricordia in nouo federe patefadh, prarcipue fpe&at peccata contra naturat lesrem.aut etiam contra legem Mofiscommiffa ante acceptam Euangelij notitiam. Act xvii. ?<>:. Rom. A 61 . XXII. 38. Hebr. ix, ly-Namqua:poftca n. 1 eommittuntur > praefertim fiadfit contumacia,con> minationem habent iudicij multo feuerioris oyam illud fait quod per Mo fern eft inftitutumJHebr. 11. z3.1v. x. 19- Match, v.zi.iz. z8. neqtievero in alte¬ ra tantum vita, fed &inhacipfa in tales culpas Deus non raro animaduertit. n Cor. xr. 30. A-c talium factiiorum indulgentia non folet impetrari,nifiipfe homo de fe quafi poenas exegerit. i- Cor.x1.3-. graui quodam moerore n. Cor. n. £7 . Vrgent iidem fab tem pccnitcntia dueftis dandani impunitatem. Scd vt omittam de vera peenitenria hominibus vix clfe vt conftet, necquemquam non impunefua malefa- 6la laturum fieam quouis modo profited fufficiat, Deus ipfe non femper poeRitentia dudlis omnem re- mittit pcenam , quod vel Dauidis txemplo apparet. Sicut ergo pcenam legis , id eft mortem violentam ant alioqtii immaturam remittere potuit Deus , ita vt non leuibus malis afficeret cum qui deliquerat, fie nunequoque poteft pcenam remittere mortis x- SyntC tcrnaeatque interim peccatorem aut morse immatn- ra ipfe punire, aut velle etiam vt fic per magiftra- tum puniatur. xii. Rurfum alij hoc accufant quod cum vita fimul fpatium ad pcenitendam prarciditur. Sed fei until ir¬ itis rci a piis magiftratibus fummam haberi ratio- 4* Dfe IV RE BELLI nem, flee quemquam ad fupplicium rapi nifi dato tempore quo peccata fua agnokcreacferio detefta- ri poflit: qualem poenicentiam, etiamfi opera morte interclufa non fequantur,acceptam Deo effe poke, larronis cum Cbrifto crucifixi excmplum probat. Quod fi dicatur vitam longiorem ad magis feriam retipifcentiam prodelfe potuifle , refpenderi pote- ric 3 inueniri interdum,quibus merito did pi flit il- lud Senecas: Quod •vnum bonum tibi fapereft reprtf- Jentabimus mortem , vt&illud ciufdem : quo vnomo- do pojjunt deftnant mah effe , quod Eufcbius Philo- fophus dixerat : ’Out cot cf ts ciM«$ 56) rx'myt t£> ^37r co tQ es m agrut eft vt ts qui peccauit citra pan am ip fife- fe l ltro corrigat , ant ftes contra nulla eft emendari turn pofje & corngi , aut iatturam dignitatis in quam pecca- tum AC P ACIS, LIB. II. 417 turn eft metui non necejftm eft, aut non id peccatum eft cuius exemplo necejfario metu fucmrendum Jit , tumquic- quid itd delittum eft a non fane digtiUM ejje imponcnda poena ftudium vifum eft. Nam ita loquitur quafi vnd fine fubiato tollatur pcena, cum contra omiiesgef- fare oporteat vt pcenx locus non fit. Deinde ilium finem omitcit, cum homo inemendabilis vitas exi- mitur ne plura aut grauiora peccet: &c quod de ia- dura dignitatis dixit etiam ad alia damna qux me- tuuntur cxtendcndum fuit. Melius Seneca cum di¬ xit- In vindicandis iniuriis hac tria lex fequuta eft qua prir.ceps quoque fequi debet : vt aut eum quern punk emendec, aut vt poena cites cateros me!I ores reddat , ant vtftiblatis mails ftcuriores cateri via ant. Nam hie fi per exteros intelligas non minus qui lxfi iam funt quam quilxdi adhuc pofiunt pienam habebis par- dtioncm , nifi quod ad illud fuhlatis addendum fait aut repre/fis. Nam Sc vincula Sc quxcumquc ell virium deminurio eopertinet. Minus perfeda efi: ilia alio loco eiufdem Senecx diftributio: Hoc fern- 1 per in- omni animaduerftone feruabit vt fei-at alteram adhi- beri ~vt eraendet radios,alteram vt tollat: Illud Quintiliti- ni didum aliquanto etiam imperfedius: Omnis poe¬ na non tarn ad dchclum pertinet quam ad exemplum- x iv. Ex his qux dida funt hadenuscolligi potefir quam non tutum fit Chriftiano homini priuato (I- ue fin fine public! bom caufa paenam fumerc de im- probo quoquam prxfertim capitalem , quanquam id iurc gentium normunquam pennitti diximus 3 vn- dc laudandus eftmos eorum populorum apud quos nauigaturi inftruuntur mandatis a publica potefia- cc ad perfequendos piratas £ quos in mari repcrc- Gg_g, De Cl.l.Tif, ii. -.r. <3eljaf. . vlt. 4'8 f) E I VUE BELLI rint: vt data occafionc vti poflint,non quafi aufu fuo- pte fed vt publice iufti. xv. Cui non diftimile eft quod multis in locisre- ceptum eft , vt ad accufatiopes criminum non ad- mitrantur, quibus id Iibet, fed certi homines qui¬ bus id muneris publica poteftate impofttum eft: vt nihil quifquam faciat ad alienum fanguinem fun- • dendum nifi officij neccffitate. xvi. Sed & illud fimul ex antedidtis intelligitur minime confultum efTehominivereChriftianoacne ipfum quidem deccre , vt*ad munera publica qua; de fanguine iudicium habefit fua fponte fe ingerat iufque vita; ac necis in ciues ftbi tanquam omnium excellentiftimo & Deo cuidam inter homines defer- Match.vn. r j S qu u m exiftimet ac profitcatur. Nam certequod Chriftus monet periculofum efle de aliis iu dicare, quia quale iudicium in alios ferimus tale nobis in paribus caufisa Deo fic cxpe&andunj, omnino hue etiam pertinet.- xvi i. Quarftio eft non ignobilis , an leges huma*- nx qua; intcrfe&ionem quorundam homin'umper- mittunt, interfeftoribus ius verum prxftcnt etiam ap*ud Deum, an tantum inter homines impunitatem. Poftcrius hoc Couarruuia; & Fortunio placet quo- 7 .B.i.Fo«. rum fententia adeo difpiicer Fernando Vafquio, vj: um^vi- nefandam vocct. Dubium non eft,vtalibi quoque di- Umo fine x imus, vtrumuis legem facere poffe, in certis caft- «fvTrq.'L. bus. Vtrum autem volueritpartim ex verbis legis, 4,cont,iii. p art i m ex materia intelligcndum eft. Namfidolori lex indulgct, poenam humanam tollit non vitium, vt in marito qui adulteram vxorem autadulterum oc- cidit. Si vero periculum refpicit futurimali ex di¬ lations pqena;, cenfeada eft ius ae poteftatem publi- AC PACTS, LIB. II. 4'if cam priuato concede re itavt iam priuatus non fit. Huius generis eft lex ilia in Codice Iuftmianeo fub rubrica quando liceat vnicuique fine iudice ievin- dicare vel publicani deuorionem , vbi cuicumquc licentia darur fupplicio fubiugandi milices popula- rores hac addita ratione i melius Cnirn eft occurrere in tempore mam poft exitum at in die are. l'eft ram igimr E IVRE BELLI qui inde meriti fui accipiunt qualitatcm.' xix. Secundo puniri abhominibusnequeuntadhte ineuitabiles nature humane. Quanquam enimpec- catum effe non poteftnifi quod libere fit,ab omni tamen o'mnino peccaro Sc femper abftincre fupra humanam eft conditionem, vndecognatum homi- ni efle peecare inter Philofophos Sopater, Hiero- cles, Seneca, inter Iudams Philo , inter hiftoricos Thucydides,interGhriftianos plurimi prodidcrunt. Dcira.L.ii Si puniendus eft , inquit Seneca y cuicnmque prauum maleficumque ingemum eft , poena neminem excipiet. So¬ pater veto tug av ui cur0 12 . 2 . DE IV RE BELLI mus id non femper accidere, atpropterca hoc fen-* fu pcenam pofie efle nondebitam, fed licitam tan- turn. Atque id verum cffe p o tell turn ante legem pcenalem } turn pod earn pobtain, xxxn. Ante legem pcenalem conjflirutam dubiiun tamen non. eft quin poena:locus efle pofht,quianatu- ralit.er qui deliquit in eo ftatu eft, vt puniri licitc pof- fit: fed non ideo fequitur debere earn exigi : quia hoc pendet ex connexione finium ob quos poena inftituta eft cum ipfa poena : C^uare fi fines illi per fe moraii aeftimatione neceilarij non fint , aut alij fines ex oppofito occurrant non minus vtiles aut ne- eeflarij, aut fines poena? propofiti alia Via obtineri pofIint,iam apparet nihil efle quod ad pocnam exi- gendam precise obligct. Sit primi exemplum in pec- cato pauciflimis cognito, cuius proinde publicatra- dudtio non necefTaria fit, aut damnofa etiam : Se- cundi in eo qui benemerita aut fua o.>hd.yjJLa.ra. t> Six.**; gW- lofotJhruv C-xQ&J'yii tmA«s to t ylvos' to J’ ’Qd- T0?i tyxfrrifAOun ictt^ov Qpc arctjmai to nergj/io» ^ <5>Ji ignofeere : caufam explicat, quia non eft fibischis legibus qui habet in potejiate leges ferre. Seneca Nero.- Ds Clem J, t.e. j. Lib.I, c,4?. 414 DE IV RE BELLI nem hoc vult cogitate, Occidere contra legem nemo non potejl : feruare nemo prater me. Sed hoequoque faciendum non eft nifi caufa fubfit probabilis. quae* autem fine caufae probabiIes r quanqu am non poteft praicife definiri, tenendum tamen eft maiores efte deb ere poft Iege,m quam quae ante legem fpeda- bantur,quia legis audoritas , qua in feruay vtileeft, ad caufas pumendi acceftit. xxv. Caufe autem liberandi aliquem a. poena legis: folent efte aut intrinfecae, aut extrinfeca^. Intrinfe- ca cum fi non iiiiufta , dura tamen eft poena ad fa- dura comparata. x’x v i Extrinfeca ex merito aliquo aut alia re com- mendante: aut etiam fpe magna in pofterum.-quod caufa: genus tunc maxime fufticiet, fi ratio legis fal~ tern particulariter cefiet in fa€to de quo agitar. Nam. quanquain ad- fuftinendam legis efticaciam fatis eft ratio vniuerfalis finerepugnantiacontrariterarionis,. tamen ceflatio rationis etiain quas particulars eft de¬ ficit vt lex facilius Sovinorc cum damno audorita- tis folui poflit. Id autem maxime vfu venit in iis de- lidisqute per ignorantiam,quamuis culpa omninon ca rente in, aut per animi infirmitatem fuperabilem qiaidern fed diffieulter fuperabilem committuntur, ad qute Chriftianus hominum re&or maximerefpi- cere debet vt Deum imitetur, quiin veteri quidem: federe rnulta t-alia hoftiis quibul'dam expiari voluit: Levit. iv. & v. at innouo federe verbis Sc exemplis teftatus eft fe ad talia refipifeentibys condonanda efte facilem. Lucae xxi.ii. 34. 1. Tim. 1.3. Hcb. v. 2. iv. ip 9 xxv! r. Atque hincapparet quam male Fernandus Vafquius dixerit iuftam caufam difpenfandiid eft le- ■ ? * f< " ' ■ 8 * / AC PACTS, LIB. II. 4M ge foluendi effe cam tantam dequa lcgis audorcon- I'uitus dixiffet extra mentem Cuam effe eamobferua- ri. Non diftinguit enim inter ’Gaumm qua: legem interpretatur, & inter relaxationem : Vnde & alibi Tbomam & Sotum reprehendit quod dicant legem obligare etiamfi caufa particulariter ceffet,quaii le¬ gem effe putaffentfolam feripturam, quod illis nun- quam in mentem venit. Tantumvero abeft vtom- nis legis relaxatio , qua: fxpe libere &dari &omitti poteft,referenda fit ad 'f-huxuau proprie didam : ne ilia quidem relaxatio qua: aut ex caritatc aut ex iu- ftitia redrice debetur,co referri poteft. Aliud enim eft legem aut probabiliaut etiam vrgentc caufa tol- lerc , aliud declarare fadum ab initio mente legis non fuiffc comprehcnfum. De tollendis poenis vi¬ dimus , de taxatione earum videamus. xxviii. Ex fupra didis apparet in poenis duo fpe- <5tari id ob quod & cuius ergo. Ob quod, eft mc- ritumj cuius ergo, eft vcilicas cx poena Puniciidus nemo eft vltra meritum quo ea pertinent qua: ex Horatio iam ante protulimus & Ciccronis illud; Sft pcen7icu : Appetitus concipiens parit peccatum. Appetitus nomine iam de declinandi mali impetum comprehendo , qui maxima eft na- Hhh i. it; 4* DEI VILE BELLI turalis ideoquc inter appetitus honeftifli'mus, vnde qua: mortis, carceris,doloris aut fummte egeftatis. vitandae caufa rniufte Hunt maxime .excufabilia vi- deri folent. Et hue illud Demofthenis pertinen FEquum eft his qui cum diuites fint mail funt ma- gis irafei quant his quos egeftas imp edit : nam apud humanitate vtentes indices neceftitas alt quid adfert 'Venice , cum ft qui in rerum affluent id iniufti funt ni¬ hil haheant pratexti prohahi’lis. Sic Acarnanas excu- fat Polybius quod impendentis periculi refpedhi fe- deris cum Graecis inAEtolos initi leges non im- pleflent : Ariftoteles. ex.y yuxfr.w tcix&t » ctJtaAettr/st ^ n /uiv it, t yjt d\a.yxft;uK Magis naturals ira & acerbitAS uam cupiditas scrum qua modum excedunt minimeMe \nt necejjaria. Omnino enim iilud tenendum eft quo animi eligentis iudicium magis impeditur qtioque magis naturalibus caufis,co quod deiinquitur rnino- ris efte. Pertinet hue illud Ciceronis : In omni in - iuftitia per mult urn intsrejl vtrum perturbations alt qua a- nimt cpt.z pier unique breuts eft & ad tempus r an conftul- to cogitate fat iniuria ; leuiora enim funt quae repen- tine ah quo motu accidunt a uam ea qua meditata & p>'cc- parata*inferuntur, Ariftoteles didlo libro: d yJXcL^o't ad' inu>i$u , e?K fOM ’fhJviMt fj iftys- hdvjn l &4 ’\Jzd?$oA 1 $ it) , id eft fine nirnio perlonarum& qua- litatum adfa&um non pertinentium refpc&u,aquo uirio longifiime Temper abeftlex Mofis.Ethaecqui- dfem vt diximus intrinfeca eft poena; taxatio. xxxiv. Sed intra conceflum modum ad minimum duck caritas eius qui punitur , nifi plurium iuftior caritas aliud fuadeat ob caufam extrinfecam , qute interdum eft ingens periculum ab eo qui dcliquit, pierumque autem neceffitas exempli. Eaaucem nafei lolet ex generalibus inuitamcntis ad peccandum qua; reprimi nifi acribusreraediisnequeunr. Inuicamen- ta autem pra;cipua Tunr, confuetudo &fucilitas. xxxv. Ob facilttatem lex diuina He bra? is data g ra¬ ni us punit furtum de pafcuo quam de domo. Ex* xxii. i. & v. X x x v i. Confuetudo fatfti etfi aliquid detrahit de culpa (non fine ratione veniam cledit, inquit Pjiriius, jadlo vetito quidem non tamen inufitato) poena: tamcn acrimoniam ex alia parte flagicat: quoniam vt Satur- ninus loquitur , nimium mulris grajjantibus opus ex-i. am emplo eft. Sed in iudiciis mams rllud, mlegibuslioc de fcqucndum eft > ratione habita temporis- quo leges aut iudicia feruntur; quia poena; vtilitas magis in v- niuerCalitate fpedtatur circa quam funt leges r culpa autem maior aut minor eftinfingulis. Qiiod autem diximus vbi magnae vrgentefquc caufse cedant, ad xninuendam potius poenam promtos nos die debe- re, in eo dementia; pars altera fita eft. Nam priorera in tollenda poena collocauimus. Quia difficile eft tern- peramentura , inquic Seneca, quid quid aquo phis futu- L T d . rum eft in partem hmtammm pwponderet. Alibi.- pcs- f f 4 ?i DE IV RE BELLI nam fi tuto poterit donct, jin minus tempera. Et apud Diodorum Siculum laudatur RcxvEgyprius quod im- poneret tAdr^s f **£/<*$ fuppliciameridsmi- nora. Ifasus quoque orator dixit, oportere leges qui- dem conftitui rigidas, fed poenas exigi legibus mi- times. Auguftinus Comitem Marceilinum fic ad- monet fui otiicij. Mihi- jolhcitudo maxima, mcufifia cj}, m forte fab limitds tua ten feat eos tanta l(gum feue- ruate ejje pleflendos 3 1ft cjualiafecentnt , taliapatiantur, tdeoque his Uteris obtefior fidem tuam , quam hahes in fhrifio, per ip fits 'Domini nofiri mifericordiam net hoc non facias , nec omnino fieri permittas. xxxv11. Speramus nihil a nobis pratermiffum, quod ad huius argumenti fads difficilis & obfcuri cognitionem magnopere faciat: nam quatucr ilia qux Maimonides maxime ait fpe&ari in poems, ma- gnitudinem peccati, id eft damni , frequentiam ralium peccatorum, quantitatem concupifcentiae &c opens facilitatem ad fua ioca rctulimus: nee minus ilia feptem qu£ confuse fatis in pcenis confiderat Sa- L.Aut £»£i» turninusw Nam pcrfona eius qui fecit ad aptitudi- | M ; Jep;c ' nem illam iudicandi maxime pertinet, & pcrfona eius qui patitur interdum aliquid confert ad xfti- mandam culp^ magnitudinem. Locus iniuftitia: culpam aliquam adderc folet peculiarem aut etiam ad facilitatem opens pertinerc. Tempus vt diutur- num eft aut breue ita libertatem iudicandi auget, aut minuit, interdum & prauitatem animi oftcndit.Qua- litas partial ad genera appetituum refertur, partial adcaufasqu^abftrahereapeccandodebebar. Quan- titas quoque adappetitum referenda eft: Euentusad ca'ufas abftrahentes. xxx via, petendae caufa bclla fuf- 43 ? cipi &fupra oftendimus & paflim docent hiftori^e* ac plerumque hasc caufa cum altera dedamnorepa- rando coniunda eft, quandoidem adus & vitiofus fuit& damnum reipfa intulirexquibusduabusqua' Jitatibus duae diuerfae nafcuntur obligations. Non efte autembella fufcipienda ob delida quamis fatis conftat, nam ne leges quidem fuam illamvltionem, quae tuto nec nili nocentibusnocet,omnibus culpis impendunt. Rede Sopater oportere aitea quae mi¬ nora & vulgaria funt delida diflimulari non vmdi- xxxix llludautemquod in oratione pro Rhodien- GeI L vil fib us aCatone didum fuit, non efTe^quumpoenasc.}. quemquam dareobeamrem quod arguatur male fa- cere voluifTe, fuo quidem loco non male eratpofi- tum, quia nullum populi Rhodienfis decretum ad- ferri poterar, fed animiPuduantisconiedurae: vni- uerfaliter aurem hoc recipiendum noil eft. Nam vo¬ luntas quaeadexternosadusproceftir (interims enim ab bominibusnon punirifupradiximus) poenisfolet eflfe obnoxia: Iniunam cfuifatfurus eft iam facit , ait Seneca. Sic Romani cenfent bellum ineundum cum f > , e I Ira ' ! '’ Rege Perfeo nifi fatisfaciat de conhliis belli paran- L ' u -'-xui. di aduerfus populum Romanum initis,quia.fcilicec %rma, milites, clailem iam comparauerat. Non ta- men omnis peruoda voluntas poenae facit locum. Nam fi ne perpetrata quidem peccata omnia vindi- cantur , multo minus cogitata ac coepta. In multis l 0 fl: locum hab.er,quod Cicero dicit: baud Jch an fatis Jit turn qu't hcefferit in'v.ri* ft* pcenitere . Lex Hebraeis data aduerfum delida inchoata contra pietatem ant ctiam contra hominis vitam nihil fpeciale conftitijit: can. Iii X,I?. 434 DE IV RE BELLI cjuia & circa fes diuinas vtpote nobis inconfpicuas facilis eft error, & iracundias impetus non indignus eft cuiignofcatur.Cceterum in tantamatrimoniorura copia alienasnuptias attentare, aut in tam aequabili poft'ellionum diuifione fraudem ftruerequa cuma- liena iadtura fe quis locuplerec, minime eras feren- dum. Nam illud, non concupifces, quod in Deca- logo eft, quanquam ft fcopum fpedies legis , id eft to 7 n>btJLCLTiK?v , latiuspater ( vellet enim lex, omnes etiam mente effe puriffimos ) tamen ipfum praece- prum externum, c^toA m> QpjukU^ i quod attinet/ad motus animi pertinetqui fadto produntur,quoda- perte liquet ex Marco Euangelifta qui idem illud praeceptum extulit, fxn : idque cum iam ante pofuiftet, !>(• Atqueeo fenfuvox Hebra:a&: ei refpondens Grama reperiuntur mm Mich. 1 1 . 2, turn alibi. Inchoata ergo delicfta arinis vindicanda non funr, nifi Sc res fit grauis , & eo proceflum ft vc ex tali a~ blicas prima de rebus diuinis , Sc Romanis iurlfpru- dentia diuinarum humanarumque rerum- norma; fd#c vero omnia nontantum in vna aiiqua ciuitate confideranda funt,vt cumapud Xenophontem Cy¬ rus aitdubditos hocfibiaddidtiores fore quo Dei ef- lentmetuentiores, fed & in communi focietate gene- ■ AC V AC I Sj LIB. II 43? xis humani. Pietate fttblata 3 inquit Cicero } fideseti am & foci etas humani generis & r ond excellentifiimd "virtus ^ c ' 0 r CK * f ' iujiitia tolhtur. Imo maiorem ctiam vfum habet reli- gio in maiori ilia quam in ciuili focietate, quia in ci- uili partem eius fupplent leges &facilis legum exfecu- tio:cumcontra in magnaillacommunitateiuriscxfe- cutio (it difficillima vt quae nifiarmis expleri nequeat, Sc leges pauciffimae: quae ipfae infuper iandimoniam fuam habent praecipue metu numinis , vnde qui in ius gentium peccant diuinum ius violate paffim di- cuntur. Non male ergo religionenvcontaminatamad j c d(t omnium pertinere inmtiam dixere Imperatores. h«t«ici$. 'XL v. Vt rem totampenitiusintrofpiciamus>notan- dum eft religionem veram quae omnium atatum communis eft quatuor pracipue pronuntiatis niti, quorum primumeft Deumefle&dTe vnum. Secun¬ dum Deum nihil efteeorum qua videnturjfedhisali- quid fublimius : tertium a Deo curari res humanas s Sc aqu iflimis arbicriis diiudicari : quartum eun- dem Deum opificem die rerum omnium extra fe : quo fimul fumma eiusbonitas ac potentia indican- cur. Hac quatuor totidemdecalogi praceptisexpli- cantur. Nam primo aperte traditur Dei vnitas : fe- cundo natura eius inconfpicua : nam propter earn imago eius exftrui vetatur. Dent. iv. n. Quomodo Sc Anrifthenes dicebat: ov% £0lM't } Jio^ CCOTVV ooh'li dtLij.a.%U eit Sdi’cLTW,. OCU - Us non conjficitur: rei mlliefl fmdis- vnde nec quifquam sum poteft ex cffigie cognofctre. Philo autcm: tom &0£p- IQV ovy ctriov. Prdj-anum efl eius qui inconfficuus cji pingevdo aut fin gen do imagmefn ex- bibere. Tacirus: ludai mente* fola vnumque numen in- tcdhgum iprofanos qui Deum imagines mortalibus mate - 440 DE IVRE BELLI * riis in fyeciem kominum ejjingunt. Plutarchus veto cur Numa de templisftrnulachrafuftulerit caufamhane reddit: as cbt %.oo Svvcltvv v vwtm. Quod Dent concipi mji Jola mente non pofftt. Tertio pra:ceptocognitio&cura rerum humanarum,etiam cogitationum : nam id iurifiurandi fundamenrum eft. Deus enim teftis etiam cordis , & ft quis fallat vindex inuocatur, quo ipfo fimul & iufticia Dei ft- gnificatur & potencia. Quarto origo mundi totius audtore Deo, in cuius reimemoriam inftitutumfuir olim fabbatum, & quidem fingulari quadam fan- (ftimonia fupra ricus alios. Nam ft quis in alios ri- tus peccaflet pcena legis erat arbitraria,vtdecibis ve- ticis j ft in hunc pcena capiris; quia fabbati violatio ex inftituto continebatabnegationem mudi a Deo crea- ti. Mundus autem a Deo creatus & bonitatem eius & fapientiain & arternitatem tacite in dicar. Ex his au¬ tem norionibus concernpiaciuis fequuntur a&fax t vt Deum honorandum, amandum , colendu m , eique obtemperandum. Iftarum autem quas contemplati- uas diximus notionum veritas baud dubieetiam pe- titis ex rerum natura argumentisdemonftraripoteft, inter quaeillud validiflimum eft quod res aliquasefTe fadlas oftendatfenftis, res autem fa&x omnino nos ad aliquid non fadlumdeducant. Sed quia hancra- tionem &fimiles alias non omnes capiunt , fufficit quod ab omni teuo per omnes terras,paucifiimis ex- ceptis,in hasrationesconfenferunt&hiqui craflio- res erant quam vt vellent fallere, &c alij fapientiores quam vt fallerentur: qua: confenfio in tanta& legum & opinionum aliarum varietate fatis oftenditautlu- cem quandam animis infitam. qua: vi fuapte ani- mum feriat,aut traditionem a primis hominibus ad nos AC P ACIS, LIB. II. 44 1 flos propagatam,acnunquamfolidc refutatam,quo¬ rum vtrumuis ad fidcm faciendam fatiseft. xl vi. Quarc non vacant culpa qui etiamfi hebe- tioris ftnt ingenij quam vt certaadillas notionesar- gumenca aut reperirc poflmt, aut comprchendere, cas rcpudiant, cum &d?iboneftumfint duces,&di- uer/a fcnrcntianullis argumentis nitatur. Sedquia de pccnis & quidem humanis agimus,dircrimen hie adhibendum eft inter notiones ipfas,& inter modum ab iis difeedendi. Hx notiones, numcn aliquodef- fc (vnum an plura fepono) &curariabeo reshomi- num ,maximefunt vniuerfalcs &ad religioncmfiuc veram hue faliam conftituendam omnino necefTariat. r nv rGr£?(npyc,ufyjov to %£ (id eft qui religioncm habeat : nam religio Hebrteis acceftus adDeum vocatur) 7tt- magnis fceleribus cumulaftent. Gen. xv. iG Sic & in aliis populis diflimulauit ignoranticetempora cir¬ ca falforum numinum cultus. Ad. x v 1 1. Ni- mirum rede a Philone didum eft, religionem fuam cuique videri optimam,vt qux plerumquenon ra> tione fed affedu dijudicetur. Sicut autem excufa- biles funt & ab hominibus certe non punicndi,qui cum legem a Deo proditam nullam acceperinr,aut aftrorum , auc aliarum rerum naturalium vircutes, aut fpiricus, fiue in imaginibus, fiue in animanti- bus, fiue in rebus aliis colunt, aut etiamanimaseo- rum qui virtute & beneficiis in humanum genus excelluerunt, auc mentes quafdam incorporeas,prae. fertim fi nec ipfi tales cultus commend fuerint, nec fummi Dei cultum ideo deferant : ita impiis ma- gis quam errantibus annumerandi funt,qui aut ca- cod^monas quos tales efle norunt, aut vitiotum noinina. , auc homines quorum vita fuit flagitiis ple¬ na, diuinis honoribus colcreinftituum. Nccminus illi qui Deos colunt hominum innocentumlangui- neja quo more quod Carthaginienfes abftinere coe~ gerit laudatur Gelo. xLvin. Qujd de illis armis dicemus quae inferun- tur populis aliquibusearnobcaufam, quodilliChri- ftianam religionem fibi propolitam ampledi nolunt? Non iam quatrain an'talis proponatur quajis deber, Sc qui latere non quaprunt nifi cogantur. Recle hue aprem quod Auguftiim de Iudxorum conuentibasdixiffe Philo commemo- rat: non cos bacchanalia efle auc ccctus turbandre paci, fed virtutum fcholas. Qui in tales fasuiunt iph in ca caufa funt vt puniri iufte pollint , quod & Thomas videtu-r. Atque earn ob caufam Conitan- tw *o* tius Licinio, Imperatores alij Perils bcllura intule- runt r quanquam hasc bcILa magis ad innocentum defenfionem, de qua & infra agernus, quam ad pce¬ ll as exa&ionem pertinent. r. In-cos veto qui Chrifti legem pro verahabent, fed de quib ufdarn quae aut extra legem funt aut in lege fenfum videntur habere ambiguum &ab anti- quis Chriftianis non eundem in modum funt ex- poflca, dubitaar aut errant, fuppliciis qui graffan- Rkk iij; 44* D E I V R.E BELLI tur perinique faciunt : quod oftendunt & ea quse ante diximus, &c Iudaeorum exemplum uetus.Nam hi cum legem haberent quae fuppliciis huius vitae fancicbatur , nunquam tamen poems fubdiderunt Sadducros qui reiiciebant dogma refurredtionis,ve- riflimum quidem , fed in ea lege non nifi obfcurc & fub verborum aut rerum inuolucris traditum. Quid fi vero grauior fit error , & qui apud aequos iu dices facile poflit facraautoritate aut veterum con- fenfu reuinci ? cogitandum hie quoque quanta fit vis inolirae opimonis , &c quantum libertatem iudicij minuat in fuam cuiufque fedtam ftudium, malum, vc Galenus ait, quavis fcabic infanabilius. Appofite ad banc rem Origenes: yt cui- tos fdftU cc'fooL czu/rfyuou; } rjp Sv$ cw- eyy , yj-TuMificq E IVRE BELLI ha j inquit, fe ipfam quafn non ft pia, nec Dei cultrix manifest , refpiciens ni fallor ad illud quod legi- tur Gal. i v. 19 . Similia habet Hilarius oratione ad ConEantium. In Gallia iam olim damnati funt Ecclefia: iudicio Epifcopi qui vt in Prifcillianiftas gladio animaduerteretur curauerant, & in Oriente damnaca Synodus , qua: in Bogomili exuEionem confenferac. l i. luftius illi punientur qui in eos quosDecs pu- tant irreuerentes atque irreiigiofi funt : Atque ha:c caufa inter cameras allata belli Peloponnefiaci inter Athenienfes Sc Lacedatmonios , & a Philippo Ma- cedone in Phocenfcs. Nimirum & Auguflinus exi- ftimat aucEum a Deo Imperium Romanorumquod cordi illis fuifTet quamuis falfa religio : Et fupra di- ximus qualiacumque qux putantur numina peic- Tir.de ben. fata a vero numine vindicari. Punitur > quia tan- e ' 7 ' quarn Deo fecit , ait Seneca : opinio ilium fa obligat m. de ben. poemt. Sic accipio Sc illud Scnccx : Viclatarum re¬ ligion urn aliubi atque aliubi diuerfa pana cfi , fed r uli- &e legibos que aliqua: Et quod Plato capitis damnat teligionis temeratores. CAPVT XXL 'AC PACTS', LIB. IT. 4 * Cap. XXL De f centrum communications. i. Poena quomodo rranfeat ad eos qui deliSh funt participes, I r. Community ant reel ores tenentur %x fubditi dehSlo fi ad- fit fcientia & non prohibitio cum prohibere pofmt & debt ant: 1 T I. Item ex receptu eorum qui alibi deliquehnt : IV. Nifi autpuniant autdedant:quod exemplis illujlratur. v. I ura fupplicum ad infortunatos non ad nocentes pert mere. vi. P efendi tamen fupplices dum de caufa cognofcitut: & ex quoiurefacienda cognitio. VII. Quomodo delicti reflorum participcs fint fubditi aut com - munitatis hi qui eius membrafunt: & quomodo diffe¬ rent poena communitatis & poenafingulorum. VIII. Pcenx ius in vmuerfitatem quamdiu duret. I X. ^4nfme deliSli communicationepoena tranfeat. X. t)iftinctio eius quod dir effo infer tur & quod in confequsn- tiam venit. x !• J)iflin6lto eius quod ft occafone peccati & quod ex caufa peccati. XII. Proprieloquendoneminemiufle puniriob deli Slum alie- num & cur ? Xili. Non f/ios ob parentum deli Slat X l v. PeTfondetur ad Deifi£l a circa plios nocentum r X V. Multo minuscognatos alios. X V l. PoJJe tamenliberis & comat is nocentum aliquid negan •quod ahoqui habere poterant : cum exemplis. XV 11. A 7 ec fubditospropriepuniripofje ob refvs delictum: XVIII* Necfvgulos qm non confenferunt ob delictum vniuerfita- tis. X i X. Hzredem adpoenam qudpcena ejlnon teneri: & cur, X X. T.eneri tamenfi poena in aliud debiti gems tra k fierit. in * 4!0 DE IV RE BELLI • ' V ° T i e s cTe poena communicanda c J U£er i tur j aut de iis quasritur qui de- Vllt^ lP r ^ int P art i c ip es » auc de aiiis. Qui delidti participes funt /non tam ex a- lieno quam ex fuo delicto puniuntur. Hi qui fine , ex his quaeduprade dam- no iniuria daco dida funt intelligi potefl. Ferme enim lifdem mollis in delicti partem quis venit, quo in damni dati; non tamen temper v’bi damn! obligatio eft etiam delidum eft 3 fed turn demum ft qua malitia notabilior acceflerit, cum ad dam¬ ni dati obligationern fepe qualifcumque culpafuf- fician Ergo qui fadum viriofum iubent 5 qui con- fenfum requifitum adhibent, qui adiuuant , qui receptum prreftam , alioue modo in ipfo crimine participant: qui confiiium dant, laudant, alien*.- tantur : qui cum ex iure proprie dido teneantur vetare non vetant, aut cam teneantur ex iimili iure opem ferre iniuriam patienti non fertmt, qui non diifuadent cum diiTuadere debeant , qui fa- dum reticent quod notum facere ex iure aliquo tenebantur , hi omnes puniri poffunt, ft in ipfis talis fit malitia qua; ad meritum pcenae fufficiac fecundum ea qu?e proximo tradata funt. ii, Exemplis'res fiet illuftrior, Commmunitas vt alia ita & ciuilis non tenetur ex fado fingulorum fine fado iuo aut omiilione. bene enim Augufti- lius : Ksiliud eji quod in populo quifque hi,bet pecca - turn proprium s ahttd quod commune } quod njn.o ani- mo fit & f una lioluntate ad aliquid mult it udine com- par,rta committitur. Hinc in formula foederum eft: Si defexit publico confilio. Zeno pro Magne.tibus dc- AC P A CIS, LIB. II. 4) 1 precator apudT.Quintium , & legatos qui ei ad- erant flens petebat , ait Liuius, ne vnius mentiam ciuitati affignarent j fuo quemcjtie periculo furere. Et Rhodij apud fenatum publicam caufam a priua- torum catifa fegregant diccntes, nullum ejje ciui- tatem cju^a,XA ^ %v/Am m e&v KctXyav > yj) 'TV eiom , vt qui s cum prohibere poilit non prohi- bcc vnius ma liciam. Sic in excrcitu Gr«ecorum vbi Agamemon ipfe Sc alij concilio communifub- erant , non immerito Quicquid delirant reges pUSluntur Acbiui '• Ipforum enim erat cogere Agamemnonem vt fa- cerdotii fiiiam redderec: fic poft eorundem claflis exufta narratur vnm ob culpam & furias <.Ajacis O'ild , quia ca?teri non impedierant ne virgo fa- Liu. 1 . 1 . cerdos raperetur. Apud Liuium eft. Propiriqui re- gis Tatfj legatos Laurentium puljant : Cumque Lnu- rentes lure gentium agerent , apud Tatiumgratia (no- rum preces plus potuerunt. Igjtur illorum poenam in fe •vertit. Hue proprie pertinet illud Saluiani, de regibus : Potejlas tnagna & potentijjima qua pro - < \ tioi 7mm- AC PA. CIS, LIB. II. 453 Inhere fcelm maximum potefl , quafi prohat debe- re fieri fi fciens patitur perpetrari. Et apudThu-L.i. cydidem eft o Swa/mvo* ttoZcu] , Mark tile facit qui potefl prohihere. Sic apud l.i. & vt. Limum Veicntes & Latini Romanis le excuiant.u, quod hoftes eorum a fubditis fuis adiuti elTent fe infeiis. Contra Teucae reginae Ulyriorum non ac- cipuur exculatio quod diceret non a fe , fed a fubditis piraticam exerceri, neque enim prohibc- bat. Oiim ab Amphidvonibus damnati Scyrij quod fuorum quofdam piraticam exercere pa- tiebantur. Sciri autem facile eft vt pr^fumantur qua: confpicua funt,qua: frequentia. v£tolos gra- uiter reprehendit Polybius quod cutn hoftes Phi¬ lippi vidcri nollent fuos tamen palam paterentur agere hoftilia , & eorum qui talia facerent princi- pes honoribus ornarenc. in. Veniamus ad quadlionem alteram de rece- ptu aduerfus poenas. Poenx vt ante diximus na- turaliter a quouis cui nihil ftmile obiici potefl: exigi polfunt. inftitutis ciuitatibus id quidem con- uenit vt fingulorum delida qua: ipforum cae¬ cum proprie fpedant ipfis ipfarumque redori- bus„ pro arbitrio punienda aut diflimulanda relin- querentur. at non etiarn ius tarn plenum illis conceifum eft in delidis qu^ ad focietatem hu- manam aliquomodo pertinent , qua: perfequi ita ciuitatibus aliis earumve redoribus ius eft , quo- modo in ciuitatibus fingulis de quibufdam de- Ijdis adio datur popularis : multoque minus lliud plenum arbitrium habent in delidis qui- bus alia ciuitas aut eius redor peculianter laefus eft, & quo proinde nomine ille illaue ob digni- Lll iij Pauf.lib; XIV. Lia. lib. x x x VI 11 Val. Max. L. Yl.C.6. 4M DE IV11E BELLI tacem ant fecuritatem fuam ius habent pcenas exigendae feeundum ea quae ante diximus. Hoc ergo ius ciuitas ap-ud quern nocens degic eiufuc redror impedire non debet. i v. Cum vero non foleant emirates permittere vt ciuitas altera armata inrra fines fuos pcenae expetendae nomine veniat , neque id expediaqfc- quitur vt ciuitas apud quern degit qui culpas ell compertus alterum face re debeat , aut vt ipla;in- cerpellata pro merito puniat noccntcm , aut vt eum permittat arbitrio intcrpellantis. hoc enim illud eft tied ere quod in hiftoriis faepillime oc~ curat. Sic Ifraelitat alij a Beniaminitis poftulant vt dedant facinorofos, hid: xx. Philiftaei ab He- braris vt Sam Tone m quail maleficum libi dedant. Iud. xv.. Sic Lacedsemoni] MelTeniis bcilum in- tulerunt quod interfedfcorem quendam Lacedar- moniorum non dederent. Sic Cxfarcm Germania ob bell um iniufte illacum dedit voluic Caro . Sic Fabios libi dedi Galli pollulabant quod in fe pugnaftent. Ab Hemicis agti fui populato- res dedi libi poftularunt Romani Sc a Poems An- nibalem. ab ipfis Romanis dediti qui Carthagi- nienlium quique A polloniatarum legatis man us intulerant. Quar omnia tamen lie intciligenda funt vt non ftricle populus aut rex ad deden- dum teneatur , fed vt diximus ad dedendum aut puniendum. Nam ita legimus Eleos bellum in- tulilFe Laccdtrmoniis quod illi in eos qui Eleis iniuriam feciftentnon animaduertcrent : id eft nec animaduerterent nec reos dederent, eft enim diR iim&iua obligatio. Interdum fontes depofeen- tibus opcio datur quo cumulatius fatisfiat. Cx~ AC P AC IS, LIB. II, . +S7 ries apud Liuium Romanis fignificant ' tran- LiuJ riI feuntes agmine infefto per agrum juum Tarqmnien- fes cum prater viam nihil petiijjent traxifje quof dam agrejli - m population is em qua fibi crimini de- tur comites : Eos feu dedi place at , dedere fe paratos e/Jc feu fupplicio ajfici daturos pcenas. In feedere ■Carthaginienfium &Romanorum fecundo,quod apud Pol^bium , exftat locus male vulgo & diftindtus L - vIt - D - de anc. Non manere cenlebat Pub. Mutius Seas- ksat ’ uola , quia quern populus dedidiftec expulifle ex ciuitate fuavideretur ficut faceret cum aqua & igni interdiceret. Contrariam fententiam de-L.u j e or: fendic Brutus, & poll cum Cicero: qu;e & ve^TT &pro n * 1 t *• G&ciusl nor eit , non tamen propnc ob id argunien- turn quod Cicero affert , quia vt donatio ita deditio fine acceptione non poflit intelligi. Nam 4?s . D E IVRE BELLI adtus donationis perfe&ionem non habet nifi ex duorum confenfu. At'dedere de quo hie agimus nihil eft aliud quam ciuem alterius po- puli poteftati permittere , ita vt de eo ftatuat quod voluerit. Hxc autem permiflio > ius nul¬ lum dac , aut adimit; exfecucionis tancum im- pedimentum collie. Qua re ft after populus con- ceflo iure non vtacur, eric is qui de dp eLjpscd * Iniuria illud diftat inf or tunio , Hoc cafus j illam quod voluntas ejficit. Non abit hinc Demofthenis di6tum:«JWfoV<&ieA&'fr > » dflKOU T '(sis SVqv^ouZ- &S. JEquum ejl mifericordiam impendi non iniuftis homi - nibus , fed his qui fine merit o infortunati funt. Et.Anti- phanis illud, 2> cCkovoxoi A$ r n/u& £ o5i, o 5' eW- a deo Xerxi non potuerant prodere. Nec procedic Iiuius & ftmilium fadorum defenfio,quam apud Plu- tatfchum legere eft de fera numinis vindida. Aliud enim eft ius Dei,aliud hominum,vt moxapertius fiet. Nequefiaequum eftpofteros honores&praemia ac- cipereobmeriramaiofum,ideo&puniri eos obeo- rum peccataaequumeft. Beneficij enim talis eft ma¬ teria, vt in quemuisconferri fine iniuriapoflitjpoe- nae non item. ix. Diximusdemodisperquos communitas pocnx accidie ex culpx communitacc. Reftac fpeSlcmus.an Sc culpa non communicata communicetur poena, quae res vt rede intelligatur,& ne qux re ipfadiuerfa funt ob vocum fimilitudinem confundantur ,mo- nenda funt quaedam. X. Primum, aliud dTe damnum direde datum,aliud quod in confequentiatn venic. Direde datum voco quo cuiquam aufertur ad quod ius propriumhaber. Per confequentiamquo fitvt quisnon habeatquod habiturus alioqui fuiflet,ceflante fcilicet conditione ^ I 1 “ rai d B e om - finequaiusnon habebat. Exemplum eft apud Vlpia- iiamn.inf. num: Si in meo puteum aperui quo fadum eft vt venae ad te peruenturae praeciderentur: negat operis mei vitio damnum datum in ea re in qua iuremeo i.Procuius. v p us f um . Etalibi, niultumait interefib, vrrum dam- AC PA CIS, LIB. II. 4 g, num quis faciat, an lucro quod adhuc faciebat vti prohibeatur. EtPaulus lurifconfultus,pr quale eft ius precarij, refpedu habito ad rei dominum; Sc iura priuatorum,refpeduhabitoad e- minens dominium quod vtilitatis publicae caufa ci- uitas habet. Nam fi quid tale alicui auferatur occa- fione delicti alienfipoena in illisproprienoneft, fed exfecutio iurisantecedentis^quoderat penes auferen- tem. Sicquiainbeftias proprie delidum non cadit, vbi beftia occiditur,vt lege Mofis ob concubitum cum homine, non ea vere poena eft, fed vfus dominij humani in beftiam. xir. His diftindionibus pofitis dicemus neminem delicti immunemob delidum alienumpuniri pofle. Cuius rei ratio’vera non eft ea quam adfert Paulus lurifconfultus, quod poena; conftituanturin emen- dationem AC P A CIS, LIB. II. 4 nemhominum:nam exemplum videtur ftatui poft'e etiam extra perfonam delinquents, in*ea ta- menperfonaquxipfumtangat, vtmox dicemus,fed quia obligatio adpcenamex merito oritur imeritum autemeft perfonale, quippeex voluntate orrum ha- bens., qua nihil eft magis nobis proprium,vnde abrc- %vcnov vocatur. Kill. 7 \(jque virtues, neque 'vitia parentum, inquitEpMemone Hieronymus , liheris imputantur. Auguftinus verb, lNep ° uan *' Deus } ait, ipfe ftoret iniuftm ft qtienquam damnaret inno- £fuft, ‘ !5 ' r ' xium: & hue lllud vulgamm pcrtinet,Mw fi ^cTasv If) , tov' Jf e lege ventjfe vt aim ejjet.ltber, aim feruus. Quare qui legitimacaufain feruitutem, fiueperfonalemfiue ci- uilem deuenerunt, contenti fua conditione efle de- i. Cor. vm. bent, vt & Paulus Apoftolus docet, efoJhss ixwfys , ^ m p9vj«T zo. Vocatus es ad feruitutem , ne id te torque at . xi i. Ncque minus iniquum armis fubigere ali— quosvclle, quafi dignosqui feruiant,quos & natura- Jiter feruos inrerdumPhilofophi vocant. Non cnim liquid alicui eft vale, id ftatirn mihi licet eiper vim imponere-.Nam his qui rationis habent vfum libera efle debet vtilium & inutilium ele£tio,nifi alter! ius quoddamin eos quxfitum fit. Infantium plane alia eft ratio, quorum regimen, cum ipfi ius exercendae* avftionumqbe fuarum moderandarum vi£Ueind. non habeanpoccupanti & idoneo natura concedit. -flSxm. Vix adderem ftultum efle titulum quem c t.n.i? quidam tribnunt Imperatori Romano, quafi ipfe eatum.p.z, etiam inremotiflimos& incognitos hactenuspopu- S9D ' s &fc3j los ius imperandi habeat, nifi Iurifconfultorum diu AdL.Holies, princepshabitus Bartolus haereticum aufus eflet pro- D, deeaptiuis A . *■ . . . .. . * L, ctliceartt;.2.A nuntiare qui id negat; nimirum quia & Imperator l. Rhod. incerdum le mundi dominum vocet, &in facrislitte- Lucac.n.i. risiinpcriumillud,quodRomaniampofterioresfcri- AC PA CIS, LIB. II. 471 ptores vocanc, appelletur nomine: qua-* lia funt & ilia: Orbem iam totum victor Romans habebat, mukaque fimiliaper complexionem »aut excelfum, auc excellentiamdida:quippe cum& in iifdem fa- cris Iicteris fola Iudaea faepe veniat nomine £ etKov/tdfivs. quo fenfu accipiendum didum vetusludaeorum, me¬ dio telluris ft tarn yrbem Hierofolyma, id eft in me¬ dio ludaeae, ficut in medio Gr^ciae Delphi fimilirer didi orbis vmbilicus. Nequc eft quod quemquam moueant Dantis argumenta,quibus probare nititur Imperatori ius tale competere,quia id humanogene- ri expediat. Nam commoda quae adfert fuis pen- fantur incommodis. Vt enim nauis aliqua ad earn magnitudinem peruenire poteft quae regi nequeat, ftc&: hominum numerus& Tocorum diftantia tanta 40 eftevtvnumregimen non ferat.Deinde verb conceftb hoc expedite, ius imperij non fequitur, vt quod nifi s;!]ieft verb ex confenfuaut poenanafcinequic. Ne in omnia qui- bdium.p.i. dem quae olim fuere populi Romani, hnperator Ro - loco citato, manus ius nunc habet.muka enim vtbelloquaefita , a ' 9 ’ ita bello amifla funt, alia padionibus, alia derelidio- ne in aliarum gentium aut regum ius tranfierunt. Quaedam etiam ciuitates olim plane fubditae, poftea tantum ex parte fubditae,aut tantum inaequaliter foe- deratae effe coeperunt. Nam omnes hi modi aut amit- tendi aut mutandi iuris, non minus aduerfus Roma- num Img||ratorem, quam aduerfus alios valent. xjv. Sed & Eccleftae ius fuerunt qui adlerercnt etiam in populos ignotae hadenus partis terrarum, cum tamen ipfe Paulus Apoftolus apertedixerit eosj^^ 1 ^* qui extra Chriftiamftnum funt iudicandi fibi ius Ayai*L,i.B. O00 ij Ioh. xniz. 16 . Ain. Agoft. hom m.ep. adTic hom. i. ep. i. ad Theft' hom IV. de faccrd. Lib.] I. 47 i DEIVRE BELLI non effe. rt (ml W ; 1. Cor. v. lz. Sc quod ius Apoftolis iudicandi competiit, quanquam e- tiam ad res terrenas fuo modo pertinebar, erac tamen caeleftis, vt ita»dicam,non terreftris ingenij, exercen- dum fcilicet non per arma&flagra, led perveibum Dei generalicerpropofirum,&ad circutnftantiaspe- culiares aptatum, per ligillorum diuina? gratis ex- hibitionem, autnegationem,proup cuiqueconduce- ret: poftremoloco etiam pervindidamnon natura- lem, fed natura ipfa fuperiorem, ac proindea Deo procedentem:qualisin Anania a Elyma, Hymena;o a & aliis apparuic: Chriftusipfe, a quo omnis poteftas ec- clefiafticafluxit a & cuius vita exemplar ell Eccleliar, qua tabs eft, propofitum, negauic regnum fuum ells de hop mundo, hoc eft, eius naturae cuius funk caetera regna:addensalioquifuturumfuifTe,vtmorealiorum regum opera m ilicum vteretur. Nunc verb ctiaml 1 iegiones voluiflec poCcere, popofci/Tec, non homi- num, fed Angelorum, Matth. xxv 1. 53. Etquicquid fecit pro iure-fuae poteftatis , icl fecit non humana, fed diuina virtute, etiam turn cum nundinatores e templo eiecit. Flagrum enim turn quoque diuina irae erat fign um, non inftrum enturn jvt alias fputum & oleum lignum medendi,non remedium. Epifcopo inter cetera interdicitPaulusne percuflfor lit. 1. Tim. 111 1. afoiffy , imperare impolitaneceftitate a ea fcilicet quae ex humana vi proficifcitur, regum efte . non epifeoporum,dixitChryfoftomus. Etalibh Non eft nobis data poteftas vt auttoritate fententia (talis fcilicet quae ius exlhquendi per manum regum,autmilitarem in fecontineat ) cobibeamits homines a delimits. Et ex his quidem fatis apparet epifcopos a qua talcs fun t, ius re- AC'P A CIS, LIB. II. 47 * gnandi in homines humano more nullum habere. An verb reges ipfi iis qui Chrifiianam religionem re- ijciunt arma quafi paenas nomine'inferrepoffint/u- pracapite de pcenis a nobis difquifitum eft quantum infticuto fufticit. xv. Hoc quoque monebo non fruftra, fed quia veteribus recentia conferens magnum malum, ni ca- • o ueatur, praeuideo,iuftam belli caufiam non dare lpem conceptam ex aliqua diuinorum vaticiniorum ex- plicatione. Nam praeterquam quod quas nondum impleta iuntoracula interpretaricertovix contingic fine prophetico fpiritu, etiam rcrum certarum latere nospoflunt tempora. acpoftrembpraedidiomifi ex- • preflum adiit Dei mandatum, ius nullum dat, cum D eusquas praed;xit,fepe per improboshomines,aut prauas adionesad exitum ire permittat. xvi. Ill ud quoque /cierfdum ell, fi quis quid de¬ bet, non ex iuHina propria , fed ex virtute alia, puta liberalitate, gratia, mifericordia, diledione, id ficut inforo exigi non poteft, ita nec armis depofci. Nam ad vtrumque horum non fufiicit, vt id quod poftuia- tur fit ex morali ratione faciendum , fed prasterea opus eft in nobis iusquoddam fit ad illud, quale ius interdum leges diuinte & humanae dant etiam circa debitaaliarum virtutum. quod cum fit, noua tunc de- ■ bendi ratio accedit, quae iam ad iuftitiam pertiner. Id cum deeft, iniuftum ex hac caufa bellum eft, vt Romanorum in regem Cypri tanquam ingratum.. Nam qui beneficium*dedit, nullum habet ius ad re- pofcendam gratiam : alioqui contradus eilet, non beneficium. „ xvn. Notandum Sc hoc fxpz accidere, vt bello. Ooo fij Via. ieiurc tsci. n i. Sen. Hipp. Contra Fau- fturn,L.xxu, c. 74. Couar. <3 §.i. n.a.Caict.i. , i. q.40.art I. Silnefter in verbo Bellu. n.i.Summa Ang in vetbo Bellum.n. j. Sum.Rof ib. n. 3. & 8. Th. t, 474 DE IV RE BELLI caufa quidem iufta fubfit, fed vititim adioni acci- dat ex ammo agentis :fiuequodaliudquidd*am,non illicitum per fe, magis& principals animum mo- uec quam ius ipfirni, puta honoris ftudium auc vti- litas aliqua, hue priuata hue publica, qux ex bello ipfo feorfim a caufa fua iuftifica confideraco ex/pe- datur: hue quod adeft afFedus plane ilJicitus,vr gau- dium acquiefcentis inmalo alieno, fine boni refpe- du. Vna & ea vem caufa bellandi eft, inquit Sallu- ftius ,profunda cupido imperij & dmitiarum. Aurnm (if opes pracipua bellorum caufa, apud Taciturn, & in tra- gcedia: Rupere fcedus imp'rns lucri furor, St ira praceps. Quo & Auguftini illud rede referas. Nocendi cupi - ditcts } r vlcifcendi crudelitas 3 implacatus, & implacabilis ani¬ mus ,fer itas re bellandi , libido dominandi, (ftp ftqua font (imilia , bac funt qua in bellis iure culpantur. Scd hxc, vbi caufa iuftifica non deeft, peccatumquidem ar- guuntjipfum tamen bellum proprie iniuftum non faciunt, vndc nec ex tali bello reftisutio debetur. ‘AC PACIS, LIB. II. A7f Cap. XXIII. * De caufis dubijs. i. Dobitandi caufe in moralibm vnde. 11 . Nihil faciendum contra animi didtamen quamuis errant, H I. Indicium in alteram partem duct arguments rerum: iv. aucioritate. v. Si ’utrtnque dubitetur in re graiSi, & alterum fit eligen- dum, fumendum quod efi tutitts: V I. Vnde fequi tali cafiu a hello abfiinendum . v i r. id autem vitari poffe colloqnio: vm. Aut arhttrio: vbi de Clmfiianorum regum officio circa par¬ tes bellantes: i x. \^Aut etiam forte. x. Cert amen fingalare ad vitandum beUum an ptrmitti pofiit . xi. (JMeliorcm efie conditionem pofiidentis in pari dubio. xil. Si neuter pefiideat inpari dubio rem dtuidendam. xiii. An be Ham vtraque ex parte iufium detur mult Is dtfiin- elionibm explicatur. "Erissimvm eft quod fcripfit Ari- ' A j ,- , in morajibus non sque,vt in n^i-iiematicis difciplinis certitu- dincm inueniri: quod eo euenit,quia mathematics difciplinae a materia omni formas feparant s & quia forms ip fs tales plerumque font, vt nihil habeant interie- dum, ficut inter re&um & curuum nihil eft me dip A c in moralibus circumihntis etiam minims va¬ riant materiam, & forms de quibus agitur folent ha¬ bere interiedfumalicjuidjea latitudine, vtmodd ad hoc, modd ad illud extremumpropius accedatur. Ira ui.Nicom. Rom. xiv. iy DeOflv L,r. Couat, tom. 1. dematr.p. 2. c.7.j.i.n. 9 - Nic.n.c.9, Cic. off.m. Vafques i. l. difp 6 i c.i. n. i-Med.i.2. g i4- 475 DE IV RE BELLI* enini inter id quod fieri oportet,& inter id quod fieri nefas eft, medium eft quod licet, fed modo huic, mo¬ de illi parti propinquius:vnde ambiguitas faq>einci- dit, vein crepufculo, aut in aqua frigida ealefeente. Ethoc eft quod ait Ariftoteles,!'^ yzAemi/ c*/ 3 te 'S x,fl- v{v mm aJii mix alpersoi/^quid cui anteponendum fir dijftcilis [ape eft iudicatio. ii. Primiim autem illud eft tenendum, etiamfi quidiuftum reipfaeft, fed ab eo fitqui omnibus ex- penfis iniuftum id exiftimat, aftum efie vitiofum. Hoc enim eft quod dicitPaulus Apoftolus,quicquid non fit ex fide peccatum efte: quo in loco fides animi iudicium de re fignificat. Nam vim iudicatricem hu- manis aftionibus ducem Deus addidir.qua contemta obbrutefeit animus. Saspe autem accidit, vt iudicium nihil certimonftret, fedhaefitet: qux hatfitacio fi at- tenta confideratione expediri nequeat, fcquendum erit illud Ciccronis : Bene prxeipiunt qui want quic- quam agere quod duhites eequum ft an iniquum. Sedhoc locum habere non poteft,vbi alicui omninoalter- utrum eft faciendum , &c de vtroque an aequum fit dubitatur: tunc enim licebit ei eligere quod minus iniquum ei videtur. Semper enim vbi eleftio euadi non poteft, minus malum rationem induit boni:ra AwzfUoj ait Anftoteles: Cicero , de malts minima. hi. Plerumque verb in rebusdubiis poft examen aliquod animus non in medio hasret, fed hue aut illuc ducitur argumentis ex re petitis, aut ex opinione quam habetde aliishominibus fententiam fuper ea re pronunciantibus. Nam &hic verum eft illudHe- fiodi,pra:ft:antifii'mum efieper fe ftipere;proximum, AC P A CIS, LIB. II. 477 ducialiena ope. Argumentaexre petunture caufis, effedis & adiundis aliis. I v. Sed ad hare rede nofeenda, vfu quodam & pc- ritiaopus eftjquam qui non habent,vtadiuum iu- dicium redeconformenr,tenentur audirefapicnturnvia.deimi. confiiia. Nam eW!>!;a > fiueprobabilia funt, Ariftotele aVuirebeiii. tefte, quae omnibus videntur,aut plurimis, aut certe Ari.^Top. fapienttbusjdfque rurfum,aut omnibus,aut pluribus/- 1 - aut praeftantionbus. Et hac via iudicandi maxime vtuntur reges quibus artium momenta edifeere aut expendere vix vacat. G(plca.a3aj ebe aSik(, $ n jut) eU)Kouo-n^ yjt, 7 ud^ / picucSMj a‘( ( quibus in verbis p PP De off. i.' Vid. deiure bcl. n. iS, 478 DEIVRE BELLI vulgo pro aSiKouA'mt , legitur /adi , & con¬ tra.) Nemo eft noftrum, ait , qui non malit abfoluere quam- uis nocentem, qudm damnare innocentem. Et mox addic rationcmquamiamdedimus:eV: y£>o^p% &/u.i -m la dfif dffruudmv cufertov. Nam,vbi quis dubttat , eligendum in quo minus delinquitur. Antiphon :Gi Siov & <$ ctJlicas donAvczy otncimgjt » acjltcas 'JvrtAe- auj. $ u y) cLpjj^'mfJucL ’$ 1 , 3 dSlKOii ^mKTilvcu Si errandum eft , fine iure abfoluere , qudm per iniuriam condemnare eft fanttius: Nam in illo error eft t in damna- tione in fonits, facinus. Vi. Maximi autem momenti eftbellum, vtex quo malaplurimaetiam in innocences fequi foleant. Ideo inter fententias alcernantes vergendum ad pacem. Tres autem funtmodi quibus vitari potdl,ne con- trouerfia: in beliumerumpant. Vii. Primum ell colloquium: Cum duo [tnt genera difceptandi , ait Cicero , vnum per difceptationem , alterum per vim y cumque illud proprium fit bominisfoc belluarum, confugiendum eft ad pofterius ft vti non licet priore. Et Terentius: Ommaprius experiri verbis qudm armis fapientem decet: Q_ui fcis , an qua iubeam fine vi facia1t Et Euripides: Asynat 7rsia&p • £d 3 fxn t (Si a. £bgj)Ae/MlV } ^7l^pTZidomnium confefjione aquum efl. Apud eon- dem Halicatnafienfem rex Tullus, qua verbis com - poni nequeunt, ea armis ait decerni. Et rex Theodoricus: cair.ni.Yar. Veniendum tunc ad arma cum locum apud aduerfarios iu~ lT ’ Jlilia non potejl inuenire. vni. Alterum eft inter eosqui communcm iudi- cem nullum habent,compromifium; 'Gn Ji- m X vofjucup as ($ cLh’Miuu'wt. hrctjy ait Thucydides: In eum qui arbitrum accipere par at us eft, nefat vt in iniurio- fum ire. Apud cunde m Corcyrenfts Corinthiis figni- ficant paratos ft difteptarc controuerfias apudquas illi vellent Peloponneli ciuitates. Et Ifocrates ora- tione aduerfus Ctefiphontem !audat Philippum Ma- cedonem quod quas habebat cum Athenienfibus controuerfias, de iis paratus eftet {p 7iM(pgytrzwlw yi^gj^gyScn , tf &i nyifwoti KiA&juoi Sim fxaAhov m ccfA,(pi&tp& SJguc&w- Molrnadifp, 10 S _ do inter JE gid Reg.de aUib. fupern. j X . dilp. ji.dnb. 4*n.7i. X. Th art. Csjet. Liu. lib, xxTix r. AGP ACIS, LIB. II. ^ ^ 4«« • &i o /U», /uspo it, cxe'wu ctyxnfyc&vi , K54 exploit etd^is Ctl&MiiJu/j&jfy , as ocnot ov, Qrdi 7ra^iov , iSt<(4 eurxSr tPiys fvo/jcevetas, to xjtv * vm/^vi^ k& aia.'ifdp'fei * Qjfys ts cum yfl 'n. (paLp^rfus OftXvoun , * 5 } to' ovKa. e k%ihn) ) K$j ts/\s< 7&V ErlpZujy euijis W /Ue'^rits , tpOlTyorjs TS <7$’ ^W.«- PslS cLpvP&kXsi , JC54 'fhl/UiZ'leti } xjj 1>cosp ?c?) pi?\s7mreA’ ^ >4 et^5» ^b’/t4«e« c*£toPTi i(& 7rt.iSiunov. Si qua forte inter re- ges oriantur controuerfite , <*cim quidem omnes injlruunt tanquam bellaturi ad remarmu decernendam . dtvbi con~ Jjpicati funt [e inuicem exercitus ) abie£la iraad concordiam redeum , gpregibus auflores funt, vt iure potius certent: aut [t id nolint , ipft inter fe fngulari dimicent cert amine, & [mo duntaxat ip forum periculo rem tranfgant: Neque enim aut aqua & bono,aut patrijs injiitmis conuenire^t ipji ob propria odia bonum publicum labefablent, aut euer- tant. Ergo confejlim foluunt exercitus , & rejlituta pace tuto inter fe commeant, fublat is malorum caufs. Tantain fubditit cur a iujlitice ($f p atria amor: in regibus njero ani¬ mus placidus & fits obfequens. XI. Quanquam veto in caufa dubia pars vtraque tenetur quterere conditioncs quibus bellum vitetur, xnagis tamen id tenetur qui petit quam qui poffidec. Vtenim in pari caufa melior lit poftidentis conditio. L.inpari.D; non ciuilitantum iun,led & natural! conuemt. cut- via.dciure ius rei caufam alibi etiam ex Ariftotehsquasdtcun- ^ 1 * n-17-& rurProblematibus attulimus. Atque hic& ilfudad- Ldfl.de iu?u. dendum eft, ab eo qui iuftam caufam habere fe fen* moHm affp.. fed documenta nonhabet fufficientiaquibuspofl'ef- '°^ o , ’ v n c 1 t c o “ forem de iniuftitia fux poifeffionis conuincat.bel- Jr orM q*- 1j..\ r . 1 . , . , fed.j.difp. Jura Iicite non lumi: quia non habct ius cogcndi alteium, vt de poiTelfione decedat. 4 8* DE IVRE BELLI i«ie*A.t. xir. Vbivero&ius ambiguum eft,&neuter pof- di’fp.t?? 0 * fidet, aut cx atquo vterque, ibi iniquus cenfendus crit, qui oblatam rei controuerfa?diuifionem repu¬ diate so^ov dein- X11L < l u * diximus definiri poteft ilia a ftit. iur. 4 i. multis agitata quaftio , an bellum ratione habira arc Couar. ^ ■* c. pe'ccauun,’ eorum qui principals belli motores funt vcrinquc Aic°i. n p«ad. iuftumeftepoftit. Diftinguenda?enim funtvaria? ac- j.'deS.Vic- C ^pti°n es vocis iufli. Iuftum enim ialiquid dicitur, v° l °ciu!i ib aucexcaufa, auc fecundiim effedius. Excaufarurfum, piui.c. 21 . aut fpeciali acceptione iuftitia?, aut ilia generali qua i.i.c.6. omnis rectitudo eovemtnomine. Specialis acceptio iterum diuiditur in earn qua? ad opus pertinet, &c cam qua? pertinet adoperantem-.qyarum ilia poteft: dici pofitiua, hxc negatiua : nam ipfe operans iufte agere interdum dicitur, quoties iniufte non agit, etiamfi id quod agit iuftum non fit : quomodo & vE Rh ei °* rcc ^ diftinguit Ariftoteles, o , 8c £ aJiitor c.13'. '' > iniufte agere, 8c agere quod iniuftum eft. Aug. Hb. xv. Speciali & pofitiua acceptione bellum vtrimque iVatSwcifc iuftum effe nonpoteft ,vt nec lis,quia facultasmo- c,r J* ralisad contraria,puta ad agendum & ad impedien- Couarcpee- dum, non datur per rei ipfius naturam. At vero vc neuter bellantium iniufte agat, fieri fane poteft : in- iu iufte enim agit nemo nifi qui 8c feit fe rem iniu- ftam agere: multi autem id nefeiunt. Sic iufte, id eft bona fide litigari poreft vtrimque. Multa en’tn & in iure 8c in faefto, vnde ius oritur , fugere ho- gibus* fit, 16 " mines folent. Generali acceptione iuftum dici folet in. c. i«. quod omniculpa agentis vacat. .Multaautem etiam AIph.dc Ca- / . r . . . ... ftrodepoteft. line lure hunt abique culpa ob ignorantiam ineui- tinf: 1 ' cabilem: cuius rei exemplum eft in his qui legem A C P A C I S, L I B. 11 . 485 non obferuant, quam fine culpa fua ignorant poft- quam lex ipfa promulgata eft , & tempus per fe ad fcientiam fufficiens tranfiir. Sic& in litibus accide- re poterit, vt pars vtraque non modo iniuftitias, fed & omni alio vitio careat, praefertim vbi pars vtra¬ que, aut altera litigac non fuo fed alieno nomine, puta ex tutoris officio,cui congruit ius etiam incer- tum nondeferere.Sic Ariftoteles in litibus iuris con- n trouerfi, ait neutrum efte improbum, quod ipfe di- c - cit At in belio vix eft , vt temeritas faltem omnis& dile&ionis defc&us abfit,ob negotij ipfius grauitatem, quae omnino talis eft vt caufis proba- bilibus non contenta quam maxime euidentes re- quirat. At iuftum ft accipimus, quoad efFeiftus* quofdamiuris, certum eft bellum hoc fenfu iuftum vrrimque dari, vt ex iis apparebit quae de belio pu- blico folcnni infra a nobis dicenrur. Sic enim Sc fcntcntia non ex jure iara, & poffcl lio fine iure ha- bent quofdam iuris effedus. 4 8 4 DE IVRE BELLI Cap. XXIV. Monita dc non temcre ctiam cx iuffcis caufis fufcipiendo bello. i. Ins Jkpe remittendum vt helium vitetur: i r. (JMaxim'e ins adpanas: ill. Prafertim a rege Ufa. i v. Etiam cura fui & fuorum abflinendum ftpe bello. v. ReguU prudent'u circa eleclionem bonorum. v r. Exemplumin deliberatione inter fludtum liber tat Is & paces. vi r. Ap cents exigendis abjlinere deb ere qui non multofit validior. viir. Reftiire vt bellum non Jitfufcipiendum nifi ex necefitate: i x. i^Aut ex maxima cauft cum maxima occajione. x. Bellorum mala ob oculos pofta. Vift.de lure bel n,J4.& 53 * Vanqjv’am inftituti, quod dc jure belliinferiptum eft, parsproprie non videtur exfequi quid circa bellum vir- tutes alias praecipiant, aut fuadeant, obiter tamenobuiam eundumefter- rori, ne quis exiftimet vbi ius fatis compertum eft, ftatim aut oportere bellum fufeipi^aut fdlnper etiam licere. Contra enim euenit vt plerumque magis piuni re&umque fit de iure fuocedere. Nam noftras quo- que vitae curam honefte deferi^vt alterius & vitae Si faluti perpetuae quantum in nobis eft confulamus, fupra fuo loco diftum eft. Maxime autemChriftia- nis hoc conuenit qui in eo perfe&iffimum Chrifti imitantur exemplum, qui pro nobis adhuc impiis & infeftis mori voluit. Rom. u.6. Quod ipfum multo etiam magis nos excitat ne res noftras autnobisde- bitas AC P ACIS, LIB. II. 48; bitas perfequamur cum tanto alio rum incommode quantmn fecum feruntbella, Nonobquamuiscau- fam talem bellum fufeipiendum, & Arilbotcles mo- net, & Polybius. Nec a veteribus laudatus Hercules Po! hb - IV - quod Laomedonti & Augiae arma intulic ob nonpaaciib.T. folutam laboris mercedem. 11. Ad pcenas verb omittendas multa fur* quae nos bortantur. Videamus quam muica patres in fi- liis diftimulant; qua de re diflertatio eft Ciceronis apud Dionem Caffium. Pater Seneca ait, nifimuL tet (Sf magna iniuria patientiam deuiceriunt , mft plus efl quod timet quam quod damnat y non accedet addecretorium jiylum. At quifquis alium punire vult, redoris, id eft: patris quodammodo perfonam fufcipit:quo re- fpiciens Auguftinus adComitem Marcellinum:/m- ple , inquit, Cbriftianc tudex , pij patr'ts offictum. Pittaci didrum iaudat iulianusimperator: 0$ r av'iyu^luu tvs 7 i/uo>edcc 4 (TZZJiTt ^, qui veniam poena praferebat . In- terdum ex funt rerum circumftantiac, vt iure fuo abftinere non laudabile tantum fit,fed & debitum Molina trait rationc eius quam hominibus etiam inimicis debe- aliped,“u r . mus diledionis, fiue in fe fpe&atae, fiuequaliter earn cxigit landiflimalex Euangelij. Sicquofdam efte di- Re s ius de ximus pro quorum , etiamli nos impetant, lalucc difp. 51. dub. mortem optare debeamus,quodeosfciamus reicom- 7 ‘ a,l ° 7 ’ muni human# aut neceftarios,autvaldc vtiles. Sires quafdam negligi vult Chriftus, ne lites fubeantur, tanto credendumcft maiora a nobis negligi voluifle nc ad bellum eatur, quanto bellum lire eft noedntius. De fuo iure •virum bonum aliquid relax are non folum li- l.u. jcOff! beralitatis } fed pier unique etiam commoditatii eft, ait Am- c,t - brofius. ] Qss Lib. i. de Clcnj.c. 10. Dried. Lib. xl. dc Lib. Chiift. c. 6 . 4§ oQv &5i -K£p a> dtmS fyi- cSicij Quicquid inopinum accidere poteft in bello pnufquam aggrediare confidera. V. Qui deliberant, partim dc finibus non quidem 0.11 ’) Dc Off. i. Ip. ad Att. L.xiii,27. DE IVRE BELLI vltimis fed interie&is dehberant, partim dc iis qua; eo ducunt. Finis Temper eft bonum aliquod,autcer- te mali declinatio qua; vicem boni obtinere poffit. Qua: verb hue aut illuc ducunt, per fe non expetun- tur,fed quatenus ducunt: quare indeliberationibus comparandi funt,& fines inter fc,& eorumqu^ad finem ducunt facultaseffcbtiuaad finem producen- dumrqux comparatiotres habetnormas. Prima eft; fi res de qua agitur sequalem , morali fcilicet aefti- matione , efficaciam habere videatur ad bonum & ad malum , ita demum eligenda eft fi bonum ali- quanro plus habeat boni quam malum mali. Alte¬ ra ;fi videatur efie ^quale bonum & malum,quod a re de qua quamtur pofiit procedere, ita demum ea res eligenda eft fi emcacia ad bonum quam ad ma¬ lum maior fit. Tertia;fi videatur & bonum &ma- lum efie inarquale, nec minus inxqualis return efti- cacia, res ea ita demum eligenda eft, fi e/ficacia ad bonum maior fit coliata efficaciae ad malum , quam ipfum malum eft collatum bono •, aut fi bonum fit maius comparatione mali quam efficacia ad malum comparata ad bonum. Ha?c nos limatius paulo :fed eodein tendit via planiore Cicero, cum ait fugien- dum ne ofFeramus nospericulis fine caufa; quo nihil poteftcfie ftultius:quapropter in adeundis periculis confuetudinem Imirandam medicorum, quileuiter regrotantes leuiter curant; prauioribus autem mor- bis periculofas curationes & ancipites adhibere co- guntur. quare fubuenire tempeftati fapientis efie dicit,eoque magis fi plusadipifcare reexplicata bo¬ ni quam addubitata mali. Et alibi : Vbi 'Od'nvyxA magnum nullum fieri pojfit , vel non magnum AC P A CIS, LIB. II. 4S5 nocitttrum ft , quid opus eft ; v 1. Exemplum fumamus ab eo quod inter Galliac ciuitates confultatum olim narrat Tacitus: Liber tas an pax placeret: Libertatem intellige ciuilem,hoc eft ius regenda: pet fe reipublicae: quod ius plenum eft in ftatu populari, temperatum in ftatu optima- te, praefertim tali vbi nemo ciuium ab honoribus arceatur : pacem verb talem qua bellum redimitur , internecinum, id eft, vc Cicero alibi Gratcis verbis ub.ix.Ep; hanc quacftionem explicat, icd /tyn tv-to 'fif adAtt ' s ?- in ' oAw n 7 raAt 5 HicStoici multi rempublicam, vt Seneca loquitur, cum Catone hortabuntur ne Ep.xcT*. pro libertate decidatrvt & alter ilie: Non chalybem gentcs pcnitus fugiente met alio Eruerent , mih vallarent oppida muri 3 Non fonipes in bella ferox,non iret in tequor Turrigeras clajfs pelago fparfura carinas, Si bene libertas vnquam pro pace daretur. Et alibi: Quam ft non ardua virtus Seruitium fugtjfe mams. Item: Super os quid prodef pofere finem f Cum domino pax if a nenit. Et multa alia ad eum modum. At aliud diktat reifta ratio :Vitam fcilicet,qua2 fundamentum eft omnium bonorum temporalium,pluriseftequam libertatem liue perfonalem hue ciuilem. ltaque Deus ipfe pron.Pann.78. beneficio imputat quod non perdat homines, fed in feruitutem tradat. Et alibi fuader per Prophetam lerem. Hebms,vt fefeChaJdads in feruitutem dedant, ne IXVI1 * fame ac pefte moriantur. Qqq iij 490 DEIVRE BELLI vn. In poems quoque exigences illud maxime obferuandum eft, ne vnquam eo nomine bellum Caiet.i.t. q. fufcipiatur in eura cui pares Tunc vires. Nam vt iu- 9S .ati.a. tJicem ciuilem,ita qui armis facinora velitvindicare multo efle validiorem altero oportet. neque verb prudencia tantum,aut fuorum caricas exigere folec, Molina traa. vc bello periculofo abftineamr, fed faepe etiam iu- i.dduftitia. ftitia, redoria fcilicet ,quae ex ipfaregiminis natura luperiorem non minus ad curam pro mrerionbus, quam inferiores ad obedientiam obligac. Cui con- fequens eft id quod rede aTheoIogis eft traditum, regem qui ob caufas leues,aut ad exigendas pcenas non neceflarias & magnum fecum periculum tra- hentes bellum fufcipit, ceneri fubditis ad reparatio- nem damnorum quae inde oriuntur. nam etfi non inhoftes,in fuos ramen veram committic iniuriam, qui ralibus de caufis cam graui malo eos implicac. Liuius : Iufium bellum quibus nectjptrium , &pia arma quibus nulla nijt in armis relinquitur jfcs. viii. Rara ergo belli fumendicaufa eft quae omitti aut non poflit aut non debeat, puta cum iura funt,vt Florus loquitur, armisfatuiora.Senecabjcawait/w pe- ricula vbi quiefcentiparia metuuntur. Miferam pacem bello bene mutari ait T acitus,nempe cum,vt id em ait, aut au - fos libertas fequitur , aut villi ijdem erunt. Non fi, vt apud Ciceronem eft,apparetfucurum vtfi vidus eris,pro- fcribaris; fi vicens, tamen feruias. ix. Altera belli occafio, fi,ita vt oportet rem aefti- manti,a iure,&quidcm quod momenti fitmaximi fimul ftent vires. Hoc eft quod Auguftus aiebar, • Soet.e.x^: bellum non fufcipiendum nifi cum maior cmolu- menti fpes quam damni metus oftenderefur. Ec quod AC PA CIS, LIB. II. 4ji deprsliodicerc folcbat L. AEmilius Paulus,idem fic Ge!. L. xm. non male aptaueris : Non decertandum ejfe nifi [um- c,} - tna necejfitudo, aut fumma occafio data ejjet. x. Sasua res bellum eft, inquit Plucarchus,cumu~ ^tacamiiii. lumque fecum trahit iniuriarum & infolentiae: Et fapienter Auguftinus. Quorum malorum ( de hi$ lo- ®' b c ^ i x t 'g C5i> quiturquas ex bello nafcuntur) multas & multiplies cla* desfiiraS & duras necejfitates,fic,vt dignum efi, eloqui velim, qu'anquam nequaquam (icut res poftulat poffum, quis erit prolix multo ma- gts dolebit iufiofum necejjitates fibi extitijje beliorum: quia nifi iufla ejjent ,gerenda non efifent : ac per hoc fapienti nul¬ la bella ejjent. iniquitas enim partis aduerfie iufia bella in - gerit gerenda fapienti, imo ($p neceffaria: qua iniquitas ho- ' mini vtique dolenda quia homimim efi , fi nulla ex eo bellandi necejfitas nafcatur. Hacitaque tarn magna , tarn horrenda , tam fieua quifquis cum dolore confiderat, mi- feriam necejje efi fateatur. quifquis autem vel patitur ea fine animi dolore vel cogitat, multo vtique mifirius idea fi putat beatum quod bumanum perdidit fenfum. Idem alio loco: Bellum gerere malis videtur fclicitatis , bonis Lib. rr. & iverdneceffitatis. Cui Senecas illud addendum, non efFe ™ rt Dei, * ; homini t homine prodige vtendum. Si iure Hebraso & qui nonvolenshomincm occidiffet fugere debe- bat: Si Deus a Dauide qui pia bella geftifie dicitur, idebtemplum fuum asdificari vetiiit, quod multum fanguinem fudiffet: Si apud Grascos veteres expia¬ tion? opus habebant etiam qui ftne culpa manum casde maculaftent,quis non videat,prasfertim Chri- flianus, quam vel fit infelix Sc mail ominis,quan- fbque niiu fugiendum bellum etiam nan iniuftumE 4*1 * DEIVRE BELLI' Certc apud Grecos Chriftianifmum profeflos din obferuatus eft canon quo iacns ad tempus ar- cebanturqui hoftem in quaiicumque bello interfe- * cifiTent. jicAu. ju/W WW ufia. aJU. ua*l-j*Aul. a^vo. uAu. Vo. V*. x* W x»,>*>•». Cap. XXV. ' ■ - r '' >■ ' : j * De caufis belli pro alijs fufcipiendi. I. Be Hum fufcipi iufte pro fubditis: i r. NonJemper tamen fufcipiendum. in. jin fubditus innocctts hojh dedt poftit y vtpericulum vitetur. I v. Bell a item iufte fufdpi pro federat is aqu dibus & inaqua- libus, * V. Et pro amicis : V I. Into & pro hominibus quihufuis : Vli. Bojfte tamen idftne pec cato cmitti,ft quit antftbi metaat, aut etiam no cent is vita. VIII. t^dn pro fubditis alien is defendendis iufium Jit helium , diftinttione explicatur. 1 x. Iniuftas ejje focietates dr mercenariam militiam ftne cau - farum difcrtmine. x. Etiam pracipne prada aut ftipendij caufta militart vitio- fttm ejfe. V p r A cum de his qui bellum ge- runt egimus, di£tum oftenfumque a nobis eft, naturaliter non tantum vnumquemque fui iuris efle exfecu- torem,fcd & alieni. quare quae caufa: iuftae funt ipfi cuius res agiEur,eae- Namrr.xxir. dem iuffte funt ijs qui alijs opem ferunt. Prima autem l8, maximequeneceflTariacura pro fubditis, hue qui fa- miliari,hue qui ciuili fubfunt impcria Sunt cnim A C P A C I S , L I B. 11. qtiafi pars re&oris, vt ibidem diximus. Sic pro Ga- Daonitis*qui fe populo Hebrato fnbiecerant arma i 0 f.x. inquit Cicero ad Quirites, fiepe mercatoribus ac nauicularijs inmiofm traflatis bellagejferunt. Alibi: Quot bella mx- verr.u. lores nofiri fufeeperunt quod clues Romani iniuria affetfi, na’uicularij retenti , 'mercatores fioliati ejje dicerentur t lidem Romani pro quibus fociis arma fumere no- luerant, pro iis deditis, id eft fadis fubditis eadem fumere neceffarium duxerunt. Campani ad Ro¬ manos : Quxndoquidem nofira tutri aduerfus vim atque iniuriam infix vi non vuhis, vefira certe defendetis. Flo- rus a Campanis fedus quod ante habebanr, fandius air fadum omnium fuorum deditione: Fidesagi vifa, inquit Liuius, deditos non prodi. lib.vn, ii. Non tamen Temper quamuis iufta caufa fub- diti alicuius obligac tcdorcs ad bella fumenda: fed itademum ft id fine omnium aut plurium fubdito- rum incommodo fieri poteft. Redoris enim ofli- ciummagis circa totum quam circa partes verfatur: 6c quo pars eftmaior,eo ad totius naturampropius accedit. hi. Itaque ft eiuisvnus quamuis innocens adexi- tiumabhofte depofeatur ,dubium non eft quin de- v Iuft * feri poffit, ft appareat ciuitatem hoftium viribus: »«.7. multo effe imparem. Difputat contra hanc fenten- comJ5L tiam Ferdinandus Vafquius: fed ft non tarn verba eius quam propofitum fpedetur,lioc videtur agere ne ciuis tabs temere deleratur, vbi eum defendi poffe fpes fit. Nam dc hiftoriam adfert Icalici peditatus qui Pompeiurn rebus nondum plane defperatis de- feruitjdeiuafalute certior fadu^ a Carfare; quod i He. R r r 494 D E IVRE BELLI non immerito improbat. An verb etiam tradi in mi¬ nus hoftium poffit ciuis innocens,vt vitetur immi- nensalioqui ciuitatis excidium, difputant eruditi,& olim difpucacum eft,vt cumDemofthenesnobiiem illam de canibus quos lupi pads cauffi ab ouibus tra¬ di fibipoftulabantfabulamprotuiit. Negantid lice— re non Vafquius tantum , fed is cuius fententia'vt perfidi^ propinqua a Vafquioarguitur Sotus. Ponic tamen Sotus teneri talem ciuem fe hoftibus tradere; hoc quoque negat Vafquius, quia natura focietatis ciuilis, quam fui quifque commodi caufa iniir,id non poftulec. Scd hinc nihil aliud fequitur quam ex iure proprie dido, ciuem ad hoc non teneri: at non etiam caritatempatijVtaliterfaciat. Multa enim funt,non iuftitiao proprie dida2,fed diledionis officia,qua£ non tantum cum laudeprasftantur, quod Vafquius agno- fcit,fed etiam omitci fine culpa nequeunt. Talc au- tem omnino hocvidetur e(Tc } vtmaxima? muhitudi- nis innoccntis vitam fuse vnius quisprasferat.Praxi- thea in Euripidis Erechtbeo: yb ct’eaO/KsV oiJk Tsvp&OJOUS sl* /idfi oitcoi & TThiep edzrj, rfs\ci\T,014 X-V£J .<*4 Yf'lWP Nos quotquot hum colimus <^Aw!>,iudiciorurnfumrnamporeftatem, non mi¬ nus quam oloQpo/m t xdi <$ cuferzAes, id eft iegum & ma- giftratuum creandorumius. Necalibpertinetpoeti- cura illud: Non tilt imperium pelagi regnumque tridentis, virg.iBn.i: Sed mihi forte datum. Ec huic non diflimilc illud: R_efindere nunquam Bis licet a6la Dtum: Et apud Euripidem r Ados ille efl Deumr Quodcupijt 'vnttSjhuic nefas obftjlere: Nimirum,vt re£te explicat Ambrofius: ne quisBuftriSjPhalariSjThrax Diomedesea infubdicos Rrr iij Quid. Hippolyto,- Vi<$. delnd, rcl.p. i, a. iy Silo, in verb. Bellum.p.i. J.io.circaf, 493 DEIVRE BELLI exerceat, quae aequo nulli probentur, ideo prseclufum erit ius humanae focietati#? Sic inMaxentium 8c in Licinium Conftantinus,in Perfas alij Romanorum Imperatoresarma ceperunt, aut capere minati func nifivimaChriftianis religionisnominearcerent.lmo etiam fi daretur ne in fumma quidem neceflitate arma rede a fubditis fumi( qua de re dubicare vidi¬ mus illos ipfos quorum inftitutum fuit regiam pote- ftatem defendere) non tamen inde fequetur non poffe pro ipfis ab alijsarma fumi. Quoties enim a- dionialicui irripedimentum ponitur perfonale, non ex re stories quod vni non licet, alteri pro eodem li- cere poteft, fi modo tale fit negotium in quo alter alteri p rode fie pofiit. Sic pro pupillo^cuius perfona iudicium noncapit, litigat tutor aut alius. Impedi- mentum autem quod refiftere fubditum prohibet, non ex caufa venit qux eadem eft in fubdito 8c in non fubdito , fed experfonx quaJirare, qux in alios non tranfit. Sic Seneca exiftimat bello a me peti pofie qui a mea genre fepofitus, fuam exagitat ,vt diximus, cum de pcenis expofeendis ageretur : quas* res faepe cum defenfione innocentium coniunda eft. Scimus quidem ex veteribus nouifque hiftorijs alieni cupiditatem hos fibi quaererc obrentus : fed non ideo ftatim ius efle definit fi quid a malis v- furpatur. Nauigant & piratre: ferro vtuntur 8c la- trones. ix. Sicut autem focietates bellicas eo initas ani- mo vt in quoduis bellum nullo caufie dilcrimine promittantur auxilia, illicitas diximus, ita nullum vitae genus eft improbiusquam eorumqui finecau- frerefpedumercede condudimilitant, 8cquibus AC P ACIS, I IB. II. 499 ibi fas njbi plttrirna merces. Quod Plato ex Tyrtaeo probat. Hocipfumeft quod LioIib2EEi ^ uEtolis a Philippo exprobratum legimus. Res fane inileranda, vt Antiphanes loquitur, oV i‘p6K& TV Qu/ gf> ytl' ^773/1X^^65, Miles qui 'vita caufa fe auftorat met. Parum verb quod fiiam vendit necem, nifi & aliorum bsHum dere faepe innocentium venderet ;tantb carnifice detefta- ZtiuillT bilior, quanto peius eft fine caufa quam ex caufa oc- cidere:Sicut Antifthenes dicebat carnifices tyrannis effefatidiores,qubdillinocentes,hi innocentes in- terficerent. Non eft inter artificia bcllum, imb res eft tam horrenda,vt earn nifi fummaneceftitas^aut veracaritas honeftam efficere ne’queat: quemadmo- dum ex iis intelligi poteft quae capitum anteceden- tium proximo didaa nobis funt, Auguftino iudice d* verblgj militare non ejl deliftum , fed propter pradam militare Doraiw * pcccatum eft. x. Imo & propter ftipendium,fi id vnice aut praecipue fpebtetur: cum alioqui ftipendiiam accipc- re licitum fit omnino: r nc spctinuiTa] !Sioi$ efatlois totij ait Paulus Apoftolus: quu Juis impenfn militat t %Cor.*.-v DE IVRE BELLI ft Cap. XXVI. De caufis iuftis vt bellum gcratur ab his qui fub alieno imperio funt. I. Jpjti dicantur effe fub alieno imperio. ii. Jbtjfid his faciendum fi ad dehberationem adhibeanturl aut liberam ekcHonem habeam. Hi. Si imperttur ipfis, & cAttfam belli iniufiam credant , non militandum. I v. Quid fi dubitent ? v. Pietatis ejfe hac in re dubitantibus fubditls paycere fub enere tributi extraordinary. y i. Qttandofubditorum arma iufiafint in bello iniufo. G 1 m v s de his qui funt fai juris: funt alij in conditione parendi po- fiti, vt filij familiarum , ferui, fub- diti, etiam dues finguli, fi cum ciui- tatisluae corpore comparentur. 11. Hi verb fi aut ad deliberatio- jEgid. Reg: nem adhibentur, aut libera ipfis optio datur mi- difpji.n.sc. litandi autquielcendi,ealdem regulas iequi debent, quas illi qui fuopte arbitrio pro fe aut alijs belia fufeipiunt % beS', n. C i'y. IC in. At fi edicitur ipfis vt miiitent, quod fieri fo- let, fiquidem conftat ipfis iniuftam efle belli cau-’ fam,abftinere omnino debent.Deopotiusobedien- Aa - vm lc> dumquam hominibus,non Apoftoli tantum dixe- Eph. vi. 1. runt,fed &: J^ocrares. Et Paulus Apoftolus; Filij , in- qu ityobediteparemibusin Domino,id enimcequmpeft. Ad quern Phceniflis. AC P A CIS, LIB. II. j<5i quem locum Hieronymus j'Prard/Hm filiorum eft non obedireparentibus, quia poterant parentes aliquid im~ perareperuerjum y adimxit, in Domino. Etde feruisaddit: Cum dominus carn'ts d Domino ftirittu diuerfum imptrat , non eft obediendum. Idem alibi : In ilUs tantum debent, dominis & parentibus ejfe fubjeffi qu* contra Dei man- datum non funt. A pud Euripidem dicentiCreonti: Nonne exfequi mandatafas ipfum iubetf refpondet Antigone: Non imperata iure nec ius exfequi. Mufonius ita ait: Si quit, aut patri , am magiflratui , stob.tit.iibs* . 0 ros parent. aut dommo turpia y aut tmquapactu imperanit non paret, honorand, is necinobediens eft , necimuriam facit , necpeccat. Gellius Lib * II,c ‘ 7, negatprobameffe fententiam, omnia effe qua; pater iuiferitparendum. Quidenim t zii,fiproditionem patri'*, fi mams necem y fi alia quadam imperarit turpia aut impia f tJZfedia igitur fententia optima atque tutijfima vifa eft, quadam ejjeparendum y qu*dam non obfequendum. Quin- tilianus: Non omnia necejfe eft facere liberis quacumque Decl,2 7*- patres imperant. Afulta funt qua fieri non pojjunt. Si im- peres filio •vt fententiam dicat contra quam exiftimet : fi eftimonium iubeas did eius rei quam ignores ; fi fententiam in fenatu:fi fapitolium me incendere iubeas, arcem occu- pare, licet dicere: H*c funt qua fieri non oportet. Seneca : Debenef. lib; Non aut nos omnia iubere poffumus , aut in omnia jerui III,i0 * parere coguntur. Contra rempublicam impcrata non fa- cient: nulli fceleri manus commodabunt. Plinius alicubi ub.m. e p : elaboratum a fe ait, vt conftaret minifterium cri- adMlnutiUIn • men eile. Ipfaiuraciuilia,quaepeccatisexculabilibus facile veniam prxbent, fauent quidem his quj pa¬ rere necelle habent, fed non in omnibus. Excipiunt L Adeo.D. cmm ea qua; atrocitatem habent facinoris vel fee- cR ' L Sff Vift.de ttite btl.a.i). L. Damnum. deR.I. L. Libel ho¬ mo. D. ad E. Aquil. L. Non vide- tur, § Q.ui iufl'. de R. I. Paul. l.v. Sent, tit. 21. <>. i. Le¬ ges Logobar. tn.96. deter- mino effoflo. 5 oi DE IV RE BELLI leris, quae fua fponte fcelerata ac nefaria funt, vt loquitur Tullius, maleficia quae fponte & non dif- putatione Iurifconfultorum, fed naturali interpre¬ tation fugienda funt, vt Afconius interpretatur. Specialc noftri argumenti exemplum habemusin Iuliani militibus, de quibus fic Ambrofius:/«/w«/^ Imperator quamuis ejjet Jlpoftata habuit tamen Jub fe Cbriftianos milites: quibtts cum dicebat>Producite aciem pro defen/ione reipublicgT ’zbnajpi JbvAiov Yi/uf>‘ Dimidia v. Semi tua eft for tuna: ratio ad te nihil. Et illud Taciti : Principi fummum rerum indicium Dij dederunt-, fubditis ohfequijgloria reliBa ejl. Et fpecialiter in hac de militia quxftione ita fenfit Auguftinus, Sic enim ait: Ergo ftabiliripoteft non ilia precise rationequam illead- fert, fed hac quae magis vrget, quod qui dubitat contemplatiue, debeat iudicio adliuo eligere partem tutiorom. Eft autem pars tutior abftinere bello. Lau- dantur Efleni quod inter alia iurarent am) %vol % 'ffa'&Wjict.w. non nocituros fe cuiquamne fi inherent nr quidem.Ncepue obftat quod ex altera parte pericu- lumeft inobedientiae. Nam cum vtrinque incertum fit(namfi iniuftumeftbellum,iam in cius vitatione nihil eft inobedientiae ) caretpeccato, quod ex duo- Baia.ii.eonr. bus minus eft. Inobedientia autem in eiufmodi rc- bus fuapte natura minus malum eft quam homi- cidium,praefertim multorum innocentium. Nec ma- gni ponderiseft quod contra nonnulli adferunc fo¬ re, vtid/i admittaturpcrdaturGeperefpublica; quia plcrumque non expedite rationes confihoium edi populo. Vt enim hoc verum fit de caufis fuaforijs belli, dciuftifici* verum non eft, quas oportet cla¬ ws efle & euidentes , & proinde tales qu;e palam ex- poni & poftint & debeanr. Quod de legibus nimis forteindiftincfte di&umaTertulliano eft,in his legi¬ bus fiue edi&is de bello gerendo locum iuftiflime Apow; c.4. babet. Neque ciuis fideltter legi obfeqmtur ignorant quale e. Ada. Nat. fo quodvlcifciuir lex. nulla lex fihi foil confeientram ittfiitja fua debet , fedeisa qu'tbus obfeqmum cxff>e£tat. Caterurn fufpefla lex efl qua probari fe non vult : improba autem , fi non probata dominetur . A pud Papinium Achilles Vlyffi fe ad bellum excitant! aft: • Qua Dana'is tanti primordia belli r Ede t hbet iufias bine fumere protinm iras.. AC P AC IS, LIB. II. so; Oranino autem fcquenda videtur ea quam diximus aEgid.Regiu* Adriani fententia, ft fubditus non modb dubitec, fed argumentis probabilibus indudus magis in id - propendeatvtbelluminiurtum efleputct: praecipue 49 art.t. 1 \ri 1 .. . i. r - A Molina tra&Y vero 11 dc alijs impetendis y non de luis tuendis a- u.difp.n*. gatur. Quin probabile ell etiam carnifici qui dam- narum occifurus efthadenus, aut quod quasftioni & adis interfuerit, aut ex rei confeflione cognita efledeberecaulx merita, vt Tatis ci conftet mortem ab eo commeritamndque nottnullis in locis obfer- uatur. necaliud fpedatlexHebraea cumadlapidan- Dcut.xTn.7-, dum eum qui damnatus eft teftes vult pradre po- pulo. v. Quod ft fubditorum an i mis per can fas expo- fitionem Tatis nequeat fieri, omnino officium erit bdiumjp? boni magiftratus tributa ipfts- potius extraordina- n,7 ' clIcafiB * riaimprrarequamoperam mi litarem:prefer tim vbi non dcfutun (uiir a tj qui milirent, quorum volun- tate non rantumbona,'led &mala vti poteft rex iu- ftus, quomodo Dens & Diaboli Sc impiorum pa- rata opera vtitur; & ft cm culpa caret qui egeftate preflus pecumam fumit ab improbo foeneratore. Imb etiam ft de cauTa belli dubitari non pdflit, rninime tamen videtur asquum vt Cbriftiafti inuiti cogantur militare } cum a militia abftmere, etiam dum militate lkeat,maioriscuiu{dam fit fanditatis, quae Sc a clericis 8c a poenitentibus diu exada eft, alijs verb omnibus multis modiscommendata. Origenes Cel- foChriftianis objedanti militiae deprecationem Tic refpondit : His qui a fide alieni pro republica militate nos iubenty ^homines occidere , it a reJpondebimus.Hi quifimula- erorum vefirorum [tm fitcerdotes 3 &Dsorum quos put am 511 li) jots DE IVRE BELLI AC PACIS, Lib. II. famines , dexter as paras feruant facrifictorum ergo, vt ea incruentis & nulla cade maculatis mambas offer ant his qui ereduntur Dij : neque fquod exoriatur helium facerdotes ajfcribuntur numeru: Quodft id rationenon caret, quanto magis cater is milt tarn thus , illi quoque fuo modo cenfendi funt militate , tanquam Dei facerdotes atque editor es > qui mams quidem feruant pur as , fed precibus apud Deum certant, pro his qui ittfe militant pro eo qui iufe re¬ gnat f Vi. Arbitrorverbeuenire etiam pofie vt in bello non dubio tantum^fed 6c mamfefte iniufto iufta ali- quaefle poflit fubdicorum defenfio. Nam cum fub- ditos innocentes, & a belli culpa remotos interficien- di ius verum Sc internum hoftis iuftum quamuis hel¬ ium gerens non habeat,nifi aut ad ncceflariam de- fenfionem, autper eonfequentiam 8c extrapropoii- tum ( pccnse enim illi obnoxij non funt ) fequitur vt ft ccrto conftct hoftem eo venire animo vt ho- ftilium fubditorum vjtae parcere cum poftit omni- no nolit, fubditi illi tueri fe poflint ex iure naturae, quod gentium iure ademtum illis non eft. Neque tunc dicemus helium vcrinque iuftum efle. non enim de bello, fed de certa ac definita atftione quasritur. Ilia autem atftio, quamuis de c^tero ius ad bellum habentis, iniufta eft,& proinde iufte repellitur. HVGONIS ' h ■ 5 : HVGONIS GROT II De jure Belli ac Pads Quantum in bello liceat regulae generates ex iur? naturae : vbi & de dolls & mendacio. j, 11. in. v Rdofiquentium, Reguia prim a: licere in bello qua ad finempent necejfaria\ exqliatur, Secunda : ius non tantum ex principle fed & crufts in bellofubnafientibusjpelian. 1 111. Ter tin : quadam confequi fine injuria quit ex propofitonon It- cerent: cut cautio additur, Jgatdliceat in eosqui bofttbusresfubmimfirantper difimffto¬ nes exphcatur. Vi. An dolovtt in bello liceat. VII. Dolus in alia negatiuoper fe non efi iUicdus. Vli i. Dolus in acta pofitiuo difiinguitur in cum qaifi'per alius libe- re figmficantes , & per alius (ignifcanfr s *,velut ex conuen- tione : & ofienditur dolumprior is gentri> licit um ejfie. Jn fecundo genere in die atur quafiionts difficult as. Non omnem v(urpationem locutionis quafiiatur in alium fen- fium accipienda, ifie illictiam. Mendacij qua illicit um efi formant coufifiere in repugnantia cum turealterm^quodexfiicatur. AAA A IX. x. XI. SH XII. Vin.^eiure hclli n. ij. DE IV R E BELLI ES ofienditur licitum ejfe falfum loqut apud infantes & amentes: xnr. Et cum is decipitur ad quern fermo non eft & quern extra fermonem decipere liceret: x 1111. Et cum qui loquitur vtituriurefupereminente infibi fubdttui xv. Et cum fermo efi ad eum qui wist it a decipi: xvi. Forte & cum vitam tueri aut noflrum eonfiqut ah ter non pojfumui. XVii. Aduerfus kofles licitum falfiloquium qui feyferwt auchores. ’ xviii. Non-extendendum hoc ad verba prominentia : xix. 2 \(jc ad iuramenta. xx. Cenerofui tamen effe falfiloquio in hoflem qicqudfofimtrc, quodper fimtlia illuftratur x x I. Non there nobis quenquam impellere ad id quod nobis licet , ipf non licet. x j^i i. Licere tamen vti opera vitro oblata .. T. T qui bellum gerant, &quibusexcam- j cLu$a$ii vie 3iue dolo s Jeu vi mamfefta , clamiie palamue. Et Pindari eft: ' M » if _ Jfcey <35 KOL 1 if - fbrY lfM.vpaatni nr i^Qfor' Quiduis agendo ftcilicet hoftica Delenda vis eft. . * Apud V irgilium quoque dicftum illud, T Soltis an virtm quis in hofte requirat fcquitur ipfe Ripheus iuftijftmus vnm Qui ftuit in Teucris (ftf ftcruantiftimiu aeopui. Silius in rebus Fabij Maximi , up.-xr, Exin virtuti placuit dolus fl Apud Homerum VlyfTes viri fapientisexemplum,ple- nus vbicjue fraudium in hoftem : vnde Lucianus re- Luc.phii. gulam elicit , hude dignos, qui hoftem faiJune. Nihil vrilius in bello dolis Xenophon dixit,& Brafidasapud *™°P h - Thucydidem praeclaram imprimis laudemeffe ex belli Thuc lib y finds: & apud Plurarchum Agefilaus hoftesdecipere P i ut Apophtt & iuftum &licitum efte. Polybius, quxvi Hunt in bello p 0 i y b.iib.:x. minoris cenfendaquam quas exoceafione &■ dolo. At- que ita cenfuifle ipfos illos Feueros Laconas ndiat Plu- to*. Marcel, tarchus, ac maioremetiam vi6timam ab eo immola- tam qui dolo quam qui aperto Martcrem confeciftct. Ammianieft : Nulla dijcrimine virtutis ac doli , profteros r> i.i.De omnes laudari debere bellorum euentrn. Iur ifeofu 1 f i Romani bonu dolum vocantfiaduerfus hoftem quis machina- retur: & alibi,nihil interefte vi quis an fallacia potefta- LNihiiD.de tern hoftium euaferit. Inter Theologos Auguftinus: capmus Cum iuftum helium fufeipitur, vi aperta pugnel quis aut ex i.De Sacsr- 4ocio. . i.-f. dolum laluin D. ol ' male. •c OfF. 3. Libra eonrija m n i c o. Th i.t.qu 4 ar.t.j in rel‘p.& quasft. 71 art 7. Silu in verb. beiiQ p. i.n.9. Pro Milone & Jib 1 11. cpjft. 9 & pto Cn, Plancio. Gea.xr. ;(o D;E IVRE BELLI » infidiis , nihil ai mjhtiam interest. Ec Chryfoftomus ma-' ximelaudari imperatoresqui fraude vidoriam quqliif. fenr- Sednec defunt fentent-iae quae fuadere videtuur partem contrariam quarum nonnullas infra adfere- mus. Quaeftionis huius defimtio pendet ex eo, an do¬ lus in genere fit Temper malorum, in quibus locum habet non effe faciendum malum vt eueniat bonum, an ex iis qu^ vitium non habent ex fuapte natura fed quibus accidere etiajm poteft vt bona fmt. v 11. Notandum igitur dolum alium confiftere in adu negatiuo, alium in adu ppfiduo. Doll vocem etiam ad ea quae in negatiuo adu confilfunt extendo , Labeone audore qui ,ad dolum fed non malum tefert vbi quis per dilftmulationem tuetur fua vcl. aliena. Haud dubie crude nimis a Ciceron»didumcft: exomni'vitafimuL tionem dtjJwwUtionemcjue lollcnd m. Nam cum nec qux fcias nec quae veils omnia aperire aids tenearis, lequirur Vt diftimulare quaedam apud quofdam, id elf tegere 8 c occultare fas fit. Licet , inquit Auguftinus, 'uer.ita.tem occultareprudenter jub alicjua diJSimuUtione. Et necelTa- riam hanc omnino atque ineuitabilem his praelcrtim quibus refpublicacommifTa eft non vno loco fatetur ipfe Cicero. Exemplum ad hanc rem infigne praebet leremiae.hiftoria cap.xxxvu . Isenira prophda arege interrogatusde obfidioniseuentu,apud procere$,regis poftulatu, hoc ipfum pmdecer occultat, aliam mrerim ‘.caufam, nec fall am tamenjcolloquijadferens. Et hue quoque referri potelf quod Abrahamus Saram foro- rem, id elf ex vfitatotum loquendi more propinquam conlanguineam vocat,macrimoniumdilhmulans. v 11 r. Dolus qui in adu politiuo confiilit, ii in rebus, .fiiiiulatio,5 fi in fermone , mendacium vocatur. Qui- dam inter AC PACIS, LIB. III. 5 di dam inter hrec duo hanc conftituunt differcntjam, quod dicant voces naturaliter figna eflfe intelledfu'um, res non item. Sed contra vcrum eft voces natura ipfa &citra hominum voluntatem nihil fignificare,nifi forte vox fit confufa Sc Axaftros qualisin dolore, qua: ipfa rei magis appellatione venit quam locutionis. Quod fi hoc dicatur, hominis naturam hanc eflfe pe- culiaremfupraanimantes cameras vt conceptus animi poflit alijs indicare &*adeam rem voces repertas re¬ turn quidem dicitur: fed addendum eft, nonfolis vo- cibus tale fieri indicium, fed Sc nutibus vt apud mu- tos, fiue illi nutus aliquidhabent cum re fignificata commune ipfa natura,fiue tantumex inftituto figni- ficant: quibus nutibus pares funic notie ilia: qua: non voces lingua figuratas fignificant, vt Paulus Iurifcon- fultus loquitur, fed res ipfas fiue ex aliqua conuenien- tia, vt notac hieroglyphic#, fiue rhero arbitratu vt apud SinenCes. Alia igitur hie adhibenda diftindio eft, quaiemadhibuimus ad tollendamambiguitatem in voce jurifgentium. Diximus enim jus gentium did Sc quod fingulis gentibus plaeuit fine mutua obliga- tione, Sc id quod mutuam obligationem in fe conti- net. Voces ergo Sc nutus Sc notas quas diximus reperta funt ad fignificandum cum mutua obligationc, res alia: non item. Hinc fit vt rebus alijs vti liceat etiamfi praeuideamus futurum vt alter inde falfam concipiat opinionem. Loquorde eo quod intrinfecum eft, non de eo quod accidie. Icaquc exemplum ponendum eft, vbinullumfequiturinde nocumentum,autvbi no- cumentumipfum fepofita doli confideratione ,lici- tum eft. Prioris exemplum eft in Chrifto qui apud comites Emauntinos fQ&onro&ro ire longius, id eft BBBB Th.i.t.qu^fir. iio. an, j,in refp. L. Labeo vlt.D.defuy. iegaca. L Non figura D.de obi. Sc ad. _ Luc.xxiV.i** Marc. VI, 4? ■ Ad. xvij. Liu. y. lofue vin. Silu. ih verb, bellum.p. 1. n-9- S 6t DE IVRE BELLI fpeciem praetulit ituri longius,ni{i malimus vere quo- que voluiffe eum ire longius, fub conditione tamen nifi magno nifu retineretur, quomodo & Deus mul- ta velle dicitur cjua: non hunt, & alibi Chriftus ipfe dicicur volijifle praterire Apoftolos nauigantes.,nem. penili impenfe rogaretur nauem alcendere. Alterum exemplum dari poteft in Paulo qui Timotheum eir- cumeidit, cum Tatis fciret Iudasoshoc ita accepturos quaficircumcifionis prarceptum .quodreuera aboli- tumiamerat, adhuc obligarec Ifraelis pofteros:cum tamen non hocqu 'rd>'n o cfS&ft jdpjo'i rjy curt/ t 5 )'v anmhi S'HTTtj rt&cjt %cL » 017U, IVct cxpd\y CUJVSV , n Cplbsl* it OZ'/j-^yj CCOTOV ‘cizp yjtX.Q, d, TyWv ru rzft^a'ur of luji igveioui 7reM'*. Qua rede confultat non vtique & 'verum dicit. Fieri enim pot eft [xtya.?^fajgp<; mpprcncL&yji xfef ctAnQEfbxJi > magnanimuf f verum & liber e eloqui amat- Tails eft in Philocftete Sophoclis Neoptolemus quiVlyfti ad doles hortanti fic reipondet: Ego audiens qugdoleo , Laerta fate', Implere feattu oderim multo magts : Nam fee me ego Jumnatus 3 y.ti'u. Sixcti inrspMei.'zs'&f ok cut A vmQos fyn701, [joint TVi Sifycudf&A oxS'idum, faAdJ‘4 ypd tItw 7f) to cdS'gy- An^oi/ 'T&cSj ■ 0 3 TXT-VS fj.lv CtQcJtlS TTUfYIXZ lSt ?J- fov mTriflvmq cu/rcSv i /Sivcc, TM4 3 IS'n r mT a, QtiOO) 'pt'f ^ 70V X6l\lOV,CU> r $fJPT n)V d/MV , 0$ XilTW; cpijysvira ctcdtoufyi If) y&icph iaj fxh 5\/x€T^(male editur oiyjTu.o)'cx.S'ojv JiS'uoiv. Lex ji apud quos cades ouenit^neque ius reddant neque fontesdedant 3 ad- uerjus eos dat trium bominum prebenjionem. eAt hie bos quidem relinquit intailos 3 ac ne mentionem quidem eorum j-acit. j 4 t eos qui iamfugaelapfum, ita enim ternponamjuf- ceperunt jecundum ius omnium bominum quod fugientes v a-j-gj. t oE 'T&itZv dmr'oLrfy. Hominum prehenfo ejl quo tics quis homicidai qui ad aliquot confugerunt non reci- pit cum idpofiulauerit Nam ius ejl tres hominesprehendendi aduerfus eos qui dedere recufant. Simile huic eft quod ad reeuperandum ciueminiuria manifefta captifmciui- tatis apud quam id fadum eft ciues retinentur. Sic Carthagine quidafn impedierunt ne AriftonTyrius caperetur, hacaddita caufa,: idem Carthaginienfibus & Tyri&inalijs emporijs in qua frequenter commecnt euen- turum. E,i«. lib.xxx' IV. IV. Alia executionis violentae fpecies eft fiue pignoratio inter populos diuerfos, quod ius reprdfaliarum voeant recentiorcs Iurifconfulti, &: ®g 1 nt C0I5 ‘ Galli etiam,vbi a Rege impetrari id folet,literas Mar- cx. Locum autem habet, vtaiuntIurifconfulti, vbi ius denegatur. v. Quod fieri intelligitur non tantum fi in fontejp aut debitorem indicium intra tempus ldonenm obti- AC PACIS, LIB. 'III. 579 neri nequeat, verum etiam fi in re minime' dubia (nam in dubia re praefumtio eft pro his qui ad iudicia publice eie<5U funt) plane contra ius iudicatum fit. nam aucftoritas iudicantis non idem in exteros', quod in fubditos valet. Edam inter fubditos non tollit quod vere debebatur. Verus debitor , licet abfolutus fit , ^ b ‘ 0,ld \ ,n * natura tamen debitorpermanet : inquit Pauluslurifcon- L.Rcfcriptum fultus: Et cum per iniuriam indicts domino rem qua debi- ftraa.pign, tons non fuijfet abjluliffet creditor quafi obligatam fibi } .& , n c.pkriqj de cjuan foluto debito rejlitui earn oporteret debitori , Sequoia reJHtuendamprobauit.Hoc intereft, quod fub- diti cxecutionem etiam iniuftae fententiae vi impedi- re^aut contra earn ius fuum viexfequilicite non pof- funtobimperij in ipfos eflicaciam : exteri autem ius habent cogendi, fed quo vti non liceat quamdiu per ludicium luum poiimt obtinere. I all lgitur decaula bus.Anchar. auxcorpora autres fubditorum eiusqui iusnon red- p““'"in’c. die capi poffe.non quidem natura introdutftum eft., dc in i utiisin ied moribus paliim receptum. Vetus exempium elt lie.in amh.C. in hiftoria Romana de Romanorum nauibus quas i«J^'/beno pro bonis Tarquiniorum Cumis Ariftodemus Tar- quin iorum-h acres retinuit. Famulos iumenta,pecunias m retenta dixit Halicarnafienfis. Bart, dere- preff. qu.;. ad rertiuna n.j. L.Iulianus D. immun. Ecel, Soto lib. m. q 4 .art.j. lac. de Cani- V[ nifu in auth. Vt non fiant nora. Silu. verb.re- preffal. Bart. Vita autem fubditorum innocentiumvtex tali rc " caufa obligetur,forte creditum fuit apud aliquos po- q " pulos,eo nimirumquod crederentvmcuique homi- gn.e.i.n.j. num ius vitae plenum efle in fe, & id ad rempublicam bein’ n.^r? potuifletransrerri:quod minime elfe probahilc nec p e 0 c u c *t r Brof p, fanioriTheoIogiaeconfentaneum alibi diximus. Fieri u tamen poteritn&n ex intentione fed ex accidenti vt Haiic.iib.yn. occidantur qui iuris exfecutionem per vim volunt impedirc. Sed idfipneuidearur ex caritatis lege omit- DDDD ij 580 D E IV R E BELLI tendam potius iuris perfecutionem alibi oftendimus, cumexealege,Chriftianispraefertim, pluris effe de¬ beat vita hominis quam res noftra,vt alibi demonftra- tum eft. vii. Ca^terum non minus in hac materia quam in aliis cauendum eft neconfundamus ea quae iuris gen¬ tium funt proprie,&ea quae iureciuiliaut paeftis po- pulorum conftituuntur. lure gentium fubiacent pi- Dtc. conL . . r ° . r • ■ . 3j2Bai.L3.de gnorationi omneslubditi miuriam racientis qui ta- ©ff.aflcii. j es f u ntex caufapermanente, fiueindigenat, fiuead- uenae/ non qui tranfeundi aut morreexiguae caufa alicubifunt. Introdu&aeenim funtpignorationes ad exemplum onerum quae pro exfoluendis debitis pu- blicis indicuntur, quorum immunes funt qui tantum pro tempore loci legibus fubfunt. A numero tamen fubditorum iure gentium excipiuntur legati non ad hoftes noftros mifli, & res eorum. At iure ciuili po- puiorum farpe cxcipi folentperfonx mulicrum&zin- fantium, eorum verb qui fiteris operam dant } &ad nundinasveniunt etiam res. lure gentium fingulispi- gnorandi ius eft,vt & Athenis dv lure ciuili multorum locorum peti id foletahbiapotcfta- tefumma, alibi a iudicibus. lure gentium ip fo fa&o dominium rerum captarum acquiriturad fummarn debiti & fumtuum ,ita vt refiduum reddi debeat. lure ciuili folent citari quorum inteteft, res publica au- ftoritatediuendi autaddici iis quorum intereft. Sed baec arque alia peti debent ab his qui iura ciuilia tra- jEst. Regius' t duff mm lube at eum qui fummam potefiatem habeat: quod quomodo intel- ligendum. V. Requiri & denuntiationem. VI. Jpuid in denuntiatione /it iuris nature , quidprcpriitm iuris Gentium di/linffe cxphcatur. VII. Deauntiatio alia conditional a , aliapur a. viii. J/g-* in denuntidtiombus Jint iuris ciutlisgion Gentium. lx, B.llum alum indicium [imul indiffum effeeius Jubditis d? fociis qua ipjum fequuntur-. , X. . Non quit perfe conftdtrantur : quodexcmplis illujlratur. x i. Caufa curdenuntiatio ad effe Bus quo/dam requtratur. XU. Hos effe ff us non reperhi in altjs bttlu. xm. Bellum an Jifnulatqueindiffum efi geripofsit. xiv. An indtcendum ei qui ius legatioms 'violauit. Vpra dicere incepimus iuftum bellum apud probos audores did faepe non ex |jg» caufa vnde oritur,neque vt alias ex rerum geftarum magnitudinc,fed ob pccuba¬ res quofdam iuris effedus. Quale autem lit hoc bellum optime intelligitur ex hoftium* defi- DDDD iij 3L. holies de Tcrb.fign. L. holies D. dccaptiuis. L. poftlimi- nium §.i.D. 4e captiuis. L. fi quisin- genuam.§.i. cod. tit. Philipp. 4* 5 $a DE IVRE BELLI nicione apud Romanos Iurifconfultos. Hops funt qui nobis aut quibus nos pubhce bellum decernimus : csteri Utrones aut prsdones funt: ait Pomponius: ncc aliter Vlpianus: Hoyfo funt quibus bellum publics'populus Ro- manus deereuit ,velipfipopulo Romano,eaten latrunculi velprsdonesappellantur, Etideo quia latronibus captusejl feruus latronum non eft } nec poftliminiumillinecejjarnm ejl. Ah boJUbus autem captus,puta a Germanis & Parthis 3 & feruus ejl hoflium &poflimmie ftatumpnftinum recuperat. Et Paulus : Apiratis aut latronibus capti liberipermanent. Accedat illud Vlpiani: in ciuilibus dipnfionibus quamuis fepepereas reffubhea Udatur non tamen in exitium repu¬ blics contenditur , qui in aherutras partes difeedent vice hojiium non funteorum inter quos iura captimtatum, aut pojlliminiorum fuerint : & ideo captos & venundatospojt- eaque manumijfos placuit fuperuacuo repetere a principe in - pcnuit at cm quam nulla captiuitate amiferant.Illud rantum norandum fub exemplopopuli Romani cjuemuisin- telligi qui in ciuitatc fummum imperium habeat. llle hofis eft, ait Cicero, qui habet rempubheam , curiam, sra- rium 3 confenjum & concordiam ciuium & rationem ali- quamft res ita tuleritpacts & federis. • ii. Non autem ftatim refpubiica aut ciuitas elTe de- finit,fi quid admittat iniuftum, etiam cpmmuniter, ncc cactus piratarum aut latronum ciuitas eft ctiamfi . forte acqualitatem quandam inter feferuent fineqtta nullus coetus poffet conftftere. Nam hi criminis ca'ufa £ociantur:illi etii interdum delicto non vacant iuris tamen fruendi caufa fociati funt,& exteris ius reddunt fi non per omnia fecundum ius nature quod multos apjudpopulos ex parte quafi obliteratum alibi often- dimus, certe fecundum pa&a cum quibufque inita; AC PACISj LIB. IIL 583 Principale autem pro forma eft in moralibiis. Quare crude nimis di&um eft a Cicerone de republica tercio, vbi iniuftuseftrex,vbi iniuftioptimates,autipfe po- pulus, noniamvitiofam, fed nuilam efte rempubli- cam. Corpus morbidum corpus tamen eft*: & ciuitas quanquamgrauitcrasgrota ciuitas eft,quamdiu ma¬ ne nt leges, manent iudicia & quae alia neceftaria funt vtibi ius exteti confequi poftint, non minus quam priuati inter fe. Redtius Dion Chryfoftomus, qui le¬ gem ( cam praefertim quae ius Gentium facit) dicit efte in ciuitate vt mentem in corpore humano: ea enim fublata ciuitatem non efte amplius. Exemplis rent illuftremus. A latronibus captos capientium non fieri fupra dicentem audiuimus Vlpianum. Idem captos a Germanisaitlibercatem amittcre.Atqui apud Germanos latrocinia nuilam habebant infamiam, qua? verba funt C^faris-DeVenedis Germanorum po- puloTacicus: qiticquid inter Peucinos Fcnnopjuefiluarum acmontium crigiturjatrocmm pcrerrant. I deni alibi Cat- tos nobiiem Germanise. populum latrocinia agitaftc dicit. Apud eundemGaramanteslatrociniis fcecunda gens,fed gens tamen. Illyricifine difcrimine mari pr das agereToliti, de iis tamen triumphus fuit: Potn- peio de piratis non fuit. Tantum difcrimen eft inter populum quantumuis fceleratum, & inter eos qui cum populusnonfintfceleriscaufacoeunt. hi. Potefttamenmutatioincidere,nGn in fingu- listantiim ficut Iephthes, Arfaces,Viriatus ex prse», donum ducibusiufti duces fadti funt,fed etiaffiin dce« tibus, vt qui prsedones tantum fuerant aiiud vitas ge¬ nus amplexi ciuitas fiant. iv. Summum autem imperium qui habitant dixi- Dc lege. Lib. vi. De rocrib. Germ. Anna'. x i ( . Hid. iv. App. 111. Cajet.i.i.q. 40.art.i. Lib. t. Lib. j. y§4 - DE I.VRE BELLI mus fupra,vnde intelligi & hoc poteft fi qui pro parte habeantpro ea parte iuftum helium gererc: multo- que magis eos qui non fubditi, fed inaequaliter funt federati, quomodo inter-Romanos & eorum focios., quanquam federeinferiores, Volfcos, Ladnos,Hifpa- nos,Poenos omnia iufti bellicxercita ex hiftoriisdi- feimus. v. Sedvt iuftum hoc fignificatu bcllum fit,non fufficit inrer fummas vtrinque poteftates geri: fed oportet, vt audiuimus, vt & publice decretum fit, & quidem ita decretum publice vt eius rei figni- ficatio ab altera parcium alteri fa Trey o !>. i. lum inherentem is qui impetitur a fe reptllere folet. Et v£lia- nuscx Platone air quod ad propulfandam vim fufci- piturbellum non a caduceatore fed a. natura indici. Nec ob aliam caufam Liuius Menippo praefedo An- tiochi objicit quod Romanos quofdam cecidiffet nondum aut indidobello, aut itacommifto vt ftri- dos gladios aut fanguinem vfquam fadum audif- fent: eo ipfo oftendens ex his duobus.alterum potuif- fe ad fa6ti defenfionem fufficere. Neque magis per naturaf ius indidio neceftaria eftH dominus rei fua: manum injicere velit. At quoties pro re vna res alia, aut pro debito res debitoris inuaditur, muitoque ma¬ gis fi res eorum qui debitori fubditi funt occupare quis velit, interpellate requiritur qua conftet alio modo fieri nequire vt noftrum aut nobis debitum confeqaamur.Iusenim illudnonprimarium eft fed fecundarium &furrogatum vt alibi explicauimus. Sic etiam antequam fummam poteftatem habens impe- taturex debito aut delido fubditi, interpellationem oportetintercedes, qua: ilium in culpa conftituat, ex qua aut damnum dare cenfeatur aut & ip fe delinque- rciuxta ea qua: a nobis fupra tradata funt. Verum etiam vbi ius naturae nonpraecipit talem interpella¬ tionem fieri, honefte tamen & laudabiliter interpo- nitur, puta vtab offendendo abftineatur aut dcli- dum pcenitentia & fatisfadione expietur, fecundum ea quae de tentandis rationibus belli vitandi diximus: quo.& illudpertinet: Extrema prinio nemo tentauit loco , Et praeceptum quod Deus Hebrasis dedit,vt ciuitatem EEEE Deut.xx. u. tib.vm. Lib.i.Annal. lib. iv. )U D E I V RE BELLI oppugnandam prius ad pacem inuitarent: quod cum fpecialiter illi populo datum fit male a nonnullis cum iure gentium confunditur. Nequc enim erat ilia qua- lifcumque pax , fed fub lege fubjedionis, & tributi. Ca^terumiuregentiuadeftedus illos peculiares om¬ nibus cafibus requiritur denuntiatio, non vtrinque, fed ab altera partium. vir. Sed hxc denuntiatio autconditionataeft aut pura. Conditionatavbicum rerum repetitione con- iungitur. Rerum autem repetitarum nomine ius fe- ciale comprehendebat non tantum vindicationem ex iure dominij,fed &c perfecutionem eius quod ex caufa ciuili aut criminis debetur vt rede explicat Ser- uius. Inde illud in formulis, reddi, fatufieri 3 dedi:\ bi dedi, vt alibi diximus, intelligendum eft ni punire fontem malint ipfi qui conueniuntur. Hanc rerum repetitionem didam effeclarigationem tcftiseft Pli- nius. Conditionata eft denuntiatio apudLiuium.Eam fe injuriam nifiab ipjtsqui fecerint dematur, ipfos omni 'vi depuljuros ejje 3 & apud Taciturn ; m Juppltcium in malos pra\umant , VI,, ftmul ilia cum eft. Et Ma:cenasapud Dionem quasdam borum vuit propria effe ftatus popularis. ix. Indidlum autem helium ei qui imperium in populo fummum habet, ftmul indicium cenfetur omnibuseius nonfuhdids tantum, fed Sc qui fefo- cios adiundluri funt, vc qui acceftioTint ipftus,& hoc eft quod aiunt recentiores Iurifconfuld diffidaro principe diffidatos eius adhasrentes. nam indicere helium vocant diffidare. quod intelligendum eft de co ipfo bello quod aduerfns cum cui indicium eft geritur ^uomodobellum Antiocho indicium cum eft'et, ALtolis (eparaum indici non placuit, quodipli palam fe Antiocho adiunxiftent: ALtolossvItroJibi hel¬ ium indixijfe refpondebanr fcciaJcs. x. At eo bello abfoluto , ft ob auxilia fuppedi- tata populus,aut rex alter bello impetendi ftnt,vt effe- dtus iuris gentium confequantur, opus erit noua in- didti'one. Iamenimnon vt acceftio Ipeblatur ,fed vt principale aliquid. Ac propterea re&e di&um eft non fuifleiuftumiure gentium bellum autManlij in Gailograecos,autCa:faris in Ariouiftum monenim iam vt acceftio alieni belli fed principaliter impete- bantur, quam ad rem ftcut ex dure gentium lndiddo. AC P AC I S , LIB. III. 585) ira cx iure Romano nouus populi Romani iuffus defiderabatur. Ideo in rogatione contra Antiochum difertedidumeft: vellent, iuberentque cum Antiocbo rege quique Jcclam e'm fecuti cjjent helium iniri. Idemqueob- fieruatum in decrero aduerfus reeem Perfea. O xi. Caufa autemcur genres ad bellumillud, quod iure gentium lufturn diximus,denuntiationem requi- rerent,non ea fuit quam adferunt nonnulli, ne quid clam aut dolo agerenr, id enim ad fortitudinis excef- fum magis quam ad ius pertinet , ficur nationes qua: - dam et.iam pradi) diem 3 i locum condixiffe leguntur: fed vt certo conftaret non priuato aufu fed voluntate vtriufque populi, aut populi capitum geri helium; naminde nati funt effedus pcculiatcs, qui nequein bello aduerfus praedones, neque in eo quod rex ge- rit in fubditos locum habent. Ideo Seneca diftinde dixie: Indicia bclla fimtimu aut gefla cum ambus, xu. Nam quod notantquidam 3 c exemplis do¬ cent, etiam in bcllis talrbus capta fieri capiencium,ve- xum eft, fed ex vna dumtaxat parte ,idque ex iure na- turalinon ex iure voluntario gentium, vt quod gen- tibus tantumprofpicic,non his qui fine genre funt, autparsgentis. Errant &ineo quod putant helium tuendi aut rerum tuendarum ergo fufeeptum mdi- dionc non egere : nameget omnino: non quidem fimpliciter, fedadeosquos dicere ccepimus &c mox explicabimus effedus. xni. Neillud quidem verum^non ftatim atque in,- didum eft inferri helium poffe, quod Gyrus in Ar- menioSj Romani in Garthaginienfes vt modo-dixi- tnus fecerunt. Nam indidio nullu poft fe tempus iure gentium requint. Poteft tamen fieri, vt ex naturali E E EE iij Liu. ljb. xxx- VI. Lib. XLI It Alber. Gent, lib.i.c.a. Lib. nr. de ira c. z. Ayala Lb.I. c $• Alb. Gent. d= lib.ll.c i. j 9 o DE I V RE BELLI iuretempus aliquod requiratur ex negotij qualitate, puta cum resrepetitae f’unt, aut poena in nocentem poftulata,&:idnegatumnoneft.Tunc enim id dan- dum eft tempus quo quod petitum eft commode fieri poflit. xiv. Quodfi ius etiam legationum vioiatumfir, non ideo tamen denuntiatione opus non erit ad cos quos dico effedtus: fed fufficiet earn fieri quomodo fieri tuto poteft, per literas fcilicet: quomodo Sc cita - tiones Sc denuntiationes alias fieri mos habet in iocis minus tutis. C A P V T IV. y De jure interftciendi hoftes in bello folennij , Sc alia vi in corpus. r. Belli folennis effeffus gencraltter expemntur. ri. Vox licere difimguitur in id quod impune fitnec tamer. fme vitio, & in id quod vitio caret , etiam Ji id non facere virtHtis Jit alt cuius : odditis exemplss. hi. Ejfe Bus belli file mis in fit ageneral it ate confederates re- fern ad licere impunitatis. IV. Cur tales ejfeffus introduffifirst. Y. Tefiimonia dehis efftclibus. Vi. Ex bociure interfict & ojfendi omnes qtti intra fines ho- fiium funt. vii. J^uidfi eb ante helium venerint ? viii. Subditos hofiium vbique offends nifi lex alieni territory ob* fiet. ix. Ius hocojfendendi etiam ad infantes&feminasporrigr. X. Etiam ad captos & quoad tempore. xi. Etiam adeos qui fe dedere volant ptec recipiuntar: xii. Etiam ad dedttosfine condittone. XIII. ■>-V XXV. XV. xv r_. xvir. XVIII. XIX. AC P A C I S , L I B. 111. ;5 ,i Perperam id ius ad caufas- alias referri , vt ad idionem s pertimciam defenfonis. Torrigi dr ad obfides. lure Gentium vetitum veneno quenquam interim ere: Jut tela ant aquas aliquas veneno inf cere: Non dr aquas alitercorrampere. Percujforibus vtt an contra ius Gentium ft , difinguitur. Stupra an fnt contra ius Gentium. D illud ¥irgilij: Turn cert are odijs, turn res rapuijfe licebit. Seruius Honoratus cum iuris fecialis originem ab AncoMartio & vlterius ab TEquicolis petiiflet, fic ait :Si quando homines aut ani- malia ab aliquagente rapt a efentpopulo Romano , cum fe- cialibus id eft Jdcerdotibus qui facundis prafunt fiedenbus proficifcebatur etiam Taler patratus , & Ante fines fans clara voce dicebat belli caufiam, &nolemibus res rapt as refti- tuerevelaudhrcs imur'ue tradere, iaciebat haftam qua res erat pugna principium , gg iam hcebat more belli res rapere, Ame autem ciixeuat: F'eteres Udere res rapere dicebant etiamfi rapina null'd crimen exifteret:fimiliter fatisfiacere res reddere dicebant. Quibus docemur belli inter duospo- pulos eorumve capita indidi effedus quofdam effe proprios, quibellum ex Cola naturanon fequuntur: quod cum lis optime conuenit quas ex Iurileonfultis Romanis modo attulimus. Sed quod dixit Virgilius 7/cefo videamus quo II. pertincat. Interdum enim licere dicitur id quod re- dum ex omni parte piumque eft etiamfi forte aliud quid fieri point Iaudabilius y quale eft illud Pauli Apoftoli: ttcl'Tsl /at) e J |g siv 3 a. M* y inLdf avfx3 Plin. AC P ACT S , LIB. II L mans CUudianus re£t£ ait : .Nec ttbi quid lice at, fed quid fecijfe decebit Occurrat. & Mufonius caftigat reges (jctt w&dm /mi Aer^ ui/xi- Mx3 r Q4 /mi , qm in more habent dicere hoc mihi licet , non hoc medecet. Eoque fenfu fxpe opponi videmus quod licet;, &c quod oportet vt a Seneca pa- tre in controu?rfiis non femel. Ammianus Marcel- Am . linus. Sunt aliqua qua fieri non oportet , etiam ft licet. Pli- nius in epiftolis. Oportet qua funt inhonefia non quafi illicit a fed quafi pudenda 'vitare. Cicero ipfe oratione pro Baibo. Efi enim aliquid quod non oporteat , etiamfi licet, in. Hoc ergo modo lacdere Iiofti hoftem licet 8 c in perfona & in.rebusrid eft non ei tantum qui ex iufta caufa bellum gerit, quique l^cdit intra eum mo- dum quem naturaliter conceftum initio huius libri diximuSffed ex>vtraque parte & indiftindte: i ta vt cam ob caufam nec puniri poftit in alio forte territorio deprehenfus tanquam homicida, aut fur, nec bellum ipfi ab alio tabs fa&i nomine inferri. iv. Caufa cur id gentibus placuerit, hxc fuit quod inter duos populosde iure belli pronuntiare velle pe. riculofum fuerat alijs populis, qui ea rationpbelfo alieno implicarentur, ficut Maflilienfes in caufa Cx- faris & Pompd) dicebant, neque fuiiudicij nequc fuarum effe virium diicernere vtra parsiuftioremha^ beret caufam: dcinde quod etiam in bello iufto vix fads cognofci poteft ex indicijs extends ,quis iuftus fit fe tuendi/ua recuperandi aut poenas exigendi mo¬ dus, ita yt omnino prxftiterit hxc religion! bellan- tium exigenda relinquere quam ad aliena arbitria vo~ FFFF Ded.lib. nr. & Y. lib. XXX? lib. r, Liu. zxvi. Lib. xxr. Lib. xxvin. Comm. lib. VII. Ann. i. 594 DEIVRE BELLI care. Prater hunc effeduai lftencix, id eft itapuni- tatis, eft Sc alius, dominij fcilicet,de,quo poftenus agemus. v. Ilia autem quam nunc tra&are ccepimus Iaeden- di licentia primum ad perfonas porrigitur ; de qua multa extant apud probos au&ores teftimonia. Grx- eum eft prouerbium ex tragoedia Euripidis : ami %i 'TnXi/jLi’tii o$ cu k&iv. Purus profeflo eft quijquis boftem occiderit. Itaque more Grxcorum antiquo cum his, qui extra bellum occidiflent hominemlauare, potum fuinere multoq; magis facra facere fas non erat, cum his qui in bello, fas erat. Etpaftim occidcre,ius belli vocatur, MarceJIus apud Liuium: quicquidin boftibusfecifus belli defendit Apud eundem AlconadSaguntinos: Sedbac pudenda cenfeo potius , quam trucidari corpora veftra, rapi trabique ante ora vejtra coniuges ac liber os belli iurejinatis. Idem alibi cum narra (Te t, A Hap en fes occi fos-addiefa, drum iure belli. Cicero pro Dejotaro: Tibiveroinitni- cUs cur effet d quo cum vel interftci belli legepotuiffet , regem fe &filios ftuos conjhtutos effe mertiinifjetl Et pro M .Mar¬ cello :Nam cum ipftus vftlorinon innocently rationed feuitiy magnitudes Deinde: Conftnfere iura peccatis & capit ejje licitum quod publicum eft. Sic Ladtantius Roma¬ nos ait legitime iniurias intulifte. Nec alio TenTu Luca- nus : Iuftque datum fceleri. vi. Late autem patet hoc ius licentiae. nam primum non cos tantum comprehendit, qui adtu ipTo arma gerucaut qui bellum mouentis fubditi funr, fed om- neseriam qui intra Tines Tunc hodiilcs: quod apertum fit ex ipfa formula apud Liuium, Hoft is fttillequique intra pryftdia eius ftunt. Nimirum quia ab illis quoque damnummetrui poteft quod in beilo continuo & vni- uerlali fufficitvt locum habeat ius de quo agimus: ali- terquam in pignorationibus qus, vt diximas, adex- emplum oneruin impofitorum ad luenda ciuitatis de- bita introdudtae Cunt: quare mirum non eft fi quod Baldus notat multo pluslicentias fit in belloquana in pignorandi iure. Et hoequidem quoddixi in pere- grinis quicommilTo cognicoquebelio intra fines ho- fticos veniunt dubitationem nonhabet. ( vii. At qui ante bellu eo iuerant videntur iure gen¬ tium pro hoftibus haberi poft modicum tempus in¬ tra quod difeedere potuerant. Nam fic Epidamnum FFFF if Hift. Itr5 Ep. ten. Ip. ii. iv. Inft. c.f', Phar&l. i. Lib xtxm. & alibi pat. iim. AJ l.v. D. de luftida, SPS D E IVRE'BELLr Thac.iiba. obfelTuri Corey raft peregrinis primum difeedendi fa>- ciebant copiam, denuntiantes alioqui pro hoftibus futuros. vm. Qui autem vere fubditi funt hoftium, ex caufa fcdicet permanence,eos offendere vbique locorum iure hoc gentium licet, fi ipforum perfonamrpfpici- mus. Nam cum alicui bellum indicitur fimulindici- tureius populihomimbus vt fupraoftedimusin for- E4a.lib.xxz1, mulaindi7 Hefbonitarum feminas & pueros Hebrad occideruc, & quod ide fieri imperatur in Cananaeos & quorum eonnexa cum Cananaeis erat caufa : Dei ifta func ope¬ ra^ cuius in homines ius maius eft quam hominumin beftias vt alibi difleruimus. Illud propius accedit ad teftandum morem communem gentium , quod in Pfalrno beatus dicicur fore quiBabyloniorum infan¬ tes petra: allidet, cui par eft Homericum illud: v / r —-- ycy v»7ncL Tzxycc olqv 04 etjl/fl S^'ilrud. Jlhfaque corpora terra Infant urn, fauns dum concutif omnia Manors. Romani capta Uurgi vrbeHifpani^/A^w luaxJcxj) ' 7 rwjS\a.yf yuvTxjj; ,Jine difcrtmme interemerunt etiammu- lieres & pueros, quae verba funt Appiani. Germanicus CaefarTacito narratur vicos Marforum (Germania: ispopulus) fcrro flammifqueperuaftaiTe, additurque: nonfexus, non atas miferationem attulit.Titus Indecorum eriam pueros Sc feminas in fpe8 de ivre belli Ponit enim liccre: Sc Donatus, feruos didos qui feiT- uati eflfent^f mm eos occidi oporteret iure belli : vbi illud oporteret,improprieproliceretpofitumvidetur.Sic quinque miliia captiuorumab Annibale occifa, &a M. Bruco nonpauci. Apud Hirtium bello Africano Scipionem fie alloquitur cencurio Casfarianus. Tibi grit Us ago, quod mibi •vitam incolumitatemque belli iure capto polliceris. Nec tempore vllo excluditur poteftas occidendi tales feruos id eft bello captos, quantum ad ius gentium pertinet: ctfi legibus ciuitatum hie magis, lllic minus adftringitur. xi. Quin Sc fupplicum occiforum paffim occur- runtexempla, vt ab Aehille apud Homerum,apud Virgilium Magonis &Tlirni: quanta narrarivide- mus vt defendantur fimul iilo quod dixi belli iure. nam Sc Auguftinus laudans Gothos qui fupplicibus Sc in templa perfugientibus pepcrcerant: Quod belli iure fieri heuifijet ,ait, illicitumfibi ejfeiudicarunt. Ncc qui fededunt Temper recipiuntur, vt apud Taciturn V i- penfesveniam iiberis corporibusotantes: quedafyer- natij inquit, funt viflores •vt belli potius iure caderent. Nota Sc hie belli ius. xir. Sed&acceptos in deditionem jfineconditione vlla> legas interfici, vt a Sulla Samnites, a CaTareNu- midas,& ipfum V ercingentorigem.- imb mos hie fer- me perpetuus Romanorum in hoftium duces liue captoSjliue deditos, vt triumphi die occiderentur, quemadmodum Cicero nos docet quinta Vejrina, Liuiustamalibi,tumlibroxxvin. Tacitus Annali xn, Sc alij multi. xnr, Solent interdum hiftorici caufam interfedo- rum hoftiunijCaptorum prasfertim aut fupplicumjte- Ac p ac is; lib. in. SS9 ferre aut ad talionem, aut ad pertinaciam in refiften- do . fed hx cautasvt alibi diftinximus fuaforiae magis funt,quam iuftificae. Nam talio iufta & proprie di&a in eandem perionam quas dcliquit exercenda eft, vc intelligi pbteft ex his quae de pcenae communicatione dibta funt fupra: Contra verb in bello plerumque id quod talio dicitur in malum redundat eorum quo¬ rum in eo quod accufatur nulla eft culpa. Pertinax ve¬ rb ftudium in partes nemo eft quifuppliciodignum iudicet, vt apud Procopium Neapolitani Belifario refpondent,quod tunc maxime obtinet cum partes illas aut a natura affignatae aut honefta ratione electa: funt. Imo tant»m abeft vt in eo crimen ftr, pro cri- mine habetur ftquis praftidio decedent * prsefertim veteri iure militari Romano quod hic nullam ferme admittebat metus aut periculi excufationem, Prxfidio decedere apud Romanos capitale eft, ait Liuius. Ob vdii- ratem ergo fuam quifq; fummo illorigore, vbi vifum eft, vtitur: defcnditur autem rigor ille apud homines eo gentium iure de quo nunc agimus. xiv. Idem ius & in obftdes vfurpatum, nec in eos tantum qui fe obligauerant, quafi ex conuentione, fed & in eos qui ab alijs traditi. A TheftalisoccifioHm ducenti quinquaginta, a Romanis Volfci Aurunci ad trecentos. Notandum autem folitos obftdes dari etiam pucros vt aParthis, quod & a Simone Macca- ba:orum vno fabtum legimus, & feminas vt a Roma¬ nis Porfcnas temponbus &aGermanis narranteTa- cito. xv. Sicut autem ius gentium permittit multa, eo per- mittendi modo quern iam explicauimus, quae iure nature funt vetita, ita quaedam vetat permiffa iure na- i. Goth, polyb, lib. vi. Lib. rxiv. Plut. de Cla- r s raulieti- bus. Diotiyf. x.vi, Tac.Ann.xn. i. Macc. xni. 17. iv, Hift. Liu. lib. xiir. Dc bello Gild. Off. Ill; Lib. iii.c.S. 1 L Conf. 188. Salift). yrir. 10 . 600 DEIVRE BELLI tune. Nam quern interficere liceat eum gladio an ve- lieno interimas nihil intereft,fiiusnatuiae refpicias: ius inquam nature : nam generofius quidem eft ita occidere vt qui occiditur fui defendendi habeat co- piam : fed non dcbetur hoc cuiquam qui fhori me¬ ruit. Ac ius gentium, ft non omnium, certe meliorum iam oiim eft, ne hoftem veneno interficere hceat: qui confenfus orcuseft ex refpedtu communis vtilitacis, ne pcricula in bellis qu^ crebra efle coeperant nimium inrenderetur. Et credibile eft a regibus id profe&um quorum vita ab armis ante alios defendicur, a veneno minus quam ahorum tuta eft,nifi dtfendatur iuris ali- qua religione & metu infamiae. Cla^deftina fcelera vocat Liuius de Perfeo loquens : nefas Claudianus agens de infidijs in Pyrrhum a Fabricio reiedtis,& Ci¬ cero fcelus eandem hiftoriam tangens. Communis exempli interefTene tale quid admittaturaiunt Con¬ fides Romani in epiftolaad Pyrrhum quam ex Cl. Quadrigario recitat Gcllius. Quare qui Jicitu volunt hoftem veneno occidere, vt ex Vegetio Baldus,relpi- ciuntmerum nature ius,illud autem quod a gentium voluntateortum trahit praeteruident. xvi. Diftat a tali veneficio nonnihil & ad vim acce- dit propius, fpicula veneno inficere & geminare mor¬ tis caufas, quod de Getis tradit Ouidius,de Parthis Lucanus,de Afris quibufdam Silius,& nominatim de ^thiopibus Claudianus. Sed hog quoque contra ius eft gentium non vniuerfale fed gentium Europaea- rum & fi quae ad Europe melioris cultum accedunt. quod redle a Salifbcrienfi obferuatum eft, cuius haec funt verba: Nec 'veneni licet 'videam ab infideltbusali- quando 'vjurpatam vUo vnquam iure indultam lego licen- tiam . AC P A C I S , L I B. 1 11. 601 turn Nam &fontes veneno inficere, quod ipfum quoque aut non lartet, aut non diu latet, Floras ait efle non tantum contra morem maiorum (cd & contra fas Deumjicut iura Gentium Dijs aiTcribi audloribus folere alibi quoque a nobis annotacum eft. xvii. Carterum non iddVn ftatuendum, de aq-uis fi¬ ne veneno ita corrumpendis vtbibinequeantjquod Solon & Amphi&yones leguritur in barbaros iuftum cenfuifle. Id enim perinde habetur quafi auertatur flumen autfontis ven^ intercipiantur,quod &natura &confenfu licitum eft. xviii. An vero hoftem interficcrc immiflSo percuf- fore per ius gentium liceat, quanifolet. Sed omnino difcrimen adhibendum eft ^ inter pcrcuftbres quifi- dem exprefiam veltacitam violant,vt fubditiin re¬ gem , vafalli in feniorem, milites in eum cui militant, reccpti vt fupplices aut adueme aut.transfuga; in eos qui rcceperunc , an vero nulla teneantur fide., quomo- do PipinusCaroli magni pater vnocomitatus Catclli- tetrajc&o Rheno hofte in cubiculo intcrfecifle nar- ratur : quod & aTheodotQ Aitolo in Ptolemreum yEgypti rege fimilimodo tentatum refert Polybius, abc ewwfyoy virilerft audaciam vocans. T alis & illelaudatusab hiftoricis QJVlutij Scajuola: conatus, quern ipfe fie defendit, hojhs hoftem occidere ‘volui, Por- fena ipfe in hocfa&o, nihil nifivirtutem agnofeit. Nimirum hoftem occidere vbiuis licet, non nature tantum fed & Gentium iurc vt fupradiximus: nec re¬ fert quot fint qui facianr, aut patiantur. Sexcenti La- cones caftra hoftilia ingrefti redta tentorium regis petebant. Paucioribus idem licuit. Pauci erant qui Marcellum confulem ex infidijs circumuentum oc- . G G G G Lib i. Pauf.lib.flt. Front. lib.III. vEfch. de ma¬ le ob. leg. Liu.lib, n. Iuftin. ii.' ' Liu.lib.xxYU Tacit. Hilt.; De Off, r. c. 40. Liu.; lib. ti. J»«t. Lib. vm, JEpift. 6 oi DE IVRE BELLI r ciderunt: & qui Petilium Cerialem parum abfuit quin in ledto confoderent. Laudat Eleazarum Ambrofius quod elephantem fupereminentem casteris adortus eft arbitratus ei infidere regem. Neque tan mm qui hxc faciunt fed & qui aiijs faciendi auftores funt iure Gentium inculpati habentift. Scamoja; ad audendum fuerunt aud-ores illi in bellis aded fan&i veteres Ro¬ mani fenatores. Neque mouere quenqua debet quod deprehen li tales exquiutis fup pliers affici fo lent: 11am id lpfum non eo euenit quod in ius gentium delique- rint, fed quia codcm iure gentium in hoftem quiduis licet: graaiusautem aut leuius malum ftatuit quifque pro fua vtilitate. Nam fic & exploratores, quos mit- tere iure gentium haut dubie licet jquales mifit Mo- fes, quaiis fuitipfe lofue, deprehenft peftime tra&ari folent fas Tty YjtX&oTo-mv; kti mos ejl exploratores in- terficere ait Appianus)iufte interdumab his qui mani- fefte iuftam habent belhndi caufam tab aiijs vcrolL centia ilia quam dat belli ius. Quod Ci qui reperiuntut quitali opera oblatavti noluerint ,idadanimicelfi- tudinem & virium apertajum ftduciam ,non ad iufti iniuftive opinionem referendum eft. Atdehisper- cufloribus quorum fafto ptrhdia ineft, alitcr cenferi- dura. neque enim ipfi tantum contra ius Gentium fa- dunt, fed & qui eoruln vtuntur opera: quanquam enim in rebus aiijs, qui malorum opera in hoftem vtuntur peccare cenfeantur apud Deum, non autem apudhomines, id eft in gentium ius, quia ea in parte, Adores leges perduxerunt in potejlutemfuam: Et decipere , vt Plinius loquitur, pro monbus temporum prudentia eft.tamcn intra ius interficiendi conftitit hxc confuetudo. Nam hie quialiena vtitur perfidia vio- AC P ACIS, LIB.IIi. 603 laiTe ius non naturae tantum, fed & gentium creditor. Hoc docent ilia Alexandri ad Dariui/wpw hellafufipi- tis,& cum habedtts armajicitamini hofiium capita. Eodem referendum illud dePetfeo:.M>» iuflum apparare helium regio ammo, fed per omnia claudeflinagrafjari feeler a latro- cimorumxjr '•veneficiorum . Caufa cur hie aliud quam in rebus caeteris placuerit, ea ipfa eft quam de veneno fu- pra attulimusjne nimium intenderentur periculaeo- rum maxime qui eminent. Negabat Eumenes credere fe (juenquam ducum fc velle sincere, 'lit ipfe infe exemplum pejjimum flatueret. A pud Curtium cum Beffus Dario man us intuliflet, dicitur exempli & communis regum omnium efte caufa: & Oedipus regis Lai; caedem vin- dicaturus apud Sophoclem fic ait: Ke'iva &°lu> t/u&wnv utyihd: . Et apud Senecam in eiufdem argument! tragoedia: 'Regi tuenda efl maxime regum fains. In bcllo ergo folenni aut inter eos qui belli folennis indicendi ius habentid non licet: extra vero bellum folenne,habeturprolicito eodem Gentium iure. Sic in Gannafcum defe&orem ftru£tas infidias tales de- generes negat Tacitus. Sic Sc in latrones& piratas perfidia, vitio quide non caret, fed apud genres odio eorurmin quoscommittiturimpunita eft. xix. Stupra in feminas in bellis paflim legas Sc per- mifta Sc impermiffa. Qui, permiferunt fpebtarunt in- iuriam folam in alienum corpus cui fuhiacere quic- quid hoftile eft iuri armorum non incongruensiudi. cabant. Melius alij qui non folam iniuriam fed ipfum efFerata^ libidinis adtum hicconftdcrarunt,&qubdis neque ad fecuritatem pertineat ncque ad poenam, ac preindc non bello magis qnam pace impunitus effe GGGG ij Cutt. lib. iv. Eiu. lib. xl 1 r. Iuflin, ib. X I Y. Ann, xt. 604 DE IVRE BELLI debeat, atque hoc poft crius ius eft gentium non om- Lib.xx'ti. niutn fed meliorum. Scipio apud Liuium,& fua& populi Romani intereffe ait, nequid quod 'vfpiamfan - Slum ejjet apud ipfos 'violaretur. -vfpiam id eft apud mo. Lib. vi. van ratiores populos: ^.Iianuscumnarraffeta Sicyonijs viftoribus feminarum ac virginum Pellenaearum pudicitiam proftitutam fie exclamat: '&> ~ 7a , u %U t^lcdtoi y wy GtrSi cU , HsSg.')* tLcu IuZuj Crudelia hacperDeos Gracia, <& quantum memoria compleSlor, ne ipfis quidem bar bans probata. At¬ que id inter Chriftianos obferuari par eft, non tan- turn vt difciplina: militaris partem, fed&vtpartem iuris Gentium: id eft vt qui pudicitia vi Isefit, quam- , uis in beliojvbique pcenae fit obnoxius. Nam nec Deut.iii io. Hebraea lege impune quifquam id tuliffet, vtintel- ligi poteft ex ea parte quae de captiua ducenda neque vendendapoftea, conftituix. C A P V T V. Off u De rebus vaftandis eripiendifque. I. Res hoftium corrumpi & rapt pejfe. II. Etiamfacras, quod quomodo mtelligendum in. Etreltgivfas, addita itidem cautme.‘ Vt, Balt quatenus hie permtjft... O n efte contra naturam fpoliare eum quem honeftum eft necare, dixit Cice- ro. -Quare mi rum non eft fi ius gen¬ tium corrumpi ac rapi permifent res boftmm quosinterficerepermiferat. Polybiu sicaque AC P A CIS , LIB. Iir. 60 } hiftoriarum quinto iure belli comprehendi ait vt munitiones hoftium, portus, vrbes, viri, naues, fru- ait Pomponius Iurifconfultus. Sacra Syracufiarum njGlo¬ ria profana fiecerat , ait Cicero Verrina quarta. Caufa huius rei eft, quod' qua: facra dicuntur reuera non eripiuntur humanis yfibus, fed publica funtifacraau.- tern nominantura fine cui deftinata funt. Signum eius quod dico eft quod cum quis populus alteri po- pulo aut Regi fe dedit, turn etiam cadedit quxdiub na dicuntur vt ex formula apparet q'uam eitauimus alibi ex Liuio,cui conuenit lllud in Amphitruone Plauti: - ' , nu i Vrbem, agrum, aras ) fiocos y fieque f vtidederent. Dcinde: ; DeduntqueJediuina humanaque omnia. Et ideo Vlpianus publicum ius etiam in facris ait 1 V. W J6JU0V 75 If 'ixhvmv Uo T&VrKiMQf ted Ti CGG G iij confiiftere. Thucydides libro t/J jUVrOf *1.0 X£jC7i$ T>l{ yii fWPIS Lib. xxu. An»,xi n. L. cam loca D. dc rcligio- iii. I. inter ftipu- ’intern. §. fa- < ru, & 1. con* tinuns. §. ci quis O. dc verb.obiig. Ann. r. Lib. TUt. Verr. im.-, . Lib.xXv. Deut.-m. f- 60 6 IDE IV RE BELLI ypTtpats y'Mtriiiafi'i&f 7& -Up 4 cost hoc apud Gro- lia diripies twi : & frueris pr*eda hoflium qitam tibi Tjeus dederit. Rubenitx, Gaditas & pars Manaflitarum di- cunturviciftb Itura’os & eorum vicinos, muhamquc prxdam ab ijs abftulilTc j hacrationc additej quod in bcllo Deum inuocafient& Deus eos propitius exau- l. p«. v. 40. dijffet: quomod'o & rex pius ACa narratur Deo inuo- cato de ^Dthiopibus iniuftobello Te laceffentibus & xi. Par. X. v . vibtoriam & prredam reportafte: quod eo magis no- * tanduin quia anna ill a non ex fpcciali mandaro Ted ex commimi iure Tumebantur. loTue autem eoTdem quos dixi Rubenitas Gaditas & Manaflis partem Te- ctindis ominibus proiecpiens'panicipes, inquit, fltis pra- 3 ofae,xxii s. ^ hoflium cumjratribus r veflns Et Qauid cum ad Se> natores Hebrreos mitteret parta de AmalecitisTpolia pretium dixit muneri: Ecce donum boccflo r uobisdepr\6[4suuTbv 7n>A if ctAcd tAsvruv If) 7« p^fipeaX^. Lex eft Jempiterna inter homines, capta hoftium 'vrbe eorumdem res atque pecuniar viBoricedere. Plato dixit, Trip™ rKvnta,i3pav dyccjvb rW Deiegibus. vix&vrui/ qua viBus habttit omnuvviBomfieri: qui Sc alibi inter genera quafi naturalia acquifitionis floruitquam Sc AmsiKtL, aiyavifiKtco Scyti^cJb- sophift, kUo vocar,aflentientemfiacin rehabens eumquem dixi Xenophontem apud quernEuthydemum Socra- Coa,ra - tes interrogando eo perducit, vt fpoliare non Temper iniuftum fateatur, vt fi in hoftem id fiat. Sed Arifto- te/'e quoque au6fcore o vofM$p£ici$' ov L/f iyevTav Kgp.nav'izvv. Opiadum 'Vt hofiibus bona adjint fine njinute. Sic enim fiunt ilia non eorum qui habent y Jedtorum qui capiunt. AEfchines, £-i {Jfi -arcJs toAs- /xbr&4 SbcxdA &tw Lu) ttoAiv dAti y yjjpj.oi<; to/* uQ't roAg- (Mv vc/A.a K'vi iure earnpojjides belli lege. Cicero Mitylenas ait po puli Romani fadas belli lege ac iurevidoris. Idem priuata aliqua effe coepifte ait aut occupatione vacuo- rum aut bello peorum fcilicetqiii vidoria potitifunt. Etiam Clemens Alexandrinus ait res hoftium rapi & acquiri belli iure. Qgue ex ho ft thus capiuntur iuregentium i Ttl caplentiumjjunt ait Caius Iurifconful tus.Natura- acq.rcr.dom.. lem hanc acquifitionem x.r>ur,> appellat Theo- Tit.dercr.di- - 1 - - rr - uif Arift. r. de rep. c. 8. i r. contra Rullum. Off. i. Strom, i. philus in Gratis Inftitutionibus ,ficut & Ariftoteles dixerat r tn>Xi(MK:lcu KTvr.itZw rem nnluarcmfecumpcrre naturalem accpurendi modum. nimirumquia noncaufa aliqua, fed ipfum nudum fadum fpedatur & ex eo ac -1 ‘poff?‘ de * us uafcirur, fieut & Nerua films, referente Paulodu- rifconfulto, dominium rerum ex naturali pofTeflione coepifte aiebat,eiuCque rei veftigium remanere de his qua: terra, mari, cadoque capiuntur,item in belloca- ptis, qua: omnia protinus eorum hunt qui primi pof- felTionem apprehcnderunc. in. Caeterum in hac belli quarftione placuit genti- bus, vt cepifte rem is intelligatur quiita detmet vtre- cuperandi fpem probabilem alter amfterit, vt res pcr- fecutionem effugerit, vt loquitur in fimili quaddione Pomponius:Hoc autem in rebusmobilibusitapro- cedit vt capta dicanturvbi intra fines id eftpradidia hoftium perduda fuerint. Eodem enim modo res amittiturquo poftliminio redit. Redit autem vbi in- ib p " u ‘poftii- tra fines itnperij efTe ccepit, quod alibi explicatur in- 3d.dt! n tra ptscfidia. Cui confequens efte videtur vt in mari liaues & res alia: captae cenfeantur turn demurn cum in naualia aut portus aut ad eum locum vbi tota claft fisfe tenet perduda funt. nam tuncdefperari incipit recuperatio. led recentiori iure gentium inter Euro- 1. Pompo- nius D de acq, rcr. dem. L. pofUimi- nium, § poft¬ liminio. D.de AC PACTS, LIB. III. 6i$ paeos populos introdudum videmus vc talia capta cenfeantur vbi per horas viginci quatuor in poteftate hoftium fuerint. iv. At agrinon ftatim capti intelliguntur fimulat- que infefli funt. nam quanquam verum eft earn agri partem quam cum magna vi ingicflus eft exercitus ab eo interim poftideri,vta Celfo notatum eft, tamcn adeum quern tradamus eftedum non fufticit qualif- cunque polfeftio.fed firms requiritur. ItaqueRoma¬ ni agrum extra portam quern Annibal caftris infide- bat adeo non amiflum iudicabanc vt eo ipio tempo - rc nihiio minoris venerit quam ante veniflet. is ergo demum ager captus cenfebitur qui maniuris muni- tiombus itaincluditur vt nifi ijs expugnans parti alteri palam aditus non fit. Eth^c non minus probabilis videtur nominis territorij origo a terrendis boftibus a Siculo Flacco allata, quam ilia Varronis a terendo, am Frondni a terra, aucPomponij Iurifconfulda ter- rendi iure quod habent magiftratus. Sic Xenophon iibro.de Vedigalibus agri pojleftionem belli tempo¬ re ait retineri per munimenta quae 7 ifawipwafo ipfe appellat- v. Liquet & hocvt res aliqua noftra belli iure fiat requiri vt hoftium fuerit : nam qua: res apudhoftes quidem funt, puta in oppidis eorum aut intra praefi- dia, fed quorum domini nee hoftium fine fubditi nec hoftilis animi, ex bello acquiri non poftunt, vt inter caerera AEfchinis dido iam loco oftendkur Amphi- poiim, quae vrbs elfet Athenienfium, Philippi bello in Amphipolitanos ipfius Philippi non potuifle fie¬ ri. Nam & ratio deficit, & ius hoc mutandi per vim dominij odiofius eft quam vt produci debeat. * HHHH iij Confulatus Maris c. 287, Conft. Galii— cat lib. xx. tit. 13. art. 44. Corn, de La- pidc in Gen. c. xiv. Moli¬ na difp. 11S. L.quodmeo. D deacq.vel amitt polT. Liu. lib.xxvi. lud. XI. 1J. *4- l 7- i. Sam. xxx, 20. Lib. vr* 6 14 DEIVRE.BELLI vi. Quare quod dici folet hoftiles cenferi res in ho- ftium nauibus repertas non ita accipi debet quafi cer- ta fit iuris gentium lex, fed vt praftumtionem quan- dam indicet qua; tamen validis in contrarium pro- badonibus poftit elidi. Atque ita in Hoilandia no~ ftraiamolimannofcilicet cidcccxxxviii v fla¬ grante cum Anfiaticisbello frequenti fenatu iudica- tum Sc ex iudicato in legem tranfi]fife comperi. vn. Illud verb extra controucrfiam eft fi ius gen¬ tium refpicimus,qua; hoftibus per nos ereptalunt, eanon poflevindicari abhisqui ante hoftesnoftros ea poftederant &bello amiferant: quia ius gentium hoftes primum dominos fecit dominio externo, de- inde nos: quo iure inter alia tuetur fe Iephthescontra Ammonitas,quiaager ille quem Ammonita; vindi- cabant belli iure ab Ammonitis vt Sc pars alia a Moa- bitis ad Amoraos, ab Amorads adHebraos tranfif- fet. Sic Sc Daaid quod ipfe Amaleckis , Amakcitx anteaPalteftiniseripuerant pro fuohabet ac dluidit. Titus Largius apud Dionyfium Halicarnaffenfem in Senatu Romano cum Volfci olim poileffa rcpeterent fententiam fic dixit: or!fa/jayn JtT ycnjs i f) xf 'Pn&jOTUTus , eu, A&QlvTtf xf ylfaca xf Coc av /lASpfct tLu> d^cuioztf. xoivawnof n 7ntei xf ws cno tbotoV fyerijrftis yjtXaXiTruv eiyoVIOV/Ui^L ' VUM A XZj icuXsri, can. 'mXi/Actx, ; Romani nos honeflijjimas eas at¬ one luffimaS credimm pofjcfiones quas belli lege capias ba- bemus , ncque verb induespojjumus , vt fultafacilitate de- leamus virtutis monumenta.fi easdhsreddamus quit/ksfe- mel penemnt. Imo vero tales foffef tones non tantum cum bis qtu nuneviumt embus noflris communicandas,fed& A C P A C I S , L I B. 11 I. tfi$ pofteris relinquendascenfemus: tantum abeflnjt parta relin- quendo in nos ipfos ea conjtiiuamus quae in hojtes conjtitui folent. & in retponfo Romanorum Auruncis dato Yi,Uiis cl pa/jetfcn Sl*jjiod/uSfj om ^rstTwi rrli xvcXijjdoie, d qua quis bojhbus crept a virtute quafuitojt optimo iure propria adpoferos tranfmitti. Alibi in refpon- Lib - TUI< fo ad Volfcos fic Romani: Y/u&icSl fc'TOcnjs au, Up TeoXijxce Kgy-Til fApTti ?f.G,oi/o8p' cots <&gy>Tti xjo~ ( bgLcp\rcc.t8poi i/o /mv TtvSi } oots cuj to v aJ r St5° 7mv rfo/tdpoi tf) [xatXnv H eo^i%cSvy a?rA/o^x Ti jpq thklwco; &cop*cL&v, iiai- Tii cU/xtS^puoSpi'j; 3 Obe ad cbibh'y^wp o/juv /ua^vjv Qfdtv, svef f ^TidtpDLjYrfMp ixi r vV tbf.uio'TYTZtiV * inXhr, fb &p e’ltj H£X6- TH$ t if cl /uf ^ZpZTm yjb efipe'etc abf ’b yluj Airygyium «tM* i/UteJfym. Etiam -viflis hofikus ten am non omnem adimebant > fed partiebantur. . x 1 1. At res mobiles & fe mouentes aut in minifterio publico capiuntur, aut extra illud. Si extra minifte- rium publicum,fiunt lingulorum capientium: Er hue i. trasfogam, referendum dlCclfi illud: (jure res hojiiles apud nosfunt, Tcrdom acq non. public#, fed occupantium fiunt. Qua: apud nos funt, id eft bello orto apud nos deprehenduntur. Nam idem & in hominibus obferuabatur, quo tempore homines hac in parte rebus.captisaccenfebantur. Ia- r in bdio d b'gnis eft in earn rcmTryph onini locus, Vcrum in pace At 'cap: & qui peruenerunt adalterosfi helium fubito cxarfjfct y eorum jerui ejfciuntur apud ques iam hofies fuo fato (ita legen- dunrnon fa&o aut pado vt habent libri) deprehen¬ duntur. Fato hoc aflcribit lurilconfultus., quia nullo fuo merito in ftruittucm deueniunt: nam talia fato aflcribere tralaritium eft. Tale illud Nasuij: Fatofunt- Rom# Metelh confutes, id eft fine fuo merito. Indidem Venit quod fi quidmilires.capiunt non inprocindu aut ip eo quodfacqre iubentur, fed in eo quodpro- II l/ fodl A C P ACIS , LIB. III. €19 mifcuo iarc aut folo permiflfu faciunt, id ftatirn fibi acquirunt: capiuntenim non vt miniftri. Talia funt fpolia qua; detrahuntur hofti in dimicatione fingu- lari: talia etiam qua; procul ab exercitu (extra decern millia pafiuum dicebant Romani,vt mox videbimus) in liberis & injuflis excurfibus capiunt quod genus prarda; Itali hodie corrariam vocant, & a butino di ftinguunt. xiii. Sed quod diximus lure gentium talia fingulis direde aequiri intelligendum elt vt id mris gentium fit anteomnem ea de re legem ciuilem. nam popu- lus quifque inter fuos aliter poteft conftituere, $c dominium fingulorum antevertere, ficut multis in locis de feris Sc auibus fadum videmus. Sic enim in- troduci etiam lege poteft vt qua; apud nos reperiun- turhoftiumres publics fiant. xiv. At de his qua; quis adu bellico capit alia eft ratio. Ibi enim ilnguli reipublicx perfonam fufti- nent, eiufquc vice funguntur, ac proinde per easpo- pulus, fi lex ciuilis aliud non ftatuat, vt pofleflionem ita Sc dommium nancifcitur, Sc id in quos*vult trans- fert. Quod quia direde pugnat cumvulgari opinio- ne,probationes nobis video folito largius admetien - das ex nobilium populorum exemplis. Incipiam a Greets, quorum morem Homerus non vno loco de. feribit: Cratetefque auro fohdi> captiuaque r vejlis Congeritur. Sic pofterioribus temporibus pradam Marathoniam ajflferuat Ariftides. Poft pradium ad Platieas feuere edidtum ne quis de praeda priuatim quicquam tolle- ret: deindeprasda pro populorum mentis diflributa. Athenis poftea deuidtis in publicum relata a Lyfan- dro praeda. Si ad Afiam venimus,Troiani foliti,vt docet nosyirgilius, prada ducere fortem vt in rebus communibus diuidendis fieri folet. Alias arbitrium eius diuidenda? penes imperatorem, quo iure Hedtor Dolcniid exprefse fiipulanti promittit equos Achil- Diutdi Spedtandus AC P A CIS, LIB. III. 61 1 lis, vt intelligas ius acquirendi dominij in captura Fola non fuiflfe. Ad Cyrum Afiae vi&orem, ncc minus ad Alexandrum poftea,perlata praeda. Si Africam rcf- picimus,idem mos occurrit. Sic quae Agrigentica pta,quaeque in pugnaCannenfi & alibi,Carthagi- ncm mifla. Apua Francos veteresvt ex GregorijTu- ronenfis hiftoria apparet, quaecaptacrant Forte diui- debantur : neque rex ipfe aliud habebat de praeda quam quod Tors ipfi addixilFet. Sed quanto re militari Romani caeteris praeftiterunt, tanto funt digniores quorum exemplis immoremur. DionyjQus Halicar- nalTenfis morum Romanorum diligentiflimus obFer- uator itanos hacde reedocet.-TO ax, rW mtefAw AoL , env eu Yi/Juy’djB'cupyp A* dpirLby ?f) e vcfxoi, yJj 'TVtd ^ IhuTYA r\vctg-\ dhd ttoTtf O 'ms S^weijutuf vy*/jt.dv. .b Si ‘(gt.juius dorn r quodd rebus fuis auocati nobis 'vacant. In oratoribus idem aequum iudicat Quintilianus, quia haec ipfa opera tempufque omne alienis negotiis datum facultatem aliter acquirendi recidunt. Credibile ergo eft , nifi caufaalia appareat, puta aut beneficentia mera, aut contra&us antecedens, fpem ex hoftibus lucrandi fpedatamin damni& operae compenfationem. xxiv. In fubditis id non aeque euidenter procedir: AC PACTS, LIB. III. *<5i quia hi OjJeram ciuirati fuse debent: fed conrra occur- nt quod vbi non omnes led aliqiii militant, his ipfisa corpore ciuitatis rerributio debetur eius quod plus ceteris opera? aut fumtusimpendunt,multoque ma~ gis damnorum, in cuius retributionfs certa? locum ipes preda? tonus aut partis incertae facile, nec line ra- tione concedi ur. Sic Poeta Prop. Prteda fu hcec illh quorum meruere labores. De fociis exemplum ell in ftdere Romano quo La- ^" v lib & tiniin praedae partem a?quamadmittuntur iniis bellis d lonyf lib. qua? populi Romani aulpiciisgerebantur. Sic in bello quody£roh gerebant adiutoribifsRomanis,;/£tolis Po! y b !ibiI - quidem vrbes &agn, Romanis autem captiui & res mobiles cedebant. Ambrofius hillonam tradans Liuhb,XIJUI Abrahami moris huius aequitatem oftendit: Sane his ^ ^ (jui jecum jmjjent in admmeniumfonajjt Jociati , partem Abrah.c.3. emolumenti tnbuend&m ajjerit, tanquam mercedem labors De (ubdiris exemplum ell in populo Hebra?o apud quern pars pra?da? dimidia cedebat hisqui inprocin- I Sam xxx. du fuerant. Sic & Alexandn miles prxdam priuatis ceps, ereptam luam faciebat ,nifi quod eximia quaedam fo- [ l s “* cc,ylu litus effet ad regem referre: vnde acculatos eos vide- mus qui ad Arbela confpiraffe dicebantur de pra?da omniita fibi vindicanda,vtnihil in asrariumdefer- rent. At qua? publica hollium aut regis fuerant ex- emtaeranthuic licentiae.Iraleg-imusMacedonas cum o Plut. Ape- Darij caltra ad Piramum ammm lrrupiflent ingens p b ^ auri argentique pondus diripwifle, nec quicquam re- liquilfe intadum, praeter regis tabern.iculum : rWiro morey inqutc Curtius, njt njidiorem vicli ngii tabtrnaculo exciperent :vt\de non able mos Hebta’orum qui vidi regis coronam regi impoiiebant viclon : & quodin Arius de bcl- lo n. [6i. Bei¬ lin p.i.tu.i8. n. 3. DonclI. lib. iv. Com. C.it. Silu. in verboBellum i.-in pr.exj?.o- feH.Vvefemb. ad §. item ex Inft. de ier. diuif. App.ciuil.i. Lib. vu. App. ciuil.iv. Tac. hift.ui. Tac. Ann. XIII. Ann. xty. 6)i D E I V RE B ELLI rebus geftisCaroli magni legimus cum is Hungaros viciflet priuatas opes miiiti, regias asrario ceftifte. Ac apudGr^cos quosalij quidampopuliimitanturAsKpo- foi erant publica vc ante oftedimus, fingulorum. Vocanc aute qu? durante certamine eripiun- tur hofti, fe$vfd qux poft certamen: quod difcrimen &alijs gentibusnonnullisplacuit. Atapud Romanos veteri quidem republica non tantu fuifte conceflum militibus Tatis apparet ex his quae fupra diximus. Pluf- culum indulgeri coepit miiiti in bellis cimlibus. Ita a Sullano milite ^.quulanum direptum legas.Et CxCav poft pugnam Phar&ticam caftraPompeiana miiiti dat diripienda cum hoc dido apud Lucaniim, Jupcrefl.pro janguine rnerc/es Quarn monjlrare meum eft, nee enim donare njocabo Quod jtbi quijque dabit. Bruti &Caflij caftra diripuerunt Odauiani & Anro- niani milites. Bello ciuili alio Flauiani ad Cremon am dudi, quanquam inftabat nox, coloniam diuite fefti- nant impetu capere-veriti alioqui ne opesCremonen- fium infinu pr^fedorum legatorumquedTent, gnari Tcilicetj vt Tacitus loquitur, expugnate njrbispr^dam ad mi/item, deditadducemperunere. Atque id languefcen- te difciplina eo libentius concefliim miiiti ne rnanen- te pcriculo orniflis h'oftibus prseda manus impedi- retj quod plurimas fsepe vidoriascorrupit. Cum ca- ftellum Volandum in Armenia Corbulo expugnaf- Tet: Imbelle vtdgus , narrante Tacito } fub£orona, r vendi~- tum , reliquaprada 'vitioribus cejht. Apud eundem Icri- ptorem in pradioBritaanico Suetonius fuos hortatur vc casdem dontinuent y predas immemores: addens parta vidoria cunda iplis ceftura: qualia & alibi paf- /im AC P A C I S , L I B. 11 L % fim inuenias. Adds quod exProcopio iam modo as- tulimus. Sunt autem qu^dam taiji exiguavt publica- ri digna non fine. Hxc vbique folent capkntcs fcqui populi conceflu. Talia etant vct.ere Romana republi- ca, hafta, haftile, ligna, pabulum, vter, follis, facula & fi quid minoris eflet nummi argentei. Nam has ex¬ ceptions facramento militari additas apud Gellium Jegimus. Cui non diflimile eft quod nautis etiam fti. pendio militantibus conccditur.; Galli defpoliacio- nem aut pilagiumvocant & eo comprehendunt ve- ftem , aurum quoque & argentum intra decern feu- tatos. Alibi pars aliquota ptxdx militibusdatur, vt in Hifpania modo quinta, modo tertia, alias dimidia penes regem manet: & feptima , interdum decima penes ducemexercitus: ctctera funtcapientiutnexce- ptis nauibus bellicis quae totae regi cedunt. Eft & vbi operx periculi fumtuumque habica rationepartitio infticaicur, vt apud Italos captx nauis pars tertia cedit •domino nauis vuftricis, tantundem ferunt quorum merces in naui erant, tantundem hi qui pugnaue- runt. Nec non& iiludaccidit vxqui fuo periculoac fumtu bellum miniftrantnon totam prredam aufe- rant fed partem debeant publico aut ei qui ex publico ius fuumrrahit Sic apud Hifpanos fi inbeilonaues priuatis fumubus inftruantur, de praeda pars regi, pars&maris pratfe&o debetur. Gallix moribusde- cimam fere maris prxfedtus: fic SeapudHoll^pdos: fed hie quinta prius prxdx pars arepublica deduci- tur. ,xxv. Haec autem eo pertinent vt feiamus ft apud populum belio non permixtum controuerfia oriarur de re hello capta,addicendam rem ei cui fauent leges LLLL Lib.xri. e*f>. tY. Conft Galt. 4 lib, xx tit. sin. att. is. & i$. Leg. Hifpatt^ lib. iy tit. xxyi. p.s. Coniulatsis Wars c. CCIXXXTI Lib. xix. tit. xxvi p. 1.I.14. Conft Gall, lib xx tit.14. art.i.inftru&, rei marit, c. x«i. Liu. lib. iv. L' : qu6d'enini D. de acq.rer. d.pm.L Diuus PiusD. Jefer- tJtt. praed. ruft. Silu. in verb, bellum , p. i. $.3 & $. 11. ■verfio&auo. 6 34 DE IVRE BELLI auc mores populi a cuius partibus res capta eft: quod fi eius nihil probetiy;, ex iur® gentium communi rem ipfi populo adiudicandam, fi modo ea res in adu bel- lico capta eft. xxvi. Qua; verb res boftium non funt,etfi apud hoftes r-eperiantur, capientium non fiunt: id enira necnaturali iuricongruit, nec iure gentium introdu- dum eft. Sic Romani Prufix dicunt iSt isager^ntio- chinonfuijfetyeo n&popnh quidem Romani faShim apparere. Si quod tamen in illis rebus ius habuit hoftisquod pofTeflioni connedatur, puta pignoris,retentionis, feruitutis, id quominus capientibus acquiratur nihil obftat. Solet & hoc qurerfian extra terricorium vtriuf. que partis bellum gerentis capta fiant capientium ; quod &de rebus &deperfonisfolet in controuerfiam vocari. Si ius folum gentium refpicimus, puto locum hie non confiderari, ficut & hoftem vbique rede in- tcrfici diximus. Scd qui in eo loco imperium'habet poteft lege fua prohibere ne id fiat, &fi contra legem • fadum lit, de eo tanquamde delido pofeere poteft vtfibi fatisftat. Simile eft quod in agro alieno capta fera dicitur capientium fieri, fed a domino agripro- hiberipofieacceffum. * xxvu. Ius autem hoc externum acquirendi resbello captasita proprium eft belli folennisex iure gentium, vt inalijsbellis locum non habcat. namin Eellisalijs inter gxteros res non acquiritur vi belli fedincom- penfationem debid quod aliter obtineri non poteft: In bellis autem inter ciues fiue magna ea fiue parua fint, nulla fit dominij mutatio nifi audoritate iudi-. «s. AC P AC l S , LIB. III. 635 Capvt Y11. De iure in captiuos. I. Omnes captos hello folenni iure gentium feruos fieri: II. Et eorum gofer os. in. In eos quiduis impunefieri. iv. Res captorum , etiam incorporates t dominumfie qui. V. Cau(a cur id confiitutum . Vi. Anita captishcitum (it fugere : vn • An & domino refifiere. vill. las hoc non apud omnes gentes fiemper obtinuiffe: ix, Nec nunc obtinere inter Chrifitanos & quid eifit fihrr$- gatum. Er vi natura quidem,id eft citra fa&um humanum aut primamo naturas ftatu, hominum nulli lum,vc&alibi diximus: quo fen fa refte accipi poteftquod a Iu- rifconfultis duftum eft contra naturam eftehanc feruitutem-.vt tamenfadlo hominis^ideft patftione aut deliof- xuv t 7 ni nsL’jrmteiA.vftvm*. dAKaL tStb rg Yjif TDig (xyiSiv dcrsCif imreAecnz/ulvctf ^ tw tv vo/xVi m&iw. Quid, in quit, patiendum his ejl vt ittfia Jupplkiapendant? Dicat forte aliquis vendedos cum likens & vxonbrn quan- do armis viclijunt. At hac belli lege etiam iUisferenda funt qui nihil impij commijerunt. Atque eo fit id quod Philo notat his verbis:TraMoi mtAoliuc k&£3 1 s dCaAdlsts 'ffiloxpIfy’ dv 7 iiMCMj eindCaAst g’A&Or/iw :Multi viri bom variis cajibus natiuam amiferunt hbertatem. ii. Neque verb ip h tantum ferui Hunt, fed & pofteri in perpetuunij nempe qui ex matre ferua poft ferui- tutem natcuntur. Et hoc eft quod lure gentium fer- uos noftros fieri; dixit Marrianus qui ex ancillisno- ftris nafcuntur. Seruitio fubiedtum vterum dixit Taci¬ tus, agens dc Gcrmamducis vxorc. iu. Eftedta verb iuris huius lndnita funt, ira vt in fer- uum domino nihil non licere dixerit pater Seneca, x.Contr.j. ]q u ila- perpeftio eft quae non impune. lllisimponatur, nulla adtio qua* non quouis modo imperetur aut ex- torqueatur : itavt etiam Eeuiria dominorum in ler- uijes performs impunita fir, mfi quatenuslex ciuilis x i d achis ^tutix modum pcenamque ponit . Apud cmnes iTV U ft d' h s pftdtque genteSy ait Caius , animaduertere pojjumus do- «pi fui tc ab. minis mJeruosvine necijquepotejlatemfuijje. Addit dein- aor!S funt ' defines huic poteftati pofitos ex lege Romana in lolo And-ria aiiu ^dicet Romano. Hue- perdnet iliud Donati*ad Te- i. fecna i rentium.. Quid non tuftum domino in jeruum ? Sed & res Jnft perquas “*— r r p«rf cuiquc omnes quae captas ruerant cum perlonaacquiruntur Sis! uem domino. Ip it feruus qui in poteftate alcerms eft, ait jLiljro : om- siem Timm bonum effc liberum. t. Et feruo- rum. $. i. D. de; ftatu ho- snir.um. Ann.r, AC PACIS, LIB. HI. 637 Iuftinianus, nihil fuum poteft habere. iv. Vnde refellitur aut certe reftringitur eorum fen- tentiaquidicunt incorporaha belli lure nonacquiri. Nam verum eft non pnmo ac per fe acquiri, fed me¬ dia perfona cuius eafuerunt. Excipienda tamen funt ea qua: ex fingulan perfon^ proprietate fluunt ac pio- inde inahenabilia funt vt lus patrium. Ha:c enim ft manere poffunt manent penes perfonam: ft non,ex- tinguuntur. v. Atque hxc omnia iurc gentium de quo agimus non aliam obcaufam introduda funt quamvt tot f commodis deliniti eaptores libenter abftincrent a fummo illo rigors/quo captos & ftatim &peft mo . ram interficere potejant ^vt ante diximus. Seruorum appellatio, inquit Pomponius, ex eo fiuxit , quod mpera- tores captiuos uendere ac per hoc jeruare nec ocudere [olent. Dixi vr libenter abftinerent:neque enim quafi padio eft vt abftinere coganrur, ft iushoegentium fpedes, fed modus perfuadendi ab eo quod eft vtiiius Eadem- que ex. cauia hoc iusetiam in alios tranferibitur, per- inde vcj^rum dominium. Ad natosautem dominium hoc porrigi ideo placuit, quia alioqui ft fummo hire eaptores vterentur llli ipfi nalcituri non erant:Cui confequenseft vt nati ante ealamitatem,nifi ipfi ca- piantur, ferui non fiant. Ideo autem natos materna: die conditions placuit gentibus,quia leruilcs c©n- cubitus nec lege nee certa cuftodia erant conftridft ita vt nulla fufticienspradumtiopatremindicaret. At. que ita capiendum Vlpiani ilftid yLexmturahacefi'vt qui naficitur fine legit mo matrimomo matrem feejuat nr , id eft lex confuetudiris gencralis abaliquaduda ratio, ae naturali * quomodo runs naturals vocan abufio- L ILL iij L. Pnpillus, D.deV.S, E.lexnaturar, D. dc ftatu hominum. ■# : I L & de acq. rer. do in. adeo quidem njt & liberi homines in feruitutem deducantur. vi. Quod tamen Theologi nonnulli fentiunt, qui bello imufto captiftinc,autexcaptisnai:i,ijs fasnon efle fugere ni/i ad fuos; in eo eos falli nondubito. Id quidem intereft ,quod ft ad fuos fugiant bello ma- nente libertatem confequuntur ex poftliminij lure: ft ad alios aut etiam pace fada ad fuos, vindicanri do.- mino reddendi funt. Scd non ideo iequicur animo quoque inijci religionis vinculum: cum muha fint iura quae tantum exterius iudicium (pedant qualia funt haec belli iura quae nunc expommus.^iec eft quod obijciat aliquis ex dominij natura talem in ani¬ mo obligationem fequi.Refpondebo enim cum mul. tx fint dominij fpecies pofle & dominium dan quod tantum in mdicio humano & quidem coacliuo va- leat. quod & in alijs iuris genenbus occurrit. Talc enim aliquatenus &ius eft teftamenta nulla dicendi ob dehquium folennitatis alicuius quam iura ciuilia praefcnbant. Probabilior enim fentenna eft etiam & jure lib. iv. quod tali teftamento relidumeft retineri falua pic- Lsfl c. tate pofle, faltem quamdiu ei non contradicitur. Nec H ' u h longe abit dominium eiusqui fecundum leges ciui- Left lib. i. c j. dub f. Soto de iuft. AC P AC IS , LFB. III. 6u> les mala fide praeferipfit: nam & hunc ciuilia iudicia vt dominum tuentur. In noftravero quaeftione nulla , caufa fingi poteft cur gentes aliud fpe&auerint quam externum illud. nam facultas vindicandi feruum, Sc cogendi, imo Sc vinciendi Sc res eius habendi fufficie- bat vt captis captores vellent parcere: aut fitamferi eftentvt iftis vtilitatibus non mouerentur, certe nec moturum eos fuerat vinculum aliquod animis inie- bhim, quod ipfumtamen fi omnino fibi neceftarium crederent, poterant exigere fidem aut iufiurandum. Neque verb temere in lege quae non ex aequitate natu- rali fed maioris mali vitandi caufa lata eft ea fumenda eft i^terpretatio qu^peccato obnoxium faciatabtum caetcroqui licitum. Florentinus Iurifconfiiitus: nihil intereft, quomodo cap tin us rcuerjus ejl:vtrum dtmijjus an vi njel fallacia poteftatem kofiium euajerit. Nimirum quia hocius captiuitatis itaiuseft vtalio fenfuplerumque Sc iniuria (it, quo nomine Sc aPauIo Iurifconfulto nominatur: ius quoad effetftus quofdam: iniuria fi id quod rei intrinfecum eftfpebtetur. Vnde&hocap- paret fiquis bello iniuftocaptus in poteftateboftium venerit ab eo non atraminari furti crimfne animum fi resfuas fubducat aut laboris fui mercedemjfi quam fupra alimenta praeftari aequum eft: modo ipfe neque fuo neque publico nomine quicquam debeat domi¬ no aut ei cuius ius dominus acceperit. Nec refert quod fuga tabs & fubdu&io deprehenfa grauiter pu- niri foleant. Nam Sc base Sc aliamulta faciunt poten¬ tiates , non quia aequa funt fed quia ipfis expedit. Quod verb probibent canonesnonnulli luaderefer- uo minifterium domini fui deftituere, fi ad feruos re- feras qui poenam iuftam feruntaut voluntaria pa- L. Nihil,D, dc capt. L. poftlimi-. mum eft ius in princ. eod, tit. Bannes i. i. quaft, 40. c. fi quis fer¬ uum 17. <]. 4. & C.feq. (J 4 o DE’IVRE BELLI dione fe addixerunt praeceptum eft iuftitia^fin ad eos qui bello iniufto capei funt, aut ex captis natbcJftendit Chriftianos Chriftianis audores potius patientiae efle deberc quam rci talis, qua: quamuis licita, animos ta- men a Chriftianifmo aiienos aut alioqui infirmos poflec offendere. Similemque in raodum accipi pof- funt Apoftolorum ad feruos monita, nifi quod ilia magis videntur obedientiam aferuis exigere dum fer- uiunt, quod naturali sequitati confentaneum eft. nam alimenca & opera: fibi mutuo refpondenc. vn. Caeterum ab ijfdem,quos indicare coepi Theo- logis, illud didum redearbitror,feruum domino ius iilud externum exfequenti reliftcre iltafo iuftiti# of¬ ficio non pofte. Eft enim inter hoc &ca qua: dixi- mus mamfefta diferepantia. Externum ius, quod qui- dem non fola agendi impunitate fed tk iudiciorum tutela conftat,inane erit fi ex aduerfo re/iftendi ius maneac. nam fi domino vi refiftcrc licet, licebit & magiftratui dominum mend,cum tamen magiftra- tusex iure gentium dominum in iilo dominio,eiu{- que vfu defendere debcat. Eft ergo hoc ius iitmle ci quod fumihis in quaque ciuitate poteftanbus alibi tributum eft a nobis,vt vi illis re/iftere licitum pium- que non fit. Ideo & Auguftinus vtrumque comunxit cum dixit: It a a plebibus principes &d feruis domini fe~ rendi funt, vt jub exercitatione tolerantu jujUncmturtem - poralia &fyerentur Aterna. Vt'ir. Sed & hoc feiendum eft iusiftud gentium de captiuis nec Temper receptyim fuiffe nee apud genres omnes: quanquam Romani lurifconfulti yniucrfa- liter loquuntur, partem notiorem mdjgetanres to- tiusnomine. Sic apud Hebratos,quifpeciahbusin- ftirutis AC P AC IS, LIB. II I. 6*i ftitutis abaliorum populorum communicate fegre- gabantur, perfugium erat leans , nimirtrm vt rede notant interpreccs his qui nulla fua culpa in earn cala- mitatem deuenerant: quali ex caufavideri poteft or- tum ius quod in foloFrancorumferuisdaturprocla. mandi in Iibertatem., quanquam id nunc quidem non tantum bello captis, fed& alijs quahbuflibet feruis videmusdari. * ix. Sed & Chriftianis in vniuerium placuit bello in¬ ter ipfos orto captos feruos non fieri, ita vt vendipof- fint, ad operas vrgeri, & alia pati quae feruorum hint: merito fane: quia abomnis caritatis commendatore redius inftitutierantautefTedebebantquam vt ami- feris hominibus interficiendisabduci nequirent,nifi minoris faeuiciae conceflione. Atque hoc a maioribus ad pofteros pridem tranfijfle inter eos qui eandem re- ligio nem profiterentur fcripfit Gregoras, nec eoriim fui/Ie proprium qui fub Romano imperio viuerent, fed commune cum Theflalis, Illyriis, Tnballis & Bul- garis. A tque ita hoc falte'm, quanquam exiguum eft, perfecit reuerentia Chnftiance legis quod cum Grce- cis inter fe leruandum ohm diceret Socrates,nihil im- petrauerat. Manfit tamen etiam inter Chrillianos mos captos cuftodiendi donee perfolutum fit pre- tium, cuius aeftimatio in arbitrio eft vidoris: nifi certi aliquid conuenerit. Ius autem hoc captos feruandi fblec concede fingulis qui ceperunt, extra perfoiias eximiae dignitatis: in has emm reipublicaeaute-ius ca- piti ius dant plerarumque gentium mores. Deut. xx u. Bodin.de rep ib i. e. Bart.ini ho*, ftes, D. de cape. Couari. in c. pecca- tnm,p.n.f.n. num. 6. Vidt. dc iurc belli, nu. 4i Boer, dccif 178. Silu in rerb. bellum, x. n. r. Lib. it. Pla* v.dercp. Bart, in l.natn & feruus D. d neg.geftis. Boer decif. 178 Con (lit. reg Hifp lib. viii tit. 16, par. x. MM MM Apolog. Liu.lib xxiv. DebelloGal- lico. Lib. i. 6 4 t DE IV R E BELLI Capvt VIII. De imperio in vidtos. I. Acquiri hello & imperiumc'tuile , turn vt eft in rege, turn vt eft in pepulo & ems acquiftuotm effect a. il. Acquiri &mpernan henle in populum qui turn am to* effe deftnit'. in. lnterdum h&c mijcer't. IV. Acquire & respopuli,etiam incorporatespvhi tradtati r quaftio de chirographo Theffalorum . V i fibi fingulos fubijcere potcft ferui- tute perfonali, nihil mirum eft fi & vniuerfos, fiue illi ciuitas fuerunt, line ciuitatis parsfiubijcere fibi poteft, Cub - leotione fiue mereciuili fiue mere he- rili fiue mixta. Jtaque imperi a armis quxti, vidoiiis propagaridixit TertuJlianus. Alexander apudCur- tium leges a vibtonbus diei, accipi a vidtis. Minio in orauone ad Romanos : CurSyracufosatque in alias Sicrfice Gr fic fadtumvt regna quardam in patnmonio eftent di- ximus alibi. ii. Poteft &lius fieri, nempevt qua; ciuitas fuit ciuitas cfle definat, fiue vt acceflio fiat alterius ciuita- tis, vt Romans prouincia:, fiue vt nulli ciuitati adha:- reat, vt fi Rex fuo fumtu bellum gerens populum fibi itafubijciat vteumregivelit non ad populifedad re- gentis prascipue vtilitatem , quod henlis-eft imperij nonciuilis. Ariftoteleslibri vii. de republicans! Si v /iSfi TV yz&v , V Si TV f>%0/ufv. TV Si tLcm (Jdfi Si ffj tIuj Si TZtiv l AASepw :1 mperiufn aliud eft ob vtilitatem regentis ,ahud ob vtilitatem eius qui regitur: hoc inter liberos locum habct ,illud inter dominos & feruos. Quiergo tali tenetur imperio populus irpo- fterumnon ciuitaserit,fed magna familiar Bene emm dicftum ab Anaxandrida: VK '&H Svhuv 4StSL/MIV Tidxit , > V'tr bone ferwrum nulla eftvfquam ciuitas. Et Tacitus h^c inter fe fic opponit: non dominationem An, &feruos, fed retlorem & dues cognaret. in. Atque hinc iiitelligi poteft quale fit mixtum illud imperium quod dixi exciuili & henli, nempe vbi feruirus mifcetur cum aliqua perfonali libertate. Sic populis lcgimus arma ademta,imperatum ne ferri M M M M ij 6 44 DE IV RE BELLI quid haberent extra quam ad agriculturam, alios co- adtos fermonem & vita; genus mutate, iv. Sicut autem res quae fingulorum fueranf iure belli iis acquiruntur qui eos fibi fubijciunt,fic& res vniuerfitatis eorum Hunt qui fibi fubijciunt vniuerfi- tatem fi ipfi velint. Nam quod de deditis dixit Liuius, 'vbi omnia ei qui arm is plus potejldeditafunt, qua ex iis ha¬ bere victor, quibus muiBari eosvelit , ipfius ins atque arbi- trium eft; idem in bello folenni vidtis locum habet. Nam deditio fponte permittit. quod alioqui vis efl'et ereptura. Annibal in oratione ad milites apud Li- uium : quicquidRomani tot tnumpbis partum congeftum - quepojjident id omne noftrum cum ipfis dominisjuturum eft. Andochus apud eundem : quo vitto cum omnia qua ;/- lius fuijftent iure belli Seleuci jafla ftnt,exiftimare jueedi- tioms ejje. Ergo & incorporalia lura qua: vniuerfitatis fuerant fient vidtoris quatenus velit. Sic Albavi&a qua: AJbanorum iura fuerant fibi vindicarunc Ro¬ mani. Vnde lequitur omnino Iiberatos Theftalos obhgatione centum talentorum quam fummam cum ipfiThebanis deberent, Alexander MagnusTheba- rum dominus iadfus iure vidtoriae ipfis donauerat. .. Nam qui dominus eft perfonarum idem & rerum eft L. Quim fer- a T uitutc eft de & luris omms quod perloms competit. Qui pollide- eueniet d ad tur non poflidet fibi, nec in poteftate habet qui non dc eft fuae poteftatis. Imo etiam fi quis populo vidto ius ciuitansrelinquat,poreft quasdam quaeciuitatis fue¬ rant fibi fumere. In ipfius emm arbitno eft quern ve¬ in efie fui beneficij modum. Imitatus fuit fadtum Brutum'^ ^jexadriCaelardonato Dyrrachinis aere ahenoquod nefcio cui aduerfarum partium debuerant. Sed hie obijci poterat bellum Caftans non ex eoeflegenere Lib, in. Lib. itiir. Dionyf. ni. AC P A CIS , LIB. III. « 4 ; de quo ius hoc gentium conftitutum eft. ♦ Capvt IX. De poftliminio. I. Origo vocis pofilming. il. cguibui in locispuftliminium Jit. n i. Pojllmmio quadam renerti, quadam recipi. iv. Ius pofiliming effe in pate & in hello , & quid Ji nihil in pace dtElum Jifc ? V. Liber homo bello manente quandopojllimimt redent : Vi. turn reeipiat, qu,e non reap tat. * Vil. lura & in ipfum rejhtui. vm. Curqui Je dedunt ius pc filming non habeant. IX. Pop ulus quando pofiliming ius halt at. x. Jpua in his quipofilminto redeuntfint iuris c'milis. xi. Semi pofiliminio quomodo recipiantur , etiam transfitgs,: quomodo qui redemtt funt. x i. An(ubditipofiliminio recipiantur. xj i r. ylgros pcftlminto recipi. Xi v. Circa res mobiles quod difcrimen olim objeraatum. xv. JJpgd circa res mobiles hodie iuris ? xvi. gua res recipiantur ita vtpeftlmmij non egeant. xvii. Mutationes ex lege ciuih, quoad fubaitos Juos. xvi 11. Pojllmmium quornodo obfermtum intereos quihofiesnon erant : XI*X. Jpuando idhodieque locum haberepofiit. I c v T de his quae ex hoft ibus capiuh- tur, ita & de pofthminij iure nihil fer. me fani prodiderut hi qui retro adlis faeeulis iuris cognitionem profefti funr. Accuratius haec res a veteribus Romanis tra&ata eft,fed faepeconfufe nimis,itavc quae iuris gentium quaeque ciuilis Romani eflevel- MMMM iij Cicero Top. & ibidem Boetius. L poftliminij. §. i. D. de cape. L. poft'imi- niiim. § poft. liminio.ib. Polyb. HI. 64 * IVRE BELLI lentle&or nequiret diftinguere. Dc voce poftlitm- nij reijeienda Seruij fententia qui partem eiuspolfe- riorem produbtionem putat efte verbi fine fignifica- tu: fequendus Sequoia qui iunbtum docebat efte ver- bum a poft quod reditum notat & limine. Nam li¬ men & limes exitu & flexionis modo difFeriint,cum alioqui origine& primitiua notione idemfint, ficut materia & materies, pauus & pauo, contagio & con- tages,*cucumis & cucurtier , quanquam vfu feriore fabtum eft vt limen magis ad priuata, limes ad publi- ca referretur. Sic veteres eliminare dicebant e finibus eijeere & exfilium nominabant eliminium, 11. Eft ergo poftiiminium ius quod nafeiturex re¬ ditu in limen id eft fines publicos. Sic Pomponius reuerfum poftliminio ait qui intra praefidia noftra’efte coepit: Paulqs cum in fines noftros intrauerit. Sed ex parirate rationis confenfus gentium remeo per duxic, vcpoftiiminium locum haberet, ctiam fiquis homo, aut res eius generis in quo poftliminiumefte placue- rat pert^pailfetad amicos noftros, vt loquitur di&o loco Pompottius, aut vt Paulus exempli caufa expli- cat,ad regem focium vel amicum. Quibus in locis amici aut locij incclligcndi funt non fimpliciter qui- bufeu pax eft, led qui partes in bello caldem fequuji- tur: ad quos qui venerunt, vt Paulus loquitur, nomi¬ ne publico tuti efte incipiunt: Nihil enim intereft ho¬ mo aut res ad hosaut adluos peruenerit. Apudeos verb qui amici funt fed non earundem partium, bello captiftatum non mutant, mfiex (peciali pacto, quo - modoin fecundo federe ibto inter Romanos 6 c Car- thagimenfesconuenerat, vt qui a Carthaginienfibus capo a populisamicis Romanorum in portusRonia- AC P A C 1 S , L 1 B. 11 I. 647 nis fubditos veniffent in libcnatcm vindicari pofl'cnt; • . r . . . rr vtque Carthaginieniium amicis par ius diet, in. Vetus F^omanorum locutio receptos poftlimi- nio etiam homines liberos dicebat. Pojlliminio rece- ptum (ita enim legendum eft) G alius JElius in libropri- mo fignificationum qua ad ms pertinent y ait ejje eum qui li¬ ber e qua ciuitate in aliam ciuitatem abierat , m eandem ciui- tatem redit eo iure quod ccnjlitutum ejl depojluminiis. Item qui Jeruus a nobis in hoflium petejiaiem peruenit ,poftea ad nos redit in eius potefiaiem , emusanteajuit,mrepofihmwbj. Equi & mult & nauis eadem ratio ejtinpojlliminij receptu (ita tria base verba quae delenda cenfet vir incompara- bilis in Romani mris ftudib lacobus Cuiacius leui mutatione retineri pofte at brtror) qua ferui. qua genera rerum abhofiibus ad nos pofiummio reaeunt, eadem genera rerum a nobis adhojles redire poJJunt. Sed poftenores Ro¬ mani Iurifconfulti difcrete magis duas ftatuerunt fpe- ciespoftliminijvtaut nos reuertamur,autaliquidre- cipiamus. iv. Retinendum & ilfud Tryphonini., qui poftii- minij ius competere ait in bello autin pace: lenlu pau* lo alio quam £pio idem dixerat Ponrponius.* In pace poftliminium nifi aliter conuenerit eft -his qui non yirtute bellica fuperati, fed fato iuo deprehenfi hunt, Vt qui cum beilum fubito exarfit apud hoftes repe- riuntur. Aliis autem captiuisin pace poftliminium n-on eft,.nifi id pa£hs erat comprehenium , vt optime eu m Tryphonini locum emendat doctiflimus Petrus Faber,non improbante Cuiacio. nam hoc de fubiecta ratio & oppofitum membrum aperte euincunt. Pa- cemfecerat captiuis dimijjisjta enim ce>nuenerat.mopi\t Zo- liar as. Et Pomponius :Ji captiuus de quo in pacecautum leftus Pomp, L cum diur D. -e c?pt & poftiim. rcu: L in i elio L> eod tic. d. 1 . poftliminij. Sem, lib. 1. c. 7. Tom, it: 1. L. fi captiuus D. dceapt. t. liquidbel- io d. tit. . 648 DE IV RE BELLI fueratvt rediret ,fua voluntate apud bofies manfit, non efl eipojleapoflliniimum. Paulus:<57 in hello captu space demum facia refugit } pojUiminio redit ad eum aqu&prio'e hello ca- ptus erat:ft modo non conuenerit in pacevt captiui redderen- tur, Caufam curde his qui bellica virtute capti funt id placuerit ex Seruio hanc affert Tryphoninus, quia Jjem reuertendi ciuibus in virtute hellica fnagis quam in pace Tdomanieffe voluerunt 3 nimirum vt Liuius loquitur, ab antiquo minime indulgens in captiuos ciuitas. Sed hxc ratio Romanorum propria non potuit confti- tuereius gentium: potuit tamen inter caufas eftecur Romani illud ius ab aliis gentibus introdueftum & ipfi ample&erentur. Verior hasc eft ratio quod reges aut populiqui belium fufcipiu'nt credi volunt iuftashbi futile caufas cur id facerenc. Contra autem iniuriairr facere eos qui aduersu fe arma ferrenequod cum vtra- quepars credi vellet,nec tutum elfet pacem feruare cupientibus huic fe controucrfix interponere, nihil melius facere potuerunt populi pacati, quam vt id quod eueniflet pro iure acciperent:atque itacaptos in a£tu repugnandi liaberent quafi ex iufta caula ca- ptos. At de his qui bello exorto deprehenfi erant, dici idem non poterac. nam in illis nullum iniurias confi- lium fingi poterat. Tamen ad minuendas hoftium vires retineri eos manente belio non iniquum videba- tur : bello autem compohto nihil obtendi poterat quominus dimitterentur. Itaque confenh m in hoc eft vt tales in pace Temper libertatem obtinerent, vt confeftione partium innocentes: in calteros vero vt quifque vfurparet quod veliet credi ius efie, nih qua- tenus padta certi aliquid prasferiberet. Atque eandem ob caufam nec ferui nee res bello captas pace reddun- tuf AC 1 PACTS, LIB; III. 6 49 turnifi padisexpreffumid fit: quiavi&orcredivult ius fibi fuifie ifta quasrendi: cui contradiccre^ id vcro fueratbellaexbellisferere. Diximusdepace. Inbello redeunt poftliminio homines qui antequam caperen- • tur libenfuerant:recipiuntur ferui& alia quasdam. v. Liber homo itademum poftliminio reditfi hoc ammo ad fuos venerit vtcorum res fequeretur ,vt a Tryphonino proditumeft rnimirum quiavtquis fer- uus liber fiat .,fe debet vt ita dicam acquirere, quod non eft nifi volentis. Casterum an vi bellica receptus fit ab hoftibus an dolo profugerit, nihil refertvta Florentinonotatum eft. Tantundem erit fiabhofti¬ bus fponte fit traditus. vi. Liber autem homo, poftquam ad fuos rediit, non fe tantumTibi acquirit fed & res omnes quas ha- bucratapud populos pacatos, fiue corporales, fiucin- corporales .* Quia popyli pacati ficut fadum pro iure fecuti erant in capro,ira Sc in liberaro,vtfe asquos prasbeantvrriqueparti.Ergodominiumquod habue- rat in res eius is qui belli iure eum poflidebat non erat fine omni conditione: ceflare enim poterat ipfo inui- tOj fi captus qui fuerat ad fuos peruenlflet. Has ergo resficilleperdit,quomodohominem cuius erant ac- ceflio. Quid fi tamen alienaffet i’an qui titulum habet ab eo qui belli iure eo tempore erat dominus tutus erit gentium iure, an 6c haec recuperabuntur? Dehis loquorquas apud populum belli medium cxftabant. Diftinguendum videtur inter res qure eius funt gene¬ ris vt poftliminio redeant, 6c quas extra id genus funt, quod difcrirnen iam mox explicabimus , vt ilia vi- deantur alienata cum fuacaufa 6c fub conditione: ifta verb fimpliciter. Alienata autem inrelligo etiam qua: NNNN d. 1. in belto. §, manumit- tendo , & 1. poftliminij f. capriuus, DL • de capt. L. nihil D. Je cape. 1. cun* non redem- tum, C. de poftf. 6 5 o de I vre belli donata aut acceptilata funr. vii. At ficutad poftbminioredeuntemiuraredeunt* ita & iura in ipfum reftituuntur, ac pro eo habentur cilera'fnm- vt rypk° n * nus loquitur ac ft nunquam ille boftium licr D. de potitus flllflct. vin. Huic regula: de liberis hominibus exceptionem L.poftiiminiq hanc re&e afTcribit Pauius : Poftiiminio carent qui ar- d - tic * mis 'viflt hofiihu s fe dcderant , nimirum quia padtiones cum boftibus fadfoe valent iure gentium vt' alibi dicc- niDmTmdu- m us 3 nec aduerfuseas eft pofthminium. Vnde&in- «p t ° de duciarum tempore non efTe poftliminium redte a l, eos quid. Paulonotatum eft. At bos qui hoftibusdeduntur fi¬ ne vlla fcilicetpa&ione, poftiiminio reuertirefpon- dit Modcftinus. ix. Quod de ftngulis perfonis diximus idem & in populis locum babere ai bitror, vt qui liberi fuerunt fuam recipiant libertatem fi forte eos vis fociorutn eximat boftili imperio. A t fi ipfa muhitudoj qux ci- uitatem conftituerat, didoluca fit> vcrius ptito non eundem populum cenferi, ncc poftiiminio res refti- tuiipfo gentium iure, quia populus,vtnauis r paitium diffolutione pfetne intent , eo quod tota eiusnatura in ilia perpetua coniundfione confiftit. Non ergo qua’ fuerac Sagunti ciuitas eademexftititcum veteri- bus cul.toribus ea Cedes odtauo poftanno reftituta eft. neque Tbeba cum ram Thebani in feruitutem ab Alexandro veniffent. Hinc apparet quod Theftali Tbebams debuerant noncffeThebams poftiiminio reftitutum : idque duplici de caufa: turn quod nouus erat populus: turn quod Alexander quo tempore do- xnjnus erat boc ius alienare potuerat &. alienauerat: & quia crcditum non in eorum eft nuniero qua: poft- AC PACIS, LIB. III. 6i liminio redeunt. Ei quod de ciuitate diximus haud multum diffimile eft quod veteri illo Romano iure quo diflolubilia eranc coniugia, matrimonium non cenfebatur poftliminio reftitui ,^fed nouo confenfu redintegrari. x. Ec ex his quidem intelligi poteft quale ftt iure gentium poftliminium in libens homimbus. Csete- »rum iure ciuili idipfum ius quod eaattinet qua; intra ciuitatem agnntur, & adftringiadditis exceptionibus aut conditiotiibus Sc produci ad alia commoda po- teft. Sih* iure ciuili Romano de numero eorum qui poftliminio redeunt exemtifunttransfuga: :etiamfi lij familias in quos patri videtur falua eflfe debuifTe po- teftas ilia patria qua; propria erat Quiritium. Sed hoc ideo placuifte ait Paulus quia difciplina caftrorum an- tiquior fuit parentibus Romanis quam caritas libero- rum : cui congruit quod de Manlio ait Cicero fuo dolore fanciuifte eum miliraris imperij difciplinam., vt faluti pro/picerec ciuium qua intelligebatconti- neri fuam. Detrahit &: hoc aliquidde iure poftlimi- nij, quod legibus Atticis primum deinde Romanis conftitutum eft vt qui redemtus eft ab hoftibus re- demtori feruiat donee pretium reddiderit: Sed hoc ipfum fauore libertatis introdudum apparet ne ad- emta fpe recupera.ndae pecunia: multi in hoftium manu relinquerenmr. Et ilia ipfa feruitus ijfdem Ro¬ manis legibus multis modis mitigatur & poftrema lege Iuftiniani finitur operis quinquennij: morte quoque redemti ius repetend^e pccunia; exftinguitur: ficut Sc contrado inter redimentem Sc redemtum matrimonio remilTum cenfetur: Sc redemtae mulicris proftitutionc amittitor,mulraquealia iure Romano NNNN ij L. non vt 1. cum dux. $ t. D, dc capt. d. l.poftlinw- liium.J.tran*. fugx, & f. fi¬ lms quoque. Dc finibus I. C. de poltl. L. fi patreD. dc capt. L. II is qui fe, C. de poftl.l. foedilfimx eod. tit. 6s% DE IVRE BELLI infauorem redimentium & in pcenam proximorum quifuosnon redimuntconftitutafunt. Rurfumau- dum eft poftliminij ius lege ciuili eo quod non ea tantum qua? in pofi^jminio func iure gentium, fed res omnes, iura omnia perinde habentur, ac ft is qui re- dijt nunquam hoftium potitus eflet: Imo & qua: per vfucapionem aut liberationem ex bonis fubtratfta., velnonvtendo finira efTe videbantunadtionerefcif- Labhofubus foriareftituuntur. namin edi&o de maioribus in in- minio. poftt ’ te g rum reftituendis is comprehenditur qui in ho- L ^ ^ D ftiumeft poteftate. EthocquidemvenitexiureRo- quib.ex cauf" mano antiquo. A t lex Cornelia etiam haredibus con. roa.°i«. fyluit eorum qui capti apud hoftes deceftiflent: bona eorufn conferuans.perindc quafi qui non redit iam eo tempore quo captus eft decefliftet. Qua iura ciuilia ft tollas, haud dubi'e ftatim vt quis ab hoftibus captus :< eflet bona eiusfutura fuiftentoccupantium, quia qui apud hoftes eft pro nullo habetur.Quod ft qui captus fuerat rediret, nihil reciperet prxtcrca qua: iure gen- i.DiousD de lium jpoft lkn iniuin habent. Quod verb captiuorum jure fifei, i bona ftfco cedunt.ft ha^resnullusfit.exiurefpecialieft bona §. ap- ' *' ' . *■ . patet, b. de Romano. Vidimus, de his qui redeunt:videamus de jhis qua: recipiuntur. xi Inter hxc funt.primum ferui &ancillx etiam fte- pe alienati, etiam ab hofte manumifli: quia hoftium iure manumiflio obefle ciui noftro ferui domino non L inbello s _ potuit: vt benenotat Tryphoninus. Sedvt feruus re- mjmmiiun- eipjatur necefle eft vt aut reuera habeatur a vetere do- P . miiiOjaut haberi facile poftic. Quare cum in rebus aliis fufticiat easintra fines elfe perdudas, adpoftli- yk D ie minij ius in feruo id non eric fatis,nifi&cognofca- « P c. f tur. nam quiin vrbe Roma eftita vt lateat., nondum AC P A C 1$ , LIB. III. 653 receptus Paulo videtur. Ac ficuthac in parte a rebus inanimis diftat feruus, ita viciflim a libero homine in eo diftat, quodvt poftliminio recipiatur non requi- ricur vc ammo res noftras fequedivenerit. Id enimin eo requiritur qui fe recepturus eft,non in eo qui ab al- tero fie redpiedus 3 & vc Sabinus feripfit de jua qua ciui- t&te cuique conflituedijacultas libera eft, non de dominijiure. Non excepic ab hoc gentiu iureferuos transfugas lex Roniana. nam&in hisdominus priftinum iusreci- pit, vc Paulus nos docec: ne contrarium ius non cam ipfi iniuriolum fit, qui feruus Temper permanet quam domino damnolum. Generaliterde feruis quivirtute militum recuperantur dieftum eft ab Imperatoribus illud quod ad res omnes male a nonnullis rrahitur: Recent os cos non captos iudicare debemus militem no- ftrum defenforem eorum decet ejje , non dominum. Qui ab hoftibus redemti func ferui protinus Rosnano iure Bun tredimentis, fed dblato demum pretio poftlimi¬ nio recipi incelliguncur. Verum h^c fubtilius expli¬ cate iuris ciuilis interpretum eft. xa. Ilia quasftio magis ad nos pertinet, an &*populi quifubie&i alieno imperio fueruncin veterem eau- fam recidant: quod tra&ari poteft fi non is cuius irrr- perium fuerat, led fociorum aliquis eos hofti eripuif- fec. Puto hie idem dicendum quod in feruis, nifi fo- ciali federe aliter conuenent. xm. Inter res primum occurrunt agri, qui in poft¬ liminio funt. Verum eft } ait Pompomus, expuljis bojli- bus ex agrisquos ceperint dominia eorum adpriores dominos redire. Expulfi autem hoftes intelligi debent ex quo aperte eo accedere amplius non pofl'untvt alibi expli- cauimus. Sic agros ex Gothis & Vandalis recuperatos NNNNiij §. maDumit- tendo. d. 1. poftli- minium § fi vero leiuus. L. ab hofli- bus, C, dc poltl. L.fi captiups. §. verum eit, D. de capr. Nob, xxiyi: L. cum loca, D. de reli- giofls. L in tantum, De diuif. rcr. L flager-D. quib. mod. rlusfc.amitc. Reg. Conft. lib.x. tk. 19. P l * £. i.Sc 4 .D, de cape. 'am. 6f4 DE IVRS BELLI veterum poflfeflbrum hxredibus reddiderunt Iufti- niatius alijquc Imperatores. Quod de agris ius eft idem efle arbitror de omni iure quod folo adha:ret. Nam & loca captaabhoftibus qua: religiola vel fecra fuerant,fi ab hac calamitate fuerint liberata, quafi quodam poftliminio reuerfa priftino ftatui reftitui fcripfit Pomponius: & Marcianus cum poiiliminij iufe comparat ius illud quo folum a:dificio occupa- tum eo collapfo litcori redditur. Quare & vfumfru- dum agrirecepti reftitui dicendumerit adexcmplumi eius quod de agro inundato Pomponius refpondit. SicHifpanis lege cautum eft vccomitatus& alia: iu. rifdidiones ha:rediraria: poftliminio redeant, maio- res omnino,minores ft intra quadriennium a rece- ptione vindicentur, nifi quod arcembello amiffam & quomodocunque recuperatam rednendi ius rex habet. 4 xiv. De mobilibus generalis in comrarium rcgula eft, vt poftliminio non redcamifed in pra:dafintvt hasc opponit Labeo. Quare 6 c commercio parata, vbicunque reperiuntur, -manent eius qui emu: nec apud pacatos repertaaut intra fines perdu&avindi- candi ius eft veteri domino. Sed ab hac regula vide- musolim excepta qua: in bello vfum babent: quod ideo placuilTe gentibusvidetur vtrecuperandi fpesad ea comparanda alacriores homines redderet. Pluri- marumenim ciuitatum inftituta eo tempore ad reiji bellicam referebantur. quare facile in hoc confen- fum eft. VTum autem in bello ha:c habere cenfentur qua: modo ex Gallo ^Elio attulimus, fed qua: diftin- &ius expofita extant turn apudCiceronem in Topi- cis, cum apud Modeftinum : Naues fcilicctlongarao AC P ACTS, LIB; .11 L 655 que onerarix, non item luforiae, aut aduarix volu- ptatis caufa paratx: muli, led clitellarij: equi &equx, fed frxni patiences. Et hx res funt quas & legari rede voluerunt Romani & in prxftationesfamilix hercif- cundae venire, Arma & veftis vfum quidem in bello. habent, fed poftliminio non.redibant, quia minime fauorabiles erant qui in bello arma aut veftem amit- terent:imo id flagitij loco habebatur, vt paflimin hi- ftoriisapparet. Atquein hoe notanturarma ab equo diftare quod equus line culpa equitis proripere fe po- tuit. Et hoc quidem rerum mobilium dilcrimcnvi- detur vfum habuifTe ad Bo'etij vfque tempora. Is enina Ciceronis Topica explicans ita videtur de hoc iure Ioqui quafi quod ad eum diem vim fuam obtme- ret. xv. At pofterioribus temporibus,finon ante,lub- latavideturhxc differentia. Paffim enim traduntmo- runr perm res mobiles poftliminio non redire & id de nauibus conftitutum mulris in locisvidemus. xvi. Ex vero res quae intra prxftdia perdudx non- dum lunt, quanquam ab hoftibus occupatx, ideo poftliminij non egent,quiadominum nqndum mu tarunt ex gentium iure. Et qwx piratx aut larrones nobis eripuerunt non opus habent poftliminio. vt Vlpianus & Iauolenus refponderunt: quia ius gen¬ tium illis non concelhtvt iusdominij mutare poffent: quo innixi Athenienlesquas resipfis prxdones,prx- dombusPhilippus eripuerat, vt redditas aPhilippo, non vtdonatas volebant accipere. Iraque resabillis captae vbicunque reperiuntur vindican poffunt,nifi quod ex natural! iure alibi cenluimus ei qui fuo fumm pofteftionem rei adeptus eft tantum efte reddendum L id quod apud hoftesj D de leg. i. L item Labeo cum 1 feq. D. de fam. hc*£; Batt. in 1 fi quid bello, D de capr. Ang. & Salic, in 1 . ab hoftibus, C. de capt. Conft. Gall- lib. xx. tit. 13. art. 24. Con- ful. maris, c. 187. L. holies,Si 1 . lattones , D. decapt. l.poft liminium § a piratiseo. tit. Dcm' fth. dc Halonefo. 6 S 6 D*E IVRE BELLI quantum dominus ipfeadrem recupcrandamliben- ter impcnfurus fuerat. Lib.ixxr.tit. xvu. Poteft tarnen lege ciuili aliud conftitui: ficut *9- p-»- co- j C p- e Hifpanica naues a piratis captae eorum fiunt qui car.ad c. pec- O l 11 i catum, p.iie # eas eripiunc piratis: neque eniminiquum elt vtpriua- ,nn ‘ * tares publics vtilitaticedatjpr^fertim in tantarecu- perandi difficultate. Sed lex talis non obftabit exteris quominus res fuas vi^dicent. xviir. Illud magis mirandum quod teftantur Ro - rnanae leges poftliminij ius locum habuiffe non tan- turn inter hoftes, fed & inter Romanos & populos externos.* Sed alibi diximus reliquias has efte faeculi Nomadum, quo fenfum naturalis focietatis, quae eft inter homines, mores exfurdauerant. Iraque apud gentes,etiam quae bellum.publicum non gererent, eratquaedam belli inter priuatosquafi ipfismoribus indidti licentia. ac ne ea licentiaad interficiendosho¬ mines profiIiret,piacuitcapriuiratisiura inter eosin- troduci,cui conlequens fuitvc & poftliminio locus efletjaliter quam cum latronibus ac piratis. quia ilia visrem perducebat ad aequas pa&iones qux a latro¬ nibus & piratis contemni folent. Iuris dim contro- uerfi videtur fuifle an'qui apud.nos feruiunt expopu- lo federato Ci doraum reueniffent poftliminio re¬ deant. ita enim hanc quaeftionem proponit Cicero primo de Oratore. Et Gallus quidem ^Elius fic ait: Cum popults liberis & cum federate & cum regib us pojC to D°decapt" ^ iminium nobis ejl ita vti cum bojhbus. Contra Procuius: Non dubito quin federati & liberi nobis externi Jint : non inter nosatqueeos fofiliminium ejje Ego arbitror diftin- guendum inter federa, vt ft qua effent quae belli dun- ’ taxat public! componendi aut cauendi caufa cftcnt. inita AC P A CIS , LIB. III. e 5 y inita ea nec captiuitati in pofterum, nec poftliminio obftarent. at ft qua id continerent vt tuti client publi¬ co nomine qui ab his ad illos veniflent, vt tunc capti- uitate fublata cellaret &poftliminium. Et hoc mihi d.i poftiimi- indicare vidctur Pomponius cum ait, ft cumgenteali- n >J s - in P acei qua ncque amicitiam neque hofjitium ncque fed as amicitU caufa jail'urn habemus, hi bofies quidem nonfunt: quod au- tem &tc nofiro ad eosperuenit illorum fit, & liber homo nofier ab eis captus fieruus fit & eorumIdemque ejl fi ab illis ad nos ahquid perueniat. hoc quoque igiiur cafiu pefiliminium datum efi. Cum dixit fedus amieitias caufa, oftendit & alia efie pofle federa quibus nec hofpitij nec amicitfte ius infit. Proculus quoque eos a fe populos federatos intelligi qui amicitiam authofpitium tutum promi-„ fiftent, fatisfignificatcumfubijcit: Etenim quid inter nos atque eos pofihminij opus efi cum (y illi apud nos & li- bertatem fuam & dominium rerum fiuarum aque atque apudfe retineant & eadem nobis apud eos contingent? Qua. re quod apud Gall um ^EJium fequitur, qua nationes in ditione nofir a funt cum his poflliminium non efi, v tre&e legit Cuiacius, hoc additamento fupplendum erit, obCix.e.zj. nec cum his quibufcum fedus amicitiam caufa habe- mus. xix. Afnoftris temporibus non interChriftianos Bod.iib.i.«io tanturn, led & apud plerofque Mahumetiftas, ius vt lcp,c ' 7 ' captiuitatis extra bellum ita & poftliminij euanuit, fublata vtriufque neceflitate ob reftituxam vim eius cognationis quam inter homines natura efte voluit. Ha-bere tamen locum poterit vetus illud ius gentium, fi res fit cum gente tarn barbara vt fine indi&ione aut caufaomnes externos &res eorum hoftiliiertra&are proiurehabeat. Atque e.am in partem dum haecfcri- oooo . . » 6j8 DE IV RE BELLI bo iudicatum eft in fummo Auditorio Parifienf^coe- tus principe Nicolao Verdunio: bona qu^ Franco- rum ciuium fuerantab Algerienfibus, populo praeda- tionibus maritimis in omnesalios graftariFolico,capta belli iure mutaftaalommum: ac proinde cum recepta abaliis eftent, fadta eorumquirecepifTent. In eadem cognicione & hoc iudicatum eft quod modo diximus, naues hodie inter ea non cfle quae poftliminiofeci- piuncur. C A V V T X. Monica de his quae hunt in bello imufto. i. J>U0 fenju pudor vet are dicatttr quod lex permit tit r 11. Aptatum hoc ad ea qua iure Gentiumpermijja diximus. in.. Interna tniujluia tniuftam ejje quod ex hello tntujloft. IV. Jput bine, & quatenus ad rejfitutionem obligentur. V. Antes capta bello imufto reddenda ftnt ab eo qui cep it: Vi- An & ab eo qut detmet. Egenda mihi retro veftigia & eriphendabellum gerentibus pene omnia quae largitus videfi pofl'um, "amen largjitus fum.nam cum hanc iuris gentium par- , teftatus fum iuris efte ci eo quod impune fiant, partim enam quod iudicia coate yfij Si- kIu> It eiep mAeap mct/umi te £%'y>t.Deus metuens ne plane internet genus humanum dedit bominibus Jujhtiam dc Pudorem ornamenta ciuitatu & $d amicitiam colhgandam vincula: Si Piutarchus fimili modo dw vocat hoiKov aj & imwula* copulatlofephus Pudorem Sc ,/£qui~ tatem: Paulus quoque Iurifconfultusconiungitnatu- OOOO ij Opetibs*. Protagora. Ad inerudi- tum prjrfi- dcm. Lib. vi. Lib. xni. an- tiq. c. 19. L. adopciuus, D de rite, nupt, Off.i. DEIVRE BELLI rale ius & pudorem. Cicero autem inter iuftitiam & verecundiam ira finesjregitjVt iuftitiae partes ftatuat t»b.n.deira, non violate homines , verecundiam non offendere. c. 17. Cum eo quern ex Seneca adduximus verfu bene con- uenitdidhimeiufdemin feriptis philo fophicis.j^dtfz angmjla innocentia eft ad legem bonum ejje ? Quanto Utius cjftciorum patet quam iuris regula f quam mult a pietas, hu- manitaSy liberal it as, iuftitia,ftdes ex'gunt l qua omnia extra publicas tabulasfunt. Vbi videsius a iuftitiadiftingui, quia ius accipit id quod in iudiciis externis viget.Idem tib.». de id alibi explicat esregie exemplo iuris henlisifffer- Clem.c. 18, , A ■ ■ . 0 r n 1 riJ uos. / n mancipio cogitandum ejt , non quantum illud impu- ne pati pofftt } fed quantum tibi permittat aqui bonique na- tura , qua parcerc etiam cap nuts & pretio paratis iubet. Deinde: Cum inferuum omnia hceant } eftahquid quod in hominem licere commune iusanimantium vetet. quo in lo¬ co notanda iterumvocis licere diuerfa acCeptio,alte- ra exterior, altera interior. iin hb.nTi. 1! * Eundem habeefenfum illaMarcelli in Senatu Romana diftinCtio: non quidegofeccrim in dfquiftionem nsenit , quern quicquid in ho films feci ius belli defenclit , fed quid ifti pati debuerint ,ex amquo & bono fcilicet. Idem diferimen Ariftoteles innuitdifputans an iufta dicen- da fit quam ex bello oritur feruitus: oAa>« < hnc y cis uoi'fyf Jii csdfc ^»05 (6 ft rid 71 ? Ae- /.m ^«Agfai’^r8eat« 0 A m ¥ facin' rid) yts ^f^bd dv- fjuti Sixftctt Tf) rW mAi^cvv. Quidam reff icientcs tufli ahquid (nam & lex iuftum quid-eft) luftam efje aiuntfterui ~ tutem ex bello: at omninoiuftam eftenegant y quandoacci- derepoteft'utiniufta ftuerit bellandi caufta. Sic&ipfilurif- . confulti Romani, quod fampe ius captiuitatis vocant pr.D.de sapt. alibi iniuriam appellant & amquitati opponuntnaru- AC PA CIS, LIB. III. <$6i rah, & Seneca ferui nomen ex iniuria natum, id quod Epto. xxx.i. faepe accidit refpiciens. m. Primum ergo dicimus, fi belli caufa iniufta fit., etiamfi bellum folenni modofufceptumfie, iniuftos cfle interna iniuftitia omnesadtus qui inde nafeuntur: ita vt quifeientes tales a&us operantur aut ad eosco- cfperantur habendifint in eorum numero qui ad re- gnum ca^lefte fine pcenitentia peruenire non poifunt. ^ vi , Vera autem pcenitenwa, fi tempus & copia fuppetac, omnino requiritvt is qui damnum dedit fiue interfi- eiendo fiue res corrumpendo, fiue prasdas agendo, id ipfum refarciat. Ideo Deus negat grata libi effeieiu- nia eorum qui non iurecaptosdetinebant: & Nini- Ion. m. to, uitis rex indicens iuftirium pra^cipitvt rapinamanus vacuefaciant j nature dudtu agnofeens fine tali refti- tutione poenitentiam fidtam & inartemfore. Atque ira videmus fenfire non Iudaeos tantum-&Chriftia~ nos fed &*Mahumetiftas. iv. Ad-reftiturionem autem tenentur fecundum ea siiu.mvetbo quae gencraliter a nobis alibi ^xplicata funt belli au- mmto’&.i' dtores, fiue poteftatis iure^ fiue confilio, d6 his feiheet * omnibus quaz bellum confequi folent: etiam de info- litis, li quid tale iuflemntaut fuaferuntaut cumim. pedirc poffentnon impedierunt. Sic & duces tenen¬ tur dehis quae fuo dudhrfadta funt:& milites in foli- dum omnes qui ad adtum aliquem communem, puta Addc } ,' u] l 1 . . i. garis' § fid"a vrbis incendium,concurrerunt: in adtibus dnuduis D dcfums. pro damnoquifque cuius ip£e caufa vnica , aut cerce inter caufas fuit. v. Neque admittendamputcmexceptionemquam nonnulli adferuntde his qui aliisoperamnauant:fi , a k loco- modo in ipfis aliquid h^rreat culpas. Ad reftitutionem nam .o, OQOO iij Varq, lib. i. contra 111 c 9 . num.17. M°" lina difp. n8. §.vtycro. Lib. ix. Lib. vni. Vide fnpra tib.II.C.II. Vide fnpra lib.11. c.9. Lib, vr. C 5. 661 DE IVRE BELLI cnitn (Inc dolo culpa fufficit. Sunt qui videntur exi- ftimare res bello captas, etiam (i iufta belli caufa non adfuerit, reddendas non efle eo quod bellantes inter fe cum bellum inierunt ifta capientibus donafle in- telligantur. Sed nemo fuum ia&aretemere pradLumi- tur: & bellum per fe longe abeft a contratftuum na- tura. Vt vero pacati populicerci quid haberent quod fcquerentur, nec bello implicaretur inuiti, fpfficiebac introdudlio externi dequo ckximus dominij, quod cum interna obligatione reftitutionis poteft confi- ftere. Atque id illi ipfi auctores videntur ftatuerein iure captiuitatis perfonarum. Ideo Samnites apud Li- uium, reshojhum in prada captas qu# belli wre nojlra 'vi¬ de bantur remifimus. Videbanturait,quia iniuftum id bellum fueratvtiam anteagnouerant Samnites. Non diflimile eft quo*d ex contradtu fine dolo inito cui in- eft in^qualitaSj iure gentium nafeitur facultas qux- dam cogendi eum qui contraxir ad implenda pacta: nec eo tamen minus qui plus aequo dip ulatus eft rem ad aequalitatem reducere ex pfobi ac pij hommis ofB- cio tenetilr. vi. Sed & qui damnum ipfe non dedit } aut fine ora- ni culpa dedit, fed rem bello iniufto capram abalio penes fe habet, tenctur earn reddere, quia cur alter ea carere debeat nulla caufa ftft>eft naturaliter iufta; non confenfusipfius, non malum meritum,non compen* fatio. Non aliena ab hac re hiftoria eft apud Vale- rium Maximum : Populus > inquit, Romanes cury P. Claudius Camerinos duflu atque aufinciis Juts captos fiub hafla. mRiK'druit irK/ji/aclruM is-ms cLvI/ams fij 'fed riMPedti: an aquumfit obtantdlapeccata tamgraues Cl iniquas panas exigere ? ii. Quando autem iufta fit interfe&io (inde enim nobis incipicndum eft) in bello iufto, fecundum iu- fticiam internam., quando non fit ,ex iis intelligi po- teft AC P ACIS, LIB, IIL 66$ tcft quae capite primo huius libri a nobis explicata funt. Interfici enim aliquemcontingit ex propofito, aut citra propofitum. Ex propofito lufte interfici ne¬ mo poteft nifi aut in poena iuftam aut quatenus abf- queeo vitam&res noftras tueri non poflumusrquan- quam illud ipfum ob res cadusas hominem occidere, etiamfi a iuftitia ftrifte di£ta non abeat, a caritatis ta- men lege difcedit. Poena vero iufta vt fit opus eft vt ipfe qui interficitur deliquerit, & quidem tantum quod apud aequum iudicem mortis fupplicio poflit vindicari. quade re eo nunc minus difTeremus quia quicquid eius fciri oportet Tatis explicatum arbitra- mur capite de poenis. nr. Supra cum de fupplicibus ageremus (funt autem vt in pace ita & in bello fupplices) difcreuimus drv^i- jua. >&, dSiKtjfxA infortunium & .iniuriam. Gylippuseo quern ibi citare coepimus Diodori Siculi locoquaerit vtrain cla/Te Athenicnfes poni debeant,infortuna- torum aniniuftorum: & pro infortunatis habendos negat qui vitro nulla laceflid iniuriaSyracufanis bel- lum intuliflent: vnde infert cum fpontebellum fufcc- perintj ferenda quoque ab ipfis belli mala. Infortuna- torum exemplu funtilli qui non hoftili animoapud hoftesfunt,quales Athenienfes temporibus Mithri- daticis j de quibusfic loquitur Velleius Paterculus. Si quit hoc rebellandi tempts , quo Athene oppugnata a Sulla Jimtimputat Atbenienfibm^nimmm vert vetuftatifique igna, rus eft. adeo enim cert a Athenienftum in Romanosfidesfiuir, 'Vt Jem per & in omne re, quicquid ftnxera fide gerere tur id Romani Attica fieri pradicarent . Caterum turn opprefii Aditbridatis amis homines miferrima conditions cum ab immicis tencrentur, oppugnabantur ab am ids, & animos PPPP Vi&. de iure belli, n.56, & 4 S- ift. II. 666 DE IV PvE BELLI extra mania, corpora necejftati feruientes, intra muros ha - p?o Quintio. bebant. Nimirum , vt ait Cicero, omnes quorum in alterius manu vita pofita ej} y fapius cogitant quid pofit is, cuius in ditione acpotejlate funt, quam quid debeat facere. Atque hoc fecutus eft Iulianus in caufa Aquileienfium tefte Lib. xxi. Ammiano,qui cum paucorum fupplicium narrafler, adijcit: c Refidui omnes abierunt innoxij ,quos in certami - Lib, i. num rabiem necefiitas cgerat , non voluntas. AdThucy- didis locum deCorcyrenfium cp.ptiuis venditis vetus commentator : to tv dc d'&LuS( /uf' f-jcctybj.) Toil e«A Q *■&&>$ te xfi ■J'SA roil UM ytdf/Ao ohu'icar mAi/aoiw^. OJlendit cle- mentiam dignam Gracorum ingeniisi durum enim pojtpu- gnam captos occidere, feruos prafertm, qui non Jua volun- tate helium gerunt. Plataeenfes in didta oratione apud Ifocratem.-J yd ixjvros aiafujc cQiVTtf euifsis non volentes fed coaflt illis (Lacedamioniis) feruimmus. Idem de- Gnccis aliis .* alia minus. Venia digna qua non ah ignoranti- bus modo fed & ob ignorantiam fiunt: adt ft qua ab igna- rantibus admittantur y nec tamen per ignorantiam,fed tali animi morbo qui communes human# natur#fines excedat, non digna funtquibusignofcas. Locum fane egregium & vfus maximi integrum Efetine pofuiquia minus re&e verti ideoque nec Tatis intelligi folet. Michael Ephe- ' fius eum locum interpretans eius quod exfpe&ari non potuit exemplum ponit.,in eo qui fores aperiens patrem laefic, auc in loco lolitario iaculando leexer- cens alique vulnerauit.Eius quod prouideri potuit,fed fine dolo in eo qui iaculatus eft in via publica. Idem fcriptor nccdhtatis exemplu ponit in eo qui famejaut fiti adigiturvt quid faciat: perturbationum natura- lium, in amore ,dolorc, metu. Per ignorantiam fieri ait vbi fa yd) %n fvyr’Mfaa.v?* yr'iic&ai x$>, ragjs TV 9e£' ^ yb -bd dte'seim d/Aa/r^fAdrav e|) T?t 4 Qa/ady Gr^n/xlem -mVl v>lf (JM apelrf~ Kt) HJiKOlS 0V0(AGt.c&YIVCL[ Yjq VX. ’Qt T0l$ 7%,V[A non iniufluSy non injidiator. Difcri- mina hare ad argumentr north vlura he aptat Themi- rtius in Iaudibus Valenris Imperatoris: ydji Aat&pdt ^ eUitcujua. yja dfoapTnysc , yjq d'vuyr\u&’ yja yb /a*) to ? fhd- tujvqs '^Tro^/aSt-rt^iS (aaiSi to ‘ZyoysvrtA ’rdyt chcG-heis SbyjuZ'nx Ttts tpypi$ (SiCoj 014 * V yb TVS ’tans 71- /UCH&144 ciftes dv§r,s t4s T5 >d>yf\S 7 iu> l- wkjdsvLm yjj t 4 s djrsro tffi cWAan 3 xsd’T'ds yS'v 7xS SbxSUMTl K^JCTtU <\JZZV}CO'fdp / (gL4 1 /t^O KJtTfrCC^, rv« <5>' E / a€ ( M.'4*> tbk Je crr^HArjiTO^. Dfhnxijli inter initi~ riam&ttulpam gr infortunium. Ouanquam nec Platonis verba edifcis , nec Anfxoielnn trablas } ipJorum tamen placita fitBo exfequeris . A£o« emm panpana dignos exijhmajli qui ab initio bellum fuaferant, & am pojiea abrepti funtarnio- rum impetUy & qui fuccubuerunt ei quiiam rerum potirivi. debatur. Sed illos damnafh, hos cafljgafHypoflremos mife~ ratus es. Sic apud Idfephum Titus vnum criniinis du- P P P P iij Lib, y, belli lud. < 570 . DE I V RE BELLI eem punic tppt/; rcipfa, multitiidinem /xe^t ?$- yujfola verborum increpatione. Mera infortuma nec pcenam merentur, ncc ad reftitutionem damni obli- ganc. Iniuftre adiones ac^vtrumque. Culpa media vt re&itutioni obnoxiaeft,ita poenam fape non mere- durpraefertim capitalem. v. Quod monet Themiftius diftinguendosqui au- dorcs belli fuerunt ab his qui alios ducentes fecuti funt, eius paffim exempla in hiftoriis exftant. Valerius Lib. xiYr. Leuinus narrante Liuio , Agrigenio capto , qui capita re¬ rum er ant y virpis cafos jtcun percujfit: cater os pradamque 'V'endidit. Idem alibi Atella Calafiaque in deditionem ac¬ ceptor. ibi quoque in eosqui capita rerum erant, animaduer- fium. Rurfum alibi; Quondam defieflioms audlores merit as pcenas a Dijs immortalibus £7* d 'vobis babent P. C. quid placet de innoxia multitudme fieriTandem ipnotum eft illis & ciuitas data. Laudatur apud Euripidem Eteoclus Argiuus quia Gulp am fierebatfiemper illo iudice Reusipfie: non vrbs,patria y qua pafiim mali . ReStoris ergo fujiinetcalumniam. vi. , Sed in ipfis quoque belli audoribusdiftinguen- vift. de jure da? cauCx: funt enim qu^dam non iuftae quidem fed beLi,n.59. t amen tales vt non improbis po/hnt imponere. Sa- ckm c 7° pi ens Seneca?, bofies dimittet faluos , aliquando etiam lau- datos,fi bonefiis caufis profide,pro federe,pro libertate in bel- Lib.vii. lumaccintti fint. Apud Liuium petunt erroriveniam Caprices quod fuerint auxilio conf%nguineisPhocen- hbus. Chalcidenfibus Sc aliis qui ex federe Antio- App.syr. chum iuuerant data a Romanis venia. Cicero de offi- ciis primo conferuandos eos dicit qui non crudeles in : hcJlQ } non immanes fuerunt: turn bella quibus impe- AC P A CIS , 1 /KB.! MI. *71 rij gloria propofita eft, minus accrbc gerenda djfeoSfi-; uerus apud Herodianum: Cum helium aduerjus Nigrum Life. m. gefiimus non ita fanejpeciojas inimiciiiarum caufas. habeba- mus. nam pofttum in medio principatum atque adhucin dip, ceptationc r verfantem pari amhitu vterque noftrum ad fie trahehat. Saspe habec locum quod de b.ello Casfaris Pompeij eft apud Ciceronem: Erat obfeuritasquadam: cic. E P ift. ad eras cert amen inter clarifiimos duces : multi duhitabant quid optimum efjet. Etquod idem alibi : etfta.Iiqua culpa tene- Pr „ L ; gario murerrons humaniftfcelere certe liberati Jumus. Quod de bellis ciuilibus Brutus feripferar putem non male ad pleraque bella alia referri pofle: acrius ejje prohibenda, • ‘i ;v quaminfuperatosiracundiamexcrcendam. j vii. Etiam vbi iuftitia hoc non exigit, fepe tatnen conuenit bonitati, conuenit modeftitc, conuenit ani- mo excelfo. Ignofcendo auxijje populi Romani magnitu- dinem ait Salluftius. Taciti cFl: quantaperuicaciamho- Aon.xii. jiem, tanta beneficentia aduerfus fkpplices vtendum: At Se¬ neca: Ferarum, nec generofarum quidem permordcre & njrgere abieflos. Elephante's leonefque tranjeunt quaimpw- De clem.*, brunt. Eft in earn rem infignis locus in libro quarto ad cap s> Herennium: Bene maiores nojlri hoc comparaueruntyVt neminem regem quern armis ccpiffent vitaprmarent. Quid itaf quia , quam nobis facultatemfortuna dedijjet, imquum erat in eorumfupplicioconfumere.quos eademfortunapaulo ante in amplifiimo Jlatu collocarat. Quid quod exercitum # contra duxit t dejino meminiffe. Quid ita ? Quianjinfiords eft , qui de vibloria centendant , eot hojlesputare: qui vncli ftunty eos homines iudicarey vtpoftitbdlumfortitude mmue- re,pacem humanitas augere. Anile, ft vicijje;, num idemfe- cijfet ? Quidigiturei parcis iquia talem jlultitiam content* nm 3 non imitari tonfueui. SideJ^qmanis liocaccipias. Vide Plut. Paula mi- Ho. C 7 1 DE IV RE BELLI (iflcertum enim hoc, cum & pcregrinis & fi&is argu¬ ments vtatur is fcriptor)aduerfafronte pugnatCum eoquod habemus in panegyrico qui di&useftCon- ftantino Conftancij filio : Cautior licet jit qui deutnflos habet per veniam perdueldes fortior tamen eft qui cal cat ira- tos. Renouafti Imperator veteran illam Romani Imperij fiduciam qui de captis hoftium ducibus vindiflam mortefu¬ me bat. Tunc enim captiui reges cum d portis vfque adforum triumphantium currus honejtaftent fimulaique in Capita » hum cHrmnifilere cxperat I mpcrator, abreptiin carcerem necabantur. vnuspro fe ipfo r Paulo qui fedentemfe accepe- rat deprecante (lege: vnus Per fern ipfo Paulo qui dedentem fe acceperat deprecante) legem illius feueritatis euaftt: cateri in vinculis luce priuati alijs regibus dedere document urn, vt mallent amicitiam colere Romanorum quam exafperare in- ftitiam. Sed & hie nimis laxe. Dicitquidemlofephus idem de feueritate Romanorum in hiftoriainterfedi Simonis Barjora?: fed de ducibus loquitur qualisPon¬ tius Samnis, non de bisquibus regium eflet nomen. Verbotum lenfus Latine fic habet, Finis triumphierat poftquam ad Capitohum louts berantibus infuper ipfum cufto- dibus.JTam eo in loco mos eft Roman’s fupplicium fumere de damnatis ob noxas capitales. Hie vbi vitam finifffe nuntia- tus eftyfecutaftunt faufta omina , deindefacriftcia. De duci - bus paflim exempla exftant: de regibus aliqua vc de Ariftonicojlugurchaj Artabafdo :fed tamen prsecer Perfea Syphax, Gentius, Iuba tale fuppliciumeuafe- func, vt appareat & belli caufas &c gerendi m odum AC P A C I S , L I B. 11 I. 6yi fpe&ata a Romanis quos tamen asquo afperiores in Victoria faiflc Cicero atque alij agnofcunt. Hoftis ergo qui non id quod human as leges permittunt, fed quod fui eft officij , quod fas & plum eft volet refpi- cere,parcer etiam hoftili languini: neminique mor¬ tem irrogabit nifi quo mortem mortiue fimilequid euitec, aut ob peccata perfonas propria quas ad capita- lem menfuram deuenerint: Et tamen quibufdam id meritis aut omnem aut mortis pcenam condonabit, fiue humanitatis intuitu liue ob alias probabiles cau - fas. viu. De nece autem eorum qui cafu non deftinato occiduntur, tenendum quod fupra diximus,fi non iu- fticias, mifericordi^ tamen efte nonnifimagnis&ad muitorum falutem peruenturis caufis tale quid ag- gredi vnde innocentibus iniminere pernities poffit. Idem nobifeum fenfit Polybius qui libro v. lie loqui¬ tur, X yd 67 t 'Zxrrud&ai £ii aQcwojjgo tvic ocyvoljuoat m- te/ueiv T»t4 etyaQoid ^uemSeaij ypuipTtisAom otSi orwauuLiptiv -ret /AtfSiv dSx^wu'm to Haiw- Kon * De in ii. cap. 9, Vift. de iure belli, n. 3S. Vita Camilli. Lib. i. Oftauia. Lib. v. 6 74 DE IV RE BELLI dianitidas vellet occidi ob proprium ipfaram crimen, excepit virgines intabtas. Imo cum Niniuitis ob gra- uiflima peccara internecionem feuere admodummi- natus eftet, recrahi fe paflus eft miferatione lhultorum millium eips jetatisquas honefti Sc inhonefti diferi- mina ignorarec. Cui fimilis eft apud Senecam fenten- tia: Numquis irafcitur pueris , quorum at as nondum nouit nntm difcnmtnafSi hxc Deus fecit ac ftatuit, qui quof- uis homines cuiufcunque fexus aut actatis line vlla caufa non iniuftepoteft occidere ,vtpotevita^dator ac dominus, quid homines facere aequum eft quibus ille nullum iustribuit in homines, quod non adho- minum falutem ac focietatem conferuandam eflet neceffarium? Accedit primum depuerisiudicium eo- rum populorum ac temporum quibus fas maxime va- luit. Arma habemus (ait apud Liuium Camillus) non aduerfus earn atatem cui etiam cap t is rvrbibus parciturtfed aduerfus armatos, Addit hoc efte inter belli iura , natu- ralia fcilice c. Plutarchus de eadem reagens : Sunt in¬ quit, aj)ud bonos ettam belli quadam leges. Vbinotaillud apud bonos, vt hoc ius ab eo quod in monbus Sc im- punitate pofitum eft diferimines. Sic'-Florusnegat ali- ter fieri potuiffe falua integritate. Quod autem in pueris rationis vfum’non adeptis temper, id in femi- nis plerunque obtinet, id eft nift aliquid peculiariter vindicandum admiferint, aut virilia officia Sc ipfae vfurpent. Eft enim, vt Statiusloquitur y fcxus ruths in- fciufqueferrt.Ncioni hoftem vocanu Obtauiam in tra- goedia repopit praftebbus - Femina hoc nomen capit ? Alexander apud Curtium. Cum captiuis feminisgere- re helium nonjoleo: drmatus jit oportet quern oderim. AC P A C I S, L 1 B. I I I. C71 X. Idem ftatuendumvnitierfaliter demaribus quo- . II I 11 ■ A VlCt. “• 1°*®* rum vitat genus ab armis abhorret. lure belli marmatos Lib.«vm. 'repugnantefque cades vt ait Liuius, id eft eo iure quod naturse congruit. Sic Iofephus at quum ait vt in pugna Ant. m. c.j, pcenas dent quiarma ceperunt, infontibus non no- Liu - ,ibT * cendum. Camillus Veijs expugnatis edixit } vt abin- ermi abftineretur.In hac clalfe primum ponendi funt hi qui facra curant. nam vt hi ab armis abftinerent mos ab antique fuit gentium omnium: atque ideo viciflim vi in lllos temperabatur. Sic Philifthati hoftes Tudatorum non nocebanteollegioProphetaruquod eratGabas vtviderc eft i. Sam.x.j.&io, Etficadalium locum vbi fimile erat collegium tanquam lepolitum ab omni armorum iniuria cum Samuele confugit Da- uid i. Sam. xix. lS. Sacerdotibus mcrito hac in parte atquantur qui vita; genus fimile clegerunt.,vtmona- chi & conuerfi id eft poenitetes, quibus proinde atque vt facerdotibuspai d volunr canones*naturalem atqui* c.» detreug. tatem fecuti. Addas his merito eosqui ftudijslitera- &p * ce “ rum honeftis& humano generivtilibus operam na- uant. Deinde agricolas quos & canones afferibunr. xi. Diodorus Siculusde Indis cum laude refert yd ol Trote/uoiwris fijfyu '^rsk.'nh'Hsnr d tvs 'Ztid rlw yicufylut oiftcx iucnv , cos vjipws cL7rJ\/JTuy Inpralits quidem hoftes alij alios interft- ciunt: at agricolas rclinqmnt intaclos tanquam in commu¬ ne rutiles . De Belifario Suidas: $ tvs Toprw- TV (pQ-tfol Tt w rtZr&wta. ipgriTVjUifr (itcLcditucLj /ifyo eeoivs S?wL>T%i BeAicufty 'nriyrxtv. agricolts ita parcebat } ac tantam pro illis ctlram gerebat vt eodticenulli vnquam eomm vis illatafuerit. QSSSii Ad Bonif. Ipift I. si. Reg. vi. n. t. ie fcenef. sap. 18. 6 1 6 D E IVRE BELLI xir. Addit canon mcrcaeores, quod non tantum dc his qui temporariam in hoftico moram agitantintel- iigendum eft,fed & de fubditisperpetuis: nam Cho¬ rum vita ab armis aUena eft: ac fub hoc nomine con¬ tinents fimul alij opifices & artifices quorum quas- ftus pacem amat, non bellum. xiii. Vt ad eosveniamus qui arma gefteruntjam ante retulimus didum Pyrrhi apud Senecam.qui ve- tari nos ait pudore id eft sequi refpedu ne capto vitam adimamus. Similem Alexandri f'ententiamattulimus qua: cum feminis coniungit captiuos. Accedatillud Auguftini: Hoflem pugnantem necejlitaspenmat, non vo¬ luntas : Sicut beHanti & rejtjienti 'violentia redditur , it a vi- Ho vel capto mijericordia iam debetur , maxime in quo pacts perturbatio nontimetur. ProphetaElifaeus regem Sama¬ ria: fic alloquitur: An quos captiuos abduceresgladio tuo & arcu tuo easinterimeres f Apud Euripidem in Hera- clidis quaerenti mintio, Hojlem perimere vejlra lex ergo vetat f refpondet chorus, Quern Mars reliquit pralio fuperjiitem. ibidem Euryftheus captiuus: Qua me necabunt non erunt pur a manus. Parcere captiuis iubet boni & a:qui natura, vt in phi- lofophicis fcriptis dieentem Senecam non diu eft eum audiuimus. Et laudari in hiftoriis eos videmus qui cum nirnia captiuorum multitudo oneri autpe- riculo efle poffet , dimittere omnes quam occidere maluerunt. xiv. Eafdem ob caufas vitam faluam pacifcentium, , hue inpradio, fiue in obfidione non repudianda de- ditio. In cTbfdlis oppidis obferuatuni id Romanis AC PA CIS, LIB. III. c 17 an tequam murum aries percufTifTer. Caefar Aduaticis Lib.n.debei. denuntiat fe eorum ciuitatem conferuaturu, fi priuf- lo GaIllC0 - quam aries murum attigiftet, fe dedidiffent. quimos nunc quoque obtinetin locis infirmis antequam ma¬ chine igniariae explodantur: in munitioribus,ante¬ quam in mcenia impetus fiat. Ac Cicero non tam Qff i quid fiat quam quid natura aaquum fit r|fpicicns fic ea de re pronuntiat. Et cum ijs quosvideuiceris confulen- dum eft, turn ij qui armis p ofitis ad mperatorum jidem con -- fugjunt, quamuis murum aries percuffent y recipiendk- xv. Eadem aequitas iubet parci his qui fine conditio- nibus fie vi&ori permittunt aut fupplices fiunt. Truci-, dare deditosfauum cenfenteTacito. Salluftiusfimiliter BcToYug. de Campfanis qui fe Mario dediderant* cum puberes interfeftos narraffet, addit facinus fuifte contra ius Lib.i.derep. belli, naturale fcilicet. Idem alibi: non armatos neque in praho belli lure fed fupplices inter feci os. Et Liuio vtiarp. diximus mre belli in armatos repugn ant efque cades. „ xvi. Aduerfus hxc arquitatis ac luris naturalispr^- cepta exceptiones adferri folentminime iuflx 5 nem- pe fi talio exigatur, fi tertore opus fit,fi pertinacius re- ftitum fit. Atqui hxc non fufficcre ad iuftam cx- dem facile intelliget qui eorum meminerit quas de iuftis occidendi caufis fupra funt prodita. A eaptiuis & deditis aut dedere fe cupientibus periculum non eft: vt ergo iufte occidantur opottet crimen antece- dat,& quidem tale quod asquus iudex morte vindi- candumcenferet. Atque itavidemusinrerduminca- 4 pros aut deditos famitum, aut deditionem fub vita: padlo non acceptam, fi quide-iniuftitia belli conuidli tamen in armis perftidflent, fi immambus conuitiis famam hoftis laceraflent, fi fidem violaffent, aut Q.QSlQj') * 678 DE IVRE BELLI aliud gentium ius vt legatorum, ft transfuga: eflent. Ac talionem natura non admitcit nifi in ipfos qui de- liquerunt: neque fufficit quod hoftium vnum quafi corpus fi&ione quadam intclligatur, vt ex iispoteft inteiligi quas de poenarum communicatione fupraa nobis trabtata Tunc. Vtilitas etiam qua; ex terrore in pofterumjpcratur ad ius dandum cadis non perci- net;fed uiubfit ius^poteft inter caufas efteobquas ius non remittatur. Obftinatius autem ftudium in fuas partes, fi modo caufa earum non fit omnino in- Eib.y.Goth. honefta,fupplicium non meretur^tBelifario apud Procopium fignificant Neapolitani: aut fi quaeius pcena eft, non debet ad mortem peruenire: neque enim id ftatuerct asquus iudex. Alexander cum in op- pido quodamquod acrius reftiterat puberes omnes Polish, lib. iuftiftet interfici,vifus eft Indis bellare latronum mo. jc: eamque famam reueritus Rex vibtoria clemendus vti cocpic. Multo vero minus cxdcm iuftam facie do¬ lor ex accepta clade, ficut Achilla m, ./£neam, Ale- xandrum amicis fuis fanguine captorum aut Ce de- ‘ dentium parentaffe legimus. x v ir. Seel & vbi deli&a funt talia vt morte digna vi¬ deo poffint, mifericordias erit ob multitudinem eo- rum aliquid decedere de fummo iure: cuius clemen- Deut.xx.io. tias aubtorem ipfum habemus Deum qui Cananasis eorumque vicinis populis longe flagitioftftimis pa- cem ofterri voluic quas vitam ipfis fub tributaria con- n.de tra, ^j t i one concederet. Pertinet hue Senecas dibtum : In cap.io. fngulos Jeueritas imperatons dejlringitur: at necejjaria ejl njen'ta 3 ubitotusdefruit exercitus. Quidtellittram fapien- tist Turbapeccantum. Et Lucani iliud: Totfimul infejlo tuuenes occumbere lets AC P AC IS, LIB. Ill, $ ape fames, pelagiquefuror fubitaque ruinx, zs4ut cceli terrxque lues , ant bellica eludes, Nunquam poena fnit. Ne nimium multi poenam fubirent ,fortitio comparataef, inquit Cicero. xvm. De obfidibus quid ex iure nature ftatuen- dum fit accipi poteft ex iisqua? in fuperioribus dida a nobis bunt. Olim cum vulgocrederetur quifquein vitam fuam id iuris habere quod in res alias qua? in pro- prietatem veniunt,atquc id ius confenfu aut tacito aut exprefTo afingulisperuenifreadciuitatem,minus mirandum eft li obftdes priuatim innoxios obpecca- tumciuitatis morte affedos legamusfiue tanquam ex fuo peculiari confenfu fiue tanquam ex publico cui 6t fuus includeretur. At poftquam verior fapien- tia nos docuit dominium in vitam Deo exceptunq fe- quiturvt folo confenfu nemo ius cuiquamdarepof- fitin vitam aut fuam aut ciuisfui. AtqueideoNarfeti bono duci atroxvifumde innoxiis obfidibus fuppli- cium fumere narrat Agathius:de aliisalif. Quod au- tem ex recetioribus Iurifconfultis non ignobiles,con- uentiones tales valere dicunt ft moribus firmentur, accipio^ ft ius vocant folam impunitatem qua?in hoc argumento fa?pe venit fub tali nomine: fin a peccato immunes putantqui ex conuentione fola vitam adi- munt alicui ,vereor ne &fallantur ipfi &periculofa audoritate alios fallant. Plane ft qui obfes venit eft aut ante fuitin numem grauiter delinquentium , auc poftea fidem a fe datam in re magna fefellit, fieri po¬ teft vt fupplicium iniuria vacet. At Clcelia? qua? non fua fponte fed ciuitatis iuffu obfes venerat e cum tra- natoTyberi dfugiftet,apud regemEthrufcum non Pro Clueiit, Vift. de iure belli, n. 45, Lib. i. Menoch arb. q.7. <58o DE IVRE BELLI Lib. ti, tuta foium fed & honorata virtus fuit,qua; Liuij in hac re enarranda verba funt. xrx. Iliud adhuc addendum eft omnes'commiffio- ncs qua: ad ius confequendum aut beiium finiendum nullius funt vfus, fed meram habent virium oftenta- tionem propofitam, & cum officio Chriftiani homi- nis Sc cum ipfa humanitate pugnare. Itaque ferio haze vetarc debent redores, inutiliter fufi fanguinis ratio- nem ei reddituri, cuius vice gladium geftant. Capvt XII. Temperamentum circa vaftationem Sc fimilia. G)u& V4flat is ittflafit & quote trn : Abjimendum a vaftationefires nobisfiuclucfijit& extra boflis potejlatem : Si rnagna fit ffes celeris viclorU: Si hofiis hah eat aliunde quo fifuflentet : Si rets ipfa ad helium fouendum nullius fit vfus. Hoc maxime locum habsre in bis qua facra funt aut facris accedunt : Item religions: Vtilitates qua ex tali moderatione fiquiwtur annotate. Es alterius vt perdere quis fine iniuria poflit horum trium vnum antecedat neceffeeft: autnecefti- tas tabs quas in primi dominij in- ftitutione excepta debeat intelli- ' J gi, vtfi quis tertij gladiu quo vfu- rus fit furiofus pericul'i fui euitandi caufa in amnem proijciat, quo ipfo tamencafu manere obligations damni i. ii. III. . ‘ IV. V. VI. VII. VIII. I. AG ‘PACIS, LIB. III. 68i damn! refarciendi ex veriore fententia alibi diximus, autdebitum aliquod procedens ex inajqualitate, nu- mirumvt res perdita imputeturinillud debituquafi percepta: alioqui enim ius non effet: aur meritum ali¬ quod malum cui poena talis par fir aut cuius menfu- ram poena non excedat: nam vt rede notat fani iudi- dj Theologus vc propter pecora abada aur domos aliquasincenfas totum regnum vaftetur aequitasnon- fert:quod & Polybius fadir,qui in bellonon in infini¬ tum vult vagari poenam, fed vfque eo vt delida xquo modo expicntur. Et hx quide caufat 5c intra hosdun- taxac fines fadunt vt abfitiniuria. Caterum nifi caufa vtilitatis Tuadeat ftultum fit nullo fuo bono nocere alteri : Ideo qui fapiunt vtilitatibus moueri folent quarfi pratcipua eft ilia, quam annotauit Onefander: rtcvSl 'ffJ mAtfMOiv q>Q{per& n&iem ^ rsusira' yb WtijuctTCiiv xdl >c^/i 7 rav evtijcL /xtici mAifatv 06w"b vSiHfatyvfiiS'g )iv ox-^cTEiy. non patiebatur aut domu , aut villam dirui,aut arboremfrugife- raexfeindi. Exftat & lexPlatonis deRepubiica quinco, jjJi'tt ydou Ajuhj^ olxactv i{A.7na&gflvctf. ne terra vafletur, ne domus incendantur. Multo vero magis hoc locum habebit poft plenamvidoriam. Corinthumexcifam off. t. non probgt Cicero , vbi tamen foede tra&ati erant Romanorum legati: idemque alibi horrificum, nefa- riurmomniimbutum odio dicitbellum, quodparie- tibus, tedis, columnis ,'poftibus fit. Agamemnon Troadibus. a pud Senecam : Equidem fatefeor (pace dixijfe hoc tua AC P A C I S , L I B. III. 6 %) Argira tellus liceat } afifitgi Pbrygas , Vincique mini, mere a quart folo , Etiam arguififiem. Sane docet nos facra hiftoria vrbes quafdam a Deo * r °^ c *'; n , damnatas excidio: etiam contra legem illam genera- lem arbores Moabitarum iufTas exicindi. Verum non fa&um id odip hoftili,fed in iuftamdeteftationem facinorum qua: aut publice erant cognita , aut Deo iudice tanti arftimata. Hi. Secundo eueniet quod diximus etiam in dubia agri pofleflione, fi magna fpes fit celeris vi&orix, cu¬ ius premium & ager & fructus futurifint. Sic Ale¬ xander Magnus milites, narrante luftino, apopula- tione Afia:prohibu it ,parcendum Juis rebus prafarus nec L,b * K * perdenda ea qua poffeffuri venerant. Sic Quintius Philip- 1 '-rl rr V * r i i j • V Vita Huai*, po T heflaliam tranlcurrente populabunda manu, lpie hortatus eft milites, vt Plutarchus loquitur, iter faccre ranquam per conceftam & ipforum iam facftam rc- gionem. CrcefusCyro fuadens ne Lydiampopulan- militi daret: non meam inquit i irbem , non res me as Herod. UM,; diripies: nihil enim ad me iam iflapertinent: tua fiunt: tua illi perdent. A liter quifaciunt ineosnon male quadrant ilia Iocaftje ad Polynicem verba Thebaidibus Seneca:: Petendo patriam perdu : net fiat tua Vii ejje nullam. quin tua caufie meet Ipfium hoc,quod armis 'vertis infieftis fiolum, J egetefique adufiasfilernis & totosfiugam Edisper agros. Nemofic njafiatfiua : m Qua corripi igne, qua metigladio tubes, Aliena credu. m A tque hoc nomine Alexander Ifius culpat Philippum libro Polybij xvn. cuius veroa Latine huncin ino- RRRR ij Lib. xxiu. Lib. 684 DE IVRE BELLI dum vertit Liuius: In bello non congredi ( Philippum) acjuo campo } neque coUatKjfcnis dimkare,fed refugientem incendere ac dinpere vrbes & 'Vincent ium premia 'Viclum corrumpere. At non fc ant 1 quos Macedonum Reges r Jed acie bcllare joiitos } njrbibus pan ere quantum pcjjent, quo opulentius imperium baberent. Nam de quorumpojjejjione dimicetur tollentem nihil fbiprater bellum r/iinquere, quod conjilium ejjc ? iv. Tertio idem fiet fi hoftis habere pofiit aliunde quo fe fuftentet: puta fi mare,fi fines alij pateant. Ar- chidamas apud Thucydidem in oratione qua Lace- dasmonios fiios a bello in Athenienfes dehortatur, quterit quas belli gerendi fpes habeanc -.an forte quod nnlitum copia valeanc fperent Atticum agrum a fc facile pofle vaftari: atqui, inquit } habent illi & terras alias fua;ditionis(Thraciam &Ioniamintelligens)& itsaritimisadue&ionibusadipifci poflunt ea quorum indigenr. Tali ergo ffatu optimum faftu vt agricul¬ ture etiam in ipfo coiJimitio tura maneat: quod fub tributo vtrique parti pneflandofa&umdiu inBelgP cogermanico bello nuper vidimus. Eftque id con- ientaneum mori veterilndorum , apud quosvt Dio¬ dorus Siculus loquitur,^ yu*>fy*vhj>olv kerb Aw io»jul- yuv oi TrKvKno} ytcipytuoTti cdtTrzLj oLjAhrfst Ad mSdmv un AgricoU intacli Junt acvchit Jacrojanch } mo prope cajlra & agmina cpusjaciunt fepoftt d periculo. Ad- dlt, fey A- cd'rim},t/jUiioL'mi 1 ifA 7 rv&.£vmv im jAojiiu agros neq, want neque exjewdunt arbo- res. Inter Cyrum quoque & Aflyrmm conuemfieait Xengphon vtcum agricoltspax ejjet, cum armatis bellum. Sic Timorheus partem agri maxime frugiferamelo- eabat colonis, vtPolytenusnarrat: Imo quod Arifio- II. c.i. detreug. C. quae ics pign. AC P A C!l SJ, LIB. IJII. 685 teles addit ipfos etiam fru&us vendebat hoftibus, & occon. ex ea pecunia ftipendium prabebat militi:quodaVi- riato etiam fa&um in Hifpania teftis eft Apj$ianus: Idque quod ipfum in eo quod diximus Belgicoger- maniar bello fumma cum ratione & vtilitate fieri vidi¬ mus, exterismirantibus. Hos mores humanitatis ma- giftri canones Chriftianisomnibus, vt maioremce¬ teris humanitatem debentibus ac profitentibus,imi- tandos proponunt, ideoque non agricolas tantum led & animalia quibus arant, & femina qua: ad agrum portant,extra belli periculum ponivoluntjnimirum fimilem ob caufam ex qua ciuiles leges quae adaran- ^ dum vfui funt vetant in pignus capi , & apud Phrygas olim, poftea apud Romanos bouem aratorem occi , exccutor( . S) dere nefas erat. v. Quarto euenit vt res quazdam eius lint naturae qua: ad bellum faciendum aut ducendum nihil mo- menti habcat: quibus rebus parci etiam manente hel¬ lo ratio vult. Huepertinet Rhodiorum oratio ad De- metrium vrbicapum pro pidura Ialyfi,fic a Geliio Latine expreffa , Qua malum ratio eji vt tu tmaginem iflam vein incendio adiumjaclo dijjperdere} nam ft nos omnes Juperaueris , & oppidum hoc totum cepe ns, imagine quo- que ilia integra incolumi per vicloriampotieris:Jin njero nos vincere objidendo nequiens, petimus conjideres , ne turpe tibiJit quia non potuens phodws sincere , bellum cum Pro¬ togene mortuo gefiifje. Polybius rabiofi efte animi ait ea perderequa: nee hofti perdita vires adimant, nee perdenti emolumentum adferant, qualia funt term Llbiv> pla,porticus,ftatua &fimilia. Marcellus laudanteCi- r r 1 c , r n ■ . Verr.n cerone, aaijicijs omnibus dyracujarunipubucis &pnuatis Jacris rpr J>roJanis Jic pepernt quaji ad ea dejendenda cum RRRR iij Lib xv.-C.ji. Lib. ir, DEIVRE BELLI exercitu non expugnandx venijjet. Idem poftea: Maiores nojlri relinquebant ijs qua iucunda 'viclis 3 nobis leuia vi¬ de bant Hr. vi. Hoc vero ficutin aliis ornamenris valec obcam quam iam diximus caufarcuita fpecialis ratio accedit in ijs qua: facris vfibus dicata funtrquanquam enim 5c la^c,vt alibi diximus,publica fuo modo funt,atq; ideo impune per iusgentmviolantur,tamen fi nullum inde periculum fit,conferuari talia acdificia 5c qua: eis acce- dunt fuadet rerum diuinarum reuerentia inter eos syi.de beiio, maxime qui eundem Deum ex eadem lege volant, etiamfi forte fententiis quibufdam aut ritibus difli- Llb u ' deant. Sic Agathius narrac Francos templis peper- cifte vt qui cum Grxcis eftent eiufdem religionis. Imb Sc hominibus ob templa parci folitum,quod (ne pro - fanarum gentium qua: multa funt exempla adferam) inGothisRom^ captoribus fic laudatAuguftinus.7V- DcV. 6 C LU ' fiantur hocMartyrum loco, & bajilica osdpoftolorum qua in ilia vaflatione 'Vicios ad jc conyagientes Jitos- alienofque " receperunt. hucvjque cruentus Jauiebat inimicus ribiacci- piebat hmitem trucidationk furor : illo ducebantur a mife- rdtibus hoftbus,quibus{ malimqui nam diftinguit mitio- res a durioribus) etiam extra ip fa l&ca pepercerant ne in eos incur rerent qui fimilem mijericordiam non haberent: qui ta- men etiam ipfi alibi truces atque hoflili more feuientespojle - aquamad loca ilia r veniebant, r vbi j-uerat interdiBum quod alibi iure belli licuijfet , totafSuienai re fra nab a tu rimmani- tas & captiuandi cupiditasfrangebatur. vh. Quod de facris dixi, idem de religiofis intelli- gendum eft,etiam de ijs qu<£ in honorcm mortuorum ftrubla funt, nam Sc hxc, quanquam ius gentium im- punicatem ira: in ifta exercenda: indulge^ yiolari noi| AC P AC IS, LIB. III. 68 f pofTunt nifi contemta humanitatc. Summam cffe ra- tionem aiunt Iurifccnfulti quae facit pro religione. Tam pro religiofis quam pro facris pia exftatEuripi- dis fententia Troadibus: fMAoji o cu/rotU W^eo3av. Spe- rabat emmftore vtftc eos fine viftbi admngeret. Timotheus ea cura quam fupra narrauimus prater alia lu> rLd djvocLf mAifXictv ait Volyhlus y magnam ab hoftibus ipfis bencuolentiam captabat: De Quiet 10 , & qui cum eo erant RomanisPluiarchus cum qux hpram- - - ximus AC P A CIS, L IB. I I I. ^8? ximtJs commemoraftet, addit: Pluius modeftid non mul~ to poflftruflum cep ere. nam vt in Tbejjaliam pementum eft, deftecerunt ad eumvrbes. Tumvero & quiintraTbermo- pylas habitabant Graci Quint ium ardentibus uotis deftde- rabant: Ached vero renuntiatd Philippi amicitia jocietdtem aduerfuseum cum Romanis inierunt. De Lingonum ciui- tate qua; bello„ quod du£hi Cercalis, aufpiciis autem Domiciani. inCiuilem Batauum eiufque focios gere- batur, populationem formidatam euaferat, Cic narrat Frontinus, quod contra expeftationem inuiolata nihiljx rebusftuis amifterat } ad ohfequium redutla Jeptuaginta mil- lia armatorum tradidit ei. Veriftimum autem fentio, quod aTheologis quibufdam notatum eft, & Turn- marum poteftatum & ducum qui Chriftianos Fe & a Deo & ab hominibus haberi volunt,officium effe, violcncis vrbium direptionibus & liquid his fimile eft intercedere, vc qua; abire non poftint fine grauiflimo multorum innocentium malo, & fiepe ad belli fum- mam parum proficiant: it;a vt bonicas Chriftiana fere- femper ,ipfa quoque iuftitia plerumque ab ipfis ab- horreat. Cap vt XIII. Temperamentum circa res captas. I. Res etiam hofhliam fubditorum hello captas retmeri ad tnodum debitr. ii. Non etiam inpoenam alieni criminis. 11 r. Debttum hie intclhgi etiam quod in hello fubnaftcitur . Ex- empla. iv. Humamtatif efts fttmmo turehic non vti. ssss Lib. v. c.j. jfEgid.Regius de aftibusfil- pern.diip.jr. dub,7 n.117- Vrft. de iure belli) n.;j. 56. Gajet.in film. pecc. verb o belli damnu, Couar ad d. cap. peccata, p. 11. n.11. Via. de iure belli, n. j 9 , Sc 41. Molina 11. trad, difp? J>7- 6510 DE IVRE BELLI t- ^ D ne q iJ e peccato vacare aut a refti- turionisoncre immuniscenferi debet j||l||o§t^ rerum hoftilium inbello iufto captu- ra Quippe fi id quod rede fit fpedas, y non vltralicitum eft capere aut babe, requam caufa fubeft debendi in hofte: excepto quod etiam extraeam ad fecuritatem neceflariam respof- funt detineri, fed reftituenda^ceftantepericulojinfe autinpretiofecundum caquae libro a. cap.n. trada- uiqaus. nam quod & in re pacatorum liceret multo magis in re hoftium licet. Hoc igitur eft capiendi quoddam ius fine acquirendi iure Cum autem deberi aliquid nobispoftit aut obina , qualitatemrerum J aut ex pcena, poteft ex vtraque caufa acquiri res hoftilis fed cum difcrimine t'amen. nam fupra diximus exde- bitoillo priore nonresrantum debentis fed&fubdi- torumeius ex introdudoiure gentium quafifideiufi fione obligari. Quod quidem ius gentium alcerius generis credimus quam illud quod inimpunitatefo- la 3 aut externa viiudiciorum confiftit. Namficutinres noftras ex confenfu priuato noftro ei qui cum adum eft non externum modo fed & internum ius quxri- tur, fic &c ex communi quodam confenfu, qui iingu- Jorum confenfum vi quadam in fe continet, quo fen- fu lex 7 toa£«,' czu>§»xn communis padio ciuitatis dicitur. Atqueidin hocnegorij genereplaeuiffegen- tibus eo eft credibilius,quia hasc lex gentium non fola maioris mali vitandi caufa fed etiam iuris cuiquefui confequendi gratia introduda eft. it. At in altero debendi genere quod poenale eft non video gentium confenfu rale ius in res fubdito- rum efte proditum, odiofa cnim eft calls rerum alie- AC P A Cl S, LIB. I I I. 691 narum obligatio ,ideoque latius produci non debet, quam adhim appareat. Ncquevero par eft vtilitas in pofteriore hoc,&in priore debendi genere, nam prius •iliud eft in bonis, pofterius hoc non eft,ideoque perfe- cutio eius fine damno omitti poteft. Nec obftat quod fupradeiureAttico diximus. Naibi hominesobliga- Lib ■ m ‘ e - a ’ bantur non ex eo proprie quod ciuitas puniri poterat, fed dutaxat ad cogendam ciuitate id fa cere quod face- re debebat, id eft mdiciu reddere in fonte quod debi- tum ex officio ad prius iliud non ad pofterius debendi genus rcfertur: aliud enim eft debere punire,aliud de~ bere autpofle puniri,quanquam exceftatione circa iliud hoc fequifolet, fed ita vtdiftindta fit caufa ilia & hoc effedhim. Ergo poenae nomine acquiri res fub. ditorum hoftilium non porerut fed eorum duntaxac qui ipfi deliquerint in quibus & magiftratus conti¬ nents quideli&a punienda non puniunt. hi. .Caecerum resfuhdirorum &capi & acquiripof- func non tanrum ad confecutionemdebiti primarij vnde orcum eft bellum,fed & fubnafcentis fecundum ea quae diximus initio huiuslibri. Etiic jccipiendum eft quod fcribunt-Theologi quidam, capta *in bello non compenfari cum debito principali: intelligen- dum enim hoc vfque dum fecundum fanum iudi- D.Tccapt.°* cium latisfadtum fit de eo damno qudd in ipfo bello datum eft. fief in difeeptatione cum Antiocho Ro- Lib xrn „ mani Liuio narrante impenfam quae in bellum fada efietomnempraeftare regem aequum cenfebantcuius culpa bellum excitatum effet. A pud luftinum eft im- ... n r r r . Lib.xxxm. penjas belli lege iujta JuJ cep turns : Apud Tnucydldem damnantur Samij m a}&huQefa ~&n>$ s hcLi ) Col- uere belliimpenfas. Ec alibi fiepe Quod autem vidis SSSS ij 6 9 i D E IV RE BELLI iufteimponitur idem &c bello iufte extorquetur. iv. Caeterum fciendum eft quod & alibi memini- mus, latiuspatere caritatis quam iurisregulas. Qui di- uitiis floret immifericordiae reus eric fiinopem debi- torem omnibus reculis fuis excutiat, vt ipfe vltimum quadrantem confequatur jmultQque magisfi is ipfe debitor in id debitum venerit fua bonitate^vtApro amico fideiuflerit,ipfe autemnihil pecuniae verterit in remfuam. Tamen tam durus creditor contra ius ftricftedidtum nihil facit. Quareexigit humanitasvt his qui extra culpam funt belli,quique non alio quam fldeiuflorio nomine obftridti funt,relinquantur res iftae quibus nos facilius quam ipfi careamus, praefer- tim verofi fads apparear illos ipfos id quodeomodo ^gidius Re* amiferunt a ciuitate fua non recuperaturos. Notan- buT fuperna- dum & hoc cum in fubfldium introdu&um fit ius hoc in bonafubditorum innocentium,quamdiu fpes n.u 7 . ' eft nos noftrum fatis facile confequipofle ab origina- riis debitoribus, aut ab iis qui ius non reddendo fpon- te fuadebitores fe faciu nt, ad eos venire qui culpa va¬ cant, etiamficoncedatur cum ftri&oiure non pugna- L ‘ in rer § dom e rc > abire tarnen ab humanitat'ws regula. Exemplahu- ius humanitatis extant paflim in hiftoria praefertim Romana,vt cum agn hoftibus deuictis ea conditione , . . concefli vt in eiuitatem venirent, ideft vi&ae ciuitati D-linagm. , i. fi verbeta- cederent , aut cum ex agris modicum honoris gratia ager^D.de n r«] veteri pofleflori relinquebatur. Sicdeditas vrbesnon iur^bdit, t diripi laepe legas: & fupra diximus non perfonis tan- verbo^bci'iQ 11 tum fed & rebus agros colentium cum laude & ex pio p. r. §. w. d. Canonum praefenpto parci, faltem fub tributo & fub fimili tributofolere &mercibus concediabello im- munitatem. AC P Acis ; LIB. III. 3 Capvt XIV. Temperamentum circa captos. r. Jpuoufque capert homines Uceat iufiitia interna: 11. J$uid interne iuflitia dommio inferuttm Uceat: irr. Non lictre occidere innocentem : iv. Non punire inclementer : v. Non operas nimium graues imponere. v r. Pecultum quomodediiomini, quomodoferui. vxi. An feruisfugere lice at. v 1 1 1. An e feruis nati domino teneantur & quatenus. ix. Jfuidfaciendum ubi captorum[emitus in vfu non ejl. I. V 1 b v s in locis captiuitas hominum de & feruitus in more eft, ft interna iufti- me In ^VplS//* ^ am re %i c i m us limitanda primum eft c U p etcal m, ad rerum inftar vtCollect eoufque lief ^ ra iit talis acquilitio quoufque debi- ri ° r i r ■ ■ ■ ■ r Valenna ti aut primarijaut lubnalcentis quantitas patitur,nili j q.i«. forte in ipfts hominibus peculiare fit deli&um. quod libertatis damno puniri asquitas ferat. Hatftenus igu tur necvltra iuftumbellum gerensinhoftisfubditos captos ius liabet, idque in alios valide transfers U. Sed primum notandum hie eft ius illud quod quad ex fideiuflione pro ciuitate oritur neutiquam tam late patere quam ius quod ex deli&o nafeitur in eos qui poena: ferui Hunt, vnde Spartanus quidam ca- ptiuum fe dicebat non feruum. namfi remre&ein- ipicimus ius hoc generale in captos ex bello iufto par eft ei iuri quod habent domini in eos qui fe pauper- rate coadi in feruicutem vendiderunt,demtoquod SSSS iij Plarauo, Sen.dcbenef. l.ni.c.jz. i. dc Clem. C. 18.. Ep. XLVI I* Colof. iv. r. ^Ep.vi.?. 4 v Pxral, vltim. ^94 DE IV RE BELLI etiam magis mifer.anda eft eorum calamitas quinon fuo fabto lpeciali fed regentium culpa in earn fortem deueniunt. A^c^Tm Sbcasu\cJ(9il fptcdaj: Res acerbijjima eft belli lure captiuum fieri, tefte liberate. Eft ergo ierui- tus h xc perpetua obligatio operarij pro alimentis itidem perpetuis. Chryfippea definitio huic generi feruorum optime congruit: Semes eft perpetuus merce¬ naries. Et lex Hebraza eum qui inopia coadtus fe ven- didit diferte mercenario comparat. Deut. xv. 18.40. 5$. & in redemtura eius operas ita vult ipfiprodefiefi- cut fru&us ex agro vendito percepti prodeffent vece- ri domino. Deut. xvini 50. Multum ergo diftat id quod impune in feruum fit ex. gentium iure & id quod naturalis ratio fieri firm. Ex Senecafupracita- uimus. Cum in feruum omnia liceant eft aliquid quod in hominem hcere commune ius animantium vetet. Philemo- nis iftud eodem tendit: Xj} <5VAs>£ k? Tli #QfC>)7nS £ 755 cut CuOfCOTTSf ft. Here quifquu eft homo nates,quamuis feruiat Is feruitutem, tamen effe homo non definit. Alibi idem Seneca: Serui funt,imo homines', feruifunt, imo contubernales -. ferut fttnt, imo humiles amicr. feruifttnt, imo conferui. quod plane ienfum eundem habet cum Pauli A poftoli diblo. Do mini,ius & quod oequum eftfer- ukpraftate ,pnari vohis quoque dominum effe in ccelo. Et alibi vult dominos cum feruis non*minaciter agere eo quod iam diximus argumento,quod & ipfi dominum in coelo habeantqui ad talia qualitatum diferimina non atten'dat. Clemens Alexandrinus leruisnosvti vult tanquam alteris nobis, quando homines func non minusquam nos,fecutus fapientis Hebrazi di- AC PACIS, L IB. III. 69J £tum, 6 A j~ aias ivcLpfAtmov' as yyy- edvy Tsui c^Vcddjs Kp tV 0 ixeffl ,ct p&toniay yJj SdnZto d/usTHm Onion*(’ mum yd vk itte matrem AC.P ACIS, LIB. III. 7 tnatrem magis tuomm quam dominant widen welts a quibus benignitate potiusquam feueritate exigereuerentiam. Au- ^*‘. t *p ei de •guftinus : Domeflka pax a iufhspatnbks ita olim admini-^ci .p. u. flrata efl wt qui fecundum bactemporalia bona filiorumfor- tem a jeruorurn conditione difiinguerent , ijdem ad Deum colendum omnibus domus fux mtmbrtspari dilefhone conftt- lerent: quod naturalis orao ita prafcnbit wt nomen pat ns - familias bine exertum fit tarn late wulgatum wtinique, ctiam dominantes boefegaudeant appell a n . Qui autem wen patresfarmlias junt omnibus in fam ilia fua tanquam filijs ad colendum & promerendum Deum confulunt, Similem pietatem in voce puerorum quo feruos ftgnificabant annotauit Seruius adillud Maronis, Clauditeiam rims pueri , nec diftimile quod Heracleotar feruos fuos Ma- rfandynos ,id eft donatarios appeilabant, cbpctjsivTef td 7nKoyv ndi (zs \parcentes acerbitati nominis ,vt ad Ariftophanem.vetus interpres Callif- rratus notabar. vi. Pro opera vt diximus alimenta feruo debentur: ^ EJlahquid , aic Seneca, quoddominus pr,ifagy.r'mvv del oztoatjovy, S^fMV^j.'fla. 0olTsy»«, OtC/JU , ftS'’ GctTtpa, M c4 TrtintfCtivYiiy.crvi mMoLX4{. Tum gemma ad ill as accejfterunt mulieres Qua cun da conturbarunt : Optimatitas Eft nomen alteri , alteri Popularity , • Quarum incitattt pndem externatafurunt. Simile eft quod Tacitus ab Artabano narrat Seleucia; vvvv An. vi. Hifti ir. Lib- *. epift. 4?. St 84. & I17. & 119 . I lb. epift, 97. 70* DE IV RE BELLI fadtum: Plebem pnmonbus tradidit , inquit, ex fuo 'vfu: nampopuli imperium iuxta libertatem,paucorum domma- tio regice libidini propior eft. $ed eiufmodi mutationes an ad vi&oris fecuricatem faciant non eft noftrae in- fpe&ionis. ix. Si minus tutum fit omni in videos imperio ab- ftinere, temperari tamen respoteft, vt aliquid impe- rij relinquatur ipfis aut ipforum regibus. Populi Ro¬ mani confuetudincm vocat Tacitus vt haberet in- ftrumcnta feruitutis Sc reges. Eidem Antiochus in- feruicntium regum ditiflimus. Baunteu fwfia.(av &7r»W in commentariisdeMufonio. Lucanus: sltque omnis Latio quuidfaciendum in dubia caufa. V o y s Qy e ex bello iufto res capien- rium fiant diximus fupra, quibus de rebus deducenda funtquaz recipiun- tur poftliminij iure. funt enim haec pro noncaptis. Ac quae bello iniufto qu:gruntur reftituenda diximus, nec ab iis tancum qui tfhisgDAc c £p er unc, fed & ab aliis ad quos res quoquo modo —^ -peruenit. nemo enim plus iurisad alium trasferre po- acquir. dom. teft quam ipfc habuic j aiunc iuris Romani audoresp ncf. c. 11^ e quod Seneca breuiter explicate nemo potefl quod non ba- bet dare. Dominium internum non habuic qui prime cepit: quare nec illud habebit quicaufamabipfoob- tinec: dominium ergo fecundus auc tertius polTclTor aecepit quod docendi caufa externum vocamus: id- eft commodum hoevt vbique iudieiaria audoritate ac manu pro domino tuendus fit: quo tamen ft vtatur aduerfus eumeui resmalo fado ereptaeft facietnon probe. Nam quod de feruo qui a latronibus captus d. dc capt?*’ mox ad hoftes peruenerac refponderunt Iurifconiulti nobiles, verum efte eum fubreptum efte, nec quod hoftium fuiftet aut poftliminio redijflet ei rei impe¬ dimenta efte, idem ex naturali iure refpondendum eft de eo qui bello iniufto captus mox bello iufto aut alia ratione inalterius venit poteftatem. nam in iure in- ^fa.^uper* tcrnc bellum iniuftum latrocinio nihil diftat. ■.diftji.dub. IL Reddendae ergo res tales hisquibusfuerantere- y, Q. 12.x, O i ptte, quod & fadum faepe videmus. Liuius cum retu- AC P A C I S , L I B. 11 I. 7 op • liflfet Volfcos a Pofthumio didatore fufos: Pr?( nstt?- cvxxcn y pr#dam ijs reddidit d quibm abatta fuerat. Idem pi ut ,Apoph fecifle Scipionem Plutarchus & Appianus narrant App pun cum Carthagine capta multa ibi inuenifietdonaria qua: e Sicilia; vrbibus & aliunde Pceni eo aduexeranr. Sic Phaneas ^tolus reftitui yEtolis icquum cenfe- bat qua; ante bellum habuifient: Nee negabat T. Quindius, fi de vrbibus bello captis ageretur,& Co- Liui.xxxn- VVVViij ejeft.Kiv. 16 . Com. 10. U. 11.13.14 Liu. lib. ti. Id. Linn. I’.jb. xrx iv. 710 DE IVRE BELLI ciecatis leges non rupiflent Aitoli. in. Quod fi commercio res talisad aliqueperuene- rit,poteritne is ei cui res fuic erepta pretium a fe nume- ratum imputare? Confentaneum eft his qu? alibi dixi- mus pofle’imputarijin quantum ipfi qui rem amiferac valitura fuerat defperatx pofleflionis recuperatio. Quod ft tale impendiu repeti poreft,quidni & ^ftima- tio laboris ac periculi, perinde ac ft quis rem aliena in mari perdiramvrinandoeduxiflet? Appofitaad hanc qnxftioncm rnihi videtur hiftoria Abrahami cum quinque regum vi£lor Sodoma rediret wa-m *73 m a-^ ait Mofes , Rjeduxit omnes iUas res nempe quas a re¬ gibus captas fuperius narrauerat: Nec alio referenda conditio regis Sodomorum quam fert Abrahamo, vt captiuos redderet,cxtera fibi retineret pro labore Sc periculo. At ipfe Abrahamus vir non pij tantum animi fed & excelfi, fibi quidem nihil voluit fumere: exterum de rebus receptis (nam ad eas vt diximus fpc- fed fiirpis augenda caufa gentijcpie 'vetuftijftma per erbem terrarum propaganda. v. Solet & de temporis fpatio quori, quo redden¬ do rci obligatio interna poffit extingui.Sed hoc quo. ftio inter ciufdem imperij ciues dennienda eft ex le- gibus ipforum (fi modo iliac internum ius concedunt, non in externo folo confiftunt quod ex verbis & pro- pofitolegum prudenti infpc&ione colligendum eft) inter eos veroqui alij aliis externifunt ex folaconio- 6tura dereli&ionis de qua diximus alibi quantum in- ftituto noftro fufficit. vi. Quod fi valde ambiguum fit ius belli, optimum erit Arati Sicyonij confilium fequi, qui partim nouis poflfeflforibus perfuafit vt pecuniam accipere mallent, pofleflionibus cederent, partim veteribusdominisvt commodius putarent numeran fibiquod tanti eflet quam ftium recuperare. Capvt XVII. De his qui in bello medij funt. I, Apacatis nihilfumendum nift ex fumma necefitate cum xcftituttone pretij: ii. Exempt a ahflinentu & pracepta. III. £)uodJitofficitmpacatorum circa hellantes. i. Vpervacwm videripoller,age- rc nos qui extra bellum funt pofiri , quando in hos fatis conftec nullum efle ius bellicum. Sed quia occafione belli multa in eos,finid- mosprofertim, patrari folentprotexta neceftitate, re- Lib.tr. c.4. Cie. off. n, tib.ri.c.n. Num- xx, 17. JLife. rr. pro lege Ma¬ nilla . Lib. u. ftrat. cap. 11. 7 it DE IV RE BELLI petendum hie breuiter quod diximus alibi, neceflita- tem vt ius aliquod detin rem alienam fummam efTe debere, requiri prxterea vt in ipfo domino par necef- ficas non fubfit: etiam vbi de necefiitate conftat, non vltra fumendum quam cxigit:ideft fi cuftodia fuffi- ciat non fumendum vfum: fi vfus,non fumendum abufum: fi abufu fit opus, reftituendum tamen rei pretium. ii. Moles cum fumma ipfum & populum neceflitas vrgeret tranfcundi per agros Idumasorum, primum aittranfiturum fe via regia ,neque deflexurum in arua aut vineta: Si vel aqua ipforum opus haberet perfolu- turumfeeius pretium. Idem praftiterunt laudati & Gra*corum,& Romanorum duces. Dercyllides nar- rante Xenophonte to (piTias yfzyx fjmSiv copias duxit per fines pacatosita 'vt nullo detriment 0 Jotijajficerentur. De Sulla. Velleius : Put ares 'venijfie in Italiam , non belli 'vindicem fed pacis auclorem: tanta cum quiete exercitum per Cala- briam j4puliamque cum fingulari cura frupum , agrorum^ rvrbiumjbommum , perduxit in Campaniam. De Pompeio Magno Tullius: Cuius legiones Jicin ydfiamperuenerunt s njt non modo manus tanti exercitus , fedne 'vejhgium quL dem cuiquam pacato nocuijfe dicatur. De Germanico ita Frontinus : Cum in finibus ybiorum cafiella poneret ypro frudlibus eorum locorum qua vallo comprehendebat pretium folui iufiit , atque ea lufiitia famd omniumfidem fibi aftrin- xit. DeParthica Alexandri Seueri expeditioneLam- pridius : Tanta difciphna , tanta feuerentia fui egit^'vt non milites fedfenatores dicerentur.quacunque iter milites facie - bant , tribuni accindh , centuriones 'verecundi , milites ama- biles erantjpfum vero ob hac tot& tanta bonaproumciales AC P ACIS, LIB. ,111. 715 vt Deum fufcipiebant. D^Gothis., Hunnis, Alanis, qui Theodofio merebant Panegyrifta: T^ullus tumttltus 3 nulla confufio } nulla direp no 'vt a barbaris erat; quin Jt quando4iijjicili&r frumentavia resfuijjet , inopiampatienter fercbat, & quarn numero arclarat annonam comparcende laxabat. Stiliconi Claudianus idem tribuic: Tanta quies tantufque metus feruator honeJH Te moderantcjuit , nullu nst , vinea funis Aut Jcges ereptafraudaret mejje colon um. Et Belifario Suida. Hoc praddabat exadta curaproui- fusrerimineceftariarum,& benefoluta ftipendia 3 & vigor difciplina%, cuius legem audis apud Ammia- num : pacatorum terras non debere calcari. Et apud Vo- pifcum : A /emo pallium alienum rapiat: ouem nemo con- tingat , vuarn nullus auferat, fegctem nemo deter at y oleum s fal, lignum nemo exigat y annona Jua content us Jit. Item apud Caftiodorum : Viuant cum prouincialibits y lure ci~ uili:nec infolefcat animus qui fe fentit armatumiquia clypeus illeexercitus tui quietem debet prajlare paganis. Exquibus didtis optime interpreter^ lllud magni Prophette, imoProplieta maiorismonitu : yunSiva. r n y fjcv$i ervMQcdiTHOmt 7ti$ c-jadac v$/Sl A concujlione, d calumnia in quojuis abjlinete. contend ejlotejlipendiis 'Ve- » jlris. Cui fimile illud Aureliani apud Vopifcum : an- nona Juaquifque f vtcontentus ejjet ,de prada hojlisnonde lachrymis prouincialium viueret. Nec eft quod quis putet dici hasc pulchre fed prasftari non pone. Neque enim aut moneret haze vir diuinus, aut fapientes legum au- ‘&>tu azr&trla* w Stbs i(Mi} TnM/A$yJcv /adim Qui eafacit & machinatur quibus ego capipojjim »ctiamjt nec feriat , nec iaculum emittat 3 heftts mihi eji. Proderic eciam cum vtraque parte bellum gerente feedus mifee re ita vt cum vtriufque bona voluntate a bello abfti- nere, & communia humanitatis ofticia vjrifque exhi- here liceat AC P A C I S , LIB. III. 7 ijf ii. in. iv. v. VI. C A P V T XVIII.. > ,y < De his qua: in bello publico priuatim fiunc. An priuatim hojli necere lice at expofitum cum dtfiinBiem tuns naturalis , Gentium & out Its. His qui fits fumtu militant ant naues in(lruunt quid pet inter nam iuffitiam lice at rcfiecht bcfiium : Jputd refpcBufax ciuitatis : Jfiitd Cbnflianx diltchonis regula abipfisexigat. Jpuomodo heliumpnuatum cum publico mtfeeatur. Ad quod ftneatur qui fine mandato hofiibus nocuit y cum dijhnctione explicatur. V je diximus haCtenus plcraquc ad eos pertinent, qui aut fummumin bello ar- bitrium habent, aut publica imperia ex- fequuntur, Videndum etiam quid pri¬ uatim in bello lice at,qua naturg,qua diuino,qua gen¬ tium iure. Narrat Officiorum primo Cicero in Pom- pili] imperatoris exercitu militafle Catonis Cenforij hlium , fed mox dimiffam legionem in qua is milita- bat cum nihilominus adolefcens amore pugnandi in exercitu remanfifTet, Catonem fcripfiflc ad Pompi- Iium vt fieumvellet remanere in exercitu,fecundo eum (acramento militia: obligaret, addita caufa, quia priore amiffo, iure cum hoftibus pugnare non pote- rat. Addit Sc ipfa Catonis ad filium verba ex epiftola, quibus eum monet vt caueat ne pradiumineat: neque enim ius efTe qui miles nonJfit pugnare cum pofte. Sic plut,Lac ’ Sc Cyri mtlitem laudatum legimtfequi hoPci immi- nens reprellit en(em,fimulreceptuicanereaudierat. Sc Seneca: Imtihsmilesdicitur, qui jsgnum receptutdatum £>eira,c.j: XXXX ij lib.ni.c.6. L. defeftorc D. de re mi Hr. Liu.I.yn. L.n. e.i7- Seru. ad vin. jEneid, C. qoaodo li- ceat vnicui- pura fiquis in holies incident, & vita? aut reru adeat periculum, quo euen- tu ea crunt obferuanda qua? # de concefTo truendi fe L.n.c.i. modo alibidiximus. Solet&coniungiaudloritaspu- blica cum priuata vtilitate: vt fi quis magno ab hofti- bus damno afFedftus impetret ius ex rebus hoftium damna farcien'di: quod ius definiendum eft ex iis qua? l.iii.c.*. de pignerationibusfupra a nobis funt tradita. ^ vi. At fiquis miles aut alius etiam in bello iufto a?di- ficia hoftium incenderit, agros vaftauerit atque id ge¬ nus dederit damnamon iuflus, adde cum neque neccf- fitas fubeflet, neque iufta caula, teneri earn ad farcien. syi. iii rerbo da damna re Lib.il. c.i-9> Epift i Bonif. Nu iv 19. Lib. vii. dc benef. 7 io DE I V R E BELLI Egregium eft Confulis Romani Silij Italici di&um: optimus ille Militia, cut pofiremumprimumque tueri Inter bella fidem. Sic & Ambrofius: Liquet igitur etiam in hello fidem & iufiitiam feruarioportere. Ec Auguftinus : Ficles quando promit tit ur etiam hofii feruanda efi contra quern helium ge~ ritur : Nimirum hoftes qui funt homines effe non de- finunt. Ac homines omnes qui ad rationis vfum per- uenerunt capaces funt iuris ex promiffo. Camiilus apud Liuium ait fibi cum Falifcis earn die focietatcm quamingenerauitnatura. Exhacautem focietate ra¬ tionis & fermonis , nafeicur ea de qua agimus obliga- tio px projmi (To. Neque vero putandum eft quia hofti falfum eloquieiut licerc auc crimine vacare ex multo- rum fententia fupra diximus } pari ratione hoc Scad fidem data referri poffe. Nam verum eloquendi obli- gatio eft ex caufa qua? bello fuit anterior & bcllo colli forte aliquatenus poteft: at promiftio per feiusno- uum confert. vidit hocdifcrimen Ariftoteles quum de veriloquio agens ait:y a&t tv oyjfoyiau fiyVGi Atyiuki , e JW hi dhx!i'tf yfif tujoIuj ttWTthh oy> cul"im &0I’dferdi. T^on deeo loquimur quiincon- uentionihus 'verax efi & in ijs qua ad wfiitiam & iniufit- tiam pertinent ; funt enim hac altmus virtutk. 11. Et fupra iam diximus non recipiendailiaGice- ronis: Nulla nobis focietas cum tyrannis ,fedpotius fumma difiracho efi. Item: Pirata non efi ex perduellium nnmero definitus: cum hoc nec fides efife debet nec iufiurandum com - mune. De Tyranno etiam Seneca: Quicquid erat quo mihi cohareret intercifia iuris humani focietas ahfeidit. Ex quo fonte error Michaelis Ephefij profluxit,qui ad quinrum AC PA CIS , LIB. III. 7 ii quintum Nicomachiorum dixit in tyranni vxorem aduiterium non committi. Atqui belli piraticima- gnam partem Cn. Pompeius padtionibus confecir, vit3m illis pollicitus , & iedes in quibusfine rapto.vi- Herenc. Et tyranni interdumlibertatemreddideruntj impunitatempadbi. Caviar belli ciuilistertio a Roma¬ nis ducibus cum pr3edonibus& fugitiuisqui inPire- na:is erant montibus adbum de compofitione fcribit. quis dixerit ft quid conuenillet nullam indeexftitu- ram fuifte obligationem f Non habent quidem ifta fpecialem iftam communionem quam inter hoftes in bello folenni &c pleno introduxit ius gentium: at quia homines funt communionem haber luris natura!is,vt rcdbe dilTerit Porphyrius libro denon efuanimalium tertio,exquonafciturvtpadtafei*uandafint. Sic Dio t. f s- fcribit ab AuguftoCrocotas latroni perfolutum pre- tium capiti eius impofitum cum fe ipfe ftfteret, nc fides vioiaretur. hi. Videamus tnmen ecquid a Cicerone non alla- tum profern fpcciofius poftit Primum hoc eft, quod quiatrociter malefici Cunt,neque pars Punt vllius ci- uitatis, hi a quouis homine puniri poffunt ft ius natu¬ ral refpicimus, vt alibi a nobis explicatum eft. Atqui puniri polfunt vt vitam amittant, his & res & iura fua poflunt auferri: ftcutredbe dixit idem Cicero: Non eft off.m. contra, naturam Jboltare eumftpoftit quern honeftum eft-ne~ care. Inter iuraautem eft&hociusexpromifToquae- fttum : poteft igitur&hoc in pcenamei auferri. Ref- pondeo, procdfurum hoc, ft non tanquam cum ma- lefico adbum effer ; at fiquando cum tali qua taliseft adtum eft,fimul de remittenda^ quod hancrematti- net, poena actum cenferi debec. quia femper, vt alibi YYYY 7« DE IV RE BELLI diximus, ea fimienda eft interprctatio quae cauetnc a&usinvanum recidat. Non male apudLiuiumNa- bis cum tyrannidem ipfi obijeeret Quintius Elami- mine hoc refyonderepojjum , me qualifcumque ejft qui fui cum tu ipje mecum T. Quinti fo- cietatempepigiJH. Et mox: lam feceram k VOfACpTt (ZiCcUitUl'&f t£o- ’rcS t® cLcn^aXii • feom 7r&ci. Brutus condone aduocata Auclor Qmntibus fu.it njt mafijlrdtum bunenon lege tan- tum fed & iureiurado inuiolabdem redderent quod omnibus pUcuit. Jdeoque improbatum fuit bonis fa needle mihipcenam: alter ab altero abfoluimur. mox; comparatione fatla interfe beneficij & iniuria , videbeftan etiam vitro mihi debeatur. xix. Sed ficut ft quid inter litigantes conueneritei quod promiffum eftopponi lice manente non pote¬ nt aut adtio de qua lis erar,aut litis damna & impcnCx , ita nec manente bello compenfari potcritaut id vndc ortum eft bellum aut quidquidbellico gentium iurc fieri folet. Ncgotij enim natura, ne nihil a&um fit, oftenditconueniffie fepoficis belli controuerfiis. nain alioqui nulla effet paetioqua: non pofl'et tludi: nec forte male hue aptem quod apudeundetn quern iam laudaui aliquoties Senecam eft: Nullamexcufationem receperunt ( maiores ) vt homines feirent fidem vtique prutdft rex (it infans,furtofus , captiuus , exfttl ? IY. In prate rum aut popult Baft* ius pads fatten d* ejfe penes pluses. y. Jjhtomede imperturn aut pars 'mpettj aut regni Una pads caufa vahde alienenfur. VI. Jphtatcnus ex pace per regemfaBapopultts aut fucceffores teneantur. vii. Res fubditorum pace concede pojft ob vtditatm publiem, zz zz 7 *® vm. IX. x. XI. XII. xii i! XIV. * XV. XVI. XVII. xvrii. XIX. XX. XXI. XXII. xxii r. XXIV. XXV. XXVI. xxvn. xxvm. xxix. XXX. XXXI. XXXII. XXXIII. XXX I v. DE IVRE BELLI fed cum onere damni refarciendt. £>uid de rebus iam hello amifits ? Tgpn dtflingui hie inter qusfita sure gentium & iure ciuili. V till tat cmpublicum apud externosproprobata habert. Regulageneralis in pace interpretanda. In dubio credi conuentum not res mane ant quo funt loco, quod quomodo accipiendum. Jptndfi conuenerit vt resiituantur omnia in earn siatum quo ante be Hum fuerant ? Tunc } qui fui iuriscam ejfent fiente fealicuiJubiecerunt, non reddi. Damna hello data rem jfa in dubio cenfhi : Pfifon etiam qua ante helium priuatisdebebantur. Fainas etiam ante helium pub lice debit as in dubio remijfas cenftri. Jpuid de iurepriuatorUm adfee nos ? I us quod ante helium pub lice obtendebatur ,fcd contrcuer- fum er at, facile cenfeti remiffum. Capt a pofi pacem reddenda. De patio reddendarun* rerum qua hello capta funt regale quadam . De fruttibus. De nominibus region urn. o De relatione ad pactum antecedens : & de eo per quern fietit. De mora. In dubio interpretationem faciendum contra eum qui le¬ ges dedit. Diftmguuntur, nouam hello caufam prabere, & pacem rampere. Jhtomcrdorumpaturpax faciendo contra idqu$domni pad inett: Jpuidfifocijvim intulerint? * Jbgidfi fubditi 1 & quemodo ecrum factum approbatum cenferi debeat • Jguidfifubditi did. militent ? * Jguid/i fuhditis mcitum fit \ vbi difiintfio adhibetur : , Jfiuid fi fociis > vbi item difiinguitur: Quemodo rumpaturpax faciendo contra id quod in pace dictum eft. AC P ACIS, LIB. JII, 731 XXXV. Anfacienda difiinPliocdpi turn pacts. xxxv r. Jfiutdftpoena fit adiecfa ?• xxxvii. Jpuidfinecefittas objhteritl . xxxvi 11. Pactm manerefiidvelit is qui Ufus elf. xxxix. Jpjtomodo rumpatar pa£faaendo centra id qnod elf de fiectah natura cuiufque pads. XL. Amicitta nomine quid veniat. xlt. Suhditos & cxfules reciperean contra tmuitumfit. x l r 1 . Sorte quomodo helium finiatur. xuir. Quomodo condtclo cert amine dr an id he it urn. xliv. An faclum regum popules hiccbliget, xlv. viSler cenfendus. xlvi. Quomodo per arbitrium finiatur helium & arbitrium biz intelhgi fine prouocatione. x L v 11. A rhitros in da hio wtelligi adjhiflos iuri: x l v 111. A rhitros Hepojfcfiione pronuntiare non dehere, xlix. ft vis dedttionis purse. l . Jfuod offcium vi ft or is circa ees quifiefe dedimt , li. • Be deditione conditionata. Li 1. ohfdcs dan qui pofimt & debeant. Liir. Jpued ins in obfides. Liv. Anfugere ohfidi lie eat. l v . An obfes in aliam caufam re die retineatur. lvi. Mvrtnoeoproquoquisolfes venit obfidemltberan. lv 11. ' Rege qui obfidem dedit mart no, an obfes teneaturi LVn I. Obfides interdumprincipaliter obligari. Lix. Obfides alterum ex alnrtusfatfo non teneri. LX. Tf norum obligatio qualis. lxi. Luendi uts quando amittdtur. | Nter hoftes qua; conucniunt fide f aut exprefta a,ut tacita conftant. Fides exprefla aut pubiica eft aut priuata. Publica aut fummarum poteftatum aut inferiorum. Qux fiimmarum eft poteftatum aut bello finem imponit aut eo manente vim habet. In his qua; bellum finiunt Jpedantur principalia & acceftiones. Principalia funtiplaqua; ZZZZ ij 751 DEIVRE BELLI bellum finiunt, fiue a&u fuo , vt pa&iotfes, flue ex conlenfu ad aliud relato, vt fortes, prarlij exirus, arbi- tri pronuntiatio. quorum illae mere funr fortuity, alia duo cafum temperant cum vinbus animi aut corporis aut cum facultate iudicante. il. Pa$iones inire quae bellum finiant eorum eft quorum eft bellum. rei enim (ux quifque moderator. Vnde fequiturvt in bellovtrinque publico hoceo- , rum fit qui fummi imperij cxercendi ius habcnt: Re¬ gis igitur hoc erit in ftatu vere regio , modo is rex etiam ius habeat non impeditum. jji. Nam rex qui acratis eft: eius quae iudicij maturi- tatem non habet, (quod in regnis aliquibus lege defi- nitur, alibi probabilibus coniedhiris eric aeftiman- dum) qui imminutae mentis eft pacem facere non po- teft. Idem dicendum eft de rege captiuo ft mode re- gnum ex confenfupopuli ortum habec.non enim ere. dibile eft a populo imperium delatum ea Iegevc&a non libero exerceri pofftt. Ergo & hoc cafu imperij non quidem ius totum fed exercitio &quafi tutela erit penes populum aut eum eui id populus commi- feric. De his tamen quae priuatim fua funtfi quid pe- pigerit rex etiam capduus valebit, ad exemplum eo¬ rum quae de priuatis conuencionibusdicemus. Quod ft exful fit Rex, pacemne facere poterit? Sane, ft con- ftet eum non obnoxiumviuere-.exteroqui paruma capduo fors eiusdiftabitrnam hint & laxae cuftodiae. Regulus fententiam in fenatu dicere reculauir,dicens quandiu iureiurando hoftium teneretur non effe fe Cic. de Off. c u. Senatorem. av. In prpeerum aut populi imperio ius pacifcendf erit penes maiorem partem, illic cqnhlij publici, hie * A*C P A CIS, LIB. III. - 733 cinium fententiae dicendae ius ex more habentium fe- cundum eaquae diximus alibi. Itaque ficpa&a obli- gaburft etiam eos qui aliter fenferunt: Liuius, Vbi fe- mtl decretum erit»omnibus id etiam quibus ante difplicue- jit,pro bono atque vtili federe defendendum. Dionyfius ^ialycarnafTenfis, 7rti0ta9a/ 7®?$ 9 e? 7 Dt$ 7® >cc> 40 sk chjtiii miuv : Omnes decreto ob~ fequi tcnentur, nulla admijpt excufatione. Plsnius: quod pluribus plamtjjet cunSlis tenendum. Quos autem obli-* gat pax, ijfdem & volentibus prodcft. v. Nunc de rebus pa&ioni fubie&is videamus. Im- perium aur omne aut eius partem regcs, quales nunc funt plerique regnum habentes non in patrimonio fed tanquam in vfufru£hi,pacifcendo alienare non valent. Imo antequam regnum accipiant,quo tem¬ pore populus adhuc ipfis fuperioreft,lege publica, tales atftus in futurum plane irriti reddipoffunt,ita vt nec ad id quod intereft obligationem pariant. A t- quc id populosvoluifle credibile eft, ne aiioqui ft ad id quod intereft falua effet aiftio contrahenti, fubdi- torum bona pro debito regis caperentur ac fic de non alienando imperio vana effet cautio. Ergovtimpe- rium totum valide tranfeat, populi totius confenfu opus eft, qui expediri poteft per partiumlegatos quos Ordines vocant. Ytp ars aliquaimperij valide aliene- tur duplici opus eft confenfu, & corporis, & fpeciali- ttr eius partis de qua agitur vt quae inuita acorpore cui coaluit auelli nequeat. Sed pars ipfa tamen valide in fe imperium tranfcribet fine populi confenfu in furnma atque alias^ ineuitabili neccflitate quia earn poteftatem credibile eftiecepram cumlocietasciui- ZZZZ iij t.11. e;$ L X»XT. L. y% L.vi. Epift, Vafq. cotit. ill. 1. r- c 4 ibi multos alle¬ ge &C-J- t.n.e.ij Yafq. d. ft ?. y 734 ‘ DH IVRE BELLI lis coita eft. At in tcgnis parrimonialibu? quo minus rex regnum ahenet mini impedit Fieri tamcn poteft vt talis rex partem aliquam imperij aliemre ifon va- lcat,fi nemperegnum Tub onere eius non ditiidendi in propriecatem acceperit. Bonaveroquaenegaidi^ cimtur quod attinet, pofliint & hxc in patrimonial venircregisduobusmodis, aut feparabi]iter,autindi- uidue cum ipfo regno: Si hoc modo, transfcribi po- terunt, fed non nifi cum regno :fi illud,etiam feor- * fum. Qui vero rcges inpatrimonio regnum non ha- bent , his vix eft vt ius regni bonaalienandiconcef- fum videatur, nifi diferte id apparcat ex primitiua lege aut more cui contradidtum nunquam fit. vi. Sed & quatenus promifTo regispopulus ac fimul fucceflbres ooligentur alibi diximus: nempe quate¬ nus obligandi poteftas fub imperio comprehenfa eft. quodnec in infinitum protrahinec ad anguftiasni- mias ariftari debet^ed ita intelligivt valeat quod pro- bc'fbiliranone'nititur. Plane aliud eritfi quis rex fimul fubditorum dommus fit,neque tam ciuile quam fa- miiiare imperium acceperit: vt qui hello vnftos in fer- uitutem redigunt: autfi in perfoqam quidem domi¬ nium non habeat fed in res habeat, yt Pharao in terra 1/Egypti ex emto, Sc alij qui aduenas in fuum priua- tum receperunt. Nam hie ius prater regium accedens efficitvtexeo confiftat,quodalioqui-per iefolore- gio iure confiftere non pofiet. vir. Difputari Sc hoc iolet quid in res fingulorum poffint pads caufa ftatucre qui negesfunt.necin res fubditorum aliud ius habenc quam regium. Alibi di¬ ximus res fubditorum fub cminetidominio efte ciui- tatis.ita vt ciuitas, aut qui ciuitatisvice fungitur,iis Ac V AC IS , LIB. Xlt i iS Tebus vti, eafquc etiam perdere & alienare pdfIit,non tantum ex fumma neceflitatc ,quae ptiuatis quoque ius aliquod in alien a concedit, fed ob publicam vtili- tarcm, cui priuatas cedere ifii ipfi voluifle cenfendi funt qui in ciuilem coenim coierunt. Sed addendum eft, id cum fit ciuitatem teneri his qui fuum amittunt, farcire damnum de publico, in quod publicum no¬ men & lpfe qui damnum pafius eft, ft opus eft, con- tribuet. Ne-que hoc onere leuabitur ciuitas fi nunc forte ei praeftationi par nonfit,fedquandocumque i. § +j. copia fcppetit, exferet fefe quafi fopita obligatio. Neque illud indiftinde admitto, quod dicit vm. L 1 1 1 cot.111. c.y in fine. FerdinandusVafquius^agnofcere ciuitatem nondebe- re id damnum quodiam bello datum eft, eo quod ius belli talia pcrmittat. Nam ius illud belli popuk»s alios fpedat ,vt alibi expofuimus: partim & hoftes inter fe,non dues inter fe, qui cum focij fint, xquum eft vt communia habeant damnaqua: focietatis caufa cojr- tingunt. Plane ciuiJi lege Si hoc conftitui potent vi: rei bello amiflae causa nulla aduetfus ciuitatem adio i ,0 ^ c!t?i fit, vt fua quifque acrius defendac. ix. Sunt qui latum difcrimen collocant inter ea quae ciuium funt ex gentium iure Si eaquae eorun- dem funt ex iure ciuili vt in hare ius laxius regi conce- dant, etiam auferendifine caufa &compenfatione,in ilia non item : Peruerse: nam dominium ex quali- cumque caufa ortum fit, fiios'fernper effedushabet ex ipfo iure naturali vt fdlicet auferri nequeat nifi ex caufis quae aut dominio infunt fuapte nature autex dominorum fado ortum habent. x. Sed base infpedione nifi expublica vtilirate res priuatorum concedantur regem fpedant & ibbdftGs* Hf. l.ut.e.t. It II' C. If' lia. L.xxxiv. L.inbello, D. de captiuis. Supra hoc li¬ bra, c. $. 756 DE IVRE BELLI vt ilia de damno farciendo ciuitatem & fingulos. Nam cxtcrnis, qui cum rcge contrahunt,Tufficitfa¬ ctum regis, non tantum ob prasTumtionem quam Te¬ cum adfcrt dignitas perfonaj, verum eciam ob gen¬ tium ius quod bona Tubditorum obligari ex fado re¬ gis patitur. xi. Circa interpretandas pacisconuentionesob/er- uandum eft quod fupraanobiseft traditu, quo quid- que plus habec fauoris, eo Iaxius accipiendum: quo longiusabit,coreftridius. Si ius nature merumfpe- damus maximus faucr in eo efle videtur, vt fuum qmifquc conTequatur : & proinde videtur ambiguc pofitorum interpretatio eo ducenda vt qui iufta arma habuit id conTequatur ob qua? arma furnfit Sc damna TumtuTque recuperet : non item vt poenac nomine quicquam lucretur,id enim eft odiofius. Sed quia ad pacem veniri vix Tolet iniuri# confeflione, idco ca Tu- menda eft in padis interpretatio qux partes quoad belli iuftiriam quam maxime xquee: quod fieri foJec duobus maxime modis: aut vt quarum rcrum turbata bello pofteflio eft ex formula iuris antiquicompona- tur: (qua; verba Tunt Menippi in orationc qua de fe- derum generibus difierit) aut vt res maneant quo Tunt loco. xn. Ex his duobus pofterius eft indubiomagis eft vt prasfumatur , quia facilius eft & nullam inducit mutationem. Hincell illud quod aTrpphonino no- tatum eft vt in pace illis demum captiuis poftlimi- nium fit de quibus id in padis erat comprehenlum vt rede emendare Fabrum diximus fupra Sc certis ar- gumentis euicimus. Sic Sc transfuga: non reddentur niiiconuenerit. Nam traijsfugasiure belli recipimus: * ideft AC PACIS, lib; III. 757 ideft perius belli licet nobis admittere,& noftris af- t.quanq«a», fcribere eumqui partes nuitat. Res caeter^ tali padto dora. manent penes tenenrem. Illudautem tenere non ciui- liter fed naturalitcr fumitur : in bellis enim fufficit fadtipofTeffio, nec alia attenditur. Agros autem dixi- mus ita teneri ft munidonibus quibuldam clauft funt: Dec : T - m * 1 coni. 74- nam temporarianl infeilionem vt per ftatiua hie non fpetftari. Demofthencs proCteftphonte feftinatum ait aPhilippo vt qua: poffet loca occuj&ret, gnarus vt res erat, pacis confedto negotio, retenturum fe qux xeneret. Incorporalia non tenentur nifi per res quibus adherent, vt feruitutes praediorum, autperperfonas quarum funt, dum ne in folo quod hoftium fuitex- ercenda fine. xm. In altero illo pacifcendi genere quo reftitui- tur poffeflio bello turbata notandum eft vltimam qu£c ante bellum fuit pofleffionem refpici, ita tamen vtpriuadsdeiecftis interditfto aut vindicatione apud iudicem experiri liccat. xiv. At fi quis fui iuris populus fponte fe bellan- tium alteri fubiecerit, ad eum reftitutio non porrige- tur, vt qux ad ea tantum perdneat qua: vi, mctu fadta funt,autalioqui&do!ononnifi in hoftemlicito Sic pace inter GrascosThebani Platasam rednueruntdi- centes, v (2fa. o/M^yla. eu>r$f ttw s at tUm t^Qgycv S^ef-Avazti/UtQtc r&r&s w (AMS' aiv&:£ Trirt TnXljJMJm WJ^U ili Sil «&^c/LTH.6oai aia&oxds ^Skolkcuv cnuo^Av&sL/iS^ aim# a- ynX . Mon tarn cogitandum efldeJdrcienda in prxfens ami - citid 3 quam idcurandum ne bellodterum imfficemur: neque enim ad differ enda fed ad auferenda mala conucnimus: qux poftremaverbo tenus ferme defumtafunt ejrffocra- tea orarionede pace- xx. Qux poft perfeiftas padtiones capta funt,red- denda fans conftat. fubjatum enim iam erat belli ius. At in padtiombus,qux funt de reddendis his XXI qux bello capta f«nt,primum latius intg^y-erandx qux mamas funt quam qux claudicant: cffmde qux de hominibus agunc plus fauoris habent quam qu^de rebus: & inter eas qux de rebus hx qux de agris plus quam qux de rebus mobilibus: & quxde his qux po¬ nes publicum funt plus quam qux penes priuatos: & inter eas qux penes priuatos, plus illxqux reddi iu bent lucratiuo utulo poifefla, quam onerofo, vt qux emtionibus, qux dotibus tenentur. xxn. Cm pace res conceditur ei & frudtus concc- duntur a tempore concelftonis, non retro, quod re Pa¬ cem rumpunt non quinj'm mi arcent Jedcjui prions mm in - ferunt. Hoc poftto a quibus, Sc quibus lilata visarmata -pacem foluat videndum eft. xxix. Qui focij fuerunt liquid tale faciant,pacem rumpi jvideo^effe qui fentiant. Nec nego ita conue- niri pofte, non proprie vt ex alieno fado alius fiat poe¬ na: obnoxius, fed vt pax non videatur plene inita , fed fub condidone, partim poreftatiua, partim cafuali. Verum hoc modofada pax,ni mamfefte appareat, credi non debet: eft enim enorme, Sc communi pa¬ cem faciendum voto non conuenit. ergo qui vim in- tuleruntaliis non adiuuantibus pacis ruptas tenebun- * tur. Sc in eos bellandi ius erkjnon in alios: contra quamTliebamaliquando contra Lacedaemoniorum Paufi*. focios dixerunt. xxx. Si quid -fubditi per vim armatam faciunt fine iufifu publico, videndum eric an priuatorum fadum AAA A A iij . Lib ii,c.io. L. vii. 74i DEIVRE BELLI publice probatum dici poflit: ad quod tria requiri, fcientiam, puniendi potenciam, & negle&um ex his qua: fupra tra&auimus facile poteft intelligi. Scien- * tiam cuincuntfa&amamfeftaautdenuntiata Poten- tia pradumiturnifi rebeliio appareat. negle£bu often- ditelapfum temporis fpatium quale mquaqueciui- tatead crimina putiienda fumi foletrEt talisnegle- M/LUt)oi ,wtk oV[A{jlol^oi , /MtStv ndjoir ts>/s Aimteii avdj XJM HyfJ.av. Edam Ji non ipffed alij helium gerant amici ip forum aut focij , 'Vt eo non minus JEtolu liceat citra publicum decretum 'Vtrique parti militate , & vtrinque pradas agere. Liuius de ijfdem : luuentutem aduerfus jues focios publica tanrum ' automate demta militate fnunt , &" contrary jape acies inviraque parte JEtolica auxilia habent. xxxix. Rurfum pax rupta cenferi debet non modo fi toci corpori ciuitatis fed 5c fi fubditis vis armata in- Polyb. lib. xyu. AC P A C I S , L I B. III. 745 feratur, nimirum fine noua caufa. Nam vr omnesfub- diti turi (intj pax initur: eft enim pax ai, D, de ti & yi arm. L U.t.if. Cop conf. 690. Dec. conf. SU- Sen, Ag. » 744 DB IVRE BELLI xxxv. Neque admittam, hie diferimen capitutn pal cisquxmaiorisquxque minoris momendfint. Sads cnim magna vt feruentur videri debent quae pace camprehenfa funt. Bonitas tamen , maxime Chri- ftiana, leuiores culpas, accedence pnefertim pceni- tentia facilius condonabit, vt illud locum habeac, Quernpcenitetpcccaffc, pene eft innocens. ifedquo magis paci caueatur confultum erit vt capi- tibus minoris momenti adijeiatur ,vt liquid aduer- fus ea fadum ent paccm non rumpat. xxxvi.. Et plane fentio id adum videri,li qua fpecia- lis poena adieda lit: non quod nefciam polFe ita con- trahi, vt eledio lit eiuscui fada eft iniuria,poenam malrt,ana tranfadione recedere,led quod negotij natura hoc quoddixi potius requirat. Illud quidem conftat &lam fupra didum a nobis eft & hiftorix audoritate probatum, pacem non rumpere quipa- dis limpliciter fadis pofterior n©n ftac : neque cnim tenebaturniii fub condidone. xxxvii. Quod li neceffitas aliqua in caufa lit o[uo mi¬ nus pars vna impleat id quod promilTumeft,putafi • res pericrit, aut ablata lic,autfadum redditum fit ali- quo euentu impoftibile, pax quiaem rupta non cen- febicur: nam vt diximus, non folet ilia pcnderc a con- ditione cafuali. Sed alter optabit an expedare malic, liquafpes litimpleri promilTum ferius pofTe*an x. ftimationem accipere, an mutuis prxftatioifibus ifti capiti refpondentibus aut xquum valentibus libc- rari. xxxvi tr. Certe etiam poll isefarn lidsm integrum eft innocenti pacem femare 5 ficut Scipio fecit poll mulca 'Carthaginenlium perhda fada, quia contra obligarionem AC PACIS, LIB. III. 745 obligationem faciendo nemo fe obligation! eximit: &c , fi additum eft vt tali fa&o pax rnpta habeatur, ad- ietftum id cenferi debet in commodum innocentis duntaxat, fi eo vti velit. xxxix. Poftremo diximus pacem folui faciendo id quod fpecialis pacis natura repudiat. xl. Sic quaz contra amicidam lunt,rumpunt pa- ccm quaz tub amicitiaz lege contradta eft: quod enim inter cazteros folius amicitiaz officium exigeret, hie etiam pabti iure prazftandum eft. Et hue, non vero ad quamuis omnino pacem (eft enim &c fedus non ami- Upoftfimmij, citiaz caufa vt nos Pomponius docet) refero multa Ddecs . p£ ’ quazde iniuriis non armatis,&contumeliisa legum peritis diflertari folent &prazcipue illudTullij: Poft ProGabl “* reditum ingratiam ft quid eft commijjtm , id non negledhon fed violation putatur , nec imprudentid\e*5vi4 iiyaf , malle ire ad arbitrumquam inius,rationem adijciens, 0 Sicq nrrru tb 0pa; oh Jrijtsrb w KM t«tV evensc hxj~ thttis ivptOn oTrvt tb : Nam arbiter id quod aquum ejl refined: index legem : imo arbiter eiusrei caufa re- pert us eflvt -valeret a quit as. Quo in loco a: quit.as non proprie fignificac vc alibi partem illam iuftitiaequx legis fonum generaiem ex mente aubtoris addu&ius interpretatur ( nam ha;c Sc iudici commiffia eft) fed omne id quod rebhus fit quam non fit/etiam extra iuffcicice proprie di£kx reguias. Sed tales arbitri, ficut inter priuatos Sc eiufdem imperij ciues frequentes funt,& fpecialiter Chriftianis - commendantur ab A- poftolo Paulo, 1. Cor. v. ita in dubio non debet tanta poteftas conceffiaintelligi: in dubiisenim quod mini¬ mum eft fequimur:prascipue verb id locum habet in¬ ter fummam poteftatem obtinentes qui cum iudi¬ cem communem non habeant,arbitmm eenfendi funt adftrixifle ijs regulis quibus iudicis officium ad- ftringi folet. e> AC P ACIS, LIB. III. 75 i xlviii. lllud tamenobferuandumeftarbitrosle&os a populis aut fummis poteftacibus deprincipali ne- gotio pronuntiare'debere, non de pofTeflione, nam poffeftbr ia iudicia iuris ciuilis funt: lure gentium pof- fidendi ius dominium fequitur. Ideo dnm caufa co- gnofeitur nihil eft innouandum turn ne pr^iudirium fiat, turn quia difficilis eft recuperatio. xlix.. Alterius generis eft arbitri fumtio cum quis ipft hofti de fe arbitrium permittit, quse eft deditio pura, fubditum faciens eum qui fe dedit,eiverocui fit deditio fummam deferens poteftatem. Sic .Aitolos in fenatu rogatos legimus perm.itterentne de fe arbi¬ trium populo Romano. ConfiliumL. Cornelij Len- tuliapud Appianumcirca finem belliPunicifecundi de re Carthaginenfum hoc erat: Permittant , i'nquit, Carihagmienjes fearbitno nofiro 'vt'vidli foient ) & multi antehacfecerunt; 'vidcbimus deinde nos 3 & fquidfuerirnus largiti habebunt nobis gratiam: neque emmjedus dicere po- jcraYit. per mult um autem interejl. Qmmdiu federa cum d- hs i mm us patet femperperplexandi materia . Nt i/bivt deditis abjiulenmus arm a , corpora ip fa acceperimus in potefiatem , turn demum intelligent nihil'fe habereproprium, demittent animos 3 quodcumque d no¬ bis acceperint id tanquam de alieno datum libentibus ani- mis accipient . Sed hie quoque diftinguendum eft quid vi£tus pati debeat & quid victor iure, quid etiam fat- uo omni officio facere poflit, quid denique eum ma- xime deceat.Vi£fcuspoftdeditionemnihilnon patiem dum habet. quippe iam fubditus,&fi ius belli exter¬ num refpicimus,eo in loco vt ei nihil non eripi poftity Liu.t.zJivf! 7 p DE IVRE BELLI etiam vita, etiam libertas perfonalis, multo magis bona non publica tanturn, fed & fingulorum. Cita- uimusalibi: vbi omnia ei qui armis plus poteft deditafunt, qua ex ijs habere viflor, quibus mulaari eos velit y ipftus iu- Libvtf if. dictum atque arbitrium eft. Eodem illud Liuij pertinet*. Romanis mosvetuftus eratcumquo necftedere necaquisle- gibus iungerentur amicitia , non prius imperio in eum tan- quam pacatum vti , quam omnia diuina humanaque 4 dedt- dijjety obftdes accepti, arma ademta , praftdia vrbibus impo - fttaforent. Etiam occidi licite interdum deditos often- dimus. l. At vidor nequid iniufte faciat fpedare primum debet ne quern occidat, nifi id fuo facinore mericum. fic & ne cui quicquam auferat nifi in iuftam poenara. Intranuncautem modum,quantum fecuritas patitur, ad clementiam & liberalitatem propendere Temper honeftum eft,interdum pro circumftantijs etiam ex morum regula neceftarium, Diximus alibi bellorum egregios fines quoties ignofcendo tran/igitur.E*cCac r , far Odauius apud Appianum, L. Antonium qui fe deditum veneratalloquens,cr7rw£\4 ^ cm wtftfcfyuVtf K& WlxtjxJnc. da-mvhv anoom rs xftl yh/J } cL<$cLjf >i 3 tmv cfysmcw ltd cr7nv$&tfyoi cm (male edi- tur \jZtr 1 * uieLyMis • evfjL'Trt'TrXixJtgn oh cc^iop v/ual TraOfK TO (ZZ^JOTIMV UP l/M ef )X&0V THHUV. 0 iNi Si ad ftedera pacifcenda r uenijfes,fenftjjes me & , viclorem & iniuria ajfeftum. nunc cum te & amicos & exercitum arbi- trio noftropermittis } demis mihi iram y demis & earn potefta- tem quam in federe coaclus ejjes concedere. Nam cum eo quod vos dignum eftpatiyjimui iam & alterum ftpetfandum eft y quidmefacere par fit; atquehoc praftram* Occurrit fx~ pe in AC P AC I S, LIB. II I. 7*3 pe in Romanis hiftoriis locutio tradere fe in fide, tra- dere in fide & clementiam. Sic apud Liuiu lib. xxxvil. Legat tonesfinitimas tradentes in fidem ciuitatesfuas bemgne audiuit. Lib. xliv. Paulo vtjefuaq; in fidem & clementiam poptth Romani permitteret contendente,w bi de rege Perfeo fermo eft. fciendum autem eft his verbis nihil aliud quam dedirionem meram intelligi:neque fideino- men his inlocis aliud fignificarequam ipfamprobi- tatem vi&oris cui fie vidlus committit. Nobilis eft apud Polybium &Liuium hiftoria dePhanea Aito- lorum legato, qui in oratione ad Manium confulem eo prolapfus eft vt diceret: T*{ iyxted&H tk *du) fa/j&fw 7 rifly. aEtolos (ica ver- tit Liuius) fe fuaquefidei poptth Romanipermittere. Cum- que percundtanti confuli iterum id affirmaffet,poftu- lajfTe confulem, vt quidam belli incentores fibifine mora dederentur. Cum Phaneas exccpiflet, non in fcruitucem fed in fidem ruam nos tradimus, & quod imperaretur non efie moris Gr^corum, refpondifl'e confulem nihil fe curare quid Graeci eflet moris: fe more Romano imperium habere in deditos luode- creto 5 &catenisvinciri legates iuftiife. In Graeco eftr tzska r£ Sfoffsi xfi, tcxQnKstfof 7 mfe tbs hwmi hi •did 7nciv-, Deojficio & decoro hie difiputatis cum iam'vos fidei nofira permifieritis ? Ex his verbis apparet quantum impune 5c non violato gentium iure facere poflit is in cuius fidem populus aliquis fe permifit. Neque ramen hac poteftate vfus eft Romanus Confuf fed & legatos dimifit Sc ./Etolorum concilio de integro deliberandi fecit poteftatem. Sic populus Romanus Falifcis re- fpondifrelegitur, edo(ftum fe Falifcosfenon poteftati fed fidei Romanorum commififl’e. Ad offiemm vero ccccc Liu. L sxrri. \ Va!. Max. lib. vi. c* 4. *4 IS 754 DE IVRE BELLI ciuscui fada eft deditio non male retuleris Senecae il- .n.declem. Jud : Clementia liberum arbitrium babet:nonfubformula fed ex acjuo & bono iudicat, & abfoluere ilh hcet,(^rquan- ti'vulttaxare litem. Neque referre exiftimo andedens fedicat fededere alcerius fapientias,an moderationi, an mifericordia:. ha:c enim omnia biandimenta funt 3 res manet vc vidor arbiter fiat. li. Sed funt tamen & deditiones conditionata^qua: aut fingulis confulunt,vc quibusvita falua, aut & quaedam bona excipiuntur, aut etiam vniuerfitati, quarum nonnullae etiam mixturn quoddam impe¬ ls i.e.j. riumpoffunt inducere, dequo egimus alibi. lii. Accefliones padionum funt obfides &pigno-« ra. Obfides diximus dari aut fua voluntate,aut eius qui imperium habet. nam in fummo ciuili imperio comprehenditur & ius in adiones fubditorum, vt in bona. Sed ciuitas aut eius redor tenebitur illud in- commodum ei qui paritur aut proximis repenfare; & fi plures fine, quorum quis obCes eat reipublica; nihil interfit, danda opera videtur vt forte resdirimatur. In vafallum, nifi idem fubditus fit,ius hoc feudi domi- nus non habet: neque enim rcuerentia & obfequium, qua: debet, hue vfque pertingunt. Lni. Interfici obfidem pone diximus per ius gen¬ tium externum, non etiam interno iure nifi par ipfius culpa accedat. Seruiquoque non fiunttimo &iure gentium bona habere & h&’redibus relinquere pof. l. ohm*. <3e funt, quanquam Romano iure cautum eft vtbona mre fifci. eorum i n ftf cum cogantur. liv. An fugere obfidi liceat quseritur ? & conftat nonIicere,fiabinitio aut poftea quo laxiushabere- tur fidem dederit. Alioqui videtur non is animus fuifle AC P A CIS , LIB. III. 7S5 ciuitatis obligandi ciuem ne aufugeret, fed hofti dandi facultatem qualis vellet cuftodiae. Et lie defend! poteft Clceliaefa&um. Sedetfiipfa nihil peccauerat, ciuitas tamen recipere & retinere obfidemnon pote- rat. Sic Porfenna: Si non dedatur obfes pro rupto fefedus babiturum. Deinde: Romani pignus pads exfedererejii- tuerunt. lv. Odiofa autem eft oblidum obligatio, turn quia libertati inimica,tum quia ex fa£to alieno venic. Ideo. que ftri£ta interpretatio hie locum habet. quare in vnam caufam dati in aliam retineri non poterunt, quod ita intellige fi aliud quid fine obfidumaccefho- nc promiftum fit. Ac fl inaliacaufafidesiamviolata fit aut contra&umdebitum,iam poterit obfes reti¬ neri , non vt obfes,fed co gentium iurequo fubditi ex faoAH4l/Aw et ttKcSs , ’rlui otepyeiae. non ip [dm amicitiam dijfioluunt locorum interuada fed vfum em. Euftratius ad fextumNicomachiorunv.« tfyt { cj red WMSpiuiq y^ct/ue7f>i yaifxmiidu. Habitus pot entice /impliciter di ft# ration e habi- ta^achts dicitur: at ipfi aflioni fiue exercitio comparatus, va¬ catur potentia, vt ars menforia in dormiente men/ore. Ht quamuis tacet Hermogenes cant or t amen atque Optimum efi citharcedus : Et Alfienus vafier omni A bit cl 0 infirnmento arm claufaque taberna Sutor erat. Quod eo dico vt feiamus fi quid conuenit vt belli tempore valeat,id per inducias quoque valerc, nifi manifeftc appareat non ftatum fpe&ari fed ipfas fun- AC P A C I S ; L I B. III. 759' diones. Contra fi quid de pace didum crit, id indu- ciarum tempore locum non habebit: quanquam Virgilius pacem fequeftram dixit, Seruius ad eum lo¬ cum pacem temporalem , Varro pacem caftrorum, paucorum dierum, quae omnes funt nondefinitiones fed delineationes qua:dam eteque figuratac. Qualis & ilia Varronis qui cum inducias dixit bellorum ferias, potuerat & belli fomnum dicere. In ML Varronis au- tem expolitione quam & Donatus fequitur hoc rede reprehendit Gellius quod paucosdies adiecic, often- dens folere & in horas dari,addam ego & in annos etiam viginti, triginta, quadraginta, etiam centum: quarum apudJLiuium exemplar qua? & lllam Pauli Iu- rifconfulti definitional! redarguunt: Induciafum cum in breue in prtefens tetnpus conuenit ne inuicem Je lacef - Jant. Fieri tamenpoterit>vtfi appareat alicuius con- uentionis rationem vnicam & per fe mouentem in fo- irdum fuiCCe ceffationem aduum bellicorum, vt tunc quod de pacis tempore didum eft per inducias va- leat, non ex vi vocis, fed ex mentis certa colledione de qua alibi egimus. ir. Videtur autem induciarum nomen non ab eo quod Gellius vulc inde vti iamnec ab endoitu id eft introgrelfu vt Opilius voluit venifl'e, fed quod inde, id eft a certo tempore otium fit, quomodo cheese }cu> Graeci vocant. Apparet enim etiam ex Gellio&Opi- lio, vetenbus per ^non per c, litera feriptum hoc no¬ mem quod nunc pluraliterprofertur,olimhaud du- bi-e etiam fingulariter. Vetus feriptura fuit indoitiaj nam otium tunc oitium enunciabant a verbo oitij quod nunc vti dicimus, ficut ex poina (nunc pcenam fcribimus) fitpunio* & ex Poino(qui nunc Pcenus) fit Ad Tcr.Eun; Ad. i. Sc. i. Lib. I. c. M. L. poftlimi- nium, D. de captiuis. Lib.m. c.ij. Ad Ter. Eun. d. loco. Liu. Plut. Iuftin. Lib, iv. L. anniculus, D.verb.Sig. 760 DE IV RE BELLI Punicus. Sicut autem ex eo qued eft oftia, oftiorum, fadum eft nomen oftia oftias, fic ex indoitia indoi- tiorum/fadum eft indoitia,indoitia: deindcindu- tia, cuius vt dixi plurale nunc tantum in vfu eft. non longe abit Donatus cum inducias didas vult quod in dies otium prtebeant. Sunt ergo inducke in bello otium, non pax: itaque accurate Ioquuntur hiftorici qui narrant ftepe, pacem negatam, inducias datas. nr. Quare nec noua indidione opuserit: nam fub- Iato impedimento temporal! ipfo iurefe exferit fla¬ tus belli noti mortuus fed fopitus,vt dominium Sc patria poteftas in eo qui a furore conualuit. Legimus tamen apudLiuiumex fecialium fententiafimtisin- duciis indidum bellum: fed nimirum iftis non necef- fariis cautionibus oftendere veteres Romani volue- runt quantopere pacem amarent Sc quam iuftis de caufisin arma tranerentur Innuit hoc ipfe Liuius: Cum Veientibns nuper acie dimicatum ad T^omcntum & Fidenas j r uerat i induciaque indc, non paxfafla,quarum CC dies exierat, ante diem rebeUauerant: mijji tamen fedd¬ ies, neceorum , cum morepatrum turati repeterent res , verba funt audita. iv. Tempus induciis afleribi folet aut continuum vt in centum dies, aut cum defignatione termini vt vfque calendasMartias. In priori ad momenta tem- porum faciendaeftnumeratio tidenim nature con- uenit. nam qute fit ad ciuiles dies computatio ex legi- bus aut populorum moribus venit. In altero genere dubitari folet vtrum ad quern diem aut menfem aut annum didum eft duraturas inducias, is dies, menfis, annus exclufus an comprehenfus intelliga- tur. Certe in rebus naturalibus duo funt terminorum genera, AC PACIS, LIB, III. 7 de acq. poff. DE IVRB BELLI xxvi. Et poteft idem pluribus de.bere pretium, fi ab vno dimiffus, prctio nondum foluto , captus fit ab alio: funt enim diuerfa haec debita ex diuerfis cau- fis. xxvu. Conucntio de precio fadta refcindinon po¬ teft eo quod captus inteiligatur locupletidr quam ere. debatur:quia iure gentium externo,dequo quaeri- mus,nemo cogitur fupplere quod in contradu mi¬ nus aequo pretio promifit, fi dolus non interceffit 5 vt intelligi poteft ex his quae de contra£tibus fupra a no¬ bis explicata funt. xxvm. Ex co quod diximus captiuos noftros feruos non elTe, fequitur ceilare illam acquifitionem vniuer- falem,quam acceftionem efie dominij in perfonam diximus alibi. Non alia ergo captori acquirentur quam quae fpccialiter apprehenderit ; quare fiquid clam fecum habet captiuus, non eric acquifitum, quia nec poiTeflum. Sicut Paulus Iurifconfulms contra Brutum & Manliura refpondit, quifundum pofief- fione cepit,thefaurum quem in fundo effe nefeiat non cepifte: quia qui nefeit nequeat poftidere. Cui confequens eft vt res eo modo celataad redemrio- nis pretium foluendum prodefle poifit, quail rctento dominio. xxix. Quaeri & hoc folet an pretium conuentum, & ante mortem non folutum ab haerede debeatur. Ex- pedita mihividetur refponfio, fi incarcere mortuus eft^non deberi: promift'o enim ineratconditio ii libe- raretur, mortuus autem non liberatur. Contra fi mor. tuuseft cum in libertate eifet, deberi. Iam enim lucra- tus eratid proquo promiiTum erat pretium. Plane fa- teor & aliter conueniri poife vt ab ipfo contra&us momenro AC P A C I S , L I B. 111. 7 6 9 momento pure debeatur pretium, & captiuustantum retineatur, non iam vt iure belli eaptus, fed vt a fe op- gigneratus: Et contra padum iniri polfe, vt procedat pretij folutio fi die praeftituto qui eaptus fit liber vi- uac. Sed hxc vt minus naturalia non prafumuntur a.da, nifi manifeftis documentis. xxx. Proponitur& illudan in carcerem redire de- beat qui dimiffus eft Tub pado vt faceret dimitti alte- rum , qui fadummorte pramenerit. Diximus alibi LibK,c>1 ®* fadum tertij liberaliter promiftum fatis impleri, fi ni¬ hil omittitur ex parte promifloris: at in onerofisobli- gari promiflorem ad id quod tantundem valet. Sic ergo in propofita quazftione non tenebitur quidem dimiflus reddere fe cuftodise', nequeenim id conuen- tum fuit,neque tacite adum intelligi patitur fauor libertatis, neque debebit lucrifacere libertatem, fed cius quod prseftare non poteft asftimationem prasfta- bit. Hoc enim naturali fimpjicitati congruentius, quam qua: in adione de prasferiptis verbis & de con- § didione ob caufam dati caufa non fecuta, Romani i.vic.D. . . . t de cond. op iuns interpretes tradunt. cauf, dati, Capvt XXII. De fide minorum poteftatum in bello. i. Bucunt genera. ii. Jguatenus eorunt pattio obligetfummampoteft at em: ill. Autoccaftonemobligationi det. iv. Jpuid ftfattum quid contra mandat am ? •obi dftmclioms adbibtntur. v. Antalicafu pars altera obligetur. EEEEE I, conuentio- num , D. de jsa&is. lab. it. Lib.xi.c.io, 770 DE IVRE BELLI Vi. belli duces nut magiftratus pofint circa inferioresfe , aut pro ijfdem. Vii. Pacem fa cere ducum non effe\ v 1 1 r . An inducias dare,difinguitur. ix. fecuntas pefonarum, qtu res ah ipfis concedipofint. x. Striae interpretanda tali a pacta dr quare. xi. Jpuomodo interpretanda deditio a duce accepta. XU. * jfuomodocautio,ftregiautpopulovifumfuerit. xiii. Jdftomodopromijfamde oppido tradendo.. N t e r publicas conuentiones nus & hanc fpeciem pofuit quo ter fe duces belli quaedam pacifcun- tur. nos diximus poft fidem datam a fummis poteftatibus agendum & de ea quam dant minores inter feautaliis :fiue minores illi fummis lint proximi, quales funt duces excellen- ter di£ti, de quibus illud Liuij capiendum: T^ecducem n&uimus niji cuius aujjpicio helium geritur: flue longius rc- moti. U. Eft autem in horum promiftis duplexinfpe£tio. nam aut hoc quaeritur an fummam poteftatem obli- gent,aut an fe ipfos.Prior quaeftio definienda eft ex eo quod alibi diximus obligari nos & per eum quern voluntatis noftrae miniftrum elegerimus, flue volun¬ tas ilia fpecialiter exprefTaeft,fiueexipfapraepofitio- nis natura colligitur. Nam qui dat facultatem dat quantum in fe eft quae ad facultatem funt neceftaria, quod in materia morali intelligendum eft morali mo- do. Duobus ergo modis poteftates minores fupre- mam fuofa£to obftringunt, faciendo id quod pro- babiliter ipforum officio contineri cenfetur,aut etiam extra illud ex fpeciali praepofttione nota publice aut iis quorum res agitur. AC PACIS, LIB. III. 771 ill. Sunt & alij modi quibus poteftas fumma obli- gatur antecedente miniftrorum fado,fednonitavt id fadum caufa fit proprie dida fed vt occafio fit obli- gationis: idquc dupliciter, vel per confenfum, vel per rem ipfam-.Confenfusapparetratihabitione,non tan- tum exprefla, fed & tacita, id eft vbi fciuit fumma po - teftas quod adum erat & fieri pafla eft quae ad aliam caufam referri probabiliter non poflunt. quod ipfum Lib. n. c. 4; quomodoprocedat alibi tradauimus. Perremhade- &c ' 14 ’ nus obligantur ne locupletiores fiant alienaiadura, id eft vt aut contradum praeftent ex quo commo- dum volunt confequi, aut de commodo difcedant, de qua aequitate itidem a nobis alibi didum eft. Etha- Lib,n,c '*’ denus nec vitra recipi poteft quod dicitur valercfi quid vtiliter geftum eft. Contra vero ab iniuftitia ex- •cufari non poflunt qui cum pada improbent, tamen retinent quod fine padisnon haberent: VtcumSe- natus Romanus,narranteValerio,fadum Cn.Domi- libix> ,4, tij neque probare potuit, neque refcindere voluit: qualia multa in hiftoriis occurrunt. iv. lllud quoque ex fupra a nobis didis repetendum eft, obligarieum qui praepofuit etiam fi praepofitus fecit contra mandata arcana, intralimites tamen pu- Lib.n. c.ia. blicae fundionis. Hanc aequitatem rede fecutus eft Praetor Romanus in inftitoria adione: neque enim omne quod cum inftitore geritur obligat cum qui 1. cuicumque, n . r- 1 ■ r • ■ ° • ° r § non tamen, praepoluit, led ita li eius rei gratia cui praepolitus rue- D.deinfua. rit contradum eft. dequoautempalam profcriptum fuit ne cum eo contrahatur, is praepofid loco non ha- bebitur: quod fi profcriptum quidem fit, fed non pa- 1 fid fi. §, de 1 , * . a [ quo. & J.pro- teat, tenetur qui praepoluit: conditio quoque praepo - fcribe.e,& §. fitionis feruanda eft: nam fi quis fub certa lege vel in- cod. C tit. £um EEEEE ij Ale 1 . vin. eonC 40. 771 DE IVRE BELLI terucntu cuiufdam perfonse contrahi voluit, asquifli- mum erit id Teruari in quo praepofitus eft. Cui confe- quens eft vt alij reges aut populi magis, alij minus ex ducum Tuorum contra&ibus teneri poflint, fi Tatis notx fine ipforum leges atque inftituta. De his ft non conftat,*Tequendum eft quod conie&ura didat, vt conceflum inteliigatur id line quo Tatis commode quas officij lirnt expediri non poflimt. Mandati fines fi cxcefferit minor poteftas, tenebituripTa, ft quod promiftt praeftare non poteft, ad seftimationem: nifi lex aliqua Tatis cognita id quoque impediat. Quod fi dolus acceflerit, id eft fi pras Te tulerit ius maius quam habebat: iam tenebitur & de damno culpa dato, imo & ex crimine ad poenam crimini reTpondentem. Ex priorecauTa bona obligantur & fi ca deficiant opera, aut libertas corporis: ex pofteriore quoque perTona, aut bona, aut vtrumque pro delicti quantitate. Quod autem de dolo diximus procedet etiamfiquis tefta- tionem interpoTuerit Temetipfum obligari nolle, quia &damni dati &pcen$iuftae debitumeum delido non voluntario Ted naturali nexu coherent. v. Quia verb Temper autfumma poteftas obligatur aut minifter eius, ideb & ccrtum eft partem alteram obli¬ gari, nec dicipofle claudicare contradum. Egimus de comparatione eorum qui medij funt ad Tuperio- res. vi. Videamus & quid in inTeriores poflint: Nec puto dubitandum quin dux, milites, magiftratus, op- pidanos obligent intra eos adus qui Tolet ab ipfis im- perari: alioqui conTenftiopuseflet. Contra ducis aut magiftratus padum inferioribus proderit in mere vtilibus omnino : id enim in poteftate comprehen- Lib.ix.e. xo. AC P A C I S , L 1 B. II I. 773 fum fatis eft: in his quae onus annexum habent, intra ea quq imperari folet,omnino,extra ea, ita ft accepta- uerint: quae congruunt his quae de ftipulatione pro tertio ex naturali iure alibi difteruimus.Generalishaec illuftriorafacient fubjedfoe fpecies. vii. De belli cauhs & confequentibus tranfigcre ad belli ducem non pertinet, neque enim belli gerendi pars eft bellum finire : imo etfi cum maxima po- teftate prxpolitus fuerit, ea de belli du&u erit intel- ligenda. Quampacem A. Albinus cum lugurtha regefe~ Iu s urth natiis iniujju fecerat, fenatus ref adit > inquit Salluftius. SicCaudina, ftc Numantina (ponlio populum Ro- manum vt alibi expofuimus non obligauit.Er eatenus verum eft illud Pofthumij , fiquid eflin quo obligari po - pulus poteft, in omnia poteft , nempe eorum qux addu^ eiTlocn {Ayfli 7Jttc^p^oV- tcm 1 mAt/xa ewrvc ewlsii "^roAiodoj: Satins efthis quiplus pollcnt aliquid rerum fua- rum relinquere, quam hello 'vitlos cum rebus perire. v. Sed & eosqui validioresfuntquia bonis fuis re¬ bus, vt idem Liuius non minus vere ait, ampla ac fpe- ciofa dantibus pax eft. Cogitandus quoque Mars communis: ^mo>ait Ariftoteles ^4/ut^Qo^ ^4 it r mXiyM m's 7rcMcc) yryvo/lcy, Cogitandum in hello quam mult* quamque improuif* mutationes accidere foleant, &c maxime metuendadefperantium audacia, tanquam acerrimimorientium belluarum morfus. vi. Quodfivterque pares fibi videantur, id vero Caefare audtore optimum tempus de pace agendi B!, ‘ clul1 ' 1 dum fibi vterque confidit. vi r. Pax autem fatfta qualibufcumque legibus fer- uanda omnino obeam quam diximus fidei (aneftimo- niam, folliciteque cauendanon tantum perfidia fed . & quidquid animosexafperat. Nam quod de priuatis amicitiisdixit Cicero, ad haspublicas non minus re- dfce aptes> cum omnes fumma reiigione ac fide tuen- das, turn eas maxime quae ex inimicitiis reuocatae funt in gratiam. vim. Infcribat hare Deus (qui folus hoc poteft) cor- dibus eorum quorum res Chriftiana in manu eft,& ijfdem mentem diuini humaniqueiuris intcliigentem dicit , quoque Temper cogitet certam fe miniftramad regendos homines Deo chariflimum animal. FINIS. . i 9 -,c ,r:v: ,,;.r •> 1G ; , r? , .. tei-. m < ' ~ •' v .‘ • ¥it«tv s ; t N /-i.. .j- 1 .* ■ i • a'.- v" r -" Af£ '(,l’ • . : ■ . '■ <. , i \\ " ' ' :'X .oWs .vv ••> /• ■ : ■ rxl ;; - - ' ' . ■ ; idjiT.V i: ■ ■ ' ;• '.o. U :i / ’! " 0-5 j If •v p <* m-^Sh ■■■ ; n; s- ; u ’ . - . . I •: . ■. V%r; ' 7 : "' . /